text:
# Lotus Omega
Lotus Omega Typ 104 – usportowiona wersja samochodu klasy średniej-wyższej produkowanego przez koncern General Motors jako Opel Omega pod marką Lotus od 1990 do 1992 roku. Łącznie wyprodukowano 950 egzemplarzy pojazdu. Był on oficjalnie najszybszym sedanem na świecie w latach 1990 – 1996, kiedy tytuł ten przejął Brabus E V12 budowany na bazie modelu Mercedes-Benz W210.

## Historia
W 1986 roku amerykański koncern General Motors przejął brytyjską markę Lotus w celu podniesienia prestiżu niemieckiej marki Opel w sportach samochodowych oraz wyprodukowania godnego rywala BMW M5 E34 (Opel Omega i Lotus Omega to dwa rożne samochody). Lotus Omega jest to zmodyfikowany Opel Omega A. Nad prototypem intensywne prace miały miejsce w 1989 roku. Ówcześnie zakładano wyposażyć pojazd w silnik 6 cylindrowy o pojemności 3638 cm³ i mocy 360 KM przy 5800 obr./min i moment obrotowy ponad 500 Nm przy 3800 obr./min i jedną większą turbosprężarkę. Prędkość maksymalna prototypu wynosiła około 286 km/h. Prototypowy Lotus także posiadał bardziej sportowe siedzenia Recaro typ C (Classic), obszyte skórą i elektrycznie regulowane. Tablica rejestracyjna powędrowała na błotnik, a nie jak w oryginalnym modelu między tylne światła. Ponadto przód auta posiadał mniejsze wloty powietrza w zderzaku, a także lampy przeciwmgielne zamontowane w zderzaku. Posiadał także tylko jeden wylot na masce w celu odprowadzenia ciepła z silnika, a nie jak w modelu produkcyjnym dwa. Oficjalną premierę pojazd miał podczas targów motoryzacyjnych w Genewie w 1989 roku.
Produkcja pojazdu rozpoczęła się w 1990 roku. Początkowo zakładano powstanie 1100 sztuk pojazdu jednak z powodu recesji na początku lat 90 i wysokiej cenie - dwukrotnie droższa niż bazowa Omega, wyprodukowano zaledwie 950 egzemplarzy (część była pojazdami testowymi, część była przeznaczona na rynek angielski z kierownicą po prawej stronie). Z powodu swojej niezwykłości i dla podkreślenia prestiżu marki Lotusa każdy samochód posiadał swój unikatowy numer w postaci 0XXX wytłoczony na skórzanej klapie schowka. Oferowane nagłośnienie wyprodukowała firma Blaupunkt model Memphis SQR-88 (4x20W) z kolorem podświetlenia pasującym do oświetlenie kabiny Omegi. Wyprodukowano 630 sztuk niemieckiej wersji Opel Lotus Omega oraz 320 sztuk angielskiego Vauxhall Lotus Carlton sprzedawanego z kierownicą po prawej stronie i wyskalowanym prędkościomierzu do 180 mil na godzinę, razem powstało łącznie 950 sztuk. Samochód oryginalnie produkowany był tylko w jednym kolorze "Imperial Green" – bardzo ciemnym zielonym, który przy prawie dowolnym kącie patrzenia wydawał się być czarny.

## Nadwozie / Podwozie
Różnice zewnętrzne w stosunku do modelu "fabrycznego", były następujące: obniżone i utwardzone nadwozie oraz samopoziomujące się zawieszenie osi tylnej, spoilero-zderzak przedni (dużo niższy niż standardowo, o sportowym wyglądzie z dużym wlotem powietrza) i tylny (na klapie, zupełnie inny niż w wersji "cywilnej" – dużo szerszy i zachodzący na błotniki), nowe progi wzdłuż nadwozia oraz wylot powietrza na masce (silnik bardzo się grzał w związku z tym dodano wyloty ciepłego powietrza owiewającego wnętrze komory silnika), zupełnie inne felgi aluminiowe – dostępne tylko w tym modelu, oryginalne opony przednie 235/45 ZR17, tylne 265/40 ZR17 występowały tylko w tym rozmiarze, światła przednie takie jak w modelu 3000 i Evo 500 – dzielone dwureflektorowe, oryginalne opony robione specjalnie przez Goodyear Eagle F1 mające na zewnętrznej stronie wytłoczone znaczki greckiej litery OMEGA lub opcjonalne Dunlopy. Cechą opon Goodyear Ω jest to, że były specjalnie zaprojektowane do tego modelu i pozwoliły skrócić przyśpieszenie od 0-100 km/h o 0,4-0,5 sekundy. Dzięki temu pojazd faktycznie mógł osiągać prędkość 100 km/h poniżej 5 sekund w testach przeprowadzonych przez Autocar w roku 1990. Oprócz tego samochód miał zupełnie inne nadkola niż standardowa Omega – większe i poszerzone, wystające znacznie poza obrys samochodu, tak by zmieścić dużo szersze niż normalnie opony. Dodało mu to sportowy wygląd upodabniający go do modeli DTM i właśnie to znacznie zmieniło jego wizerunek. W układzie hamulcowym zastosowano sportowe tarcze stosowane w wyścigach kategorii C. Wentylowane firmy AP Racing na obydwu osiach, z przodu 330-milimetrowe tarcze z 4 tłoczkowymi zaciskami, z tyłu 300-milimetrowe z dwoma zaciskami. Taki układ zaczerpnięto z samochodów wyścigowych grupy C, i na początku lat 90 były to największe seryjne tarcze z przodu montowane w sedanie. W 1992 roku ten rozmiar pobił BMW ze swoim modelem 850 CSi - także na 17 calowych felgach z tym, że rozmiar wynosił 345 mm i 328 mm. Lotus Omega posiadał jedną z najkrótszych dróg hamowania i te wyniki były zdecydowanie lepsze niż konkurencyjne BMW M5 i Mercedes 500E.

## Silnik / Przeniesienie napędu
Początkowo planowano zastosować seryjny silnik o pojemności 3 litrów z Opla Omegi 3000 jednak silnik ten był zbyt słaby konstrukcyjnie na większe przyrosty mocy i specjaliści z firmy Lotus wzmocnili jego konstrukcję, powiększono także pojemność skokową do 3,6 litra. Zamontowano tłoki firmy Mahle. Były także plany wprowadzenia doładowania poprzez połączenie kompresora i turbosprężarki, przy których kompresor odpowiedzialny byłby za niższe prędkości obrotowe, a turbosprężarka pomogłaby rozwinąć ostateczną moc przy wyższych obrotach. Zrezygnowano jednak z kompresora, gdyż nie było jeszcze sprawdzonych rozwiązań w zastosowaniu tej technologii. Testy z jedną, większą turbosprężarką ukazały minusy rozwiązania tego typu. Pojedyncza turbosprężarka wprawdzie rozwijała maksymalną moc, jednak moc była nie liniowa i gwałtowny przyrost mocy powodował problemy z przyśpieszaniem, jak i nagłymi przeskokami mocy np. na 3 biegu i przy małych prędkościach. Konstruktorzy Lotus mieli do czynienia z turbodziurą. Modyfikacje Lotusa objęły przeróbki standardowego 6-cylindrowego, 3-litrowego silnika Opla, który został powiększony do 3638 cm³ pojemności. Wyposażono go także w dwie turbosprężarki Garrett AiResearch T25 każda o ciśnieniu sprężania 0,7 bar (turbosprężarki załączały się od 1500 rpm) dzięki czemu osiągał on moc 377 KM (382 PS) i moment obrotowy sięgający 568 Nm. Do dzisiaj jest to jeden z największych momentów obrotowych w historii biorąc pod uwagę moc jednostki (poniżej 400 KM). Całości dopełniał chłodzony wodą intercooler firmy Behr, w terminologii Lotusa zwany (ChargeCooler). Zastosowany akumulator firmy VARTA posiadał pojemność 53Ah. Jedyną opcją do wyboru jeśli chodzi o skrzynię była mocna ZF, i każdy pojazd wyposażony był właśnie w sześciostopniową, ręczną przekładnię stosowaną w modelu Chevrolet Corvette C4 ZR-1, za pośrednictwem której moc przekazywana była na tylne koła. Była to jedyna skrzynia mogąca poradzić sobie z ogromnym momentem Lotusa Omegi, ponieważ pojazd był tak mocny jak ZR-1 (375 KM), jednak moment obrotowy silnika był znacznie większy niż u sportowego Chevroleta z silnikiem LT-5. Ponadto dzięki 6-biegowej skrzyni z tzw. (nadbiegiem) pozwalało to Lotusowi na oszczędniejszą i cichszą jazdę na 6 biegu, choć prędkość maksymalna osiągana była już na 5 biegu. Jazda na 6 biegu powodowała zmniejszenie zużycia paliwa w sytuacji, kiedy samochód poruszał się z dużą, lecz jednostajną prędkością obrotową (140-160 km/h). Przy spokojnej i normalnej eksploatacji zużywał mniej paliwa niż odpowiedniki BMW M5 E34 i Mercedes-Benz 500E. Wyposażony był w szperę 45% (taką samą jak w modelu 3000). Dzięki tym przeróbkom według danych fabrycznych osiągał przyśpieszenie 0-100 km/h w 5,3 s oraz 0-160 km/h 11 s, a czas rozpędzania od 0-200 km/h wynosił mniej niż 20 sekund.

## Specyfikacja modelu Lotus Omega 3.6i
| Wersja                                     | Opel Lotus Omega / Vauxhall Lotus Carlton - Typ 104                                                                                |
| Okres produkcji (od-do)                    | 1990-1992                                                                                |
| Liczba egzemplarzy                         | 950 sztuk 630 LHD (EUR) 320 RHD (UK)                                                                                |
| Kolor nadwozia                             | Imperial Green                                                                                |
| Silnik                                     | GM - 6-cylindrowy rzędowy, Twin-Turbo, 4 zawory na cylinder (24 zawory) DOHC, elektroniczny wtrysk paliwa Rochester Delco GMP 4 3-drożny katalizator, łańcuch, intercooler BEHR                                                                                |
| Umiejscowienie silnika                     | Wzdłużnie do osi pojazdu, umiejscowiony klasycznie                                                                                |
| Napęd                                      | napęd na oś tylną.                                                                                |
| Pojemność skokowa Turbodoładowanie         | 3638 cm³                                                                                |
| Pojemność skokowa Turbodoładowanie         | Twin-Turbo Garrett T25                                                                                |
| Stopień sprężania                          | 8,2:1 (podwójne doładowanie)                                                                                |
| Moc maksymalna                             | 377 KM @ 5200 rpm                                                                                |
| Moc na jeden litr                          | 104,0 KM / 1 litr pojemności skokowej cm³                                                                                |
| Maksymalny moment obrotowy                 | 568 Nm @ 4200 rpm 500 Nm @ 2500-5000 rpm 470 Nm @ 2000 rpm                                                                                |
| Prędkość maksymalna                        | 283 km/h (dane producenta) *272-286 km/h (dane podczas testów motoryzacyjnych) *AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO                                                                                |
| Przyśpieszenie 0–100 km/h (s)              | 5,3 s (dane producenta) *4,8-5,1 s (dane podczas testów motoryzacyjnych) *AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO                                                                                |
| Przyśpieszenie 0–160 km/h (s)              | 11,0 s (dane producenta) *11,0-11,5 s (dane podczas testów motoryzacyjnych) *AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO                                                                                |
| Przyśpieszenie 0–200 km/h (s)              | 17,3 s (dane producenta) *16,9-17,0 s (dane podczas testów motoryzacyjnych) *AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO                                                                                |
| Elastyczność na poszczególnych biegach (s) | 60-100 km/h (IV. biegu) 5,0 s (dane producenta) 80-120 km/h (V. bieg) 7,8 s (dane producenta)                                                                                |
| Poziom hałasu wewnątrz (dB)                | Na postoju - 54 dB Przy prędkości 50 km/h - 65 dB Przy prędkości 100 km/h - 74 dB Przy prędkości 130 km/h - 76 dB Przy prędkości 160 km/h - 78 dB Przy prędkości 180 km/h - 79 dB Przy prędkości 200 km/h - 80 dB                                                                                |
| Zużycia paliwa na 100 km (l)               | Średnie - przy prędkości: 90 km/h - 8,1 l / przy prędkości: 120 km/h - 10,3 l (dane producenta) (98 RON)                                                                                |
| Zużycia paliwa na 100 km (l)               | Cykl miejski - 16,1 l / max. 19,3 l (dane producenta) (98 RON)                                                                                |
| Układ hamulcowy                            | Stalowe tarcze i zaciski, firmy AP Racing CP5200 4-tłoczkowe zaciski z przodu 2-tłoczkowe zaciski z tyłu Średnica tarcz - Przód: Ø 330 mm / Tył: Ø 300 mm                                                                                |
| Droga hamowania (100–0 km/h)               | 35,4 m (dane producenta)                                                                                |
| Nadwozie / Karoseria                       | Stalowa karoseria. Specjalny body-kit ze zmienionymi zderzakami, dużym wlotem powietrza w przednim zderzaku, dwoma wlotami na masce, znacznie szerszymi nadkolami, dużym skrzydle z tyłu zapewniającym ogromny nacisk, i gumowymi listewkami wokół auta, zabezpieczającymi przed drobnymi uszkodzeniami parkingowymi. 4-drzwiowy sedan |
| Masa własna gotowego auta                  | 1663 kg                                                                                |
| Skrzynia biegów                            | (ZF Friedrichshafen) model S6-40 ML9 (6-biegowa manualna)                                                                                |
| Przełożenia skrzyni biegów                 | 1 - 2,68:1, 2 - 1,80:1, 3 - 1,29:1, 4 - 1:1, 5 - 0,75:1, 6 - 0,50:1 wsteczny - 2,5:1                                                                                |
| Felgi / Opony                              | Ronal Turbine Design 5 spoke Goodyear Eagle F1 – Omega Ω Przód: 235/45 ZR17 / Tył: 265/40 ZR17                                                                                |
| Rozstaw osi                                | 2730 mm                                                                                |
| Długość/Szerokość/Wysokość                 | 4686 / 1812 / 1435 mm                                                                                |
| Zbiornik paliwa (l)                        | 75 l 7 l rezerwa                                                                                |

## Wyposażenie
Standardowo samochód wyposażony był m.in. w klimatyzację, elektryczne sterowanie szyb, elektryczne sterowanie lusterek oraz skórzaną tapicerkę. Lotus wyposażył je także w specjalny system, było to obok Audi V8L jedno z pierwszych aut początku lat 90's wyposażonych w ''aktywną redukcję szumów'' marki Bose (ANC)

## Eksploatacja
Eksploatacja Lotusa Omegi była dość kosztowna, spalanie paliwa wahało się między 14 litrami do 30 litrów przy forsownej jeździe. Jednak średnie zużycie utrzymywało się poziomie ok. 18 l na 100 km. Całe nadwozie zbudowane przez Lotusa także było unikalne, podobnie jak wyczynowy układ hamulcowy firmy AP Racing  i wysilony silnik, który osiąga ponad 100 KM z jednego litra pojemności. Zawieszenie utwardzono i zastosowano samopoziomujące zawieszenie (eksperci i znawcy tego modelu twierdzą, że wymiana oleju co 60 000 km może wydłużyć eksploatację tego elementu, a nie co 100 000 km jak jest zalecane w książce serwisowej Lotusa Omegi) co w ciężkich warunkach eksploatacyjnych może powodować szybsze zużywanie się elementów zawieszenia. Części zamienne są bardzo trudno dostępne na rynku wtórnym, niektóre elementy trzeba produkować na zamówienie, np. przedni unikatowy zderzak z dwoma dużymi wlotami powietrza, tarcze hamulcowe firmy AP Racing. Takie części można znaleźć tylko na stronach lub fanklubach tego modelu. Często stosuje się zamienniki ze względu na brak oryginałów. Dealer Opla obecnie nie zajmuje się serwisowaniem, ani diagnostyką tego modelu, często zdarza się, że pracownicy serwisu nie słyszeli nawet o takiej odmianie Opla Omegi. Co do reszty części można uznać, że eksploatacja Lotusa Omegi była dwukrotnie droższa od zwykłego pojazdu tej kategorii. Cena Lotusa Omegi była dwukrotnie większa niż cena normalnego Opla/Vauxalla – Omegi/Carltona.

## Opel Lotus Omega dziś
Obecnie Opel Lotus Omega jest jednym z najbardziej egzotycznych superszybkich sedanów. Posiada bardzo dobre osiągi, prestiż Lotusa, dobrą funkcjonalność, 5-miejscową kabinę, fenomenalną trakcję i układ hamulcowy godny super samochodów. Ceny Lotusa są stosunkowo wysokie. Przy zakupie najlepiej sprawdzić łańcuch rozrządu, który jest najczęstszą przyczyną awarii w Lotusach z pierwszych lat produkcji. Poza tym warto także wymienić napinacze, prowadnice i wszystkie uszczelki pokrywy rozrządu. W roku 1991 zażegnano ten problem, więc najlepiej szukać aut po 1991 roku, część z właścicieli wymienia je już na zmodernizowane elementy oszczędzając czas i stres nowym właścicielom. Szczególnie najbardziej poszukiwane są egzemplarze z ostatniego roku produkcji i o numerach seryjnych zaczynających się od 9xx, nie wysłużone, w dobrym stanie technicznym, dobrze serwisowane i z bardzo małym przebiegiem, często takie auta można znaleźć w Szwajcarii, bądź w Szwecji, gdzie są uznawane za kultowe.

## Opel Lotus Omega w Polsce
Pierwsze auta trafiły do polskich salonów Opla tylko na specjalne zamówienia. Prawdopodobnie pierwszy egzemplarz był zarejestrowany i jeździł w Warszawie w 1993 roku. Obecnie w Polsce jeździ kilka sztuk pojazdu tej marki, z prywatnego importu – głównie z Niemiec, w Trójmieście i w Poznaniu.

## Konkurencja
Rozsławione i udane auta takie jak BMW E34 i Mercedes-Benz W124 posiadały w swojej ofercie modeli paletę bardzo mocnych odmian silnikowych. BMW M5 i Mercedes 500E zyskały w 1990 roku bardzo poważnego konkurenta. Opel był zaliczany do aut solidnych o dobrych rozwiązaniach konstrukcyjnych i bez technologicznego poklasku, lecz o projektowaniu nowoczesnych form nadwozia i o dobrym współczynniku oporu powietrza tak jak np. zaprezentowana w 1989 roku Calibra. Auta cenione były przede wszystkim za niską awaryjność, dobrą funkcjonalność. Wszystko to zmieniło się wraz z wprowadzeniem modelu Omegi zaprojektowanego przez sportowego wytwórcę aut Lotus. W 1990 roku Audi, BMW i Mercedes-Benz podczas prezentacji modelu 500E zawarły ugodę, iż żadne z ich aut nie będzie przekraczało granicy 250 km/h. Opel korzystając z okazji budowy Omegi przez Lotusa nie posiadał żadnego ogranicznika prędkości, ani kontroli trakcji. Wzmocniona Omega skutecznie odparła atak znanych marek pod takim względem, że jej osiągi zaczęto porównywać do super sportowego 12-cylindrowego Ferrari Testarossy, od którego zresztą była szybsza jeśli brać pod uwagę elastyczność.
| Porównanie          | Porównanie          | Porównanie          | Porównanie         | Porównanie      | Porównanie      | Porównanie      | Porównanie         |
| Moc/Osiągi          | Moc/Osiągi          | Moc/Osiągi          | Alpina B10 Biturbo | Lotus Omega     | Mercedes 500E   | BMW M5 E34      | Ferrari Testarossa |
| Moc kW / KM         | Moc kW / KM         | Moc kW / KM         | 265 kW / 360 KM    | 277 kW / 377 KM | 240 kW / 326 KM | 232 kW / 315 KM | 291 kW / 390 KM    |
| Moment (NM)         | Moment (NM)         | Moment (NM)         | (520 Nm) @ 4000    | (568 Nm) @ 4200 | (480 Nm) @ 3900 | (360 Nm) @ 4750 | (480 Nm) @ 4500    |
| 0-60 km/h           | 0-60 km/h           | 0-60 km/h           | 2,8 s              | 3,0 s           | 3,5 s           | 3,4 s           | 3,0 s              |
| 0-80 km/h           | 0-80 km/h           | 0-80 km/h           | 4,3 s              | 4,3 s           | 5,0 s           | 4,9 s           | 4,3 s              |
| 0-100 km/h          | 0-100 km/h          | 0-100 km/h          | 5,6 s              | 5,3 s           | 6,0 s           | 6,3 s           | 5,3 s              |
| 0-120 km/h          | 0-120 km/h          | 0-120 km/h          | 7,8 s              | 7,0 s           | 8,0 s           | 8,5 s           | 7,6 s              |
| 0-140 km/h          | 0-140 km/h          | 0-140 km/h          | 9,8 s              | 9,0 s           | 10,7 s          | 11,0 s          | 9,4 s              |
| 0-160 km/h          | 0-160 km/h          | 0-160 km/h          | 12,3 s             | 11,0 s          | 13,5 s          | 14,4 s          | 11,4 s             |
| 0-180 km/h          | 0-180 km/h          | 0-180 km/h          | 15,7 s             | 13,7 s          | 17,9 s          | 18,6 s          | 14,2 s             |
| 0-200 km/h          | 0-200 km/h          | 0-200 km/h          | 19,7 s             | 17,0 s          | 21,9 s          | 22,9 s          | 19,5 s             |
| Prędkość maksymalna | Prędkość maksymalna | Prędkość maksymalna | 291 km/h           | 283 km/h        | 250 km/h        | 250 km/h        | 295 km/h           |
| Dane fabryczne      | Dane fabryczne      | Dane fabryczne      |                    |                 |                 |                 |                    |
| ------------------- | ------------------- | ------------------- | ------------------ | --------------- | --------------- | --------------- | ------------------ |

* Wytłuszczone parametry na czerwono pokazują najlepsze właściwości.

title: Lotus Omega

wikitext:
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Lotus Omega
 |zdjęcie               = Lotus Omega Nr.460 (vorne).JPG
 |opis zdjęcia          = Lotus Omega o numerze seryjnym 460
 |inne nazwy            = Lotus Omega
Lotus Carlton
Opel Lotus Omega
Vauxhall Lotus Carlton
 |producent             = [[Opel]]
[[Lotus Cars|Lotus]]
 |projektant            = Simon Wood, Tony Shute
 |premiera              = [[Międzynarodowy Salon Samochodowy w Genewie|Geneva Motor Show]] 1989<ref name="autokult1">{{cytuj stronę | url = http://autokult.pl/2013/03/13/sportowe-sedany-wycofane-z-produkcji/lotus-omega-sportowe-sedany/top | tytuł = Sportowe sedany wycofane z produkcji | autor = Bartosz Pokrzywiński | data = 2013-03-13 | data dostępu = 2014-10-18 | opublikowany = autokult.pl}}</ref>
 |okres produkcji       = 08.1990–09.1992 (Wyprodukowano 950 egzemplarzy)
 |miejsce produkcji     = {{flaga|ENG}} [[Norwich]]
 |poprzednik            = [[Lotus Cortina]]
 |następca              =
 |segment               = [[Autosegment E|E]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
 |silniki               = '''Opel C36GET'''
[[R6 (silnik)|R6]] 3.6 24V [[OHC|DOHC]] Twin[[Turbosprężarka|Turbo]] 377 [[Koń mechaniczny|KM]]
 |skrzynia biegów       = 6-biegowa [[ręczna skrzynia biegów|manualna]]
 |rodzaj napędu         = [[napęd tylny|tylny]]
 |długość               = 4686 mm
 |szerokość             = 1812 mm
 |wysokość              = 1435 mm
 |rozstaw osi           = 2730 mm
 |masa własna           = 1663 kg<ref name="autokult" />
 |zbiornik paliwa       = 75 l
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   = 520 l
 |ładowność             = 500
 |modele bliźniacze     = [[Opel Omega]]
 |pokrewne              = [[Opel Omega Evo 500]]
 |konkurencja           = [[Alpina B10 Bi-Turbo|Alpina B10 Biturbo]]
[[Audi RS2]]
[[BMW M5|BMW M5 E34]]
[[Mercedes-Benz 500E]]
[[Saab 9000|Saab 9000 Aero]]
 |commons               = Category:Opel Omega Lotus
}}
'''Lotus Omega ''Typ 104''''' – usportowiona wersja [[samochód osobowy|samochodu]] [[Autosegment E|klasy średniej-wyższej]] produkowanego przez koncern [[General Motors]] jako [[Opel Omega]] pod marką [[Lotus Cars|Lotus]] od 1990 do 1992 roku. Łącznie wyprodukowano 950 egzemplarzy pojazdu. Był on oficjalnie [[Lista najszybszych samochodów osobowych|najszybszym sedanem na świecie]] w latach 1990 – 1996<ref name="autocentrum">{{cytuj stronę | url = http://www.autocentrum.pl/redakcja2.0/a-na-imie-ma-lotus/#strona-modelu | tytuł = ...a na imię ma Lotus | autor = motochudy | data = 2009-03-12 | data dostępu = 2014-10-18 | opublikowany = autocentrum.pl}}</ref>, kiedy tytuł ten przejął [[Brabus E V12]] budowany na bazie modelu [[Mercedes-Benz klasy E|Mercedes-Benz W210]].

== Historia ==
[[Plik:Lotus Omega Nr. 460 (schräg vorne).JPG|thumb|left|Lotus Omega nr 460]]
W 1986 roku [[Stany Zjednoczone|amerykański]] koncern [[General Motors]] przejął [[Wielka Brytania|brytyjską]] markę [[Lotus Cars|Lotus]]<ref name="autokult">{{cytuj stronę | url = http://autokult.pl/2012/03/22/lotus-omega-z-drugiej-reki | tytuł = Lotus Omega [z drugiej ręki] | autor = Bartosz Pokrzywiński |data = 2012-03-22 | data dostępu = 2014-10-18 | opublikowany = autokult.pl}}</ref> w celu podniesienia prestiżu [[Niemcy|niemieckiej]] marki [[Opel]] w sportach samochodowych oraz wyprodukowania godnego rywala [[BMW M5|BMW M5 E34]] (Opel Omega i Lotus Omega to dwa rożne samochody). Lotus Omega jest to zmodyfikowany Opel Omega A. Nad prototypem intensywne prace miały miejsce w 1989 roku. Ówcześnie zakładano wyposażyć pojazd w silnik 6 cylindrowy o pojemności 3638 cm³ i mocy 360 KM przy 5800 obr./min i moment obrotowy ponad 500 Nm przy 3800 obr./min i jedną większą turbosprężarkę. [[Prędkość maksymalna]] prototypu wynosiła około 286 km/h. Prototypowy Lotus także posiadał bardziej sportowe siedzenia Recaro typ C (Classic), obszyte skórą i elektrycznie regulowane. Tablica rejestracyjna powędrowała na błotnik, a nie jak w oryginalnym modelu między tylne światła. Ponadto przód auta posiadał mniejsze wloty powietrza w zderzaku, a także [[światła przeciwmgłowe|lampy przeciwmgielne]] zamontowane w zderzaku. Posiadał także tylko jeden wylot na masce w celu odprowadzenia ciepła z silnika, a nie jak w modelu produkcyjnym dwa. Oficjalną premierę pojazd miał podczas targów motoryzacyjnych w [[Genewa|Genewie]] w 1989 roku<ref name="autokult" />.

Produkcja pojazdu rozpoczęła się w 1990 roku. Początkowo zakładano powstanie 1100 sztuk pojazdu<ref name="autocentrum" /> jednak z powodu [[Recesja gospodarcza|recesji]] na początku lat 90 i wysokiej cenie - dwukrotnie droższa niż bazowa Omega, wyprodukowano zaledwie 950 egzemplarzy (część była pojazdami testowymi, część była przeznaczona na rynek angielski z kierownicą po prawej stronie). Z powodu swojej niezwykłości i dla podkreślenia prestiżu marki Lotusa każdy samochód posiadał swój unikatowy numer w postaci 0XXX wytłoczony na skórzanej klapie schowka. Oferowane nagłośnienie wyprodukowała firma Blaupunkt model Memphis SQR-88 (4x20W) z kolorem podświetlenia pasującym do oświetlenie kabiny Omegi. Wyprodukowano 630 sztuk niemieckiej wersji Opel Lotus Omega oraz 320 sztuk angielskiego Vauxhall Lotus Carlton sprzedawanego z kierownicą po prawej stronie i wyskalowanym prędkościomierzu do 180 mil na godzinę, razem powstało łącznie 950 sztuk. Samochód oryginalnie produkowany był tylko w jednym kolorze "Imperial Green<ref name="autokult" />" – bardzo ciemnym zielonym, który przy prawie dowolnym kącie patrzenia wydawał się być czarny.

== Nadwozie / Podwozie ==
[[Plik:1993 Vauxhall Lotus Carlton Turbo 3.6.jpg|thumb|left|Tył Lotusa]]
Różnice zewnętrzne w stosunku do modelu "fabrycznego", były następujące: obniżone i utwardzone nadwozie oraz samopoziomujące się zawieszenie osi tylnej, spoilero-zderzak przedni (dużo niższy niż standardowo, o sportowym wyglądzie z dużym wlotem powietrza) i tylny (na klapie, zupełnie inny niż w wersji "cywilnej" – dużo szerszy i zachodzący na błotniki), nowe progi wzdłuż nadwozia oraz wylot powietrza na masce (silnik bardzo się grzał w związku z tym dodano wyloty ciepłego powietrza owiewającego wnętrze komory silnika), zupełnie inne felgi aluminiowe – dostępne tylko w tym modelu, oryginalne opony przednie 235/45 ZR17, tylne 265/40 ZR17 występowały tylko w tym rozmiarze, światła przednie takie jak w modelu [[Opel Omega|3000]] i [[Opel Omega Evo 500|Evo 500]] – dzielone dwureflektorowe, oryginalne opony robione specjalnie przez [[Goodyear Tire and Rubber Company|Goodyear Eagle F1]] mające na zewnętrznej stronie wytłoczone znaczki greckiej litery OMEGA<ref name="autokult" /><ref name="autokult1" /> lub opcjonalne [[Dunlop Tyres|Dunlopy]]. Cechą opon Goodyear '''Ω''' jest to, że były specjalnie zaprojektowane do tego modelu i pozwoliły skrócić przyśpieszenie od 0-100 km/h o 0,4-0,5 sekundy. Dzięki temu pojazd faktycznie mógł osiągać prędkość 100 km/h poniżej 5 sekund w testach przeprowadzonych przez Autocar w roku 1990. Oprócz tego samochód miał zupełnie inne nadkola niż standardowa [[Opel Omega|Omega]] – większe i poszerzone, wystające znacznie poza obrys samochodu, tak by zmieścić dużo szersze niż normalnie opony. Dodało mu to sportowy wygląd upodabniający go do modeli [[Deutsche Tourenwagen Masters|DTM]] i właśnie to znacznie zmieniło jego wizerunek. W układzie hamulcowym zastosowano sportowe tarcze stosowane w wyścigach kategorii C. Wentylowane firmy AP Racing na obydwu osiach, z przodu 330-milimetrowe tarcze z 4 tłoczkowymi zaciskami, z tyłu 300-milimetrowe z dwoma zaciskami<ref name="autokult" />. Taki układ zaczerpnięto z samochodów wyścigowych grupy C, i na początku lat 90 były to największe seryjne tarcze z przodu montowane w sedanie. W 1992 roku ten rozmiar pobił BMW ze swoim modelem 850 CSi - także na 17 calowych felgach z tym, że rozmiar wynosił 345 mm i 328 mm. Lotus Omega posiadał jedną z najkrótszych dróg hamowania i te wyniki były zdecydowanie lepsze niż konkurencyjne BMW M5 i Mercedes 500E.

== Silnik / Przeniesienie napędu ==
[[Plik:Lotus Omega 1Y7A6127.jpg|thumb|left|Silnik Lotusa Carlton]]
Początkowo planowano zastosować seryjny silnik o pojemności 3 litrów z Opla Omegi 3000 jednak silnik ten był zbyt słaby konstrukcyjnie na większe przyrosty mocy i specjaliści z firmy Lotus wzmocnili jego konstrukcję, powiększono także pojemność skokową do 3,6 litra. Zamontowano tłoki firmy [[Mahle (przedsiębiorstwo)|Mahle]]. Były także plany wprowadzenia doładowania poprzez połączenie [[sprężarka|kompresora]] i [[turbosprężarka|turbosprężarki]], przy których kompresor odpowiedzialny byłby za niższe prędkości obrotowe, a turbosprężarka pomogłaby rozwinąć ostateczną moc przy wyższych obrotach. Zrezygnowano jednak z kompresora, gdyż nie było jeszcze sprawdzonych rozwiązań w zastosowaniu tej technologii. Testy z jedną, większą turbosprężarką ukazały minusy rozwiązania tego typu. Pojedyncza turbosprężarka wprawdzie rozwijała maksymalną moc, jednak moc była nie liniowa i gwałtowny przyrost mocy powodował problemy z przyśpieszaniem, jak i nagłymi przeskokami mocy np. na 3 biegu i przy małych prędkościach. Konstruktorzy Lotus mieli do czynienia z [[Turbodziura|turbodziurą]]. Modyfikacje Lotusa objęły przeróbki standardowego [[R6 (silnik)|6-cylindrowego]], 3-litrowego silnika Opla, który został powiększony do 3638 cm³ pojemności. Wyposażono go także w dwie turbosprężarki [[Garrett (firma)|Garrett]] AiResearch T25 każda o ciśnieniu sprężania 0,7 [[Bar (jednostka)|bar]] (turbosprężarki załączały się od 1500 rpm) dzięki czemu osiągał on moc 377 KM (382 PS) i moment obrotowy sięgający 568 Nm<ref name="autokult" />. Do dzisiaj jest to jeden z największych momentów obrotowych w historii biorąc pod uwagę moc jednostki (poniżej 400 KM). Całości dopełniał chłodzony wodą [[Chłodnica międzystopniowa|intercooler]] firmy Behr, w terminologii Lotusa zwany (ChargeCooler). Zastosowany akumulator firmy [[VARTA]] posiadał pojemność 53Ah. Jedyną opcją do wyboru jeśli chodzi o skrzynię była mocna ZF, i każdy pojazd wyposażony był właśnie w sześciostopniową, [[ręczna skrzynia biegów|ręczną przekładnię]] stosowaną w modelu [[Chevrolet Corvette|Chevrolet Corvette C4 ZR-1]]<ref name="autocentrum" />, za pośrednictwem której moc przekazywana była na [[napęd tylny|tylne koła]]. Była to jedyna skrzynia mogąca poradzić sobie z ogromnym momentem Lotusa Omegi, ponieważ pojazd był tak mocny jak ZR-1 (375 KM), jednak moment obrotowy silnika był znacznie większy niż u sportowego Chevroleta z silnikiem LT-5. Ponadto dzięki 6-biegowej skrzyni z tzw. ([[nadbieg]]iem) pozwalało to Lotusowi na oszczędniejszą i cichszą jazdę na 6 biegu, choć [[prędkość maksymalna]] osiągana była już na 5 biegu. Jazda na 6 biegu powodowała zmniejszenie zużycia paliwa w sytuacji, kiedy samochód poruszał się z dużą, lecz jednostajną prędkością obrotową (140-160 km/h). Przy spokojnej i normalnej eksploatacji zużywał mniej paliwa niż odpowiedniki [[BMW M5|BMW M5 E34]] i [[Mercedes-Benz 500E]]. Wyposażony był w [[Szpera|szperę]] 45% (taką samą jak w modelu [[Opel Omega|3000]]). Dzięki tym przeróbkom według danych fabrycznych osiągał przyśpieszenie 0-100 km/h w 5,3 s<ref name="autokult" /> oraz 0-160 km/h 11 s, a czas rozpędzania od 0-200 km/h wynosił mniej niż 20 sekund.

== Specyfikacja modelu Lotus Omega 3.6i ==
{|border="2" cellspacing="0" cellpadding="5" rules="all" border:solid 2px #1C1C1C; style="margin:1em 1em 1em 0; border-collapse:collapse; background-color:#FFFAFA; font-size:90%; empty-cells:show;"
|width=200 align="center" style="background-color:#D3D3D3;" |''Wersja''
| align="center" width=400 style="background-color:#D3D3D3;" | ''Opel Lotus Omega / Vauxhall Lotus Carlton - '''Typ 104''' ''
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Okres produkcji (od-do)''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 1990-1992
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Liczba egzemplarzy''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 950 sztuk
 630 LHD (EUR)
320 RHD (UK)
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Kolor nadwozia''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | Imperial Green
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Silnik''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | [[Opel|GM]] - 6-cylindrowy rzędowy, Twin-Turbo, 4 zawory na cylinder
(24 zawory) [[DOHC]], elektroniczny wtrysk paliwa Rochester Delco GMP 4
3-drożny katalizator, łańcuch, intercooler BEHR
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Umiejscowienie silnika''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | Wzdłużnie do osi pojazdu, umiejscowiony klasycznie
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Napęd''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | napęd na oś tylną.
|-
| rowspan=2 align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Pojemność skokowa''
''Turbodoładowanie''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" |3638 cm³
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | Twin-Turbo Garrett T25
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Stopień sprężania''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 8,2:1 ''(podwójne doładowanie)''
|-
| align="center" style="background-color:#E3E5E5;" | ''Moc maksymalna''
| align="center" style="background-color:#E3E5E5 | ''377 KM @ 5200 rpm''
|-
| align="center" style="background-color:#E3E5E5;" | ''Moc na jeden litr''
| align="center" style="background-color:#E3E5E5 | ''104,0 KM / 1 litr pojemności skokowej cm³''
|-
| align="center" style="background-color:#E3E5E5;" | ''Maksymalny moment obrotowy''
| align="center" style="background-color:#E3E5E5 | ''568 Nm @ 4200 rpm''
''500 Nm @ 2500-5000 rpm''
''470 Nm @ 2000 rpm''

|-
| align="center" style="background-color:#D3D3D3;" | ''Prędkość maksymalna''
| align="center" style="background-color:#D3D3D3 | '''''283 km/h (dane producenta)'''''
''*272-286 km/h
 (dane podczas testów motoryzacyjnych)''
''*AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO''
|-
| align="center" style="background-color:#D3D3D3;" | ''Przyśpieszenie 0–100 km/h (s)''
| align="center" style="background-color:#D3D3D3 | '' '''5,3 s (dane producenta)''' ''
''*4,8-5,1 s
 (dane podczas testów motoryzacyjnych)''
''*AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO''
|-
| align="center" style="background-color:#D3D3D3;" | ''Przyśpieszenie 0–160 km/h (s)''
| align="center" style="background-color:#D3D3D3 | '' '''11,0 s (dane producenta)''' ''
''*11,0-11,5 s
 (dane podczas testów motoryzacyjnych)''
''*AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO''
|-
| align="center" style="background-color:#D3D3D3;" | ''Przyśpieszenie 0–200 km/h (s)''
| align="center" style="background-color:#D3D3D3 | '' '''17,3 s (dane producenta)''' ''
''*16,9-17,0 s
 (dane podczas testów motoryzacyjnych)''
''*AUTOCAR, AUTO MOTOR und SPORT, EVO''
|-
| align="center" style="background-color:#D3D3D3;" | ''Elastyczność na poszczególnych biegach (s)''
| align="center" style="background-color:#D3D3D3 | '' 60-100 km/h (IV. biegu)'' '' '''5,0 s (dane producenta)''' ''
''80-120 km/h (V. bieg)'' '' '''7,8 s (dane producenta)''' ''
|-
| align="center" style="background-color:#D3D3D3;" | ''[[Poziom natężenia dźwięku|Poziom hałasu wewnątrz (dB)]]''
| align="center" style="background-color:#D3D3D3 | ''Na postoju - 54 dB''
Przy prędkości 50 km/h - 65 dB
Przy prędkości 100 km/h - 74 dB
Przy prędkości 130 km/h - 76 dB
Przy prędkości 160 km/h - 78 dB
Przy prędkości 180 km/h - 79 dB
Przy prędkości 200 km/h - 80 dB
|-
| rowspan=2 align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Zużycia paliwa na 100 km  (l)''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | Średnie - przy prędkości: 90 km/h - 8,1 l / przy prędkości: 120 km/h - 10,3 l (dane producenta) (98 RON)
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | Cykl miejski -  16,1 l / max. 19,3 l (dane producenta) (98 RON)
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Układ hamulcowy''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | Stalowe tarcze i zaciski, firmy AP Racing CP5200
 4-tłoczkowe zaciski z przodu
2-tłoczkowe zaciski z tyłu
Średnica tarcz - Przód: Ø 330 mm / Tył: Ø 300 mm
|-
| align="center" style="background-color:#E3E5E5;" | ''Droga hamowania (100–0 km/h)''
| align="center" style="background-color:#E3E5E5;" | '' '''35,4 m (dane producenta)''' ''
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Nadwozie / Karoseria''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | [[Stal]]owa karoseria. Specjalny body-kit ze zmienionymi zderzakami, dużym wlotem powietrza w przednim zderzaku,
dwoma wlotami na masce, znacznie szerszymi nadkolami,
 dużym skrzydle z tyłu zapewniającym ogromny nacisk,
i gumowymi listewkami wokół auta, zabezpieczającymi przed drobnymi uszkodzeniami parkingowymi.
4-drzwiowy sedan
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Masa własna gotowego auta''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 1663 kg
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Skrzynia biegów''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | (ZF Friedrichshafen) model S6-40 ML9 (6-biegowa manualna)
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Przełożenia skrzyni biegów''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | '''1''' - 2,68:1, '''2''' - 1,80:1, '''3''' - 1,29:1, '''4''' - 1:1, '''5''' - 0,75:1, '''6''' - 0,50:1
wsteczny - 2,5:1
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Felgi / Opony''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Ronal Turbine Design 5 spoke''
Goodyear Eagle F1 – Omega '''Ω'''
Przód: 235/45 ZR17 / Tył: 265/40 ZR17
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Rozstaw osi''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 2730 mm
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Długość/Szerokość/Wysokość''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 4686 / 1812 / 1435 mm
|-
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | ''Zbiornik paliwa (l)''
| align="center" style="background-color:#F5F5F5;" | 75 l
7 l rezerwa
|}

== Wyposażenie ==
[[Plik:LotusOmega.jpg|thumb|200px|right|Wnętrze Lotusa Omegi]]
Standardowo samochód wyposażony był m.in. w [[klimatyzacja|klimatyzację]], [[elektryczne sterowanie szyb]], [[elektryczne sterowanie lusterek]] oraz skórzaną tapicerkę<ref name="autokult" />. Lotus wyposażył je także w specjalny system, było to obok [[Audi V8|Audi V8L]] jedno z pierwszych aut początku lat 90<nowiki>'s wyposażonych w ''aktywną redukcję szumów''</nowiki> marki Bose (ANC)

== Eksploatacja ==
Eksploatacja Lotusa Omegi była dość kosztowna, spalanie paliwa wahało się między 14 litrami do 30 litrów przy forsownej jeździe. Jednak średnie zużycie utrzymywało się poziomie ok. 18 l na 100 km. Całe nadwozie zbudowane przez Lotusa także było unikalne, podobnie jak wyczynowy układ hamulcowy firmy [[AP Racing]]  i wysilony silnik, który osiąga ponad 100 KM z jednego litra pojemności. Zawieszenie utwardzono i zastosowano samopoziomujące zawieszenie (eksperci i znawcy tego modelu twierdzą, że wymiana oleju co 60 000 km może wydłużyć eksploatację tego elementu, a nie co 100 000 km jak jest zalecane w książce serwisowej Lotusa Omegi) co w ciężkich warunkach eksploatacyjnych może powodować szybsze zużywanie się elementów zawieszenia. Części zamienne są bardzo trudno dostępne na rynku wtórnym, niektóre elementy trzeba produkować na zamówienie, np. przedni unikatowy zderzak z dwoma dużymi wlotami powietrza, tarcze hamulcowe firmy AP Racing. Takie części można znaleźć tylko na stronach lub fanklubach tego modelu. Często stosuje się zamienniki ze względu na brak oryginałów. Dealer Opla obecnie nie zajmuje się serwisowaniem, ani diagnostyką tego modelu, często zdarza się, że pracownicy serwisu nie słyszeli nawet o takiej odmianie Opla Omegi. Co do reszty części można uznać, że eksploatacja Lotusa Omegi była dwukrotnie droższa od zwykłego pojazdu tej kategorii. Cena Lotusa Omegi była dwukrotnie większa niż cena normalnego Opla/Vauxalla – Omegi/Carltona.

== Opel Lotus Omega dziś ==
Obecnie Opel Lotus Omega jest jednym z najbardziej egzotycznych superszybkich sedanów. Posiada bardzo dobre osiągi, prestiż Lotusa, dobrą funkcjonalność, 5-miejscową kabinę, fenomenalną trakcję i układ hamulcowy godny super samochodów. Ceny Lotusa są stosunkowo wysokie. Przy zakupie najlepiej sprawdzić [[łańcuch rozrządu]], który jest najczęstszą przyczyną awarii w Lotusach z pierwszych lat produkcji. Poza tym warto także wymienić napinacze, prowadnice i wszystkie uszczelki pokrywy [[Układ rozrządu silnika spalinowego|rozrządu]]. W roku 1991 zażegnano ten problem, więc najlepiej szukać aut po 1991 roku, część z właścicieli wymienia je już na zmodernizowane elementy oszczędzając czas i stres nowym właścicielom. Szczególnie najbardziej poszukiwane są egzemplarze z ostatniego roku produkcji i o numerach seryjnych zaczynających się od 9xx, nie wysłużone, w dobrym stanie technicznym, dobrze serwisowane i z bardzo małym przebiegiem, często takie auta można znaleźć w [[Szwajcaria|Szwajcarii]], bądź w [[Szwecja|Szwecji]], gdzie są uznawane za kultowe.

== Opel Lotus Omega w Polsce ==
Pierwsze auta trafiły do [[Polska|polskich]] salonów Opla tylko na specjalne zamówienia. Prawdopodobnie pierwszy egzemplarz był zarejestrowany i jeździł w [[Warszawa|Warszawie]] w 1993 roku. Obecnie w Polsce jeździ kilka sztuk pojazdu tej marki, z prywatnego [[import]]u – głównie z Niemiec, w [[Trójmiasto|Trójmieście]] i w [[Poznań|Poznaniu]].

== Konkurencja ==
Rozsławione i udane auta takie jak [[BMW serii 5|BMW E34]] i [[Mercedes-Benz 124|Mercedes-Benz W124]] posiadały w swojej ofercie modeli paletę bardzo mocnych odmian silnikowych. '''[[BMW M5]]''' i '''[[Mercedes-Benz 500E|Mercedes 500E]]''' zyskały w 1990 roku bardzo poważnego konkurenta. Opel był zaliczany do aut solidnych o dobrych rozwiązaniach konstrukcyjnych i bez technologicznego poklasku, lecz o projektowaniu nowoczesnych form nadwozia i o dobrym współczynniku oporu powietrza tak jak np. zaprezentowana w 1989 roku [[Opel Calibra|Calibra]]. Auta cenione były{{przez kogo|data=2025-05}} przede wszystkim za niską awaryjność, dobrą funkcjonalność. Wszystko to zmieniło się wraz z wprowadzeniem modelu Omegi zaprojektowanego przez sportowego wytwórcę aut Lotus. W 1990 roku Audi, BMW i Mercedes-Benz podczas prezentacji modelu 500E zawarły ugodę, iż żadne z ich aut nie będzie przekraczało granicy 250 km/h. Opel korzystając z okazji budowy Omegi przez Lotusa nie posiadał żadnego ogranicznika prędkości, ani [[system kontroli trakcji|kontroli trakcji]]. Wzmocniona Omega skutecznie odparła atak znanych marek pod takim względem, że jej osiągi zaczęto porównywać do super sportowego 12-cylindrowego [[Ferrari Testarossa|Ferrari Testarossy]], od którego zresztą była szybsza jeśli brać pod uwagę elastyczność.

{|class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 88%;"
|-
!colspan=8 style="background-color:#DED5D0;"|Porównanie
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|Moc/Osiągi||style="background-color:#DED5D0;"|[[Alpina B10 Bi-Turbo|Alpina B10 Biturbo]]||style="background-color:#DED5D0;"|Lotus Omega||style="background-color:#DED5D0;"|[[Mercedes-Benz 500E|Mercedes 500E]]||style="background-color:#DED5D0;"|[[BMW M5|BMW M5 E34]]||style="background-color:#DED5D0;"|[[Ferrari Testarossa]]
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|Moc kW / KM||265 kW / 360 KM||277 kW / 377 KM||240 kW / 326 KM||232 kW / 315 KM||291 kW / 390 KM
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|Moment (NM)||(520 Nm) @ 4000||(568 Nm) @ 4200||(480 Nm) @ 3900||(360 Nm) @ 4750||(480 Nm) @ 4500
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-60 km/h||2,8 s||3,0 s||3,5 s||3,4 s||3,0 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-80 km/h||4,3 s||4,3 s||5,0 s||4,9 s||4,3 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-100 km/h||'''5,6''' s||'''5,3''' s||6,0 s||6,3 s||5,3 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-120 km/h||7,8 s||7,0 s||8,0 s||8,5 s||7,6 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-140 km/h||9,8 s||9,0 s||10,7 s||11,0 s||9,4 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-160 km/h||12,3 s||11,0 s||13,5 s||14,4 s||11,4 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-180 km/h||15,7 s||13,7 s||17,9 s||18,6 s||14,2 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|0-200 km/h||19,7 s||17,0 s||21,9 s||22,9 s||19,5 s
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|Prędkość maksymalna||291 km/h||283 km/h||250 km/h||250 km/h||295 km/h
|-
!colspan=3 style="background-color:#DED5D0;"|Dane fabryczne
|-
|}
* Wytłuszczone parametry na czerwono pokazują najlepsze właściwości.

== Zobacz też ==
* [[Opel Omega]]
* [[Opel Omega|Opel Omega 3000]]
* [[Opel Omega Evo 500]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=20790|tytuł=1990 Opel Lotus Omega technical specifications|język=en|data dostępu=2010-12-10|opublikowany=carfolio.com}}
* {{cytuj stronę|url=http://www.evoman.info/Html/Lotus%20omega%20test.html|tytuł=1990 Opel Lotus Omega test Auto Motor und Sport|język=de|data dostępu=2012-03-02|opublikowany=carfolio.com|archiwum=https://web.archive.org/web/20071101144335/http://www.evoman.info/Html/Lotus%20omega%20test.html|zarchiwizowano=2007-11-01}}

{{Chronologia samochodów Lotus}}

[[Kategoria:Samochody klasy średniej-wyższej]]
[[Kategoria:Samochody Lotus|Omega]]
[[Kategoria:Samochody tylnonapędowe]]
[[Kategoria:Samochody z lat 90.]]
[[Kategoria:Sedany]]

title: Lotus Omega

Inne nazwy: Lotus Omega · Lotus Carlton · Opel Lotus Omega · Vauxhall Lotus Carlton

Producent: Opel · Lotus

Projektant: Simon Wood, Tony Shute

Zaprezentowany: Geneva Motor Show 1989

Miejsce produkcji: Norwich

Poprzednik: Lotus Cortina

Segment: E

Typy nadwozia: 4-drzwiowy sedan

Silniki: Opel C36GET · R6 3.6 24V DOHC TwinTurbo 377 KM

Skrzynia biegów: 6-biegowa manualna

Napęd: tylny

Modele · bliźniacze: Opel Omega

Pokrewne: Opel Omega Evo 500

Konkurencja: Alpina B10 Biturbo · Audi RS2 · BMW M5 E34 · Mercedes-Benz 500E · Saab 9000 Aero


text:
# Variabilichromis moorii
Variabilichromis moorii – endemiczny gatunek słodkowodnej ryby okoniokształtnej z rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Variabilichromis.

## Występowanie
W strefie litoralu południowej części jeziora Tanganika w Afryce.

## Opis
Żywi się bezkręgowcami. Dorasta do 10 cm długości. Jest rybą akwariową.

wikiname: plwiki

title: Variabilichromis moorii

in_language: pl

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Variabilichromis moorii''
 |TSN                    = 649584
 |zoolog                 = ([[George Albert Boulenger|Boulenger]], 1898)
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Variabilichromis moorii.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[promieniopłetwe]]
 |rząd                   = [[okoniokształtne]]
 |rodzina                = [[pielęgnicowate]]
 |podrodzina             = [[Pseudocrenilabrinae]]
 |plemię                 = [[Lamprologini]]
 |rodzaj                 = ''Variabilichromis''
 |autor rodzaj           = Colombe & Allgayer, 1985
 |gatunek                = ''Variabilichromis moorii''
 |synonimy               =
* ''Lamprologus moorei'' Boulenger, 1898
* ''Lamprologus moorii'' Boulenger, 1898
* ''Neolamprologus moorii'' (Boulenger, 1898)
* ''Variabilichromis moorei'' (Boulenger, 1898)
 |wikispecies            = Variabilichromis moorii
 |commons                = Category:Variabilichromis moorii
}}
'''''Variabilichromis moorii''''' – [[Endemit|endemiczny]] [[gatunek (biologia)|gatunek]] słodkowodnej [[ryby]] [[okoniokształtne]]j z [[Rodzina (biologia)|rodziny]] [[Pielęgnicowate|pielęgnicowatych]] (Cichlidae). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju '''''Variabilichromis'''''{{r|Eschmeyer}}.

== Występowanie ==
W strefie [[Strefa przybrzeżna|litoralu]] południowej części jeziora [[Tanganika (jezioro)|Tanganika]] w Afryce.

== Opis ==
Żywi się [[bezkręgowce|bezkręgowcami]]. Dorasta do 10 cm długości. Jest [[ryba akwariowa|rybą akwariową]]{{r|FB}}.

== Zobacz też ==
* [[Słodkowodne ryby akwariowe]]

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Eschmeyer">{{Catalog of Fishes|fishcatmain|wersja=30 kwietnia 2013|data dostępu=2 maja 2013}}</ref>
<ref name="FB">{{FishBase gatunek | id = 8743| nazwa = Variabilichromis moorii| data = 14 września 2023}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Lamprologini]]
[[Kategoria:Okoniokształtne Afryki]]
[[Kategoria:Ryby akwariowe]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1898 roku]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: promieniopłetwe

Rząd: okoniokształtne

Rodzina: pielęgnicowate

Podrodzina: Pseudocrenilabrinae

Plemię: Lamprologini

Rodzaj: Variabilichromis Colombe & Allgayer, 1985

Gatunek: Variabilichromis moorii


text:
# Zięby (podrodzina)
Zięby (Fringillinae) – monotypowa podrodzina ptaków z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae).

## Występowanie
Podrodzina obejmuje gatunki występujące w Eurazji i Afryce.

## Morfologia
Długość ciała 13,5–18 cm, masa ciała 17–30 g.

## Systematyka

### Etymologia
Fringilla: łac. fringilla (także frigilia, fringuilla, fringillus, fringuillus, frenguillus, fringuellus, fringuillo) – zięba, później powiązane z ziębą zwyczajną.

### Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki:
- Fringilla coelebs Linnaeus, 1758 – zięba zwyczajna
- Fringilla teydea Webb, Berthelot & Moquin-Tandon, 1836– zięba modra
- Fringilla montifringilla Linnaeus, 1758 – jer

title: Zięby (podrodzina)

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Zięby
 |nazwa łacińska         = Fringillinae
 |TSN                    = 553471
 |zoolog                 = [[William Elford Leach|Leach]], 1820
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Teidefink.jpg
 |opis grafiki           = Przedstawiciel podrodziny – '''[[zięba modra]]''' (''F. teydea'')
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ptaki]]
 |podgromada             = [[Neornithes]]
 |infragromada           = [[ptaki neognatyczne]]
 |rząd                   = [[wróblowe]]
 |podrząd                = [[śpiewające]]
 |rodzina                = [[łuszczakowate]]
 |podrodzina             = zięby
 |typ nomenklatoryczny   = ''Fringilla coelebs'' Linnaeus, 1758
 |synonimy               =
 |ranga podtaksonu       = [[rodzaj (biologia)|Rodzaje]]
 |podtaksony             =
* ''Fringilla''{{r|itis2}} [[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758{{r|Linnaeus}}
 |wikispecies            = Fringillinae
 |commons                = Category:Fringilla
}}
'''Zięby'''{{r|mk}} (Fringillinae) – [[takson monotypowy|monotypowa]] [[rodzina (biologia)|podrodzina]] [[ptaki|ptaków]] z rodziny [[łuszczakowate|łuszczakowatych]] (Fringillidae).

== Występowanie ==
Podrodzina obejmuje gatunki występujące w [[Eurazja|Eurazji]] i [[Afryka|Afryce]]{{r|ioc}}.

== Morfologia ==
Długość ciała 13,5–18 cm, masa ciała 17–30 g{{r|hbw15}}.

== Systematyka ==
=== Etymologia ===
''Fringilla'': {{łac.|fringilla}} (także ''frigilia, fringuilla, fringillus, fringuillus, frenguillus, fringuellus, fringuillo'') – zięba, później powiązane z ziębą zwyczajną{{r|hbwalive}}.

=== Podział systematyczny ===
Do rodzaju należą następujące gatunki{{r|mk}}:
* ''Fringilla coelebs'' {{small|[[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758}} – [[zięba (zwyczajna)|zięba zwyczajna]]
* ''Fringilla teydea'' {{small|[[Philip Barker Webb|Webb]], [[Sabin Berthelot|Berthelot]] & [[Alfred Moquin-Tandon|Moquin-Tandon]], 1836}}– [[zięba modra]]
* ''Fringilla montifringilla'' {{small|[[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758}} – [[jer (ptak)|jer]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="Linnaeus">{{cytuj książkę| autor = C. Linnaeus| tytuł = Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|url = https://biodiversitylibrary.org/item/10277#page/198/mode/1up|rok = 1758|wydawca = Impensis Direct. Laurentii Salvii|miejsce = Sztokholm|wydanie = 10|tom = 1|strony = 179|język = la}}</ref>
* <ref name="itis2">{{ITIS |TSN = 179166 |nazwa = Fringilla |data dostępu = 2013-01-29}}</ref>
* <ref name="hbw15">{{cytuj książkę| autor = Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David A. Christie| tytuł = Handbook of the Birds of the World | część = 15|tytuł części = Weavers to New World Warblers| rozdział = Family Fringillidae (Finches)| autor r = N. Collar, I. Newton, P. Clement, V. Arkhipov| rok = 2010 | wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | isbn = 978-84-96553-68-2| strony = 513–515| język = en}}</ref>
* <ref name="hbwalive">{{The Key to Scientific Names|nazwa=fringilla|data dostępu=2021-12-27}}</ref>
* <ref name="ioc">{{Cytuj stronę | url = https://www.worldbirdnames.org/bow/finches/ | tytuł = Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager | autor = F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.) | opublikowany = IOC World Bird List (v11.1) | język = en | data dostępu = 2021-01-25}}</ref>
* <ref name="mk">Systematyka i nazwy polskie za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek & M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/passerines5.html#Fringillinae |tytuł = Podrodzina: Fringillinae Leach, 1819 - zięby (wersja: 2020-09-26)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2021-01-25}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Łuszczakowate|*]]

title: Zięby

Gromada: ptaki

Podgromada: Neornithes

Infragromada: ptaki neognatyczne

Rząd: wróblowe

Podrząd: śpiewające

Rodzina: łuszczakowate

Podrodzina: zięby


text:
# Duga Poljana (gmina Sjenica)
Duga Poljana (cyr. Дуга Пољана) – wieś w Serbii, w okręgu zlatiborskim, w gminie Sjenica. W 2011 roku liczyła 477 mieszkańców.

title: Duga Poljana (gmina Sjenica)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Duga Poljana
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Дуга Пољана}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Serbia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg zlatiborski|zlatiborski]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Sjenica|Sjenica]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 477{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Duga Poljana''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Дуга Пољана) – [[wieś]] w [[Serbia|Serbii]], w [[Okręg zlatiborski|okręgu zlatiborskim]], w [[Gmina Sjenica|gminie Sjenica]]. W 2011 roku liczyła 477 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|tytuł=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2011. u Republici Srbiji|opublikowany=Republički zavod za statistiku|język=sr|data dostępu=2019-09-01}}</ref>
}}

{{Gmina Sjenica}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w okręgu zlatiborskim]]

title: Duga PoljanaДуга Пољана

Państwo: Serbia

Okręg: zlatiborski

Gmina: Sjenica


text:
# Ciao (film)
Ciao – film dramat obyczajowy, produkcji amerykańskiej, w reżyserii Yen Tana, nakręcony w 2008 roku.

## Obsada
- Adam Neal Smith jako Jeff
- Alessandro Calza jako Andrea
- Ethel Lung jako Lauren
- Chuck Blaum jako Mark
- John S. Boles jako ojciec Marka
- Margaret Lake jako matka Marka
- Tiffany Vollmer jako doktor
- Grant James jak właściciel restauracji
- Juli Ericson jako właścicielka restauracji

i inni.

## Opis fabuły
Po śmierci kolegi, Jeff zawiadamia jego internetowego przyjaciela Andree z Włoch o nieszczęściu. Andrea podtrzymuje kontakt z Jeffem. Postanawia odwiedzić go w Ameryce. Dochodzi do spotkania, które przeradza się w miłość dwóch dojrzałych gejów.

title: Ciao (film)

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Ciao
 |oryginalny tytuł =
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[film obyczajowy]], [[dramat]]
 |rok produkcji    =
 |data premiery    = [[5 grudnia]] [[2008]]
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone|USA]]
 |język            = [[język angielski|angielski]]
 |czas trwania     =
 |reżyseria        = [[Yen Tan]]
 |scenariusz       = [[Alessandro Calza]]
 |główne role      =
 |muzyka           = [[Stephan Altman]]
 |zdjęcia          = [[Michael Roy]]
 |scenografia      =
 |kostiumy         = [[Tiffany Vollmer]]
 |montaż           = [[David Lowery (reżyser)|David Lowery]]
 |produkcja        = [[Jim McMahon]]
 |wytwórnia        = [[Unauthorized Films]]
 |dystrybucja      = [[Regent Releasing]]
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Ciao''' – film [[dramat]] [[film obyczajowy|obyczajowy]], produkcji [[Stany Zjednoczone|amerykańskiej]], w reżyserii Yen Tana, nakręcony w [[2008 w filmie|2008]] roku.

== Obsada ==
* [[Adam Neal Smith]] jako Jeff
* [[Alessandro Calza]] jako Andrea
* [[Ethel Lung]] jako Lauren
* [[Chuck Blaum]] jako Mark
* [[John S. Boles]] jako ojciec Marka
* [[Margaret Lake]] jako matka Marka
* [[Tiffany Vollmer]] jako doktor
* [[Grant James]] jak właściciel restauracji
* [[Juli Ericson]] jako właścicielka restauracji
i inni.

== Opis fabuły ==
Po śmierci kolegi, Jeff zawiadamia jego internetowego przyjaciela Andree z [[Włochy|Włoch]] o nieszczęściu. Andrea podtrzymuje kontakt z Jeffem. Postanawia odwiedzić go w [[Ameryka|Ameryce]]. Dochodzi do spotkania, które przeradza się w miłość dwóch dojrzałych [[gej]]ów.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.imdb.com/media/rm2150732800/tt0870089 Plakaty filmu]
* {{IMDb|tytuł|0870089|Ciao}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.ciaomovie.com/ | tytuł = Oficjalna strona filmu | opublikowany = ciaomovie.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20140222131409/http://www.ciaomovie.com/ | zarchiwizowano = 2014-02-22}}
* {{Filmweb|tytuł|406376|Ciao}}

[[Kategoria:Amerykańskie dramaty filmowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy o tematyce LGBT]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy obyczajowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 2008 roku]]
[[Kategoria:Dramaty filmowe o tematyce LGBT]]

title: Ciao

Gatunek: film obyczajowy, dramat

Data premiery: 5 grudnia 2008

Kraj produkcji: USA

Język: angielski

Reżyseria: Yen Tan

Scenariusz: Alessandro Calza

Muzyka: Stephan Altman

Zdjęcia: Michael Roy

Kostiumy: Tiffany Vollmer

Montaż: David Lowery

Produkcja: Jim McMahon

Wytwórnia: Unauthorized Films

Dystrybucja: Regent Releasing


text:
# Wyspy Morza Koralowego
Wyspy Morza Koralowego (Terytorium Wysp Morza Koralowego; ang. Coral Sea Islands, Coral Sea Islands Territory) – terytorium zależne Australii położone na wschód od australijskiego stanu Queensland. Terytorium obejmuje rafy koralowe i niewielkie wyspy rozrzucone na obszarze 780 000 km² Morza Koralowego.

## Ustrój polityczny
Wyspy Morza Koralowego, na mocy Coral Sea Islands Act 1969, są terytorium zewnętrznym Australii administrowanym z Canberry przez Department of Transport and Regional Services.

## Historia
Wyspy Morza Koralowego zostały naniesione na mapy w 1803. W owym czasie traktowane były jako część kolonii Nowa Południowa Walia. Po powstaniu w 1859 kolonii Queensland (wydzielonej z Nowej Południowej Walii) wyspy znalazły się w jej granicach. Pod koniec XIX wieku bezskutecznie starano się na wyspach wydobywać guano. W 1901, wraz ze stanem Queensland, utworzyły Związek Australijski. W 1969 wyspy leżące na wschód od Wielkiej Rafy Koralowej zostały wydzielone ze stanu Queensland i utworzono z nich terytorium zewnętrzne Australii o nazwie Wyspy Morza Koralowego. W 1997 obszar terytorium został rozszerzony o dwie rafy (Elizabeth i Middleton) leżące na Morzu Tasmana, 800 km na południe od pozostałych raf.

## Geografia
W skład terytorium wchodzi 29 raf i atoli skupionych w trzech grupach i jednej osobnej rafie. 12 z raf stale znajduje się pod wodą, na 17 istnieją zaś niewielkie wysepki (łącznie 51) niezalewane w czasie przypływu. Niektóre z tych wysepek są łachami piachu, niektóre zaś są porośnięte roślinnością. Łączny obszar lądowy tych wysepek wynosi około 3 km². Brak jest tu stałych mieszkańców, a jedynie na Willis Island przebywa czteroosobowa obsługa latarni morskiej.
Grupa północna składa się z 21 raf, atoli lub ich grup:
1. Osprey Reef(inne języki) – podwodny atol o wymiarach 25 na 12km, zajmujący około 195 km², z laguną o głębokości do 30 m
2. Shark Reef – podwodna rafa, około 15 km na południe od Osprey Reef
3. Bougainville Reef – mały podwodny atol o wymiarach 2,5 na 4 km, zajmujący z laguną około 8 km², wynurzający się w czasie odpływu
4. East Holmes Reef – podwodny atol o wymiarach 14 na 10 km, zajmujący około 125 km²
5. West Holmes Reef – atol o wymiarach 18 na 7 km, zajmujący około 125 km², z dwoma małymi wysepkami niezalewanymi w czasie przypływów
6. Flora Reef – mały podwodny atol o wymiarach 5 na 4 km, zajmujący około 12 km²
7. Diane Bank – podwodny atol o wymiarach 65 na 25 km, zajmujący około 1300 km², z niezalewaną Sand Cay w północno-zachodniej części
8. North Moore Reef – mały podwodny atol o wymiarach 4 na 3 km, zajmujący około 8 km²
9. South Moore Reef – mała podwodna rafa położona 5 km na południe od North Moore Reef
10. Willis Island (także jako Willis Islets) – atol o wymiarach 45 na 19 km, zajmujący około 500 km², z 3 wysepkami w północno-zachodniej części: North Cay, Mid Islet, Willis Island (South Islet), jedyna zamieszkana wyspa tego terytorium australijskiego
11. Magdelaine Cays i Coringa Islets – duży atol o wymiarach 90 na 30 km, zajmujący około 1500 km², z 4 wysepkami North West Islet (około 0,2 km²), South East Cay (0,37 km²), Southwest Islet zwana też Coringa Islet (0,173 km²) i Chilcott Islet (0,163 km²)
12. Herald Cays – 2 wysepki: Northeast Cay o powierzchni 0,34 km², otoczona rafą o wymiarach 3 na 3 km, zajmującą około 6 km²; Southwest Cay o powierzchni 0,188 km², otoczona rafą o wymiarach 2 na 2 km, zajmującą około 3 km²
13. Lihou Reef and Cays – duży atol o wymiarach 100 na 30 km, zajmujący około 2500 km² z 18 wysepkami, powierzchnia lądu wynosi 1,03 km²: Juliette Cay (78 000 m²), Kathy Cay (40 000 m²), Lorna Cay (168 000 m²), Little Margaret Cay (10 000 m²), Margaret Cay (30 000 m²), Turtle Islet (31 000 m²), Middle Cay (78 000 m²), Observatory Cay (88 000 m²), Licklick Cay (40 000 m²), Anne Cay (112 000 m²), Betty Cay (37 000 m²), Carol Cay (5 000 m²), Dianna Cay (16 000 m²), Fanny Cay (7 000 m²), Edna Cay (73 000 m²), Helen Cay (10 000 m²), Georgina Cay (105 000 m²), Nellie Cay (104 000 m²)
14. Diamond Islets i Tregosse Reefs – duży atol o wymiarach 80 na 35 km, zajmujący około 1500 km², z 4 wysepkami: West Diamond Islet, Central Diamond Islet, East Diamond Islet i South Diamond Islet
15. North Flinders Reef – duży atol o wymiarach 34 na 23 km, zajmujący około 600 km², z 2 wysepkami
16. South Flinders Reef – atol o wymiarach 15 na 5 km, zajmujący około 60 km²
17. Herald’s Surprise – mała podwodna rafa o wymiarach 3 na 2 km
18. Dart Reef – mała podwodna rafa o wymiarach 3 na 3 km, zajmująca około 6 km²
19. Malay Reef – mała podwodna rafa
20. Abington Reef – mała podwodna rafa o wymiarach 4 na 2,5 km, zajmująca około 7 km²
21. Marion Reef – duży atol składający się z trzech głównych części (Marion Reef, Long Reef i Wansfell Reef) i wielu mniejszych raf z 4 wysepkami

Grupa środkowa składa się z 5 raf, atoli lub ich grup:
1. Frederick Reefs – rafa o wymiarach 10 na 4 km, zajmująca około 30 km², z niezalewaną Observatory Cay i kilku innymi wysepkami pojawiającymi się w czasie odpływu
2. Kenn Reef – podwodny atol o wymiarach 15 na 8 km, zajmujący około 40 km², z niezalewaną Observatory Cay
3. Saumarez Reefs – rafa o wymiarach 27 na 14 km, zajmująca około 300 km², z dwoma wysepkami: North East Cay i South West Cay
4. Wreck Reefs – atol o wymiarach 25 na 5 km, zajmujący około 75 km², z 3 wysepkami: Bird Islet, West Islet i Porpoise Cay
5. Cato Reef – rafa o wymiarach 3,3 na 1,8 km, zajmująca około 5 km², z niezatapianą Cato Island

Grupa południowa składa się z dwóch raf:
1. Middleton Reef – atol o wymiarach 8,9 na 6,3 km, zajmujący około 37 km², z niezatapianą wysepką The Sound (5 000 m²)
2. Elizabeth Reef – atol o wymiarach 8,2 na 5,5 km, zajmujący około 51 km², z niezatapianą Elizabeth Island (Elizabeth Cay, 0,2 km²)

Mellish Reef położona około 300 km na wschód od grupy północnej, o wymiarach 10 na 3 km i powierzchni 25 km², z niezatapianą Heralds-Beacon Islet (57 000 m²)
Część z raf jest chroniona w ramach rezerwatów:
- Coringa-Herald National Nature Reserve (utworzony w 1982)
- Lihou Reef National Nature Reserve (utworzony w 1982)
- Elizabeth and Middleton Reefs Marine National Nature Reserve (utworzony w 1987)

title: Wyspy Morza Koralowego

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Terytorium Wysp Morza Koralowego
 |nazwa oryginalna                = Coral Sea Islands Territory
 |dopełniacz nazwy                = Wysp Morza Koralowego
 |jednostka                       = [[terytorium zewnętrzne]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg
 |flaga                           = Flag of Australia.svg
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Australia
 |siedziba                        =
 |data powstania                  = 1969
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             =
 |liczba ludności                 = 0<ref>Brak stałej populacji, stacja monitorowania pogody na ogół z czterema pracownikami.</ref> (4)<ref name="abc.net.au">[http://www.abc.net.au/news/2018-03-29/willis-island-bom-weather-observers-survive-life-remote-outpost/9577688 How Willis Island weather observers survive life working at the remote outpost off Queensland].</ref>
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |strefa czasowa                  = [[Uniwersalny czas koordynowany|UTC]] +10
 |języki urzędowe                 = [[Język angielski|angielski]]
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Wyspy Morza Koralowego.png
 |nazwa mapy                      =
 |2. mapa                         = Australia in its region (Coral Sea Islands Territory special).svg
 |nazwa 2. mapy                   =
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Wyspy Morza Koralowego''' (Terytorium Wysp Morza Koralowego; [[Język angielski|ang.]] ''Coral Sea Islands'', ''Coral Sea Islands Territory'') – [[terytorium zależne]] [[Australia|Australii]] położone na wschód od australijskiego stanu [[Queensland]]. Terytorium obejmuje [[rafa|rafy]] koralowe i niewielkie wyspy rozrzucone na obszarze 780 000 km² [[Morze Koralowe|Morza Koralowego]].

== Ustrój polityczny ==
Wyspy Morza Koralowego, na mocy ''Coral Sea Islands Act 1969'', są [[terytorium zewnętrzne|terytorium zewnętrznym]] Australii administrowanym z [[Canberra|Canberry]] przez ''Department of Transport and Regional Services''.

== Historia ==
Wyspy Morza Koralowego zostały naniesione na mapy w 1803. W owym czasie traktowane były jako część kolonii [[Nowa Południowa Walia]]. Po powstaniu w 1859 kolonii Queensland (wydzielonej z Nowej Południowej Walii) wyspy znalazły się w jej granicach. Pod koniec XIX wieku bezskutecznie starano się na wyspach wydobywać guano. W 1901, wraz ze stanem Queensland, utworzyły Związek Australijski. W 1969 wyspy leżące na wschód od [[Wielka Rafa Koralowa|Wielkiej Rafy Koralowej]] zostały wydzielone ze stanu Queensland i utworzono z nich [[terytorium zewnętrzne]] Australii o nazwie ''Wyspy Morza Koralowego''. W 1997 obszar terytorium został rozszerzony o dwie rafy (Elizabeth i Middleton) leżące na [[Morze Tasmana|Morzu Tasmana]], 800 km na południe od pozostałych raf.

== Geografia ==
{{osobny artykuł|Geografia Wysp Morza Koralowego}}
W skład terytorium wchodzi 29 raf i atoli skupionych w trzech grupach i jednej osobnej rafie. 12 z raf stale znajduje się pod wodą, na 17 istnieją zaś niewielkie wysepki (łącznie 51) niezalewane w czasie przypływu. Niektóre z tych wysepek są łachami piachu, niektóre zaś są porośnięte roślinnością. Łączny obszar lądowy tych wysepek wynosi około 3 km². Brak jest tu stałych mieszkańców, a jedynie na Willis Island przebywa czteroosobowa obsługa latarni morskiej.

'''Grupa północna''' składa się z 21 raf, atoli lub ich grup:
# {{link-interwiki|Osprey Reef|Q=Q7107392}} – podwodny atol o wymiarach 25 na 12km, zajmujący około 195 km², z laguną o głębokości do 30 m
# Shark Reef – podwodna rafa, około 15 km na południe od Osprey Reef
# Bougainville Reef – mały podwodny atol o wymiarach 2,5 na 4 km, zajmujący z laguną około 8 km², wynurzający się w czasie odpływu
# East Holmes Reef – podwodny atol o wymiarach 14 na 10 km, zajmujący około 125 km²
# West Holmes Reef – atol o wymiarach 18 na 7 km, zajmujący około 125 km², z dwoma małymi wysepkami niezalewanymi w czasie przypływów
# Flora Reef – mały podwodny atol o wymiarach 5 na 4 km, zajmujący około 12 km²
# Diane Bank – podwodny atol o wymiarach 65 na 25 km, zajmujący około 1300 km², z niezalewaną Sand Cay w północno-zachodniej części
# North Moore Reef – mały podwodny atol o wymiarach 4 na 3 km, zajmujący około 8 km²
# South Moore Reef – mała podwodna rafa położona 5 km na południe od North Moore Reef
# [[Willis Island]] (także jako ''Willis Islets'') – atol o wymiarach 45 na 19 km, zajmujący około 500 km², z 3 wysepkami w północno-zachodniej części: North Cay, Mid Islet, Willis Island (South Islet), jedyna zamieszkana wyspa tego terytorium australijskiego
# Magdelaine Cays i Coringa Islets – duży atol o wymiarach 90 na 30 km, zajmujący około 1500 km², z 4 wysepkami North West Islet (około 0,2 km²), South East Cay (0,37 km²), Southwest Islet zwana też Coringa Islet (0,173 km²) i Chilcott Islet (0,163 km²)
# Herald Cays – 2 wysepki: Northeast Cay o powierzchni 0,34 km², otoczona rafą o wymiarach 3 na 3 km, zajmującą około 6 km²; Southwest Cay o powierzchni 0,188 km², otoczona rafą o wymiarach 2 na 2 km, zajmującą około 3 km²
# Lihou Reef and Cays – duży atol o wymiarach 100 na 30 km, zajmujący około 2500 km² z 18 wysepkami, powierzchnia lądu wynosi 1,03 km²: Juliette Cay (78 000 m²), Kathy Cay (40 000 m²), Lorna Cay (168 000 m²), Little Margaret Cay (10 000 m²), Margaret Cay (30 000 m²), Turtle Islet (31 000 m²), Middle Cay (78 000 m²), Observatory Cay (88 000 m²), Licklick Cay (40 000 m²), Anne Cay (112 000 m²), Betty Cay (37 000 m²), Carol Cay (5 000 m²), Dianna Cay (16 000 m²), Fanny Cay (7 000 m²), Edna Cay (73 000 m²), Helen Cay (10 000 m²), Georgina Cay (105 000 m²), Nellie Cay (104 000 m²)
# Diamond Islets i Tregosse Reefs – duży atol o wymiarach 80 na 35 km, zajmujący około 1500 km², z 4 wysepkami: West Diamond Islet, Central Diamond Islet, East Diamond Islet i South Diamond Islet
# North Flinders Reef – duży atol o wymiarach 34 na 23 km, zajmujący około 600 km², z 2 wysepkami
# South Flinders Reef – atol o wymiarach 15 na 5 km, zajmujący około 60 km²
# Herald’s Surprise – mała podwodna rafa o wymiarach 3 na 2 km
# Dart Reef – mała podwodna rafa o wymiarach 3 na 3 km, zajmująca około 6 km²
# Malay Reef – mała podwodna rafa
# Abington Reef – mała podwodna rafa o wymiarach 4 na 2,5 km, zajmująca około 7 km²
# Marion Reef – duży atol składający się z trzech głównych części (Marion Reef, Long Reef i Wansfell Reef) i wielu mniejszych raf z 4 wysepkami

'''Grupa środkowa''' składa się z 5 raf, atoli lub ich grup:
# Frederick Reefs – rafa o wymiarach 10 na 4 km, zajmująca około 30 km², z niezalewaną Observatory Cay i kilku innymi wysepkami pojawiającymi się w czasie odpływu
# Kenn Reef – podwodny atol o wymiarach 15 na 8 km, zajmujący około 40 km², z niezalewaną Observatory Cay
# Saumarez Reefs – rafa o wymiarach 27 na 14 km, zajmująca około 300 km², z dwoma wysepkami: North East Cay i South West Cay
# Wreck Reefs – atol o wymiarach 25 na 5 km, zajmujący około 75 km², z 3 wysepkami: Bird Islet, West Islet i Porpoise Cay
# Cato Reef – rafa o wymiarach 3,3 na 1,8 km, zajmująca około 5 km², z niezatapianą Cato Island

'''Grupa południowa''' składa się z dwóch raf:
# Middleton Reef – atol o wymiarach 8,9 na 6,3 km, zajmujący około 37 km², z niezatapianą wysepką The Sound (5 000 m²)
# Elizabeth Reef – atol o wymiarach 8,2 na 5,5 km, zajmujący około 51 km², z niezatapianą Elizabeth Island (Elizabeth Cay, 0,2 km²)

'''Mellish Reef''' położona około 300 km na wschód od grupy północnej, o wymiarach 10 na 3 km i powierzchni 25 km², z niezatapianą Heralds-Beacon Islet (57 000 m²)

Część z raf jest chroniona w ramach rezerwatów:
* Coringa-Herald National Nature Reserve (utworzony w 1982)
* Lihou Reef National Nature Reserve (utworzony w 1982)
* Elizabeth and Middleton Reefs Marine National Nature Reserve (utworzony w 1987)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę |url = http://www.dotars.gov.au/territories/coral_sea/index.aspx |tytuł = O Wyspach Morza Koralowego na stronie rządowej Australii |opublikowany = dotars.gov.au |archiwum = https://web.archive.org/web/20060719155011/http://www.dotars.gov.au/territories/coral_sea/index.aspx |zarchiwizowano = 2006-07-19}}
* [http://web.archive.org/web/20140212043241/http://www.environment.gov.au/topics/marine/marine-reserves/temperate-east/elizabeth-middleton-former Elizabeth and Middleton Reefs Marine National Nature Reserve]
* [http://web.archive.org/web/20140312140342/http://www.environment.gov.au/topics/marine/marine-reserves/coral-sea/lihou-former Lihou Reef National Nature Reserve]
* [http://web.archive.org/web/20140312140320/http://www.environment.gov.au/topics/marine/marine-reserves/coral-sea/coringa-herald-former Coringa-Herald National Nature Reserve]
* {{Cytuj stronę |url = http://www.dotars.gov.au/images/territories/coralmap.gif |tytuł = Mapa terytorium |opublikowany = dotars.gov.au |archiwum = https://web.archive.org/web/20070902022651/http://www.dotars.gov.au/images/territories/coralmap.gif |zarchiwizowano = 2007-09-02}}

{{Australia}}
{{Państwa Oceanii}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Bezludne wyspy Australii]]
[[Kategoria:Terytoria zależne Australii]]
[[Kategoria:Wyspy Australii (Ocean Spokojny)]]
[[Kategoria:Melanezja]]
[[Kategoria:Morze Koralowe]]

title: Terytorium Wysp Morza KoralowegoCoral Sea Islands Territory

Herb: Flaga

Państwo: Australia

Strefa czasowa: UTC +10

Języki urzędowe: angielski


text:
# South Hanningfield
South Hanningfield – wieś w Anglii, w hrabstwie Essex, w dystrykcie Chelmsford. Leży 10 km na południe od miasta Chelmsford i 48 km na wschód od Londynu.

title: South Hanningfield

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = South Hanningfield
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = South hanningfield sign.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = South Hanningfield
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[East of England]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Essex]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna = [[Chelmsford (borough)|Chelmsford]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 01268
 |kod pocztowy                 = CM3 8
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Essex
 |współrzędne                  = 51°39′1″N 0°31′6″E
 |commons                      =
 |www                          = https://www.shpc.org.uk/
}}
'''South Hanningfield''' – [[wieś]] w [[Anglia|Anglii]], w hrabstwie [[Essex]], w [[dystrykt|dystrykcie]] [[Chelmsford (borough)|Chelmsford]]. Leży 10 km na południe od miasta [[Chelmsford]] i 48 km na wschód od [[Londyn]]u<ref>{{cytuj stronę|url=http://getamap.ordnancesurvey.co.uk/getamap/frames.htm?mapAction=gaz&gazName=g&gazString=TQ7419697677|tytuł=South Hanningfield na mapie|opublikowany=getamap.ordnancesurvey.co.uk|język=en|data dostępu=2010-10-06}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Chelmsford}}

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Essex]]

title: South Hanningfield

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: East of England

Hrabstwo: Essex

Dystrykt: Chelmsford

Kod pocztowy: CM3 8


text:
# Andrićgrad
Andrićgrad (serb. Андрићград) – miasto zbudowane niedaleko Višegradu w Republice Serbskiej przez reżysera Emira Kusturicę. Poświęcone jest jugosłowiańskiemu powieściopisarzowi i laureatowi Nagrody Nobla Ivo Andrićowi.

## Historia
Budowa Andrićgradu rozpoczęła się 28 czerwca 2011 roku, a zakończyła 28 czerwca 2014 roku. Zbudowano go na półwyspie utworzonym przez rzekę Drinę i jej dopływ Rzav, około 300 metrów od mostu Mehmeda Paszy Sokolovicia.
Kompleks zarządzany jest przez firmę Andrićgrad doo, której właścicielami jest Emir Kusturica i gmina Wiszegrad wraz z rządem Republiki Serbskiej. W kompleksie znalazł się m.in. Instytut Ivo Andrića, Centrum Słowiańskie, Akademia Sztuk Pięknych, Teatr Renesansowy, replika monasteru Dečani oraz kino z 3 salami kinowymi, miejsca noclegowe i punkty gastronomiczne. Na terenie miasta na 17 000 metrów kwadratowych zostało zbudowanych 50 budynków za 20 milionów euro.

title: Andrićgrad

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Andrićgrad
 |nazwa oryginalna             = Андрићград
 |zdjęcie                      = Andricgrad street.JPG
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-SRP
 |3. jednostka administracyjna = [[Gmina Višegrad|Višegrad]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 43°47′11.2092″N 19°17′38.817″E
 |commons                      = Category:Andrićgrad
 |www                          =
}}
'''Andrićgrad''' ([[Język serbski|serb.]] Андрићград) – miasto zbudowane niedaleko [[Višegrad]]u w [[Republika Serbska|Republice Serbskiej]] przez reżysera [[Emir Kusturica|Emira Kusturicę]]. Poświęcone jest jugosłowiańskiemu powieściopisarzowi i laureatowi Nagrody Nobla [[Ivo Andrić]]owi.

== Historia ==
Budowa Andrićgradu rozpoczęła się 28 czerwca 2011 roku, a zakończyła 28 czerwca 2014 roku<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Hikmet Karcic |tytuł = Andrićgrad: Hijacking Memories And The New Serb Identity |data dostępu = 2019-05-30 |url = https://www.academia.edu/26650159/Andri%C4%87grad_Hijacking_Memories_And_The_New_Serb_Identity |język = en}}</ref>. Zbudowano go na [[Półwysep|półwyspie]] utworzonym przez rzekę [[Drina|Drinę]] i jej dopływ [[Rzav]], około 300 metrów od [[Most Mehmeda Paszy Sokolovicia|mostu Mehmeda Paszy Sokolovicia]]<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Davorin Tomic |tytuł = ANDRIĆGRAD: SUDAR KULTURA KOD VIŠEGRADSKE ĆUPRIJE (VIDEO) |data = 2019-05-12 |data dostępu = 2019-05-30 |opublikowany = SeeSrpska {{!}} VidiSrpsku |url = http://seesrpska.com/en/andricgrad-sudar-kultura-kod-visegradske-cuprije-video/ |język = en-GB}}</ref>.

Kompleks zarządzany jest przez firmę Andrićgrad doo, której właścicielami jest Emir Kusturica i gmina Wiszegrad wraz z rządem Republiki Serbskiej<ref>{{Cytuj |tytuł = Andrićgrad |data dostępu = 2019-05-27 |opublikowany = Turistička organizacija Višegrad |url = https://visegradturizam.com/atrakcije/andricgrad/}}</ref>. W kompleksie znalazł się m.in. Instytut Ivo Andrića, Centrum Słowiańskie, Akademia Sztuk Pięknych, Teatr Renesansowy, replika [[Monaster Visoki Dečani|monasteru Dečani]] oraz kino z 3 salami kinowymi, miejsca noclegowe i punkty gastronomiczne<ref name=":1" />. Na terenie miasta na 17 000 metrów kwadratowych zostało zbudowanych 50 budynków za 20 milionów euro<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Gmina Višegrad]]

title: AndrićgradАндрићград

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Część składowa: Republika Serbska

Gmina: Višegrad


text:
# Język whitesands
Język whitesands (a. whitsands), także: tanna, napuanmen, nirak – język austronezyjski z grupy języków oceanicznych, używany na wschodnim wybrzeżu wyspy Tanna, należącej do państwa Vanuatu. Według danych z 2001 r. posługuje się nim 8 tys. osób.
Serwis Ethnologue wyróżnia dwa dialekty: weasisi, lometimeti. „Weasisi” (a. waesisi, wassisi) to nazwa jednej z wsi w tym regionie. Bywa także przytaczana jako nazwa samego języka.
Jest zapisywany alfabetem łacińskim.

title: Język whitesands

wikitext:
{{Język infobox
 | nazwa oryginalna = Whitesands
 | obszar           = [[Tanna (Vanuatu)|Tanna]] ([[Vanuatu]])
 | liczba mówiących = 8 tys. (2001){{r|Ethnologue}}
 | system pisma     = [[alfabet łaciński|łacińskie]]
 | klasyfikacja     = * [[Języki austronezyjskie]]
* [[Języki malajsko-polinezyjskie]]
* [[Języki malajsko-polinezyjskie centralno-wschodnie|Grupa centralno-wschodnia]]
* [[Języki malajsko-polinezyjskie wschodnie|Grupa wschodnia]]
* [[Języki oceaniczne]]
* Język whitesands
 | język urzędowy   =
 | organ regulujący =
 | iso1             =
 | iso2             =
 | iso3             = tnp
 | sil              =
 | dialekty         =
 | kod              =
 | mapka            =
 | opis             =
 | wikisłownik      =
}}
'''Język whitesands''' (a. whitsands){{r|Ethnologue}}, także: '''tanna'''{{r|Planning}}, '''napuanmen'''{{r|Ethnologue|Vanuatu}}, '''nirak'''{{r|Pacific}} – [[Języki austronezyjskie|język austronezyjski]] z grupy [[Języki oceaniczne|języków oceanicznych]], używany na wschodnim wybrzeżu wyspy [[Tanna (Vanuatu)|Tanna]], należącej do państwa [[Vanuatu]]. Według danych z 2001 r. posługuje się nim 8 tys. osób{{r|Ethnologue}}.

Serwis [[Ethnologue]] wyróżnia dwa dialekty: weasisi, lometimeti{{r|Ethnologue}}. „Weasisi” (a. waesisi, wassisi) to nazwa jednej z wsi w tym regionie. Bywa także przytaczana jako nazwa samego języka{{r|Vanuatu}}.

Jest zapisywany [[Alfabet łaciński|alfabetem łacińskim]]{{r|Ethnologue}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Vanuatu">{{Cytuj | autor = John Lynch; Terry Crowley | data = 2001 | s = 128–129 | tytuł = Languages of Vanuatu : a new survey and bibliography | seria = Pacific Linguistics 517 | miejsce = Canberra | wydawca = Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University | isbn = 0-85883-469-3 | oclc = 49882787 | doi = 10.15144/PL-517 | url = https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/146135/1/PL-517.pdf | data dostępu = 2022-07-20 | język = en }}</ref>
<ref name="Ethnologue">{{Ethnologue |tytuł = Whitesands | wydanie = 22 | archiwum = https://web.archive.org/web/20190606181714/https://www.ethnologue.com/language/tnp | id = tnp | data dostępu = 2022-07-20 | zarchiwizowano = 2019-06-06 }}</ref>
<ref name="Planning">{{Cytuj | autor = Robert B. Kaplan; Richard B. Baldauf Jr | data = 2003 | s = 187–188 | tytuł = Language and Language-in-Education Planning in the Pacific Basin | miejsce = Dordrecht | wydawca = Springer Science & Business Media | isbn = 978-94-017-0145-7 | oclc = 851388392 | doi = 10.1007/978-94-017-0145-7 | url = {{Google Books|KafIAwAAQBAJ|strony = 187|link = 1}} | data dostępu = 2022-07-20 | język = en }}</ref>
<ref name="Pacific">{{Cytuj | autor = John Lynch | tytuł = Pacific Languages: An Introduction | data = 1998 | data dostępu = 2022-07-20 | isbn = 978-0-8248-1898-2 978-0-8248-4258-1 978-0-8248-8183-2 | miejsce = Honolulu | wydawca = University of Hawaiʻi Press | doi = 10.2307/j.ctv893h2b | jstor = j.ctv893h2b | oclc = 605554571 | url = {{Google Books|zYfV1jN3whUC|strony = 41|link = 1}} | s = 41 | język = en }}</ref>
}}

{{DEFAULTSORT:Whitesands}}
[[Kategoria:Języki oceaniczne]]
[[Kategoria:Języki Vanuatu]]
[[Kategoria:Języki zagrożone wymarciem]]

title: Whitesands

Obszar: Tanna (Vanuatu)

Pismo/alfabet: łacińskie

title: Klasyfikacja genetyczna

Klasyfikacja genetyczna: - Języki austronezyjskie - Języki malajsko-polinezyjskie - Grupa centralno-wschodnia - Grupa wschodnia - Języki oceaniczne - Język whitesands

title: Status oficjalny

Ethnologue: 7 wypierany↗

title: Kody języka

ISO 639-3: tnp

IETF: tnp

Ethnologue: tnp

title: W Wikipedii

W Wikipedii: Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.


text:
# Chubbajza
Chubbajza (arab. خبْيزة) – nieistniejąca już arabska wieś, która położona była w Dystrykcie Hajfy w Mandacie Palestyny. Wieś została wyludniona i zniszczona podczas wojny domowej w Mandacie Palestyny, po ataku sił żydowskiej Hagany w dniu 12 maja 1948 roku.

## Położenie
Chubbajza leżała w południowej części płaskowyżu Manassesa. Wieś była położona na wysokości 175 metrów n.p.m., w odległości 30 kilometrów na południowy wschód od miasta Hajfa. Według danych z 1945 do wsi należały ziemie o powierzchni 485,4 ha. We wsi mieszkało wówczas 290 osób.
| własność gruntów | powierzchnia gruntów (hektary) |
| ---------------- | ------------------------------ |
| Arabowie         | 282,8                          |
| Żydzi            | 202,4                          |
| publiczne        | 0,2                            |
| Razem            | 485,4                          |

| Rodzaj użytkowanych gruntów | Arabowie (hektary) | Żydzi (hektary) |
| --------------------------- | ------------------ | --------------- |
| uprawy nawadniane           | 6,5                | 0,3             |
| uprawy zbóż                 | 229,5              | 202,1           |
| uprawy oliwek               | 2                  | -               |
| zabudowane                  | 1,1                | -               |
| nieużytki                   | 45,9               | -               |

## Historia
W okresie panowania Brytyjczyków Chubbajza była niewielką wsią, której mieszkańcy utrzymywali się z upraw zbóż. W latach 30. XX wieku okoliczne ziemie zaczęły wykupywać żydowskie organizacje syjonistyczne. Dzięki temu w 1945 roku na zachód od wsi powstał żydowski kibuc Even Icchak (później jego nazwę zmieniono na Galed).

Przyjęta 29 listopada 1947 roku Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 przyznała te tereny państwu żydowskiemu. Podczas wojny domowej w Mandacie Palestyny, w dniu 4 kwietnia 1948 roku przeważające siły Arabskiej Armii Wyzwoleńczej dowodzone przez Fauziego al-Kawukdżiego rozpoczęły oblężenie położonego na północnym wschodzie kibucu Miszmar ha-Emek. Po pięciu dniach walk, żydowskie siły Palmach zdołały przeprowadzić kontratak z rejonu kibucu En ha-Szofet. W kolejnych dniach wysiedlono i zniszczono okoliczne wsie arabskie, wypierając siły arabskie w kierunku Dżaninu. Wieś Chubbajza była wówczas atakowana przez Irgun i ostrzeliwana z moździerzy. Mieszkańcy wsi uciekli w obawie przed pogromem. W dniu 12 maja 1948 roku siły Hagany zajęły wieś Chubbajza, a następnie wyburzyły jej domy.

## Miejsce obecnie
Teren wioski Chubbajza pozostaje opuszczony, jednak jej pola uprawne zajął sąsiedni kibuc Galed. Palestyński historyk Walid Chalidi, tak opisał pozostałości wioski: „Na miejscu pozostaje gruz i kamienie rozrzucone wśród ciernistych krzewów, trawy i kaktusów”.

title: Chubbajza

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Chubbajza
 |nazwa oryginalna             = {{k|ar|خبْيزة}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Mandat Palestyny
 |1. jednostka administracyjna = Dystrykt Hajfy
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     = 175
 |rok                          = 1945
 |liczba ludności              = 290
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |data zniszczenia             = [[12 maja]] [[1948]]
 |powód zniszczenia            = atak [[Hagana|Hagany]]
 |obecnie                      = [[Galed]]
 |współrzędne                  = 32°33′22″N 35°3′56″E
 |commons                      =
 |www                          = http://www.palestineremembered.com/Haifa/Khubbayza/index.html
}}
'''Chubbajza''' ([[język arabski|arab.]] خبْيزة) – nieistniejąca już [[Arabowie|arabska]] [[wieś]], która położona była w Dystrykcie Hajfy w [[Palestyna (mandat)|Mandacie Palestyny]]. Wieś została wyludniona i zniszczona podczas [[wojna domowa w Palestynie|wojny domowej w Mandacie Palestyny]], po ataku sił żydowskiej [[Hagana|Hagany]] w dniu 12 maja [[1948]] roku.

== Położenie ==
Chubbajza leżała w południowej części płaskowyżu [[Wyżyna Manassesa|Manassesa]]. Wieś była położona na wysokości 175 [[metr]]ów [[n.p.m.]], w odległości 30 [[kilometr]]ów na południowy wschód od miasta [[Hajfa]]. Według danych z 1945 do wsi należały ziemie o powierzchni 485,4 [[hektar|ha]]. We wsi mieszkało wówczas 290 osób<ref name="chubbajza">{{cytuj stronę | url = http://www.palestineremembered.com/Haifa/Khubbayza/index.html | tytuł = Welcome To Khubbayza | data dostępu = 2012-12-31 | autor = | opublikowany = | praca = Palestine Remembered | data = | język = en}}</ref>.

{| border=1 cellpadding=2 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; font-size: 95%; text-align:center; margin: 10px" align="left"
|-
! własność gruntów
! powierzchnia gruntów (hektary)
|-
| Arabowie
| 282,8
|-
| Żydzi
| 202,4
|-
| publiczne
| 0,2
|-
| '''Razem'''
| '''485,4'''
|}

{| border=1 cellpadding=2 cellspacing=0 style="background: #f9f9f9; font-size: 95%; text-align:center; margin: 10px" align="center"
|-
! Rodzaj użytkowanych gruntów
! Arabowie (hektary)
! Żydzi (hektary)
|-
| uprawy nawadniane
| 6,5
| 0,3
|-
| uprawy zbóż
| 229,5
| 202,1
|-
| uprawy oliwek
| 2
| -
|-
| zabudowane
| 1,1
| -
|-
| nieużytki
| 45,9
| -
|}

== Historia ==
W okresie [[Palestyna pod panowaniem Brytyjczyków|panowania Brytyjczyków]] Chubbajza była niewielką wsią, której mieszkańcy utrzymywali się z upraw zbóż<ref name="chubbajza"/>. W [[lata 30. XX wieku|latach 30. XX wieku]] okoliczne ziemie zaczęły wykupywać [[Żydzi|żydowskie]] organizacje [[Syjonizm|syjonistyczne]]. Dzięki temu w 1945 roku na zachód od wsi powstał żydowski kibuc [[Galed|Even Icchak]] (później jego nazwę zmieniono na Galed).

<timeline>
ImageSize = width:500 height:270
PlotArea = left:50 right:40 top:20 bottom:40
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:336
ScaleMajor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:gray1
TextData =
  pos:(250,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ludność Chubbajzy
PlotData =
  bar:1922 color:gray1 width:1
   from:0 till:140  width:15  text:140 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1931 color:gray1 width:1
   from:0 till:209  width:15  text:209 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1945 color:gray1 width:1
   from:0 till:290  width:15  text:290 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:1948 color:gray1 width:1
   from:0 till:336  width:15  text:336 textcolor:red  fontsize:8px
</timeline>

Przyjęta 29 listopada 1947 roku [[Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181]] przyznała te tereny państwu żydowskiemu. Podczas [[wojna domowa w Palestynie|wojny domowej w Mandacie Palestyny]], w dniu 4 kwietnia 1948 roku przeważające siły [[Arabska Armia Wyzwoleńcza|Arabskiej Armii Wyzwoleńczej]] dowodzone przez [[Fauzi al-Kawukdżi|Fauziego al-Kawukdżiego]] rozpoczęły oblężenie położonego na północnym wschodzie kibucu [[Miszmar ha-Emek]]. Po pięciu dniach walk, żydowskie siły [[Palmach]] zdołały przeprowadzić kontratak z rejonu kibucu [[En ha-Szofet]]. W kolejnych dniach wysiedlono i zniszczono okoliczne wsie arabskie, wypierając siły arabskie w kierunku [[Dżanin]]u. Wieś Chubbajza była wówczas atakowana przez [[Irgun Cewai Leumi|Irgun]] i ostrzeliwana z [[moździerz]]y. Mieszkańcy wsi uciekli w obawie przed [[pogrom]]em. W dniu 12 maja 1948 roku siły [[Hagana|Hagany]] zajęły wieś Chubbajza, a następnie wyburzyły jej domy<ref>{{cytuj książkę | autor = Walid Chalidi | tytuł = All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in 1948 | wydawca = Institute for Palestine Studies | miejsce = Washington D.C. | rok = 1992 | strony = | isbn = 0-88728-224-5}}</ref>.

== Miejsce obecnie ==
Teren wioski Chubbajza pozostaje opuszczony, jednak jej pola uprawne zajął sąsiedni kibuc [[Galed]]. Palestyński historyk [[Walid Chalidi]], tak opisał pozostałości wioski: „''Na miejscu pozostaje gruz i kamienie rozrzucone wśród ciernistych krzewów, trawy i kaktusów''”<ref name="chubbajza"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Wsie arabskie w Palestynie wyludnione w 1948 roku}}

[[Kategoria:Wsie arabskie w Palestynie wyludnione w 1948 roku (wojna domowa)]]

title: Chubbajzaخبْيزة

Państwo: Mandat Palestyny

Dystrykt: Dystrykt Hajfy

Powód zniszczenia: atak Hagany

Obecnie: Galed