text:
# Berylany
Berylany, nazwa systematyczna: dioksydoberylany(2−), w systemie Stocka: berylany(II) – nieorganiczne związki chemiczne berylu, sole zawierające anion berylanowy BeO2−
2 lub diberylanowy Be
2O2−
3.
Skłonność berylu do tworzenia anionów, tak jak i inne jego właściwości, różnią się od właściwości pozostałych metali 2. grupy, co można wyjaśnić bardzo dużą gęstością ładunku w kationie Be2+
. Znane są przede wszystkim berylany i diberylany metali 1. grupy, a także cięższych metali 2. grupy układu okresowego.

## Właściwości
Berylany tworzą bezbarwne lub białe kryształy, stabilne na powietrzu tylko przy braku wilgoci. W wilgotnym powietrzu lub rozpuszczone w wodzie, berylany hydrolizują, tworząc wodorotlenek berylu i odpowiednią zasadę, np. :
Na
2BeO
2 + 2 H
2O → Be(OH)
2 + 2 NaOH
Na
2Be
2O
3 + 3 H
2O → 2 Be(OH)
2 + 2 NaOH
Roztwarzanie berylanów w roztworach zasad prowadzi do otrzymania bardziej trwałych form kompleksowych – hydroksoberylanów:
Na
2BeO
2 + 2 H
2O → Na
2[Be(OH)
4]
Na
2Be
2O
3 + 3 H
2O + 2 NaOH → 2 Na
2[Be(OH)
4]
Przy niewielkim stężeniu roztworu zasady może tworzyć się także forma anionu kompleksowego o wzorze sumarycznym [BeO(OH)
2]2−
.
Berylany reagują zarówno z mocnymi, jak i słabymi kwasami, tworząc odpowiednie sole berylu lub wodorotlenek:
Na
2BeO
2 + 4 HCl → BeCl
2 + 2 NaCl + 2 H
2O
Na
2BeO
2 + H
2S → Be(OH)
2 + Na
2S
Podobna reakcja zachodzi w wilgotnym powietrzu w obecności dwutlenku węgla lub siarki, tlenków azotu i innych lotnych tlenków kwasowych:
Na
2BeO
2 + CO
2 + H
2O → Be(OH)
2 + Na
2CO
3
Na
2BeO
2 + SO
2 + H
2O → Be(OH)
2 + Na
2SO
3
Na
2BeO
2 + 2 NO
2 + H
2O → Be(OH)
2 + NaNO
3 + NaNO
2

## Otrzymywanie
Dość wysoka elektroujemność berylu (1,47 w skali Allreda-Rochowa, taka sama jak glinu) oraz niewielki promień walencyjny (102 pm) powodują, że właściwości związków berylu w znacznym stopniu odbiegają od właściwości pozostałych berylowców, a wykazują podobieństwo diagonalne do związków glinu. Stąd beryl jako jedyny metal bloku s tworzy związki o charakterze amfoterycznym.
Tlenek berylu BeO i wodorotlenek berylu z kwasami dają sole zawierające kation berylowy Be2+
, a pod wpływem silnych zasad tworzą berylany, które w roztworach wodnych występują jako aniony [Be(OH)
4]2−
 (oraz ich polimeryczne pochodne typu [(HO)
2{Be(μ-OH)
2}
nBe(OH)
2]2−
, zanikające w bardziej alkalicznym środowisku), analogicznie jak Zn(OH)
2 i Al(OH)
3.
Berylany można otrzymać na różne sposoby. Najczęstszym z nich jest wysokotemperaturowa synteza z wykorzystaniem tlenku berylu i tlenku, wodorotlenku czy też węglanu metalu alkalicznego:
BeO + Na
2O → Na
2BeO
2
2 BeO + Na
2O → Na
2Be
2O
3
BeO + 2 NaOH → Na
2BeO
2 + H
2O↑
BeO + Na
2CO
3 → Na
2BeO
2 + CO
2↑
Podczas roztwarzania metalicznego berylu, a także jego tlenku lub wodorotlenku, tworzą się tetrahydroksoberylany:
Be + 2 NaOH + 2 H
2O → Na
2[Be(OH)
4] + H
2↑
BeO + 2 NaOH + H
2O → Na
2[Be(OH)
4]
Be(OH)
2 + 2 NaOH → Na
2[Be(OH)
4]
Zatężanie wodnych roztworów berylanów nie prowadzi do uzyskania soli, gdyż wytrąca się wodorotlenek berylu. Berylan sodu Na
2BeO
2 i potasu K
2BeO
2 można natomiast uzyskać z roztworów alkoholowych.

title: Berylany

wikitext:
'''Berylany''', [[nomenklatura chemii nieorganicznej|nazwa systematyczna]]: dioksydoberylany(2−), w [[nomenklatura chemii nieorganicznej#System Stocka|systemie Stocka]]: berylany(II) – [[związki nieorganiczne|nieorganiczne związki chemiczne]] [[Beryl (pierwiastek)|berylu]], [[sole]] zawierające [[anion]] berylanowy {{chem2|BeO2(2-)}} lub diberylanowy {{chem2|Be2O3(2-)}}.

Skłonność berylu do tworzenia anionów, tak jak i inne jego właściwości, różnią się od właściwości pozostałych [[Berylowce|metali 2. grupy]], co można wyjaśnić bardzo dużą [[Ładunek elektryczny#Gęstość ładunku|gęstością ładunku]] w kationie {{Chem2|Be(2+)}}. Znane są przede wszystkim berylany i diberylany [[Litowce|metali 1. grupy]], a także cięższych metali 2. grupy układu okresowego<ref name=":0">{{Cytuj |inni = К.А. Большаков (red.) |tytuł = Химия и технология редких и рассеянных элементов. Учебное пособие для вузов |data = 1976 |wydanie = 2 |wydawca = Высшая школа |s = 173–174 |język = ru}}</ref>.

== Właściwości ==
Berylany tworzą bezbarwne lub białe kryształy, stabilne na powietrzu tylko przy braku wilgoci. W wilgotnym powietrzu lub rozpuszczone w wodzie, berylany [[Hydroliza soli|hydrolizują]], tworząc [[wodorotlenek berylu]] i odpowiednią zasadę, np. <ref name=":0" />:
: {{Chem2|Na2BeO2 + 2 H2O \arrow Be(OH)2 + 2 NaOH}}
: {{Chem2|Na2Be2O3 + 3 H2O \arrow 2 Be(OH)2 + 2 NaOH}}

Roztwarzanie berylanów w roztworach zasad prowadzi do otrzymania bardziej trwałych form [[Związki kompleksowe|kompleksowych]] – hydroksoberylanów<ref name=":0" />:
: {{Chem2|Na2BeO2 + 2 H2O \arrow Na2[Be(OH)4]}}
: {{Chem2|Na2Be2O3 + 3 H2O + 2 NaOH → 2 Na2[Be(OH)4]}}

Przy niewielkim stężeniu roztworu zasady może tworzyć się także forma [[anion]]u kompleksowego o wzorze sumarycznym {{chem2|[BeO(OH)2](2-)}}.

Berylany reagują zarówno z mocnymi, jak i słabymi kwasami, tworząc odpowiednie [[sole]] berylu lub wodorotlenek<ref name=":0" />:
: {{Chem2|Na2BeO2 + 4 [[kwas solny|HCl]] \arrow BeCl2 + 2 [[chlorek sodu|NaCl]] + 2 H2O}}
: {{Chem2|Na2BeO2 + [[siarkowodór|H2S]] \arrow Be(OH)2 + [[siarczek sodu|Na2S]]}}

Podobna reakcja zachodzi w wilgotnym powietrzu w obecności [[Dwutlenek węgla|dwutlenku węgla]] lub [[Dwutlenek siarki|siarki]], [[Tlenki azotu|tlenków azotu]] i innych lotnych [[Tlenki kwasowe|tlenków kwasowych]]<ref name=":0" />:
: {{Chem2|Na2BeO2 + CO2 + H2O \arrow Be(OH)2 + [[węglan sodu|Na2CO3]]}}
: {{Chem2|Na2BeO2 + SO2 + H2O \arrow Be(OH)2 + [[siarczyn sodu|Na2SO3]]}}
: {{Chem2|Na2BeO2 + 2 [[dwutlenek azotu|NO2]] + H2O \arrow Be(OH)2 + [[azotan sodu|NaNO3]] + [[azotyn sodu|NaNO2]]}}

== Otrzymywanie ==
Dość wysoka [[elektroujemność]] berylu (1,47 w skali Allreda-Rochowa{{odn|Bielański|2002|s=795}}, taka sama jak [[glin]]u{{odn|Bielański|2002|s=761}}) oraz niewielki [[promień walencyjny]] (102 pm<ref name="Pyykkö">{{cytuj |autor = Pekka Pyykkö, Michiko Atsumi |tytuł = Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1–118 |czasopismo = Chemistry – A European Journal |data = 2009 |wolumin = 15 |numer = 1 |s = 186–197 |doi = 10.1002/chem.200800987 |język = en |dostęp = z}}</ref>) powodują, że właściwości związków berylu w znacznym stopniu odbiegają od właściwości pozostałych berylowców, a wykazują {{link-interwiki|podobieństwo diagonalne|Q=Q386039}} do związków glinu<ref name="Daintith2">{{cytuj |redaktor = John Daintith |tytuł = A dictionary of chemistry |data = 2008 |isbn = 978-1-61583-965-0 |wydanie = 6 |miejsce = New York |wydawca = Oxford University Press |oclc = 713875281 |s = 172 |rozdział = diagonal relationship |język = en}}</ref>. Stąd beryl jako jedyny metal [[Blok s|bloku s]] tworzy związki o charakterze [[Amfoteryczność|amfoterycznym]]{{odn|Bielański|2002|s=801–802}}<ref name="Daintith">{{cytuj |redaktor = John Daintith |tytuł = A Dictionary of Chemistry |data = 2008 |isbn = 978-1-61583-965-0 |wydanie = 6 |miejsce = New York |wydawca = Oxford University Press |oclc = 713875281 |s = 65–66 |rozdział = beryllate, beryllium hydroxide, beryllium oxide |język = en}}</ref>.

[[Tlenek berylu]] BeO i [[wodorotlenek berylu]] z kwasami dają sole zawierające kation berylowy {{chem2|Be(2+)}}, a pod wpływem silnych [[zasady|zasad]] tworzą berylany<ref name="Daintith" />, które w roztworach wodnych występują jako aniony {{chem2|[Be(OH)4](2-)}}{{odn|Bielański|2002|s=802}}<ref name=Greenwood1997>{{Greenwood&Earnshaw1997| s = 121}}</ref><ref name="Daintith" /> (oraz ich polimeryczne pochodne<ref name="Daintith" /> typu {{chem2|[(HO)2{Be(\m\-OH)2}_{''n''}Be(OH)2](2-)}}, zanikające w bardziej alkalicznym środowisku<ref name="Greenwood1997" />), analogicznie jak {{chem2|[[wodorotlenek cynku|Zn(OH)2]]}} i {{chem2|[[wodorotlenek glinu|Al(OH)3]]}}<ref name="Greenwood1997" />.

Berylany można otrzymać na różne sposoby. Najczęstszym z nich jest wysokotemperaturowa synteza z wykorzystaniem tlenku berylu i tlenku, wodorotlenku czy też węglanu metalu alkalicznego<ref name=":0" />:
: {{Chem2|BeO + [[tlenek sodu|Na2O]] \arrow Na2BeO2}}
: {{Chem2|2 BeO + Na2O \arrow Na2Be2O3}}
: {{Chem2|BeO + 2 [[wodorotlenek sodu|NaOH]] \arrow Na2BeO2 + H2O↑}}
: {{Chem2|BeO + [[węglan sodu|Na2CO3]] \arrow Na2BeO2 + CO2↑}}

Podczas roztwarzania metalicznego berylu, a także jego tlenku lub wodorotlenku, tworzą się tetrahydroksoberylany<ref name=":0" />:
: {{Chem2|Be + 2 NaOH + 2 H2O \arrow Na2[Be(OH)4] + H2↑}}
: {{Chem2|BeO + 2 NaOH + H2O \arrow Na2[Be(OH)4]}}
: {{Chem2|Be(OH)2 + 2 NaOH \arrow Na2[Be(OH)4]}}

Zatężanie wodnych roztworów berylanów nie prowadzi do uzyskania soli, gdyż wytrąca się wodorotlenek berylu. Berylan sodu {{Chem2|Na2BeO2}} i potasu {{Chem2|K2BeO2}} można natomiast uzyskać z roztworów alkoholowych{{odn|Bielański|2002|s=802}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj |autor = [[Adam Bielański (chemik)|Adam Bielański]] |tytuł = Podstawy chemii nieorganicznej |data = 2002 |wydanie = 5 |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] |miejsce = Warszawa |isbn = 83-01-13654-5 |wolumin = 2 |odn = tak}}

[[Kategoria:Sole]]
[[Kategoria:Związki berylu]]


text:
# Gajus Klaudiusz Glaber
Gajus Klaudiusz Glaber (Gaius Claudius Glaber) – dowódca wojskowy późnej Republiki Rzymskiej pełniący urząd legata i pretora w 73 p.n.e. Został pokonany w bitwie pod Wezuwiuszem podczas powstania Spartakusa.

## Historia
Glaber był członkiem rzymskiej rodziny plebejskiej. Był jednym z ośmiu pretorów wybranych w 73 p.n.e., ale wymieniany jest tylko przez klasycznych historyków w związku z katastrofalnym dowodzeniem wojskami podczas powstania Spartakusa. Siły dowodzonej przez niego rzymskiej milicji (nie byli to zawodowi legioniści) zostały zniszczone, ponieważ nie był w stanie dostosować się do niekonwencjonalnej taktyki gladiatorów. Podczas bitwy pod Wezuwiuszem zupełnie zlekceważył powstańców Spartakusa, odcinając tylko jedną główną drogę prowadzącą ze zbocza. Sytuację wykorzystali powstańcy. Za pomocą mocnych lin splecionych z dzikich winorośli, zeszli oni nocą ze stromej skały, podchodząc pod obóz rzymski. Po zlikwidowaniu strażników ludzie Spartakusa uderzyli na nieprzygotowanych do obrony Rzymian w obozie. Nie ma informacji na temat tego, czy Glaber zginął podczas bitwy. Klasyczny badacz Barry S. Strauss zauważył, że ta niejasność mogła być również kolejną oznaką tego, jak mało uwagi rzymski senat poświęcił Spartakusowi w 73 p.n.e.

## Glaber w literaturze i kinematografii
Glaber pojawia się w powieści Roberta Harrisa Imperium, która jest kroniką kariery Marka Tulliusza Cycerona.
W ekranizacjach życia Spartakusa, Glabera zagrał:
- John Dall w filmie z 1960 r. pt. Spartakus
- Ben Cross w filmie z 2004 r. pt. Spartakus
- Craig Parker w serialu pt. Spartakus (2010-2013)

wikiname: plwiki

title: Gajus Klaudiusz Glaber

in_language: pl

wikitext:
'''Gajus Klaudiusz Glaber''' (''Gaius Claudius Glaber'') – dowódca wojskowy późnej [[Republika rzymska|Republiki Rzymskiej]] pełniący urząd [[legat]]a i [[pretor]]a w 73 p.n.e. Został pokonany w [[Bitwa pod Wezuwiuszem|bitwie pod Wezuwiuszem]] podczas [[Powstanie Spartakusa|powstania Spartakusa]].

== Historia ==

Glaber był członkiem rzymskiej rodziny [[Plebejusze|plebejskiej]]. Był jednym z ośmiu pretorów wybranych w 73 p.n.e., ale wymieniany jest tylko przez klasycznych historyków w związku z katastrofalnym dowodzeniem wojskami podczas powstania Spartakusa. Siły dowodzonej przez niego rzymskiej [[Milicja|milicji]] (nie byli to zawodowi [[legion]]iści) zostały zniszczone, ponieważ nie był w stanie dostosować się do niekonwencjonalnej taktyki [[gladiator]]ów. Podczas bitwy pod Wezuwiuszem zupełnie zlekceważył powstańców Spartakusa, odcinając tylko jedną główną drogę prowadzącą ze zbocza. Sytuację wykorzystali powstańcy. Za pomocą mocnych lin splecionych z dzikich winorośli, zeszli oni nocą ze stromej skały, podchodząc pod obóz rzymski. Po zlikwidowaniu strażników ludzie Spartakusa uderzyli na nieprzygotowanych do obrony Rzymian w obozie. Nie ma informacji na temat tego, czy Glaber zginął podczas bitwy. Klasyczny badacz Barry S. Strauss zauważył, że ta niejasność mogła być również kolejną oznaką tego, jak mało uwagi [[Senat rzymski|rzymski senat]] poświęcił Spartakusowi w 73 p.n.e.

== Glaber w literaturze i kinematografii ==

Glaber pojawia się w powieści [[Robert Harris|Roberta Harrisa]] ''Imperium'', która jest kroniką kariery [[Cyceron|Marka Tulliusza Cycerona]].

W ekranizacjach życia Spartakusa, Glabera zagrał:

* [[John Dall]] w filmie z 1960 r. pt. ''[[Spartakus (film 1960)|Spartakus]]''
* [[Ben Cross]] w filmie z 2004 r. pt. ''[[Spartakus (film 2004)|Spartakus]]''
* [[Craig Parker]] w serialu pt. ''[[Spartakus (serial telewizyjny)|Spartakus]]'' (2010-2013)

== Bibliografia ==

* {{cytuj | autor = Bernard Nowaczyk | tytuł = Powstanie Spartakusa 73-71 p.n.e. | data = 2008 | isbn = 978-83-11-11022-9 | miejsce = Warszawa | wydawca = Bellona | oclc = 233510822}}
* {{cytuj | autor = [[Maria Jaczynowska]], [[Marcin Pawlak (historyk)|Marcin Pawlak]] | tytuł = Starożytny Rzym | data = 2011 | isbn = 978-83-7436-264-1 | wydanie = 2 | miejsce = Warszawa | wydawca = Trio | oclc = 751155074}}
* {{cytuj | autor = Barry S. Strauss | tytuł = The Spartacus war | data = 2009 | isbn = 978-1-4165-3205-7| miejsce = New York | wydawca = Simon & Schuster | oclc = 232979141|s=3}}

[[Kategoria:Rzymscy urzędnicy]]


text:
# Ondřej Šefčík
Ondřej Šefčík (ur. 26 kwietnia 1974 w Opawie) – czeski językoznawca, bohemista, slawista i indoeuropeista; specjalista w dziedzinie fonologii. Jest synem archiwisty Ericha Šefčíka.

## Życiorys
Studiował język i literaturę czeską na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Masaryka w Brnie (1992–1997). W 2001 r. otrzymał Ph.D. w dziedzinie lingwistyki indoeuropejskiej w Instytucie Językoznawstwa. W 2011 r. uzyskał PhDr. w dziedzinie językoznawstwa ogólnego. Od 2022 r. docent (językoznawstwo ogólne i diachroniczne).
W 2001 r. został zatrudniony w Instytucie Językoznawstwa i Bałtystyki Uniwersytetu Masaryka; od 2003 r. kierownik instytutu. W latach 2002–2007 pracował w oddziale etymologicznym Instytutu Języka Czeskiego Czeskiej Akademii Nauk.

## Wybrana twórczość
- Old Indo-Aryan bhasa and Common Slavic *bolboliti. „Linguistica Brunensia”, Brno: Uniwersytet Masaryka, 2015, roč. 63, č. 1, s. 71–78. ISSN 1803-7410.
- The fourth makes it whole? The reduced lengthened ablaut grade in Old Indo-Aryan. Indogermanische Forschungen: Zeitschrift für Indogermanistik und allgemeine Sprachwissenschaft, Berlin: Walter De Gruyter, 2014, roč. 119, č. 1, s. 397–418. ISSN 0019-7262.
- Features of Common Slavic Ablaut Alternation. [w:] Peter Kosta, Lilia Schürcks: Formalization of Grammar in Slavic Languages. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2011. s. 43–53, 11 s. ISBN 978-3-631-61869-1.
- K základním pojmům grafémiky. [w:] Michaela Čornejová, Lucie Rychnovská, Zemanová Jana: Dějiny českého pravopisu (do r. 1902). Sborník příspěvků z mezinárodní konference Dějiny českého pravopisu. Brno: Host -- Uniwersytet Masaryka, 2010. s. 30–39, 10 s. ISBN 978-80-7294-508-5.
- Strymon a *strumen-: hydronyma a apelativa od indoevropského kořene *sreu-. [w:] „Studia etymologica Brunensia” 6. Praga: Nakladatelství Lidové noviny, 2009. s. 323–328, 6 s. ISBN 978-80-7106-209-7.
- On significance of alternations for fuctioning of a phonological system. Slavia, Praha: Praga, 2008, roč. 77, č. 1, s. 171–176. ISSN 0037-6736.
- Vývoj pravopisu od národního obrození do současnosti. [w:] Kapitoly z dějin české jazykovědné bohemistiky. wyd. 1. Praga: Academia, 2007. s. 516–539, 23 s. ISBN 978-80-200-1523-5.

title: Ondřej Šefčík

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Ondřej Šefčík
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 26 kwietnia 1974
 |miejsce urodzenia         = [[Opawa]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = językoznawca
 |narodowość                = czeska
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''Ondřej Šefčík''' (ur. [[26 kwietnia]] [[1974]] w [[Opawa|Opawie]]) – [[Czechy|czeski]] [[językoznawstwo|językoznawca]], [[bohemistyka|bohemista]], [[slawistyka|slawista]] i [[indoeuropeistyka|indoeuropeista]]; specjalista w dziedzinie [[fonologia|fonologii]]. Jest synem archiwisty [[Erich Šefčík|Ericha Šefčíka]].

== Życiorys ==
Studiował język i literaturę czeską na Wydziale Filozoficznym [[Uniwersytet Masaryka|Uniwersytetu Masaryka w Brnie]] (1992–1997). W 2001 r. otrzymał Ph.D. w dziedzinie lingwistyki indoeuropejskiej w Instytucie Językoznawstwa. W 2011 r. uzyskał PhDr. w dziedzinie językoznawstwa ogólnego. Od 2022 r. docent (językoznawstwo ogólne i diachroniczne)<ref>{{Cytuj |tytuł = doc. PhDr. Bc. Ondřej Šefčík, Ph.D. – Životopis |data dostępu = 2024-12-04 |opublikowany = Masarykova univerzita |url = https://www.muni.cz/lide/7653-ondrej-sefcik/zivotopis |język = cs}}</ref>.

W 2001 r. został zatrudniony w Instytucie Językoznawstwa i Bałtystyki Uniwersytetu Masaryka; od 2003 r. kierownik instytutu. W latach 2002–2007 pracował w oddziale etymologicznym [[Instytut Języka Czeskiego|Instytutu Języka Czeskiego]] Czeskiej Akademii Nauk.

== Wybrana twórczość ==
* ''Old Indo-Aryan bhasa and Common Slavic *bolboliti.'' „Linguistica Brunensia”, Brno: Uniwersytet Masaryka, 2015, roč. 63, č. 1, s. 71–78. ISSN 1803-7410.
* ''The fourth makes it whole? The reduced lengthened ablaut grade in Old Indo-Aryan.'' Indogermanische Forschungen: Zeitschrift für Indogermanistik und allgemeine Sprachwissenschaft, Berlin: Walter De Gruyter, 2014, roč. 119, č. 1, s. 397–418. ISSN 0019-7262.
* ''Features of Common Slavic Ablaut Alternation.'' [w:] Peter Kosta, Lilia Schürcks: ''Formalization of Grammar in Slavic Languages''. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2011. s. 43–53, 11 s. {{ISBN|978-3-631-61869-1}}.
* ''K základním pojmům grafémiky''. [w:] Michaela Čornejová, Lucie Rychnovská, Zemanová Jana: ''Dějiny českého pravopisu (do r. 1902). Sborník příspěvků z mezinárodní konference Dějiny českého pravopisu''. Brno: Host -- Uniwersytet Masaryka, 2010. s. 30–39, 10 s. {{ISBN|978-80-7294-508-5}}.
* ''Strymon a *strumen-: hydronyma a apelativa od indoevropského kořene *sreu-''. [w:] „Studia etymologica Brunensia” 6. Praga: Nakladatelství Lidové noviny, 2009. s. 323–328, 6 s. {{ISBN|978-80-7106-209-7}}.
* ''On significance of alternations for fuctioning of a phonological system''. Slavia, Praha: Praga, 2008, roč. 77, č. 1, s. 171–176. ISSN 0037-6736.
* ''Vývoj pravopisu od národního obrození do současnosti''. [w:] ''Kapitoly z dějin české jazykovědné bohemistiky''. wyd. 1. Praga: Academia, 2007. s. 516–539, 23 s. {{ISBN|978-80-200-1523-5}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Radoslav Večerka]]: ''[http://www.phil.muni.cz/linguistica/art/vecerka/vec-medailonky2.pdf Biografickobibliografické medailonky českých lingvistů: bohemistů a slavistů]''. wyd. 2. Linguistica online. {{lang|cs}}.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Šefčík, Ondřej}}
[[Kategoria:Czescy językoznawcy]]
[[Kategoria:Czescy bohemiści]]
[[Kategoria:Czescy slawiści]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1974]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Opawie]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Masaryka]]

title: Ondřej Šefčík

Data i miejsce urodzenia: 26 kwietnia 1974 · Opawa

Zawód, zajęcie: językoznawca

Narodowość: czeska


text:
# Lavours
Lavours – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy, w departamencie Ain.

## Demografia
Według danych na styczeń 2012 roku gminę zamieszkiwało 156 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 24,8 osób/km².

title: Lavours

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Lavours
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Lavours
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Owernia-Rodan-Alpy
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Ain (departament)|Ain]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Belley|Belley]]
 |4. jednostka administracyjna    = [[Kanton Belley|Belley]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 01208
 |stanowisko zarządzającego       = Mer
 |zarządzający                    = Daniel Waelput (2014–2020)
 |powierzchnia                    = 6,3 km²
 |wysokość                        = 224–320 m n.p.m.
 |rok                             = 2012 I
 |liczba ludności                 = 156
 |gęstość zaludnienia             = 24,8 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 01350
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Ain
 |współrzędne                     = 45°48′37″N 5°46′12″E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Lavours''' – miejscowość i [[Gmina (Francja)|gmina]] we [[Francja|Francji]], w [[Region (Francja)|regionie]] [[Owernia-Rodan-Alpy]], w [[Departament (Francja)|departamencie]] [[Ain (departament)|Ain]].

== Demografia ==
Według danych na styczeń 2012 roku gminę zamieszkiwało 156 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 24,8 osób/km².

== Bibliografia ==
* [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=01&annee=2012 Francuski Urząd Statystyczny]

{{Okręg Belley}}

[[Kategoria:Gminy w departamencie Ain]]
[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Ain]]

title: Lavours

Państwo: Francja

Region: Owernia-Rodan-Alpy

Departament: Ain

Okręg: Belley

Kanton: Belley

Mer: Daniel Waelput (2014–2020)

Powierzchnia: 6,3 km²


text:
# Eleonora Aragońska (księżna Ferrary)
Eleonora Aragońska (ur. w 1450, zm. 11 października 1493) − córka króla Neapolu Ferdynanda (Ferrante), pierwsza księżna Ferrary, Modeny i Reggio jako żona Herkulesa I d’Este.

## Życiorys

### Pochodzenie
Eleonora była wnuczką króla Aragonii i Neapolu Alfonsa z dynastii aragońskiej. Narodziła się jako druga córka księcia Kalabrii Ferdynanda, zwanego zdrobniale Ferrante i jego pierwszej żony Izabeli di Chiaramonte, księżniczki tarentyjskiej.
Eleonora urodziła się z pewnością latem 1450 r. Współcześni tym wydarzeniom kronikarze odnotowali jej narodziny pod różnymi datami. Kupiec jedwabny i autor dzienników Giuliano Passero przyjście na świat księżniczki Eleonory zapisał pod datą 22 czerwca, natomiast kampanijski kanonik Gasparo Fuscolillo z Sessa Aurunca oraz notariusz neapolitański Giacomo odnotowali jej narodziny odpowiednio w dniach 22 lipca i 21 lipca.

### Małżeństwo z księciem Bari
Księżniczka Eleonora w bardzo młodym wieku została przeznaczona na żonę dla trzeciego syna księcia Mediolanu Franciszka Sforzy. Podwójne związki narzeczeńskie neapolitańskich Aragonów i mediolańskich Sforzów były następstwem zawarcia traktatu w Lodi i powstania ligi państw włoskich, do której dołączył król Alfons Wspaniałomyślny. Planowano połączyć królewskiego wnuka, księcia Kapui Alfonsa z najstarszą córką władców Mediolanu Hipolitą Marią oraz królewską wnuczkę Eleonorę i starszego od niej o rok Sforzę Marię. Dnia 12 października 1455 r. uzyskano dyspensę od papieża Kaliksta III, niezbędną z uwagi na niepełnoletniość narzeczonych. W roku 1457 ustalono, że posag Eleonory wyniesie 40 tys. dukatówa małżonkowie obejmą w posiadanie księstwo Bari wydzielone z ziem Królestwa Neapolu.
We wrześniu 1465 r. Sforza Maria przybył z siostrą do Neapolu. Niezwykle uroczysty ślub Eleonory i Sforzy Marii odbył się równocześnie z zaślubinami Alfonsa i Hipolity Marii. Od tego momentu Sforza Maria Sforza objął formalne rządy w księstwie Bari, a Eleonora zyskała tytuł księżnej baryjskiej. Małżeństwo Eleonory miało być jednak dopełnione dopiero po przyjeździe królewny do Mediolanu, co nigdy nie nastąpiło.
Konieczność zawarcia przez króla Ferdynanda I sojuszu z księciem Ferrary zmieniła plany odnośnie do Eleonory, która nadal przebywała z rodzicami w Neapolu. W roku 1472 ostatecznie zadecydowano ostatecznie o rozwiązaniu niedopełnionego małżeństwa książąt Bari. Sojusz neapolitańsko-mediolański nie został zerwany i cementował go związek Alfonsa z Hipolitą, ponadto planowano nowe małżeństwo w kolejnym pokoleniu: córki książąt Kapui Izabeli z jej mediolańskim kuzynem Janem Galeacjuszem. Utrzymanie związku małżeńskiego Eleonory i Sforzy Marii nie było zatem konieczne. Papież Sykstus IV 17 sierpnia 1472 r. unieważnił małżeństwo książąt Bari z powodu przymusu wywieranego na Eleonorę przez ojca oraz nieskonsumowania związku.

### Małżeństwo z księciem Ferrary
W czerwcu 1473 roku Herkules wysłał do Neapolu braci Zygmunta i Alberta w towarzystwie możnych ferraryjskich. 3 lipca Eleonora na czele 50-osobowego orszaku wjechała do Ferrary. Następnego dnia w katedrze ferraryjskiej odbył się ślub książęcej pary. Uroczystości trwały osiem dni.
18 maja 1474 roku Eleonora urodziła Herkulesowi córkę Izabelę, a rok później, 29 czerwca 1475 – Beatrycze. W kolejnych latach urodziła jeszcze czterech synów. Małżeństwo Herkulesa i Eleonory współcześni uważali za wzorowe. Książę uchodził za wiernego małżonka. Raz tylko, gdy żona w 1477 roku wyjechała na kilka miesięcy do Neapolu, odwiedzić rodziców, nawiązał romans z damą dworu, Izabelą Arduino, która w marcu 1478 roku powiła mu syna Giulia. W trzy miesiące później wyszła za mąż za Jacoma Mainente z Ferrary.
Eleonora nadzwyczaj lubiła muzykę, sama grywała na harfie, dużo czytała, kupowała obrazy od najznakomitszych ówczesnych malarzy. W swoich zbiorach miała dzieła Mantegny i Belliniego, a w podręcznej biblioteczce przetłumaczone na włoski Komentarze Cezara, Pliniusza, franciszkańskie Kwiatki św. Franciszka, sporo hiszpańskich powieści, a wśród nich bardzo wówczas popularny romans Il Carcer d'Amore. Księżna z wielką też starannością wychowywała swoje dzieci. Dziewczynki uczyły się łaciny najpierw u Battisty Guarina, syna Guarina z Werony, a następnie u Jacopa Gallina, który tak umiał księżniczkom uprzyjemnić studia, że Izabela, już jako markiza mantuańska, wspominała z przyjemnością czasy, gdy uczyła się gramatyki Chryzolorasa i recytowała z pamięci eklogi Wergiliusza i listy Cycerona. Śpiewu uczył dziewczynki sławny muzyk, sprowadzony aż z Konstancji, Don Giovanni Martin. Panny uczyły się także gry na klawikordzie, a Izabela nadto na lutni. Nie zaniedbywano też ćwiczeń fizycznych: jazdy konnej i tańca oraz robót ręcznych, wśród których najważniejszy był haft.
W trudnych chwilach Eleonora potrafiła okazać sporo odwagi i przytomności umysłu. W 1476 roku, podczas pobytu Herkulesa w Belriguardo, Mikołaj d’Este spróbował śmiałym atakiem zdobyć Ferrarę. Na łodziach wiozących słomę ukrył 700 zbrojnych i podpłynął Padem pod samo miasto. Zdołał się wedrzeć do środka. Zawołanie Mikołaja „vela” (żagiel) nie znalazło jednak echa wśród ferraryjczyków. Eleonora, która przed upałami schroniła się w Schiffanoi, ledwie zdążyła w koszuli, z maleńkim Alfonsem na ręku i z niewiele starszymi Izabelą i Beatrice schronić się na zamku. Porozumiawszy się z braćmi męża – Zygmuntem, Albertem i Rinaldem – zebrała oddział wojska, który wyparł Mikołaja z miasta, zepchnął na okoliczne bagna i tam go schwytał. Herkules I nakazał go później ściąć.
W 1482 roku, kiedy Ferrara została oblężona przez wojska weneckie, a Herkules I leżał powalony chorobą, rządy w mieście objęła silną ręką Eleonora. Dzieci wysłała do Modeny. Chorego męża umieściła w bezpiecznym miejscu. Zastawiła prawie wszystkie klejnoty i tak zręcznie przemówiła do mieszkańców Ferrary, że wyczerpani wojną mieszczanie poderwali się do walki z okrzykami: „Do broni!”, „Diament”, „Estowie albo śmierć”.

## Życie prywatne
Eleonora i Herkules I mieli sześcioro dzieci:
- Izabelę (ur. 18 maja 1474), żonę Francesca II Gonzagi
- Beatrycze (ur. 29 czerwca 1475), żonę Ludwika Sforzy
- Alfonsa I (ur. 21 lipca 1476), następcę Herkulesa I
- Ferrante (ur. 19 września 1477)
- Hipolita (ur. 20 marca lub listopada 1479)[9]
- Zygmunta (Sigismondo).

title: Eleonora Aragońska (księżna Ferrary)

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Eleonora Aragońska
 |imiona            =
 |grafika           = EleonGene.png
 |opis grafiki      =
 |herb              = Coat of Arms of Ferdinand I of Naples.svg
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = księżna Ferrary
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = 1473
 |1. do             = 1493
 |1. jako           = żona
 |1. kogo           =
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     =
 |1. następca       = [[Lukrecja Borgia]]
 |dynastia          = [[Trastámara]]
 |data urodzenia    = 1450
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = 1493
 |miejsce śmierci   =
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku = klasztor klarysek Corpus Domini (Corpus Christi) w [[Ferrara|Ferrarze]]
 |ojciec            = [[Ferdynand I (król Neapolu)|Ferdynand I (Ferrante)]]
 |matka             = [[Izabela Chiaramonte]]
 |rodzeństwo        =
 |1. związek        = mąż
 |1. związek z      = [[Herkules I d’Este]]
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         =
 |2. związek        = mąż
 |2. związek z      = [[Herkules I d’Este]]
 |2. związek od     =
 |2. związek do     =
 |2. dzieci         =
 |3. związek z      =
 |3. związek od     =
 |3. związek do     =
 |3. dzieci         = [[Izabela d’Este|Izabela]], [[Beatrice d’Este|Beatrycze]], [[Alfons I d’Este|Alfons I]], Ferdynand (Ferrante), Hipolit, Zygmunt
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:Eleonora d'Aragona
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Eleonora Aragońska''' (ur. w 1450, zm. 11 października 1493) − córka króla Neapolu [[Ferdynand I (król Neapolu)|Ferdynanda (Ferrante)]], pierwsza księżna [[Ferrara|Ferrary]], Modeny i Reggio jako żona [[Herkules I d’Este|Herkulesa I d’Este]].

== Życiorys ==
=== Pochodzenie ===
Eleonora była wnuczką króla Aragonii i Neapolu [[Alfons V Aragoński|Alfonsa]] z dynastii aragońskiej. Narodziła się jako druga córka księcia Kalabrii [[Ferdynand I (król Neapolu)|Ferdynanda]], zwanego zdrobniale Ferrante i jego pierwszej żony Izabeli di Chiaramonte, księżniczki [[tarent]]yjskiej<ref name="ReferenceA">{{Cytuj książkę | imię = Laura| nazwisko = Malinverni | autor link = | tytuł = Il ramo di biancospino. Storie di donne del Quattrocento | rok = 2006 | wydawca = Robin Edizioni | miejsce = Roma | seria = La biblioteca del tempo | isbn = 88-7371-234-7| strony=296}}</ref>.

Eleonora urodziła się z pewnością latem 1450 r. Współcześni tym wydarzeniom kronikarze odnotowali jej narodziny pod różnymi datami. Kupiec jedwabny i autor dzienników Giuliano Passero przyjście na świat księżniczki Eleonory zapisał pod datą 22 czerwca, natomiast kampanijski kanonik Gasparo Fuscolillo z [[Sessa Aurunca]] oraz notariusz neapolitański Giacomo odnotowali jej narodziny odpowiednio w dniach 22 lipca i 21 lipca<ref>{{Cytuj książkę | autor r = Pietro Messina| rozdział = Eleonora d'Aragona, duchessa di Ferrara| tytuł = Dizionario Biografico degli Italiani| wydanie = 42 | wydawca = Istituto della Enciclopedia Italiana | miejsce = Roma | rok = 1993 | strony = 404| isbn =}}</ref>.

=== Małżeństwo z księciem Bari ===
Księżniczka Eleonora w bardzo młodym wieku została przeznaczona na żonę dla trzeciego syna księcia Mediolanu [[Franciszek I Sforza|Franciszka Sforzy]]. Podwójne związki narzeczeńskie neapolitańskich Aragonów i mediolańskich Sforzów były następstwem zawarcia [[Pokój w Lodi|traktatu w Lodi]] i powstania ligi państw włoskich, do której dołączył król Alfons Wspaniałomyślny. Planowano połączyć królewskiego wnuka, księcia [[Kapua|Kapui]] [[Alfons II(król Neapolu)|Alfonsa]] z najstarszą córką władców Mediolanu [[Hipolita Maria Sforza|Hipolitą Marią]] oraz królewską wnuczkę Eleonorę i starszego od niej o rok [[Sforza Maria Sforza|Sforzę Marię]]. Dnia 12 października 1455 r. uzyskano dyspensę od papieża [[Kalikst III|Kaliksta III]], niezbędną z uwagi na niepełnoletniość narzeczonych<ref name="ReferenceB">{{Cytuj książkę | imię = Nicola | nazwisko = Ratti | tytuł = Della famiglia Sforza | rok = 1794 | wydawca = Presso il Salomoni| miejsce = Roma| strony=98}}</ref>. W roku 1457 ustalono, że posag Eleonory wyniesie 40 tys. dukatówa małżonkowie obejmą w posiadanie księstwo [[Bari]] wydzielone z ziem Królestwa Neapolu<ref>{{Cytuj książkę | autor r = Pietro Messina| rozdział = Eleonora d'Aragona, duchessa di Ferrara| tytuł = Dizionario Biografico degli Italiani| wydanie = 42 | wydawca = Istituto della Enciclopedia Italiana | miejsce = Roma | rok = 1993 | strony = 404-410 | isbn =}}</ref><ref name="ReferenceC">{{Cytuj książkę | imię = Gregory | nazwisko = Lubkin | autor link = | tytuł = A Renaissance Court. Milan Under Galeazzo Maria Sforza | rok = 1994 | wydawca = University of California Press | miejsce = | seria = | isbn = | strony=41}}</ref>.

We wrześniu 1465 r. Sforza Maria przybył z siostrą do Neapolu. Niezwykle uroczysty ślub Eleonory i Sforzy Marii odbył się równocześnie z zaślubinami Alfonsa i Hipolity Marii. Od tego momentu Sforza Maria Sforza objął formalne rządy w księstwie Bari, a Eleonora zyskała tytuł księżnej baryjskiej. Małżeństwo Eleonory miało być jednak dopełnione dopiero po przyjeździe królewny do Mediolanu, co nigdy nie nastąpiło<ref name="ReferenceB"/><ref name="ReferenceC"/>.

Konieczność zawarcia przez króla Ferdynanda I sojuszu z księciem Ferrary zmieniła plany odnośnie do Eleonory, która nadal przebywała z rodzicami w Neapolu. W roku 1472 ostatecznie zadecydowano ostatecznie o rozwiązaniu niedopełnionego małżeństwa książąt Bari. Sojusz neapolitańsko-mediolański nie został zerwany i cementował go związek Alfonsa z Hipolitą, ponadto planowano nowe małżeństwo w kolejnym pokoleniu: córki książąt Kapui [[Izabela Aragońska (księżna Mediolanu)|Izabeli]] z jej mediolańskim kuzynem [[Gian Galeazzo Sforza|Janem Galeacjuszem]]. Utrzymanie związku małżeńskiego Eleonory i Sforzy Marii nie było zatem konieczne. Papież [[Sykstus IV]] 17 sierpnia 1472 r. unieważnił małżeństwo książąt Bari z powodu przymusu wywieranego na Eleonorę przez ojca oraz nieskonsumowania związku<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Cytuj książkę | autor r = Pietro Messina| rozdział = Eleonora d'Aragona, duchessa di Ferrara| tytuł = Dizionario Biografico degli Italiani| wydanie = 42 | wydawca = Istituto della Enciclopedia Italiana | miejsce = Roma | rok = 1993 | strony = 405-406 | isbn =}}</ref>.

=== Małżeństwo z księciem Ferrary ===
[[Plik:Sperandio, ercole I e eleonora d'aragona, 1473 ca..JPG|thumb|left|Medalion przedstawiający Herkulesa I i Eleonorę]]

W czerwcu 1473 roku Herkules wysłał do Neapolu braci Zygmunta i Alberta w towarzystwie możnych ferraryjskich<ref name="Chł62">{{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |strony=62}}</ref>. 3 lipca Eleonora na czele 50-osobowego orszaku wjechała do Ferrary. Następnego dnia w katedrze ferraryjskiej odbył się ślub książęcej pary. Uroczystości trwały osiem dni<ref name="Chł64">{{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |strony=64-65}}</ref><ref name="Caw1441">{{cytuj książkę|tytuł=Medieval Lands |nazwisko=Cawley |imię=Ch. |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/MODENA,%20FERRARA.htm#Ercoledied1505B |rozdział=Herkules I}}</ref>.

18 maja 1474 roku Eleonora urodziła Herkulesowi córkę [[Izabela d’Este|Izabelę]], a rok później, 29 czerwca 1475 – [[Beatrice d’Este|Beatrycze]]. W kolejnych latach urodziła jeszcze czterech synów<ref name="Chł65">{{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |strony=65}}</ref>. Małżeństwo Herkulesa i Eleonory współcześni uważali za wzorowe. Książę uchodził za wiernego małżonka. Raz tylko, gdy żona w 1477 roku wyjechała na kilka miesięcy do Neapolu, odwiedzić rodziców, nawiązał romans z damą dworu, Izabelą Arduino, która w marcu 1478 roku powiła mu syna Giulia. W trzy miesiące później wyszła za mąż za Jacoma Mainente z Ferrary<ref name="Chł66">{{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |strony=66}}</ref>.

Eleonora nadzwyczaj lubiła muzykę, sama grywała na harfie, dużo czytała, kupowała obrazy od najznakomitszych ówczesnych malarzy. W swoich zbiorach miała dzieła Mantegny i Belliniego, a w podręcznej biblioteczce przetłumaczone na włoski ''Komentarze'' [[Gajusz Juliusz Cezar|Cezara]], Pliniusza, franciszkańskie ''[[Kwiatki św. Franciszka]]'', sporo hiszpańskich powieści, a wśród nich bardzo wówczas popularny romans ''Il Carcer d'Amore''<ref name="Chł65"/>. Księżna z wielką też starannością wychowywała swoje dzieci. Dziewczynki uczyły się łaciny najpierw u Battisty Guarina, syna [[Guarino da Verona|Guarina z Werony]], a następnie u Jacopa Gallina, który tak umiał księżniczkom uprzyjemnić studia, że Izabela, już jako markiza mantuańska, wspominała z przyjemnością czasy, gdy uczyła się gramatyki [[manuel Chryzoloras|Chryzolorasa]] i recytowała z pamięci eklogi [[Wergiliusz]]a i listy [[Cycero]]na. Śpiewu uczył dziewczynki sławny muzyk, sprowadzony aż z [[Konstancja (Niemcy)|Konstancji]], Don Giovanni Martin. Panny uczyły się także gry na klawikordzie, a Izabela nadto na lutni. Nie zaniedbywano też ćwiczeń fizycznych: jazdy konnej i tańca oraz robót ręcznych, wśród których najważniejszy był haft<ref name="Chł66a">{{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |strony=66-67}}</ref>.

W trudnych chwilach Eleonora potrafiła okazać sporo odwagi i przytomności umysłu. W 1476 roku, podczas pobytu Herkulesa w Belriguardo, Mikołaj d’Este spróbował śmiałym atakiem zdobyć Ferrarę. Na łodziach wiozących słomę ukrył 700 zbrojnych i podpłynął [[Pad (rzeka)|Padem]] pod samo miasto. Zdołał się wedrzeć do środka. Zawołanie Mikołaja „vela” (''żagiel'') nie znalazło jednak echa wśród ferraryjczyków. Eleonora, która przed upałami schroniła się w Schiffanoi, ledwie zdążyła w koszuli, z maleńkim Alfonsem na ręku i z niewiele starszymi Izabelą i Beatrice schronić się na zamku. Porozumiawszy się z braćmi męża – Zygmuntem, Albertem i Rinaldem – zebrała oddział wojska, który wyparł Mikołaja z miasta, zepchnął na okoliczne bagna i tam go schwytał. Herkules I nakazał go później ściąć<ref name="Chł65"/><ref name="Bel15">{{cytuj książkę |nazwisko=Bellonci |imię=Maria |autor link=Maria Bellonci |tytuł=Lukrecja Borgia |tom=2 |strony=15}}</ref>.

W 1482 roku, kiedy Ferrara została oblężona przez wojska weneckie, a Herkules I leżał powalony chorobą, rządy w mieście objęła silną ręką Eleonora. Dzieci wysłała do Modeny. Chorego męża umieściła w bezpiecznym miejscu. Zastawiła prawie wszystkie klejnoty i tak zręcznie przemówiła do mieszkańców Ferrary, że wyczerpani wojną mieszczanie poderwali się do walki z okrzykami: „Do broni!”, „Diament”<ref>Okrzyk wojenny Herkulesa I</ref>, „Estowie albo śmierć”<ref>{{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |strony=73}}</ref><ref name="Bel16">{{cytuj książkę |nazwisko=Bellonci |imię=Maria |autor link=Maria Bellonci |tytuł=Lukrecja Borgia |tom=2 |strony=16}}</ref>.

== Życie prywatne ==
Eleonora i Herkules I mieli sześcioro dzieci:
* [[Izabela d’Este|Izabelę]] (ur. 18 maja 1474), żonę [[Francesco II Gonzaga|Francesca II Gonzagi]]
* [[Beatrice d’Este|Beatrycze]] (ur. 29 czerwca 1475), żonę [[Ludwik Sforza|Ludwika Sforzy]]
* [[Alfons I d’Este|Alfonsa I]] (ur. 21 lipca 1476), następcę Herkulesa I
* Ferrante (ur. 19 września 1477)
* Hipolita (ur. 20 marca lub listopada 1479)<ref name="Caw1441"/>
* Zygmunta (Sigismondo).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|tytuł=Medieval Lands |nazwisko=Cawley |imię=Ch. |url=http://fmg.ac/Projects/MedLands/MODENA,%20FERRARA.htm#Ercoledied1505B |wydawca=Foundation for Medieval Genealogy |data=2006–2007}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Bellonci |imię=Maria |autor link=Maria Bellonci |tytuł=Lukrecja Borgia |rok=1972 |wydawca=Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce=Warszawa}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Chłędowski |imię=Kazimierz |autor link=Kazimierz Chłędowski |tytuł=Dwór w Ferrarze |rok=1958 |wydawca=Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce=Warszawa}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Księżne Ferrary]]
[[Kategoria:Zmarli w 1493]]
[[Kategoria:Trastámara]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1450]]

title: Eleonora Aragońska

Następczyni: Lukrecja Borgia

Dynastia: Trastámara

Miejsce spoczynku: klasztor klarysek Corpus Domini (Corpus Christi) w Ferrarze

Ojciec: Ferdynand I (Ferrante)

Matka: Izabela Chiaramonte

Mąż: Herkules I d’Este

Dzieci: Izabela, Beatrycze, Alfons I, Ferdynand (Ferrante), Hipolit, Zygmunt


text:
# Katarzyna Szymańska-Dębowska
Katarzyna Małgorzata Szymańska-Dębowska – polska matematyk, doktor habilitowany nauk matematycznych, profesor Politechniki Łódzkiej, specjalistka od równań różniczkowych zwyczajnych.

## Kariera naukowa
W 1998 roku na Uniwersytecie Łódzkim uzyskała tytuł magistra matematyki. W 2006 roku na Wydziale Matematyki i Informatyki tej samej uczelni uzyskała stopień doktora nauk matematycznych w zakresie matematyki na podstawie rozprawy pt. Wybrane asymptotyczne zagadnienia brzegowe dla równań różniczkowych zwyczajnych, której promotorem był prof. Bogdan Przeradzki. W tym samym roku została zatrudniona na Politechnice Łódzkiej, a w 2019 roku uzyskała na jej Wydziale Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej stopień doktora habilitowanego nauk matematycznych w dyscyplinie matematyki na podstawie pracy pt. Nielokalne zagadnienia brzegowe dla równań różniczkowych zwyczajnych rzędu drugiego.

title: Katarzyna Szymańska-Dębowska

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Katarzyna Małgorzata Szymańska-Dębowska
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = Polska
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            =
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = doktor habilitowany nauk matematycznych
 |specjalność               = równania różniczkowe zwyczajne
 |almamater                 = [[Uniwersytet Łódzki]]
 |aktywność zawodowa        =
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = Politechnika Łódzka
 |okres zatr1               = od 2006
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
 |doktorat data             = 4 października 2006
 |doktorat uczelnia         = [[Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Łódzkiego]]<ref name="NP" />
 |doktorat dyscyplina       = matematyka
 |habilitacja data          = 19 lutego 2019
 |habilitacja uczelnia      = [[Wydział Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki Łódzkiej]]<ref name="NP" />
 |habilitacja dyscyplina    = matematyka
 |jednostka2 nazwa          =
 |jednostka2 typ            =
 |okres zatr2               =
}}
'''Katarzyna Małgorzata Szymańska-Dębowska''' – polska [[matematyk]], [[Habilitacja|doktor habilitowany]] nauk matematycznych, [[profesor]] [[Politechnika Łódzka|Politechniki Łódzkiej]], specjalistka od [[Równania różniczkowe zwyczajne|równań różniczkowych zwyczajnych]]<ref name="NP">{{ludzie nauki|200336|osoba=dr hab. Katarzyna Małgorzata Szymańska-Dębowska (Szymańska)|data dostępu=2024-06-05}}</ref>.

== Kariera naukowa ==
W 1998 roku na [[Uniwersytet Łódzki|Uniwersytecie Łódzkim]] uzyskała tytuł [[Magister|magistra]] [[Matematyka|matematyki]]. W 2006 roku na [[Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Łódzkiego|Wydziale Matematyki i Informatyki]] tej samej uczelni uzyskała stopień doktora nauk matematycznych w zakresie matematyki na podstawie rozprawy pt. ''Wybrane asymptotyczne zagadnienia brzegowe dla równań różniczkowych zwyczajnych<ref name="NP" /><ref name="LN3">{{Ludzie Nauki|8MgQY3k65sb|osoba=Dr hab. Katarzyna Małgorzata Szymańska-Dębowska|data dostępu=2024-06-05}}</ref>'', której promotorem był prof. [[Bogdan Przeradzki]]<ref>{{Prace badawcze|200553|tytuł=Wybrane asymptotyczne zagadnienia brzegowe dla równań różniczkowych zwyczajnych|data dostępu=2024-06-05}}</ref>. W tym samym roku została zatrudniona na [[Politechnika Łódzka|Politechnice Łódzkiej]], a w 2019 roku uzyskała na jej [[Wydział Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki Łódzkiej|Wydziale Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej]] stopień doktora habilitowanego nauk matematycznych w dyscyplinie matematyki na podstawie pracy pt. ''Nielokalne zagadnienia brzegowe dla równań różniczkowych zwyczajnych rzędu drugiego''<ref name="NP" /><ref name="LN3" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Szymańska-Dębowska, Katarzyna}}
[[Kategoria:Polscy matematycy XXI wieku]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Łódzkiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Politechniki Łódzkiej]]

title: Katarzyna Małgorzata Szymańska-Dębowska

Państwo działania: Polska

Alma Mater: Uniwersytet Łódzki

Doktorat: 4 października 2006 – matematyka · Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Łódzkiego

Habilitacja: 19 lutego 2019 – matematyka · Wydział Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej Politechniki Łódzkiej

Uczelnia: Politechnika Łódzka


text:
# Hipopigmentacja
Hipopigmentacja – jedno z zaburzeń barwnikowych skóry polegające na niedoborze melaniny w naskórku.

## Przyczyny
Hipopigmentacja może być dziedziczna (albinizm) lub nabyta w wyniku urazu skóry (hipopigmentacja pozapalna) na skutek
- oparzenia
- otarcia
- skaleczenia

Po wygojeniu skóry niektóre jej obszary pozostają jaśniejsze – zaburzenie ma charakter lokalny, w przeciwieństwie do globalnego przy albinizmie. Uszkodzenia melanocytów mogą też następować pod wpływem niektórych leków czy substancji działających na powierzchnię skóry, promieniowania.
Może też następować samoistnie i mieć charakter czasowy. Na ciele (głównie policzkach i ramionach) pojawiają się liczne gładkie jasne plamy. Mogą powodować swędzenie, ale nie są bolesne. Zwykle zanikają w wieku dwudziestu kilku lat.

## Sposoby leczenia
W przypadku albinizmu stosuje się zabiegi zachowawcze, np. unikanie nadmiernego nasłonecznienia i kontrole dermatologiczne, aby uniknąć lub wcześnie zdiagnozować zmiany nowotworowe. Hipopigmentację nabytą (szczególnie pourazową) można leczyć poprzez repigmentację farmakologiczną (np. psoralen) połączoną z opalaniem światłem słonecznym lub w solarium. W przypadku niewielkich powierzchniowo zmian, można lek, zamiast doustnie, stosować powierzchniowo na odbarwione miejsca. Leczenie należy przeprowadzać stopniowo, aby uniknąć poparzeń pozbawionej melaniny skóry. Dlatego kuracja trwa czasem wiele miesięcy.
Jeżeli zmiany obejmują ponad połowę powierzchni ciała, stosuje się raczej częściową depigmentację pozostałej części ciała, aby zmiany stały się mniej widoczne. Depigmentacja polega, np. na podawaniu pacjentowi hydrochinonu. Terapia połączona jest z unikaniem nasłonecznienia ciała, które spowodowałoby repigmentację. Jednak hydrochinon coraz częściej wywołuje u pacjentów reakcję alergiczną.
Czasową utratę pigmentacji leczy się hydrokortyzonem.

title: Hipopigmentacja

wikitext:
[[File:Vitiligo03.jpg|thumb|200px|Wyraźne obszary odbarwień na dłoni]]
'''Hipopigmentacja''' – jedno z [[Zaburzenia barwnikowe skóry|zaburzeń barwnikowych skóry]] polegające na niedoborze [[melaniny]] w [[naskórek|naskórku]].
== Przyczyny ==
Hipopigmentacja może być dziedziczna ([[albinizm]]) lub nabyta w wyniku urazu [[skóra|skóry]] (hipopigmentacja pozapalna) na skutek
*[[oparzenie|oparzenia]]
*[[otarcie|otarcia]]
*[[Rana|skaleczenia]]
Po wygojeniu skóry niektóre jej obszary pozostają jaśniejsze – zaburzenie ma charakter lokalny, w przeciwieństwie do globalnego przy albinizmie. Uszkodzenia [[Melanocyt|melanocytów]] mogą też następować pod wpływem niektórych [[lek]]ów czy substancji działających na powierzchnię skóry, promieniowania.

Może też następować samoistnie i mieć charakter czasowy. Na ciele (głównie policzkach i ramionach) pojawiają się liczne gładkie jasne plamy. Mogą powodować swędzenie, ale nie są bolesne. Zwykle zanikają w wieku dwudziestu kilku lat.

== Sposoby leczenia ==
W przypadku albinizmu stosuje się zabiegi zachowawcze, np. unikanie nadmiernego nasłonecznienia i kontrole dermatologiczne, aby uniknąć lub wcześnie zdiagnozować zmiany nowotworowe. Hipopigmentację nabytą (szczególnie pourazową) można leczyć poprzez '''repigmentację''' [[farmakologia|farmakologiczną]] (np. [[psoralen]]) połączoną z opalaniem światłem słonecznym lub w [[solarium]]. W przypadku niewielkich powierzchniowo zmian, można lek, zamiast doustnie, stosować powierzchniowo na odbarwione miejsca. Leczenie należy przeprowadzać stopniowo, aby uniknąć poparzeń pozbawionej melaniny skóry. Dlatego kuracja trwa czasem wiele miesięcy.

Jeżeli zmiany obejmują ponad połowę powierzchni ciała, stosuje się raczej częściową depigmentację pozostałej części ciała, aby zmiany stały się mniej widoczne. '''Depigmentacja''' polega, np. na podawaniu pacjentowi [[hydrochinon]]u. Terapia połączona jest z unikaniem nasłonecznienia ciała, które spowodowałoby repigmentację. Jednak hydrochinon coraz częściej wywołuje u pacjentów reakcję alergiczną.

Czasową utratę [[Pigmentacja|pigmentacji]] leczy się [[Kortyzol|hydrokortyzonem]].

== Bibliografia ==
* ''Rodzinna encyklopedia zdrowia'', Reader's Digest, Warszawa 2003
{{Zastrzeżenia|Medycyna}}

[[Kategoria:Choroby skóry]]


text:
# White City Stadium
White City Stadium (znany też jako The Great Stadium) – nieistniejący stadion w Londynie w Wielkiej Brytanii wzniesiony specjalnie na letnie igrzyska olimpijskie w 1908 roku.
Na stadionie znajdowały się boisko o wymiarach 105 × 68 m oraz tor żużlowy o długości 380 m. W latach 1931–1933 oraz 1962–1963 swoje mecze na nim rozgrywał klub piłkarski Queens Park Rangers oraz w latach 1929–1978 klub żużlowy White City Rebels. Na stadionie organizowano również wyścigi chartów rasy Greyhound.
W 1966 roku na stadionie rozegrano jedno spotkanie Mistrzostw świata w piłce nożnej oraz w 1976, 1979 i 1982 roku – finały drużynowych mistrzostw świata na żużlu.
W 1985 stadion został zburzony, a w jego miejscu powstał kompleks budynków telewizji BBC – BBC White City i BBC Media Village.

title: White City Stadium

wikitext:
{{Stadion infobox
 |nazwa                 = White City Stadium
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = White City Stadium 1908.jpg
 |opis zdjęcia          =
 |pełna nazwa           =
 |przydomek             =
 |poprzednia nazwa      =
 |państwo               = GBR
 |miejscowość           = [[Londyn]]
 |adres                 = Wood Lane, [[London Borough of Hammersmith and Fulham|White City]], Londyn
 |architekt             =
 |koszt budowy          =
 |data budowy           =
 |data otwarcia         = 1908
 |data przebudowy       =
 |data zamknięcia       = 1985
 |właściciel            =
 |operator              =
 |klub                  =
 |inauguracja           =
 |pojemność stadionu    = 93 000
 |rekordowa frekwencja  =
 |oświetlenie           =
 |wymiary boiska        =
 |nawierzchnia boiska   =
 |długość toru          =
 |nawierzchnia toru     =
 |dodatkowe wyposażenie =
 |kod mapy              = GB-HMF
 |współrzędne           = 51°30′49.03″N 0°13′38.64″W
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''White City Stadium''' (znany też jako '''The Great Stadium''') – nieistniejący stadion w [[Londyn]]ie w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] wzniesiony specjalnie na [[letnie igrzyska olimpijskie]] w [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1908|1908]] roku.

Na stadionie znajdowały się [[boisko]] o wymiarach 105 × 68 m oraz tor żużlowy o długości 380 m. W latach 1931–1933 oraz 1962–1963 swoje mecze na nim rozgrywał [[klub piłkarski]] [[Queens Park Rangers F.C.|Queens Park Rangers]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.theguardian.com/football/2013/dec/12/qpr-new-stadium-loftus-road |tytuł=Queens Park Rangers plan to quit Loftus Road for 40,000-seat stadium |opublikowany=theguardian.com |data dostępu=2014-02-09 |język=en}}</ref> oraz w latach 1929–1978 [[Sport żużlowy|klub żużlowy]] [[White City Rebels]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.defunctspeedway.co.uk/London%20White%20City.htm | tytuł = Defunct speedway tracks – London White City | autor = | opublikowany = | język = en | data dostępu = 2016-03-27}}</ref>. Na stadionie organizowano również wyścigi [[Charty|chartów]] rasy [[Greyhound]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.greyhoundracinghistory.co.uk/home.html | tytuł = Greyhound racing history | autor =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2016-03-27 | archiwum = https://web.archive.org/web/20160620202905/http://www.greyhoundracinghistory.co.uk/home.html | zarchiwizowano = 2016-06-20 }}</ref>.

W [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1966|1966]] roku na stadionie rozegrano jedno spotkanie [[Mistrzostwa świata w piłce nożnej|Mistrzostw świata w piłce nożnej]] oraz w [[Drużynowe Mistrzostwa Świata na Żużlu 1976|1976]], [[Drużynowe Mistrzostwa Świata na Żużlu 1979|1979]] i [[Drużynowe Mistrzostwa Świata na Żużlu 1982|1982]] roku – finały [[Drużynowe mistrzostwa świata na żużlu|drużynowych mistrzostw świata na żużlu]].

W 1985 stadion został zburzony, a w jego miejscu powstał kompleks budynków telewizji [[BBC]] – [[BBC White City i BBC Media Village]].

[[Plik:Medals board of 1908 Olympics - BBC White City.jpg|right|thumb|240px|Tablica medalowa umieszczona na budynku BBC]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj stronę|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/05_may/11/mv_history.pdf |tytuł=History of the White City Site |opublikowany=bbbc.co.uk |data dostępu=2014-02-09 |język=en}}
* {{Cytuj książkę
 |autor = Robert Bamford & John Jarvis
 |tytuł = Homes of British Speedway
 |wydawca =
 |rok = [[2006]]
 |isbn = 0-7524-2210-3}}

{{Stadiony Letnich Igrzysk Olimpijskich}}
{{Stadiony Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1966}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Nieistniejące obiekty sportowe w Londynie]]
[[Kategoria:Stadiony Letnich Igrzysk Olimpijskich]]
[[Kategoria:Stadiony piłkarskie w Anglii]]
[[Kategoria:Nieistniejące stadiony żużlowe w Anglii]]
[[Kategoria:Stadiony lekkoatletyczne w Anglii]]
[[Kategoria:Nieistniejące stadiony piłkarskie w Wielkiej Brytanii]]
[[Kategoria:Nieistniejące stadiony lekkoatletyczne w Wielkiej Brytanii]]
[[Kategoria:White City Rebels]]
[[Kategoria:Obiekty sportowe na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1908]]

title: White City Stadium

Państwo: Wielka Brytania

Miejscowość: Londyn

Adres: Wood Lane, White City, Londyn


text:
# Heinrich Emde
Heinrich Emde (ur. 27 marca 1913, data śmierci nieznana) – niemiecki zbrodniarz nazistowski, członek załogi  niemieckiego obozu koncentracyjnego Buchenwald i SS-Oberscharführer.
Członek personelu Buchenwaldu w latach 1938–1942. Brał udział w morderstwach dokonywanych na więźniach żydowskich w 1938. 9 listopada 1939 uczestniczył w rozstrzelaniu 21 Żydów w odwecie za zamach na Hitlera, który miał miejsce dzień wcześniej w Monachium. Wreszcie w latach 1941–1942 był członkiem Kommando 99, którego zadaniem było mordowanie w Buchenwaldzie jeńców radzieckich.
W 1953 Emde stanął przed zachodnioniemieckim Sądem w Kassel. W dniu 20 października 1953 został skazany za zbrodnie popełnione w Buchenwaldzie na 8 lat więzienia.

title: Heinrich Emde

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Heinrich Emde
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = paramilitarny
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = SS-Oberscharführer.svg
 |stopień             = SS-[[Oberscharführer]]
 |data urodzenia      = [[27 marca]] [[1913]]
 |miejsce urodzenia   =
 |data śmierci        = nieznana
 |miejsce śmierci     =
 |lata służby         = 1938–1945
 |siły zbrojne        = [[Plik:Flag of the Schutzstaffel.svg|22px]] [[Schutzstaffel]]
 |jednostki           = [[Kommando 99]]
 |stanowiska          = członek załogi [[Buchenwald]]
 |wojny i bitwy       =
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         =
 |commons             =
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
}}
'''Heinrich Emde''' (ur. [[27 marca]] [[1913]], data śmierci nieznana) – niemiecki [[zbrodnia nazistowska|zbrodniarz nazistowski]], członek załogi  [[III Rzesza|niemieckiego]] [[Obozy niemieckie 1933–1945|obozu koncentracyjnego]] [[Buchenwald]] i [[Oberscharführer|SS-Oberscharführer]].

Członek personelu [[Buchenwald (KL)|Buchenwaldu]] w latach 1938–1942. Brał udział w morderstwach dokonywanych na więźniach [[Żydzi|żydowskich]] w 1938. 9 listopada 1939 uczestniczył w rozstrzelaniu 21 Żydów w odwecie za zamach na [[Adolf Hitler|Hitlera]], który miał miejsce dzień wcześniej w [[Monachium]]. Wreszcie w latach 1941–1942 był członkiem ''[[Kommando 99]]'', którego zadaniem było mordowanie w [[Buchenwald (KL)|Buchenwaldzie]] [[Jeńcy sowieccy w niewoli niemieckiej (1941–1945)|jeńców radzieckich]].

W 1953 Emde stanął przed [[Republika Federalna Niemiec (1949–1990)|zachodnioniemieckim]] Sądem w [[Kassel]]. W dniu 20 października 1953 został skazany za zbrodnie popełnione w Buchenwaldzie na 8 lat więzienia.

== Bibliografia ==
* [https://archive.is/20021115074017/http://www1.jur.uva.nl/junsv/brd/brdengfiles/brdeng376.htm Informacje z procesu] {{lang|en}}

{{SORTUJ:Emde, Heinrich}}
[[Kategoria:Członkowie SS]]
[[Kategoria:Personel Buchenwaldu]]
[[Kategoria:Niemieccy zbrodniarze wojenni w okresie II wojny światowej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1913]]
[[Kategoria:Zbrodniarze nazistowscy osądzeni w Republice Federalnej Niemiec]]
[[Kategoria:Zmarli w XX wieku]]

title: Heinrich Emde

Data i miejsce urodzenia: 27 marca 1913 · Bergheim

Data śmierci: nieznana

Formacja: Schutzstaffel

Jednostki: Kommando 99

Stanowiska: członek załogi Buchenwald


text:
# Sylwia Matysik
Sylwia Matysik (ur. 20 maja 1997 roku w Wolsztynie) – polska piłkarka, występująca na pozycji pomocniczki.

## Kariera
Zawodniczka grę w piłkę nożną rozpoczynała w drużynie Orkan Chorzemin. Następnie reprezentowała Grom Wolsztyn, a od 2010 do 2015 roku grała w zespole juniorskim Medyka Konin. Na rozegranych w czerwcu 2013 roku Mistrzostwach Europy do lat 17 zdobyła wraz z reprezentacją Polski U-17 złote medale. Wraz z rozpoczęciem sezonu 2015/2016 została piłkarką KS AZS Wrocław. Po zakończeniu sezonu 2016/17 przeszła do Górnika Łęczna. W maju 2020 podpisała dwuletni kontrakt z Bayer Leverkusen.
W sezonie 2017/18 pomogła Górnikowi Łęczna wywalczyć jego i zarazem swój pierwszy tytuł Mistrza Polski (na trzy kolejki przed końcem rozgrywek, kiedy to Górnik w 24 kolejce pokonał u siebie ASZ PWSZ Wałbrzych 2:1) oraz Puchar Polski, gdzie w finale łęcznianki wygrały z Czarnymi Sosnowiec 3:1.
Po zakończeniu sezonu 2019/20 przeszła do Bayeru Leverkusen, z którym związała się dwuletnią umową. Została powołana na EURO 2025.

## Sukcesy
- Mistrzyni Polski (2017/18, 2018/19, 2019/20)
- Zdobywczyni Pucharu Polski (2017/18, 2019/20)

title: Sylwia Matysik

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko            = Sylwia Matysik
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    =
 |opis grafiki               =
 |pełne imię i nazwisko      =
 |imię i nazwisko urodzenia  =
 |data urodzenia             = 20 maja 1997
 |miejsce urodzenia          = Wolsztyn, [[Polska]]
 |data śmierci               =
 |miejsce śmierci            =
 |obywatelstwo               =
 |wzrost                     = 170
 |pozycja                    = [[Pomocnik (piłka nożna)|pomocniczka]]
 |klub                       = [[1. FC Köln]]
 |numer w klubie             =
 |kariera juniorska          = ! 2007–2009 ! Orkan Chorzemin
! 2009–2010 ! [[Grom Wolsztyn]]
! 2010–2015 ! [[Medyk Konin]]
 |kariera seniorska          = ! 2015–2017 ! [[KS AZS Wrocław (piłka nożna kobiet)|KS AZS Wrocław]] !    !
! 2017–2020     ! [[Górnik Łęczna (piłka nożna kobiet)|Górnik Łęczna]]   ! 64 ! 21
! 2020–2024 ! [[Bayer Leverkusen]] ! 60 ! 0
! 2024– ! [[1. FC Köln (piłka nożna kobiet)|1. FC Köln]]
 |data seniorzy              = 12 lipca 2025
 |kariera reprezentacyjna    = ! {{Flaga|POL}} [[Reprezentacja Polski w piłce nożnej kobiet|Polska]] ! 67 ! 0 !
 |data reprezentacja         = 12 lipca 2025
 |kariera trenerska          =
 |faksymile                  =
 |opis faksymile             =
 |medale                     =
 |odznaczenia                =
 |commons                    =
 |wikicytaty                 =
 |www                        =
}}
'''Sylwia Matysik''' (ur. 20 maja 1997 roku w [[Wolsztyn|Wolsztynie]]<ref name="uef">{{cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20131016065140/http://www.uefa.com/womensunder17/season=2013/teams/player=250054328/index.html | tytuł = Sylwia Matysik | opublikowany = www.uefa.com | język = en | data dostępu = 2013-07-03}}</ref>) – [[polska]] [[Piłka nożna|piłkarka]], występująca na pozycji [[Pomocnik (piłka nożna)|pomocniczki]].

== Kariera ==
Zawodniczka grę w piłkę nożną rozpoczynała w drużynie Orkan Chorzemin. Następnie reprezentowała [[Grom Wolsztyn]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.gol24.pl/reprezentacja/a/sylwia-matysik-trener-powtarzal-nam-ze-jestesmy-swietna-druzyna-i-uwierzylysmy-w-jego-slowa,9593162/ | tytuł = Sylwia Matysik: Trener powtarzał nam, że jesteśmy świetną drużyną i uwierzyłyśmy w jego słowa | nazwisko = Kwika | imię = Dawid | data = 2013-08-11 | opublikowany = gol24.pl | język = pl | data dostępu = 2016-04-11}}</ref>, a od 2010 do 2015 roku grała w zespole juniorskim [[Medyk Konin|Medyka Konin]]<ref name="wol">{{cytuj stronę | url = http://www.wolsztyn.pl/pages_news_pl_2857.html | tytuł = Sylwia Matysik powołana do reprezentacji Polski | autor = Roman Łopata | data = 9 marca 2011 | opublikowany = www.wolsztyn.pl | język = pl | data dostępu = 2013-07-03}}</ref>. Na rozegranych w czerwcu 2013 roku [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2013|Mistrzostwach Europy do lat 17]] zdobyła wraz z [[Reprezentacja Polski U-17 w piłce nożnej kobiet|reprezentacją Polski U-17]] złote medale<ref name="gwp">{{cytuj stronę | url = http://www.gloswielkopolski.pl/artykul/932107,polki-w-skladzie-z-koniniankami-mistrzyniami-europy-w-pilce-noznej-do-lat-17,id,t.html?cookie=1 | tytuł = Polki w składzie z koniniankami mistrzyniami Europy w piłce nożnej do lat 17! | autor = Radosław Patroniak | data = 28 czerwca 2013 | opublikowany = www.gloswielkopolski.pl | język = pl | data dostępu = 2013-07-03}}</ref>. Wraz z rozpoczęciem sezonu 2015/2016 została piłkarką [[KS AZS Wrocław (piłka nożna kobiet)|KS AZS Wrocław]]<ref>{{Cytuj|url = http://www.kobiecapilka.pl/news,9824.html|tytuł = Matysik z AZS Wrocław - KobiecaPilka.pl - serwis o kobiecej piłce nożnej w Polsce|opublikowany = www.kobiecapilka.pl|data dostępu = 2015-11-27}}</ref>. Po zakończeniu sezonu 2016/17 przeszła do [[Górnik Łęczna (piłka nożna kobiet)|Górnika Łęczna]].<ref>{{Cytuj | url=https://tylkokobiecyfutbol.pl/?p=33045 | tytuł=OFICJALNIE : Wielkie wzmocnienia Górnika<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=tylkokobiecyfutbol.pl | język=pl | data dostępu=2017-11-20}}</ref> W maju 2020 podpisała dwuletni kontrakt z [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]]<ref>{{Cytuj |autor = Wirtualna Polska Media |tytuł = Transfery. Kolejna Polka w Bundeslidze. Sylwia Matysik zawodniczką Bayeru Leverkusen - WP SportoweFakty |data = 2020-05-13 |data dostępu = 2020-09-09 |opublikowany = sportowefakty.wp.pl |url = https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/881998/transfery-kolejna-polka-w-bundeslidze-sylwia-matysik-zawodniczka-bayeru-leverkus |język = pl}}</ref>.

W sezonie 2017/18 pomogła [[Górnik Łęczna (piłka nożna kobiet)|Górnikowi Łęczna]] wywalczyć jego i zarazem swój pierwszy tytuł Mistrza Polski (na trzy kolejki przed końcem rozgrywek, kiedy to [[Górnik Łęczna (piłka nożna kobiet)|Górnik]] w 24 kolejce pokonał u siebie ASZ PWSZ Wałbrzych 2:1) oraz Puchar Polski, gdzie w finale łęcznianki wygrały z Czarnymi Sosnowiec 3:1<ref>{{Cytuj | url=http://www.90minut.pl/liga/0/liga9399.html | tytuł=Ekstraliga kobiet 2017/2018<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.90minut.pl | język=pl | data dostępu=2018-06-25}}</ref><ref>{{Cytuj | url=http://www.90minut.pl/liga/0/liga9894.html | tytuł=Puchar Polski kobiet 2017/2018<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.90minut.pl | język=pl | data dostępu=2018-06-25}}</ref><ref>{{Cytuj | url=http://www.kurierlubelski.pl/sport/gks-gornik-leczna/a/gornik-leczna-z-podwojna-korona-pilkarki-gks-pokonaly-czarnych-sosnowiec-i-zdobyly-puchar-polski,13222293/ | tytuł=Górnik Łęczna z podwójną koroną! Piłkarki GKS pokonały Czarnych Sosnowiec i zdobyły Puchar Polski - Kurierlubelski.pl<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.kurierlubelski.pl | język=pl | data dostępu=2018-06-25}}</ref>.

Po zakończeniu sezonu 2019/20 przeszła do Bayeru Leverkusen, z którym związała się dwuletnią umową<ref>{{Cytuj | url=https://sportowefakty.wp.pl/pilka-nozna/881998/transfery-kolejna-polka-w-bundeslidze-sylwia-matysik-zawodniczka-bayeru-leverkus | tytuł=Transfery. Kolejna Polka w Bundeslidze. Sylwia Matysik zawodniczką Bayeru Leverkusen - WP SportoweFakty<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=wp.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-26}}</ref>. Została powołana na [[Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej Kobiet 2025|EURO 2025]].

== Sukcesy ==
* Mistrzyni Polski (2017/18, 2018/19, 2019/20)
* Zdobywczyni Pucharu Polski (2017/18, 2019/20)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Polki 2025}}

{{SORTUJ:Matysik, Sylwia}}
[[Kategoria:Polskie piłkarki]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Wolsztynie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1997]]
[[Kategoria:Ludzie sportu związani z Wolsztynem]]

title: · Sylwia Matysik

Data i miejsce urodzenia: 20 maja 1997 · Wolsztyn, Polska

Pozycja: pomocniczka

Klub: 1. FC Köln

title: Kariera juniorska

Lata: Klub

Orkan Chorzemin

Grom Wolsztyn

Medyk Konin

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

KS AZS Wrocław

Górnik Łęczna · 64 · (21)

Bayer Leverkusen · 60 · (0)

1. FC Köln

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole