text:
# Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Zamek książąt Sułkowskich
Zamek książąt Sułkowskich – najstarsza i największa zabytkowa budowla Bielska-Białej, położona we wschodniej części Starego Miasta.
Został wzniesiony w XIV wieku staraniem księcia cieszyńskiego Przemysława I Noszaka i przez kolejne stulecia służył jako jedna z siedzib Piastów cieszyńskich. Jest typem zamku miejskiego od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska i będącego zarazem najsilniejszym elementem jego obwarowań. Pełnił także rolę śląskiej warowni granicznej, strzegąc wschodniej granicy Księstwa Cieszyńskiego na rzece Białej – oddzielającej Śląsk od Małopolski.
Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką, stanowiąc od 1572 centrum administracyjno-gospodarcze państwa bielskiego (od 1752 Księstwo Bielskie) oraz siedzibę jego właścicieli. Na skutek licznych przebudów zatarte zostały jego dawne cechy stylowe. Ostatnia z nich miała miejsce w latach 1855–1864 (wtedy powstała m.in. eklektyczna fasada zwrócona ku pl. Bolesława Chrobrego). Od 1945 był siedzibą Muzeum w Bielsku-Białej (d. Muzeum Okręgowe), wcześniej przez ponad 200 lat był własnością rodu Sułkowskich.
Ekspozycja muzeum obejmuje: XIX-wieczną reprezentacyjną klatkę schodową, salę militariów i sztuki myśliwskiej, wystawę sztuki polskiej i europejskiej od XIV do XVII wieku, Salon Muzyczny, Salon biedermeierowski, galerię malarstwa polskiego i europejskiego od XIX do XX wieku, galerię współczesnej sztuki regionu, wystawę prezentującą dzieje zamku, Bielska, Białej i okolic, wystawę etnograficzną, wystawę grafiki przełomu XIX i XX wieku, wystawę malarstwa portretowego od 1800 do lat trzydziestych XX wieku, wnętrza z prezentacją pamiątek po rodzinie Sułkowskich i Salę z Rycerzem – Lapidarium.

## Historia zamku
W miejscu wznoszącego się w centrum dzisiejszego Bielska-Białej zamku miał według legendy znajdować się niegdyś gródek rozbójników napadających na podróżujących kupców. Książę opolski Kazimierz wytępił zbójców i zdobył ową fortalicję, by w jej miejscu wystawić zameczek myśliwski z czasem rozbudowany do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto Bielsko.
Najstarsze części zamku pochodzą z XIV wieku, przez następne stulecia był stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Jest typem zamku miejskiego od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska i będącego zarazem najsilniejszym elementem jego obwarowań. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej warowni granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, od połowy XV wieku granicy państwowej czesko-polskiej. Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką. Współczesny wygląd budowli pochodzi z czasów ostatniej wielkiej przebudowy z drugiej połowy XIX wieku, która zatarła całkowicie jej dawne cechy stylowe. W latach 1899–1973, w miejscu widocznego obecnie od strony wschodniej ceglanego muru oporowego, stał ciąg tzw. Bazarów Zamkowych, tworzących podbudowę architektoniczną dla bryły zamku. Bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.
Zamek wzniesiony przez władających Księstwem Cieszyńskim Piastów przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitzów, Schaffgotschów, Sunneghów, Solmsów i Haugwitzów. W 1752 państwo to podniesione zostało do rzędu księstw i przeszło w posiadanie Aleksandra Józefa Sułkowskiego. Księstwo bielskie istniało do 1849, kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam zamek oraz liczne dobra w mieście pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945. Po II wojnie światowej zamek przejęty został przez państwo polskie i służył jako siedziba licznych instytucji kulturalnych. Od 1983 jego jedynym użytkownikiem było państwowe Muzeum w Bielsku-Białej.
Najstarszy opis zamku zawarty w urbarzu państwa bielskiego z 1571:
Po pierwsze jest zamek w mieście Bielsku położony, dobrze wymurowany, w nim 15 pokojów oraz izb, też 22 starannie utrzymane sklepione pomieszczenia, duże i małe, wraz z nowo wzniesionym murowanym budynkiem browaru i słodowni, który poza obrębem zamku, lecz tuż obok jest ulokowany, do tego przynależne stajnie, duży spichlerz, pralnia oraz izby kąpielowe, obok których woda przepływa. Dalej przy zamku tym jest sad duży z urodzajnymi owocowymi drzewami, w nim również wszelakie zioła w razie potrzeby uprawiane być mogą, obok także łąka, i jest też przy nich nowo założony ogród chmielowy, w nim około poczwórnego małdra chmielu rok w rok rosnąć może. Są też w dwóch miejscach dobre stawy do zamku należące, gdzie wody nie zbraknie, w których ryby zimową porą trzymać można.

## Historia muzeum
Instytucja, mająca główną siedzibę w historycznym zamku, kontynuuje tradycje muzealne zapoczątkowane w pierwszych latach XX wieku, kiedy to władze samorządowe śląskiego Bielska i galicyjskiej Białej powołały do życia dwa odrębne muzea. Starszym było Muzeum Miejskie w Białej utworzone z inicjatywy profesora gimnazjum bielskiego Erwina Hanslika uchwałą Rady Miejskiej z 19 grudnia 1902. W tym samym czasie na forum Rady Miejskiej sąsiedniego Bielska z podobną inicjatywą wystąpił tamtejszy pastor ewangelicki dr Artur Schmidt. Na jego wniosek w następnych miesiącach zorganizowano w 1903 w Bielsku, Białej i okolicy wielką akcję zbierania pamiątek o wartości muzealnej. Jej rezultat pokazano w czerwcu 1903 w bielskiej Strzelnicy (obecnie Bielskie Centrum Kultury) jako wystawę miejscowych starożytności. W kilka miesięcy później bielska Rada Miejska powołała do życia Muzeum Miejskie w Bielsku. Upłynęło jednak nieco czasu, nim oba muzea udostępniono dla zwiedzających.
Muzeum w Białej otwarto 3 grudnia 1904. Zajmowało ono cztery lokale w południowym skrzydle pierwszego piętra Ratusza, sąsiadując z pokojami Towarzystwa Obywatelskiego. Funkcjonowało tutaj do 1920, kiedy to jego działalność zawieszono, eksponaty zmagazynowano w jednym pomieszczeniu, a lokal przeznaczono do innych celów. Muzeum otwarto ponownie dopiero w 1932, tym razem w suterenach budowli, gdzie działało do wybuchu II wojny światowej, kiedy zostało zamknięte. Długoletnimi jego opiekunami byli dyrektor katolickiej szkoły ludowej Franciszek Farny i emerytowany naczelnik Komunalnej Kasy Oszczędności Wilhelm Kroczek.
Muzeum w Bielsku otwarto dla publiczności 25 lutego 1906 w budynku tzw. Starego Ratusza przy Rynku 9, gdzie funkcjonowało bez przerwy aż do 1941. Dzięki staraniom jego kustosza, mistrza kominiarskiego Edwarda Schnacka, w okresie między I i II wojną światową ekspozycję znacznie rozbudowano. Od 1931 zajmowała osiem sal na drugim piętrze budowli i jedno niewielkie pomieszczenie na piętrze trzecim, pewna część eksponatów zdobiła też korytarz i klatkę schodową. Było to wówczas jedno z większych muzeów typu regionalnego w Polsce, trzecie na Śląsku po placówkach działających w Katowicach i Cieszynie.
W 1941 hitlerowskie władze okupacyjne połączyły obydwa muzea miejskie w tzw. Heimatmuseum, które zostało ulokowane w Białej, w dawnym domu cechowym przy placu Wolności 7. Dotrwało ono tutaj do końca II wojny światowej.
W 1945 zadecydowano o reaktywowaniu działalności muzeum. Tworzeniem placówki ulokowanej w Zamku książąt Sułkowskich zajął się Stanisław Oczko kierujący nią do 1980. Muzeum Miejskie w Bielsku otwarto dla publiczności 14 lutego 1947, jednak już w 1950 upaństwowiono je i podporządkowano Muzeum Górnośląskiemu w Bytomiu. Pełną samodzielność placówka odzyskała w 1963, a po utworzeniu województwa bielskiego w 1975 została przeobrażona w Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej. Od lat siedemdziesiątych XX wieku przybywały oddziały terenowe: Willa Juliana Fałata (obecnie Fałatówka) (1971), Muzeum Techniki Włókienniczej (później Muzeum Techniki i Włókiennictwa, a obecnie Stara Fabryka) (1979), Muzeum Emila Zegadłowicza (1980–1993), Muzeum w Kętach (1981–2000) oraz Dom Tkacza (1992). Od początku 2001 muzeum nosiło nazwę Muzeum w Bielsku-Białej, a od roku 2013 jest to Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej.

## Ekspozycja stała

### Dzieje Archeologiczno-Historyczne Podbeskidzia
Pomieszczenia skrzydła południowego mieszczą wystawę Z dziejów miasta i zamku, stanowiącą próbę przedstawienia historii Bielska-Białej od czasów najdawniejszych po wiek XIX. Ilustrują ją eksponaty archeologiczne i historyczne ze zbiorów bielskiego Muzeum oraz depozyty z innych placówek.
Część archeologiczna ekspozycji stałej poświęcona jest najstarszym dziejom Bielska-Białej i okolic. Tworzą ją zabytki związane z najważniejszymi etapami kształtowania osadnictwa na tym terenie: okresem prehistorii, wczesnośredniowiecznymi dziejami grodziska w Starym Bielsku, problematyką początków średniowiecznego miasta oraz bielskiego zamku.
Z pamiątek prehistorycznych na szczególną uwagę zasługują neolityczne topory i siekiery kamienne, naczynia gliniane kultury łużyckiej, przykłady broni, części stroju i monet z okresu wpływów rzymskich. Zabytki z grodziska w Starym Bielsku reprezentują naczynia gliniane oraz przedmioty żelazne pozyskane w trakcie badań archeologicznych prowadzonych na jego terenie przed wojną oraz w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Do najciekawszych, związanych z początkami średniowiecznego miasta i zamku w Bielsku, należy zaliczyć przykłady najstarszych fragmentów naczyń glinianych poprzedzających lokację miasta, kafle piecowe, broń i monety odkryte podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w tym rejonie. Ekspozycję uzupełnia poglądowy materiał ilustracyjny, w tym trzy makiety przedstawiające sytuację średniowiecznego miasta i wsi Bielsko oraz rekonstrukcję bielskiego zamku w okresie gotyku i renesansu.
Część historyczna wystawy prezentuje najstarsze pamiątki z XVI–XIX wieku. Dotyczą one spraw cechowych. Są to m.in. dokumenty pergaminowe: „Zatwierdzenie statutu krawców w Bielsku przez burmistrza i rajców miasta Bielska” z 4 listopada 1562, „Przywilej Stefana Sunegha dla cechu piekarzy w Bielsku” z 29 listopada 1600, „Zatwierdzenie przywilejów cechu sukienników w Bielsku przez Jana Sunegha” z 1626, „Zatwierdzenie statutu cechu postrzygaczy sukna i szlifierzy w Bielsku przez cesarzową Marię Teresę” z 1784 oraz przywilej królewski dla cechu szewców w Białej nadany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1766 z dużą pieczęcią królewską. Na uwagę zasługują Księga cechu szewców i siodlarzy w Bielsku z lat 1599–1871 oraz Księga cechu szewców w Białej, ujmująca sprawy przyjęć i wyzwoleń od 1856 do 1871. Kwestie cechowe uzupełniają szpontony młodszego mistrza cechowego (XVIII wiek), godło cechu szewców – but z cholewą (początek XIX wieku) oraz lady cechowe postrzygaczy, wilkomy, zawieszenia cechowe i emblematy, a także świadectwa nauki w zawodzie szewca, dekarza czy cukiernika.
Do ciekawych eksponatów należą pergaminowe przywileje królewskie dla ewangelików z Białej: króla Augusta II Mocnego z 1730 i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1766 oraz dokument dotyczący deklaracji na rzecz wiary ewangelickiej córki Jonka Dzidy z Państwa Bielskiego z roku 1782. Prezentowana jest również światłokopia dokumentu nadania praw miejskich miastu Białej w 1723 przez króla Augusta II Mocnego. Księstwo Cieszyńskie (Bielsko należało do niego do 1572) ilustrują kolekcja monet z XV–XVII wieku (bitych w mennicach w Cieszynie i Skoczowie) oraz mapa Księstwa Cieszyńskiego – miedzioryt ręcznie kolorowany, wydany w Norymberdze w 1736.
Można także zobaczyć materiał kartograficzny w postaci dwóch klocków atlasowych zawierających 175 map i planów od XVI do XVIII wieku znanych kartografów (m.in. Abrahama Orteliusa, Wilhelma Blaue, Johanna Homanna, Mateusza Seuttera, a także polskiego kartografa, Wacława Grodzieckiego). W skład wystawy wchodzą także samoistne dokumenty magistrackie oraz świadectwa szkolne wydane przez ewangelickie i katolickie szkoły w Bielsku i Białej z XIX wieku, a także inne interesujące obiekty dotyczące dziejów miasta.

### Wystawa Sztuki Polskiej i Europejskiej XIV−XVII Wieku
Ekspozycja otwarta 7 kwietnia 2006 została wzbogacona o przykłady średniowiecznej i renesansowej rzeźby, malarstwa tablicowego, XVI-wiecznych witraży o tematyce sakralnej i świeckiej oraz XVII-wiecznego niderlandzkiego, francuskiego, włoskiego i polskiego malarstwa oraz rzemiosła.
Do najstarszych, XIV-wiecznych eksponatów należy figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem i ptaszkiem. Wśród prezentowanych rzeźb jest figura Marii z grupy rzeźbiarskiej Św. Anna Samotrzeć, pochodzącą z XV wieku oraz na Madonna płaszczowa powstała na początku następnego stulecia oraz tryptyk Fides Cordia, dzieło antwerpskiego warsztatu z XVI wieku. Wśród obrazów malowanych na desce można zobaczyć Portret mnicha powstały w niemieckiej gildii malarskiej na początku XVI wieku oraz XV-wieczną scenę zatytułowaną Św. Anna Samotrzeć. Malarstwo tablicowe reprezentuje zwieńczenie tryptyku z Łękawicy z postacią Archanioła Michała przypisywane krakowskiemu warsztatowi Marcina Czarnego, datowane na lata 1510–1530. Z kręgu XVI-wiecznej sztuki włoskiej pochodzi marmurowa płaskorzeźba Ofiarowanie w świątyni oraz portret weneckiego doży.
W kolejnej sali, obok witraży pochodzących z 1564, wyeksponowane zostały przykłady europejskiego malarstwa XVII stulecia, holenderskie sceny rodzajowe, portrety zbiorowe i indywidualne, wśród których na uwagę zasługuje Portret mężczyzny z 1659 autorstwa Fransa De Nys’a oraz Diana i Kalisto Fransa Woutersa z około 1650.
Malarstwo włoskie reprezentuje Pokłon pasterzy powstały w drugiej ćwierci XVII wieku w pracowni genueńskiego malarza Gioacchino Assereto oraz obraz zatytułowany W pałacu doży z 1622. Dwie wersje komediantów namalował francuski artysta Jacques Callot, a polski malarz Teodor Bogdan Lubieniecki Małego Bachusa z martwą naturą. Dopełnieniem malarstwa są wyroby rzemiosła artystycznego. Do ciekawych mebli należy późnorenesansowa szafa niderlandzka datowana na lata 1600–1625 i czarna dębowa skrzynia z 1698. Z XVI-wiecznego Gdańska pochodzi mosiężna misa przedstawiająca Adama i Ewę w raju. Wśród wyrobów rzemiosła artystycznego znajdują się jeszcze: mosiężny dzban z 1698, brązowy moździerz z 1665, puchar z orzecha kokosowego z 1636, granitowy zegar słoneczny oraz cynowe talerze, dzbanki i kufle, m.in. konewkę powstałe w 1616 roku w szwajcarskim warsztacie Christoffela Hempela I w Chur, talerz – wyrób konwisarski Hieronimusa Ledermayera z austriackiego Wels oraz niderlandzki półmisek z końca XVII wieku.

### Malarstwo Europejskie i Polskie XIX i XX Wieku
W galerii malarstwa i grafiki znajdującej się we wschodnim skrzydle I piętra Zamku książąt Sułkowskich prezentowane są przykłady malarstwa polskiego i obcego od XIX wieku po współczesność. Szczególny nacisk położono na artystów, którzy na przestrzeni ostatnich stuleci związani byli z Bielskiem, Białą i okolicą. Znaczące miejsce ma tutaj narodowy artysta słowacki – Peter Michal Bohúň, który w 1865 osiedlił się w Lipniku koło Białej. Prezentowane są m.in. jego portrety lokalnych elit finansowych i politycznych. Znajdują się tutaj także portrety autorstwa Mikołaja Strzegockiego i Edwarda Świerkiewicza. Uzupełnieniem malarstwa są biedermeierowskie meble, tkaniny i wyroby ze szkła.
W Sali Niebieskiej wyeksponowano przykłady polskiego i europejskiego malarstwa realistycznego XIX wieku ze zbiorów Muzeum. Znajdują się tu prace m.in.: Jana Matejki, Piotra Michałowskiego, Józefa Brandta, Henryka Rodakowskiego, Juliusza Kossaka i innych. W przeszklonej witrynie ściennej zaprezentowano wyroby z fajansu, biskwitu, porcelany, srebra i cyny oraz malowane na kości XVIII- i XIX-wieczne miniatury.
Kolejne pomieszczenie, Sala Oliwkowa, daje możliwość zapoznania się z malarstwem młodopolskim, czyli powstałym na przełomie XIX i XX wieku, jakie udało się zgromadzić w Muzeum. Do najciekawszych obrazów należą prace: Jacka Malczewskiego, Wlastimila Hofmana, Jana Stanisławskiego, Leona Wyczółkowskiego, Teodora Axentowicza, Wojciecha Weissa. Uzupełnieniem malarstwa są secesyjne wyroby ze szkła, porcelany i cyny.
W następnej sali im. A. Bunscha prezentowane są prace artystów, którzy w latach 1918–1939 związani byli z Bielskiem, Białą i okolicą. Reprezentują oni różne orientacje artystyczne, narodowości i wyznania. Do czołowych twórców należeli: Julian Fałat, Adam Bunsch, Jakub Glasner, Bertold Oczko, Franciszek Zitzman, Victor Strauss oraz Stanisław Ignacy Witkiewicz.

### Sztuka Współczesna Podbeskidzia
Przygotowana przez Muzeum galeria sztuki współczesnej bielsko-bialskiego regionu umożliwia bliższe poznanie lokalnego środowiska plastycznego, począwszy od zakończenia II wojny światowej po XXI wiek. Żyjący i tworzący tu artyści to przedstawiciele różnych kierunków i prądów artystycznych, od abstrakcji organicznej i geometrycznej poprzez realizm, koloryzm, malarstwo metafizyczne i symboliczne po hiperrealizm historyczny i nowy ekspresjonizm. Eksponowane są prace wszystkich członków Grupy Beskid (Jan Zipper, Jan Grabowski, Ignacy Bieniek, Kazimierz Kopczyński, Michał Kwaśny i Zenobiusz Zwolski), laureatów Bielskiej Jesieni (Janina Wiciejewska-Pochopień, Józef Hołard, Teresa Sztwiertnia, Kazimierz Wilczyński, Andrzej Gilman) i innych działających w tym mieście artystów: Michał Kliś, Bronisław Krzysztof, Ewa Bergel, Janusz Dadak, Marek Marczak.

### Grafika Przełomu XIX i XX Wieku
Ekspozycja ta znajduje się w korytarzu biegnącym wzdłuż wewnętrznego dziedzińca. Pierwszy odcinek skrzydła wschodniego zamku przeznaczony został na prezentację grafiki artystycznej, czyli takiej, w której cały proces twórczy od projektu, poprzez dobór odpowiedniej techniki i opracowania formy druku, do wykonania odbitek zwanych rycinami, skupiony jest w ręku artysty. Eksponowane prace pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Stanowią przegląd wszystkich rodzajów technik graficznych: płaskich, wklęsłych i wypukłych, jedno- i wielobarwnych; od miedziorytów, akwafort, akwatint, poprzez linoryty, litografie, drzeworyty, po mezzotinty. Są one częścią liczącego blisko 100 sztuk zbioru publikowanego w rocznikowych tekach Jahressmappe der Gesellschaft für vervielfältigende Kunst w latach 1898–1922. Z tym wiedeńskim wydawnictwem współpracowali najlepsi europejscy graficy przełomu XIX i XX wieku z Austrii, Belgii, Czech, Francji, Holandii, Niemiec, Polski, Szwajcarii i Włoch. Podejmowana przez nich tematyka to przede wszystkim różnego typu pejzaże, choć nie brak i prac o charakterze symbolicznym, metafizycznym czy alegorycznym.
Wśród prezentowanych prac znajduje się litografie Polaka Józefa Rapackiego, polskiego Żyda Armina Horowitza, Austriaków Franza Wacika i Maxa Suppantschnitscha. Techniką drzeworytu barwnego, w którym dla każdego zastosowanego koloru artysta przygotował odrębny klocek drukarski, posługiwali się m.in.: Niemiec Carl Theodor Thiemann, Austriacy Carl Moll i Josef Stoitzner, Czech Adolf Zdrazila, Francuz Paul Emil Colin oraz Maximilian Kurzweil – operujący płaszczyznowymi plamami czystego koloru i Wilhelm Lange, którego Ciemny dzban jest przykładem rzadko podejmowanego wówczas w grafice tematu, jakim jest martwa natura. Większość z prezentowanych odbitek to miedzioryty i pokrewne im akwaforty takich twórców jak: Francuz Eugéne Béjot, Niemcy Otto Richard Bossert, Otto Ubbelohde i Walter Ernest Zeising, pochodzący ze Styrii Luigi Kasimir, Czesi Josef Vaic i František Šimon, szwajcarski grafik Max Pollak oraz Martena van der Loo, twórca nastrojowych miejskich i nadmorskich pejzaży holenderskich.

### Salon Muzyczny
Centralną część skrzydła południowego na zamkowym piętrze zajmuje Salon Muzyczny. Jest to najbardziej okazałe i reprezentacyjne wnętrze zamku. Obecny wygląd sali udało się uzyskać po renowacji wnętrza w 2002. XIX-wieczna architektura salonu utrzymana w duchu klasycyzmu wzbogacona jest wielobarwną, zabytkową polichromią plafonu oraz XVIII-wiecznym w większości wyposażeniem w postaci mebli i obrazów. Artykulacja ścian ogranicza się do jej podziału za pomocą pilastrów z korynckimi kapitelami, które bezpośrednio podtrzymują strop. Przestrzeń pomiędzy pilastrami ściany północnej wypełnia galeria portretów XVIII-wiecznych, wśród których znajduje się portret Augusta III Sasa (1746) autorstwa Dominikusa von der Smissena. W ścianie południowej znajdują się okna, stanowiące podstawowe oświetlenie salonu. Przestrzeń ściany między oknami wypełniają obrazy z połowy XVIII wieku autorstwa Josepha Siffreda Duplessisa.
Na ścianach zachodniej i wschodniej widnieją kryształowe lustra oprawione w złocone, neobarokowe ramy skomponowane z bujnych liści akantu. Ustawione naprzeciw siebie, po dwa na każdej z wymienionych ścian, optycznie powiększają przestrzeń sali i jednocześnie nawiązują do XVII-wiecznych tradycji galerii lustrzanych.
Między lustrami na osi podłużnej wnętrza znajdują się zgodnie z układem amfiladowym przejścia komunikacyjne do innych pomieszczeń: od strony zachodniej widnieje przejście do części historycznej ekspozycji zamkowej, natomiast od strony wschodniej do Salonu Bidermeierowskiego.
Ściana wschodnia salonu muzycznego wyposażona jest w zabytkowe komody i zegar typu cartel w stylu André Charlesa Boulle’a – nadwornego ebenisty króla Ludwika XIV. W północno-zachodnim narożniku salonu znajduje się rokokowy piec. Muzyczny charakter sali podkreśla fortepian stołowy z 1856 oraz obrazy, takie jak Podwieczorek przy klawikordzie (II poł. XVIII wieku) autorstwa Duncana Mackellara czy portret kompozytora Christopha Willibalda Glucka (1776) pędzla Josepha Siffreda Duplessisa. Salon jest oświetlony czterema kryształowymi żyrandolami. Salon Muzyczny, prócz funkcji muzealnej, spełnia także rolę pomieszczenia, gdzie każdego miesiąca odbywają się odczyty literackie i koncerty muzyczne.

### Etnografia Bielska-Białej i Okolic
Od 7 kwietnia 2006 jedna z sal ekspozycji stałej poświęcona jest zagadnieniom etnograficznym pokazującym wielokulturowość ludności zamieszkującej niegdyś wsie znajdujące się obecnie w granicach administracyjnych Bielska-Białej. Teren ten pod żadnym względem nie był jednolity – po lewej stronie rzeki Białej wyraźne były wpływy kultury ludowej Śląska Cieszyńskiego, po prawej – wpływy małopolskie. Do tego po obu stronach rzeki mieszkała ludność polska i niemiecka z tzw. „niemieckiej wyspy językowej” (niem. Bielitzer Insel), społeczność katolicka i ewangelicka.
Jednym z ważniejszych, a przy tym łatwych do uchwycenia wyznaczników odrębności był strój. Na wystawie obejrzeć można przykład stroju cieszyńskiego, w okolicy Bielska nazywanego śląskim, w najbogatszej jego odmianie: ze srebrnym, pozłacanym pasem wykonanym techniką filigranu, takim samym orpantem, zawieszanym na piersiach, pomiędzy ramiączkami zszytego ze spódnicą gorsetu – żywotka i srebrną filigranową broszką, spinającą bluzkę – kabotek pod szyją. Prezentowane stroje zwane niemieckimi lub starobielskimi (kobiecy z niektórymi elementami oryginalnymi, a męski w całości zrekonstruowany) to depozyt wieczysty Trachten – und Volkstanzgruppe Bielitz-Biala e.V. – Braunschweig (Zespół Strojów i Tańca Ludowego Bielsko-Biała zarejestrowany w Brunszwiku) w Niemczech. Inny przykład stroju noszonego w okresie międzywojennym w Starym Bielsku, ma już wyraźne wpływy ówczesnej mody miejskiej (spódnica zakończona falbanką).
Strój kobiet z okolic Białej zaliczyć można do grupy strojów laskich, noszonych na terenach podgórskich. Jeden z przykładów prezentowanych w tej części ekspozycji pochodzi ze Straconki, drugi to strój ślubny Katarzyny Światłoch z Mikuszowic Krakowskich z 1919, ofiarowany muzeum przez córkę Zofię Śliwę. Obok kompletów strojów i fotografii archiwalnych, pokazujących, w jaki sposób te stroje były noszone, na wystawie zobaczyć można także malowane skrzynie, służące do przechowywania ubiorów odświętnych, bieliznę kobiecą i przedmioty związane z jej praniem i prasowaniem, a także kącik przeznaczony do higieny osobistej.
Na ekspozycji są także przedmioty z zakresu sztuki – przede wszystkim obrazy olejne na płótnie z przedstawieniami Matki Boskiej i Chrystusa, ale także jedyny w muzealnych zbiorach XIX-wieczny obrazek olejny na szkle i przykłady grafiki: XVIII-wieczny drzeworyt na papierze z przedstawieniem Świętej Rodziny i pochodzący z Rzymu z 1899 staloryt na płótnie Chusta Świętej Weroniki. Nie zabrakło XX-wiecznych oleodruków, które jeszcze dzisiaj spotkać można w wielu wiejskich i podmiejskich starych domach. Portret pp. Procnerów ze Straconki i laurki z okazji 25- i 50-lecia ich ślubu to pamiątki rodzinne, przekazane do zbiorów Muzeum przez ich syna z żoną.

### Damski Salonik i Gabinet Pana
Dwie sale pierwszego piętra skrzydła północnego zamku zostały poddane gruntownym pracom konserwatorskim, w ramach których odsłonięto fragmenty architektoniczno-iluzjonistycznych polichromii podstropowych z czwartej ćwierci XVI lub początku XVII wieku, przedstawiających wolutowe wsporniki podtrzymujące gzyms i belkowanie dekorowane roślinno-geometrycznym fryzem, umieszczonym na cynobrowym tle. Zabiegom konserwatorskim poddano także sklepienia krzyżowo-żebrowe, z wielopłatkowymi rozetami w zwornikach, powstałe po pożarze zamku splądrowanego przez Szwedów podczas wojny trzydziestoletniej w 1646.
W salach tych wyeksponowano pamiątki po rodzinie Sułkowskich przekazane do zbiorów Muzeum przez Hubertusa Sułkowskiego, m.in. srebrny komplet do kawy, zdobiony grawerowanym monogramem Sułkowskich, porcelanowy komplet toaletowy z monogramem Taidy Sułkowskiej, akwarele przedstawiające Ludwika Jana Nepomucena Sułkowskiego i jego brata Maksymiliana, grafikę z wizerunkiem nestora rodu, pierwszego właściciela księstwa bielskiego Aleksandra Józefa Sułkowskiego.
Ekspozycję uzupełniono poddanymi konserwacji meblami, grafikami, obrazami, mapami, rzeźbami, tkaninami i różnego rodzaju bibelotami pochodzącymi ze zbiorów własnych Muzeum. W jednej z sal zaaranżowano rodzaj męskiego gabinetu z empirowymi meblami zdobionymi okuciami z brązu złoconego oraz ozdobiony trzyramiennym, dziewięcioświecowym, dziewiętnastowiecznym żyrandolem wykonanym także z brązu złoconego. Druga sala została zaaranżowana jako Damski Salonik z białymi neorokokowymi meblami, którego ozdobą, obok rokokowych grafik, jest znaleziony na terenie zamku biały, cylindryczny piec o kaflach dekorowanych elementami zaczerpniętymi z mitologii greckiej.

### Salon Biedermeierowski
XIX-wieczny Salon Biedermeierowski to przykład pomieszczenia klasycznego dla mieszczańsko-przemysłowej społeczności Bielska i Białej tego okresu. W sposób szczególny w tej sali została wyeksponowana twórczość malarska Petera Michala Bohúňa. Był przede wszystkim portrecistą, ale także autorem scen rodzajowych, historycznych i religijnych. Jego malarstwo – poprzez drobiazgowe oddanie wszystkich elementów i szczegółów stroju, materii tkanin, biżuterii, szlachetnych kamieni, misternie upiętych fryzur – dostarcza wielu informacji o ówczesnym ubiorze, uczesaniu, wystroju wnętrz, codziennych zajęciach i obyczajowości. Od strony ikonograficznej i historycznej płótna tego artysty są zbiorowym dokumentem epoki. Na uwagę zasługują portrety: Franza Geyera – właściciela fabryki sukna – i jego żony Amalii; Karola Ferdynanda Sennewaldta – kupca i burmistrza Bielska w latach 1860–1867 – oraz jego żony Eleonory Amalii. Inne wizerunki bielszczan i bialan prezentowane na wystawie są autorstwa m.in.: galicyjskiego malarza Mikołaja Strzegockiego i wiedeńskiego portrecisty Karola Arenda. Cieszyński mistrz pędzla Edward Świerkiewicz w 1844 uwiecznił w akwareli Karola Schreinzera – pierwszego właściciela Hotelu Pod Czarnym Orłem – i jego żonę Aloizę.
Uzupełnieniem malarstwa są biedermeierowskie meble charakteryzujące się prostotą i funkcjonalnością konstrukcji oraz solidnością rzemieślniczego wykonania. Możemy tu zobaczyć tak popularne w owym czasie jednorodne garnitury do salonów, składające się ze stołu na jednej nodze, tzw. gerydonu, kanapy, dwóch foteli i czterech krzeseł o charakterystycznej linii oparcia przypominającej wachlarz, serce lub formę nerkową. Są tu również popularne stoliki do robót ręcznych, zwane niciakami, i wzorniki haftów biedermeierowskich. Nieodzownym wyposażeniem biedermeierowskiego wnętrza były komody, sekretery i serwantki wypełnione porcelaną, szkłem i różnego rodzaju bibelotami. Prezentowane wyroby ze szkła pochodzą głównie z czeskich i śląskich hut.

### Sala z Rycerzem – Lapidarium
Ekspozycja w tej sali jest próbą ukazania za pomocą odsłoniętych in situ'' reliktów architektonicznych dziejów bielskiego zamku, a także przedstawienia metod pracy historyka architektury i archeologa. Celom tym służą zarówno prezentowane odkrywki architektoniczno-archeologiczne, jak i odsłonięcia wątków murów, tynków i polichromii obrazujących rozwój architektoniczny zamku w Bielsku od XIV do XIX wieku. Najistotniejszym elementem prezentowanej ekspozycji jest zachowany fragment renesansowej kompozycji malarskiej, znajdujący się niegdyś nad wejściem do głównego budynku zamkowego. Przedstawia on rycerza w zbroi i hełmie z pióropuszem z głową zwróconą w stronę wejścia, z prawą ręką opartą na biodrze, lewą trzymającą kopię. Zastosowanie monumentalnej polichromii iluzjonistycznej przyniosło efekt zbliżony do tego, jaki można było uzyskać kosztownymi zabiegami budowlanymi. Niejako dopełnieniem prezentowanej ekspozycji jest wystawa kafli późnogotyckich i renesansowych ze spalonego dworu obronnego w Spytkowicach koło Oświęcimia oraz z zamku w Bielsku.

### Galeria Zamkowa
Galeria Zamkowa mieści się na parterze w południowo-zachodnim narożniku historycznego zamku. Jej zabytkowe wnętrze spełnia jednocześnie funkcję galerii komercyjnej, dodatkowej przestrzeni wystawienniczej Muzeum oraz kawiarni muzealnej. Galeria proponuje sztukę współczesną z dziedziny malarstwa, grafiki, rysunku, fotografii, rzeźby, tkactwa, ceramiki artystycznej i biżuterii. W swej ofercie posiada zarówno prace znanych polskich artystów, jak i prace twórców młodych.

wikitext:
{{Dopracować|więcej przypisów=2020-11}}{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Zamek książąt Sułkowskich
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               = R/455/56 z 2.11.1956 r., 135/60 z 26.02.1960 r., A-133/76 z 3.09.1976 r.<ref>{{zabytek|śląskie}}</ref>
 |zdjęcie               = Zamek Sulkowskich 2020.jpg
 |opis zdjęcia          = Zamek książąt Sułkowskich
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = POL
 |miejscowość           = [[Bielsko-Biała]]
 |adres                 = ul. Wzgórze 16a
 |typ budynku           = [[zamek]]
 |styl architektoniczny = [[eklektyzm (architektura)|eklektyzm]]
 |architekt             = [[Emanuel Rost (1816–1889)|Emanuel Rost senior]], Jan Pötzelmeyer, Juliusz Appelt
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           = 3
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    = XIII wiek
 |ukończenie budowy     = XIV wiek
 |przebudowy            = 1570, 1787, 1855–1864
 |zniszczono            = 1645, 1762
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   = [[Przemysław I Noszak]]
 |kolejni właściciele   = [[Piastowie cieszyńscy]], Sunneghowie, [[Sułkowscy herbu Sulima|Sułkowscy]]
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Bielsko-Biała
 |współrzędne           = 49°49′19″N 19°2′40″E
 |znak na mapie         = Legenda zamek.svg
 |commons               = Category:Muzeum w Bielsku-Białej - Zamek książąt Sułkowskich
 |www                   = http://www.muzeum.bielsko.pl
}}
'''Zamek książąt Sułkowskich''' – najstarsza i największa zabytkowa budowla [[Bielsko-Biała|Bielska-Białej]], położona we wschodniej części [[Stare Miasto (Bielsko-Biała)|Starego Miasta]].

Został wzniesiony w XIV wieku staraniem [[Księstwo Cieszyńskie|księcia cieszyńskiego]] [[Przemysław I Noszak|Przemysława I Noszaka]] i przez kolejne stulecia służył jako jedna z siedzib [[Piastowie cieszyńscy|Piastów cieszyńskich]]. Jest typem zamku miejskiego od początku włączonego w system fortyfikacji Bielska i będącego zarazem najsilniejszym elementem jego obwarowań. Pełnił także rolę śląskiej [[warownia|warowni]] granicznej, strzegąc wschodniej granicy [[Księstwo Cieszyńskie|Księstwa Cieszyńskiego]] na rzece [[Biała (dopływ Wisły)|Białej]] – oddzielającej [[Śląsk]] od [[Małopolska|Małopolski]].

Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką, stanowiąc od 1572 centrum administracyjno-gospodarcze [[Księstwo bielskie|państwa bielskiego]] (od 1752 Księstwo Bielskie) oraz siedzibę jego właścicieli. Na skutek licznych przebudów zatarte zostały jego dawne cechy stylowe. Ostatnia z nich miała miejsce w latach 1855–1864 (wtedy powstała m.in. [[eklektyzm (architektura)|eklektyczna]] [[fasada]] zwrócona ku [[Plac Bolesława Chrobrego w Bielsku-Białej|pl. Bolesława Chrobrego]]). Od 1945 był siedzibą Muzeum w Bielsku-Białej (d. Muzeum Okręgowe), wcześniej przez ponad 200 lat był własnością [[Sułkowscy herbu Sulima|rodu Sułkowskich]].

Ekspozycja muzeum obejmuje: XIX-wieczną reprezentacyjną [[Klatka schodowa|klatkę schodową]], salę militariów i sztuki myśliwskiej, wystawę sztuki polskiej i europejskiej od XIV do XVII wieku, Salon Muzyczny, Salon [[biedermeier]]owski, galerię malarstwa polskiego i europejskiego od XIX do XX wieku, galerię współczesnej sztuki regionu, wystawę prezentującą dzieje zamku, Bielska, Białej i okolic, wystawę etnograficzną, wystawę grafiki przełomu XIX i XX wieku, wystawę malarstwa portretowego od 1800 do lat trzydziestych XX wieku, wnętrza z prezentacją pamiątek po rodzinie Sułkowskich i Salę z Rycerzem – [[Lapidarium]].

== Historia zamku ==
[[Plik:Muzeum Sułkowskich - Zabytkowy Witraż.jpg|thumb|Zabytkowy witraż z symboliką heraldyczną|lewo]]
W miejscu wznoszącego się w centrum dzisiejszego [[Bielsko-Biała|Bielska-Białej]] zamku miał według legendy znajdować się niegdyś gródek rozbójników napadających na podróżujących kupców. [[Książęta opolsko-raciborscy|Książę opolski]] [[Kazimierz I opolski|Kazimierz]] wytępił zbójców i zdobył ową fortalicję, by w jej miejscu wystawić zameczek myśliwski z czasem rozbudowany do postaci okazałego zamku, przy którym rozwinęło się miasto Bielsko.

Najstarsze części zamku pochodzą z XIV wieku, przez następne stulecia był stopniowo rozbudowywany i przekształcany. Jest typem zamku miejskiego od początku włączonego w system [[fortyfikacja|fortyfikacji]] Bielska i będącego zarazem najsilniejszym elementem jego obwarowań. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej [[warownia|warowni]] granicznej, najpierw strzegąc granicy księstw dzielnicowych [[Księstwo Cieszyńskie|cieszyńskiego]] i [[Księstwo oświęcimskie|oświęcimskiego]], od połowy XV wieku [[Granica państwowa|granicy państwowej]] czesko-polskiej. Od końca XVI wieku rola obronna zamku malała i przekształcał się on coraz bardziej w rezydencję szlachecką. Współczesny wygląd budowli pochodzi z czasów ostatniej wielkiej przebudowy z drugiej połowy XIX wieku, która zatarła całkowicie jej dawne cechy stylowe. W latach 1899–1973, w miejscu widocznego obecnie od strony wschodniej ceglanego [[mur oporowy|muru oporowego]], stał ciąg tzw. [[Bazary Zamkowe w Bielsku-Białej|Bazarów Zamkowych]], tworzących podbudowę architektoniczną dla bryły zamku. Bazary wyburzono w związku z poszerzaniem ulicy Zamkowej.

Zamek wzniesiony przez władających [[Księstwo Cieszyńskie|Księstwem Cieszyńskim]] [[Piastowie cieszyńscy|Piastów]] przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego [[Księstwo bielskie|bielskiego państwa stanowego]], którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin [[Promnitzowie|Promnitzów]], [[Schaffgotschowie|Schaffgotschów]], [[Sunneghowie|Sunneghów]], [[Solmsowie|Solmsów]] i [[Haugwitzowie|Haugwitzów]]. W 1752 państwo to podniesione zostało do rzędu [[księstwo|księstw]] i przeszło w posiadanie [[Aleksander Józef Sułkowski|Aleksandra Józefa Sułkowskiego]]. [[Księstwo bielskie]] istniało do 1849, kiedy to podczas wprowadzania w [[Cesarstwo Austrii|Austrii]] nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare [[feudalizm|struktury feudalne]], jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego. Sam zamek oraz liczne dobra w mieście pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] zamek przejęty został przez państwo polskie i służył jako siedziba licznych instytucji kulturalnych. Od 1983 jego jedynym użytkownikiem było państwowe Muzeum w Bielsku-Białej.

Najstarszy opis zamku zawarty w [[urbarz]]u państwa bielskiego z 1571:

: ''Po pierwsze jest zamek w mieście Bielsku położony, dobrze wymurowany, w nim 15 pokojów oraz izb, też 22 starannie utrzymane sklepione pomieszczenia, duże i małe, wraz z nowo wzniesionym murowanym budynkiem browaru i słodowni, który poza obrębem zamku, lecz tuż obok jest ulokowany, do tego przynależne stajnie, duży spichlerz, pralnia oraz izby kąpielowe, obok których woda przepływa. Dalej przy zamku tym jest sad duży z urodzajnymi owocowymi drzewami, w nim również wszelakie zioła w razie potrzeby uprawiane być mogą, obok także łąka, i jest też przy nich nowo założony ogród chmielowy, w nim około poczwórnego małdra chmielu rok w rok rosnąć może. Są też w dwóch miejscach dobre stawy do zamku należące, gdzie wody nie zbraknie, w których ryby zimową porą trzymać można.''

== Historia muzeum ==
Instytucja, mająca główną siedzibę w historycznym zamku, kontynuuje tradycje muzealne zapoczątkowane w pierwszych latach XX wieku, kiedy to władze samorządowe [[śląsk]]iego Bielska i [[Nowa Galicja|galicyjskiej]] [[Biała Krakowska|Białej]] powołały do życia dwa odrębne muzea. Starszym było Muzeum Miejskie w Białej utworzone z inicjatywy profesora gimnazjum bielskiego [[Erwin Hanslik (nauczyciel)|Erwina Hanslika]] uchwałą Rady Miejskiej z 19 grudnia 1902. W tym samym czasie na forum Rady Miejskiej sąsiedniego Bielska z podobną inicjatywą wystąpił tamtejszy pastor ewangelicki dr [[Artur Schmidt]]. Na jego wniosek w następnych miesiącach zorganizowano w 1903 w Bielsku, Białej i okolicy wielką akcję zbierania pamiątek o wartości muzealnej. Jej rezultat pokazano w czerwcu 1903 w bielskiej Strzelnicy (obecnie [[Bielskie Centrum Kultury]]) jako wystawę miejscowych starożytności. W kilka miesięcy później bielska Rada Miejska powołała do życia Muzeum Miejskie w Bielsku. Upłynęło jednak nieco czasu, nim oba muzea udostępniono dla zwiedzających.

Muzeum w Białej otwarto 3 grudnia 1904. Zajmowało ono cztery lokale w południowym skrzydle pierwszego piętra [[Ratusz w Bielsku-Białej|Ratusza]], sąsiadując z pokojami Towarzystwa Obywatelskiego. Funkcjonowało tutaj do 1920, kiedy to jego działalność zawieszono, eksponaty zmagazynowano w jednym pomieszczeniu, a lokal przeznaczono do innych celów. Muzeum otwarto ponownie dopiero w 1932, tym razem w suterenach budowli, gdzie działało do wybuchu II wojny światowej, kiedy zostało zamknięte. Długoletnimi jego opiekunami byli dyrektor katolickiej szkoły ludowej Franciszek Farny i emerytowany naczelnik Komunalnej Kasy Oszczędności Wilhelm Kroczek.

[[Plik:Muzeum Sułkowskich - Wejściowa klatka schodowa.JPG|thumb|left|240px|Wejściowa reprezentacyjna klatka schodowa]]
Muzeum w Bielsku otwarto dla publiczności 25 lutego 1906 w budynku tzw. Starego Ratusza przy [[Rynek w Bielsku-Białej|Rynku]] 9, gdzie funkcjonowało bez przerwy aż do 1941. Dzięki staraniom jego kustosza, mistrza kominiarskiego [[Eduard Schnack|Edwarda Schnacka]], w okresie między I i II wojną światową ekspozycję znacznie rozbudowano. Od 1931 zajmowała osiem sal na drugim piętrze budowli i jedno niewielkie pomieszczenie na piętrze trzecim, pewna część eksponatów zdobiła też korytarz i klatkę schodową. Było to wówczas jedno z większych muzeów typu regionalnego w Polsce, trzecie na Śląsku po placówkach działających w [[Katowice|Katowicach]] i [[Muzeum Śląska Cieszyńskiego|Cieszynie]].

W 1941 hitlerowskie władze okupacyjne połączyły obydwa muzea miejskie w tzw. Heimatmuseum, które zostało ulokowane w Białej, w dawnym domu cechowym przy [[plac Wolności w Bielsku-Białej|placu Wolności]] 7. Dotrwało ono tutaj do końca [[II wojna światowa|II wojny światowej]].

W 1945 zadecydowano o reaktywowaniu działalności muzeum. Tworzeniem placówki ulokowanej w Zamku książąt Sułkowskich zajął się [[Stanisław Oczko]] kierujący nią do 1980. Muzeum Miejskie w Bielsku otwarto dla publiczności 14 lutego 1947, jednak już w 1950 upaństwowiono je i podporządkowano [[Muzeum Górnośląskie w Bytomiu|Muzeum Górnośląskiemu w Bytomiu]]. Pełną samodzielność placówka odzyskała w 1963, a po utworzeniu [[Województwo bielskie|województwa bielskiego]] w 1975 została przeobrażona w Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej. Od lat siedemdziesiątych XX wieku przybywały oddziały terenowe: [[Muzeum w Bielsku-Białej – Willa Juliana Fałata|Willa Juliana Fałata]] (obecnie Fałatówka) (1971), Muzeum Techniki Włókienniczej (później [[Muzeum Techniki i Włókiennictwa – oddział Muzeum w Bielsku-Białej|Muzeum Techniki i Włókiennictwa]], a obecnie [[Stara Fabryka]]) (1979), [[Muzeum Emila Zegadłowicza]] (1980–1993), [[Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach|Muzeum w Kętach]] (1981–2000) oraz [[Muzeum w Bielsku-Białej – Dom Tkacza|Dom Tkacza]] (1992). Od początku 2001 muzeum nosiło nazwę Muzeum w Bielsku-Białej, a od roku 2013 jest to Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej.

== Ekspozycja stała ==
[[Plik:Archeologia (Bielsko) - kultura łużycka.JPG|thumb|240px|Wystawa archeologiczna]]

=== Dzieje Archeologiczno-Historyczne Podbeskidzia ===
Pomieszczenia skrzydła południowego mieszczą wystawę ''Z dziejów miasta i zamku,'' stanowiącą próbę przedstawienia historii Bielska-Białej od czasów najdawniejszych po wiek XIX. Ilustrują ją eksponaty [[archeologia|archeologiczne]] i [[historia|historyczne]] ze zbiorów bielskiego Muzeum oraz depozyty z innych placówek.

Część archeologiczna ekspozycji stałej poświęcona jest najstarszym dziejom Bielska-Białej i okolic. Tworzą ją zabytki związane z najważniejszymi etapami kształtowania [[osadnictwo|osadnictwa]] na tym terenie: [[prehistoria|okresem prehistorii]], wczesnośredniowiecznymi dziejami [[Grodzisko w Starym Bielsku|grodziska w Starym Bielsku]], problematyką początków [[średniowiecze|średniowiecznego]] miasta oraz bielskiego zamku.

Z pamiątek prehistorycznych na szczególną uwagę zasługują [[neolit]]yczne [[topór|topory]] i siekiery kamienne, naczynia gliniane [[kultura łużycka|kultury łużyckiej]], przykłady broni, części stroju i monet z okresu wpływów [[Cesarstwo Rzymskie|rzymskich]]. Zabytki z [[Grodzisko w Starym Bielsku|grodziska w Starym Bielsku]] reprezentują naczynia gliniane oraz przedmioty żelazne pozyskane w trakcie badań archeologicznych prowadzonych na jego terenie przed wojną oraz w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Do najciekawszych, związanych z początkami średniowiecznego miasta i zamku w Bielsku, należy zaliczyć przykłady najstarszych fragmentów naczyń glinianych poprzedzających lokację miasta, kafle piecowe, broń i monety odkryte podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w tym rejonie. Ekspozycję uzupełnia poglądowy materiał ilustracyjny, w tym trzy makiety przedstawiające sytuację średniowiecznego miasta i wsi Bielsko oraz rekonstrukcję bielskiego zamku w okresie [[gotyk]]u i [[renesans]]u.

Część historyczna wystawy prezentuje najstarsze pamiątki z XVI–XIX wieku. Dotyczą one spraw [[Cech rzemiosła|cechowych]]. Są to m.in. dokumenty [[pergamin]]owe: „Zatwierdzenie statutu krawców w Bielsku przez burmistrza i rajców miasta Bielska” z 4 listopada 1562, „Przywilej [[Stefan Sunegh|Stefana Sunegha]] dla cechu piekarzy w Bielsku” z 29 listopada 1600, „Zatwierdzenie przywilejów cechu sukienników w Bielsku przez [[Jan Sunegh|Jana Sunegha]]” z 1626, „Zatwierdzenie statutu cechu postrzygaczy [[sukno|sukna]] i szlifierzy w Bielsku przez cesarzową [[Maria Teresa Habsburg|Marię Teresę]]” z 1784 oraz [[przywilej]] królewski dla cechu szewców w Białej nadany przez króla [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]] w 1766 z dużą pieczęcią królewską. Na uwagę zasługują Księga cechu szewców i siodlarzy w Bielsku z lat 1599–1871 oraz Księga cechu szewców w Białej, ujmująca sprawy przyjęć i wyzwoleń od 1856 do 1871. Kwestie cechowe uzupełniają [[szponton]]y młodszego mistrza cechowego (XVIII wiek), [[godło]] cechu szewców – but z cholewą (początek XIX wieku) oraz lady cechowe postrzygaczy, wilkomy, zawieszenia cechowe i [[emblemat]]y, a także świadectwa nauki w zawodzie szewca, dekarza czy cukiernika.

Do ciekawych eksponatów należą pergaminowe przywileje królewskie dla [[luteranizm|ewangelików]] z Białej: króla [[August II Mocny|Augusta II Mocnego]] z 1730 i króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z 1766 oraz dokument dotyczący deklaracji na rzecz wiary ewangelickiej córki Jonka Dzidy z Państwa Bielskiego z roku 1782. Prezentowana jest również światłokopia dokumentu nadania [[prawa miejskie|praw miejskich]] miastu Białej w 1723 przez króla Augusta II Mocnego. [[Księstwo Cieszyńskie]] (Bielsko należało do niego do 1572) ilustrują kolekcja monet z XV–XVII wieku (bitych w [[mennica]]ch w [[Cieszyn]]ie i [[Skoczów|Skoczowie]]) oraz mapa Księstwa Cieszyńskiego – [[miedzioryt]] ręcznie kolorowany, wydany w [[Norymberga|Norymberdze]] w 1736.

Można także zobaczyć materiał kartograficzny w postaci dwóch klocków [[atlas (publikacja)|atlasowych]] zawierających 175 map i planów od XVI do XVIII wieku znanych [[kartografia|kartografów]] (m.in. [[Abraham Ortelius|Abrahama Orteliusa]], [[Wilhelm Blaue|Wilhelma Blaue]], [[Johann Homann|Johanna Homanna]], Mateusza Seuttera, a także polskiego kartografa, [[Wacław Grodziecki|Wacława Grodzieckiego]]). W skład wystawy wchodzą także samoistne dokumenty magistrackie oraz świadectwa szkolne wydane przez [[Kościoły ewangelickie|ewangelickie]] i [[katolicyzm|katolickie]] szkoły w Bielsku i Białej z XIX wieku, a także inne interesujące obiekty dotyczące dziejów miasta.

=== Wystawa Sztuki Polskiej i Europejskiej XIV−XVII Wieku ===
Ekspozycja otwarta 7 kwietnia 2006 została wzbogacona o przykłady średniowiecznej i [[Rzeźba renesansu|renesansowej rzeźby]], [[malarstwo tablicowe|malarstwa tablicowego]], XVI-wiecznych [[witraż]]y o tematyce sakralnej i świeckiej oraz XVII-wiecznego niderlandzkiego, francuskiego, włoskiego i polskiego malarstwa oraz rzemiosła.

Do najstarszych, XIV-wiecznych eksponatów należy figura [[Maria z Nazaretu|Matki Boskiej]] z Dzieciątkiem i ptaszkiem. Wśród prezentowanych rzeźb jest figura Marii z grupy rzeźbiarskiej [[Święta Anna|''Św. Anna Samotrzeć'']], pochodzącą z XV wieku oraz na Madonna płaszczowa powstała na początku następnego stulecia oraz [[tryptyk]] ''Fides Cordia'', dzieło [[Antwerpia|antwerpskiego]] warsztatu z XVI wieku. Wśród obrazów malowanych na desce można zobaczyć ''Portret mnicha'' powstały w niemieckiej gildii malarskiej na początku XVI wieku oraz XV-wieczną scenę zatytułowaną ''Św. Anna Samotrzeć''. Malarstwo tablicowe reprezentuje zwieńczenie tryptyku z [[Łękawica (województwo śląskie)|Łękawicy]] z postacią [[Archanioł Michał|Archanioła Michała]] przypisywane krakowskiemu warsztatowi [[Marcin Czarny|Marcina Czarnego]], datowane na lata 1510–1530. Z kręgu XVI-wiecznej sztuki włoskiej pochodzi marmurowa [[Relief|płaskorzeźba]] ''Ofiarowanie w świątyni'' oraz portret [[Doża Wenecji|weneckiego doży]].

W kolejnej sali, obok witraży pochodzących z 1564, wyeksponowane zostały przykłady europejskiego malarstwa XVII stulecia, holenderskie sceny rodzajowe, [[portret]]y zbiorowe i indywidualne, wśród których na uwagę zasługuje ''Portret mężczyzny'' z 1659 autorstwa [[Frans De Nys|Fransa De Nys’a]] oraz ''Diana i Kalisto'' [[Frans Wouters|Fransa Woutersa]] z około 1650.

[[Plik:Muzeum Sułkowskich - niebieski salonik.JPG|thumb|240px|Sala Niebieska z galerią sztuki|lewo]]

Malarstwo włoskie reprezentuje ''Pokłon pasterzy'' powstały w drugiej ćwierci XVII wieku w pracowni genueńskiego malarza [[Gioacchino Assereto]] oraz obraz zatytułowany ''W pałacu doży'' z 1622. Dwie wersje komediantów namalował francuski artysta [[Jacques Callot]], a polski malarz [[Teodor Bogdan Lubieniecki]] ''Małego Bachusa z martwą naturą.'' Dopełnieniem malarstwa są wyroby [[Rzemiosło artystyczne|rzemiosła artystycznego]]. Do ciekawych mebli należy późnorenesansowa szafa niderlandzka datowana na lata 1600–1625 i czarna dębowa skrzynia z 1698. Z XVI-wiecznego [[Gdańsk]]a pochodzi mosiężna misa przedstawiająca Adama i Ewę w raju. Wśród wyrobów rzemiosła artystycznego znajdują się jeszcze: mosiężny dzban z 1698, brązowy moździerz z 1665, puchar z orzecha kokosowego z 1636, granitowy [[zegar słoneczny]] oraz cynowe talerze, dzbanki i kufle, m.in. konewkę powstałe w 1616 roku w szwajcarskim warsztacie [[Christoffel Hempel I|Christoffela Hempela I]] w [[Chur]], talerz – wyrób konwisarski [[Hieronimus Ledermayer|Hieronimusa Ledermayera]] z austriackiego [[Wels]] oraz niderlandzki półmisek z końca XVII wieku.

=== Malarstwo Europejskie i Polskie XIX i XX Wieku ===
[[Plik:SALON BIEDERMEIEROWSKI w Muzeum w Bielsku–Białej.jpg|thumb|240px|Salon Biedermeierowski]]
W galerii malarstwa i grafiki znajdującej się we wschodnim skrzydle I piętra Zamku książąt Sułkowskich prezentowane są przykłady malarstwa polskiego i obcego od XIX wieku po współczesność. Szczególny nacisk położono na artystów, którzy na przestrzeni ostatnich stuleci związani byli z Bielskiem, Białą i okolicą. Znaczące miejsce ma tutaj narodowy artysta [[słowacja|słowacki]] – [[Peter Michal Bohúň]], który w 1865 osiedlił się w [[Lipnik (Bielsko-Biała)|Lipniku]] koło Białej. Prezentowane są m.in. jego portrety lokalnych elit finansowych i politycznych. Znajdują się tutaj także portrety autorstwa [[Mikołaj Strzegocki|Mikołaja Strzegockiego]] i [[Edward Świerkiewicz|Edwarda Świerkiewicza]]. Uzupełnieniem malarstwa są biedermeierowskie meble, tkaniny i wyroby ze szkła.

W Sali Niebieskiej wyeksponowano przykłady polskiego i europejskiego [[realizm (malarstwo)|malarstwa realistycznego]] XIX wieku ze zbiorów Muzeum. Znajdują się tu prace m.in.: [[Jan Matejko|Jana Matejki]], [[Piotr Michałowski|Piotra Michałowskiego]], [[Józef Brandt|Józefa Brandta]], [[Henryk Rodakowski|Henryka Rodakowskiego]], [[Juliusz Kossak|Juliusza Kossaka]] i innych. W przeszklonej witrynie ściennej zaprezentowano wyroby z [[fajans]]u, [[biskwit (ceramika)|biskwitu]], [[porcelana|porcelany]], [[srebro|srebra]] i [[cyna|cyny]] oraz malowane na kości XVIII- i XIX-wieczne [[miniatura (malarstwo)|miniatury]].

Kolejne pomieszczenie, Sala Oliwkowa, daje możliwość zapoznania się z malarstwem [[Młoda Polska|młodopolskim]], czyli powstałym na przełomie XIX i XX wieku, jakie udało się zgromadzić w Muzeum. Do najciekawszych obrazów należą prace: [[Jacek Malczewski|Jacka Malczewskiego]], [[Wlastimil Hofman|Wlastimila Hofmana]], [[Jan Stanisławski (malarz)|Jana Stanisławskiego]], [[Leon Wyczółkowski|Leona Wyczółkowskiego]], [[Teodor Axentowicz|Teodora Axentowicza]], [[Wojciech Weiss|Wojciecha Weissa]]. Uzupełnieniem malarstwa są secesyjne wyroby ze szkła, porcelany i cyny.

W następnej sali im. [[Adam Bunsch|A. Bunscha]] prezentowane są prace artystów, którzy w latach 1918–1939 związani byli z Bielskiem, Białą i okolicą. Reprezentują oni różne orientacje artystyczne, [[Narodowość|narodowości]] i [[wyznanie|wyznania]]. Do czołowych twórców należeli: [[Julian Fałat]], [[Adam Bunsch]], [[Jakub Glasner]], [[Bertold Oczko]], [[Franciszek Zitzman]], [[Victor Strauss]] oraz [[Stanisław Ignacy Witkiewicz]].

=== Sztuka Współczesna Podbeskidzia ===
Przygotowana przez Muzeum galeria sztuki współczesnej bielsko-bialskiego regionu umożliwia bliższe poznanie lokalnego środowiska plastycznego, począwszy od zakończenia II wojny światowej po XXI wiek. Żyjący i tworzący tu artyści to przedstawiciele różnych kierunków i prądów artystycznych, od [[Abstrakcja (sztuka)|abstrakcji organicznej]] i [[Abstrakcja geometryczna|geometrycznej]] poprzez [[realizm (malarstwo)|realizm]], [[kapizm|koloryzm]], malarstwo metafizyczne i [[Symbolizm|symboliczne]] po [[hiperrealizm]] historyczny i nowy [[Ekspresjonizm (sztuka)|ekspresjonizm]]. Eksponowane są prace wszystkich członków Grupy Beskid ([[Jan Zipper]], [[Jan Antoni Grabowski|Jan Grabowski]], [[Ignacy Bieniek]], [[Kazimierz Kopczyński]], [[Michał Kwaśny]] i [[Zenobiusz Zwolski]]), laureatów ''Bielskiej Jesieni'' ([[Janina Wiciejewska-Pochonień|Janina Wiciejewska-Pochopień]], [[Józef Hołard]], [[Teresa Sztwiertnia]], [[Kazimierz Wilczyński]], [[Andrzej Gilman]]) i innych działających w tym mieście artystów: [[Michał Kliś]], [[Bronisław Krzysztof]], [[Ewa Bergel]], [[Janusz Dadak]], [[Marek Marczak]].

=== Grafika Przełomu XIX i XX Wieku ===
Ekspozycja ta znajduje się w korytarzu biegnącym wzdłuż wewnętrznego dziedzińca. Pierwszy odcinek skrzydła wschodniego zamku przeznaczony został na prezentację grafiki artystycznej, czyli takiej, w której cały proces twórczy od projektu, poprzez dobór odpowiedniej techniki i opracowania formy druku, do wykonania odbitek zwanych rycinami, skupiony jest w ręku artysty. Eksponowane prace pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Stanowią przegląd wszystkich rodzajów technik graficznych: płaskich, wklęsłych i wypukłych, jedno- i wielobarwnych; od [[miedzioryt]]ów, [[akwaforta|akwafort]], [[akwatinta|akwatint]], poprzez [[linoryt]]y, [[litografia|litografie]], [[drzeworyt]]y, po [[mezzotinta|mezzotinty]]. Są one częścią liczącego blisko 100 sztuk zbioru publikowanego w rocznikowych tekach ''Jahressmappe der Gesellschaft für vervielfältigende Kunst'' w latach 1898–1922. Z tym wiedeńskim wydawnictwem współpracowali najlepsi europejscy graficy przełomu XIX i XX wieku z Austrii, Belgii, Czech, [[Francja|Francji]], [[Holandia|Holandii]], Niemiec, Polski, [[Szwajcaria|Szwajcarii]] i Włoch. Podejmowana przez nich tematyka to przede wszystkim różnego typu pejzaże, choć nie brak i prac o charakterze symbolicznym, metafizycznym czy alegorycznym.

Wśród prezentowanych prac znajduje się litografie Polaka [[Józef Rapacki|Józefa Rapackiego]], polskiego Żyda [[Armin Horowitz|Armina Horowitza]], Austriaków [[Franz Wacik|Franza Wacika]] i [[Max Suppantschnitsch|Maxa Suppantschnitscha]]. Techniką drzeworytu barwnego, w którym dla każdego zastosowanego koloru artysta przygotował odrębny klocek drukarski, posługiwali się m.in.: Niemiec [[Carl Theodor Thiemann]], Austriacy [[Carl Moll]] i [[Josef Stoitzner]], Czech [[Adolf Zdrazila]], Francuz [[Paul Emil Colin]] oraz [[Maximilian Kurzweil]] – operujący płaszczyznowymi plamami czystego koloru i [[Wilhelm Lange]], którego ''Ciemny dzban'' jest przykładem rzadko podejmowanego wówczas w grafice tematu, jakim jest [[martwa natura]]. Większość z prezentowanych odbitek to miedzioryty i pokrewne im akwaforty takich twórców jak: Francuz [[Eugéne Béjot]], Niemcy [[Otto Richard Bossert]], [[Otto Ubbelohde]] i [[Walter Ernest Zeising]], pochodzący ze Styrii [[Luigi Kasimir]], Czesi [[Josef Vaic]] i [[František Šimon]], szwajcarski grafik [[Max Pollak]] oraz [[Martena van der Loo]], twórca nastrojowych miejskich i nadmorskich pejzaży holenderskich.

=== Salon Muzyczny ===
[[Plik:SALON MUZYCZNY w Muzeum w Bielsku.jpg|thumb|350px|Salon Muzyczny|lewo]]

Centralną część skrzydła południowego na zamkowym piętrze zajmuje Salon Muzyczny. Jest to najbardziej okazałe i reprezentacyjne wnętrze zamku. Obecny wygląd sali udało się uzyskać po renowacji wnętrza w 2002. XIX-wieczna architektura salonu utrzymana w duchu [[klasycyzm]]u wzbogacona jest wielobarwną, zabytkową [[polichromia|polichromią]] [[plafon]]u oraz XVIII-wiecznym w większości wyposażeniem w postaci mebli i obrazów. Artykulacja ścian ogranicza się do jej podziału za pomocą [[pilaster|pilastrów]] z korynckimi [[kapitel]]ami, które bezpośrednio podtrzymują [[strop (budownictwo)|strop]]. Przestrzeń pomiędzy pilastrami ściany północnej wypełnia galeria portretów XVIII-wiecznych, wśród których znajduje się portret [[August III Sas|Augusta III Sasa]] (1746) autorstwa [[Dominikus von der Smissen|Dominikusa von der Smissena]]. W ścianie południowej znajdują się okna, stanowiące podstawowe oświetlenie salonu. Przestrzeń ściany między oknami wypełniają obrazy z połowy XVIII wieku autorstwa [[Joseph Siffred Duplessis|Josepha Siffreda Duplessisa]].

Na ścianach zachodniej i wschodniej widnieją kryształowe lustra oprawione w złocone, [[architektura neobarokowa|neobarokowe]] ramy skomponowane z bujnych liści akantu. Ustawione naprzeciw siebie, po dwa na każdej z wymienionych ścian, optycznie powiększają przestrzeń sali i jednocześnie nawiązują do XVII-wiecznych tradycji galerii lustrzanych.

Między lustrami na osi podłużnej wnętrza znajdują się zgodnie z układem amfiladowym przejścia komunikacyjne do innych pomieszczeń: od strony zachodniej widnieje przejście do części historycznej ekspozycji zamkowej, natomiast od strony wschodniej do Salonu Bidermeierowskiego.

Ściana wschodnia salonu muzycznego wyposażona jest w zabytkowe komody i zegar typu cartel w stylu [[André Charles Boulle|André Charlesa Boulle’a]] – nadwornego ebenisty króla [[Ludwik XIV|Ludwika XIV]]. W północno-zachodnim narożniku salonu znajduje się [[rokoko]]wy piec. Muzyczny charakter sali podkreśla fortepian stołowy z 1856 oraz obrazy, takie jak ''Podwieczorek przy klawikordzie'' (II poł. XVIII wieku) autorstwa [[Duncan Mackellar|Duncana Mackellara]] czy portret kompozytora [[Christoph Willibald Gluck|Christopha Willibalda Glucka]] (1776) pędzla Josepha Siffreda Duplessisa. Salon jest oświetlony czterema kryształowymi żyrandolami. Salon Muzyczny, prócz funkcji muzealnej, spełnia także rolę pomieszczenia, gdzie każdego miesiąca odbywają się odczyty literackie i koncerty muzyczne.

=== Etnografia Bielska-Białej i Okolic ===
Od 7 kwietnia 2006 jedna z sal ekspozycji stałej poświęcona jest zagadnieniom [[Etnografia|etnograficznym]] pokazującym wielokulturowość ludności zamieszkującej niegdyś wsie znajdujące się obecnie w granicach administracyjnych Bielska-Białej. Teren ten pod żadnym względem nie był jednolity – po lewej stronie [[Biała (dopływ Wisły)|rzeki Białej]] wyraźne były wpływy [[kultura ludowa|kultury ludowej]] [[Śląsk Cieszyński|Śląska Cieszyńskiego]], po prawej – wpływy [[małopolska|małopolskie]]. Do tego po obu stronach rzeki mieszkała ludność polska i niemiecka z tzw. „niemieckiej wyspy językowej” ([[język niemiecki|niem.]] ''Bielitzer Insel''), społeczność [[katolicyzm|katolicka]] i [[luteranizm|ewangelicka]].

Jednym z ważniejszych, a przy tym łatwych do uchwycenia wyznaczników odrębności był strój. Na wystawie obejrzeć można przykład [[Strój cieszyński|stroju cieszyńskiego]], w okolicy Bielska nazywanego śląskim, w najbogatszej jego odmianie: ze srebrnym, pozłacanym pasem wykonanym techniką [[filigran]]u, takim samym [[orpant]]em, zawieszanym na piersiach, pomiędzy ramiączkami zszytego ze spódnicą [[gorset]]u – żywotka i srebrną filigranową broszką, spinającą bluzkę – [[kabotek]] pod szyją. Prezentowane stroje zwane niemieckimi lub starobielskimi (kobiecy z niektórymi elementami oryginalnymi, a męski w całości zrekonstruowany) to depozyt wieczysty ''Trachten – und Volkstanzgruppe Bielitz-Biala e.V. – Braunschweig'' (Zespół Strojów i Tańca Ludowego Bielsko-Biała zarejestrowany w [[Brunszwik]]u) w [[Niemcy|Niemczech]]. Inny przykład stroju noszonego w okresie międzywojennym w [[Stare Bielsko|Starym Bielsku]], ma już wyraźne wpływy ówczesnej mody miejskiej (spódnica zakończona falbanką).

Strój kobiet z okolic Białej zaliczyć można do grupy strojów [[Lędzianie|laskich]], noszonych na terenach podgórskich. Jeden z przykładów prezentowanych w tej części ekspozycji pochodzi ze [[Straconka (Bielsko-Biała)|Straconki]], drugi to strój ślubny Katarzyny Światłoch z [[Mikuszowice|Mikuszowic Krakowskich]] z 1919, ofiarowany muzeum przez córkę Zofię Śliwę. Obok kompletów strojów i fotografii archiwalnych, pokazujących, w jaki sposób te stroje były noszone, na wystawie zobaczyć można także malowane skrzynie, służące do przechowywania ubiorów odświętnych, bieliznę kobiecą i przedmioty związane z jej praniem i prasowaniem, a także kącik przeznaczony do higieny osobistej.

Na ekspozycji są także przedmioty z zakresu sztuki – przede wszystkim obrazy olejne na płótnie z przedstawieniami Matki Boskiej i Chrystusa, ale także jedyny w muzealnych zbiorach XIX-wieczny obrazek olejny na szkle i przykłady grafiki: XVIII-wieczny [[drzeworyt]] na papierze z przedstawieniem Świętej Rodziny i pochodzący z [[Rzym]]u z 1899 [[staloryt]] na płótnie ''Chusta Świętej Weroniki''. Nie zabrakło XX-wiecznych [[oleodruk]]ów, które jeszcze dzisiaj spotkać można w wielu wiejskich i podmiejskich starych domach. Portret pp. Procnerów ze [[Straconka (Bielsko-Biała)|Straconki]] i laurki z okazji 25- i 50-lecia ich ślubu to pamiątki rodzinne, przekazane do zbiorów Muzeum przez ich syna z żoną.

=== Damski Salonik i Gabinet Pana ===
[[Plik:Saloniki.jpg|thumb|200px|Gabinet Pana]]
Dwie sale pierwszego piętra skrzydła północnego zamku zostały poddane gruntownym pracom konserwatorskim, w ramach których odsłonięto fragmenty architektoniczno-iluzjonistycznych [[polichromia|polichromii]] podstropowych z czwartej ćwierci XVI lub początku XVII wieku, przedstawiających wolutowe [[wspornik]]i podtrzymujące [[gzyms]] i [[Belkowanie (architektura)|belkowanie]] dekorowane roślinno-geometrycznym [[fryz]]em, umieszczonym na cynobrowym tle. Zabiegom konserwatorskim poddano także [[sklepienie|sklepienia]] krzyżowo-żebrowe, z wielopłatkowymi [[rozeta (architektura)|rozetami]] w [[zwornik (architektura)|zwornikach]], powstałe po pożarze zamku splądrowanego przez [[Szwedzi|Szwedów]] podczas [[wojna trzydziestoletnia|wojny trzydziestoletniej]] w 1646.

W salach tych wyeksponowano pamiątki po rodzinie [[Sułkowscy herbu Sulima|Sułkowskich]] przekazane do zbiorów Muzeum przez Hubertusa Sułkowskiego, m.in. srebrny komplet do kawy, zdobiony grawerowanym [[monogram]]em Sułkowskich, porcelanowy komplet toaletowy z monogramem Taidy Sułkowskiej, [[akwarela|akwarele]] przedstawiające Ludwika Jana Nepomucena Sułkowskiego i jego brata Maksymiliana, grafikę z wizerunkiem nestora rodu, pierwszego właściciela księstwa bielskiego Aleksandra Józefa Sułkowskiego.

Ekspozycję uzupełniono poddanymi konserwacji meblami, grafikami, obrazami, mapami, rzeźbami, tkaninami i różnego rodzaju [[bibelot]]ami pochodzącymi ze zbiorów własnych Muzeum. W jednej z sal zaaranżowano rodzaj męskiego gabinetu z empirowymi meblami zdobionymi okuciami z [[Brązy|brązu]] złoconego oraz ozdobiony trzyramiennym, dziewięcioświecowym, dziewiętnastowiecznym [[żyrandol]]em wykonanym także z brązu złoconego. Druga sala została zaaranżowana jako Damski Salonik z białymi neorokokowymi meblami, którego ozdobą, obok [[rokoko]]wych grafik, jest znaleziony na terenie zamku biały, cylindryczny piec o kaflach dekorowanych elementami zaczerpniętymi z mitologii greckiej.

=== Salon Biedermeierowski ===
XIX-wieczny Salon [[Biedermeier]]owski to przykład pomieszczenia klasycznego dla mieszczańsko-przemysłowej społeczności Bielska i Białej tego okresu. W sposób szczególny w tej sali została wyeksponowana twórczość malarska [[Peter Michal Bohúň|Petera Michala Bohúňa]]. Był przede wszystkim portrecistą, ale także autorem scen rodzajowych, historycznych i religijnych. Jego malarstwo – poprzez drobiazgowe oddanie wszystkich elementów i szczegółów stroju, materii tkanin, biżuterii, szlachetnych kamieni, misternie upiętych fryzur – dostarcza wielu informacji o ówczesnym ubiorze, uczesaniu, wystroju wnętrz, codziennych zajęciach i obyczajowości. Od strony ikonograficznej i historycznej płótna tego artysty są zbiorowym dokumentem epoki. Na uwagę zasługują portrety: Franza Geyera – właściciela fabryki sukna – i jego żony Amalii; Karola Ferdynanda Sennewaldta – kupca i burmistrza Bielska w latach 1860–1867 – oraz jego żony Eleonory Amalii. Inne wizerunki bielszczan i bialan prezentowane na wystawie są autorstwa m.in.: galicyjskiego malarza [[Mikołaj Strzegocki|Mikołaja Strzegockiego]] i wiedeńskiego portrecisty [[Karol Arden|Karola Arenda]]. Cieszyński mistrz pędzla [[Edward Świerkiewicz]] w 1844 uwiecznił w akwareli Karola Schreinzera – pierwszego właściciela Hotelu Pod Czarnym Orłem – i jego żonę Aloizę.

Uzupełnieniem malarstwa są biedermeierowskie meble charakteryzujące się prostotą i funkcjonalnością konstrukcji oraz solidnością rzemieślniczego wykonania. Możemy tu zobaczyć tak popularne w owym czasie jednorodne garnitury do salonów, składające się ze stołu na jednej nodze, tzw. [[gerydon]]u, kanapy, dwóch foteli i czterech krzeseł o charakterystycznej linii oparcia przypominającej wachlarz, serce lub formę nerkową. Są tu również popularne stoliki do robót ręcznych, zwane niciakami, i wzorniki haftów biedermeierowskich. Nieodzownym wyposażeniem biedermeierowskiego wnętrza były komody, sekretery i [[Serwantka|serwantki]] wypełnione porcelaną, szkłem i różnego rodzaju bibelotami. Prezentowane wyroby ze szkła pochodzą głównie z czeskich i śląskich hut.

=== Sala z Rycerzem – Lapidarium ===
[[Plik:SalazRycerzem.jpg|thumb|left|150px|Sala z Rycerzem – Lapidarium]]
Ekspozycja w tej sali jest próbą ukazania za pomocą odsłoniętych ''[[in situ]]'''' reliktów architektonicznych dziejów bielskiego zamku, a także przedstawienia metod pracy historyka architektury i archeologa. Celom tym służą zarówno prezentowane odkrywki architektoniczno-archeologiczne, jak i odsłonięcia wątków murów, tynków i [[polichromia|polichromii]] obrazujących rozwój architektoniczny zamku w Bielsku od XIV do XIX wieku. Najistotniejszym elementem prezentowanej ekspozycji jest zachowany fragment [[renesans]]owej kompozycji malarskiej, znajdujący się niegdyś nad wejściem do głównego budynku zamkowego. Przedstawia on rycerza w zbroi i hełmie z pióropuszem z głową zwróconą w stronę wejścia, z prawą ręką opartą na biodrze, lewą trzymającą kopię. Zastosowanie monumentalnej polichromii iluzjonistycznej przyniosło efekt zbliżony do tego, jaki można było uzyskać kosztownymi zabiegami budowlanymi. Niejako dopełnieniem prezentowanej ekspozycji jest wystawa kafli [[gotyk|późnogotyckich]] i renesansowych ze spalonego dworu obronnego w [[Spytkowice (powiat wadowicki)|Spytkowicach]] koło [[Oświęcim]]ia oraz z zamku w Bielsku.

=== Galeria Zamkowa ===
{{Osobny artykuł|Galeria Zamkowa Muzeum w Bielsku-Białej}}

[[Galeria Zamkowa Muzeum w Bielsku-Białej|Galeria Zamkowa]] mieści się na parterze w południowo-zachodnim narożniku historycznego zamku. Jej zabytkowe wnętrze spełnia jednocześnie funkcję galerii komercyjnej, dodatkowej przestrzeni wystawienniczej Muzeum oraz kawiarni muzealnej. Galeria proponuje sztukę współczesną z dziedziny malarstwa, grafiki, rysunku, fotografii, rzeźby, tkactwa, ceramiki artystycznej i biżuterii. W swej ofercie posiada zarówno prace znanych polskich artystów, jak i prace twórców młodych.

== Zobacz też ==
* [[Muzeum Techniki i Włókiennictwa – oddział Muzeum w Bielsku-Białej|Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Stara Fabryka]]
* [[Muzeum w Bielsku-Białej – Dom Tkacza|Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Dom Tkacza]]
* [[Muzeum w Bielsku-Białej – Willa Juliana Fałata|Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Fałatówka]]
* [[Galeria Zamkowa Muzeum w Bielsku-Białej|Galeria Zamkowa, Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Zamek książąt Sułkowskich]]
* [[Historia Bielska-Białej]]
* [[Księstwo bielskie|Państwo bielskie]]
* [[Bielsko-Biała]]
* [[Muzeum Śląska Cieszyńskiego]]
* [[Plac Bolesława Chrobrego w Bielsku-Białej]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |autor = Piotr Kenig |autor2 = Bogusław Chorąży |tytuł = Zamek w Bielsku – zarys historyczny |wydanie = II poprawione |wydawca = Muzeum w Bielsku-Białej |miejsce = Bielsko-Biała |rok = 2006 |isbn = 83-88105-10-8}}
* {{Cytuj książkę |autor = Bożena i Bogusław Chorążowie (Dział Archeologii) |autor2 = Maria Aleksandrowicz (Dział Historii, Muzeum Juliana Fałata) |autor3 = Teresa Dudek-Bujarek (Dział Sztuki, Muzeum Juliana Fałata, Zbrojownia) |autor4 = Elżbieta Teresa Filip (Dział Etnografii, Muzeum Dom Tkacza) |autor5 = Piotr Kenig (Muzeum Techniki i Włókiennictwa, Historia Muzeum) |tytuł = Informator o zbiorach Muzeum w Bielsku-Białej i jego oddziałów Muzeum Juliana Fałata Muzeum Dom Tkacza Muzeum Techniki i Włókiennictwa |wydawca = Muzeum w Bielsku-Białej |miejsce = Bielsko-Biała |rok = 2002 |isbn = 83-88105-04-3}}
* {{Cytuj książkę |autor = W. Kuhn |tytuł = Vier oberschlesische Urbare des 16. Jahrhunderts |miejsce = Würzburg |rok=1973|strony = 95}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.muzeum.bielsko.pl Oficjalna strona Muzeum w Bielsku-Białej]
* [http://fotopolska.eu/BielskoBiala/b424,Zamek_ksiazat_Sulkowskich.html Zamek książąt Sułkowskich] w serwisie fotopolska.eu

{{Zamki i pałace Górnego Śląska}}
{{Dwory, pałace, strażnice i zamki województwa śląskiego}}

{{kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Bielsko-Biała}}
[[Kategoria:Muzea historyczne w Polsce|Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Zamek książąt Sułkowskich]]
[[Kategoria:Muzea w Bielsku-Białej|Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Zamek książąt Sułkowskich]]
[[Kategoria:Zabytki nieruchome w Bielsku-Białej|Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej – Zamek książąt Sułkowskich]]
[[Kategoria:Śląskie zamki w Polsce]]
[[Kategoria:Zamki w województwie śląskim]]
[[Kategoria:Muzea wielooddziałowe]]
[[Kategoria:Instytucje Kultury Samorządu Województwa Śląskiego]]
[[Kategoria:Byłe Artykuły na Medal]]
[[Kategoria:Obiekty kulturalne w Bielsku-Białej]]

title: Zamek książąt Sułkowskich

Miejscowość: Bielsko-Biała

Adres: ul. Wzgórze 16a

Typ budynku: zamek

Styl architektoniczny: eklektyzm

Architekt: Emanuel Rost senior, Jan Pötzelmeyer, Juliusz Appelt

Rozpoczęcie budowy: XIII wiek

Ukończenie budowy: XIV wiek

Pierwszy właściciel: Przemysław I Noszak

Kolejni właściciele: Piastowie cieszyńscy, Sunneghowie, Sułkowscy


text:
# Vinelz
Vinelz (fr. Fenis) – gmina (niem. Einwohnergemeinde) w Szwajcarii, w kantonie Berno, w regionie administracyjnym Seeland, w okręgu Seeland. Leży nad jeziorem Bielersee.

## Demografia
W Vinelz mieszka 878 osób. W 2020 roku 9,3% populacji gminy stanowiły osoby urodzone poza Szwajcarią.

wikiname: plwiki

title: Vinelz

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Vinelz <br />Fenis
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = CHE Vinelz COA.svg
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Vinelz
 |państwo                      = Szwajcaria
 |1. jednostka administracyjna = [[Berno (kanton)|Berno]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Seeland (okręg)|Seeland]]
 |kod statystyczny             = 0502
 |stanowisko zarządzającego    =
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 4,56
 |wysokość                     = 460
 |rok                          = 31 grudnia 2020
 |liczba ludności              = 878<ref name=SUS>{{Cytuj |autor = Bundesamt für Statistik |tytuł = Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2020 - 2020 {{!}} Tabelle |data = 2021-09-01 |data dostępu = 2022-05-16 |opublikowany = Bundesamt für Statistik |url = https://www.bfs.admin.ch/asset/de/18344290 |język = de}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 178
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 3234
 |tablice rejestracyjne        = BE
 |strefa czasowa               =
 |kod mapy                     = Szwajcaria
 |plan miasta                  = Karte Gemeinde Vinelz 2019.png
 |współrzędne                  = 47°1′N 7°6′E
 |commons                      = Category:Vinelz
 |www                          = https://www.vinelz.ch
}}
'''Vinelz''' ([[język francuski|fr.]] ''Fenis'') – [[Gmina polityczna (Szwajcaria)|gmina]] ([[język niemiecki|niem.]] ''Einwohnergemeinde'') w [[Szwajcaria|Szwajcarii]], w [[Kanton (Szwajcaria)|kantonie]] [[Berno (kanton)|Berno]], w regionie administracyjnym [[Seeland (region administracyjny)|Seeland]], w [[Okręg (Szwajcaria)|okręgu]] [[Seeland (okręg)|Seeland]]. Leży nad jeziorem [[Bielersee]].

== Demografia ==
W Vinelz mieszka 878 osób<ref name=SUS/>. W 2020 roku 9,3% populacji gminy stanowiły osoby urodzone poza Szwajcarią<ref name=SUS/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Okręg Seeland}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w Szwajcarii]]
[[Kategoria:Gminy w kantonie Berno]]
[[Kategoria:Okręg Seeland]]

title: Vinelz · Fenis

Państwo: Szwajcaria

Kanton: Berno

Okręg: Seeland

Tablice rejestracyjne: BE


text:
# Parafia Świętej Trójcy w Warszawie (KKN)
Parafia Świętej Trójcy w Warszawie – parafia Katolickiego Kościoła Narodowego w RP w Warszawie.
Parafia erygowana 6 stycznia 2015. Posiada kaplicę w trakcie rewitalizacji (ul. Nowolipki 28).
Proboszczem jest bp Andrzej Lipiński.

wikitext:
{{Parafia infobox
 |nazwa                   = Parafia Świętej Trójcy w Warszawie
 |nazwa miejscowa         =
 |grafika                 = KKN Warszawa.png
 |opis grafiki            =
 |państwo                 = POL
 |siedziba                = [[Warszawa]]
 |adres                   = ul. Nowolipki 28 A lok. 29<br />01-019 Warszawa
 |data powołania          = 6 stycznia 2015
 |data zamknięcia         =
 |wyznanie                = [[Katolicyzm|katolickie]]
 |kościół                 = [[Katolicki Kościół Narodowy w Polsce]]
 |1. jednostka typ        =
 |1. jednostka nazwa      =
 |2. jednostka typ        =
 |2. jednostka nazwa      =
 |3. jednostka typ        =
 |3. jednostka nazwa      =
 |obiekt sakralny funkcja = [[Kościół (budynek)|Kościół]]
 |obiekt sakralny         =
 |filie                   =
 |nadzór                  =
 |administrator           =
 |proboszcz               = bp [[Andrzej Lipiński (duchowny polskokatolicki)|Andrzej Lipiński]]
 |wezwanie                = [[Święta Trójca|Świętej Trójcy]]
 |dzień wspomnienia       =
 |kod mapy                = Warszawa
 |współrzędne             = 52°14'36.8"N 20°59'07.5"E
 |opis miejsca            = Kościół parafialny
 |mapa parafii            =
 |opis mapy parafii       =
 |commons                 =
 |www                     =
}}
'''Parafia Świętej Trójcy w Warszawie''' – [[parafia]] [[Katolicki Kościół Narodowy w Polsce|Katolickiego Kościoła Narodowego w RP]] w [[Warszawa|Warszawie]].

Parafia erygowana 6 stycznia 2015. Posiada kaplicę w trakcie rewitalizacji (ul. Nowolipki 28).

Proboszczem jest bp [[Andrzej Lipiński (duchowny polskokatolicki)|Andrzej Lipiński]].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://warszawa.kkn-poland.com.pl/znajdz-nas/ Oficjalna strona parafii]

[[Kategoria:Parafie pod wezwaniem Świętej Trójcy|Warszawa]]
[[Kategoria:Katolicki Kościół Narodowy w Polsce|Warszawa]]
[[Kategoria:Parafie starokatolickie w Warszawie|Trójcy]]

title: Parafia Świętej Trójcy w Warszawie

Państwo: Polska

Siedziba: Warszawa

Adres: ul. Nowolipki 28 A lok. 29 · 01-019 Warszawa

Data powołania: 6 stycznia 2015

Wyznanie: katolickie

Kościół: Katolicki Kościół Narodowy w Polsce

Proboszcz: bp Andrzej Lipiński

Wezwanie: Świętej Trójcy


text:
# Bolesław Michoń (prokurator)
Bolesław Michoń (ur. 26 maja 1934, zm. 30 lipca 2002) – polski prawnik, prokurator, działacz społeczny.

## Życiorys
Urodził się 26 maja 1934. W 1952 zdał maturę w I Państwowej Szkole Męskiej Stopnia Podstawowego i Licealnego w Sanoku. Ukończył studia prawnicze. W okresie PRL pełnił stanowisko prokuratora rejonowego w Sanoku przy tamtejszym Sądzie Rejonowym. Był jednym z prokuratorów oskarżających w sprawie karnej przed Sądem Wojewódzkim w Krośnie przeciwko Jerzemu Kuzianowi, skazanego w grudniu 1981 za zorganizowanie strajku w dniach 13 i 14 grudnia 1981 w Sanockich Zakładach Przemysłu Gumowego "Stomil" w Sanoku po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce.
Został członkiem Komisji Ochrony Porządku i Bezpieczeństwa Publicznego przy Miejskiej Radzie Narodowej w Sanoku w 1965, 1969, 1972, 1973. Został wybrany radnym MRN w Sanoku w 1978 (zasiadł w Komisji Ochrony Porządku i Bezpieczeństwa Publicznego). Był działaczem Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Sanoku.
W latach 70. pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Rodzicielskiego w II Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku. Został wiceprzewodniczącym Komitetu Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980 oraz był w komitecie redakcyjnym wydanej z tej okazji publikacji pt. Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku).
Działał na rzecz Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. Podczas jego pracy zawodowej wychowankowie Państwowego Domu Dziecka w Sanoku otrzymywali za pośrednictwem TPD książeczki mieszkaniowe, które zakładano z funduszów uzyskanych z orzeczeń prokuratorskich. W styczniu 1988 został wybrany zastępcą przewodniczącego (Roman Daszyk) Zarządu Miejskiego TPD w Sanoku. Współtworzył sanocki oddział Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. 19 września 1987 został członkiem Komitetu Społecznego ORMO w Sanoku.
Zmarł 30 lipca 2002. Jego żoną była Zofia (1933-2004). Oboje zostali pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku.

## Odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1987)[20][21]
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1985)[22][23]
- Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1988)[24]
- Srebrna odznaka „Zasłużony Działacz TPD” (1980)[25][26]
- Złota Odznaka „Zasłużony Działacz TPD” (1984)[27]
- Odznaka Specjalna ORMO (1978)[28]
- Odznaka „Zasłużony dla Sanoka” (1978)[29]

title: Bolesław Michoń (prokurator)

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Bolesław Michoń
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[26 maja]] [[1934]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              = [[30 lipca]] [[2002]]
 |miejsce śmierci           =
 |miejsce spoczynku         = [[Cmentarz Centralny w Sanoku]]
 |zawód                     = prokurator
 |narodowość                = [[Polacy|polska]]
 |małżeństwo                = Zofia
 |odznaczenia               = {{order|OOP|KK}} {{order|MKEN}} {{order|MZOK|Z}}<br />{{order|ZdSnk}}
 |commons                   =
}}
'''Bolesław Michoń''' (ur. [[26 maja]] [[1934]], zm. [[30 lipca]] [[2002]]) – [[Polacy|polski]] prawnik, [[prokurator]], działacz społeczny.

== Życiorys ==
Urodził się 26 maja 1934. W 1952 zdał maturę w [[Szkoła Podstawowa nr 8 im. Królowej Zofii w Sanoku|I Państwowej Szkole Męskiej Stopnia Podstawowego i Licealnego]] w [[Sanok]]u<ref>{{cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20200926161202/http://1losanok.pl/uczniowie/absolwenci|tytuł=Absolwenci|opublikowany=1losanok.pl|data dostępu=2016-01-07}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku) | miejsce = Sanok | data = 1980 | strony = 10 | rozdział = Narodziny Komitetu | autor r = Zbigniew Dańczyszyn |autor r link=Zbigniew Dańczyszyn | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=374}}</ref>. Ukończył studia prawnicze. W okresie [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] pełnił stanowisko prokuratora rejonowego w Sanoku<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Wiesław Koszela]] | tytuł = Posiedzenie WKO w Sanoku. Stan bezpieczeństwa i porządku | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 1-2 | data = Nr 13 (304) z 1-10 maja 1984 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=524}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Mówi prokurator | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 1-2 | data = Nr 31 (466) z 1-10 listopada 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=613}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = Władysław Stachowicz | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990 | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 237, 298 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref> przy tamtejszym [[Budynek Sądu Rejonowego w Sanoku|Sądzie Rejonowym]]. Był jednym z prokuratorów oskarżających w sprawie karnej przed Sądem Wojewódzkim w Krośnie przeciwko Jerzemu Kuzianowi, skazanego w grudniu 1981 za zorganizowanie strajku w dniach 13 i 14 grudnia 1981 w [[Sanok Rubber Company|Sanockich Zakładach Przemysłu Gumowego "Stomil" w Sanoku]] po wprowadzeniu [[Stan wojenny w Polsce (1981–1983)|stanu wojennego w Polsce]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.13grudnia81.pl/sip/index.php?opt=1&n=G&idS=182&sprawa=69 | tytuł = Sprawa II K 30/81Ds. 1086/81 | opublikowany = 13grudnia81.pl | data dostępu = 2016-01-07 | archiwum = https://web.archive.org/web/20160304192137/http://www.13grudnia81.pl/sip/index.php?opt=1&n=G&idS=182&sprawa=69 | zarchiwizowano = 2016-03-04}}</ref>.

Został członkiem Komisji Ochrony Porządku i Bezpieczeństwa Publicznego przy [[Rada narodowa (Polska Ludowa)|Miejskiej Radzie Narodowej]] w Sanoku w 1965, 1969, 1972, 1973<ref>{{Cytuj pismo | autor = Władysław Stachowicz | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990 | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 202, 216, 229, 239 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref>. Został wybrany radnym MRN w Sanoku w 1978 (zasiadł w Komisji Ochrony Porządku i Bezpieczeństwa Publicznego)<ref>{{Cytuj pismo | autor = Władysław Stachowicz | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990 | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 255, 256 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref>. Był działaczem Miejskiego Komitetu [[Front Jedności Narodu|Frontu Jedności Narodu]] w Sanoku<ref>{{Cytuj pismo | autor = Władysław Stachowicz | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990 | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 258 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref>.

W latach 70. pełnił funkcję przewodniczącego Komitetu Rodzicielskiego w [[II Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku|II Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Skłodowskiej-Curie w Sanoku]]<ref>{{Cytuj pismo | autor = Bogumiła Koszela | tytuł = Sztandar i imię Marii Curie-Skłodowskiej dla II Liceum Ogólnokształcącego | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | wolumin = Nr 6 (76) | strony = 5 | data = 15-31 marca 1977 | url =}}</ref>. Został wiceprzewodniczącym Komitetu Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku) | miejsce = Sanok | data = 1980 | strony = 8 | rozdział = Komitet Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=374}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku) | miejsce = Sanok | data = 1980 | strony = 9-12 | rozdział = Narodziny Komitetu | autor r = Zbigniew Dańczyszyn |autor r link=Zbigniew Dańczyszyn | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=374}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = Władysław Stachowicz | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990 | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 260 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref> oraz był w komitecie redakcyjnym wydanej z tej okazji publikacji pt. ''Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku)''<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga pamiątkowa (obchodów 100-lecia Gimnazjum oraz I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku) | miejsce = Sanok | data = 1980 | strony = 2 | rozdział = Komitet Zjazdu wychowanków Gimnazjum i I Liceum w Sanoku w 100-lecie szkoły 1880–1980 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=374}}</ref>.

Działał na rzecz [[Towarzystwo Przyjaciół Dzieci|Towarzystwa Przyjaciół Dzieci]]. Podczas jego pracy zawodowej wychowankowie Państwowego Domu Dziecka w Sanoku otrzymywali za pośrednictwem TPD książeczki mieszkaniowe, które zakładano z funduszów uzyskanych z orzeczeń prokuratorskich<ref>{{Cytuj pismo | autor = Bogumiła Koszela | tytuł = W trosce o wychowanie w rodzinie | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 3 | data = Nr 36 (363) z 20-31 grudnia 1985 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=549}}</ref>. W styczniu 1988 został wybrany zastępcą przewodniczącego ([[Roman Daszyk]]) Zarządu Miejskiego TPD w Sanoku<ref>{{Cytuj pismo | autor = Bogumiła Koszela | tytuł = TPD – w działaniu dla dobra dzieci | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 3 | data = Nr 4 (439) z 1-10 lutego 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=604}}</ref>. Współtworzył sanocki oddział [[Polski Komitet Pomocy Społecznej|Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej]]<ref>{{Cytuj pismo | autor = K. Mogilany | tytuł = Z historii Polskiego Komitetu Pomocy Społecznej. 40 lat w służbie człowieka. Mikołaj Szwan | czasopismo = [[Tygodnik Sanocki]] | wolumin = Nr 29 (349) | strony = 8 | data = 17 lipca 1998 | url =}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Z potrzeby serca | czasopismo = [[Tygodnik Sanocki]] | strony = 5 | data = Nr 48 (890) z 28 listopada 2008 | url = http://tygodniksanocki.eu/archiwum/2008/nr48.pdf}}</ref>. 19 września 1987 został członkiem Komitetu Społecznego [[Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej|ORMO]] w Sanoku<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Wiesław Koszela]] | tytuł = 42 lata na straży ładu i porządku | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 3 | data = Nr 28 (427) z 1-10 października 1987 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=577}}</ref>.

[[Plik:Tomb of Bolesław and Zofia Michoń at Central Cemetery in Sanok 1.jpg|thumb|240px|Nagrobek Bolesława i Zofii Michoniów]]
Zmarł 30 lipca 2002. Jego żoną była Zofia (1933-2004). Oboje zostali pochowani na [[Cmentarz Centralny w Sanoku|Cmentarzu Centralnym w Sanoku]].

== Odznaczenia ==
* [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski]] (1987)<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = W zakładach i instytucjach Podkarpacia | czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny]] | strony = 2 | data = Nr 168 z 21-22 lipca 1987 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/9516}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Zaszczytne wyróżnienia dla sanoczan | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 1-2 | data = Nr 22 (421) z 1-10 sierpnia 1987 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=575}}</ref>
* [[Medal Komisji Edukacji Narodowej]] (1985)<ref>{{Cytuj pismo | autor = Marian Struś | tytuł = Dzień Edukacji Narodowej | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 2 | data = Nr 30 (357) z 20-31 października 1985 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=547}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = Władysław Stachowicz | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Miejska Rada Narodowa w Sanoku 1950-1990 | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 261 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref>
* [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”|Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”]] (1988)<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = W uznaniu żołnierskiego trudu | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 2 | data = Nr 31 (466) z 1-10 listopada 1988 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=613}}</ref>
* Srebrna odznaka „Zasłużony Działacz TPD” (1980)<ref>{{Cytuj pismo | autor = Bogumiła Koszela | tytuł = Towarzystwo Przyjaciół Dzieci | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | wolumin = Nr 35 (200) | strony = 5 | data = 10-20 grudnia 1980 | url =}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = Bogumiła Koszela | tytuł = Książeczki mieszkaniowe dzieciom w dniu Ich święta | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 2 | data = Nr 18 (218) z 20-30 czerwca 1981 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=299}}</ref>
* Złota Odznaka „Zasłużony Działacz TPD” (1984)<ref>{{Cytuj pismo | autor = Bogumiła Koszela | tytuł = Dorobek Towarzystwa Przyjaciół Dzieci | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 3 | data = Nr 36 (327) z 20-31 grudnia 1984 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=531}}</ref>
* Odznaka Specjalna ORMO (1978)<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = W 32 rocznicę powstania ORMO | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 2 | data = Nr 8 (101) z 10-20 marca 1978 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=55}}</ref>
* [[Odznaka „Zasłużony dla Sanoka”]] (1978)<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Z okazji Święta Pracy „Zasłużeni dla Sanoka” | czasopismo = [[Gazeta Sanocka – Autosan]] | strony = 1 | data = Nr 13 (106) z 1-10 maja 1978 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=57}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Michoń, Bolesław}}
[[Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego w Sanoku (1945–1973)]]
[[Kategoria:Członkowie Miejskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Sanoku]]
[[Kategoria:Członkowie Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej]]
[[Kategoria:Działacze Towarzystwa Przyjaciół Dzieci]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużony dla Sanoka”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku]]
[[Kategoria:Radni Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku]]
[[Kategoria:Polscy prokuratorzy]]
[[Kategoria:Urzędnicy związani z Sanokiem]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1934]]
[[Kategoria:Zmarli w 2002]]

title: Bolesław Michoń

Miejsce spoczynku: Cmentarz Centralny w Sanoku

Zawód, zajęcie: prokurator

Narodowość: polska

Małżeństwo: Zofia


text:
# 119 p.n.e.
| [ Edytuj tabelę ] |                                                                                |
| Król Armenii      | - 165 p.n.e. Artawazdes I 115 p.n.e.                                                                               |
| Król Bitynii      | - 127 p.n.e. Nikomedes III 94 p.n.e.                                                                               |
| Cesarz Chin       | - 141 p.n.e. Han Wudi 87 p.n.e.                                                                                |
| Władca Egiptu     | - 173 p.n.e. Kleopatra II 115 p.n.e. - 142 p.n.e. Kleopatra III 101 p.n.e. - 127 p.n.e. Ptolemeusz VIII 116 p.n.e. |
| Król Judei        | - 135 p.n.e. Jan Hirkan I 104 p.n.e.                                                                               |
| Król Kapadocji    | - 130 p.n.e. Ariarates VI 116 p.n.e.                                                                               |
| Król Kommageny    | - 130 p.n.e. Samos 100 p.n.e.                                                                                |
| Władca Korei      | - 129 p.n.e. Ugŏ 108 p.n.e.                                                                                |
| Król Numidii      | - 148 p.n.e. Micypsa 118 p.n.e.                                                                                |
| Król Partów       | - 124 p.n.e. Mitrydates II 87 p.n.e.                                                                               |
| Król Pontu        | - 120 p.n.e. Mitrydates VI Eupator 63 p.n.e.                                                                       |
| Władca Seleucydów | - 126 p.n.e. Antioch VIII Grypos 96 p.n.e.                                                                         |

Rok 119 p.n.e.
stulecia: III wiek p.n.e. ~
II wiek p.n.e. ~
I wiek p.n.e.

lata: 129 p.n.e. «
123 p.n.e. «
122 p.n.e. «
121 p.n.e. «
120 p.n.e. «
119 p.n.e. »
118 p.n.e. »
117 p.n.e. »
116 p.n.e. »
115 p.n.e. »
109 p.n.e.

## Wydarzenia
- Azja
  - w Chinach wprowadzono państwowy monopol na sól, żelazo i alkohol
  - Co robisz, rób ostrożnie. Taki napis widniał na najstarszych pieniądzach papierowych, których używano w Chinach już od 119 r. p.n.e. Było to w prowincji Syczuan, gdzie obiegał bardzo niewygodny, ciężki, miedziany pieniądz; zamiast niego zaczęto wydawać dowody depozytowe z których powstała chińska waluta papierowa. Napis przypominał, że przyrzeczenia zapłaty nie należy wystawiać zbyt lekkomyślnie, nie mając pokrycia w kruszcu.
    - Źródło: Cywiński Henryk, Z dziejów pieniądza na świecie, wyd. KAW, Warszawa 1986.

title: 119 p.n.e.

wikitext:
{{Nagłówek hasła roku | rok = 119 | p.n.e. = tak}}

== Wydarzenia ==
<!-- PROSZĘ PISAĆ W CZASIE PRZESZŁYM! -->
* '''Azja'''
** w [[Chińska Republika Ludowa|Chinach]] wprowadzono państwowy [[monopol]] na [[sól kuchenna|sól]], [[żelazo]] i [[Napój alkoholowy|alkohol]]
** ''Co robisz, rób ostrożnie''. Taki napis widniał na najstarszych pieniądzach papierowych, których używano w Chinach już od 119 r. p.n.e. Było to w prowincji Syczuan, gdzie obiegał bardzo niewygodny, ciężki, miedziany pieniądz; zamiast niego zaczęto wydawać dowody depozytowe z których powstała chińska waluta papierowa. Napis przypominał, że przyrzeczenia zapłaty nie należy wystawiać zbyt lekkomyślnie, nie mając pokrycia w kruszcu.
*** <small>Źródło: Cywiński Henryk, ''Z dziejów pieniądza na świecie'', wyd. KAW, Warszawa 1986.</small>

[[Kategoria:II wiek p.n.e.|*]]


text:
# Kopalnia diatomitu w Jaworniku Ruskim
Kopalnia diatomitu w Jaworniku Ruskim – kopalnia odkrywkowa diatomitu (jedyna w Polsce), znajdująca się w Jaworniku Ruskim w województwie podkarpackim.
Złoże diatomitu zostało odkryte w 1975, w 1976 opracowano projekt doświadczalnej eksploatacji, a kopalnię utworzono w 1977.
Od 1992 roku złoża wykorzystuje, jedyny krajowy producent surowców diatomitowych - Specjalistyczne Przedsiębiorstwo  "Górtech" sp. z o.o. w Krakowie. Wydobywany i przetwarzany na terenie kopalni urobek diatomitowy jest przetwarzany na sorbent, środek do usuwania rozlewisk substancji ropopochodnych lub płyty, wykorzystywane do wytwarzania produktów termoizolacyjnych.

title: Kopalnia diatomitu w Jaworniku Ruskim

wikitext:
{{dopracować|źródła=2008-07}}
'''Kopalnia diatomitu w Jaworniku Ruskim''' – [[kopalnia odkrywkowa]] [[diatomit]]u (jedyna w Polsce), znajdująca się w [[Jawornik Ruski|Jaworniku Ruskim]] w [[województwo podkarpackie|województwie podkarpackim]].

Złoże diatomitu zostało odkryte w [[1975]], w [[1976]] opracowano projekt doświadczalnej eksploatacji, a kopalnię utworzono w [[1977]].

Od 1992 roku złoża wykorzystuje, jedyny krajowy producent surowców diatomitowych - Specjalistyczne Przedsiębiorstwo  "Górtech" sp. z o.o. w Krakowie. Wydobywany i przetwarzany na terenie kopalni [[urobek]] diatomitowy jest przetwarzany na [[sorbent]], środek do usuwania rozlewisk substancji ropopochodnych lub płyty, wykorzystywane do wytwarzania produktów termoizolacyjnych<ref>{{Cytuj pismo | czasopismo = Annual Set The Environment Protection | tytuł = Analiza możliwości pozyskiwania deficytowych surowców mineralnych w Polsce  | strony = 782 | issn = 1506-218X | język = pl | data = 2017 | url =  https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-ebfb8e01-c670-40a1-b3ea-e6f88208bd5a/c/47_witkowska_kita_analiza_ROS_2017.pdf}}</ref>.

== Przypisy ==
{{przypisy}}
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.gortech.pl/ Strona firmy]

[[Kategoria:Kopalnie w Polsce|Jawornik Ruski]]
[[Kategoria:Jawornik Ruski]]


text:
# Półwysep Przylądkowy
Półwysep Przylądkowy (ang. Cape Peninsula, afr. Kaapse Skiereiland) – skalisty półwysep, o długości 75 km, wybiegający w głąb Oceanu Atlantyckiego.
Na krańcu półwyspu leżą przylądki Dobrej Nadziei i Cape Point, zaś u nasady położone jest miasto Kapsztad, które jest stolicą Prowincji Przyladkowej Zachodniej.
Półwysep, będący pierwotnie wyspą, połączył się ze stałym lądem ok. 60 milionów lat temu, w miejscu określanym jako Cape Flats.
Pierwotnie przylądek Dobrej Nadziei był uważany za miejsce rozgraniczenia Oceanu Atlantyckiego i Indyjskiego, obecnie za to miejsce jest przyjmowany Przylądek Igielny.

title: Półwysep Przylądkowy

wikitext:
{{Obiekt geograficzny infobox
 |nazwa         = Półwysep Przylądkowy
 |inne nazwy    =
 |grafika       = Satellite image of Cape peninsula.jpg
 |opis grafiki  =
 |państwo       = Republika Południowej Afryki
 |powierzchnia  =
 |miejscowości  =
 |wysokość      =
 |wydarzenia    =
 |znane         =
 |rodzaj        = półwysep
 |współrzędne   =
 |kod mapy      =
 |mapa          = CapeHopePeninsulaMap.png
 |opis mapy     = Mapa Półwyspu i jego okolic
 |commons       = Category:Cape Peninsula
}}
'''Półwysep Przylądkowy''' ([[język angielski|ang.]] ''Cape Peninsula'', [[język afrikaans|afr.]] ''Kaapse Skiereiland'') – skalisty [[półwysep]], o długości 75 [[kilometr|km]], wybiegający w głąb [[Ocean Atlantycki|Oceanu Atlantyckiego]].

Na krańcu półwyspu leżą [[przylądek|przylądki]] [[Przylądek Dobrej Nadziei|Dobrej Nadziei]] i [[Cape Point]], zaś u nasady położone jest miasto [[Kapsztad]], które jest stolicą [[Prowincja Przylądkowa Zachodnia|Prowincji Przyladkowej Zachodniej]].

Półwysep, będący pierwotnie wyspą, połączył się ze stałym lądem ok. 60 milionów lat temu, w miejscu określanym jako [[Cape Flats]].

Pierwotnie przylądek Dobrej Nadziei był uważany za miejsce rozgraniczenia Oceanu Atlantyckiego i [[Ocean Indyjski|Indyjskiego]], obecnie za to miejsce jest przyjmowany [[Przylądek Igielny]].

{{wikisłownik|Półwysep Przylądkowy}}
[[Kategoria:Półwyspy Południowej Afryki]]
[[Kategoria:Prowincja Przylądkowa Zachodnia]]
{{Kontrola autorytatywna}}

title: Półwysep Przylądkowy

Państwo: Południowa Afryka

Rodzaj obiektu: półwysep


text:
# Zwolle (Luizjana)
Zwolle – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Luizjana, w parafii Sabine.

title: Zwolle (Luizjana)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Zwolle
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Zwolle
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Luizjana}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Parafia Sabine|Sabine]]
 |stanowisko zarządzającego    =
 |zarządzający                 =
 |kod statystyczny             =
 |powierzchnia                 = 8,43
 |wysokość                     = 62
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 318
 |kod pocztowy                 = 71486
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]<br />[[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-LA
 |współrzędne                  = 31°38′6″N 93°38′33″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Zwolle''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Luizjana]], w parafii [[Parafia Sabine|Sabine]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Luizjana]]

title: Zwolle

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Luizjana

Hrabstwo: Sabine