text:
# Druga zasada termodynamiki
Druga zasada termodynamiki – podstawowe prawo termodynamiki określające nieodwracalność niektórych procesów makroskopowych przebiegających ze skończoną prędkością. Nieodwracalne w szczególności są procesy: wymiany ciepła przy skończonej różnicy temperatur, procesy z tarciem, dyfuzją, rozprężaniem gazów do próżni itd. Zachodzą one samorzutnie tylko w jednym kierunku.
We współczesnej termodynamice klasycznej drugą zasadę termodynamiki formułuje się jako wzrost entropii w procesach nieodwracalnych.

## Historia
Druga zasada termodynamiki powstała na początku XIX w. jako prawo uzasadniające ograniczenia w przetwarzaniu energii cieplnej w pracę mechaniczną w maszynach parowych. Pierwsza teoria zamiany ciepła na pracę mechaniczną pochodzi od Nicolasa Léonarda Sadiego Carnota z 1824 roku. W swojej książce Reflections on the Motive Power of Heat, stwierdzając fakt, że ciepło może wywołać ruch, zbadał pracę powstałej niedługo wcześniej i ciągle udoskonalanej maszyny parowej. Prawidłowo zdał sobie sprawę, że efektywność jej pracy zależy od różnicy temperatur między czynnikiem dostarczanym do silnika a jego otoczeniem, ale nie sformułował odpowiednika II zasady termodynamiki. Carnot wprowadził cykl pracy silnika odwracalnego znanego obecnie jako cykl Carnota, stwierdził że wszystkie silniki odwracalne mają taką samą sprawność a rzeczywiste silniki (nieodwracalne) mają sprawność mniejszą od odwracalnych.

## Sformułowania w terminach termodynamiki klasycznej

### Sformułowanie oparte na pojęciu entropii
W termodynamice klasycznej drugą zasadę termodynamiki formułuje się:
Zmiana entropii {\displaystyle \delta S} dla dowolnego procesu rzeczywistego w układzie odosobnionym spełnia nierówność {\displaystyle \delta S\geqslant 0.} Równość zachodzi tylko dla procesów odwracalnych.

### Alternatywne sformułowania
Druga zasada termodynamiki może być sformułowana na wiele sposobów.
Najszerzej znane są następujące alternatywne sformułowania drugiej zasady termodynamiki:
Clausiusa:
Nie istnieje proces termodynamiczny, którego jedynym wynikiem byłoby pobranie ciepła ze zbiornika o temperaturze niższej i przekazanie go do zbiornika o temperaturze wyższej.
oraz Kelvina:
Nie jest możliwy proces, którego jedynym skutkiem byłoby pobranie pewnej ilości ciepła ze zbiornika i zamiana go w równoważną ilość pracy.
lub:
Niemożliwe jest otrzymanie pracy mechanicznej z jakiegokolwiek układu materialnego przez oziębienie go poniżej temperatury najzimniejszego z otaczających obiektów.
Rozpowszechniła się opinia, że można udowodnić równoważność tych stwierdzeń ze sformułowaniem opartym na entropii.
Wprowadzając pojęcie perpetuum mobile drugiego rodzaju, jako silnik cieplny pobierający energię cieplną z układu i w całości przekształcający ją na pracę, można sformułować drugą zasadę termodynamiki w następujący sposób (sformułowanie Ostwalda):
Nie istnieje perpetuum mobile drugiego rodzaju.
W praktyce sformułowanie Ostwalda jest tożsame ze sformułowaniem Kelvina, ale jest ono wyrażone za pomocą specjalnego terminu (perpetuum mobile drugiego rodzaju).
Historycznie, druga zasada termodynamiki wywodzi się od idei Carnota. Ideę tę można wyrazić następująco (twierdzenie-sformułowanie Carnota):
Największą możliwą sprawność mechaniczną, spośród silników cieplnych, może osiągać silnik odwracalny (tzw. cykl Carnota). Sprawność silnika odwracalnego jest równa stosunkowi maksymalnej różnicy temperatur w tym silniku do maksymalnej bezwzględnej temperatury silnika. Zatem każdy silnikowy cykl termodynamiczny ma sprawność nie większą od sprawności silnika odwracalnego (Carnota).
O ile Carnot nie sformułował wprost II zasady termodynamiki, to jego twierdzenie stworzyło podwaliny dla sformułowania tej zasady.
Cztery powyższe sformułowania (Clausiusa, Kelvina, Ostwalda i Carnota) odnoszą się do ograniczeń, jakie nakłada II zasada termodynamiki na maszyny cieplne. Istnieje też ogólne fenomenologiczne sformułowanie II zasady termodynamiki abstrahujące od jakichkolwiek maszyn cieplnych, a zarazem nieodnoszące się do pojęcia entropii, podane na początku XX wieku przez Caratheodory’ego:
W dowolnie bliskim otoczeniu każdego stanu równowagi układu termo-dynamicznego znajdują się stany nieosiągalne za pomocą równowagowej przemiany adiabatycznej.
Twierdzi się, że sformułowanie to jest równoważne sformułowaniu opartemu na pojęciu entropii.
Sformułowania Clausiusa i Carnota są uznawane za równoważne z II zasadą termodynamiki, a jednocześnie są one bardziej restrykcyjne od stwierdzeń Kelvina i Ostwalda.

## Ujęcie w terminachtermodynamiki statystycznej
- Entropia (S) jest funkcją stanu będąca miarą liczby sposobów (W), na jakie może być zrealizowany określony stan termodynamiczny danego układu w określonej temperaturze (T).
- Układ dąży do stanu, który może być w danych warunkach zrealizowany na jak najwięcej sposobów; dąży więc on do maksymalizacji entropii.
- Entropia jest ciągłą, różniczkowalną i monotonicznie rosnącą funkcją energii wewnętrznej (U), co zapisuje się matematycznie jako:

{\displaystyle \left({\frac {\partial S}{\partial U}}\right)_{N,T}>0.}
- Entropia jest wielkością ekstensywną, addytywną w danym stanie układu, tj. entropia całego układu jest wówczas sumą entropii wszystkich jego części, będących rozdzielnymi układami makroskopowymi

{\displaystyle S=\sum _{i}{S_{i}}.}
W przypadku połączenia tych części (np. zmieszanie płynów), entropia nie spełnia warunku addytywności.

## Kwestia dowodu
Z jednej strony, druga zasada termodynamiki jest prawem przyrody opartym na ogromnej ilości doświadczeń i spostrzeżeń oraz zgodności wyników rozumowań, opartych na tym prawie, z doświadczeniami. Jako oparta na doświadczeniu, jest niemożliwa do udowodnienia. Istnieją jednak opracowania, w których zaprezentowane są jej dowody. Można także, na podstawie równania opisującego cykl Carnota {\displaystyle ({\frac {Q_{1}}{Q_{2}}}={\frac {T_{1}}{T_{2}}})} oraz sformułowań Kelvina-Plancka ({\displaystyle Q\leqslant 0,} {\displaystyle W\leqslant 0}) wykazać, że w procesie przeprowadzającym układ od stanu 1 do stanu 2 entropia nie maleje {\displaystyle S_{2}-S_{1}\geqslant 0.}.

## Wnioski z II zasady termodynamiki

### Silnik cieplny nie może działać bez różnic temperatury
Inne, równoważne sformułowanie drugiej zasady termodynamiki wiąże się z silnikiem cieplnym, czyli urządzeniem zamieniającym ciepło na pracę. Zgodnie z tym sformułowaniem spontaniczny przekaz ciepła może się dokonywać tylko od ciała cieplejszego do zimniejszego. Idealny silnik, pracujący w cyklu przemian odwracalnych, ma sprawność {\displaystyle \eta } ograniczoną różnicą temperatur ciał, pomiędzy którymi przekazywane jest ciepło:
{\displaystyle \eta ={\frac {W}{Q}},}
{\displaystyle \eta ={\frac {Q_{1}-Q_{2}}{Q_{1}}},}
{\displaystyle \eta ={\frac {T_{1}-T_{2}}{T_{1}}}.}
gdzie ciepło jest przekazywane od ciała o temperaturze {\displaystyle T_{1}} do ciała o temperaturze {\displaystyle T_{2}} (grupa fizyków z Niemiec teoretycznie udowodniła, że powyższy wzór w pewnych szczególnych warunkach nie jest spełniony dla kwantowego cyklu Otto, co nie łamie jednak II zasady termodynamiki). Silnik spełniający tę regułę jest nazywany silnikiem Carnota.
Z II zasady termodynamiki zastosowanej do silników cieplnych wynika, że nie można ciepła zamieniać na pracę bez ograniczeń, choć jest to zgodne z I zasadą termodynamiki. Nie można bez wkładu pracy przesyłać energii termicznej między ciałami mającymi tę samą temperaturę. Oznacza to, że perpetuum mobile II rodzaju nie istnieje.
Prowadzi to do dalszego wniosku – nie da się w pełni kontrolować procesów statystycznych, np. nie można czerpać energii z przypadkowych ruchów cząstek, takich jak ruchy Browna (wykorzystywane w pomyśle zapadki brownowskiej). Z II zasady wynika, że przyrządy do czerpania tego rodzaju energii po pewnym czasie też zaczną się zachowywać przypadkowo, a więc staną się bezużyteczne. Miarą tej przypadkowości jest właśnie temperatura. Aby czerpać energię termiczną z układu, trzeba dysponować czymś zimniejszym niż ten układ.

### Energia swobodna Helmholtza
Energia swobodna Helmholtza {\displaystyle F=U-TS} jest funkcją stanu odpowiadającą tej części energii wewnętrznej, która może być w danym procesie uwolniona na zewnątrz układu w formie pracy lub ciepła przy stałej temperaturze i objętości.
W pierwszej zasadzie termodynamiki możemy zastąpić zmianę ciepła {\displaystyle dQ} przez {\displaystyle TdS{:}}
{\displaystyle dU=TdS+dW.}
Mając na uwadze drugą zasadę {\displaystyle (TdS\geqslant dQ),} otrzymujemy:
{\displaystyle dU\leqslant TdS+dW,}
{\displaystyle dW\geqslant dU-TdS=dF.}
Dlatego praca maksymalna jest zawsze większa lub równa energii swobodnej Helmholtza. Innymi słowy, pewnej ilości energii wewnętrznej {\displaystyle dU} nigdy nie można całkowicie zamienić na pracę, część jest zawsze tracona z powodu wzrostu entropii.
Ostatnią nierówność można przekształcić do postaci:
{\displaystyle dW\leqslant TdS-dU.}
To wyrażenie przyjmuje maksymalną wartość, gdy przemiana jest odwracalna. W przypadku przemian nieodwracalnych:
{\displaystyle dW<TdS-dU,}
co w sumie można zapisać:
{\displaystyle dW=TdS-dU+TdS_{nieodwr}.}

### Śmierć cieplna Wszechświata
Z II zasady termodynamiki wynika też hipoteza tzw. śmierci cieplnej Wszechświata. Miałaby ona polegać na tym, iż po jakimś czasie Wszechświat, jako całość, dojdzie do stanu równowagi termodynamicznej, czyli będzie miał jednakową temperaturę w każdym punkcie i wymiana energii termicznej całkowicie zaniknie, a co za tym idzie zanikną wszelkie inne rodzaje wymiany energii, które w ten czy inny sposób są zawsze związane ze zmianą temperatury. Teoria śmierci cieplnej jest jednak nadinterpretacją, wynikającą z przeniesienia rozumowania pochodzącego z fizyki fenomenologicznej w dziedzinę przekraczającą zakres jej stosowalności – do kosmologii. II zasada termodynamiki odnosi się do układów w stanie równowagi pełnej lub niepełnej i nie ma zastosowania do rozszerzającego się Wszechświata, w którym zmianom ulega np. pole grawitacyjne.

### Paradoks nieodwracalności
Z interpretacją II zasady termodynamiki jest też związany swoisty paradoks. Z jednej strony wynika z niej, że wiele zjawisk obserwowanych w skali makroskopowej może być nieodwracalnych. Definiuje tak zwaną termodynamiczną (lub entropijną) strzałkę czasu. Z drugiej strony termodynamika statystyczna, z której ta zasada się wywodzi, zakłada, że każde jednostkowe zjawisko w skali mikroskopowej, czyli w skali pojedynczych cząstek jest odwracalne. Mimo że wszystkie zjawiska makroskopowe są sumą odwracalnych zjawisk mikroskopowych, przyjmuje się jednak – wbrew zdrowemu rozsądkowi – możliwość ich nieodwracalności. Paradoks ten przyczynił się do początkowego odrzucenia równania Boltzmanna, opisującego procesy nierównowagowe.
Ten paradoks wskazuje na ścisły związek między teorią a pomiarem w fizyce. Interpretacja pomiaru układów wielocząstkowych jest oparta na teoriach tworzonych dla układów makroskopowych. Można powiedzieć, że pomiary te dotyczą sum uśrednionych zjawisk mikroskopowych. Dla takich pomiarów koncepcja entropii jest niezbędna teoretycznie. Gdyby jednak dało się w jakiś sposób przejść do pomiaru tych zjawisk na poziomie pojedynczych cząstek, koncepcja entropii przestałaby być potrzebna. Liczba cząstek w rzeczywistych, makroskopowych układach doświadczalnych jest jednak bardzo duża (rzędu stałej Avogadra) i dlatego pomiar większości zjawisk fizycznych na poziomie mikroskopowym jeszcze długo pozostanie poza zasięgiem nauki.
Ściśle II zasada termodynamiki jest sprzeczna zarówno z mechaniką klasyczną, jak i kwantową, a dokładnie ze zjawiskiem tzw. dokładnego ożywienia funkcji falowej, jak też z twierdzeniem Poincaré o powrocie i najprawdopodobniej dlatego, że dotyczy ona jedynie pewnych początkowych stadiów ich ewolucji lub też że układy matematycznie perfekcyjnie izolowane z wyjątkiem całego wszechświata naprawdę nie istnieją. W prawie nieskończonej ewolucji klasycznej lub kwantowej izolowanego układu fizycznego entropia będzie maleć spontanicznie, kiedy będą one odtwarzać swój stan początkowy. Np. zgodnie z twierdzeniem Poincarégo zamknięty we wnęce rezonansowej silnik Carnota po wyrównaniu się temperatur i prawie nieskończonym czasie zacznie pracować magicznie wstecznie, tak że temperatura w zbiorniku A zacznie rosnąc, a w B maleć, aby cały układ wrócił do stanu początkowego dokładnie. Inaczej zgodnie z teorią mikroskopową, każdy proces w układzie termodynamicznie izolowanym jest infinitezymalnie dokładnie odwracalny i wartość entropii musi kiedyś wrócić do jej wartości początkowej malejąc.

## Zastosowanie praktyczne
II zasada termodynamiki znalazła zastosowanie w pracy silników cieplnych. W silniku cieplnym ogrzany, rozprężający się gaz porusza tłok, wykonując w ten sposób pracę i przekształcając energię wewnętrzną w energię mechaniczną. Aby praca mogła być wykonywana w sposób ciągły, tłok musi wciąż powracać do poprzedniego położenia. Oznacza to cykliczność pracy silnika. Najczęściej ciepło pochodzące ze spalania paliwa jest dostarczane do gazu roboczego, który, rozprężając się, wykonuje pracę, wprawiając w ruch jakiś mechanizm. Rozprężanie gazu także nie może być nieograniczone przestrzennie, ponieważ silnik ma skończone rozmiary. Dlatego gaz musi być z powrotem sprężony tak, aby wszystkie części silnika wróciły do stanu wyjściowego.
II zasada termodynamiki uniemożliwia spontaniczne powstanie różnic temperatur między częściami układu: energia cieplna nigdy nie płynie od ciała chłodniejszego do cieplejszego. Przepływ ciepła możliwy jest tylko od ciała o wyższej temperaturze do ciała o niższej temperaturze. Dlatego nie możemy czerpać energii cieplnej z jednego zbiornika i zamieniać ją w całości na pracę. Temperatura takiego zbiornika wciąż by się obniżała i ciepło musiało by płynąć od ciała o niższej temperaturze do ciała o wyższej temperaturze, a tego zabrania II zasada termodynamiki. Tak więc silniki cieplne muszą pobierać ciepło ze zbiornika ciepła o wyższej temperaturze, przekształcając jego część w użyteczną pracę, a resztę oddając do chłodnicy – zbiornika ciepła o niższej temperaturze.
Z mikroskopowego punktu widzenia, niemożliwa jest samorzutna przemiana ruchu chaotycznego cząsteczek gazu w ruch uporządkowany przy przesunięciu makroskopowym tłoka, a także samoczynny przepływ od ciała, którego cząsteczki mają średnią energię kinetyczną ruchu chaotycznego mniejszą do ciała, którego cząsteczki mają średnią energię kinetyczną ruchu chaotycznego większą.
Z II zasady termodynamiki również płynie wniosek, że łatwo jest przywrócić stan początkowy układu, znaczenie trudniejsze jest jednoczesne odtworzenie pierwotnego stanu otoczenia np. zderzenia sprawiają, że nie jest możliwe odtworzenie trajektorii ruchu pojedynczych cząsteczek.

title: Druga zasada termodynamiki

wikitext:
'''Druga zasada termodynamiki''' – podstawowe prawo [[termodynamika|termodynamiki]] określające nieodwracalność niektórych procesów makroskopowych przebiegających ze skończoną prędkością. Nieodwracalne w szczególności są procesy: [[Wymiana ciepła|wymiany ciepła]] przy skończonej różnicy temperatur, procesy z tarciem, [[Dyfuzja|dyfuzją]], rozprężaniem gazów do próżni itd. Zachodzą one samorzutnie tylko w jednym kierunku<ref name="enc">{{cytuj książkę |autor = |tytuł = Encyklopedia fizyki |wydawca = PWN |data = 1973 |tom = 3 |strony = 551}}</ref>.

We współczesnej [[Termodynamika klasyczna|termodynamice klasycznej]] drugą zasadę termodynamiki formułuje się jako wzrost [[Entropia|entropii]] w procesach nieodwracalnych<ref name="enc" />.
<!-- do przeniesienia do dalszej części artykułu<ref group="uwaga">Stosowana niekiedy uproszczona definicja: „w układzie termodynamicznie izolowanym w dowolnym procesie entropia nigdy nie maleje” jest nieprawidłowa. Jeśli układ jest daleki od stanu równowagi, to mimo że jest termodynamicznie izolowany, entropia może w nim przez pewien czas maleć. Takie zjawisko zachodzi w [[Reakcje oscylacyjne|reakcjach oscylacyjnych]]. Uproszczenie w omawianej definicji jest zbyt daleko idące m.in. dlatego, że [[entropia]] jest [[Funkcja stanu|funkcją stanu]], o której mowa w drugiej zasadzie termodynamiki tylko w układach bliskich równowagi, w przeciwnym razie dążenie do tego stanu jest dodatkowym czynnikiem pozwalającym na powstawanie [[Struktury dyssypatywne|struktur dyssypatywnych]]. Do utrzymania tych struktur niezbędna byłaby wymiana [[Energia (fizyka)|energii]] z otoczeniem, jednak czasowo mogą one powstawać także w [[Układ termodynamicznie izolowany|układach izolowanych]].</ref><ref group="uwaga">W wielu opracowaniach pojawia się błąd, polegający na stwierdzeniu, że druga zasada termodynamiki zapewnia formie ciepła istnienie czynnika całkującego. Jest to tylko część treści tej zasady. Najlepiej się o tym przekonać, wybierając prosty układ opisany dwoma parametrami. Z matematyki wiadomo, że w takim układzie (dwuwymiarowa przestrzeń stanów), każda forma liniowa ma czynnik całkujący, a zatem tak rozumiana zasada termodynamiki nic by nie wnosiła do takich układów. Por. {{odn|ref=nie|Ingarden|Jamiołkowski|Mrugała|1990|s=95–96}}.</ref>. -->

== Historia ==
Druga zasada termodynamiki powstała na początku XIX w. jako prawo uzasadniające ograniczenia w przetwarzaniu energii cieplnej w pracę mechaniczną w maszynach parowych. Pierwsza teoria zamiany ciepła na pracę mechaniczną pochodzi od [[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Nicolasa Léonarda Sadiego Carnota]] z 1824 roku. W swojej książce ''Reflections on the Motive Power of Heat'', stwierdzając fakt, że ciepło może wywołać ruch, zbadał pracę powstałej niedługo wcześniej i ciągle udoskonalanej maszyny parowej. Prawidłowo zdał sobie sprawę, że efektywność jej pracy zależy od różnicy temperatur między czynnikiem dostarczanym do silnika a jego otoczeniem<ref group="uwaga">Wytworzenie siły napędowej wynika z transportu ciepła z ciała cieplejszego do zimniejszego (z przywrócenia równowagi kalorycznej zniszczonej w wyniku procesu spalania). Bez obecności ciała o niższej temperaturze ciepło byłby bezużyteczne – gdyby powietrze atmosferyczne nie miało niższej temperatury, niż temperatura źródła ciepła, nie przyjęłoby pary wodnej – w przeciwnym razie zostałoby wkrótce w pełni nasycone lub już byłoby nasycone parą wodną.</ref>, ale nie sformułował odpowiednika II zasady termodynamiki. Carnot wprowadził cykl pracy ''silnika odwracalnego'' znanego obecnie jako [[cykl Carnota]], stwierdził że wszystkie silniki odwracalne mają taką samą sprawność a rzeczywiste silniki (nieodwracalne) mają sprawność mniejszą od odwracalnych{{odn|Resnick|Halliday|1972|s=626–628}}.

== Sformułowania w terminach termodynamiki klasycznej ==
=== Sformułowanie oparte na pojęciu entropii ===
W termodynamice klasycznej drugą zasadę termodynamiki formułuje się:
''Zmiana entropii <math>\delta S</math> dla dowolnego procesu rzeczywistego w układzie odosobnionym spełnia nierówność <math>\delta S \geqslant 0.</math> Równość zachodzi tylko dla procesów odwracalnych''<ref name="enc" />.

=== Alternatywne sformułowania ===
Druga zasada termodynamiki może być sformułowana na wiele sposobów.

Najszerzej znane są następujące alternatywne sformułowania drugiej zasady termodynamiki:

[[Rudolf Clausius|Clausiusa]]:
: ''Nie istnieje proces termodynamiczny, którego jedynym wynikiem byłoby pobranie ciepła ze zbiornika o temperaturze niższej i przekazanie go do zbiornika o temperaturze wyższej.''

oraz [[William Thomson|Kelvina]]:
: ''Nie jest możliwy proces, którego jedynym skutkiem byłoby pobranie pewnej ilości ciepła ze zbiornika i zamiana go w równoważną ilość pracy.''
lub:
: ''Niemożliwe jest otrzymanie pracy mechanicznej z jakiegokolwiek układu materialnego przez oziębienie go poniżej temperatury najzimniejszego z otaczających obiektów.''<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.fuw.edu.pl/~akw/Fizyka_XIX_wieku_cz_2.pdf |tytuł = Elementy historii nauki i rozwoju fizyki. Fizyka XIX wieku cz.2. |nazwisko = Wróblewski |imię = Andrzej Kajetan |opublikowany = Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego |język = pl |data dostępu = 2024-02-21}}</ref>

Rozpowszechniła się opinia, że można udowodnić równoważność tych stwierdzeń ze sformułowaniem opartym na entropii<ref>{{Cytuj |autor = Clement John Adkins |tytuł = Equilibrium thermodynamics |data = 1983 |isbn = 0-521-27456-7 |wydanie = 3rd ed |miejsce = Cambridge [Cambridgeshire] |wydawca = Cambridge University Press |oclc = 9132054}}</ref>.

Wprowadzając pojęcie [[perpetuum mobile]] drugiego rodzaju, jako silnik cieplny pobierający energię cieplną z układu i w całości przekształcający ją na pracę, można sformułować drugą zasadę termodynamiki w następujący sposób (sformułowanie [[Wilhelm Ostwald|Ostwalda]]):
: ''Nie istnieje perpetuum mobile drugiego rodzaju''<ref>{{cytuj książkę |tytuł = Tablice Fizyczno-Astronomiczne |inni = pod redakcją Witolda Mizierskiego |wydawca = [[Adamantan]] |miejsce = Warszawa |rok = 2002 |isbn = 83-7350-011-1}}</ref>.

W praktyce sformułowanie Ostwalda jest tożsame ze sformułowaniem Kelvina, ale jest ono wyrażone za pomocą specjalnego terminu ([[perpetuum mobile]] drugiego rodzaju).

Historycznie, druga zasada termodynamiki wywodzi się od idei [[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Carnota]]. Ideę tę można wyrazić następująco ([[Carnot's theorem (thermodynamics)|twierdzenie-sformułowanie Carnota]]):
: ''Największą możliwą sprawność mechaniczną, spośród silników cieplnych, może osiągać silnik odwracalny (tzw. [[cykl Carnota]]). Sprawność silnika odwracalnego jest równa stosunkowi maksymalnej różnicy temperatur w tym silniku do maksymalnej bezwzględnej temperatury silnika. Zatem każdy silnikowy cykl termodynamiczny ma sprawność nie większą od sprawności silnika odwracalnego (Carnota).''

O ile Carnot nie sformułował wprost II zasady termodynamiki, to jego twierdzenie stworzyło podwaliny dla sformułowania tej zasady<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Don S. Lemons, Margaret K. Penner |tytuł = Sadi Carnot’s contribution to the second law of thermodynamics |czasopismo = American Journal of Physics |data = 2008-01-01 |data dostępu = 2024-06-01 |issn = 0002-9505 |wolumin = 76 |numer = 1 |s = 21–25 |doi = 10.1119/1.2794346 |url = https://pubs.aip.org/ajp/article/76/1/21/235296/Sadi-Carnot-s-contribution-to-the-second-law-of |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Herman Erlichson |tytuł = Sadi Carnot, `Founder of the Second Law of Thermodynamics' |czasopismo = European Journal of Physics |data = 1999-05-01 |data dostępu = 2024-06-01 |issn = 0143-0807 |wolumin = 20 |numer = 3 |s = 183–192 |doi = 10.1088/0143-0807/20/3/308 |url = https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0143-0807/20/3/308}}</ref>.

Cztery powyższe sformułowania (Clausiusa, Kelvina, Ostwalda i Carnota) odnoszą się do ograniczeń, jakie nakłada II zasada termodynamiki na [[maszyna cieplna|maszyny cieplne]]. Istnieje też ogólne fenomenologiczne sformułowanie II zasady termodynamiki abstrahujące od jakichkolwiek maszyn cieplnych, a zarazem nieodnoszące się do pojęcia entropii, podane na początku XX wieku przez [[Constantin Carathéodory|Caratheodory’ego]]<ref>C. Caratheodory: Mathematische Annalen, '''67''', 355, (1909).</ref>:
: ''W dowolnie bliskim otoczeniu każdego stanu równowagi układu termo-dynamicznego znajdują się stany nieosiągalne za pomocą równowagowej [[Przemiana adiabatyczna|przemiany adiabatycznej]].''

Twierdzi się, że sformułowanie to jest równoważne sformułowaniu opartemu na pojęciu entropii.

Sformułowania Clausiusa i Carnota są uznawane za równoważne z II zasadą termodynamiki, a jednocześnie są one bardziej restrykcyjne od stwierdzeń Kelvina i Ostwalda<ref name=":0" />.

== Ujęcie w terminach [[Mechanika statystyczna|termodynamiki statystycznej]] ==
* [[Entropia]] (S) jest [[funkcja stanu|funkcją stanu]] będąca miarą liczby sposobów (W), na jakie może być zrealizowany określony [[stan termodynamiczny]] danego [[układ termodynamiczny|układu]] w określonej [[temperatura|temperaturze]] (T).
* Układ dąży do stanu, który może być w danych warunkach zrealizowany na jak najwięcej sposobów; dąży więc on do maksymalizacji entropii.
* Entropia jest ciągłą, [[różniczka|różniczkowalną]] i [[Funkcja monotoniczna|monotonicznie]] rosnącą funkcją [[energia wewnętrzna|energii wewnętrznej]] (U), co zapisuje się matematycznie jako:
: <math>\left( \frac{\partial S}{\partial U} \right)_{N,T} > 0.</math>
* Entropia jest [[zmienna ekstensywna|wielkością ekstensywną]], addytywną w danym stanie układu, tj. entropia całego układu jest wówczas sumą entropii wszystkich jego części, będących rozdzielnymi układami makroskopowymi
: <math>S = \sum_i {S_i}.</math>

W przypadku połączenia tych części (np. zmieszanie płynów), entropia nie spełnia warunku addytywności.

== Kwestia dowodu ==
Z jednej strony, druga zasada termodynamiki jest prawem przyrody opartym na ogromnej ilości doświadczeń i spostrzeżeń oraz zgodności wyników rozumowań, opartych na tym prawie, z doświadczeniami. Jako oparta na doświadczeniu, jest niemożliwa do udowodnienia. Istnieją jednak opracowania, w których zaprezentowane są jej dowody<ref>{{Cytuj |autor = G.G. Nyambuya |tytuł = A Simple Proof of the Second Law of Thermodynamics |czasopismo = PROGRESS IN PHYSICS |numer = 15 |miejsce = Gallup, New Mexico |wydawca = Department of Mathematics and Science, University of New Mexico |data = 2019 |s = 171–177 |issn = 1555-5615}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Michele Campisi |tytuł = Statistical mechanical proof of the second law of thermodynamics based on volume entropy |czasopismo = Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics |numer = 39 |miejsce = Gallup, New Mexico |wydawca = Department of Mathematics and Science, University of New Mexico |data = 2008 |s = 181–194 |issn = 1355-2198}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://physics.stackexchange.com/questions/10690/is-there-any-proof-for-the-2nd-law-of-thermodynamics |tytuł = Stack Exchange. Physics. |autor = |opublikowany = |data = 2019-02-23 |język = en |data dostępu = 2023-09-12}}</ref>. Można także, na podstawie równania opisującego [[cykl Carnota]] <math>(\frac{Q_1}{Q_2} = \frac{T_1}{T_2})</math> oraz sformułowań Kelvina-Plancka (<math>Q \leqslant 0,</math> <math>W \leqslant 0</math>) wykazać, że w procesie przeprowadzającym układ od stanu 1 do stanu 2 entropia nie maleje <math>S_2 - S_1 \geqslant 0.</math><ref>{{Cytuj książkę |autor = Joseph M. Powers |tytuł = Lecture Notes on Thermodynamics |wydawca = Department of Aerospace and Mechanical Engineering. University of Notre Dame. |miejsce = Indiana |rok = 2023 |strony = 213–245}}</ref>.

== Wnioski z II zasady termodynamiki ==
=== Silnik cieplny nie może działać bez różnic temperatury ===
Inne, równoważne sformułowanie drugiej zasady termodynamiki wiąże się z [[silnik cieplny|silnikiem cieplnym]], czyli urządzeniem zamieniającym ciepło na [[praca (fizyka)|pracę]]. Zgodnie z tym sformułowaniem spontaniczny przekaz ciepła może się dokonywać tylko od ciała cieplejszego do zimniejszego. Idealny silnik, pracujący w cyklu przemian odwracalnych, ma [[sprawność]] <math>\eta</math> ograniczoną różnicą temperatur ciał, pomiędzy którymi przekazywane jest ciepło:
:: <math>\eta = \frac{W}{Q},</math>
:: <math>\eta = \frac{Q_1-Q_2}{Q_1},</math>
:: <math>\eta = \frac{T_1-T_2}{T_1}.</math>

gdzie ciepło jest przekazywane od ciała o temperaturze <math>T_1</math> do ciała o temperaturze <math>T_2</math> (grupa fizyków z Niemiec teoretycznie udowodniła, że powyższy wzór w pewnych szczególnych warunkach nie jest spełniony dla kwantowego cyklu Otto<ref>{{Cytuj stronę |url = http://prl.aps.org/abstract/PRL/v112/i3/e030602 |tytuł = Nanoscale Heat Engine Beyond the Carnot Limit |nazwisko = Roßnagel |imię = J. |nazwisko2 = Abah |imię2 = O. |nazwisko3 = Schmidt-Kaler |imię3 = F. |nazwisko4 = Singer |imię4 = K. |nazwisko5 = E. Lutz |data = 22 stycznia 2014 |opublikowany = Physical Review Letters 112, 030602 (2014) |język = en |data dostępu = 2014-02-06}}</ref>, co nie łamie jednak II zasady termodynamiki<ref>https://arxiv.org/pdf/1401.7865.pdf</ref>). Silnik spełniający tę regułę jest nazywany silnikiem [[Nicolas Léonard Sadi Carnot|Carnota]].

Z II zasady termodynamiki zastosowanej do silników cieplnych wynika, że nie można ciepła zamieniać na pracę bez ograniczeń, choć jest to zgodne z [[pierwsza zasada termodynamiki|I zasadą termodynamiki]]. Nie można bez wkładu pracy przesyłać energii termicznej między ciałami mającymi tę samą temperaturę. Oznacza to, że [[perpetuum mobile]] II rodzaju nie istnieje.

Prowadzi to do dalszego wniosku – nie da się w pełni kontrolować procesów statystycznych, np. nie można czerpać energii z przypadkowych ruchów cząstek, takich jak [[ruchy Browna]] (wykorzystywane w pomyśle [[Zapadka brownowska|zapadki brownowskiej]]). Z II zasady wynika, że przyrządy do czerpania tego rodzaju energii po pewnym czasie też zaczną się zachowywać przypadkowo, a więc staną się bezużyteczne. Miarą tej przypadkowości jest właśnie temperatura. Aby czerpać energię termiczną z układu, trzeba dysponować czymś zimniejszym niż ten układ.

=== Energia swobodna Helmholtza ===
[[Energia swobodna Helmholtza]] <math>F=U-TS</math> jest funkcją stanu odpowiadającą tej części [[Energia wewnętrzna|energii wewnętrznej]], która może być w danym procesie uwolniona na zewnątrz układu w formie [[Praca (fizyka)|pracy]] lub [[Ciepło|ciepła]] przy stałej [[Temperatura|temperaturze]] i [[Objętość|objętości]].
W [[Pierwsza zasada termodynamiki|pierwszej zasadzie termodynamiki]] możemy zastąpić zmianę [[Ciepło|ciepła]] <math>dQ</math> przez <math>T dS{:}</math>
: <math>dU= T dS + dW.</math>

Mając na uwadze drugą zasadę <math>(T dS \geqslant dQ),</math> otrzymujemy:
: <math>dU \leqslant T dS + dW,</math>
: <math>dW \geqslant dU - T dS = dF.</math>

Dlatego [[Praca (fizyka)|praca]] maksymalna jest zawsze większa lub równa [[Energia swobodna Helmholtza|energii swobodnej Helmholtza]]. Innymi słowy, pewnej ilości energii wewnętrznej <math>dU</math> nigdy nie można całkowicie zamienić na [[Praca (fizyka)|pracę]], część jest zawsze tracona z powodu wzrostu [[Entropia|entropii]]<ref>{{Cytuj |autor = |url = https://www.ipc.kit.edu/tcb/228.php |tytuł = VII. SOME BASICS OF THERMODYNAMICS |data dostępu = 2023-02-03}}</ref>.

Ostatnią nierówność można przekształcić do postaci:
: <math>dW \leqslant T dS - dU.</math>

To wyrażenie przyjmuje maksymalną wartość, gdy przemiana jest odwracalna. W przypadku przemian nieodwracalnych:
: <math>dW < T dS - dU,</math>

co w sumie można zapisać:
: <math>dW = T dS - dU + T dS_{nieodwr}.</math>

=== Śmierć cieplna Wszechświata ===
Z II zasady termodynamiki wynika też hipoteza tzw. [[Śmierć cieplna Wszechświata|śmierci cieplnej Wszechświata]]. Miałaby ona polegać na tym, iż po jakimś czasie Wszechświat, jako całość, dojdzie do stanu [[Równowaga termodynamiczna|równowagi termodynamicznej]], czyli będzie miał jednakową temperaturę w każdym punkcie i wymiana energii termicznej całkowicie zaniknie, a co za tym idzie zanikną wszelkie inne rodzaje wymiany energii, które w ten czy inny sposób są zawsze związane ze zmianą temperatury. Teoria śmierci cieplnej jest jednak nadinterpretacją, wynikającą z przeniesienia rozumowania pochodzącego z fizyki fenomenologicznej w dziedzinę przekraczającą zakres jej stosowalności – do [[kosmologia|kosmologii]]. II zasada termodynamiki odnosi się do układów w stanie równowagi pełnej lub niepełnej i nie ma zastosowania do rozszerzającego się Wszechświata, w którym zmianom ulega np. pole grawitacyjne{{odn|Zalewski|1978|s=85}}.

=== Paradoks nieodwracalności ===
Z interpretacją II zasady termodynamiki jest też związany swoisty paradoks. Z jednej strony wynika z niej, że wiele zjawisk obserwowanych w [[stan makroskopowy|skali makroskopowej]] może być nieodwracalnych. Definiuje tak zwaną termodynamiczną (lub entropijną) [[strzałka czasu|strzałkę czasu]]{{odn|Heller|Pabjan|2014|s=67, 70–71}}. Z drugiej strony termodynamika statystyczna, z której ta zasada się wywodzi, zakłada, że każde jednostkowe zjawisko w [[stan makroskopowy|skali mikroskopowej]], czyli w skali pojedynczych [[cząstka|cząstek]] jest odwracalne{{odn|Heller|Pabjan|2014|s=67}}. Mimo że wszystkie zjawiska makroskopowe są sumą odwracalnych zjawisk mikroskopowych, przyjmuje się jednak – wbrew zdrowemu rozsądkowi – możliwość ich nieodwracalności. Paradoks ten przyczynił się do początkowego odrzucenia równania [[Ludwig Boltzmann|Boltzmanna]], opisującego procesy nierównowagowe.

Ten paradoks wskazuje na ścisły związek między teorią a pomiarem w fizyce. Interpretacja pomiaru układów wielocząstkowych jest oparta na teoriach tworzonych dla układów makroskopowych. Można powiedzieć, że pomiary te dotyczą sum uśrednionych zjawisk mikroskopowych. Dla takich pomiarów koncepcja entropii jest niezbędna teoretycznie. Gdyby jednak dało się w jakiś sposób przejść do pomiaru tych zjawisk na poziomie pojedynczych cząstek, koncepcja entropii przestałaby być potrzebna. Liczba cząstek w rzeczywistych, makroskopowych układach doświadczalnych jest jednak bardzo duża (rzędu [[stała Avogadra|stałej Avogadra]]) i dlatego pomiar większości [[Zjawisko fizyczne|zjawisk fizycznych]] na poziomie mikroskopowym jeszcze długo pozostanie poza zasięgiem nauki.

Ściśle II zasada termodynamiki jest sprzeczna zarówno z [[Mechanika klasyczna|mechaniką klasyczną]], jak i kwantową, a dokładnie ze zjawiskiem tzw. [[ożywienie kwantowe funkcji falowej|dokładnego ożywienia funkcji falowej]], jak też z twierdzeniem [[Henri Poincaré|Poincaré]] o powrocie i najprawdopodobniej dlatego, że dotyczy ona jedynie pewnych początkowych stadiów ich ewolucji lub też że układy matematycznie perfekcyjnie izolowane z wyjątkiem całego wszechświata naprawdę nie istnieją. W prawie nieskończonej ewolucji klasycznej lub kwantowej izolowanego [[Układ fizyczny|układu fizycznego]] entropia będzie maleć spontanicznie, kiedy będą one odtwarzać swój stan początkowy. Np. zgodnie z twierdzeniem Poincarégo zamknięty we wnęce rezonansowej [[Silnik cieplny|silnik Carnota]] po wyrównaniu się temperatur i prawie nieskończonym czasie zacznie pracować magicznie wstecznie, tak że temperatura w zbiorniku A zacznie rosnąc, a w B maleć, aby cały układ wrócił do stanu początkowego dokładnie. Inaczej zgodnie z teorią mikroskopową, każdy proces w [[Układ termodynamicznie izolowany|układzie termodynamicznie izolowanym]] jest infinitezymalnie dokładnie odwracalny i wartość entropii musi kiedyś wrócić do jej wartości początkowej malejąc.

== Zastosowanie praktyczne ==
II zasada termodynamiki znalazła zastosowanie w pracy [[silnik cieplny|silników cieplnych]]. W [[silnik cieplny|silniku cieplnym]] ogrzany, rozprężający się [[gaz]] porusza tłok, wykonując w ten sposób [[Praca (fizyka)|pracę]] i przekształcając [[energia wewnętrzna|energię wewnętrzną]] w [[energia mechaniczna|energię mechaniczną]]. Aby [[Praca (fizyka)|praca]] mogła być wykonywana w sposób ciągły, tłok musi wciąż powracać do poprzedniego położenia. Oznacza to cykliczność [[Praca (fizyka)|pracy]] silnika<ref>[https://zpe.gov.pl/pdf/PXSr2hveY Co to jest silnik cieplny?]</ref>. Najczęściej [[ciepło]] pochodzące ze spalania [[paliwo|paliwa]] jest dostarczane do gazu roboczego, który, [[rozprężanie|rozprężając się]], wykonuje pracę, wprawiając w ruch jakiś [[mechanizm]]. [[Rozprężanie]] gazu także nie może być nieograniczone przestrzennie, ponieważ [[silnik cieplny|silnik]] ma skończone rozmiary. Dlatego gaz musi być z powrotem [[sprężanie|sprężony]] tak, aby wszystkie części [[silnik cieplny|silnika]] wróciły do stanu wyjściowego<ref>[https://zasobyip2.ore.edu.pl/uploads/publications/19abfaef7878c143d6a1ba316fd4dd75 efizyka. Tom II.]</ref>.

II zasada termodynamiki uniemożliwia spontaniczne powstanie różnic [[temperatura|temperatur]] między częściami układu: [[ciepło|energia cieplna]] nigdy nie płynie od ciała chłodniejszego do cieplejszego. Przepływ [[ciepło|ciepła]] możliwy jest tylko od ciała o wyższej [[temperatura|temperaturze]] do ciała o niższej temperaturze. Dlatego nie możemy czerpać [[ciepło|energii cieplnej]] z jednego zbiornika i zamieniać ją w całości na [[Praca (fizyka)|pracę]]. [[Temperatura]] takiego zbiornika wciąż by się obniżała i [[ciepło]] musiało by płynąć od ciała o niższej temperaturze do ciała o wyższej temperaturze, a tego zabrania II zasada termodynamiki. Tak więc [[silnik cieplny|silniki cieplne]] muszą pobierać ciepło ze zbiornika ciepła o wyższej temperaturze, przekształcając jego część w użyteczną pracę, a resztę oddając do chłodnicy – zbiornika ciepła o niższej temperaturze<ref>[https://zpe.gov.pl/pdf/PRiMU4T Jak zinterpretować II zasadę termodynamiki?]</ref>.

Z mikroskopowego punktu widzenia, niemożliwa jest samorzutna przemiana ruchu chaotycznego cząsteczek [[gaz]]u w ruch uporządkowany przy przesunięciu makroskopowym tłoka, a także samoczynny przepływ od ciała, którego cząsteczki mają średnią [[energia kinetyczna|energię kinetyczną]] ruchu chaotycznego mniejszą do ciała, którego cząsteczki mają średnią energię kinetyczną ruchu chaotycznego większą.

Z II zasady termodynamiki również płynie wniosek, że łatwo jest przywrócić stan początkowy układu, znaczenie trudniejsze jest jednoczesne odtworzenie pierwotnego stanu otoczenia np. [[zderzenie|zderzenia]] sprawiają, że nie jest możliwe odtworzenie [[Tor ruchu|trajektorii]] ruchu pojedynczych cząsteczek.

== Zobacz też ==
* [[termodynamiczna strzałka czasu]]
* [[twierdzenie Liouville’a]]
* zasady termodynamiki
** [[zerowa zasada termodynamiki]]
** [[pierwsza zasada termodynamiki]]
** [[trzecia zasada termodynamiki]]
** [[czwarta zasada termodynamiki]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Carnot |imię = Sadi |tytuł = Reflections on the Motive Power of Heat and on Machines Fitted to Develop That Power |url = https://books.google.com/books?id=tgdJAAAAIAAJ |wydawca = J. Wiley & Sons |miejsce = New York |rok = 1890 |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Flügge |imię = S. |tytuł = Handbuch der Physik |tom = III |część = 2 |tytuł części = Prinzipen der Thermodynamik und Statistik |wydawca = Springer |miejsce = Berlin–Göttingen–Heidelberg |rok = 1959 |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Flügge |imię = S. |tytuł = Handbuch der Physik |tom = XII |tytuł tomu = Thermodynamik der Gase |wydawca = Springer |miejsce = Berlin–Göttingen–Heidelberg |rok = 1958 |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Heller |imię = Michał |autor link = Michał Heller |nazwisko2 = Pabjan |imię2 = Tadeusz |autor link2 = Tadeusz Pabjan |tytuł = Elementy filozofii przyrody |wydawca = Copernicus Center Press |miejsce = Kraków |rok = 2014 |isbn = 978-83-7886-065-5 |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Ingarden |imię = Roman Stanisław |autor link = Roman Stanisław Ingarden |nazwisko2 = Jamiołkowski |imię2 = Andrzej Edmund |autor link2 = Andrzej Jamiołkowski |nazwisko3 = Mrugała |imię3 = Ryszard |tytuł = Fizyka statystyczna i termodynamika |wydawca = PWN |miejsce = Warszawa |rok = 1990 |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Landau |imię = Lew Dawidowicz |autor link = Lew Landau |nazwisko2 = Lifszyc |imię2 = Jewgienij M. |autor link2 = Jewgienij Lifszyc |tytuł = Fizyka statystyczna |wydawca = PWN |miejsce = Warszawa |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Werle |imię = Józef |autor link = Józef Werle |tytuł = Termodynamika fenomenologiczna |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]] |miejsce = Warszawa |rok = 1957 |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Zalewski |imię = Kacper |autor link = Kacper Zalewski |tytuł = Wykłady z termodynamiki fenomenologicznej i statystycznej |wydawca = PWN |miejsce = Warszawa |data = 1978 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Resnick |imię = Robert |autor link = Robert Resnick |nazwisko2 = Halliday |imię2 = David |tytuł = Fizyka |tom = 1 |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] |data = 1972 |isbn = 83-01-09323-4 |odn = tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://physics.stackexchange.com/questions/10690/is-there-any-proof-for-the-2nd-law-of-thermodynamics Physics Stack Exchange]
* {{otwarty dostęp}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=mGDJO2M7RBg What is the Second Law of Thermodynamics?]'' {{lang|en}}, kanał [[Royal Institution]] na [[YouTube]], 12 grudnia 2016 [dostęp 2025-07-02].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Prawa i równania termodynamiki]]


text:
# Powiat Siófok
Powiat Siófok (węg. Siófoki járás) – jeden z jedenastu powiatów komitatu Somogy na Węgrzech. Jego powierzchnia wynosi 373,19 km². W 2007 liczył 38 042 mieszkańców (gęstość zaludnienia 102 os./1 km²). Siedzibą władz jest miasto Siófok.

## Miejscowości powiatu Siófok
- Ádánd
- Balatonendréd
- Balatonszabadi
- Nagyberény
- Nyim
- Ságvár
- Siófok
- Siójut
- Som
- Zamárdi

wikiname: plwiki

title: Powiat Siófok

in_language: pl

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2022-03}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Powiat Siófok
 |nazwa oryginalna                = Siófoki járás
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       =
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Węgry
 |1. jednostka administracyjna    = [[Komitat Somogy|Somogy]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             =
 |liczba ludności                 =
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Siófoki járás.png
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Powiat Siófok''' ({{w języku|hu|Siófoki járás}}) – jeden z jedenastu [[Powiat (Węgry)|powiat]]ów [[komitat]]u [[Komitat Somogy|Somogy]] na [[Węgry|Węgrzech]]. Jego powierzchnia wynosi 373,19 km². W [[2007]] liczył 38 042 mieszkańców (gęstość zaludnienia 102 os./1 km²). Siedzibą władz jest [[miasto]] [[Siófok]].

== Miejscowości powiatu Siófok ==
* [[Ádánd]]
* [[Balatonendréd]]
* [[Balatonszabadi]]
* [[Nagyberény]]
* [[Nyim]]
* [[Ságvár]]
* [[Siófok]]
* [[Siójut]]
* [[Som (Węgry)|Som]]
* [[Zamárdi]]

{{Komitat Somogy}}

[[Kategoria:Powiaty w komitacie Somogy|Siófok]]

title: Powiat SiófokSiófoki járás

Państwo: Węgry

Komitat: Somogy

Populacja · • liczba ludności: · 50 433 · (1 października 2022)


text:
# Stanisław Stachowiak
Stanisław Stachowiak (ur. 1 marca 1938 w Poznaniu) – polski prawnik, karnista, profesor nauk prawnych, specjalista w zakresie postępowania karnego, związany z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

## Życiorys
Urodził się w Poznaniu, gdzie uczęszczał do III Liceum Ogólnokształcącego im. św. Jana Kantego. Studia prawnicze ukończył w 1961 na Wydziale Prawa i Administracji UAM, gdzie zaraz po studiach został zatrudniony. Ukończył aplikację prokuratorską i sędziowską.
W 1967 otrzymał stopień doktorski na podstawie pracy pt. Wyrok zaoczny w polskim procesie karnym (promotorem był Jan Haber). Habilitował się w 1974 na podstawie oceny dorobku naukowego i rozprawy Funkcje zasady skargowości w polskim procesie karnym. Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego nauk prawnych został mu nadany w 1985 (stanowisko profesora zwyczajnego objął 10 lat później, w 1995).
Pracuje jako profesor w Zakładzie Postępowania Karnego na Wydziale Prawa i Administracji UAM (kierownik tego zakładu w latach 1999-2008). Od 1997 pracuje także jako profesor w Katedrze Postępowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego.
W latach 1984–1990 pełnił funkcję dziekana macierzystego wydziału. Od 1963 jest członkiem Związku Nauczycielstwa Polskiego. Promotor ponad 700 prac magisterskich oraz 8 przewodów doktorskich.
Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1982) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1987).

## Wybrane publikacje
Monografie
- Wyrok zaoczny w polskim procesie karnym, wyd. 1968
- Funkcje zasady skargowości w polskim procesie karnym, wyd. 1975
- Rozprawa w kolegium I instancji do spraw wykroczeń, wyd. 1981
- Przebieg rozprawy w kolegium do spraw wykroczeń, wyd. 1997
- Problemy karnoprocesowe związane z HIV/AIDS, wyd. 2001

Podręczniki
- Proces karny. Część szczególna (wraz z W. Daszkiewiczem i T. Nowakiem), wyd. 1996
- Prawo karne procesowe. Dynamika postępowania (wraz z T. Nowakiem), wyd. 1999
- Proces karny (wraz z K. Marszałem i K. Zgryzkiem), wyd. 2003 i 2005
- Proces karny. Przebieg postępowania (wraz z K. Marszałem, K.Sychtą, J.Zagrodnikiem, K. Zgryzkiem), wyd. 2008

Komentarze
- Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz (wraz z P. Góreckim), wyd. 1998, 2002 i 2005
- Skarga na przewlekłość postępowania sądowego. Komentarz (wraz z P. Góreckim i P. Wilińskim), wyd. 2007
- ponadto rozdziały w pracach zbiorowych i artykuły publikowane w czasopismach prawniczych, m.in. w "Ruchu Prawniczym, Ekonomicznym i Socjologicznym", "Państwie i Prawie" oraz "Prokuraturze i Prawie"[1]

title: Stanisław Stachowiak

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Stanisław Stachowiak
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   =
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = 1 marca 1938
 |miejsce urodzenia         = Poznań
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = Profesor
 |jakich nauk               = prawnych
 |specjalność               = [[postępowanie karne]]
 |almamater                 = Uniwersytet im. Adama Mickiewicza
 |doktorat data             = 1967
 |doktorat uczelnia         = UAM
 |doktorat dyscyplina       = postępowanie karne
 |habilitacja data          = 1974
 |habilitacja uczelnia      = UAM
 |habilitacja dyscyplina    = postępowanie karne
 |profesura data            = 1985
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]]
 |okres zatr1               =
 |odznaczenia               = {{order|KZ|Z}} {{order|OOP|KK}}
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Stanisław Stachowiak''' (ur. 1 marca 1938 w [[Poznań|Poznaniu]]) – [[Polacy|polski]] [[prawnik]], karnista, [[tytuł naukowy|profesor]] [[Nauki prawne|nauk prawnych]], specjalista w zakresie [[Postępowanie karne|postępowania karnego]], związany z [[Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]].

== Życiorys ==
Urodził się w Poznaniu, gdzie uczęszczał do [[III Liceum Ogólnokształcące im. św. Jana Kantego w Poznaniu|III Liceum Ogólnokształcącego im. św. Jana Kantego]]. Studia prawnicze ukończył w 1961 na [[Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|Wydziale Prawa i Administracji UAM]], gdzie zaraz po studiach został zatrudniony{{r|uam}}. Ukończył aplikację prokuratorską i sędziowską.

W 1967 otrzymał [[Doktor (stopień naukowy)|stopień doktorski]] na podstawie pracy pt. ''Wyrok zaoczny w polskim procesie karnym'' (promotorem był [[Jan Haber]]){{r|uam}}. [[Habilitacja|Habilitował się]] w 1974 na podstawie oceny dorobku naukowego i rozprawy ''Funkcje zasady skargowości w polskim procesie karnym''{{r|uam}}. Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego nauk prawnych został mu nadany w 1985<ref name="ln">{{ludzie nauki|32214|osoba=prof. zw. dr hab. Stanisław Stachowiak|data dostępu=2015-09-16}}</ref> (stanowisko profesora zwyczajnego objął 10 lat później, w 1995).

Pracuje jako profesor w Zakładzie Postępowania Karnego na Wydziale Prawa i Administracji UAM (kierownik tego zakładu w latach 1999-2008)<ref name="uam">{{Cytuj stronę | url = https://prawo.amu.edu.pl/strona-glowna/jednostki-organizacyjne/katedry/katedra-postpowania-karnego/pracownicy2/profesorowie/prof.-zw.-dr-hab.-stanisaw-stachowiak | tytuł = Prof. zw. dr hab. Stanisław Stachowiak | opublikowany = Wydział Prawa i Administracji UAM | data dostępu = 2015-09-15}}</ref>. Od 1997 pracuje także jako profesor w Katedrze Postępowania Karnego [[Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego|Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego]].

W latach 1984–1990 pełnił funkcję dziekana macierzystego wydziału. Od 1963 jest członkiem [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa Polskiego]]. Promotor ponad 700 prac magisterskich oraz 8 przewodów doktorskich.

Odznaczony m.in. [[Krzyż Zasługi|Złotym Krzyżem Zasługi]] (1982) oraz Krzyżem Kawalerskim [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (1987).

== Wybrane publikacje ==
'''Monografie'''
* ''Wyrok zaoczny w polskim procesie karnym'', wyd. 1968
* ''Funkcje zasady skargowości w polskim procesie karnym'', wyd. 1975
* ''Rozprawa w kolegium I instancji do spraw wykroczeń'', wyd. 1981
* ''Przebieg rozprawy w kolegium do spraw wykroczeń'', wyd. 1997
* ''Problemy karnoprocesowe związane z HIV/AIDS'', wyd. 2001
'''Podręczniki'''
* ''Proces karny. Część szczególna'' (wraz z W. Daszkiewiczem i T. Nowakiem), wyd. 1996
* ''Prawo karne procesowe. Dynamika postępowania'' (wraz z T. Nowakiem), wyd. 1999
* ''Proces karny'' (wraz z K. Marszałem i K. Zgryzkiem), wyd. 2003 i 2005
* ''Proces karny. Przebieg postępowania'' (wraz z K. Marszałem, K.Sychtą, J.Zagrodnikiem, K. Zgryzkiem), wyd. 2008
'''Komentarze'''
* ''Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Komentarz'' (wraz z P. Góreckim), wyd. 1998, 2002 i 2005
* ''Skarga na przewlekłość postępowania sądowego. Komentarz'' (wraz z P. Góreckim i [[Paweł Wiliński|P. Wilińskim]]), wyd. 2007
* ponadto rozdziały w pracach zbiorowych i artykuły publikowane w czasopismach prawniczych, m.in. w "[[Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny|Ruchu Prawniczym, Ekonomicznym i Socjologicznym]]", "[[Państwo i Prawo|Państwie i Prawie]]" oraz "[[Prokuratura i Prawo|Prokuraturze i Prawie]]"{{r|uam}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol?/aStachowiak%2C+Stanis{u0142}aw./astachowiak+stanisl~aaw/-3%2C-1%2C0%2CB/exact&FF=astachowiak+stanisl~aaw&1%2C51%2C Stachowiak, Stanisław] w katalogu [[Biblioteka Narodowa (Warszawa)|Biblioteki Narodowej]]
* [https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/browse?type=author&order=ASC&rpp=20&value=Stachowiak%2C+Stanis%C5%82aw Stachowiak, Stanisław] w repozytorium [[Amur (repozytorium)|Amur]]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Stachowiak, Stanisław}}
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]]
[[Kategoria:Polscy karniści]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1938]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu]]

title: Stanisław Stachowiak

Data i miejsce urodzenia: 1 marca 1938 · Poznań

Alma Mater: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

Doktorat: 1967 – postępowanie karne · UAM

Habilitacja: 1974 – postępowanie karne · UAM


text:
# Adela Pankhurst
Adela Pankhurst Walsh (ur. 19 czerwca 1885 w Manchesterze, zm. 23 maja 1961 w Wahroonga) – brytyjsko-australijska sufrażystka, działaczka komunistyczna, później działaczka nacjonalistyczna.

## Życiorys
Była córką dr Richarda Pankhursta i sufrażystki Emmeline Pankhurst, siostrą Christabel i Sylvii. Wykształcenie odebrała w Studley Horticultural College w hrabstwie Warwickshire oraz w Manchester High School for Girls. Jako nastolatka była zaangażowana w działalność założonej przez matkę i siostrę Christabel Women's Social and Political Union.
W 1914 r. Adela opuściła WSPU i wyjechała do Australii. Podczas I wojny światowej została członkiem Women’s Peace Army zorganizowanej przez Vidę Goldstein. Adela napisała książkę Put Up the Sword i wygłaszała szereg przemówień przeciwko wojnie i poborowi. W 1917 r. poślubiła działacza związkowego Toma Walsha z którym miała pięcioro dzieci. W 1920 r. została współzałożycielką Komunistycznej Partii Australii, z której została później usunięta.
Rozczarowana komunizmem, przyswoiła sobie poglądy antykomunistyczne i nacjonalistyczne. W 1928 r. założyła antykomunistyczną Australian Women’s Guild of Empire. W 1941 r. była współzałożycielką skrajnie prawicowego Australia First Movement. W 1939 r. odwiedziła Japonię. W 1942 r. została aresztowana i internowana za swoją działalność na rzecz pokoju z Japonią. Po śmierci męża w 1943 r. wycofała się z działalności publicznej.

title: Adela Pankhurst

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Adela Pankhurst
 |grafika                   = Pankhurst-adela.jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[19 czerwca]] [[1885]]
 |miejsce urodzenia         = [[Manchester]]
 |data śmierci              = [[23 maja]] [[1961]]
 |miejsce śmierci           = Wahroonga
 |zawód                     = aktywistka
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''Adela Pankhurst Walsh''' (ur. [[19 czerwca]] [[1885]] w [[Manchester]]ze, zm. [[23 maja]] [[1961]] w [[Wahroonga]]) – brytyjsko-australijska [[sufrażystka]], działaczka [[komunizm|komunistyczna]], później działaczka [[nacjonalizm|nacjonalistyczna]].

== Życiorys ==
Była córką dr Richarda Pankhursta i sufrażystki [[Emmeline Pankhurst]], siostrą [[Christabel Pankhurst|Christabel]] i [[Sylvia Pankhurst|Sylvii]]. Wykształcenie odebrała w Studley Horticultural College w hrabstwie [[Warwickshire]] oraz w Manchester High School for Girls. Jako nastolatka była zaangażowana w działalność założonej przez matkę i siostrę Christabel [[Women's Social and Political Union]].

W 1914 r. Adela opuściła WSPU i wyjechała do [[Australia|Australii]]. Podczas [[I wojna światowa|I wojny światowej]] została członkiem Women’s Peace Army zorganizowanej przez [[Vida Goldstein|Vidę Goldstein]]. Adela napisała książkę ''Put Up the Sword'' i wygłaszała szereg przemówień przeciwko wojnie i poborowi. W 1917 r. poślubiła działacza związkowego Toma Walsha z którym miała pięcioro dzieci. W 1920 r. została współzałożycielką [[Komunistyczna Partia Australii|Komunistycznej Partii Australii]], z której została później usunięta.

Rozczarowana [[komunizm]]em, przyswoiła sobie poglądy antykomunistyczne i nacjonalistyczne. W 1928 r. założyła antykomunistyczną Australian Women’s Guild of Empire. W 1941 r. była współzałożycielką skrajnie prawicowego Australia First Movement. W 1939 r. odwiedziła [[Japonia|Japonię]]. W 1942 r. została aresztowana i internowana za swoją działalność na rzecz pokoju z Japonią. Po śmierci męża w 1943 r. wycofała się z działalności publicznej.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A120729b.htm Biografia na stronach Australian Dictionary of Biography]
* [http://www.womenaustralia.info/biogs/AWE0097b.htm Biografia na stronach National Foundation for Australian Women]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Pankhurst, Adela}}
[[Kategoria:Brytyjskie sufrażystki]]
[[Kategoria:Brytyjscy komuniści]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1885]]
[[Kategoria:Zmarli w 1961]]
[[Kategoria:Australijskie sufrażystki]]

title: Adela Pankhurst

Data i miejsce urodzenia: 19 czerwca 1885 · Manchester

Data i miejsce śmierci: 23 maja 1961 · Wahroonga

Zawód, zajęcie: aktywistka


text:
# Ołeksandr Osecki
Ołeksandr Wiktorowycz Osecki, ukr. Олександр Вікторович Осецький (ur. 12 lipca?/24 lipca 1873 w Krzemieńcu, zm. 26 lutego 1936 w Paryżu) – ukraiński wojskowy, generał major Armii Imperium Rosyjskiego, generał chorąży armii Ukraińskiej Republiki Ludowej.

## Życiorys
W 1892 r. ukończył korpus kadetów w Połocku, zaś w 1894 r. Pawłowską Szkołę Wojenną. Służył w 59 Lubelskim Pułku Piechoty w Odessie. W 1900 r. ukończył Nikołajewską Akademię Sztabu Generalnego, po czym został młodszym adiutantem w sztabie 15 Dywizji Piechoty. Od marca 1902 r. był młodszym oficerem 6 Finlandzkiego Pułku Strzeleckiego. W maju tego roku objął funkcję adiutanta w komendanturze oficerskiej szkoły strzeleckiej. W 1903 r. ukończył studia w instytucie archeologicznym w Sankt Petersburgu. Od 1907 r. dowodził kompanią Lejbgwardyjskiego Pułku Preobrażenskiego. W 1909 r. awansował do stopnia kapitana. W 1912 r. ukończył oficerską szkołę strzelecką, po czym został w niej instruktorem.
Brał udział w I wojnie światowej. Od 1914 r. w stopniu podpułkownika służył w 6 Taurydzkim Pułku Grenadierów. Tymczasowo dowodził nim. W listopadzie tego roku mianowano go pułkownikiem. Objął dowodzenie 3 Pernowskiego Pułku Grenadierów. Dwukrotnie był ranny. W lutym 1917 r. został dowódcą brygady w 31 Dywizji Piechoty, zaś w maju tego roku brygady 2 Dywizji Grenadierów. Awansował na generała majora. W listopadzie przybył do Kijowa, gdzie miał objąć dowodzenie 4 Dywizji Ukraińskiej. Nie przyjął jednak tej funkcji, pozostając w rezerwie oficerskiej Ministerstwa Wojny.
Po zajęciu Kijowa przez wojska bolszewickie wstąpił do Hajdamackiego Kosza Słobodzkiej Ukrainy. Od lutego 1918 był szefem sztabu generalnego. W kwietniu tego roku objął dowodzenie Połtawskiego Korpusu Armijnego, zaś w czerwcu tego roku Korpusu Ochrony Kolejowej. Sformował w jego składzie pułk rezerwowy, do którego weszli oficerowie i żołnierze krytycznie nastawieni do hetmana Pawło Skoropadskiego. Utworzył też niewielkie oddziały wojskowe w najważniejszych węzłach kolejowych. Pod koniec 1918 był jednym z pierwszych dowódców, którzy wsparli powstanie antyhetmańskie Symona Petlury. Faktycznie sformował wojskowy sztab powstańców. Następnie otrzymał tytuł atamana nakaźnego, zostając szefem sztabu generalnego wojsk ukraińskich. Od stycznia 1919 był zastępcą ministra wojny Ukraińskiej Republiki Ludowej. Jednocześnie pełnił funkcję głównego inspektora Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej. Od kwietnia tego roku dowodził Grupą Chełmską. Opowiadał się za zawarciem rozejmu z bolszewikami i skoncentrowaniu wszystkich wojsk przeciwko Polakom. W lipcu miał zostać wysłany do Włoch jako przedstawiciel wojskowy URL, ale ostatecznie pozostał w Kamieńcu Podolskim. W grudniu ewakuował się na ziemie zajęte przez Wojsko Polskie. W kwietniu 1920 wysłano go do Polski jako przedstawiciela przewodniczącego Dyrektoriatu Symona Petlury przy Naczelniku Państwa Józefie Piłsudskim. Na emigracji mieszkał krótko w Polsce, potem przeniósł się do Belgii, zaś w 1923 r. przybył do Francji.
Odznaczony Orderem Świętego Stanisława II klasy, Szablą Świętego Jerzego, Orderem Świętej Anny II klasy, Orderem Świętego Włodzimierza IV klasy z mieczami i wstęgą, mieczami do Orderu św. Anny, Orderem Świętego Włodzimierza III klasy z mieczami.

title: Ołeksandr Osecki

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko      = Ołeksandr Osecki
 |imię i nazwisko org  = {{k|uk|Олександр Вікторович Осецький}}
 |pseudonim            =
 |rodzaj wojsk         = lądowe
 |zwycięstwa           =
 |grafika              = Osecki.jpg
 |opis grafiki         =
 |stopień grafika      = 12 УНР 30-03-1920 Генерал-хорунжий.svg
 |stopień              = [[generał-chorąży]]
 |data urodzenia       = [[24 lipca]] [[1873]]
 |miejsce urodzenia    = [[Krzemieniec (miasto)|Krzemieniec]], [[gubernia wołyńska]], [[Imperium Rosyjskie]]
 |data śmierci         = [[26 lutego]] [[1936]]
 |miejsce śmierci      = [[Paryż]], [[III Republika Francuska|Francja]]
 |lata służby          =
 |siły zbrojne         = [[Plik:Coat of Arms of Russian Empire.svg|20px]] [[Armia Imperium Rosyjskiego]]
[[Plik:Coat of Arms of UNR-1.svg|20px]] [[Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej]]
 |formacja             =
 |jednostki            =
 |stanowiska           =
 |wojny i bitwy        = [[I wojna światowa]],
 [[wojna ukraińsko-sowiecka]],
 [[wojna polsko-bolszewicka]]
 |późniejsza praca     =
 |odznaczenia          = {{order|OŚW|3}} {{order|OŚW|4}} {{order|CiKOŚSt|2}} {{order|ŚA|2}} {{order|ZS|2}} {{order|OŚA}}
 |commons              =
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
}}
[[Plik:Петлюра на фронті у штабному вагоні, 1919 рік.jpg|250px|thumb|[[Symon Petlura]] i Ołeksandr Osecki w wagonie sztabowym 1919]]
'''Ołeksandr Wiktorowycz Osecki''', [[język ukraiński|ukr.]] Олександр Вікторович Осецький (ur. {{data|1873-07-24}} w [[Krzemieniec (miasto)|Krzemieńcu]], zm. [[26 lutego]] [[1936]] w [[Paryż]]u) – ukraiński wojskowy, generał major [[Armia Imperium Rosyjskiego|Armii Imperium Rosyjskiego]], [[generał|generał chorąży]] [[Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej|armii]] [[Ukraińska Republika Ludowa|Ukraińskiej Republiki Ludowej]].

== Życiorys ==
W 1892 r. ukończył korpus kadetów w [[Połock]]u, zaś w 1894 r. [[Pawłowska Szkoła Wojskowa|Pawłowską Szkołę Wojenną]]. Służył w 59 Lubelskim Pułku Piechoty w [[Odessa|Odessie]]. W 1900 r. ukończył [[Nikołajewska Akademia Sztabu Generalnego|Nikołajewską Akademię Sztabu Generalnego]], po czym został młodszym adiutantem w sztabie 15 Dywizji Piechoty. Od marca 1902 r. był młodszym oficerem 6 Finlandzkiego Pułku Strzeleckiego. W maju tego roku objął funkcję adiutanta w komendanturze oficerskiej szkoły strzeleckiej. W 1903 r. ukończył studia w instytucie archeologicznym w [[Petersburg|Sankt Petersburgu]]. Od 1907 r. dowodził kompanią [[Lejb-Gwardyjski Preobrażeński Pułk|Lejbgwardyjskiego Pułku Preobrażenskiego]]. W 1909 r. awansował do stopnia kapitana. W 1912 r. ukończył oficerską szkołę strzelecką, po czym został w niej instruktorem.

Brał udział w [[I wojna światowa|I wojnie światowej]]. Od 1914 r. w stopniu podpułkownika służył w [[6 Taurydzki Pułk Grenadierów|6 Taurydzkim Pułku Grenadierów]]. Tymczasowo dowodził nim. W listopadzie tego roku mianowano go pułkownikiem. Objął dowodzenie [[3 Pernowski Pułk Grenadierów|3 Pernowskiego Pułku Grenadierów]]. Dwukrotnie był ranny. W lutym 1917 r. został dowódcą brygady w [[31 Dywizja Piechoty (Imperium Rosyjskie)|31 Dywizji Piechoty]], zaś w maju tego roku brygady 2 Dywizji Grenadierów. Awansował na generała majora. W listopadzie przybył do [[Kijów|Kijowa]], gdzie miał objąć dowodzenie 4 Dywizji Ukraińskiej. Nie przyjął jednak tej funkcji, pozostając w rezerwie oficerskiej Ministerstwa Wojny.

Po zajęciu Kijowa przez wojska bolszewickie wstąpił do Hajdamackiego Kosza Słobodzkiej Ukrainy. Od lutego 1918 był szefem sztabu generalnego. W kwietniu tego roku objął dowodzenie Połtawskiego Korpusu Armijnego, zaś w czerwcu tego roku Korpusu Ochrony Kolejowej. Sformował w jego składzie pułk rezerwowy, do którego weszli oficerowie i żołnierze krytycznie nastawieni do hetmana [[Pawło Skoropadski]]ego. Utworzył też niewielkie oddziały wojskowe w najważniejszych węzłach kolejowych. Pod koniec 1918 był jednym z pierwszych dowódców, którzy wsparli [[Dyrektoriat (Ukraina)|powstanie antyhetmańskie]] [[Symon Petlura|Symona Petlury]]. Faktycznie sformował wojskowy sztab powstańców. Następnie otrzymał tytuł atamana nakaźnego, zostając szefem sztabu generalnego wojsk ukraińskich. Od stycznia 1919 był zastępcą ministra wojny [[Ukraińska Republika Ludowa|Ukraińskiej Republiki Ludowej]]. Jednocześnie pełnił funkcję głównego inspektora [[Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej|Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej]]. Od kwietnia tego roku dowodził Grupą Chełmską. Opowiadał się za zawarciem rozejmu z bolszewikami i skoncentrowaniu wszystkich wojsk przeciwko Polakom. W lipcu miał zostać wysłany do [[Królestwo Włoch (1861–1946)|Włoch]] jako przedstawiciel wojskowy URL, ale ostatecznie pozostał w [[Kamieniec Podolski|Kamieńcu Podolskim]]. W grudniu ewakuował się na ziemie zajęte przez [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojsko Polskie]]. W kwietniu 1920 wysłano go do [[II Rzeczpospolita|Polski]] jako przedstawiciela przewodniczącego [[Dyrektoriat (Ukraina)|Dyrektoriatu]] Symona Petlury przy [[Naczelnik Państwa|Naczelniku Państwa]] [[Józef Piłsudski|Józefie Piłsudskim]]. Na emigracji mieszkał krótko w Polsce, potem przeniósł się do [[Belgia|Belgii]], zaś w 1923 r. przybył do [[Francja|Francji]].

Odznaczony [[Order Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)|Orderem Świętego Stanisława]] II klasy, [[Broń Złota|Szablą Świętego Jerzego]], [[Order Świętej Anny|Orderem Świętej Anny]] II klasy, [[Order Świętego Włodzimierza|Orderem Świętego Włodzimierza]] IV klasy z mieczami i wstęgą, mieczami do Orderu św. Anny, Orderem Świętego Włodzimierza III klasy z mieczami.

== Bibliografia ==
* Jarosław Tinczenko, ''Офіцерський корпус Армії Української Народної Республіки (1917-1921)'', Київ 2007, Wyd. ''Темпора'', {{ISBN|966-8201-26-4}}
* [http://history.franko.lviv.ua/IIo.htm Biografia Ołeksandra Oseckiego] {{lang|uk}}
* [http://www.grwar.ru/persons/persons.html?id=1848 ''Осецкий, Александр Викторович'' na stronie ''Русская армия в Великой войне''] {{lang|ru}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Osecki, Ołeksandr}}
[[Kategoria:Absolwenci Nikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego]]
[[Kategoria:Generałowie majorowie armii Imperium Rosyjskiego]]
[[Kategoria:Generałowie Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej]]
[[Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie)]]
[[Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (Ukraińska Republika Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jerzego (Imperium Rosyjskie)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny]]
[[Kategoria:Odznaczeni Bronią Złotą]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Krzemieńcu]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1873]]
[[Kategoria:Zmarli w 1936]]
[[Kategoria:Absolwenci Pawłowskiej Szkoły Wojskowej]]
[[Kategoria:Emigracja ukraińska]]

title: Ołeksandr OseckiОлександр Вікторович Осецький

Data i miejsce urodzenia: 24 lipca 1873 · Krzemieniec, gubernia wołyńska, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci: 26 lutego 1936 · Paryż, Francja

Siły zbrojne: Armia Imperium Rosyjskiego · Armia Czynna Ukraińskiej Republiki Ludowej

Główne wojny i bitwy: I wojna światowa, · wojna ukraińsko-sowiecka, · wojna polsko-bolszewicka


text:
# Baldissero Canavese
Baldissero Canavese – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Turyn.
Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 510 osób, 127,5 os./km².

title: Baldissero Canavese

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Baldissero Canavese
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Baldissero Canavese Chiesa Parrocchiale.jpg
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Baldissero Canavese-Stemma.png
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Piemont
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Prowincja Turyn|Turyn]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]
 |kod statystyczny                = 001017
 |powierzchnia                    = 4 km²
 |rok                             = 2004
 |liczba ludności                 = 510
 |gęstość zaludnienia             = 127,5 os./km²
 |numer kierunkowy                = 0124
 |kod pocztowy                    = 10080
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Włoch
 |kod mapy                        = Piemont
 |współrzędne                     = 45°25′N 7°45′E
 |commons                         =
 |www                             = http://www.comune.baldisserocanavese.to.it/it-it/home
}}
'''Baldissero Canavese''' – miejscowość i gmina we [[Włochy|Włoszech]], w regionie [[Piemont]], w prowincji [[prowincja Turyn|Turyn]].

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 510 osób, 127,5 os./km².

== Bibliografia ==
* Źródło danych: [http://www.istat.it Istituto Nazionale di Statistica]

{{Prowincja Turyn}}

[[Kategoria:Miejscowości w prowincji Turyn]]

title: Baldissero Canavese

Państwo: Włochy

Region: Piemont

Prowincja: Turyn

Powierzchnia: 4 km²


text:
# Szczurkowo
Szczurkowo (niem. Schönbruch) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Sępopol. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
Wieś leżąca na granicy polsko-rosyjskiej, przedzielona szlabanem. Wieś bociania, jedno z najliczniejszych skupisk bocianich gniazd. Po kilka na każdym domostwie i okolicznych drzewach (gniazda umieszczone na specjalnych podestach). W dawnej szkole znajduje się Dom Opieki, w którym urządzono publiczną kaplicę (parafia Żydowo).

## Historia
Dawny majątek i wieś szlachecka. W 1889 r. wraz z folwarkiem Borzęty majątek ziemski zajmował 642 ha. Szkołę założono w XVI w., jako przykościelną. W 1737 r. poddano ją nadzorowi państwowemu. W 1935 r. w szkole pracowało czterech nauczycieli i uczyło się 175 uczniów. W 1939 r. w Szczurkowie mieszkało 1139 osób. Od sierpnia do początku września 1945 roku wieś znajdowała się pod polską administracją, jednak następnie została zajęta przez ZSRR wbrew wcześniejszym ustaleniom granicznym. Po 1945 r. miejscowość została przedzielona granicą i podupadła gospodarczo, w 1945 stała się siedzibą gminy Szczurkowo (zlikwidowanej w tym samym roku). W 1979 r. było tu 29 indywidualnych gospodarstw rolnych, uprawiających łącznie 279 ha ziemi. W tym czasie we wsi był klub, punkt biblioteczny, sala kinowa na 60 miejsc, ośrodek zdrowia i punkt apteczny. W 1983 r. po polskiej stronie znajdowały się 23 domy i mieszkały 222 osoby.

## Urodzeni w Szczurkowie
- Otto von Bolschwing - nazista, zbrodniarz wojenny[6].

## Zabytki
- pałac

title: Szczurkowo

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Szczurkowo
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Schloss Schoenbruch Sammlung Duncker.jpg
 |opis zdjęcia           = Nieistniejący dwór w Szczurkowie, druga połowa XIX w.
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = warmińsko-mazurskie
 |powiat                 = [[Powiat bartoszycki|bartoszycki]]
 |gmina                  = [[Sępopol (gmina)|Sępopol]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 143<ref>{{Cytuj |tytuł = GUS - Bank Danych Lokalnych |data dostępu = 2024-06-05 |opublikowany = bdl.stat.gov.pl |url = https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/podgrup/temat |język = pl en}}</ref>
 |rok                    = 2021
 |strefa numeracyjna     = 89
 |kod pocztowy           = 11-210<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=1271}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = NBA
 |SIMC                   = 0487730
 |kod mapy               = Sępopol (gmina)
 |współrzędne            = 54°21'21"N 20°53'58"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|134952|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Szczurkowo
 |www                    =
}}
'''Szczurkowo''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Schönbruch''<ref name="MP">Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ({{Monitor Polski | rok = 1946 | numer = 142 | pozycja = 262}})</ref>) – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat bartoszycki|powiecie bartoszyckim]], w [[Sępopol (gmina)|gminie Sępopol]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo olsztyńskie (1975–1998)|województwa olsztyńskiego]].

Wieś leżąca na granicy polsko-rosyjskiej, przedzielona szlabanem. Wieś bociania, jedno z najliczniejszych skupisk bocianich gniazd. Po kilka na każdym domostwie i okolicznych drzewach (gniazda umieszczone na specjalnych podestach). W dawnej szkole znajduje się Dom Opieki, w którym urządzono publiczną kaplicę (parafia [[Żydowo (województwo warmińsko-mazurskie)|Żydowo]]).

== Historia ==
Dawny majątek i wieś szlachecka. W 1889 r. wraz z folwarkiem [[Borzęty]] majątek ziemski zajmował 642 ha. Szkołę założono w XVI w., jako przykościelną. W 1737 r. poddano ją nadzorowi państwowemu. W 1935 r. w szkole pracowało czterech nauczycieli i uczyło się 175 uczniów. W 1939 r. w Szczurkowie mieszkało 1139 osób. Od sierpnia do początku września 1945 roku wieś znajdowała się pod polską administracją, jednak następnie została zajęta przez ZSRR wbrew wcześniejszym ustaleniom granicznym<ref>{{Cytuj | url=http://historia-wyzynaelblaska.pl/granica-polsko-radziecka-w-b.-prusach-wschodnich.html | tytuł=Granica polsko-radziecka w b. Prusach Wschodnich – Historia Wysoczyzny Elbląskiej<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=historia-wyzynaelblaska.pl | język=pl | data dostępu=2017-11-26}}</ref>. Po 1945 r. miejscowość została przedzielona granicą i podupadła gospodarczo, w 1945 stała się siedzibą [[gmina Szczurkowo|gminy Szczurkowo]] (zlikwidowanej w tym samym roku). W 1979 r. było tu 29 indywidualnych gospodarstw rolnych, uprawiających łącznie 279 ha ziemi. W tym czasie we wsi był klub, punkt biblioteczny, sala kinowa na 60 miejsc, ośrodek zdrowia i punkt apteczny. W 1983 r. po polskiej stronie znajdowały się 23 domy i mieszkały 222 osoby.

== Urodzeni w Szczurkowie ==
* [[Otto von Bolschwing]] - nazista, zbrodniarz wojenny<ref>Fabrizio Calvi, ''Pakt z diabłem''. Wydawnictwo Jeden Świat Warszawa 2008, s.175.</ref>.

== Zabytki ==
* pałac

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* ''Bartoszyce. Z dziejów miasta i okolic''. Wyd. drugie zmienione. Wyd. Pojezierze, Olsztyn 1987, 480 str., {{ISBN|83-7002-239-1}}
* {{Cytuj|tytuł = Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom II |data = 1999 |isbn = 83-912605-0-X |inni = Mieczysław Wieliczko (fot.); Bronisław Magdziarz (red.); Janina Bosko |miejsce = Olsztyn |wydawca = Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej |oclc = 831022246}}

{{Gmina Sępopol}}

[[Kategoria:Szczurkowo]]

title: Szczurkowo

Państwo: Polska

Województwo: warmińsko-mazurskie

Powiat: bartoszycki

Gmina: Sępopol

Tablice rejestracyjne: NBA


text:
# Źródła prawa pracy
Źródła prawa pracy w rozumieniu kodeksu pracy to rodzaj aktów normatywnych kształtujących prawa i obowiązki pracowników oraz pracodawców.
Zgodnie z art. 9 par. 1 kp źródłem prawa pracy jest kodeks pracy oraz przepisy innych ustaw oraz aktów wykonawczych do ustawy. Ponadto do źródeł prawa pracy należy zaliczyć układ zbiorowy pracy, inne oparte na ustawie porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy (tzw. akty prawa wewnętrznego lub swoiste źródła prawa). Do źródeł prawa w szerszym ujęciu (zawiera się w nich źródło prawa pracy) należy Konstytucja, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz prawo stanowione przez organizację międzynarodową.
Źródła prawa pracy podlegają zasadzie hierarchizacji aktów prawnych, zgodnie z którą akt niższego rzędu nie może być sprzeczny z aktem wyższego rzędu. Zasada ta ulega jednak w prawie pracy modyfikacji, czyli akt prawny niższego rzędu może być korzystniejszy dla pracownika. Podobnie za nieobowiązujące uznaje się postanowienia aktów prawa wewnętrznego naruszające zasady równego zatrudnienia.
Nie jest źródłem prawa pracy umowa o pracę, przyjmuje się bowiem, iż każda umowa jest wyłącznie aktem stosowania prawa.
 Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

title: Źródła prawa pracy

wikitext:
'''Źródła prawa pracy''' w rozumieniu [[kodeks pracy|kodeksu pracy]] to rodzaj [[akt normatywny|aktów normatywnych]] kształtujących prawa i obowiązki [[pracownik]]ów oraz [[pracodawca|pracodawców]].
[[File:Porzadek sluzbowy 1914.pdf|thumb|250px|„Porządek służbowy dla robotników kopalń...” w [[C. K.]] kopalniach [[Zagłębie Krakowskie|okręgu krakowskiego]] wprowadzony do stosowania w 1914 roku]]
Zgodnie z art. 9 par. 1 kp źródłem prawa pracy jest [[kodeks pracy]] oraz przepisy innych [[ustawa|ustaw]] oraz [[rozporządzenie|aktów wykonawczych do ustawy]]. Ponadto do źródeł prawa pracy należy zaliczyć [[układ zbiorowy pracy]], inne oparte na ustawie [[porozumienie zbiorowe|porozumienia zbiorowe]], [[regulamin]]y i [[statut]]y określające prawa i obowiązki stron [[stosunek pracy|stosunku pracy]] (tzw. akty prawa wewnętrznego lub swoiste źródła prawa). Do źródeł prawa w szerszym ujęciu (zawiera się w nich źródło prawa pracy) należy [[Konstytucja]], [[ratyfikacja|ratyfikowane]] [[umowa międzynarodowa|umowy międzynarodowe]] oraz prawo stanowione przez [[organizacja międzynarodowa|organizację międzynarodową]].

Źródła prawa pracy podlegają zasadzie [[hierarchia aktów prawnych|hierarchizacji aktów prawnych]], zgodnie z którą akt niższego rzędu nie może być sprzeczny z aktem wyższego rzędu. Zasada ta ulega jednak w prawie pracy modyfikacji, czyli akt prawny niższego rzędu może być korzystniejszy dla pracownika. Podobnie za nieobowiązujące uznaje się postanowienia aktów prawa wewnętrznego naruszające zasady równego zatrudnienia.

Nie jest źródłem prawa pracy [[umowa o pracę]], przyjmuje się bowiem, iż każda [[umowa]] jest wyłącznie aktem [[stosowanie prawa|stosowania prawa]].

{{Zastrzeżenia|Prawo}}

[[Kategoria:Prawo pracy]]


text:
# Port lotniczy Knjaževac
Port lotniczy Knjaževac (IATA: KZC, ICAO: LYKZ) – dawne lotnisko położone na północ od Knjaževaca (Serbia). Używane było do celów sportowych w latach 1989–1996.

title: Port lotniczy Knjaževac

wikitext:
{{Lotnisko infobox
 |nazwa                = Aerodrom Knjaževac
Knjaževac Airport
Port lotniczy Knjaževac
 |nazwa oryginalna     =
 |zdjęcie              =
 |opis zdjęcia         =
 |alt zdjęcia          =
 |państwo              = SRB
 |miejscowość          = [[Knjaževac]]
 |typ                  = cywilne
 |właściciel           =
 |zarządca             =
 |data otwarcia        =
 |data zamknięcia      =
 |IATA                 = KZC
 |ICAO                 = LYKZ
 |strefa czasowa       =
 |wysokość             = 200 m n.p.m.
 |statystyki rok       =
 |liczba pasażerów     =
 |cargo                =
 |liczba operacji      =
 |1. pas: kierunek     = 2/20
 |1. pas: nawierzchnia = [[trawa]]
 |1. pas: długość      = 1160 m
 |współrzędne          = 43°41′30″N 22°19′5″E
 |commons              =
 |www                  =
}}
'''Port lotniczy Knjaževac''' ([[Kod lotniska IATA|IATA]]: '''KZC''', [[Kod lotniska ICAO|ICAO]]: '''LYKZ''') – dawne [[lotnisko]] położone na północ od [[Knjaževac]]a ([[Serbia]]). Używane było do celów sportowych w latach [[1989]]–[[1996]].

== Bibliografia ==
* [http://web.archive.org/web/20160303165324/http://www.modli.rs/flying/books/slobodno_sletanje/12%20KNJAZEVAC.pdf Informacje o lotnisku (PDF)]

{{Serbskie porty lotnicze}}

[[Kategoria:Porty lotnicze w Serbii|Knjaževac]]
[[Kategoria:Dawne lotniska]]
[[Kategoria:Knjaževac]]

title: Aerodrom Knjaževac · Knjaževac Airport · Port lotniczy Knjaževac

Państwo: Serbia

Miejscowość: Knjaževac

Typ: cywilne

Kod IATA: KZC

Kod ICAO: LYKZ

title: Drogi startowe

Kierunek 2/20: trawa, 1160 m


text:
# Jürgen Croy
Jürgen Croy (ur. 19 października 1946 w Zwickau) – piłkarz niemiecki grający na pozycji bramkarza.

## Kariera klubowa
Croy urodził się w mieście Zwickau. Treningi piłkarskie rozpoczął w 1958 roku w tamtejszym klubie BSG Aktivist Karl Marx Zwickau. W 1963 roku został zawodnikiem innego klubu z Zwickau, Motoru. W jego barwach zadebiutował w 1965 roku w rozgrywkach pierwszej ligi NRD. Od czasu debiutu był podstawowym zawodnikiem zespołu, a w 1967 roku zajął z nim w lidze 3. miejsce, najwyższe w swojej karierze piłkarskiej. W tym samym roku wywalczył także Puchar NRD (zwycięstwo 3:0 w finale nad Hansą Rostock). W następnym roku zadebiutował w europejskich pucharach, występując w rozgrywkach Pucharu Zdobywców Pucharów. W 1975 roku wywalczył swój ostatni sukces w sportowej karierze, gdy po raz drugi wygrał Puchar NRD z Zwickau (wówczas grającym już pod nazwą Sachsenring). W finale Zwickau wygrało po serii rzutów karnych z Dynamem Drezno.
Karierę Croy zakończył w 1981 roku. W lidze w barwach Zwickau rozegrał 372 mecze. W latach 1972, 1976 i 1978 został uznany przez prasę w NRD piłkarzem roku.
Po zakończeniu kariery Jürgen Croy był trenerem Sachsenring Zwickau w latach 1984–1988.
| Sezon     | Klub                | Liga         | Mecze | Bramki |
| --------- | ------------------- | ------------ | ----- | ------ |
| 1965/1966 | Motor Zwickau       | DDR-Oberliga | 24    | 0      |
| 1966/1967 | Motor Zwickau       | DDR-Oberliga | 26    | 0      |
| 1967/1968 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 25    | 0      |
| 1968/1969 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 26    | 0      |
| 1969/1970 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 24    | 0      |
| 1970/1971 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 25    | 0      |
| 1971/1972 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 25    | 0      |
| 1972/1973 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 10    | 0      |
| 1973/1974 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 24    | 0      |
| 1974/1975 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 26    | 0      |
| 1975/1976 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 25    | 0      |
| 1976/1977 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 23    | 0      |
| 1977/1978 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 25    | 0      |
| 1978/1979 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 13    | 0      |
| 1979/1980 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 25    | 0      |
| 1980/1981 | Sachsenring Zwickau | DDR-Oberliga | 26    | 0      |
| Łącznie   | Łącznie             | Łącznie      | 372   | 0      |

## Kariera reprezentacyjna
W reprezentacji NRD Croy zadebiutował 17 maja 1967 roku w wygranym 1:0 towarzyskim spotkaniu ze Szwecją. W 1972 roku był pierwszym bramkarzem olimpijskiej kadry NRD, która na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium wywalczyła brązowy medal. W 1974 roku został powołany przez selekcjonera Georga Buschnera do reprezentacji na Mistrzostwa Świata w RFN (jedyny mundial, w którym uczestniczyła kadra NRD). Tam Croy wystąpił we wszystkich meczach swojej drużyny: z Australią (2:0), z Chile (1:1), z RFN (1:0), z Brazylią (0:1), z Holandią (0:2) i z Argentyną (1:1). W 1976 roku Jürgen Croy zdobył z NRD złoty medal Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (w finale Niemcy wygrali 3:1 z Polską). Karierę reprezentacyjną zakończył w 1981 roku. W kadrze narodowej rozegrał 86 meczów.

title: Jürgen Croy

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Jürgen Croy
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Jürgen Croy(cropped).jpg
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = 19 października 1946
 |miejsce urodzenia       = [[Zwickau]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 186 cm
 |pozycja                 = [[bramkarz]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       = ! 1965–1981 ! [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] ! 372 ! 0
 |kariera reprezentacyjna = ! 1967–1981 ! {{reprezentacja|DDR|pn}} ! 86 ! 0
 |kariera trenerska       = ! 1984–1988 ! [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]]
 |medale                  =
{{Medalista infobox/reprezentacja|DDR}}
{{Medalista infobox/nagłówek|IO}}
{{Medalista infobox/IO|L|Montreal|1976|piłka nożna|złoto}}
{{Medalista infobox/IO|L|Monachium|1972|piłka nożna|brąz}}
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Jürgen Croy''' (ur. [[19 października]] [[1946]] w [[Zwickau]]) – [[piłkarz]] [[Niemcy|niemiecki]] grający na pozycji [[bramkarz]]a.

== Kariera klubowa ==
Croy urodził się w mieście [[Zwickau]]. Treningi piłkarskie rozpoczął w 1958 roku w tamtejszym klubie [[Aktivist Zwickau|BSG Aktivist Karl Marx Zwickau]]. W 1963 roku został zawodnikiem innego klubu z Zwickau, [[FSV Zwickau|Motoru]]. W jego barwach zadebiutował w 1965 roku w rozgrywkach [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|pierwszej ligi NRD]]. Od czasu debiutu był podstawowym zawodnikiem zespołu, a w 1967 roku zajął z nim w lidze 3. miejsce, najwyższe w swojej karierze piłkarskiej. W tym samym roku wywalczył także [[Puchar FDGB w piłce nożnej mężczyzn|Puchar NRD]] (zwycięstwo 3:0 w finale nad [[Hansa Rostock|Hansą Rostock]]). W następnym roku zadebiutował w europejskich pucharach, występując w rozgrywkach [[Puchar Zdobywców Pucharów w piłce nożnej|Pucharu Zdobywców Pucharów]]. W 1975 roku wywalczył swój ostatni sukces w sportowej karierze, gdy po raz drugi wygrał Puchar NRD z Zwickau (wówczas grającym już pod nazwą Sachsenring). W finale Zwickau wygrało po [[seria rzutów karnych|serii rzutów karnych]] z [[Dynamo Drezno|Dynamem Drezno]].

Karierę Croy zakończył w 1981 roku. W lidze w barwach Zwickau rozegrał 372 mecze. W latach 1972, 1976 i 1978 został uznany przez prasę w NRD piłkarzem roku.

Po zakończeniu kariery Jürgen Croy był trenerem Sachsenring Zwickau w latach 1984–1988.

{| class="wikitable"  style="text-align: center;"
! Sezon !! Klub !! Liga !! Mecze !! Bramki
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1965/1966)|1965/1966]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Motor Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 24 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1966/1967)|1966/1967]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Motor Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 26 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1967/1968)|1967/1968]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 25 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1968/1969)|1968/1969]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 26 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1969/1970)|1969/1970]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 24 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1970/1971)|1970/1971]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 25 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1971/1972)|1971/1972]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 25 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1972/1973)|1972/1973]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 10 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1973/1974)|1973/1974]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 24 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1974/1975)|1974/1975]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 26 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1975/1976)|1975/1976]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 25 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1976/1977)|1976/1977]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 23 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1977/1978)|1977/1978]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 25 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1978/1978)|1978/1979]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 13 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1979/1980)|1979/1980]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 25 || 0
|-
| [[DDR-Oberliga w piłce nożnej (1980/1981)|1980/1981]] || {{Flaga|GDR}} [[FSV Zwickau|Sachsenring Zwickau]] || [[DDR-Oberliga w piłce nożnej|DDR-Oberliga]] || 26 || 0
|-
! colspan="3" | Łącznie !! 372 !! 0
|}

== Kariera reprezentacyjna ==
W [[Reprezentacja Niemieckiej Republiki Demokratycznej w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji NRD]] Croy zadebiutował 17 maja 1967 roku w wygranym 1:0 towarzyskim spotkaniu ze [[Reprezentacja Szwecji w piłce nożnej mężczyzn|Szwecją]]. W 1972 roku był pierwszym bramkarzem olimpijskiej kadry NRD, która na [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1972|Igrzyskach Olimpijskich w Monachium]] wywalczyła brązowy medal. W 1974 roku został powołany przez selekcjonera [[Georg Buschner|Georga Buschnera]] do reprezentacji na [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1974|Mistrzostwa Świata w RFN]] (jedyny mundial, w którym uczestniczyła kadra NRD). Tam Croy wystąpił we wszystkich meczach swojej drużyny: z [[Reprezentacja Australii w piłce nożnej mężczyzn|Australią]] (2:0), z [[Reprezentacja Chile w piłce nożnej mężczyzn|Chile]] (1:1), z [[Reprezentacja Niemiec w piłce nożnej mężczyzn|RFN]] (1:0), z [[Reprezentacja Brazylii w piłce nożnej mężczyzn|Brazylią]] (0:1), z [[Reprezentacja Holandii w piłce nożnej mężczyzn|Holandią]] (0:2) i z [[Reprezentacja Argentyny w piłce nożnej mężczyzn|Argentyną]] (1:1). W 1976 roku Jürgen Croy zdobył z NRD złoty medal [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1976|Igrzysk Olimpijskich w Montrealu]] (w finale Niemcy wygrali 3:1 z [[Reprezentacja Polski w piłce nożnej mężczyzn|Polską]]). Karierę reprezentacyjną zakończył w 1981 roku. W kadrze narodowej rozegrał 86 meczów.

== Linki zewnętrzne ==
* {{NFT|p|17370}}

{{Grupa szablonów
| tytuł    = Składy reprezentacji NRD
| zwijanie = zwinięte
| lista    =
{{IO NRD 1972}}
{{NRD 1974}}
{{IO NRD 1976}}
}}
{{Trenerzy piłkarscy FSV Zwickau}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Croy, [[Kategoria:Piłkarze nożni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964]]}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1946]]
[[Kategoria:Reprezentanci Niemieckiej Republiki Demokratycznej w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Wschodnioniemieccy medaliści olimpijscy]]
[[Kategoria:Piłkarze FSV Zwickau]]
[[Kategoria:Niemieccy trenerzy piłkarscy]]
[[Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1974]]
[[Kategoria:Piłkarze nożni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972]]
[[Kategoria:Piłkarze nożni na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1976]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1972]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1976]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Zwickau]]

title: · Jürgen Croy

Data i miejsce urodzenia: 19 października 1946 · Zwickau

Pozycja: bramkarz

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Sachsenring Zwickau · 372 · (0)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

NRD · 86 · (0)

title: Kariera trenerska

Lata: Drużyna

Sachsenring Zwickau

title: Dorobek medalowy

złoto: Montreal 1976 · piłka nożna

brąz: Monachium 1972 · piłka nożna


text:
# Klikovače
Klikovače (cyr. Кликоваче) – wieś w Czarnogórze, w gminie Danilovgrad. W 2011 roku liczyła 426 mieszkańców.

title: Klikovače

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Klikovače
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Кликоваче}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Czarnogóra
 |1. jednostka administracyjna = [[Gmina Danilovgrad|Danilovgrad]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 426{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Klikovače''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Кликоваче) – [[wieś]] w [[Czarnogóra|Czarnogórze]], w [[Gmina Danilovgrad|gminie Danilovgrad]]. W 2011 roku liczyła 426 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/knjiga_prvi%20rezultati(1).pdf|tytuł=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori|opublikowany=Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT|język=sla|data dostępu=2019-12-16}}</ref>
}}

{{Gmina Danilovgrad}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Danilovgrad]]

title: KlikovačeКликоваче

Państwo: Czarnogóra

Gmina: Danilovgrad