text:
# Walenty Lipiński
Walenty Lipiński (ur. 21 lutego 1813, zm. 8 maja 1897 w Sanoku) – powstaniec listopadowy, kotlarz, przedsiębiorca. Współzałożyciel Zakładów Kotlarskich w Sanoku, które dały początek późniejszej fabryce wagonów i autobusów Autosan.

## Życiorys
Pochodził z rodziny osiadłej na ziemi sandomierskiej. Urodził się jako syn majstra kuśnierskiego Franciszka i Brygidy Lipińskich. Według jednych źródeł urodził się w Koprzywnicy, natomiast metryka chrztu Mateusza Bexy sporządzona w 1814 w parafii św. Floriana w Koprzywnicy wskazała pochodzenie z Zarzecza Miejskiego. Uczęszczał do gimnazjum w Sandomierzu. Po wybuchu powstania listopadowego, w wieku niespełna 19 lat, wraz ze swoim bratem ciotecznym, chłopem Mateuszem Beksińskim (1814–1886), zaciągnął się do oddziałów powstańczych i walczył w dywizji gen. Józefa Dwernickiego. Uczestniczyli w bitwach pod Dębem Wielkim 31 marca 1831 i pod Ostrołęką 26 maja 1831 (w tej drugiej Lipiński odniósł rany nogi). Udział w powstaniu zbliżył kuzynów jeszcze bardziej, a ich drogi życiowe zbiegły się na dalsze lata. Po otoczeniu oddziałów polskich i ich rozbiciu podkomendni generała zdecydowali się na przekroczenie granicy austriackiej. Tak uczynili również Beksiński i Lipiński, którzy szukali schronienia w Galicji na terenie zaboru austriackiego. Początkowo ukrywali się w sanockich lasach i okolicach miejscowości Bykowce, gdzie przebywali w leśniczówce. Po ostatecznej klęsce powstania pieszą wędrówką dotarli do Lwowa, w którym pobierali nauki w zawodzie kotlarza (mając na względzie brak przedstawicieli tego zawodu w Sanoku). Terminowanie trwało ok. 3–4 lata, po zakończeniu nauki zawodu pracowali w różnych miejscach jako czeladnicy. Tymczasem w ramach sankcji za uczestnictwo Lipińskiego w walkach powstańczych, władze rosyjskie dokonały konfiskaty majątku jego rodziny, a jej członkowie zostali zesłani na Syberię.
Pierwotnie ok. 1840 założyli w Sanoku warsztat kotlarski. Na przełomie lat 1845/46 Beksiński i Lipiński ponownie przybyli do Sanoka z zamiarem stałego osiedlenia się w tym mieście. Początkowo zatrzymali się w karczmie „Murowanka” (pod obecnym adresem ulicy Jagiellońskiej 48), gdzie początkowo zamieszkiwali, a jej właściciel udzielił im pomocy w zakupie terenów położonych tuż obok szynku – nabyli kilka morgów ziemi przy obecnej ulicy Jagiellońskiej (wówczas Lwowska), u zbiegu z ulicami Podgórze i ul. Stanisława Konarskiego, gdzie założyli warsztat kotlarski. Na zakupionym terenie, nad Potokiem Płowieckim położony był dworek pod ówczesnym adresem ulicy Lwowskiej 225, w którym w późniejszych latach zamieszkali. Po drugiej stronie ulicy Jagiellońskiej, dzisiejsza ulica Stanisława Konarskiego, tzw. „Na Stawisku”, od 1878 roku powstawał szpital miejski przy ul. Stanisława Konarskiego, zaś grunt potrzebny na doprowadzenie do niego ulicy z głównej arterii odsprzedali miastu Beksiński i Lipiński. Obaj wspólnie założyli zakład rzemieślniczy – warsztat kotlarski, w którym rozpoczęli produkcję kotłów, narzędzi miedzianych i innych przedmiotów użytkowych. Z czasem dołączono także dział kowalski i ślusarski oraz uruchomiono w nim produkcję narzędzi i urządzeń dla górnictwa i przemysłu naftowego, przemysłu gorzelniczego i browarnictwa. Po pewnym czasie ich praca uległa podziałowi – Mateusz zajmował się w szczególności rzemiosłem, a Walenty uprawą roli. Warsztat kotlarski był umiejscowiony przy obecnej ulicy Podgórze. W 1886 roku zmarł Mateusz Beksiński i wówczas Walenty Lipiński przekazał warsztat synowi Kazimierzowi (1857-1911), który następnie był twórcą i pierwszym dyrektorem Fabryki Wagonów, późniejszego Autosanu. Na przełomie 1889/1890 syn Walentego przeniósł fabrykę na tereny przy obecnej ulicy Konarskiego, a w 1897 na oddalone od centrum miasta, Posadzie Olchowskiej (grunty odsprzedało miasto).
Ponadto dokumenty wskazują, że w 1845 roku obaj działali w Sanoku jako przedsiębiorcy oczyszczający rowy melioracyjne. Dodatkowo Mateusz Beksiński prowadził duże gospodarstwo rolne. Wspólna działalność Beksińskiego i Lipińskiego miała swoje odniesienie także w życiu prywatnym, jako że w 1848 roku ożenili się z córkami Krzysztofa Machalskiego: Walenty poślubił Honoratę, a Mateusz młodszą z nich, Karolinę (obie były córkami mandatariusza w Sanoku). Trzecia z sióstr Machalskich, Józefa, została żoną Jakuba Kopii, późniejszego kasjera fabryki maszyn i wagonów w Sanoku (ich synem był Henryk Kopia).
Walenty Lipiński był posiadaczem ziemskim. Po wybuchu powstania styczniowego 1863 do jego domu po radę kierowali się chętni do walki, a w gospodarstwie Lipińskich ukrywano broń (o planowanej rewizji ostrzegł Walentego ówczesny starosta obwodowy Maksymilian Siemianowski), który sprzyjał sprawie niepodległościowego zrywu). Był także radnym miejskim (pierwsza kadencja 1867).
Jego żona Honorata (1826–1903) do końca życia prowadziła gospodarstwo nabyte pierwotnie przez męża. Ich dziećmi byli: Aleksander Teofil (1849–1897, inżynier kolei), Jan (1850-1851), Mieczysław Julian (1852-1864), Helena Józefa Leokadia (ur. 1855, zamężna z inż. Henrykiem Stoyem, deportowana na Syberię wraz z synową i wnukiem Tadeuszem Hoffem w 1940 i w tym samym roku zmarła w Minorze), Kazimierz (1857–1911, przedsiębiorca, poseł), Franciszek (zm. w 1861 w wieku 2 lat i 9 miesięcy), Marianna Zofia (1861-1873), Zofia Eleonora (1864-1872).
Walenty Lipiński do końca życia zamieszkiwał w Sanoku w domu pod numerem 225. Zmarł tamże 8 maja 1897 w wieku 85 lat. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku 10 maja 1897, a nad grobem przemawiali gwardian franciszkanów o. Alojzy Karwacki i Franciszek Bem. Grobowiec Lipińskich wykonał rzeźbiarz Stanisław Piątkiewicz. Został uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej.
Wnuczka Walentego Lipińskiego, Walentyna, została żoną Bronisława Filipczaka, a prawnuczka była Helena Hoff została żoną Stanisława Kosiny.

## Upamiętnienie
Podobizny Mateusza Beksińskiego i Walentego Lipińskiego zostały uwiecznione na medalu wybitym na 150-lecie Autosanu w 1982, który zaprojektował Edward Gorol.
We wrześniu 2010 roku Zespół Szkół nr 3 w Sanoku (dawniej Zespół Szkół Technicznych, działający jako przyzakładowa placówka Sanockiej Fabryki Autobusów Autosan) przy ulicy Stróżowskiej 16 w dzielnicy Posada przyjął do swojej nazwy patronat Walentego Lipińskiego i Mateusza Beksińskiego. W holu szkoły 10 czerwca 2011 została ustanowiona tablica pamiątkowa poświęcona obu patronom szkoły, Mateuszowi Beksińskiemu i Walentemu Lipińskiemu. W treści inskrypcji wykorzystano cytat autorstwa poety Adama Asnyka: „Przeszłość nie wraca, jak żywe zjawisko / W dawnej postaci – jednak nie umiera: / Odmienia tylko miejsce, czas, nazwisko” Adam Asnyk. 1961 – 2011 z okazji jubileuszu 50-lecia szkoły oraz nadania imienia W. Lipińskiego i M. Beksińskiego. Sanok 10 czerwca 2011 r. Uczniowie Rada rodziców. Nad tablicą umieszczono portrety W. Lipińskiego i M. Beksińskiego.

title: Walenty Lipiński

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Walenty Lipiński
 |grafika                   = Walenty Lipiński painting Zespół Szkół nr 3 w Sanoku (cut).jpg
 |opis grafiki              = Portret Walentego Lipińskiego w Zespole Szkół nr 3 im. W. Lipińskiego i M. Beksińskiego w Sanoku
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[21 lutego]] [[1813]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              = [[8 maja]] [[1897]]
 |miejsce śmierci           = [[Sanok]]
 |miejsce spoczynku         = [[Cmentarz Centralny w Sanoku]]
 |zawód                     = [[kotlarz]]
 |narodowość                = [[Polacy|polska]]
 |małżeństwo                = Honorata Machalska
 |dzieci                    = [[Aleksander Teofil Lipiński|Aleksander]], Jan, Mieczysław, Helena, [[Kazimierz Lipiński (przemysłowiec)|Kazimierz]], Franciszek, Marianna, Zofia
 |krewni i powinowaci       = [[Mateusz Beksiński]], [[Bronisław Filipczak]], [[Henryk Kopia]], [[Henryk Stoy]]
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Walenty Lipiński
}}
'''Walenty Lipiński''' (ur. [[21 lutego]] [[1813]], zm. [[8 maja]] [[1897]] w [[Sanok]]u) – [[powstanie listopadowe|powstaniec listopadowy]]<ref>[[Edward Zając]], ''Szkice z dziejów Sanoka'', Sanok 1998, s. 165.</ref>, [[kotlarz]], przedsiębiorca. Współzałożyciel Zakładów Kotlarskich w Sanoku, które dały początek późniejszej fabryce wagonów i autobusów [[Autosan]].

== Życiorys ==
[[Plik:48 Jagiellońska Street in Sanok 2013b.jpg|thumb|240px|Budynek byłej karczmy „Murowanka” w Sanoku]]
[[Plik:Plaque Mateusz Beksiński & Walenty Lipiński Zespół Szkół nr 3 w Sanoku.jpg|240px|thumb|Tablica w ZS nr 3 w Sanoku]]
[[Plik:Tomb of Lipiński family in Sanok.JPG|240px|thumb|Grobowiec rodziny Lipińskich]]
Pochodził z rodziny osiadłej na [[ziemia sandomierska|ziemi sandomierskiej]]<ref group=uwaga>Istnieje sprzeczność co do statusu społecznego rodziny Lipińskich. Niektóre źródła wskazywały na szlacheckie pochodzenie Walentego Lipińskiego, np. podał tak powinowaty Walentego, [[Bronisław Filipczak]].</ref><ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Bronisław Filipczak]], [[Wojciech Sołtys]] | tytuł = Ze wspomnień (napisał Wojciech Sołtys) | czasopismo = [[Rocznik Sanocki]] | wydawca = [[Wydawnictwo Literackie]] | wolumin = I | strony = 209 | data = 1963 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=174}}</ref>. Urodził się jako syn majstra kuśnierskiego Franciszka i Brygidy Lipińskich{{odn|Beksińscy|2014|s=428}}. Według jednych źródeł urodził się w [[Koprzywnica|Koprzywnicy]]<ref>[[Edward Zając]], ''Sanockie biografie'', Sanok 2009, s. 108.</ref>, natomiast metryka chrztu Mateusza Bexy sporządzona w 1814 w [[Parafia św. Floriana w Koprzywnicy|parafii św. Floriana w Koprzywnicy]] wskazała pochodzenie z [[Zarzecze (Koprzywnica)|Zarzecza Miejskiego]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://metryki.genealodzy.pl/metryka.php?ar=7&zs=0158d&sy=1814&kt=1&plik=270-277.jpg#zoom=1&x=1745&y=967|tytuł=Metryka. Koprzywnica (s. 89)|opublikowany=metryki.genealodzy.pl|data dostępu=2015-01-01}}</ref>. Uczęszczał do gimnazjum w [[Sandomierz]]u. Po wybuchu [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]], w wieku niespełna 19 lat, wraz ze swoim bratem ciotecznym, chłopem [[Mateusz Beksiński|Mateuszem Beksińskim]] (1814–1886), zaciągnął się do oddziałów powstańczych i walczył w dywizji gen. [[Józef Dwernicki|Józefa Dwernickiego]]<ref name="SP1897-111">{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. † Walenty Lipiński | czasopismo = [[Słowo Polskie (Lwów)|Słowo Polskie]] | strony = 3 | data = Nr 111 z 15 maja 1897 | url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=201323}}</ref><ref name="biozs3">{{cytuj stronę|url=http://www.zs3.sanok.pl/zs3/296-wybrano-patronow-szkoly|tytuł=Wybrano patronów szkoły|data=2010-09-08|opublikowany=zs3.sanok.pl|data dostępu=2017-01-02}}</ref>. Uczestniczyli w bitwach [[Bitwa pod Dębem Wielkim|pod Dębem Wielkim]] 31 marca 1831 i [[Bitwa pod Ostrołęką (1831)|pod Ostrołęką]] 26 maja 1831 (w tej drugiej Lipiński odniósł rany nogi). Udział w powstaniu zbliżył kuzynów jeszcze bardziej, a ich drogi życiowe zbiegły się na dalsze lata. Po otoczeniu oddziałów polskich i ich rozbiciu podkomendni generała zdecydowali się na przekroczenie granicy austriackiej. Tak uczynili również Beksiński i Lipiński, którzy szukali schronienia w [[Galicja (Europa Środkowa)|Galicji]] na terenie [[Zabór austriacki|zaboru austriackiego]]. Początkowo ukrywali się w sanockich lasach i okolicach miejscowości [[Bykowce]], gdzie przebywali w leśniczówce. Po ostatecznej klęsce powstania pieszą wędrówką dotarli do [[Lwów|Lwowa]], w którym pobierali nauki w zawodzie [[kotlarz]]a (mając na względzie brak przedstawicieli tego zawodu w Sanoku). Terminowanie trwało ok. 3–4 lata, po zakończeniu nauki zawodu pracowali w różnych miejscach jako [[Czeladnik|czeladnicy]]. Tymczasem w ramach sankcji za uczestnictwo Lipińskiego w walkach powstańczych, władze rosyjskie dokonały konfiskaty majątku jego rodziny, a jej członkowie zostali zesłani na Syberię.

Pierwotnie ok. 1840 założyli w Sanoku warsztat kotlarski. Na przełomie lat 1845/46 Beksiński i Lipiński ponownie przybyli do Sanoka z zamiarem stałego osiedlenia się w tym mieście<ref>Tomasz Opas, ''Rynek lokalny, W czasach zaborów i niewoli'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 320.</ref>. Początkowo zatrzymali się w [[Kamienica przy ulicy Jagiellońskiej 48 w Sanoku|karczmie „Murowanka” (pod obecnym adresem ulicy Jagiellońskiej 48)]], gdzie początkowo zamieszkiwali<ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Waldemar Bałda]] | tytuł = Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka | wydawca = AB Media | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = 16 | isbn = 978-83-935385-7-7}}</ref>, a jej właściciel udzielił im pomocy w zakupie terenów położonych tuż obok szynku – nabyli kilka morgów ziemi przy obecnej ulicy Jagiellońskiej (wówczas Lwowska), u zbiegu z ulicami [[Ulica Podgórze w Sanoku|Podgórze]]<ref>[[Edward Zając]], ''Szkice z dziejów Sanoka'', Sanok 1998, s. 169.</ref> i [[Ulica Stanisława Konarskiego w Sanoku|ul. Stanisława Konarskiego]], gdzie założyli warsztat kotlarski<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.zymon.com.pl/10-fabryka-wagonow.html|tytuł=Ścieżka spacerowa „Śladami Rodu Beksińskich” w Sanoku. 10. Fabryka Wagonów|opublikowany=zymon.com.pl|data dostępu=2014-05-17|archiwum=https://web.archive.org/web/20140517185553/http://www.zymon.com.pl/10-fabryka-wagonow.html|zarchiwizowano=17 maja 2014}}</ref>. Na zakupionym terenie, nad [[Potok Płowiecki|Potokiem Płowieckim]] położony był [[Dom Beksińskich i Lipińskich w Sanoku|dworek pod ówczesnym adresem ulicy Lwowskiej 225]], w którym w późniejszych latach zamieszkali. Po drugiej stronie ulicy Jagiellońskiej, dzisiejsza ulica Stanisława Konarskiego, tzw. „Na Stawisku”, od 1878 roku powstawał [[Budynek szpitalny przy ul. Stanisława Konarskiego w Sanoku|szpital miejski przy ul. Stanisława Konarskiego]], zaś grunt potrzebny na doprowadzenie do niego ulicy z głównej arterii odsprzedali miastu Beksiński i Lipiński<ref>Alojzy Zielecki, ''Opieka społeczna i zdrowotna, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 467.</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Waldemar Bałda]] | tytuł = Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka | wydawca = AB Media | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = 26 | isbn = 978-83-935385-7-7}}</ref>. Obaj wspólnie założyli zakład rzemieślniczy – warsztat kotlarski, w którym rozpoczęli produkcję kotłów, narzędzi miedzianych i innych przedmiotów użytkowych. Z czasem dołączono także dział kowalski i ślusarski oraz uruchomiono w nim produkcję narzędzi i urządzeń dla górnictwa i przemysłu naftowego, przemysłu gorzelniczego i browarnictwa. Po pewnym czasie ich praca uległa podziałowi – Mateusz zajmował się w szczególności rzemiosłem, a Walenty uprawą roli<ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Waldemar Bałda]] | tytuł = Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka | wydawca = AB Media | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = 17 | isbn = 978-83-935385-7-7}}</ref>. Warsztat kotlarski był umiejscowiony przy obecnej ulicy Podgórze. W 1886 roku zmarł Mateusz Beksiński i wówczas Walenty Lipiński przekazał warsztat synowi [[Kazimierz Lipiński (przemysłowiec)|Kazimierzowi]] (1857-1911), który następnie był twórcą i pierwszym dyrektorem Fabryki Wagonów, późniejszego Autosanu. Na przełomie 1889/1890 syn Walentego przeniósł fabrykę na tereny przy obecnej ulicy Konarskiego, a w 1897 na oddalone od centrum miasta, [[Posada (Sanok)|Posadzie Olchowskiej]] (grunty odsprzedało miasto)<ref>Alojzy Zielecki, ''Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 410.</ref>.

Ponadto dokumenty wskazują, że w 1845 roku obaj działali w Sanoku jako przedsiębiorcy oczyszczający [[Rów wodny|rowy melioracyjne]]. Dodatkowo Mateusz Beksiński prowadził duże gospodarstwo rolne. Wspólna działalność Beksińskiego i Lipińskiego miała swoje odniesienie także w życiu prywatnym, jako że w 1848 roku ożenili się z córkami Krzysztofa Machalskiego<ref name="KP1861">{{Cytuj książkę | tytuł = Księga zmarłych 1855–1878 Sanok | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | miejsce = Sanok | strony = 77 (poz. 75)}}</ref>: Walenty poślubił Honoratę, a Mateusz młodszą z nich, Karolinę (obie były córkami mandatariusza w Sanoku). Trzecia z sióstr Machalskich, Józefa, została żoną Jakuba Kopii, późniejszego kasjera fabryki maszyn i wagonów w Sanoku (ich synem był [[Henryk Kopia]])<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Zmarli | czasopismo = [[Słowo Polskie (Lwów)|Słowo Polskie]] | strony = 9 | data = Nr 321 z 13 lipca 1907 | url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=212313}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. Nekrologia | czasopismo = Gazeta Sanocka | strony = 3 | data = Nr 42 z 16 października 1904 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=370}}</ref>.

Walenty Lipiński był posiadaczem ziemskim<ref>{{Cytuj pismo | autor = Marta Szramowiat | tytuł = Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka okresu galicyjskiego. Przemiany gospodarcze w Sanoku | czasopismo = Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej | wydawca = Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej” | strony = 16 | issn = 1731-870X | data = Sanok: 2008}}</ref>. Po wybuchu [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]] 1863 do jego domu po radę kierowali się chętni do walki, a w gospodarstwie Lipińskich ukrywano broń (o planowanej rewizji ostrzegł Walentego ówczesny starosta obwodowy [[Maksymilian Siemianowski]]), który sprzyjał sprawie niepodległościowego zrywu)<ref>{{Cytuj pismo | autor = Mirosława Sira | tytuł = W 108 rocznicę. Ziemia sanocka w powstaniu styczniowym  | czasopismo = [[Nowe Podkarpacie|Podkarpacie]] | wolumin = Nr 4 | strony = 5 | data = 28 stycznia 1971 | url = https://www.kbc.krosno.pl/publication/536}}</ref>. Był także [[radny]]m miejskim<ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Edward Zając]] | tytuł = Obywatele Honorowi Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka | wydawca = Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku | miejsce = Sanok | data = 2002 | strony = 19 | isbn = 83-909787-8-4 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=650}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Waldemar Bałda]] | tytuł = Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka | wydawca = AB Media | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = 33 | isbn = 978-83-935385-7-7}}</ref> (pierwsza kadencja 1867)<ref>Alojzy Zielecki, ''Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 373.</ref>.

Jego żona Honorata (1826–1903<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904 | wydawca = [[Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku]] | miejsce = Sanok | strony = 374 (poz. 174) | tytuł tomu = H}}</ref>) do końca życia prowadziła gospodarstwo nabyte pierwotnie przez męża<ref>[[Edward Zając]], ''Sanockie biografie'', Sanok 2009, s. 111.</ref>. Ich dziećmi byli: [[Aleksander Teofil Lipiński|Aleksander Teofil]] (1849–1897, inżynier kolei<ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Waldemar Bałda]] | tytuł = Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka | wydawca = AB Media | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = 17, 21 | isbn = 978-83-935385-7-7}}</ref>), Jan (1850-1851<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga chrztów 1836–1857 | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 247 (poz. 127)}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga zmarłych 1831–1855 Sanok | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 192 (poz. 58)}}</ref>), Mieczysław Julian (1852-1864<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga chrztów 1836–1857 | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 285 (poz. 50)}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga zmarłych 1855–1878 Sanok | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | miejsce = Sanok | strony = 122 (poz. 50)}}</ref>), Helena Józefa Leokadia (ur. 1855<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga chrztów 1836–1857 | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 356 (poz. 15)}}</ref>, zamężna z inż. [[Henryk Stoy|Henrykiem Stoyem]]<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok | wydawca = [[Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku]] | miejsce = Sanok | strony = 81 (poz. 103) | tytuł tomu = J}} {{Cytuj książkę | autor = [[Andrzej Romaniak]] | tytuł = Sanok. Fotografie archiwalne – Tom I | wydawca = [[Muzeum Historyczne w Sanoku]] | miejsce = Sanok | data = 2009 | strony = 26, 28 | isbn = 978-83-60380-26-0}}</ref>, deportowana na Syberię wraz z synową i wnukiem [[Tadeusz Hoff|Tadeuszem Hoffem]] w 1940 i w tym samym roku zmarła w [[Minor (Jakucja)|Minorze]]<ref>{{Cytuj książkę |autor = [[Tadeusz Hoff]] |tytuł = Wspomnienia Sybiraka |wydawca = Libri Ressovienses |miejsce = Rzeszów |data = 1999 | strony = 62, 64-66, 70, 73-80 |isbn = 83-87799-03-3}}</ref>), [[Kazimierz Lipiński (przemysłowiec)|Kazimierz]] (1857–1911, przedsiębiorca, poseł), Franciszek (zm. w 1861 w wieku 2 lat i 9 miesięcy)<ref name="KP1861"/>, Marianna Zofia (1861-1873<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga chrztów 1861–1870 | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 13 (poz. 151)}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga zmarłych 1855–1878 Sanok | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 279 (poz. 4)}}</ref>), Zofia Eleonora (1864-1872<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga chrztów 1861–1870 | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 48 (poz. 28)}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Księga zmarłych 1855–1878 Sanok | wydawca = Parafia rzymskokatolicka w Sanoku | strony = 274 (poz. 159)}}</ref>).

Walenty Lipiński do końca życia zamieszkiwał w Sanoku<ref>[[Alojzy Zielecki]], ''Społeczeństwo Sanoka u progu XX wieku, W epoce autonomii galicyjskiej'', w: ''[[Sanok. Dzieje miasta]], Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]]'', Kraków 1995, s. 462.</ref> w domu pod numerem 225<ref name="KP">{{Cytuj książkę | tytuł = Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904 | wydawca = [[Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku]] | miejsce = Sanok | strony = 262 (poz. 74) | tytuł tomu = H}}</ref>. Zmarł tamże 8 maja 1897 w wieku 85 lat<ref name="SP1897-111"/><ref name="KP"/><ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. Nekrologia | czasopismo = Gazeta Sanocka | strony = 3-4 | data = Nr 111 z 16 maja 1897 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=328}}</ref><ref group=uwaga>Inskrypcja na grobowcu rodzinnym podała rok śmierci 1898.</ref>. Został pochowany na [[Cmentarz Centralny w Sanoku|cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku]] 10 maja 1897, a nad grobem przemawiali gwardian franciszkanów o. [[Alojzy Karwacki]] i [[Franciszek Bem]]<ref name="KP"/><ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Stefan Stefański (muzealnik)|Stefan Stefański]] | tytuł = Cmentarze sanockie | miejsce = Sanok | data = 1991 | wydawca = Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Sanoku | strony = 21-22}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20160121064822/http://zymon.com.pl/6-cmentarz-epilog.html|tytuł=Spacer po cmentarzu przy ul. Rymanowskiej|opublikowany=zymon.com.pl|data dostępu=2014-05-17}}</ref>. Grobowiec Lipińskich wykonał rzeźbiarz [[Stanisław Piątkiewicz]]<ref>Paweł Nestorowicz, ''Boża rola: przyczynek do historii cmentarzy sanockich w 110. rocznicę konsekracji cmentarza przy ul. Rymanowskiej'', Sanok 2005, s. 21.</ref>. Został uznany za obiekt zabytkowy i podlega ochronie prawnej<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.starecmentarze.sanok.pl/zabnag.htm|tytuł=Zabytkowe nagrobki|opublikowany=starecmentarze.sanok.pl|język=pl|data dostępu=2012-11-19}}</ref>.

Wnuczka Walentego Lipińskiego, Walentyna, została żoną [[Bronisław Filipczak|Bronisława Filipczaka]]<ref>{{Cytuj pismo | autor = [[Wojciech Sołtys]] | tytuł = Bronisław Filipczak – prawnik z wykształcenia, muzyk z zamiłowania | czasopismo = [[Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku]] | wydawca = [[Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku]] | wolumin = 29 | strony = 153-156 | data = 1986 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/docmetadata?id=8918}}</ref>, a prawnuczka była Helena Hoff została żoną [[Stanisław Kosina|Stanisława Kosiny]]<ref>{{Cytuj pismo | autor = Paweł Kosina | tytuł = Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy przyjaciele (cz. 2) | czasopismo = Góra Przemienienia | wydawca = [[Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku]] | strony = 12 | data = 23 (147) z 4 czerwca 2006 | url = http://web.archive.org/web/20150208135908/http://www.fara.sanok.pl/gazetka/nr_147_23_2006-06-04.pdf}}</ref>.

== Upamiętnienie ==
Podobizny Mateusza Beksińskiego i Walentego Lipińskiego zostały uwiecznione na medalu wybitym na 150-lecie Autosanu w 1982, który zaprojektował [[Edward Gorol]]<ref>{{Cytuj książkę |tytuł = Autosan. Praca zbiorowa pod redakcją Adama Orłowskiego |wydawca = [[Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza]] |miejsce = Warszawa |data = 1982 |strony = 4 |isbn = 83-205-3466-6}}</ref><ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Andrzej Romaniak]] | tytuł = Medale, medaliony, plakiety. Katalog zbiorów | wydawca = [[Muzeum Historyczne w Sanoku]] | miejsce = Sanok | data = 2005 | strony = 87 | isbn = 83-919305-8-0}}</ref>.

We wrześniu 2010 roku [[Zespół Szkół nr 3 im. Walentego Lipińskiego i Mateusza Beksińskiego w Sanoku|Zespół Szkół nr 3 w Sanoku]] (dawniej Zespół Szkół Technicznych, działający jako przyzakładowa placówka Sanockiej Fabryki Autobusów Autosan) przy ulicy Stróżowskiej 16 w dzielnicy [[Posada (Sanok)|Posada]] przyjął do swojej nazwy patronat Walentego Lipińskiego i Mateusza Beksińskiego<ref name="biozs3" />. W holu szkoły 10 czerwca 2011 została ustanowiona tablica pamiątkowa poświęcona obu patronom szkoły, Mateuszowi Beksińskiemu i Walentemu Lipińskiemu. W treści inskrypcji wykorzystano cytat autorstwa poety [[Adam Asnyk|Adama Asnyka]]: ''„Przeszłość nie wraca, jak żywe zjawisko / W dawnej postaci – jednak nie umiera: / Odmienia tylko miejsce, czas, nazwisko” Adam Asnyk. 1961 – 2011 z okazji jubileuszu 50-lecia szkoły oraz nadania imienia W. Lipińskiego i M. Beksińskiego. Sanok 10 czerwca 2011 r. Uczniowie Rada rodziców''. Nad tablicą umieszczono portrety W. Lipińskiego i M. Beksińskiego.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. † Walenty Lipiński | czasopismo = [[Słowo Polskie (Lwów)|Słowo Polskie]] | strony = 3 | data = Nr 111 z 15 maja 1897 | url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=201323}}
* {{Cytuj pismo | tytuł = Kronika. Nekrologia | czasopismo = Gazeta Sanocka | strony = 3-4 | data = Nr 111 z 16 maja 1897 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=328}}
* {{Cytuj książkę | tytuł = [[Sanok. Dzieje miasta]]. Praca zbiorowa pod redakcją [[Feliks Kiryk|Feliksa Kiryka]] | wydawca = Secesja | miejsce = Kraków | data = 1995 | isbn = 83-86077-57-3}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Edward Zając]] | tytuł = Szkice z dziejów Sanoka | wydawca = Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku | miejsce = Sanok | data = 1998 | strony = | isbn = 83-909787-0-9}}
* [[Edward Zając]], ''Saga rodu Lipińskich'', Tygodnik Sanocki, nr 1 (739) z 6 stycznia 2006, s. 6.
* {{Cytuj książkę | autor = [[Edward Zając]] | tytuł = Sanockie biografie | wydawca = Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku | miejsce = Sanok | data = 2009 | strony = 108-111 | isbn = 978-83-61043-09-6}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Waldemar Bałda]] | tytuł = Sowa i bocian. Opowieść o Posadzie Olchowskiej – III dzielnicy Miasta Sanoka | wydawca = AB Media | miejsce = Kraków | data = 2012 | strony = | isbn = 978-83-935385-7-7}}
* {{cytuj stronę|url=http://www.zs3.sanok.pl/zs3/296-wybrano-patronow-szkoly|tytuł=Wybrano patronów szkoły|data=2010-09-08|opublikowany=zs3.sanok.pl|data dostępu=2017-01-02}}
* {{cytuj stronę|autor=Stanisław M. Konarski|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/kazimierz-lipinski|tytuł=Kazimierz Lipiński|opublikowany=ipsb.tymczasowylink.pl|data dostępu=2017-01-02}}
* {{Cytuj książkę |odn={{odn/id|Beksińscy|2014}} | autor = [[Magdalena Grzebałkowska]] | tytuł = Beksińscy. Portret podwójny | wydawca = [[Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”|Wydawnictwo „Znak”]] | miejsce = Kraków | data = 2014 | isbn = 978-83-240-2874-0 | url=https://books.google.pl/books?id=FtJ-AwAAQBAJ&pg=PT749&lpg=PT749&dq=juliusz+eisenbach&source=bl&ots=aT4jzL6Wtx&sig=-PRyo6AidT8hVNQCMzAKFJlo8vs&hl=pl&sa=X&ei=qjfaU6r5BKXf4QTHoICIBQ#v=onepage&q&f=false}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.autosan.pl/upload/historia/001.jpg | tytuł = Zdjęcie Mateusza Beksińskiego i Walentego Lipińskiego na stronie autosan.pl | opublikowany = autosan.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20141031185547/http://www.autosan.pl/upload/historia/001.jpg | zarchiwizowano = 2014-10-31}}

{{SORTUJ:Lipiński, Walenty}}
[[Kategoria:Ludzie związani z Sandomierzem]]
[[Kategoria:Osoby niosące pomoc powstaniu styczniowemu]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Centralnym w Sanoku]]
[[Kategoria:Polscy kotlarze]]
[[Kategoria:Polska szlachta]]
[[Kategoria:Pracownicy fabryki maszyn, wagonów i autobusów w Sanoku]]
[[Kategoria:Przedsiębiorcy związani z Sanokiem]]
[[Kategoria:Radni Sanoka (autonomia galicyjska)]]
[[Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Ostrołęką (1831)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1813]]
[[Kategoria:Zmarli w 1897]]
[[Kategoria:Żołnierze powstania listopadowego]]

title: Walenty Lipiński

Data urodzenia: 21 lutego 1813

Data i miejsce śmierci: 8 maja 1897 · Sanok

Miejsce spoczynku: Cmentarz Centralny w Sanoku

Zawód, zajęcie: kotlarz

Narodowość: polska

Małżeństwo: Honorata Machalska

Dzieci: Aleksander, Jan, Mieczysław, Helena, Kazimierz, Franciszek, Marianna, Zofia

Krewni i powinowaci: Mateusz Beksiński, Bronisław Filipczak, Henryk Kopia, Henryk Stoy


text:
# Stanisław Cielątko
Stanisław Cielątko herbu Ciołek (ur. w Liszynie, zm. przed 2 listopada 1451) – prawnik, profesor i rektor Uniwersytetu Krakowskiego.

## Życiorys
Był synem Jana łożnego królewskiego. Wpisał się na Akademię Krakowską w 1429 jako scholastyk sandomierskiej kolegiaty Najświętszej Maryi Panny, 15 maja został bakałarzem sztuk wyzwolonych, a 16 października 1430 magistrem. Dalszą naukę kontynuował na Wydziale Prawa uzyskując przed kwietniem 1442 stopień doktora dekretów. 25 kwietnia 1442 został wybrany rektorem Akademii i pełnił ten urząd przez trzy kadencje do października 1443, kolejny raz został wybrany rektorem 16 października 1445 i kierował uczelnia do końca kwietnia 1446. Pracował jako komisarz arcybiskupa gnieźnieńskiego Wincentego Kota, prowadził jeszcze po jego śmierci rozpoczęte sprawy sądowe. Zmarł przed 2 listopada 1451, bowiem tego dnia papież Mikołaj V przyznał prebendę scholastyka sandomierskiego Wojciechowi Rytwiańskiemu, kanonikowi gnieźnieńskiemu.

wikiname: plwiki

title: Stanisław Cielątko

in_language: pl

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Stanisław Cielątko
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    = POL COA Ciołek.svg
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          =
 |miejsce urodzenia       = [[Liszyno]]
 |data śmierci            = przed [[2 listopada]] [[1451]]
 |miejsce śmierci         =
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              = Rektor  Studium Generale Cracoviense
 |1. funkcja - okres      = 1442–1443<br />1445-1446
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[katolicyzm]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            =
 |data nominacji          =
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
'''Stanisław Cielątko''' herbu [[Ciołek (herb szlachecki)|Ciołek]] (ur. w [[Liszyno|Liszynie]], zm. przed [[2 listopada]] [[1451]]) – prawnik, profesor i rektor [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Krakowskiego]].

== Życiorys ==
Był synem Jana [[Łożniczy|łożnego królewskiego]]. Wpisał się na Akademię Krakowską w 1429 jako scholastyk sandomierskiej [[Bazylika katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Sandomierzu|kolegiaty Najświętszej Maryi Panny]], 15 maja został bakałarzem sztuk wyzwolonych, a 16 października 1430 magistrem. Dalszą naukę kontynuował na Wydziale Prawa uzyskując przed kwietniem 1442 stopień doktora dekretów. [[25 kwietnia]] [[1442]] został wybrany rektorem Akademii i pełnił ten urząd przez trzy kadencje do października 1443, kolejny raz został wybrany rektorem 16 października 1445 i kierował uczelnia do końca kwietnia 1446. Pracował jako komisarz arcybiskupa gnieźnieńskiego [[Wincenty Kot|Wincentego Kota]], prowadził jeszcze po jego śmierci rozpoczęte sprawy sądowe. Zmarł przed 2 listopada 1451, bowiem tego dnia papież [[Mikołaj V]] przyznał prebendę scholastyka sandomierskiego Wojciechowi Rytwiańskiemu, kanonikowi gnieźnieńskiemu.

== Bibliografia ==
* Marian Zwiercan ''[http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/stanislaw-cielatko-z-liszyna-liszin-lyszino-h-ciolek Stanisław Cielątko z Liszyna herbu Ciołek]'' [w:] [[Polski Słownik Biograficzny]] tom XLII wyd. 2003 s.41-43
* [[Krzysztof Ożóg]] ''Stanisław Cielątko z Liszyna herbu Ciołek'' [w:] "Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego 1364-1780" tom 1 wyd. 2015 s.377-378

{{Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Cielątko, Stanisław}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej (Polska średniowieczna)]]
[[Kategoria:Ciołkowie]]
[[Kategoria:Polscy prawnicy (Polska średniowieczna)]]
[[Kategoria:Rektorzy Akademii Krakowskiej]]
[[Kategoria:Scholastycy sandomierskiej kapituły kolegiackiej]]
[[Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Akademii Krakowskiej (Polska średniowieczna)]]
[[Kategoria:Zmarli w 1451]]

title: Stanisław Cielątko

Miejsce urodzenia: Liszyno

Data śmierci: przed 2 listopada 1451

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki


text:
# Klonowa Góra (szczyt)
Klonowa Góra (488 m n.p.m.) – szczyt na Pogórzu Strzyżowskim. Najwyższy punkt powiatu dębickiego.
Szlak znakowany:
- Szlak turystyczny: Dębica - Łysa Góra (376 m) - Okop (388 m) - Kamieniec (454 m) - Grudna Górna - Klonowa Góra - Bardo (534 m) - Wiśniowa - Jazowa - Czarnówka (491 m) - Rzepnik - Królewska Góra (554 m) - Odrzykoń

title: Klonowa Góra (szczyt)

wikitext:
{{Góra infobox
 |nazwa                 = Klonowa Góra
 |nazwa oryginalna      =
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |państwo               = POL
 |położenie             =
 |pasmo                 = [[Pogórze Strzyżowskie]]
 |wysokość              = 488
 |kod mapy              = POL
 |wybitność             = 17
 |współrzędne           = 49°53′36.6″N 21°31′15.12″E
 |commons               =
}}
'''Klonowa Góra''' (488 m [[n.p.m.]]<ref>{{Cytuj | url=http://mapy.geoportal.gov.pl/ | tytuł=Geoportal 2 | iMap<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=mapy.geoportal.gov.pl | data dostępu=2017-11-24}}</ref>) – szczyt na [[Pogórze Strzyżowskie|Pogórzu Strzyżowskim]]. Najwyższy punkt [[Powiat dębicki|powiatu dębickiego]].

Szlak znakowany:
* {{szlak|niebieski}} Szlak turystyczny: [[Dębica]] - [[Łysa Góra (Pogórze Strzyżowskie)|Łysa Góra]] (376 m) - [[Okop (szczyt)|Okop]] (388 m) - [[Kamieniec (szczyt)|Kamieniec]] (454 m) - [[Grudna Górna]] - Klonowa Góra - [[Bardo (Pogórze Strzyżowskie)|Bardo]] (534 m) - [[Wiśniowa (powiat strzyżowski)|Wiśniowa]] - [[Jazowa (województwo podkarpackie)|Jazowa]] - Czarnówka (491 m) - [[Rzepnik (województwo podkarpackie)|Rzepnik]] - [[Królewska Góra (Pogórze Dynowskie)|Królewska Góra]] (554 m) - [[Odrzykoń]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Pogórze Strzyżowskie]]

title: Klonowa Góra

Państwo: Polska

Pasmo: Pogórze Strzyżowskie


text:
# Modelarstwo plastikowe
Modelarstwo plastikowe – popularny rodzaj modelarstwa redukcyjnego, gdzie głównym materiałem służącym do budowy modeli jest tworzywo sztuczne (np. polichlorek winylu lub polistyren).

## Popularne metody
- metoda wtrysku wysokociśnieniowego, charakteryzująca się dobrym odwzorowaniem szczegółów i dobrą jakością wyprasek
- metoda wtrysku niskociśnieniowego, tzw. short run,
- metoda odlewu z żywicy[1],
- formowanie próżniowe, zwane vacuformą[2].

Podstawą modelarstwa plastikowego jest składanie danego modelu z wielu części (od parunastu do paruset) wykorzystując specjalne kleje oraz często używając szpachli modelarskiej, służącej do wyrównywania sklejonych powierzchni. Jednak decydującym elementem jest malowanie. Modele plastikowe maluje się głównie farbami akrylowymi lub olejnymi, za pomocą pędzla lub aerografu. W celu uzyskania bardziej rzeczywistego efektu modelarze stosują techniki, którymi imituje się zacieki i zabrudzenia lub podkreśla się szczegóły powierzchni. Przykładowymi tego typu technikami jest wash oraz rain marks.
Doświadczeni modelarze uzupełniają swe miniatury o tzw. „blachy”, czyli blaszki fototrawione zawierające dodatkowe elementy (np. w modelach samolotów dodatkowe wyposażenie kabiny pilota itp.) wykonane z blachy mosiężnej lub miedzianej o grubości ok. 0,5–1 mm oraz „żywice”, czyli elementy waloryzujące wykonane samodzielnie lub fabrycznie z żywicy (zazwyczaj epoksydowej).
Najważniejszym celem modelarzy jest wierne odwzorowanie rzeczywistości na podstawie wnikliwych obserwacji, wykorzystując różnego rodzaju narzędzia, chemię modelarską oraz techniki.
Najczęściej wybieranymi modelami są repliki samolotów z okresu II wojny światowej w skali 1:72 lub 1:48. Istnieją inne rodzaje modeli jak:
- modele pojazdów wojskowych (czołgi, wozy pancerne) oraz cywilnych (w skali 1:72, 1:48, 1:35 i innych)
- modele okrętów i statków pasażerskich (najczęstsze skale: 1:800, 1:1200, 1:700 i 1:400)- Japońskie firmy preferują skale 1:350 i 1:700 i stają się one coraz bardziej powszechne.
- figurki, czyli przedstawienie, najczęściej żołnierzy, fikcyjnych, jak i historycznych służących nierzadko do gier bitewnych (np. Warhammer czy Mein Panzer, w skali 1:72 figurki firmy Games-Workshop do gier bitewnych Warhammer i Warhammer 40000 mają nieproporcjonalną skalę – tzw. 28 mm „heroic”)
- modele pojazdów kosmicznych i samolotów (również pasażerskich, w skalach od ok. 1:350 do 1:16)
- modele pojazdów cywilnych, czyli samochodów osobowych, ciężarówek i motocykli (w skalach 1:24 i 1:25)
- popularne są dioramy, czyli makiety przedstawiające fikcyjne lub udokumentowane sytuacje.

Najbardziej znani producenci modeli plastikowych to: nieistniejące już, ale zasłużone Matchbox (obecnie formy należą do Revella i Frog).
Aktywni producenci Tamiya, Italeri, Revell, Academy, Heller, Dragon, Eduard, Hasegawa, Fujimi, Aoshima, Trumpeter, Airfix.

title: Modelarstwo plastikowe

wikitext:
{{Dopracować|pustosłowie=2018-11|źródła=2018-11}}
[[Plik:South-Goodwin.jpg|mały|240px|Sklejony model w trakcie malowania przez 4-letniego chłopca]]
[[Plik:2016 Yamaha XV1600 Wild Star.jpg|mały|240px|Plastikowy model motocykla [[Yamaha]] XV1600]]
[[Plik:Diorama PZL P-11c.JPG|mały|240px|Diorama PZL P-11c]]
[[Plik:Plastic-model-F18.jpg|mały|240px|Wypraska z elementami modelu]]
'''Modelarstwo plastikowe''' – popularny rodzaj [[modelarstwo|modelarstwa]] redukcyjnego, gdzie głównym materiałem służącym do budowy modeli jest [[tworzywa sztuczne|tworzywo sztuczne]] (np. [[Poli(chlorek winylu)|polichlorek winylu]] lub [[polistyren]]).

== Popularne metody ==
* metoda wtrysku wysokociśnieniowego, charakteryzująca się dobrym odwzorowaniem szczegółów i dobrą jakością wyprasek
* metoda wtrysku niskociśnieniowego, tzw. short run,
* metoda odlewu z żywicy<ref>{{Cytuj |autor = Super User |tytuł = Metody wykonywania modeli żywicznych |data dostępu = 2022-07-20 |opublikowany = Modelarstwo AA |url = http://www.modelarstwo-aa.com.pl/blog/46-metody-wykonywania-modeli-zywicznych |język = pl}}</ref>,
* [[formowanie próżniowe]], zwane vacuformą<ref>{{Cytuj |tytuł = Formowanie próżniowe {{!}} Modelarstwo szkutnicze RC |data dostępu = 2022-07-20 |url = http://www.rcmodel.com.pl/porady/formowanie-prozniowe-vacu/ |język = pl-PL}}</ref>.

Podstawą modelarstwa plastikowego jest składanie danego modelu z wielu części (od parunastu do paruset) wykorzystując specjalne [[Klej (modelarstwo)|kleje]] oraz często używając szpachli modelarskiej, służącej do wyrównywania sklejonych powierzchni. Jednak decydującym elementem jest malowanie. Modele plastikowe maluje się głównie farbami akrylowymi lub olejnymi, za pomocą pędzla lub [[aerograf]]u. W celu uzyskania bardziej rzeczywistego efektu modelarze stosują techniki, którymi imituje się zacieki i zabrudzenia lub podkreśla się szczegóły powierzchni. Przykładowymi tego typu technikami jest [[Wash (technika modelarska)|wash]] oraz [[Rain marks (modelarstwo)|rain marks]].

Doświadczeni modelarze uzupełniają swe miniatury o tzw. „blachy”, czyli blaszki fototrawione zawierające dodatkowe elementy (np. w modelach samolotów dodatkowe wyposażenie kabiny pilota itp.) wykonane z blachy mosiężnej lub miedzianej o grubości ok. 0,5–1 mm oraz „żywice”, czyli elementy waloryzujące wykonane samodzielnie lub fabrycznie z żywicy (zazwyczaj epoksydowej).

Najważniejszym celem modelarzy jest wierne odwzorowanie rzeczywistości na podstawie wnikliwych obserwacji, wykorzystując różnego rodzaju narzędzia, chemię modelarską oraz techniki.

Najczęściej wybieranymi modelami są repliki [[samolot]]ów z okresu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w skali 1:72 lub 1:48. Istnieją inne rodzaje modeli jak:
* modele pojazdów wojskowych ([[czołg]]i, wozy pancerne) oraz cywilnych (w skali 1:72, 1:48, 1:35 i innych)
* modele [[okręt]]ów i statków pasażerskich (najczęstsze skale: 1:800, 1:1200, 1:700 i 1:400)- Japońskie firmy preferują skale 1:350 i 1:700 i stają się one coraz bardziej powszechne.
* figurki, czyli przedstawienie, najczęściej [[żołnierz]]y, fikcyjnych, jak i historycznych służących nierzadko do gier bitewnych (np. Warhammer czy Mein Panzer, w skali 1:72 figurki firmy Games-Workshop do gier bitewnych Warhammer i Warhammer 40000 mają nieproporcjonalną skalę – tzw. 28 mm „heroic”)
* modele pojazdów kosmicznych i samolotów (również pasażerskich, w skalach od ok. 1:350 do 1:16)
* modele pojazdów cywilnych, czyli samochodów osobowych, ciężarówek i motocykli (w skalach 1:24 i 1:25)
* popularne są dioramy, czyli makiety przedstawiające fikcyjne lub udokumentowane sytuacje.

Najbardziej znani producenci modeli plastikowych to: nieistniejące już, ale zasłużone [[Matchbox (marka)|Matchbox]] (obecnie formy należą do Revella i [[Frog]]).
Aktywni producenci [[Tamiya]], [[Italeri]], [[Revell]], [[Academy]], [[Heller]], Dragon, [[Eduard]], [[Hasegawa]], [[Fujimi]], [[Aoshima]], [[Trumpeter]], [[Airfix]].{{commonscat|Models}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Kontrola autorytatywna}}
[[Kategoria:Modelarstwo]]


text:
# Edwards Air Force Base
Edwards Air Force Base – baza Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych (druga co do wielkości) znajdująca się w okręgu Kern i Los Angeles w stanie Kalifornia w Dolinie Antelope, 11 kilometrów na wschód od miasta Rosamond w Stanach Zjednoczonych (34°57′ N 117°52′).
Baza lotnicza została założona w 1933, kiedy pułkownik Henry Arnold wskazał pustynne okolice Muroc jako doskonałe miejsce dla ćwiczeń bombowych i strzeleckich dla samolotów United States Army Air Corps. Po japońskim ataku na Pearl Harbor załogi samolotów ćwiczyły tutaj bombardowania celów morskich, zbudowano nawet makietę japońskiego krążownika typu Mogami. W 1942 roku na terenie bazy zaczęto testować prototypowe samoloty, stąd właśnie 1 października 1942 roku wystartował pierwszy amerykański odrzutowiec Bell XP-59 Aircomet.
Od tamtego czasu baza jest miejscem wielu lotów eksperymentalnych samolotów i innych statków powietrznych. Swoją obecną nazwę uzyskała 27 stycznia 1950 roku na cześć Glena Edwardsa, pilota doświadczalnego, który zginął podczas oblotu prototypowego samolotu Northrop YB-49. W 1953 roku ośrodek przekształcono w Air Force Test Center. Jezioro Rogers Dry Lake o powierzchni 100 km² jest największym na świecie naturalnym lądowiskiem.
Obecnie w bazie swoją siedzibę mają U.S. Air Force Test Pilot School (szkoła pilotów doświadczalnych sił powietrznych), Neil Armstrong Research Center (Centrum Badania Lotu imienia Neila A. Armstronga) i 412th Test Wing (412 Skrzydło Doświadczalne). W bazie tej wykonywano testowe loty atmosferyczne wahadłowców, a do 1991 roku Edwards był głównym miejscem wszystkich ich lądowań.

title: Edwards Air Force Base

wikitext:
{{Lotnisko infobox
 |nazwa                = Edwards Air Force Base
 |nazwa oryginalna     =
 |zdjęcie              = Edwards Air Force Base, Calif, main base area.jpg
 |opis zdjęcia         =
 |alt zdjęcia          =
 |państwo              = Kalifornia
 |miejscowość          = 11 km na wschód od Rosamond
 |typ                  = wojskowe
 |właściciel           = [[United States Air Force|Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych]]
 |zarządca             =
 |data otwarcia        =
 |data zamknięcia      =
 |IATA                 = EDW
 |ICAO                 = KEDW
 |strefa czasowa       =
 |wysokość             = 702 m n.p.m.
 |statystyki rok       =
 |liczba pasażerów     =
 |cargo                =
 |liczba operacji      =
 |1. pas: kierunek     = 04/22
 |1. pas: nawierzchnia = [[beton]]
 |1. pas: długość      = 4576 m
 |2. pas: kierunek     = 06/24
 |2. pas: nawierzchnia = beton
 |2. pas: długość      = 2438 m
 |współrzędne          = 34°54′20″N 117°53′1″W
 |commons              =
 |www                  =
}}
[[Plik:Edwards AFB satellite photo.jpg|thumb|300px|Zdjęcie satelitarne bazy Edwards]]
'''Edwards Air Force Base''' – baza [[United States Air Force|Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych]] (druga co do wielkości) znajdująca się w okręgu Kern i Los Angeles w stanie [[Kalifornia]] w [[Dolina Antelope|Dolinie Antelope]], 11 kilometrów na wschód od miasta [[Rosamond (Kalifornia)|Rosamond]] w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] (34°57′ N 117°52′).

Baza lotnicza została założona w 1933, kiedy [[pułkownik]] Henry Arnold wskazał pustynne okolice [[Muroc]] jako doskonałe miejsce dla ćwiczeń bombowych i strzeleckich dla samolotów [[United States Army Air Corps]]. Po [[Japonia|japońskim]] ataku na [[Atak na Pearl Harbor|Pearl Harbor]] załogi samolotów ćwiczyły tutaj bombardowania celów morskich, zbudowano nawet makietę japońskiego krążownika ''[[Krążowniki typu Mogami|typu Mogami]]''. W 1942 roku na terenie bazy zaczęto testować prototypowe samoloty, stąd właśnie 1 października 1942 roku wystartował pierwszy amerykański odrzutowiec [[Bell P-59 Airacomet|Bell XP-59 Aircomet]].

Od tamtego czasu baza jest miejscem wielu lotów eksperymentalnych samolotów i innych statków powietrznych. Swoją obecną nazwę uzyskała 27 stycznia 1950 roku na cześć [[Glen Edwards|Glena Edwardsa]], [[Pilot doświadczalny|pilota doświadczalnego]], który zginął podczas oblotu prototypowego samolotu [[Northrop YB-49]]. W 1953 roku ośrodek przekształcono w [[Air Force Test Center]]. Jezioro [[Rogers Dry Lake]] o powierzchni 100 km² jest największym na świecie naturalnym lądowiskiem.

Obecnie w bazie swoją siedzibę mają [[U.S. Air Force Test Pilot School]] (szkoła pilotów doświadczalnych sił powietrznych), [[Centrum Badania Lotu imienia Neila A. Armstronga|Neil Armstrong Research Center]] (Centrum Badania Lotu imienia Neila A. Armstronga) i [[412th Test Wing]] (412 Skrzydło Doświadczalne). W bazie tej wykonywano testowe loty atmosferyczne [[Wahadłowiec kosmiczny|wahadłowców]], a do 1991 roku Edwards był głównym miejscem wszystkich ich lądowań.

== Bibliografia ==
* Mariusz Adamski, Tomasz Hypki, ''Edwards niezwykła baza niezwykłych samolotów'', "[[Skrzydlata Polska]]", nr 2 (2000), s. 4-8, {{ISSN|0137-866X}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.edwards.af.mil Oficjalna strona bazy]

{{System Transportu Kosmicznego}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Bazy USAF]]
[[Kategoria:Kalifornia]]

title: Edwards Air Force Base

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Kalifornia

Miejscowość: 11 km na wschód od Rosamond

Typ: wojskowe

Właściciel: Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych

Kod IATA: EDW

Kod ICAO: KEDW

title: Drogi startowe

Kierunek 04/22: beton, 4576 m

Kierunek 06/24: beton, 2438 m

Drogi startowe: Położenie na mapie Stanów ZjednoczonychEDW


text:
# Dystans etniczny
Dystans etniczny – stopień izolowania się społeczeństwa czy tolerowanie przez nie grup mniejszościowych. Określa się go za pomocą skali dystansu społecznego stworzonej przez amerykańskiego psychologa Emory’ego Bogardusa, na której badana osoba może wyrazić opinię, czy zgodzi się:
- pozbawić ich prawa do zamieszkania w swoim kraju,
- tylko odwiedzić swój kraj,
- udzielić im prawa obywatelstwa w swoim kraju,
- by osoby te pracowały w kraju w zawodzie, który ona wykonuje,
- by uczęszczały wraz z nią (lub jej dziećmi) do szkoły i były szkolnymi kolegami,
- by osoby te mieszkały na tej samej ulicy i były jej sąsiadami,
- by byli jej przyjaciółmi,
- by stali się członkami jej rodziny poprzez małżeństwo.

title: Dystans etniczny

wikitext:
{{dopracować|źródła=2021-01}}
'''Dystans etniczny''' – stopień izolowania się [[społeczeństwo|społeczeństwa]] czy [[tolerancja|tolerowanie]] przez nie grup mniejszościowych. Określa się go za pomocą skali dystansu społecznego stworzonej przez amerykańskiego psychologa [[Emory Bogardus|Emory’ego Bogardusa]], na której badana osoba może wyrazić opinię, czy zgodzi się:
* pozbawić ich prawa do zamieszkania w swoim kraju,
* tylko odwiedzić swój kraj,
* udzielić im prawa obywatelstwa w swoim kraju,
* by osoby te pracowały w kraju w zawodzie, który ona wykonuje,
* by uczęszczały wraz z nią (lub jej dziećmi) do szkoły i były szkolnymi kolegami,
* by osoby te mieszkały na tej samej ulicy i były jej sąsiadami,
* by byli jej przyjaciółmi,
* by stali się członkami jej [[rodzina (socjologia)|rodziny]] poprzez małżeństwo.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.socjologia.amu.edu.pl/pliki/pracownicy//MBI%20-%20Skalowanie.pdf Rodzaje skal stosowanych w badaniach społecznych, m.in. skala Bogardusa na stronach 23-26]

[[Kategoria:Socjologia narodu]]