text:
# Zbisława Krajna
Zbisława Jadwiga Krajna ps. „Olszyna” (ur. 13 października 1910 w Poznaniu, zm. 19 lipca 1944 w Żabikowie) – harcerka, członkini konspiracji wielkopolskiej, kierowniczka łączności konspiracyjnej Inspektoratu Rejonowego ZWZ-AK Poznań, kurierka Wydziału Łączności Operacyjnej Komendy Okręgu Poznań.

## Życiorys
Urodziła się 13 października 1910 w Poznaniu w rodzinie Kazimierza Krajny i Michaliny z d. Łukowczyk. Była najstarsza z czworga dzieci. W 1920 straciła matkę i odtąd Zbisława zastępowała ją młodszemu rodzeństwu. Uczyła się w Gimnazjum i Liceum Żeńskim im. Dąbrówki, należała także do harcerstwa i Sodalicji Mariańskiej. W 1927 uzyskała świadectwo maturalne, a następnie ukończyła 6-miesięczny kurs handlowy, po którym podjęła pracę w biurze ogłoszeń Polskiej Agencji Reklamowej, którą prowadził jej stryj. Od 1930 działała społecznie w Sodalicji Mariańskiej, w której była skarbniczką w Zarządzie Koła Dzielnicy Wilda. Latem 1939, wiedząc o zbliżającej się wojnie, zorganizowała punkt opatrunkowy przy ul. Górna Wilda.
Po wybuchu wojny, od października w dalszym ciągu kontynuowała pracę w Agencji Reklamowej, która została przejęta przez Niemców. 5 kwietnia 1940 została zaprzysiężona do WOW i WOZZ, a wprowadzona do nich przez podporucznika Zbigniewa Krzekotowskiego ps. „Michał”. Będąc w grupie por. Stanisława Broniarza ps. „Müller”, pełniła jako „Olszyna", później „Brzoza" funkcję łączniczki między Komendą Inspektoratu Rejonowego Poznań, a Krzekotowskim. W lutym(?) 1943 przeniesiono Zbisławę do Wydziału Łączności V „K” KO AK Poznań, któremu szefowała Marianna Marszałkowska ps. „Ruta”, po jej aresztowaniu 29 kwietnia, pełniła funkcję szefa Wydziału. Kiedy w sierpniu szefem Wydziału Łączności został kpt. Jan Kamiński ps. „Franek”, to wspólnie organizowali łączność konspiracyjną z inspektoratami rejonowymi KO Poznań. Wykonywała także zadania kurierki Wydziału Łączności Operacyjnej V „O” KO Poznań. Pełniąc obowiązki kierowniczki zespołu poznańskich łączniczek AK, w miejscu swojego zamieszkania przy ul. Sosnowej utworzyła punkt kontaktowy, który również był miejscem noclegowym dla członków konspiracji. 15 października aresztowano ją w miejscu pracy zawodowej, a śledztwo odbywało się w Domu Żołnierza w Forcie VII, po którego zakończeniu została osadzona w Żabikowie, skąd była wielokrotnie wożona na przesłuchania na gestapo. Mimo ciężkich tortur (gorące kąpiele, stanie w „beczce z drutu kolczastego”, bicie do nieprzytomności i inne) niczego nie ujawniła. 19 lipca 1944 została na podstawie wyroku policyjnego sądu doraźnego rozstrzelana na terenie obozu w Żabikowie w czasie zbiorowej egzekucji.
Podporucznik Zbisława Krajna została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari na wniosek Komendanta Okręgu Poznańskiego AK z dnia 18 maja 1944. Ponadto została odznaczona 4-krotnie Medalem Wojska (1948) i Krzyżem Armii Krajowej (1984).
Symboliczny grób Zbisławy Krajny znajduje się na cmentarzu Bożego Ciała w Poznaniu, a jej nazwisko widnieje na zbiorowej tablicy pomnika postawionego na terenie obozu Żabikowo.

title: Zbisława Krajna

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko      = Zbisława Krajna
 |imię i nazwisko org  =
 |pseudonim            = Olszyna
 |rodzaj wojsk         = lądowe
 |zwycięstwa           =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |stopień grafika      = PL Epolet ppor.svg
 |stopień              = podporucznik
 |data urodzenia       = 13 października 1910
 |miejsce urodzenia    = [[Poznań]]
 |data śmierci         = 19 lipca 1944
 |miejsce śmierci      = [[Żabikowo (Luboń)|Żabikowo]]
 |lata służby          = 1940-1944
 |siły zbrojne         = [[Armia Krajowa]]
 |jednostki            =
 |stanowiska           =
 |wojny i bitwy        = [[II wojna światowa]]
 |późniejsza praca     =
 |odznaczenia          =  {{order|VM|KS}} {{order|KAK}} {{order|MW|4}}
 |commons              =
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
}}
'''Zbisława Jadwiga Krajna''' [[Pseudonim|ps.]] „Olszyna” (ur. [[13 października]] [[1910]] w [[Poznań|Poznaniu]], zm. [[19 lipca]] [[1944]] w [[Żabikowo (Luboń)|Żabikowie]]) – harcerka, członkini konspiracji wielkopolskiej, kierowniczka łączności konspiracyjnej Inspektoratu Rejonowego [[Związek Walki Zbrojnej|ZWZ]]-[[Armia Krajowa|AK]] [[Poznań]], kurierka Wydziału Łączności Operacyjnej Komendy Okręgu Poznań.

== Życiorys ==
Urodziła się 13 października 1910 w [[Poznań|Poznaniu]] w rodzinie Kazimierza Krajny i Michaliny z d. Łukowczyk. Była najstarsza z czworga dzieci. W 1920 straciła matkę i odtąd Zbisława zastępowała ją młodszemu rodzeństwu. Uczyła się w Gimnazjum i Liceum Żeńskim im. Dąbrówki, należała także do harcerstwa i [[Sodalicja Mariańska|Sodalicji Mariańskiej]]{{odn|Zawacka|2005|s=121}}. W 1927 uzyskała świadectwo maturalne, a następnie ukończyła 6-miesięczny kurs handlowy, po którym podjęła pracę w biurze ogłoszeń Polskiej Agencji Reklamowej, którą prowadził jej stryj. Od 1930 działała społecznie w Sodalicji Mariańskiej, w której była skarbniczką w Zarządzie Koła Dzielnicy Wilda. Latem 1939, wiedząc o zbliżającej się wojnie, zorganizowała punkt opatrunkowy przy ul. Górna Wilda{{odn|Zawacka|2005|s=121}}.

Po wybuchu [[II wojna światowa|wojny]], od października w dalszym ciągu kontynuowała pracę w Agencji Reklamowej, która została przejęta przez [[Niemcy|Niemców]]. 5 kwietnia 1940 została zaprzysiężona do WOW i [[Wojskowa Organizacja Ziem Zachodnich|WOZZ]], a wprowadzona do nich przez [[podporucznik]]a Zbigniewa Krzekotowskiego ps. „Michał”<ref>W późniejszym okresie był jej narzeczonym, który zginął w 1944</ref>{{odn|Zawacka|2005|s=121}}. Będąc w grupie por. Stanisława Broniarza ps. „Müller”, pełniła jako „Olszyna", później „Brzoza" funkcję łączniczki między Komendą Inspektoratu Rejonowego Poznań, a Krzekotowskim. W lutym(?) 1943 przeniesiono Zbisławę do Wydziału Łączności V „K” KO AK Poznań, któremu szefowała Marianna Marszałkowska ps. „Ruta”, po jej aresztowaniu 29 kwietnia, pełniła funkcję szefa Wydziału{{odn|Zawacka|2005|s=121}}. Kiedy w sierpniu szefem Wydziału Łączności został kpt. Jan Kamiński ps. „Franek”, to wspólnie organizowali łączność konspiracyjną z inspektoratami rejonowymi KO Poznań. Wykonywała także zadania kurierki Wydziału Łączności Operacyjnej V „O” KO Poznań{{odn|Zawacka|2005|s=121}}. Pełniąc obowiązki kierowniczki zespołu poznańskich łączniczek AK, w miejscu swojego zamieszkania przy ul. Sosnowej utworzyła punkt kontaktowy, który również był miejscem noclegowym dla członków konspiracji{{odn|Zawacka|2005|s=121}}. 15 października aresztowano ją w miejscu pracy zawodowej, a śledztwo odbywało się w Domu Żołnierza w [[Fort VII w Poznaniu (miejsce kaźni)|Forcie VII]], po którego zakończeniu została osadzona w [[Żabikowo (Luboń)|Żabikowie]], skąd była wielokrotnie wożona na przesłuchania na [[gestapo]]{{odn|Zawacka|2005|s=122}}. Mimo ciężkich tortur (gorące kąpiele, stanie w „beczce z drutu kolczastego”, bicie do nieprzytomności i inne) niczego nie ujawniła. 19 lipca 1944 została na podstawie wyroku policyjnego sądu doraźnego rozstrzelana na terenie obozu w Żabikowie w czasie zbiorowej egzekucji{{odn|Zawacka|2005|s=122}}.

[[Podporucznik]] Zbisława Krajna została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Srebrnym [[Order Virtuti Militari|Orderu Wojennego Virtuti Militari]] na wniosek Komendanta Okręgu Poznańskiego AK z dnia 18 maja 1944{{odn|Zawacka|2005|s=122}}{{refn|grupa=uwaga|Nadanie zostało zweryfikowane przez MON dopiero dnia 6 stycznia 2005 z nr. zaświadczenia DK-3/2005{{odn|Zawacka|2005|s=122}}. }}. Ponadto została odznaczona 4-krotnie [[Medal Wojska|Medalem Wojska]] (1948) i [[Krzyż Armii Krajowej|Krzyżem Armii Krajowej]] (1984){{odn|Zawacka|2005|s=122}}.

Symboliczny grób Zbisławy Krajny znajduje się na [[Cmentarz Bożego Ciała w Poznaniu|cmentarzu Bożego Ciała w Poznaniu]], a jej nazwisko widnieje na zbiorowej tablicy pomnika postawionego na terenie obozu Żabikowo{{odn|Zawacka|2005|s=122}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | tytuł = Słownik Biograficzny Kobiet Odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari | inni = Elżbieta Zawacka (red.) | wydawca = Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służby Kobiet” | miejsce = Toruń | data = 2005 | isbn = 83-88693-08-5 | tom = II | tytuł tomu = H-O | strony = 121−122 | odn = {{odn/id|Zawacka|2005}} }}
* [https://kpbc.umk.pl/dlibra Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa] [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/201775/edition/203418 Krajna Zbisława] [dostęp 2024-05-08]

{{SORTUJ:Krajna, Zbisława}}
[[Kategoria:Członkowie Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska (czterokrotnie)]]
[[Kategoria:Polscy członkowie Sodalicji Mariańskiej]]
[[Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1910]]
[[Kategoria:Zmarli w 1944]]

title: Zbisława KrajnaOlszyna

Data i miejsce urodzenia: 13 października 1910 · Poznań

Data i miejsce śmierci: 19 lipca 1944 · Żabikowo

Siły zbrojne: Armia Krajowa

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa


text:
# Sztuka sumeryjska
Sztuka sumeryjska – przejaw działalności artystycznej Sumerów, zamieszkałych południową Mezopotamię w okresie od IV tysiąclecia p.n.e., tj. ich przybycia na te tereny, do końca III tysiąclecia p.n.e., tj. do zjednoczenia Mezopotamii pod berłem akadyjskiego władcy Sargona Wielkiego. Dziedzictwo Sumerów przetrwało, a tradycje i techniki były kontynuowane i wzbogacane w sztuce ich spadkobierców.

## Pojęcie sztuki sumeryjskiej
Sztuka Sumerów (podobnie jak i innych ludów sprzed epoki antycznej) spełniała trzy funkcje: kultową, pragmatyczną i memorialną. Dzieła sztuki sakralnej obecne były podczas rytuałów i jako symbole łączyły światy żywych, umarłych oraz bogów. Wytwór sztuki, pełniący funkcję pragmatyczną, był używany w życiu codziennym w społeczności sumeryjskiej. Funkcja memorialna przejawiała się w dziełach, które miały za zadanie przypomnienie potomnym o przodkach. Sztuka sumeryjska nie posiadała funkcji estetycznej w znaczeniu, w którym rozumie się ją współcześnie i łączy się z pięknem .

## Rys historyczny
Zanim w Mezopotamii rozwinęło się rolnictwo, w północnej części kraju pojawiła się ludność łowiecko-zbieracka, która nie zapuszczała się na bagniste i wilgotne południe, wolała wzgórza Kurdystanu o umiarkowanym klimacie. W VII tysiącleciu p.n.e., gdy pojawiło się rolnictwo, a liczba mieszkańców wzrosła, rozpoczął się proces zagospodarowania dorzecza Tygrysu i Eufratu. Osiadły tryb życia przyczynił się do powstania rzemieślnictwa i działalności artystycznej. Prymitywna sztuka mieszkańców Mezopotamii wyrażała się przede wszystkim w prostym i niefiguralnym malarstwie ceramicznym. W VI tysiącleciu p.n.e. zaludniła się południowa Mezopotamia. Dzięki zbudowaniu sieci kanałów irygacyjnych oraz wynalezieniu koła garncarskiego i cegły, tereny te stały się przydatne dla pierwszych społeczności rolniczych i atrakcyjne dla napływającej z Wyżyny Irańskiej ludności. W miarę wzrostu demograficznego, mieszkańcy z dolnej Mezopotamii migrowali na północ, przekazując zastanej tam ludności własny dorobek kulturowy. W ten sposób powstała jednolita kultura al-Ubajd, której przejawem było między innymi budownictwo sakralne, przyjęte później przez Sumerów.
Sumerowie przybyli do Dolnej Mezopotamii w IV tysiącleciu p.n.e. Wraz z nimi zmieniła się jakość życia. Centrum społeczności rolniczych stanowiło odtąd miasto ze świątynią, gdzie rezydowała władza o charakterze świecko-religijnym. Warunki geograficzne południowej Mezopotamii nie sprzyjały centralizacji, jednak nie przeszkadzało to powstaniu wspólnej dla tych terenów kultury, nazwanej okresem Uruk. W III tysiącleciu p.n.e. nastąpiło zeświecczenie władzy, rozwinęła się własność prywatna. Do Międzyrzecza napływała ludność semicka, która osiedlała się na północ od Sumeru. W drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e. na plan pierwszy wśród zwaśnionych miast-państwa wybiło się akadyjskie miasto Agade. Na przełomie XXIV–XXIII wieków p.n.e. semicki władca – Sargon Wielki – podporządkował Sumer. Odtąd kultura Mezopotamii miała dwojaki charakter sumeryjsko-akadyjski.

## Ceramika
Najstarszymi zabytkami sztuki sumeryjskiej są wyroby ceramiczne z Uruk i Elamu, datowane na koniec IV tysiąclecia p.n.e. Rysunki zawierały charakterystyczne dla sztuki Azji Przedniej geometryzm, ornamentalizm, rytmiczność i wyczucie formy. Na niektórych naczyniach widoczne były powtarzające się ornamenty, składające się z wystylizowanych wizerunków kozłów, psów, ptaków oraz ołtarzy i świątyń. Ceramika z przełomu IV i III tysiącleci p.n.e. malowana była czerwonymi, czarnymi brązowymi lub fioletowymi barwami na jasnym tle. Znane były kolory lazurowy i żółto-zielony lub sałatowy (wyraz, oznaczający kolor zielony, nie został poświadczony w języku sumeryjskim).
Wczesna ceramika sumeryjska ukazywała dążenia artysty do opanowania przedstawianego przez siebie świata. Artysta nie odzwierciedlał go mechanicznie, tylko najpierw włączał do świata własnych emocji i przemyśleń, a następnie wyrażał za pośrednictwem obrazu. Każdy przedstawiany przez malarza obiekt miał własne miejsce w sekwencji ornamentu, a właściwych dla niego cech artysta nie brał pod uwagę.
Na początku III tysiąclecia p.n.e. nastąpiła zmiana w sposobie ozdabiania wyrobów ceramicznych. Ornament i rytmiczność rysunku zostały zastąpione ceramicznym reliefem, mającym za zadanie ukazanie wydarzeń. Najstarszym zabytkiem, na którym zaobserwowano te zmiany, jest alabastrowe naczynie ze świątyni Inany w Uruk. Relief na nim został rozmieszczony w układzie pasowym. W dolnym pasie za pomocą umownych linii przedstawiona została rzeka, kłosy, liście i palmy. W środkowym pasie znajduje się stado baranów i owiec oraz idący za nimi mężczyźni z naczyniami, czarami i wypełnionymi owocami talerzami. Górny pas przedstawia złożone przed ołtarzem dary. Obok ołtarza znajdują się symbole Inany. Stojąca obok niego kapłanka w długich szatach uosabia boginię i wraz z kapłanem wita procesję z darami. Kapłan ubrany jest w długą szatę, której tren podtrzymuje mężczyzna w krótkiej spódniczce .

## Architektura sumeryjska

### Budownictwo mieszkalne
Warunki geograficzne południowej Mezopotamii (gleby aluwialne, brak drzew i złóż minerałów) przyczyniły się do tego, że ludność tych terenów była zmuszona do zastosowania alternatywnych sposobów budowania. Najprostsze budynki mieszkalne wznoszono z wiązek trzciny, ustawianych pionowo na planie kwadratu lub koła i wiązanych na górze. Powstawał w ten sposób szkielet, który nakrywano matą, a niekiedy konstrukcję usztywniano gliną. Pozostałości po takich domach odkryto na bagnach Szatt al-Arab. Z czasem zaczęto lepić budynki z samej gliny, a na drodze ewolucji konstrukcje te udoskonalono metodą wypalania budulca.
W V tysiącleciu p.n.e. wynaleziono technikę wyrobu cegieł. Początkowo glinę ugniatano ręcznie i formowano w sześciany. Z czasem zaczęto stosować formy. Cegły łączono za pomocą płynnego roztworu gliny, w ten sposób powstawała w miarę jednolita ściana. Stosowano również technikę wypalania cegieł, lecz używano ich do wznoszenia ważniejszych niż domy mieszkalne budowli. Domy z suszonych cegieł były nietrwałe. Gdy się rozpadały, usypisko wyrównywano, a następnie na tym miejscu wznoszono kolejne mieszkanie. Przyczyniło się to do powstania wzgórz miejskich, nazywanych tellami. Ściany domostw były grube, ponieważ, po pierwsze, suszona cegła była krucha, a po drugie, konstrukcja musiała wytrzymać ciężar opartego na krótkich belkach dachu. Prawie nigdy nie stosowano przesklepień, dlatego pomieszczenia były wąskie i zazwyczaj długie. Nie przywidywano również okien, które osłabiałyby mury.

### Budownictwo sakralne
Wraz z rozwojem miast władza przeszła z rąk kapłanów w ręce króla-wojownika. Rozpoczęła się budowa pierwszych pałaców. Ruiny najstarszego z nich odnaleziono w mieście Kisz. Złożony był z dwóch części rozdzielonych grubym murem. Starsza część stanowiła monumentalny dom mieszkalny, zbudowany na planie prostokąta z centralnym kwadratowym dziedzińcem. Na późniejszą część składało się kilka pomieszczeń na planie prostokąta. Największe z nich miało salę z czterema ceglanymi kolumnami i dobudowany portyk. Ozdobą ścian był fryz, przedstawiający jeńców.
Miasta sumeryjskie były skupiskami domów mieszkalnych, sytuowanych przy wąskich, krętych ulicach. Dzielnice mieszkaniowe zajmowały około trzeciej części powierzchni miast. Domy z południa kraju wznoszono na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem. Domy z północnej części nie miały wewnętrznych dziedzińców. Podobna tendencja panowała w architekturze świątyń.
Trzecią część miasta zajmowały ogrody i nekropolie. Na pozostałej części miasta wznoszono budowle oficjalne. Nad nimi górowała wieża (w późniejszym okresie rozwinęła się w ziggurat) z niewielką świątynią na najwyższej platformie, do które prowadziły schody lub pente douce. Drugą, większą, świątynię budowano najczęściej w pobliżu wieży. Wokół stawiano magazyny, pomieszczenia użytkowe i mieszkania dla kapłanów. Ta część miasta otaczana była murem. Z czasem przekształciła się w warownię. Budowle sumeryjskie wznoszono najczęściej z cegły suszonej lub wypalanej, czasem z kamienia. Spoiwem był muł albo smoła. Nie należały to trwałych. Przez to często na gruzach poprzedniej, po zrównaniu i podwyższeniu platformy, stawiano kolejną świątynię.
Grobowce sumeryjskie budowano pod ziemią z kamienia lub cegły. Składały się z jednego lub kilku pomieszczeń. Przekryte były sklepieniem pozornym lub płaskim stropem. Do wnętrza z poziomu terenu prowadziły ukośne rampy i pionowe szyby.

## Rzeźba i płaskorzeźba
Najważniejszym elementem rzeźby i płaskorzeźby w sztuce Sumerów była twarz, której dominującą częścią były oczy. Dzieła te były pozbawione indywidualnych cech poszczególnych osób. Posążki w pozycji siedzącej lub klęczącej miały ukazać czynność, a nie samą osobę. Stawiano je w świątyniach, podpisane imieniem oranta. Najprawdopodobniej miały symbolizować pobożność osób, które je tam ustawili. Od tych sposobów przedstawiania osób były pewne wyjątki. Odnalezione w Esznunna figurki miały na twarzy zaznaczoną mimikę w formie uśmiechu, przestrachu itp., a figurki z Mari cechowała dużo większa staranność w wykonaniu detali. Twarze nie były pozbawione cech indywidualnych, a stroje – spódniczki z baraniej skóry – zostały ukazane z dużą starannością. Rzeźby z brązu odlewano tzw. metodą traconego wosku. Były bardziej realistyczne od kamiennych.
Płaskorzeźby komponowane były w układach pasowych. Postacie ludzi przedstawiano w układzie: twarz z profilu, oko od frontu, tułów i ramiona od frontu, nogi z profilu. Do najstarszych należą stele, wykonane w miękkim kamieniu, ukazujące ważne wydarzenia z dziejów. Są rodzajem pomników historycznych, z których jedna grupa opisuje wydarzenia pokojowe, druga – zwycięskie wojny.
Szczególnym zabytkiem z okresu Sumerów jest Sztandar z Ur. Jest to mozaika, wykonana po dwóch stronach drewnianej płyty, z kamieni, muszli, macicy perłowej, połączonych masą bitumiczną. W trzech pasach ukazana jest zwycięska wojna oraz wydana po niej uczta. Zabytek znajduje się w Muzeum Brytyjskim. Podobną technikę stosowano przy zdobieniu pudeł rezonansowych harf. Na znalezionych pudłach wykonana jest mozaika, przedstawiająca wydarzenia mitologiczne. Dodatkową ozdobą jest złocona głowa byka. Popularnym tematem rzeźby były wyobrażenia zwierząt. Do częściej spotykanych zalicza się temat kozła wspinającego się na najprawdopodobniej święte drzewo. Przedstawienia zwierząt są znacznie realniejsze niż postaci ludzkich.
Elementem sztuki sumeryjskiej są też pieczęcie cylindryczne. Wykonywane na nich reliefy przedstawiają ludzi i zwierzęta. Tematyka związana jest z walką zwierząt, fantastycznych stworów. Postacie ukazywane są przy pomocy linii, z zachowaniem symetrii, licznych powtórzeń. Wrażenia ekspresji dostarcza często kłębowisko postaci, ustawienie ich w pozycji do góry nogami itp. Motyw uzupełniany jest drobnymi elementami dekoracyjnymi. Niektóre z tych motywów zostały przejęte przez artystów perskich, greckich a nawet ze średniowiecznej Europy.

wikiname: plwiki

title: Sztuka sumeryjska

in_language: pl

wikitext:
'''Sztuka sumeryjska''' – przejaw działalności artystycznej [[Sumerowie|Sumerów]], zamieszkałych południową [[Mezopotamia|Mezopotamię]] w okresie od IV tysiąclecia p.n.e., tj. ich przybycia na te tereny, do końca III tysiąclecia p.n.e., tj. do zjednoczenia Mezopotamii pod berłem [[Akadowie|akadyjskiego]] władcy [[Sargon Wielki|Sargona Wielkiego]]. Dziedzictwo Sumerów przetrwało, a tradycje i techniki były kontynuowane i wzbogacane w sztuce ich spadkobierców.

== Pojęcie sztuki sumeryjskiej ==
Sztuka Sumerów (podobnie jak i innych ludów sprzed epoki antycznej) spełniała trzy funkcje: kultową, pragmatyczną i memorialną. Dzieła [[Sztuka sakralna|sztuki sakralnej]] obecne były podczas rytuałów i jako symbole łączyły światy żywych, umarłych oraz bogów. Wytwór sztuki, pełniący [[Funkcja pragmatyczna|funkcję pragmatyczną]], był używany w życiu codziennym w społeczności sumeryjskiej. Funkcja memorialna przejawiała się w dziełach, które miały za zadanie przypomnienie potomnym o przodkach. Sztuka sumeryjska nie posiadała [[Funkcja estetyczna|funkcji estetycznej]] w znaczeniu, w którym rozumie się ją współcześnie i łączy się z pięknem{{odn|Емельянов}}.

== Rys historyczny ==
[[Plik:Frieze-group-3-example1.jpg|thumb|150px|Naczynie z późnego okresu al-Ubajd]]
Zanim w Mezopotamii rozwinęło się rolnictwo, w północnej części kraju pojawiła się ludność łowiecko-zbieracka, która nie zapuszczała się na bagniste i wilgotne południe, wolała wzgórza [[Kurdystan]]u o umiarkowanym klimacie. W VII tysiącleciu p.n.e., gdy pojawiło się rolnictwo, a liczba mieszkańców wzrosła, rozpoczął się proces zagospodarowania dorzecza Tygrysu i Eufratu. Osiadły tryb życia przyczynił się do powstania rzemieślnictwa i działalności artystycznej. Prymitywna sztuka mieszkańców Mezopotamii wyrażała się przede wszystkim w prostym i niefiguralnym malarstwie ceramicznym. W VI tysiącleciu p.n.e. zaludniła się południowa Mezopotamia. Dzięki zbudowaniu sieci kanałów [[Irygacja (rolnictwo)|irygacyjnych]] oraz wynalezieniu koła garncarskiego i cegły, tereny te stały się przydatne dla pierwszych społeczności rolniczych i atrakcyjne dla napływającej z [[Wyżyna Irańska|Wyżyny Irańskiej]] ludności. W miarę wzrostu demograficznego, mieszkańcy z dolnej Mezopotamii migrowali na północ, przekazując zastanej tam ludności własny dorobek kulturowy. W ten sposób powstała jednolita kultura [[Okres Ubajd|al-Ubajd]], której przejawem było między innymi budownictwo sakralne, przyjęte później przez Sumerów.

Sumerowie przybyli do Dolnej Mezopotamii w IV tysiącleciu p.n.e. Wraz z nimi zmieniła się jakość życia. Centrum społeczności rolniczych stanowiło odtąd miasto ze świątynią, gdzie rezydowała władza o charakterze świecko-religijnym. Warunki geograficzne południowej Mezopotamii nie sprzyjały centralizacji, jednak nie przeszkadzało to powstaniu wspólnej dla tych terenów kultury, nazwanej [[Okres Uruk|okresem Uruk]]. W III tysiącleciu p.n.e. nastąpiło zeświecczenie władzy, rozwinęła się własność prywatna. Do Międzyrzecza napływała [[Ludy semickie|ludność semicka]], która osiedlała się na północ od Sumeru. W drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e. na plan pierwszy wśród zwaśnionych miast-państwa wybiło się akadyjskie miasto [[Akad (miasto)|Agade]]. Na przełomie XXIV–XXIII wieków p.n.e. semicki władca – Sargon Wielki – podporządkował Sumer. Odtąd kultura Mezopotamii miała dwojaki charakter sumeryjsko-akadyjski{{odn|Gawlikowska|1975|s=19-29}}.

== Ceramika ==
[[Plik:Vorderasiatisches Museum Berlin 050.jpg|thumb|150px|Fragment reliefu na naczyniu ze świątyni Inany w Uruk]]
Najstarszymi zabytkami sztuki sumeryjskiej są wyroby ceramiczne z [[Uruk]] i [[Elam]]u, datowane na koniec IV tysiąclecia p.n.e. Rysunki zawierały charakterystyczne dla sztuki [[Azja Zachodnia|Azji Przedniej]] geometryzm, ornamentalizm, rytmiczność i wyczucie formy. Na niektórych naczyniach widoczne były powtarzające się ornamenty, składające się z wystylizowanych wizerunków kozłów, psów, ptaków oraz ołtarzy i świątyń. Ceramika z przełomu IV i III tysiącleci p.n.e. malowana była czerwonymi, czarnymi brązowymi lub fioletowymi barwami na jasnym tle. Znane były kolory lazurowy i żółto-zielony lub sałatowy (wyraz, oznaczający kolor zielony, nie został poświadczony w języku sumeryjskim).

Wczesna ceramika sumeryjska ukazywała dążenia artysty do opanowania przedstawianego przez siebie świata. Artysta nie odzwierciedlał go mechanicznie, tylko najpierw włączał do świata własnych emocji i przemyśleń, a następnie wyrażał za pośrednictwem obrazu. Każdy przedstawiany przez malarza obiekt miał własne miejsce w sekwencji ornamentu, a właściwych dla niego cech artysta nie brał pod uwagę.

Na początku III tysiąclecia p.n.e. nastąpiła zmiana w sposobie ozdabiania wyrobów ceramicznych. Ornament i rytmiczność rysunku zostały zastąpione ceramicznym reliefem, mającym za zadanie ukazanie wydarzeń. Najstarszym zabytkiem, na którym zaobserwowano te zmiany, jest alabastrowe naczynie ze [[E-ana|świątyni Inany w Uruk]]. Relief na nim został rozmieszczony w układzie pasowym. W dolnym pasie za pomocą umownych linii przedstawiona została rzeka, kłosy, liście i palmy. W środkowym pasie znajduje się stado baranów i owiec oraz idący za nimi mężczyźni z naczyniami, czarami i wypełnionymi owocami talerzami. Górny pas przedstawia złożone przed ołtarzem dary. Obok ołtarza znajdują się symbole Inany. Stojąca obok niego kapłanka w długich szatach uosabia boginię i wraz z kapłanem wita procesję z darami. Kapłan ubrany jest w długą szatę, której tren podtrzymuje mężczyzna w krótkiej spódniczce{{odn|Емельянов}}.

== Architektura sumeryjska ==
[[Plik:Orant Telloh Louvre AO9060.jpg|thumb|150px|Alabastrowa figurka z ok. 2400 roku p.n.e. (Luwr, Paryż)]]
[[Plik:Relief Ur-Nanshe Louvre AO2344.jpg|thumb|150px|Wapienna płytka wotywna króla [[Ur-Nansze]], znaleziona w Girsu (Luwr, Paryż)]]

=== Budownictwo mieszkalne ===
Warunki geograficzne południowej Mezopotamii ([[Mady|gleby aluwialne]], brak drzew i złóż minerałów) przyczyniły się do tego, że ludność tych terenów była zmuszona do zastosowania alternatywnych sposobów budowania. Najprostsze budynki mieszkalne wznoszono z wiązek trzciny, ustawianych pionowo na planie kwadratu lub koła i wiązanych na górze. Powstawał w ten sposób szkielet, który nakrywano [[mata|matą]], a niekiedy konstrukcję usztywniano gliną. Pozostałości po takich domach odkryto na bagnach [[Szatt al-Arab]]. Z czasem zaczęto lepić budynki z samej gliny, a na drodze ewolucji konstrukcje te udoskonalono metodą wypalania budulca.

W V tysiącleciu p.n.e. wynaleziono technikę wyrobu cegieł. Początkowo glinę ugniatano ręcznie i formowano w sześciany. Z czasem zaczęto stosować formy. Cegły łączono za pomocą płynnego roztworu gliny, w ten sposób powstawała w miarę jednolita ściana. Stosowano również technikę wypalania cegieł, lecz używano ich do wznoszenia ważniejszych niż domy mieszkalne budowli. Domy z suszonych cegieł były nietrwałe. Gdy się rozpadały, usypisko wyrównywano, a następnie na tym miejscu wznoszono kolejne mieszkanie. Przyczyniło się to do powstania wzgórz miejskich, nazywanych [[tell]]ami. Ściany domostw były grube, ponieważ, po pierwsze, suszona cegła była krucha, a po drugie, konstrukcja musiała wytrzymać ciężar opartego na krótkich belkach dachu. Prawie nigdy nie stosowano [[Sklepienie|przesklepień]], dlatego pomieszczenia były wąskie i zazwyczaj długie. Nie przywidywano również okien, które osłabiałyby mury{{odn|Gawlikowska|1975|s=91-93}}.

=== Budownictwo sakralne ===
Wraz z rozwojem miast władza przeszła z rąk kapłanów w ręce króla-wojownika. Rozpoczęła się budowa pierwszych pałaców. Ruiny najstarszego z nich odnaleziono w mieście [[Kisz]]. Złożony był z dwóch części rozdzielonych grubym murem. Starsza część stanowiła monumentalny dom mieszkalny, zbudowany na planie prostokąta z centralnym kwadratowym dziedzińcem. Na późniejszą część składało się kilka pomieszczeń na planie prostokąta. Największe z nich miało salę z czterema ceglanymi kolumnami i dobudowany [[portyk]]. Ozdobą ścian był [[fryz]], przedstawiający jeńców.

Miasta sumeryjskie były skupiskami domów mieszkalnych, sytuowanych przy wąskich, krętych ulicach. Dzielnice mieszkaniowe zajmowały około trzeciej części powierzchni miast. Domy z południa kraju wznoszono na planie prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem. Domy z północnej części nie miały wewnętrznych dziedzińców. Podobna tendencja panowała w architekturze świątyń.

Trzecią część miasta zajmowały ogrody i nekropolie. Na pozostałej części miasta wznoszono budowle oficjalne. Nad nimi górowała wieża (w późniejszym okresie rozwinęła się w [[ziggurat]]) z niewielką świątynią na najwyższej platformie, do które prowadziły schody lub ''[[Rampa (budownictwo)|pente douce]]''. Drugą, większą, świątynię budowano najczęściej w pobliżu wieży. Wokół stawiano magazyny, pomieszczenia użytkowe i mieszkania dla kapłanów. Ta część miasta otaczana była murem. Z czasem przekształciła się w warownię. Budowle sumeryjskie wznoszono najczęściej z cegły suszonej lub wypalanej, czasem z kamienia. Spoiwem był muł albo smoła. Nie należały to trwałych. Przez to często na gruzach poprzedniej, po zrównaniu i podwyższeniu platformy, stawiano kolejną świątynię.

Grobowce sumeryjskie budowano pod ziemią z kamienia lub cegły. Składały się z jednego lub kilku pomieszczeń. Przekryte były [[sklepienie]]m pozornym lub płaskim [[Strop (budownictwo)|stropem]]. Do wnętrza z poziomu terenu prowadziły ukośne rampy i pionowe szyby{{fakt|data=2014-05}}.

== Rzeźba i płaskorzeźba ==
Najważniejszym elementem rzeźby i płaskorzeźby w sztuce Sumerów była twarz, której dominującą częścią były oczy. Dzieła te były pozbawione indywidualnych cech poszczególnych osób. Posążki w pozycji siedzącej lub klęczącej miały ukazać czynność, a nie samą osobę. Stawiano je w świątyniach, podpisane imieniem oranta. Najprawdopodobniej miały symbolizować pobożność osób, które je tam ustawili. Od tych sposobów przedstawiania osób były pewne wyjątki. Odnalezione w [[Esznunna]] figurki miały na twarzy zaznaczoną mimikę w formie uśmiechu, przestrachu itp., a figurki z [[Mari]] cechowała dużo większa staranność w wykonaniu detali. Twarze nie były pozbawione cech indywidualnych, a stroje – spódniczki z baraniej skóry – zostały ukazane z dużą starannością. Rzeźby z brązu odlewano tzw. metodą traconego wosku. Były bardziej realistyczne od kamiennych.

Płaskorzeźby komponowane były w układach pasowych. Postacie ludzi przedstawiano w układzie: twarz z profilu, oko od frontu, tułów i ramiona od frontu, nogi z profilu. Do najstarszych należą [[Stela|stele]], wykonane w miękkim kamieniu, ukazujące ważne wydarzenia z dziejów. Są rodzajem pomników historycznych, z których jedna grupa opisuje wydarzenia pokojowe, druga – zwycięskie wojny.

Szczególnym zabytkiem z okresu Sumerów jest ''[[Sztandar z Ur]]''. Jest to [[mozaika]], wykonana po dwóch stronach drewnianej płyty, z kamieni, muszli, macicy perłowej, połączonych [[Masa bitumiczna|masą bitumiczną]]. W trzech pasach ukazana jest zwycięska wojna oraz wydana po niej uczta. Zabytek znajduje się w [[Muzeum Brytyjskie|Muzeum Brytyjskim]]. Podobną technikę stosowano przy zdobieniu [[Pudło rezonansowe|pudeł rezonansowych]] [[Harfa|harf]]. Na znalezionych pudłach wykonana jest mozaika, przedstawiająca wydarzenia mitologiczne. Dodatkową ozdobą jest złocona głowa byka. Popularnym tematem rzeźby były wyobrażenia zwierząt. Do częściej spotykanych zalicza się temat kozła wspinającego się na najprawdopodobniej święte drzewo. Przedstawienia zwierząt są znacznie realniejsze niż postaci ludzkich.

Elementem sztuki sumeryjskiej są też [[Pieczęć cylindryczna|pieczęcie cylindryczne]]. Wykonywane na nich reliefy przedstawiają ludzi i zwierzęta. Tematyka związana jest z walką zwierząt, fantastycznych stworów. Postacie ukazywane są przy pomocy linii, z zachowaniem symetrii, licznych powtórzeń. Wrażenia ekspresji dostarcza często kłębowisko postaci, ustawienie ich w pozycji do góry nogami itp. Motyw uzupełniany jest drobnymi elementami dekoracyjnymi. Niektóre z tych motywów zostały przejęte przez artystów perskich, greckich a nawet ze średniowiecznej Europy{{fakt|data=2014-05}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Gawlikowska|imię=Krystyna|tytuł=Sztuka Mezopotamii|wydawca=Wiedza Powszechna|miejsce=Warszawa|rok=1975|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Емельянов|imię=Владимир|url=http://web.archive.org/web/20161016193624/http://krotov.info:80/lib_sec/06_e/eme/lyanov3.htm|tytuł=Древний Шумер. Очерки культуры|język=ru|data dostępu=2014-05-05|odn=tak}}.

{{kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Sztuka i architektura Mezopotamii]]


text:
# Cerkiew Świętej Trójcy w Międzybrodziu
Cerkiew Świętej Trójcy w Międzybrodziu – murowana parafialna cerkiew greckokatolicka, znajdująca się w Międzybrodziu na turystycznym Szlaku Ikon. Obecnie rzymskokatolicki kościół filialny pod tym samym wezwaniem, należący do parafii w Trepczy.
Fundatorem świątyni był Aleksander Wajcowicz (1825–1901), doktor medycyny (jego nagrobek znajduje się tuż obok budynku). Cerkiew została zbudowana w 1901, w miejscu starszej, drewnianej cerkwi, która spłonęła w 1866. Murowana, na rzucie krzyża greckiego. Prezbiterium zamknięte trójbocznie z umieszczoną centralnie kopułą. W cerkwi ikonostas z 1900 i malowane sklepienie nawy. Obok cerkwi nakryta kopułą ośmioboczna dzwonnica.
Parafia w 1934 została włączona do Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny.
Po wojnie cerkiew została przejęta przez kościół rzymskokatolicki.
- Elewacja frontowa
- Ikonostas
- Dzwonnica

Na przykościelnym cmentarzu znajduje się piramidalny grobowiec rodów Kulczyckich i Dobrzańskich herbu Sas według projektu Iryny Dobrianskiej, siostrzenicy prof. Włodzimierza Kulczyckiego. Jest to krypta grobowa w formie piramidy. Nad wejściem do krypty kamienny krzyż maltański. Piramida ma wysokość 3 m. i stanowi replikę piramidy Cheopsa w Gizie nieopodal Kairu, w wiernej proporcji 1:50 (pomysł stworzenia kształtu grobowca powstał po tym, jak Włodzimierz Kulczycki odwiedził osobiście egipską piramidę). Również wejście do wnętrza krypty grobowej przypomina niszę piramidy w Deir el-Medina. W piramidalnym grobowcu zostali pochowani prof Włodzimierz Kulczycki (1862-1936), jego żona Maria z domu Michałowskiej (1870-1935) oraz ich syn dr Jerzy Kulczycki (1898-1974).
Oprócz tego na cmentarzu jest kilka starych kamiennych nagrobków.

title: Cerkiew Świętej Trójcy w Międzybrodziu

wikitext:
{{Świątynia chrześcijańska infobox
 |nazwa                     = Cerkiew Świętej Trójcy<br />w Międzybrodziu
 |nazwa miejscowa           =
 |zabytek                   = A-227 z dnia 23.11.1990
 |funkcja świątyni          = [[kościół filialny]]
 |grafika                   = Międzybrodzie, cerkiew Świętej Trójcy (HB2).jpg
 |opis grafiki              = Widok ogólny
 |państwo                   = PL-PK
 |miejscowość               = [[Międzybrodzie]]
 |adres                     =
 |wyznanie                  = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                   = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |administratura nazwa      = [[Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Trepczy|Wniebowzięcia NMP w Trepczy]]
 |administratura typ        = [[Parafia]]
 |tytuł świątyni            =
 |data nadania              =
 |nadający tytuł            =
 |dedykacja świątyni        = [[Trójca Święta|Świętej Trójcy]]
 |dzień wspomnienia         =
 |relikwie                  =
 |cudowne wizerunki         =
 |data powołania            =
 |data dekretu              =
 |dekret wydał              =
 |data rozpoczęcia budowy   =
 |data zakończenia budowy   = 1901
 |data konsekracji          =
 |data zamknięcia           =
 |aktualne przeznaczenie    =
 |data zniszczenia          =
 |data odbudowy             =
 |data reaktywacji          =
 |poprzednie wyznanie       = [[Kościół Greckokatolicki w Polsce]]
 |fundator                  = Aleksander Wajcowicz
 |zniszczona przez          =
 |plan świątyni             =
 |opis planu                =
 |styl                      =
 |architekt                 =
 |materiał budowlany        =
 |liczba wiernych           =
 |powierzchnia              =
 |wysokość                  =
 |długość                   =
 |szerokość                 =
 |liczba wież               =
 |wysokość wieży            =
 |liczba kopuł              =
 |średnica kopuły zew       =
 |wysokość kopuły zew       =
 |liczba ikonostasów        =
 |liczba ołtarzy            =
 |wezwania ołtarzy bocznych =
 |liczba naw                =
 |szerokość nawy głównej    =
 |wysokość nawy głównej     =
 |szerokość nawy bocznej    =
 |wysokość nawy bocznej     =
 |szerokość transeptu       =
 |liczba głosów             =
 |liczba manuałów           =
 |typ dzwonnicy             =
 |nazwa dzwonu              =
 |kod mapy                  = Sanok (gmina wiejska)
 |współrzędne               = 49°35′54.53″N 22°11′39.32″E
 |opis miejsca              = Międzybrodzie, cerkiew
 |commons                   = Category:Holy Trinity church in Międzybrodzie
 |www                       =
}}
'''Cerkiew Świętej Trójcy w Międzybrodziu''' – murowana parafialna [[Cerkiew (budynek)|cerkiew]] [[Kościół Greckokatolicki w Polsce|greckokatolicka]], znajdująca się w [[Międzybrodzie|Międzybrodziu]] na turystycznym Szlaku Ikon. Obecnie [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]] [[kościół filialny]] pod tym samym wezwaniem, należący do [[Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Trepczy|parafii w Trepczy]].

Fundatorem świątyni był Aleksander Wajcowicz (1825–1901), doktor medycyny (jego nagrobek znajduje się tuż obok budynku). Cerkiew została zbudowana w 1901, w miejscu starszej, drewnianej cerkwi, która spłonęła w 1866. Murowana, na rzucie krzyża greckiego. [[Prezbiterium]] zamknięte trójbocznie z umieszczoną centralnie kopułą. W cerkwi [[ikonostas]] z 1900 i malowane sklepienie [[Nawa|nawy]]. Obok cerkwi nakryta [[Kopuła (architektura)|kopułą]] ośmioboczna [[dzwonnica]].

Parafia w 1934 została włączona do [[Apostolska Administracja Łemkowszczyzny|Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny]].

Po wojnie cerkiew została przejęta przez kościół rzymskokatolicki.

<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center">
Międzybrodzie, cerkiew Świętej Trójcy (HB1).jpg|Elewacja frontowa
Holy Trinity church in Międzybrodzie interior altar.jpg|[[Ikonostas]]
Międzybrodzie, cerkiew Świętej Trójcy (HB5).jpg|Dzwonnica
</gallery>

Na przykościelnym cmentarzu znajduje się [[piramida]]lny grobowiec rodów Kulczyckich i Dobrzańskich herbu [[Sas (herb szlachecki)|Sas]] według projektu [[Iryna Dobrianska|Iryny Dobrianskiej]], siostrzenicy prof. [[Włodzimierz Kulczycki|Włodzimierza Kulczyckiego]]<ref>[[Tygodnik Podhalański]], nr 29, 2006 r.</ref>. Jest to krypta grobowa w formie [[Piramida|piramidy]]. Nad wejściem do krypty kamienny [[krzyż maltański]]. Piramida ma wysokość 3 m. i stanowi replikę [[Piramida Cheopsa|piramidy Cheopsa]] w [[Giza|Gizie]] nieopodal [[Kair]]u<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.national-geographic.pl/artykuly/pokaz/polskie-skrawki-egiptu/|tytuł=Polskie skrawki Egiptu|data=2009-03-22|opublikowany=national-geographic.pl|język=pl|data dostępu=2013-08-08}}</ref>, w wiernej proporcji 1:50 (pomysł stworzenia kształtu grobowca powstał po tym, jak Włodzimierz Kulczycki odwiedził osobiście egipską piramidę)<ref>{{cytuj stronę|url=http://esanok.pl/2011/osobliwosc-miedzybrodzkiej-nekropolii.html|tytuł=Osobliwość międzybrodzkiej nekropolii|data=2013-08-04|opublikowany=esanok.pl|język=pl|data dostępu=2013-08-08}}</ref>. Również wejście do wnętrza krypty grobowej przypomina niszę piramidy w [[Deir el-Medina]]<ref>Joachim Śliwa. Egyptian pyramids in polish landscape. The Kulczycki Family in Międzybrodzie near Sanok. Rocznik BN PAU i PAN w Krakowie, t. 52. 2007. str. 500.</ref><ref>{{cytuj stronę|url=https://archive.ph/20130808085348/http://poznajpolske.onet.pl/reportaze,49/egzotyka-z-polskim-charakterkiem,3955,page4.html|tytuł=Egzotyka z polskim charakterkiem|data=2010-12-22|opublikowany=|język=pl|data dostępu=2013-08-08}}</ref>. W piramidalnym grobowcu zostali pochowani prof [[Włodzimierz Kulczycki]] (1862-1936), jego żona Maria z domu Michałowskiej (1870-1935) oraz ich syn dr [[Jerzy Kulczycki (archeolog)|Jerzy Kulczycki]] (1898-1974)<ref>{{Cytuj pismo | autor = Jacek Krzemiński | tytuł = Tajemnice międzybrodzkiej piramidy | czasopismo = [[Tygodnik Sanocki]] | wolumin = Nr 39 (568) | strony = 7 | data = 27 września 2002 | url = }}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.14293.1|tytuł=Włodzimierz Kulczycki h. Sas|opublikowany=sejm-wielki.pl|data dostępu=2018-10-24}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://www.sejm-wielki.pl/b/sw.5211|tytuł=Ludwika Michałowska|opublikowany=sejm-wielki.pl|data dostępu=2018-10-24}}</ref>.
{{Osobny artykuł|Piramida w Międzybrodziu}}

Oprócz tego na cmentarzu jest kilka starych kamiennych nagrobków.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Dmytro Błażejowśkyj]], "Istorycznyj szematyzm Peremyskoji Eparchiji z wkluczennjam Apostolśkoji Administratury Łemkiwszczyny (1828-1939)", Lwów 1995, {{ISBN|5-7745-0672-X}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://cerkiewne.tematy.net/karta_obiektu.php?obiekt_id=10452 Cerkiewnik polski]

{{Cerkwie powiatu sanockiego}}

{{SORTUJ:Międzybrodzie}}
[[Kategoria:Zabytkowe cerkwie w powiecie sanockim]]
[[Kategoria:Obiekty sakralne w gminie wiejskiej Sanok]]
[[Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Trójcy Świętej]]
[[Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie sanockim]]
[[Kategoria:Kościoły w archidiecezji przemyskiej]]
[[Kategoria:Międzybrodzie|Cerkiew]]
[[Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1901]]

title: Cerkiew Świętej Trójcy · w Międzybrodziu

Państwo: Polska

Województwo: podkarpackie

Miejscowość: Międzybrodzie

Wyznanie: katolickie

Kościół: rzymskokatolicki

Parafia: Wniebowzięcia NMP w Trepczy

Wezwanie: Świętej Trójcy

Poprzednie wyznanie: Kościół Greckokatolicki w Polsce

Fundator: Aleksander Wajcowicz


text:
# Roman Usarewicz
Roman Usarewicz (ur. 26 sierpnia 1926 w Brześciu nad Bugiem, zm. 15 stycznia 1983 w Gdańsku) – polski malarz i pedagog.

## Życiorys
W latach 1933–1939 mieszkał w Gdyni. W czasie II wojny światowej był więźniem obozów Gross-Rosen i Sachsenhausen. Od 1945 roku studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie (obecnie Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku). Dyplom uzyskał w roku 1951 w pracowni prof. Juliusza Studnickiego. Po studiach rozpoczął pracę w macierzystej uczelni, początkowo jako młodszy asystent w pracowni malarstwa i rysunku, od 1955 roku był adiunktem, a od 1971 roku docentem. W latach 1971–1973 kierował Katedrą Projektowania Malarstwa i Rzeźby na Wydziale Malarstwa i Rzeźby, a w latach 1974–1981 prowadził pracownię malarstwa w Katedrze Malarstwa i Rysunku na Wydziale Malarstwa i Rzeźby. Na początku lat 80. zainicjował działalność katedry innych mediów. W latach 1981–1983 kierował Katedrą Projektowania Plastycznego i prowadził pracownię tej specjalności.
Brał udział w odbudowy Starego Miasta w Gdańsku. Uprawiał malarstwo sztalugowe, monumentalne, rysunek, grafikę, witrażownictwo i rzeźbę. Uznawany jest za jednego z najbardziej oryginalnych malarzy lat 70. i 80.
Od 1948 roku należał do PZPR, był sekretarzem organizacji partyjnej na PWSSP. Od 1949 roku był członkiem ZPAP, w którym pełnił m.in. funkcję przewodniczącego Rady Artystycznej ZPAP Okręgu Gdańskiego oraz przewodniczył sekcji malarskiej.
Od 1953 roku był mężem Marii Magdaleny Heyda, artystki malarki.
Zmarł w Gdańsku, pochowany na cmentarzu Srebrzysko (rejon XI, taras II-1-88).

## Wystawy indywidualne
- 1956 – CBWA, Sopot
- 1960 – BWA, Sopot
- 1963 – Klub ZPAP, Sopot
- 1965 – Galeria Sztuki Współczesnej, Gdańsk
- 1965 – Salon GTPS, Gdańsk
- 1967 – Galeria Sztuki Współczesnej, Warszawa
- 1968 – Galeria Współczesna MDM, Warszawa
- 1970 – Galeria ZPAP, Gdańsk
- 1971 – Klub MPiK, Toruń
- 1978 – Galeria Art, Gdańsk
- 1982 – BWA, Sopot
- 1987 – Galeria Baszta PWSSP, Gdańsk
- 1989 – MN, Gdańsk
- 1989 – Muzeum w Lęborku
- 1995 – BWA, Słupsk
- 2003 – Roman Usarewicz. Malarstwo Muzeum Archeologiczne, Pałac Górków, Poznań
- 2004 – Romana Usarewicz z cyklu „Ocalić od zapomnienia”, Muzeum Narodowe, Zielona Brama, Gdańsk

Źródło:.

## Odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (1965, 1973)
- Złota Odznaka ZPAP (1965)

Źródło:.

## Nagrody
- I nagroda w konkursie na projekt malarstwa dekoracyjnego w Pawilonach wystawowych CBWA w Sopocie oraz jego realizacja (1958)
- nagroda rektorska za opracowanie metody wykorzystywania w płycie melaninowej polichromii, odbitek graficznych, rysunków (1961)
- nagroda PWRN (1964)
- nagroda Gdańskiego TPS (1965)
- nagroda Rektora (1968, 1971, 1983)
- nagroda Rektora za nowatorskie rozwiązania malarskie przedstawione na wystawie „Forma, światło, kolor” (1973)
- II nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1982)

Źródło:.

title: Roman Usarewicz

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko      = Roman Usarewicz
 |imię i nazwisko org  =
 |pełne imię i nazwisko org =
 |pseudonim            =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |pełne imię i nazwisko =
 |alt grafiki          =
 |data urodzenia       = 26 sierpnia 1926
 |miejsce urodzenia    = [[Brześć|Brześć nad Bugiem]]
 |data śmierci         = 15 stycznia 1983
 |miejsce śmierci      = [[Gdańsk]]
 |narodowość           =
 |język                =
 |Alma Mater           = [[Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku|Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych w Gdańsku]]
 |dziedzina sztuki     = [[grafika]], [[rysunek]]
 |epoka                =
 |muzeum artysty       =
 |ważne dzieła         =
 |faksymile            =
 |opis faksymile       =
 |odznaczenia          = {{order|KZ|Z}} {{order|KZ|Z}}
 |nagrody              =
 |commons              = Category:Roman Usarewicz
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
 |www                  =
}}
[[Plik:Grób Romana Usarewicza .jpg|thumb|240px|Grób Romana Usarewicza na [[Cmentarz Srebrzysko|cmentarzu Srebrzysko]]]]
'''Roman Usarewicz''' (ur. [[26 sierpnia]] [[1926]] w [[Brześć|Brześciu nad Bugiem]], zm. [[15 stycznia]] [[1983]]<ref name="autonazwa1">{{Cytuj stronę | url = http://www.cmentarze-gdanskie.pl/cmentarze/chapter_77037.asp?smode=1&fnazwisko=Usarewicz&fimie=&fdataurodzenia=&fdatazgonu= | tytuł = Roman Usarewicz | opublikowany = cmentarze-gdanskie.pl | data dostępu = 2019-01-27}}</ref> w [[Gdańsk]]u) – polski [[malarstwo|malarz]] i [[nauczyciel|pedagog]].

== Życiorys ==
W latach 1933–1939 mieszkał w [[Gdynia|Gdyni]]. W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] był więźniem obozów [[Groß-Rosen|Gross-Rosen]] i [[Sachsenhausen (KL)|Sachsenhausen]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Roman Usarewicz |data dostępu = 2025-03-05 |opublikowany = Zbrojownia Sztuki |url = https://www.zbrojowniasztuki.pl/alma-mater/nestorzy/roman-usarewicz,549}}</ref>. Od [[1945]] roku studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Sopocie (obecnie [[Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku]]). Dyplom uzyskał w roku [[1951]] w pracowni [[Juliusz Studnicki|prof. Juliusza Studnickiego]]. Po studiach rozpoczął pracę w macierzystej uczelni, początkowo jako młodszy asystent w pracowni malarstwa i rysunku, od 1955 roku był [[Adiunkt|adiunktem]], a od 1971 roku [[Docent|docentem]]. W latach 1971–1973 kierował Katedrą Projektowania Malarstwa i Rzeźby na Wydziale Malarstwa i Rzeźby, a w latach 1974–1981 prowadził pracownię malarstwa w Katedrze Malarstwa i Rysunku na Wydziale Malarstwa i Rzeźby. Na początku lat 80. zainicjował działalność katedry innych mediów. W latach 1981–1983 kierował Katedrą Projektowania Plastycznego i prowadził pracownię tej specjalności<ref name=":0" />.

Brał udział w odbudowy [[Stare Miasto (Gdańsk)|Starego Miasta w Gdańsku]]. Uprawiał [[malarstwo]] sztalugowe, monumentalne, [[rysunek]], [[grafika|grafikę]], [[witraż]]ownictwo i [[rzeźba|rzeźbę]]. Uznawany jest za jednego z najbardziej oryginalnych malarzy [[Lata 70. XX wieku|lat 70.]] i [[Lata 80. XX wieku|80.]]

Od 1948 roku należał do [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]], był sekretarzem organizacji partyjnej na PWSSP. Od 1949 roku był członkiem [[Związek Polskich Artystów Plastyków|ZPAP]], w którym pełnił m.in. funkcję przewodniczącego Rady Artystycznej ZPAP Okręgu Gdańskiego oraz przewodniczył sekcji malarskiej<ref>{{Cytuj pismo|tytuł=Galeria Liter|url=http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/39690/edition/34791/|czasopismo=Litery|wolumin=Nr 1(13)|strony=33|rok=1963|wydawca=Gdańskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”|miejsce=Gdańsk|data dostępu=2025-03-05}}</ref>.

Od 1953 roku był mężem Marii Magdaleny Heyda, artystki malarki.

Zmarł w Gdańsku, pochowany na [[Cmentarz Srebrzysko|cmentarzu Srebrzysko]] (rejon XI, taras II-1-88)<ref name="autonazwa1" />.

== Wystawy indywidualne ==

* 1956 – CBWA, Sopot
* 1960 – BWA, Sopot
* 1963 – Klub ZPAP, Sopot
* 1965 – Galeria Sztuki Współczesnej, Gdańsk
* 1965 – Salon GTPS, Gdańsk
* 1967 – Galeria Sztuki Współczesnej, Warszawa
* 1968 – Galeria Współczesna MDM, Warszawa
* 1970 – Galeria ZPAP, Gdańsk
* 1971 – Klub MPiK, Toruń
* 1978 – Galeria Art, Gdańsk
* 1982 – BWA, Sopot
* 1987 – Galeria Baszta PWSSP, Gdańsk
* 1989 – MN, Gdańsk
* 1989 – Muzeum w Lęborku
* 1995 – BWA, Słupsk
* 2003 – Roman Usarewicz. Malarstwo Muzeum Archeologiczne, Pałac Górków, Poznań
* 2004 – Romana Usarewicz z cyklu „Ocalić od zapomnienia”, Muzeum Narodowe, Zielona Brama, Gdańsk

Źródło:<ref name=":0" />.

== Odznaczenia ==

* Złoty [[Krzyż Zasługi]] (1965, 1973)
* Złota Odznaka ZPAP (1965)

Źródło:<ref name=":0" />.

== Nagrody ==

* I nagroda w konkursie na projekt malarstwa dekoracyjnego w Pawilonach wystawowych CBWA w Sopocie oraz jego realizacja (1958)
* nagroda rektorska za opracowanie metody wykorzystywania w płycie melaninowej polichromii, odbitek graficznych, rysunków (1961)
* nagroda PWRN (1964)
* nagroda Gdańskiego TPS (1965)
* nagroda Rektora (1968, 1971, 1983)
* nagroda Rektora za nowatorskie rozwiązania malarskie przedstawione na wystawie „Forma, światło, kolor” (1973)
* II nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1982)

Źródło:<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=USAREWICZ_ROMAN,_docent_Wy%C5%BCszej_Szko%C5%82y_Sztuk_Plastycznych Roman Usarewicz docent Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych]
* [https://zbrojowniasztuki.pl/alma-mater/nestorzy/roman-usarewicz,549 Roman Usarewicz na stronie Zbrojownia Sztuki]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.asp.gda.pl/Strona_archiwalna_Czerwiec2010/i/pliki-do-pobrania/60lat/ASP60str397-408.pdf | tytuł =  ''ASP w Gdańsku · strona 405 katalogu'' · Roman Usarewicz | opublikowany = asp.gda.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20190119121524/http://www.asp.gda.pl/Strona_archiwalna_Czerwiec2010/i/pliki-do-pobrania/60lat/ASP60str397-408.pdf | zarchiwizowano = 2019-01-19}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Usarewicz Roman}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej]]
[[Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Plastyków]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Brześciu]]
[[Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989)]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku]]
[[Kategoria:Polscy malarze]]
[[Kategoria:Polscy pedagodzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1926]]
[[Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen]]
[[Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen]]
[[Kategoria:Wykładowcy Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1983]]

title: Roman Usarewicz

Data i miejsce urodzenia: 26 sierpnia 1926 · Brześć nad Bugiem

Data i miejsce śmierci: 15 stycznia 1983 · Gdańsk

Dziedzina sztuki: grafika, rysunek


text:
# Eugene Holiday
Eugene Holiday (ur. 1962) – pierwszy gubernator Sint Maarten po utworzeniu tego osobnego terytorium zależnego Holandii od 10 października 2010. Został mianowany na to stanowisko przez Radę Ministrów Królestwa Holandii w dniu 7 września 2010. Zanim został gubernatorem, był prezesem portu lotniczego Princess Juliana.

title: Eugene Holiday

wikitext:
[[Grafika:GovEugeneHoliday.jpg|thumb]]
'''Eugene Holiday''' (ur. [[1962]]) – pierwszy [[Gubernatorzy Sint Maarten|gubernator Sint Maarten]] po utworzeniu tego osobnego terytorium zależnego [[Holandia|Holandii]] od [[10 października]] [[2010]]. Został mianowany na to stanowisko przez Radę Ministrów Królestwa Holandii w dniu [[7 września]] [[2010]]. Zanim został gubernatorem, był prezesem [[Port lotniczy Princess Juliana|portu lotniczego Princess Juliana]].

== Bibliografia ==
*[http://worldstatesmen.org/Saint_Maarten.html Worldstatesmen.org]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Holiday, Eugene}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1962]]
[[Kategoria:Gubernatorzy Sint Maarten]]


text:
# Zofia Skotnicka
Zofia Skotnicka vel Zofia Ostroróg vel Zofia Kalińska (ur. 1603 w Bóbrce, zm. 1684 w Krakowie) – polska szlachcianka, prototyp Klary Raptusiewiczówny w Zemście Aleksandra Fredry

## Życiorys
Pochodziła z rodziny Skotnickich pieczętujących się herbem Bogoria. Była córką Jana Skotnickiego (Rejenta Milczka). Wychowywana przez Jana Skotnickiego na zamku w Odrzykoniu.
Zofia Skotnicka wychodziła za mąż trzykrotnie:
- pierwszym mężem Zofii był – Mikołaj Firlej (1605–1640) – syn wojewody lubelskiego Piotra Firleja i prawnuk twórcy świetności Odrzykonia i Ogrodzieńca Seweryna Bonera

Z tego małżeństwa Jan Firlej (zm. po 1701 r.) – kasztelan sanocki (1696) podczaszy sanocki i przemyski i Henryk Mikołaj Firlej (zm. 1707) – sekretarz królewski, kanonik łucki i krakowski.
- drugim mężem Zofii był Mikołaj Ostroróg – starosta drohowski, syn Mikołaja Ostroroga, starosty tykocińskiego i buskiego
- trzecim mężem Zofii był Jakub Kaliński h. Topór – rotmistrz królewski i podczaszy sanocki.

Pochowana w kościele św. Piotra i Pawła w Krakowie w 1684 r.

## ZemstaFredry
Można przypuszczać, że będąc krewną Barbary Radziwiłłówny, odznaczała się urodą, która oczarowała wojewodzica Mikołaja Firleja i biorąc ślub w 1630 roku w konsekwencji zakończyła spór uwieczniony w Zemście Aleksandra Fredry. Zofia Skotnicka jest w niej paradoksalnie Klarą – wychowanicą Cześnika Raptusiewicza, a nie Rejenta Milczka, czyli Jana Skotnickiego.
W rolę Klary ekranizacjach Zemsty wcieliły się Beata Tyszkiewicz (1956) oraz Agata Buzek (2002).

## Potomkowie Zofii Skotnickiej i Mikołaja Firleja vel Klary i Wacława
Rzeczywistych potomków 'Klary' i 'Wacława' odnajdujemy wśród przedstawicieli niektórych rodów arystokratycznych: m.in. hr. Czapskich i Pusłowskich. W XIX w. Maria Scipio del Campo, potomkini Zofii i Mikołaja w 6 pokoleniu, była żoną słynnego ministra rządu Królestwa Polskiego – ks. Franciszka Ksawerego Druckiego Lubeckiego.
Potomków Zofii Skotnickiej i Jakuba Kalińskiego odnajdujemy m.in. wśród niektórych przedstawicieli włoskiej linii hr. Dzieduszyckich oraz najmłodszego pokolenia ks. Radziwiłłów.

title: Zofia Skotnicka

wikitext:
'''Zofia Skotnicka''' vel ''Zofia Ostroróg'' vel ''Zofia Kalińska'' (ur. [[1603]] w [[Bóbrka (powiat krośnieński)|Bóbrce]], zm. [[1684]] w [[Kraków|Krakowie]]) – polska szlachcianka, prototyp [[Klara Raptusiewiczówna|Klary Raptusiewiczówny]] w ''[[Zemsta (komedia)|Zemście]]'' [[Aleksander Fredro|Aleksandra Fredry]]

== Życiorys ==
Pochodziła z rodziny [[Skotnicki herbu Bogoria|Skotnickich]] pieczętujących się [[Herb|herbem]] [[Bogoria (herb szlachecki)|Bogoria]]. Była córką [[Jan Skotnicki (kasztelan)|Jana Skotnickiego]] ([[Rejent Milczek|Rejenta Milczka]])<ref>{{Cytuj |tytuł = Wielka Genealogia Minakowskiego - M.J. Minakowski |data dostępu = 2024-10-01 |opublikowany = wielcy.pl |url = https://wielcy.pl/wgm/?m=NG&t=PN&n=9.282.126}}</ref>. {{fakt|Wychowywana przez [[Jan Skotnicki (kasztelan)|Jana Skotnickiego]] na zamku w [[Odrzykoń|Odrzykoniu]].|2013-03|data=2013-03}}

Zofia Skotnicka wychodziła za mąż trzykrotnie:

* pierwszym mężem Zofii był – [[Mikołaj Firlej (1605–1640)]] – syn wojewody lubelskiego [[Piotr Firlej (wojewoda lubelski)|Piotra Firleja]] i prawnuk twórcy świetności [[Odrzykoń|Odrzykonia]] i [[Ogrodzieniec|Ogrodzieńca]] [[Seweryn Boner|Seweryna Bonera]]
Z tego małżeństwa Jan Firlej (zm. po 1701 r.) – kasztelan sanocki (1696) podczaszy sanocki i przemyski i Henryk Mikołaj Firlej (zm. 1707) – sekretarz królewski, kanonik łucki i krakowski.

* drugim mężem Zofii był Mikołaj Ostroróg – starosta drohowski, syn [[Mikołaj Ostroróg|Mikołaja Ostroroga]], starosty tykocińskiego i buskiego
* trzecim mężem Zofii był [[Jakub Kaliński]] h. [[Topór (herb szlachecki)|Topór]] – rotmistrz królewski i podczaszy sanocki.

Pochowana w [[Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie|kościele św. Piotra i Pawła w Krakowie]] w 1684 r.

== ''Zemsta'' Fredry ==
Można przypuszczać, że będąc krewną [[Barbara Radziwiłłówna|Barbary Radziwiłłówny]], odznaczała się urodą, która oczarowała wojewodzica Mikołaja Firleja i biorąc ślub w [[1630]] roku w konsekwencji zakończyła spór uwieczniony w [[Zemsta (komedia)|Zemście]] [[Aleksander Fredro|Aleksandra Fredry]]. Zofia Skotnicka jest w niej paradoksalnie [[Klara Raptusiewiczówna|Klarą]] – wychowanicą [[Cześnik Raptusiewicz|Cześnika Raptusiewicza]], a nie [[Rejent Milczek|Rejenta Milczka]], czyli [[Jan Skotnicki (kasztelan)|Jana Skotnickiego]].

W rolę Klary ekranizacjach Zemsty wcieliły się [[Beata Tyszkiewicz]] (1956) oraz [[Agata Buzek]] (2002).

== Potomkowie Zofii Skotnickiej i Mikołaja Firleja vel Klary i Wacława ==
Rzeczywistych potomków 'Klary' i 'Wacława' odnajdujemy wśród przedstawicieli niektórych rodów arystokratycznych: m.in. hr. Czapskich i Pusłowskich. W XIX w. Maria Scipio del Campo, potomkini Zofii i Mikołaja w 6 pokoleniu, była żoną słynnego ministra rządu Królestwa Polskiego – ks. [[Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki|Franciszka Ksawerego Druckiego Lubeckiego]].

Potomków Zofii Skotnickiej i Jakuba Kalińskiego odnajdujemy m.in. wśród niektórych przedstawicieli włoskiej linii hr. [[Dzieduszyccy herbu Sas|Dzieduszyckich]] oraz najmłodszego pokolenia ks. [[Radziwiłłowie herbu Trąby|Radziwiłłów]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Cezary Taracha: Upadek znaczenia rodu magnackiego na przykładzie Firlejów. w: Rocznik Przemyski T. 29-30 z 3(1) 1993/1994.

{{SORTUJ:Skotnicka, Zofia}}
[[Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Odrzykoniem]]
[[Kategoria:Pierwowzory postaci literackich]]
[[Kategoria:Skotniccy herbu Grzymała|Zofia]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1603]]
[[Kategoria:Zmarli w 1684]]


text:
# Ajmak kobdoski
Ajmak kobdoski (mong. Ховд аймаг) – jeden z 21 ajmaków w Mongolii, znajdujący się w zachodniej części kraju. Stolicą ajmaku jest Kobdo, znajdujące się 1200 km na zachód od stolicy kraju Ułan Bator.
Utworzony w 1931 roku ajmak obejmuje powierzchnię 76 100 km². Rozciąga się od jeziora Char Us nuur do granicy z Chinami. Gospodarka oparta na eksploatacji złóż węgla i innych zasobów. W rolnictwie dominuje uprawa zbóż oraz warzyw, głównie ziemniaka.
Liczba ludności w poszczególnych latach:
| 1979   | 1989   | 2000   | 2010   |
| ------ | ------ | ------ | ------ |
| 63 000 | 76 600 | 86 831 | 76 252 |

Teren ajmaku zamieszkuje kilkanaście mniejszości etnicznych.

## Somony
Ajmak kobdoski dzieli się na 16 somonów:
| - Altaj - Bujant - Bulgan - Ceceg - Czandman´ - Dariw - Dörgön - Duut | - Dzerg - Erdenbüren - Chowd - Manchan - Mönchchajrchan - Möst - Mjangad - Üjencz |

title: Ajmak kobdoski

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Ajmak kobdoski
 |nazwa oryginalna                = {{k|mn|Ховд аймаг}}
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = Ajmak
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Mn coa khovd aimag 2014.svg
 |flaga                           = Flag of Khovd Aimag (since 2014).svg
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = MNG
 |siedziba                        = [[Kobdo]]
 |ISO 3166-2                      = MN-043
 |powierzchnia                    = 76 100 km²
 |rok                             = 2010
 |liczba ludności                 = 76 262
 |gęstość zaludnienia             = 1 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            = Mongolia Khovd sum map.png
 |mapa                            = Khovd in Mongolia.svg
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         = Category:Khovd Aimag
 |www                             = https://khovd.gov.mn/
}}
'''Ajmak kobdoski''' ({{w języku|mn|Ховд аймаг}}) – jeden z 21 [[ajmak]]ów w [[Mongolia|Mongolii]], znajdujący się w zachodniej części kraju. Stolicą ajmaku jest [[Kobdo]], znajdujące się 1200 km na zachód od stolicy kraju [[Ułan Bator]].

Utworzony w 1931 roku ajmak obejmuje powierzchnię 76 100 km². Rozciąga się od jeziora [[Char Us nuur]] do granicy z [[Chińska Republika Ludowa|Chinami]]{{r|sanders}}. Gospodarka oparta na eksploatacji złóż [[Węgle kopalne|węgla]] i innych zasobów. W rolnictwie dominuje uprawa zbóż oraz warzyw, głównie ziemniaka{{r|sanders}}.

Liczba ludności w poszczególnych latach{{fakt|data=2021-12}}:
{| class="wikitable" style="width:30%"
! 1979
! 1989
! 2000
! 2010
|-style="text-align:center"
| 63 000
| 76 600
| 86 831
| 76 252
|}
Teren ajmaku zamieszkuje kilkanaście mniejszości etnicznych{{r|sanders}}.

== Somony ==
Ajmak kobdoski dzieli się na 16 somonów:
{|
|
* [[Altaj (ajmak kobdoski)|Altaj]]
* [[Bujant (ajmak kobdoski)|Bujant]]
* [[Bulgan (ajmak kobdoski)|Bulgan]]
* [[Ceceg]]
* [[Czandman´ (ajmak kobdoski)|Czandman´]]
* [[Dariw (ajmak kobdoski)|Dariw]]
* [[Dörgön]]
* [[Duut]]
|
* [[Dzerg]]
* [[Erdenbüren]]
* [[Chowd (ajmak kobdoski)|Chowd]]
* [[Manchan]]
* [[Mönchchajrchan]]
* [[Möst]]
* [[Mjangad (ajmak kobdoski)|Mjangad]]
* [[Üjencz]]
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=sanders>{{cytuj książkę| autor = Alan J.K. Sanders| tytuł = Historical Dictionary of Mongolia| wydawca = Scarecrow Press| miejsce = Lanham| rok = 2010| strony = 387}}</ref>
}}

{{Mongolia}}

[[Kategoria:Ajmaki Mongolii|Kobdoski]]

title: Ajmak kobdoskiХовд аймаг

Herb: Flaga

Państwo: Mongolia

Siedziba: Kobdo

• gęstość: 1 os./km²


text:
# ADR Jicaral
Asociación Deportiva y Recreativa Jicaral Sercoba – kostarykański klub piłkarski z siedzibą we wsi Jicaral, w prowincji Puntarenas. Występuje w rozgrywkach Liga de Ascenso. Domowe mecze rozgrywa na obiekcie Estadio Asociación Cívica Jicaraleña. Często określany jako Jicaral Sercoba.

## Historia
Klub został założony w maju 2007 przez mieszkańców Jicaral na czele z lokalnym przedsiębiorcą Royem Barrantesem, właścicielem supermarketu Sercoba. W 2013 roku Jicaral dołączył do drugiej ligi kostarykańskiej na licencji klubu Cartagena-Cañas. W 2019 roku drużyna wywalczyła historyczny awans do kostarykańskiej Primera División po pokonaniu w dwumeczu barażowym Guanacasteki (0:0, 2:1). W najwyższej klasie rozgrywkowej klub grał trzy lata (2019–2022), po czym spadł do drugiej ligi.

title: ADR Jicaral

wikitext:
{{Klub sportowy infobox
 |nazwa                 = Jicaral
 |nazwa oryginalna      =
 |dyscyplina            = piłka nożna
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki           =
 |pełna nazwa           = Asociación Deportiva y Recreativa Jicaral Sercoba
 |kod                   =
 |przydomek             = Huracán de la Península (Huragan z Półwyspu)
 |maskotka              =
 |barwy                 = {{colorbox|#0202D4}}
granatowe
 |data założenia        = 12 maja 2007
 |debiut w ekstraklasie = 21 lipca 2019
{{nowrap|[[Municipal Grecia|Grecia]] 1:0 Jicaral}}
 |data rozwiązania      =
 |liga                  = [[Segunda División de Costa Rica|Liga de Ascenso]]
 |liczba seniorów       =
 |liczba juniorów       =
 |państwo               = CR-P
 |siedziba              =
 |adres                 =
 |obiekt sportowy       = [[Estadio Asociación Cívica Jicaraleña]]
 |sponsor techniczny    =
 |właściciel            =
 |prezes                = Roy Barrantes
 |menedżer              =
 |menedżer generalny    =
 |komandor              =
 |trener                = [[Mauricio Solís]]
 |asystent trenera      =
 |paski_kos1            = _Jicaral 2020H
 |koszulka1             =
 |paski_spo1            =
 |spodenki1             = 0191D4
 |lewareka1             = 0191D4
 |paski_lr1             =
 |prawareka1            = 0191D4
 |paski_pr1             =
 |skarpety1             = 0191D4
 |paski_ska1            =
 |paski_kos2            = _Jicaral 2020A
 |koszulka2             =
 |paski_spo2            =
 |spodenki2             = FFFFFF
 |lewareka2             = FFFFFF
 |paski_lr2             =
 |prawareka2            = FFFFFF
 |paski_pr2             =
 |skarpety2             = FFFFFF
 |paski_ska2            =
 |commons               =
 |wikicytaty            =
 |wikinews              =
 |www                   =
}}
'''Asociación Deportiva y Recreativa Jicaral Sercoba''' – [[kostaryka]]ński [[klub piłkarski]] z siedzibą we wsi [[Jicaral]], w prowincji [[Puntarenas (prowincja)|Puntarenas]]. Występuje w rozgrywkach [[Segunda División de Costa Rica|Liga de Ascenso]]. Domowe mecze rozgrywa na obiekcie [[Estadio Asociación Cívica Jicaraleña]]. Często określany jako '''Jicaral Sercoba'''.

== Historia ==
Klub został założony w maju 2007 przez mieszkańców [[Jicaral]] na czele z lokalnym przedsiębiorcą Royem Barrantesem, właścicielem supermarketu Sercoba<ref name="ref1">{{Cytuj stronę
 |url = https://www.unafut.com/team/jicaral-sercoba/
 |tytuł = JICARAL SERCOBA
 |praca = UNAFUT
 |opublikowany = unafut.com
 |data dostępu = 2024-02-10
 |język = es
 }}</ref><ref name="ref2">{{Cytuj stronę
 |url = https://www.facebook.com/FutbolPorDentro/videos/314816040829414/
 |tytuł = Hace 15 años, un grupo de pobladores locales junto con Roy Barrantes fundaron Jicaral Sercoba
 |praca = Tigo Sports Costa Rica
 |opublikowany = [[Facebook]]
 |data = 12 maja 2022
 |data dostępu = 2024-02-10
 |język = es
 }}</ref><ref name="ref3">{{Cytuj stronę
 |imię = José Pablo
 |nazwisko = Alfaro R.
 |url = https://www.pressreader.com/costa-rica/la-nacion-costa-rica/20200112/281956019726714
 |tytuł = Dueño de súper hace crecer a Jicaral en el corazón del pueblo
 |praca = La Nación
 |opublikowany = [[PressReader]]
 |data = 12 stycznia 2020
 |data dostępu = 2024-02-10
 |język = es
 }}</ref>. W 2013 roku Jicaral dołączył do drugiej ligi kostarykańskiej na licencji klubu [[Deportivo Cañas|Cartagena-Cañas]]<ref name="ref4">{{Cytuj stronę
 |url = https://www.nacion.com/puro-deporte/futbol-nacional/siquirres-y-jicaral-debutantes-de-segunda-division-escarban-en-su-cantera/EVMIV35SJJCT7NFCCHUVYB3E5I/story/
 |tytuł = Siquirres y Jicaral, debutantes de Segunda División, escarban en su cantera
 |praca = La Nación
 |opublikowany = nacion.com
 |data = 9 sierpnia 2013
 |data dostępu = 2024-02-10
 |język = es
 }}</ref>. W 2019 roku drużyna wywalczyła historyczny awans do kostarykańskiej [[Primera División de Costa Rica|Primera División]] po pokonaniu w dwumeczu barażowym [[AD Guanacasteca|Guanacasteki]] (0:0, 2:1)<ref name="ref5">{{Cytuj stronę
 |url = https://www.goal.com/es/noticias/jicaral-logro-el-ansiado-ascenso-a-la-primera-division/1b4hp76gdzc6izmwymtrwlscw
 |tytuł = Jicaral logró el ansiado ascenso a la Primera División
 |opublikowany = goal.com
 |data = 3 czerwca 2019
 |data dostępu = 2024-02-10
 |język = es
 }}</ref>. W najwyższej klasie rozgrywkowej klub grał trzy lata (2019–2022), po czym spadł do drugiej ligi<ref name="ref6">{{Cytuj stronę
 |imię = Camilo
 |nazwisko = Hernandez
 |url = https://futbolcentroamerica.com/costarica/Descendido-Jicaral-se-despide-de-la-Primera-Division-en-Costa-Rica-20220515-0010.html
 |tytuł = ¡Descendido! Jicaral se despide de la Primera División en Costa Rica
 |praca = Fútbol Centroamérica
 |opublikowany = futbolcentroamerica.com
 |data = 15 maja 2022
 |data dostępu = 2024-02-10
 |język = es
 }}</ref>.

== Piłkarze ==
{{Kategoria główna|Piłkarze ADR Jicaral}}

== Trenerzy ==
{{Kategoria główna|Trenerzy piłkarzy ADR Jicaral}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Liga kostarykańska}}

[[Kategoria:Kostarykańskie kluby piłkarskie|Jicaral]]
[[Kategoria:Kluby piłkarskie założone w 2007|Jicaral]]

title: · Jicaral

Barwy: · granatowe

Debiut w najwyższej lidze: 21 lipca 2019 · Grecia 1:0 Jicaral

Liga: Liga de Ascenso

Państwo: Kostaryka

Prowincja: Puntarenas

Stadion: Estadio Asociación Cívica Jicaraleña

Prezes: Roy Barrantes

Trener: Mauricio Solís

Stroje · domowe: Stroje · wyjazdowe


text:
# (18796) Acosta
(18796) Acosta (1999 JH64) – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3,46 lat w średniej odległości 2,29 j.a. Odkryta 10 maja 1999 roku.

title: (18796) Acosta

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 18796
 |       nazwa = Acosta
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]]
 |       dzień = 10 maja
 |         rok = 1999
 |występowanie =
 |       epoka =
 |wielka_półoś = 2,2854
 |    mimośród = 0,1569
 |  peryhelium = 1,9266
 |    aphelium = 2,6442
 |         lat = 3
 |         dni = 166
 |      godzin = 23
 |    prędkość = 19,70
 |  nachylenie = 5,74
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu =
 |      albedo =
 |     jasność = 14,8
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(18796) Acosta (1999 JH64)''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego asteroid]] okrążająca [[Słońce]] w ciągu 3,46 lat w średniej odległości 2,29 [[jednostka astronomiczna|j.a.]] Odkryta [[10 maja]] [[1999]] roku.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 18001–19000]]
* [[lista planetoid]]

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPL|18796}}
* {{JPLorb|18796}}
* {{MPC|18796}}

{{SORTUJ:Acosta}}

[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1999]]

title: (18796) Acosta

Odkrywca: LINEAR

Okres obiegu · wokół Słońca: 3 lata 166 dni 23 godziny


text:
# Apomyrma stygia
Apomyrma stygia – gatunek mrówek należący do podrodziny Amblyoponinae. Jest to jedyny przedstawiciel rodzaju Apomyrma; występuje w zachodniej Afryce i został po raz pierwszy opisany w 1971.
Samice tych mrówek odznaczają się nadustkiem z klinowatym wyrostkiem powstałym przez wyniesienie i środkowoboczne spłaszczenie jego środkowej części mię. Krawędzie tylnoboczne nadustka leżą daleko od toruli. Przetchlinki samic są powiększone i położone na przedniej krawędzi trzeciego tergum odwłoka. Samce mają duże, stykające się pośrodku axillae. Narządy rozrodcze samców charakteryzują się peniswalwami zlanymi ze sobą grzbietowo na większości długości oraz zlanymi przednio-grzbietowo z przednią krawędzią tergum, a boczną apodemą peniswalw bocznie silnie rozszerzoną w bulwiastą strukturę.

title: Apomyrma stygia

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Apomyrma stygia''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = Brown, Gotwald et Levieux, 1971
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Apomyrma stygia casent0103306 profile 1.jpg
 |opis grafiki           = ''Apomyrma stygia''
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[błonkoskrzydłe]]
 |rodzina                = [[mrówkowate]]
 |podrodzina             = [[Amblyoponinae]]
 |plemię                  = [[Amblyoponini]]
 |rodzaj                   = '''''Apomyrma'''''
 |gatunek                 = '''''Apomyrma stygia'''''
 |synonimy               =
 |wikispecies            = Apomyrma
 |commons                = Category:Apomyrma stygia
}}
'''''Apomyrma stygia''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[mrówkowate|mrówek]] należący do [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[Amblyoponinae]]. Jest to jedyny przedstawiciel [[rodzaj|rodzaju]] '''''Apomyrma'''''; występuje w zachodniej [[Afryka|Afryce]] i został po raz pierwszy opisany w 1971.

Samice tych mrówek odznaczają się [[nadustek|nadustkiem]] z klinowatym wyrostkiem powstałym przez wyniesienie i środkowoboczne spłaszczenie jego środkowej części mię. Krawędzie tylnoboczne nadustka leżą daleko od ''[[torulus|toruli]]''. [[Przetchlinki]] samic są powiększone i położone na przedniej krawędzi trzeciego [[tergum]] [[odwłok]]a. Samce mają duże, stykające się pośrodku ''[[axillae]]''. Narządy rozrodcze samców charakteryzują się [[penisvalvae|peniswalwami]] zlanymi ze sobą grzbietowo na większości długości oraz zlanymi przednio-grzbietowo z przednią krawędzią tergum, a boczną [[apodema|apodemą]] peniswalw bocznie silnie rozszerzoną w bulwiastą strukturę{{r|Boudinot}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Boudinot">{{Cytuj pismo | autor = Brendon E. Boudinot | tytuł = Contributions to the knowledge of Formicidae (Hymenoptera,  Aculeata): a new diagnosis of the family, the first global male-based  key to subfamilies, and a treatment of early branching lineage | czasopismo = European Journal of Taxonomy | wolumin = 120 | strony = 1–62 | data = 2015 | url = http://www.europeanjournaloftaxonomy.eu/index.php/ejt/article/view/242/443}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Mrówkowate]]
[[Kategoria:Błonkówki Afryki]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1971 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: błonkoskrzydłe

Rodzina: mrówkowate

Podrodzina: Amblyoponinae

Plemię: Amblyoponini

Rodzaj: Apomyrma

Gatunek: Apomyrma stygia


text:
# Äset Ädylow
Äset Ädylow (ur. 27 grudnia 1985) – kazachski zapaśnik walczący w stylu klasycznym.
Zajął 16 miejsce na mistrzostwach świata w 2009. Srebrny medal na mistrzostwach Azji w 2007 i brązowy w 2012. Trzeci na uniwersyteckich mistrzostwach świata w 2006 roku.

title: Äset Ädylow

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Äset Ädylow
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = zapasy
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[27 grudnia]] [[1985]]
 |miejsce urodzenia         = [[Aktobe]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 176 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|KAZ}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa Azji w zapasach|Mistrzostwa Azji]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|2|[[Mistrzostwa Azji w Zapasach 2007|Biszkek 2007]]|74 kg st.klasyczny}}
{{Medalista infobox/wiersz|3|[[Mistrzostwa Azji w Zapasach 2012|Gumi 2012]]|74 kg st.klasyczny}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Akademickie Mistrzostwa Świata]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|3|[[Zapasy na Akademickich Mistrzostwach Świata 2006|Ułan Bator 2006]]|74 kg st.klasyczny}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Äset Ädylow''' (ur. [[27 grudnia]] [[1985]]) – [[Kazachstan|kazachski]] [[zapasy|zapaśnik]] walczący w stylu klasycznym.

Zajął 16 miejsce na [[Mistrzostwa świata w zapasach|mistrzostwach świata]] w [[Mistrzostwa Świata w Zapasach 2009|2009]]. Srebrny medal na mistrzostwach Azji w [[Mistrzostwa Azji w Zapasach 2007|2007]] i brązowy w [[Mistrzostwa Azji w Zapasach 2012|2012]]. Trzeci na [[Akademickie Mistrzostwa Świata|uniwersyteckich mistrzostwach świata]] w [[Zapasy na Akademickich Mistrzostwach Świata 2006|2006]] roku.

== Bibliografia ==
* [https://whatsmat.uww.org/daten.php?spid=61E3E0CBFAE0476EBF244FA9A11D4EAE Kariera na Fila.com]

{{SORTUJ:Ädylow, Äset}}
[[Kategoria:Kazachscy zapaśnicy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1985]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Aktobe]]

title: · Äset Ädylow

Data i miejsce urodzenia: 27 grudnia 1985 · Aktobe

title: Dorobek medalowy

srebro: Biszkek 2007 · 74 kg st.klasyczny

brąz:
Gumi 2012 · 74 kg st.klasyczny
Ułan Bator 2006 · 74 kg st.klasyczny


text:
# Tomasz Niewęgłowski
Tomasz Niewęgłowski herbu Jastrzębiec – miecznik halicki w latach 1756–1792, skarbnik kołomyjski w 1756 roku, konsyliarz ziemi halickiej w konfederacji radomskiej w 1767 roku

## Życiorys
Wybrany sędzią kapturowym ziemi halickiej w 1764 roku. W załączniku do depeszy z 2 października 1767 roku do prezydenta Kolegium Spraw Zagranicznych Imperium Rosyjskiego Nikity Panina, poseł rosyjski Nikołaj Repnin określił go jako posła wątpliwego dla realizacji rosyjskich planów na sejmie 1767 roku, poseł ziemi halickiej na sejm 1767 roku.

title: Tomasz Niewęgłowski

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię              = Tomasz Niewęgłowski
 |wszystkie imiona  =
 |imię oryginalne   =
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |herb              = Jastrzębiec herb.svg
 |opis herbu        = [[Jastrzębiec (herb szlachecki)|Jastrzębiec]]
 |tytuł             =
 |dynastia          =
 |rodzina           =
 |data urodzenia    =
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      =
 |miejsce śmierci   =
 |ojciec            =
 |matka             =
 |mąż               =
 |żona              =
 |dzieci            =
 |rodzeństwo        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
}}
'''Tomasz Niewęgłowski''' herbu [[Jastrzębiec (herb szlachecki)|Jastrzębiec]] – miecznik halicki w latach [[1756]]–[[1792]], skarbnik kołomyjski w 1756 roku, konsyliarz [[ziemia halicka|ziemi halickiej]] w [[konfederacja radomska|konfederacji radomskiej]] w [[1767]] roku<ref>[[Aleksander Kraushar]], Książę Repnin i Polska, t. I, Warszawa 1900, s. 392.</ref>

== Życiorys ==
Wybrany [[sąd kapturowy|sędzią kapturowym]] [[ziemia halicka|ziemi halickiej]] w [[1764]] roku<ref>Akta grodzkie i ziemskie z Archiwum Państwowego we Lwowie w dalszym ciągu Wydawnictwa Fundacji Al. Hr. Stadnickiego ogłaszane przez Towarzystwo Naukowe we Lwowie. T. 25. Lauda Sejmikowe Halickie 1696-1772, Lwów 1935, s. 568.</ref>. W załączniku do depeszy z [[2 października]] [[1767]] roku do prezydenta Kolegium Spraw Zagranicznych [[Imperium Rosyjskie]]go [[Nikita Panin (1718–1783)|Nikity Panina]], [[Ambasadorowie i posłowie rosyjscy w Rzeczypospolitej 1763–1794|poseł rosyjski]] [[Nikołaj Repnin]] określił go jako posła wątpliwego dla realizacji rosyjskich planów na [[Sejm repninowski|sejmie 1767 roku]], poseł [[ziemia halicka|ziemi halickiej]] na sejm 1767 roku<ref>Носов Б. В. Установление российского господства в Речи Посполитой. 1756–1768 гг. Moskwa, 2004, s. 664.</ref>.

== Bibliografia ==
* Носов Б. В. Установление российского господства в Речи Посполитой. 1756–1768 гг., Moskwa 2004, s. 664.
* Urzędnicy województwa ruskiego XIV-XVIII wieku. (Ziemie halicka, lwowska, przemyska, sanocka). Spisy". Oprac. Kazimierz Przyboś. 1987, s. 370.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Niewęgłowski, Tomasz}}
[[Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Konsyliarze konfederaccy (ziemia halicka)]]
[[Kategoria:Konsyliarze konfederacji radomskiej]]
[[Kategoria:Miecznicy haliccy]]
[[Kategoria:Polska szlachta]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny delegacyjny (1767–1768)]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (ziemia halicka)]]
[[Kategoria:Sędziowie kapturowi (1764)]]
[[Kategoria:Sędziowie kapturowi (ziemia halicka)]]
[[Kategoria:Skarbnicy ziemscy (województwo ruskie)]]
[[Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej]]


text:
# Skaratki
Skaratki (Stara Wieś-Skaratki; w potocznym użyciu stosowana również nazwa Stara Wieś) – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Domaniewice.
Wieś duchowna położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sochaczewskim ziemi sochaczewskiej województwa rawskiego. Była wsią klucza chruślińskiego arcybiskupów gnieźnieńskich. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa skierniewickiego.
Odkryto tu pierwsze ślady człowieka w województwie łódzkim. Jest to kość mamuta z nacięciami pochodząca z czasów starszej epoki kamiennej (54 tys. lat p.n.e.).
8 września 1939 wkraczający do wsi żołnierze Wehrmachtu zamordowali 10 mieszkańców wsi.

## Urodzeni w Skaratkach
- Antoni Wilk – konserwator zabytków
- Wacław Żak – działacz ruchu ludowego

title: Skaratki

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Skaratki
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = łódzkie
 |powiat                 = [[Powiat łowicki|łowicki]]
 |gmina                  = [[Domaniewice (gmina)|Domaniewice]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 440
 |rok                    = 2006
 |strefa numeracyjna     = 46
 |kod pocztowy           = 99-434<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=1170}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = ELC
 |SIMC                   = 0727676
 |kod mapy               = Domaniewice (gmina)
 |współrzędne            = 52°01'12"N 19°47'16"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|123343|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Skaratki''' (''Stara Wieś-Skaratki''<ref>Uchwała Nr XIX/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie łódzkim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 20 grudnia 1972, Nr. 14, Poz. 185).</ref>; w potocznym użyciu stosowana również nazwa ''Stara Wieś'') – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo łódzkie|województwie łódzkim]], w [[powiat łowicki|powiecie łowickim]], w [[Domaniewice (gmina)|gminie Domaniewice]].

Wieś duchowna położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sochaczewskim [[ziemia sochaczewska|ziemi sochaczewskiej]] [[województwo rawskie|województwa rawskiego]]<ref>Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.</ref>. Była wsią klucza chruślińskiego arcybiskupów gnieźnieńskich<ref>Jerzy Topolski, Rozwój latyfundium arcybiskupstwa gnieźnieńskiego od XVI do XVIII w., Poznań 1955, s. 42.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo skierniewickie|województwa skierniewickiego]].

Odkryto tu pierwsze ślady człowieka w województwie łódzkim. Jest to kość mamuta z nacięciami pochodząca z czasów starszej [[Epoka kamienia|epoki kamiennej]] (54 tys. lat p.n.e.)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://lodzkie.travel/?kat=zabytki&sub=prehistorii&id=16 | tytuł = Znaleziska archeologiczne w Skaratkach | praca = Portal Turystyczny Województwa Łódzkiego | data dostępu = 2017-07-13}}</ref>.

8 września 1939 wkraczający do wsi żołnierze [[Wehrmacht|Wehrmachtu]] zamordowali 10 mieszkańców wsi<ref>Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 371</ref>.

== Urodzeni w Skaratkach ==

* [[Antoni Wilk (konserwator zabytków)|Antoni Wilk]] – konserwator zabytków
* [[Wacław Żak]] – działacz ruchu ludowego

== Zobacz też ==
* [[Skaratki pod Rogóźno]]
* [[Skaratki pod Las]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Domaniewice}}

[[Kategoria:Domaniewice (gmina)]]
[[Kategoria:Wsie klucza chruślińskiego]]

title: Skaratki

Województwo: łódzkie

Powiat: łowicki

Gmina: Domaniewice

Tablice rejestracyjne: ELC


text:
# Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej woj. białostockiego (1926)
Drużyny z województwa białostockiego występują w rozgrywkach okręgu wileńskiego
Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej województwa białostockiego prowadzone są przez Wileński Okręgowy Związek Piłki Nożnej.
Mistrzostwo Okręgu Wileńskiego zdobyła drużyna WKS Pogoń Wilno.
| Rozgrywki | Poziomy rozgrywkowe w sezonie 1926 | Poziomy rozgrywkowe w sezonie 1926 | Poziomy rozgrywkowe w sezonie 1926 | Poziomy rozgrywkowe w sezonie 1926 | Poziomy rozgrywkowe w sezonie 1926 |
| --------- | ---------------------------------- | ---------------------------------- | ---------------------------------- | ---------------------------------- | ---------------------------------- |
| Centralne | I poziom ligowy                    | Mistrzostwa Polski                 | Mistrzostwa Polski                 | Mistrzostwa Polski                 | Mistrzostwa Polski                 |
| Okręgowe  | II poziom ligowy                   | Klasa A (Wilno)                    | Klasa A (Wilno)                    | Klasa A (Wilno)                    | Klasa A (Wilno)                    |
| Okręgowe  | III poziom ligowy                  | Klasa B - gr.I                     | Klasa B - gr.II                    | Klasa B - gr.III                   | Klasa B - gr.IV                    |
| Okręgowe  | IV poziom ligowy                   | Klasa C - gr.I                     | Klasa C - gr.II                    | Klasa C - gr.III                   | Klasa C - gr.IV                    |

## Klasa A (Wileńska) - II poziom rozgrywkowy
| Poz. | Drużyna                | M  | Z | R | P | Bramki | Punkty | zmiany WOZPN |
| ---- | ---------------------- | -- | - | - | - | ------ | ------ | ------------ |
| 1    | WKS 1PP Wilno          | 10 | - | - | - | b.d.   | 13     | (2)m.        |
| 2    | WKS Pogoń Wilno        | 10 | - | - | - | b.d.   | 12     | (1)m.        |
| 3    | WKS 42PP Białystok (b) | 10 | - | - | - | b.d.   | 10     | (spadek)     |
| 4    | Makabi Wilno (b)       | 10 | - | - | - | b.d.   | 10     | (spadek)     |
| 5    | Cresovia Grodno (b)    | 10 | - | - | - | b.d.   | 9      | (4)m.        |
| 6    | Wilja Wilno            | 10 | - | - | - | b.d.   | 6      | (3)m.        |

- Wileńska klasa A wzbogacona drużynami z Białegostoku i Grodna zakończyła swoje rozgrywki w dość spektakularny sposób. Mianowicie po zakończonym sezonie przy "zielonym" stoliku zmieniono wyniki poszczególnych meczów przyznając walkowery na korzyść drużyn Wileńskich, w rezultacie czego ostatni klub Wilja Wilno utrzymał się w lidze, a spadł WKS 42 PP Białystok.

## Klasa B - III poziom rozgrywkowy
Faza finałowa - eliminacje do klasy A
- Finał : WKS 76PP Grodno : Ognisko Wilno 3:1, 2:4, zdecydował 3 mecz (b.d. - zwycięstwo Ogniska), awans Ognisko.[1]
- Półfinał: Ognisko Wilno : WKS 85PP Nowa Wilejka 4:1, awans Ogniska Wilno.[2]
- Półfinał: WKS 76PP Grodno : Sparta Białystok (b.d.), awans WKS 76 PP Grodno.

Grupa wileńska
| Poz.                                       | Drużyna               | M | Z | R | P | Bramki | Punkty |
| ------------------------------------------ | --------------------- | - | - | - | - | ------ | ------ |
| 1                                          | WKS 85PP Nowa Wilejka | 1 | - | - | - | 0-4    | 0      |
| ?                                          | Makabi II Wilno       | 1 | - | - | - | 4-0    | 2      |
| ?                                          | b.d.                  |   | - | - | - |        |        |
| ?                                          | b.d.                  |   | - | - | - |        |        |
| Makabi II Wilno : WKS 85PP Nowa Wiejka 4-0 |                       |   |   |   |   |        |        |

Grupa baranowicka
| Poz. | Drużyna               | M | Z | R | P | Bramki | Punkty |
| ---- | --------------------- | - | - | - | - | ------ | ------ |
| 1    | Ognisko WIlno         |   | - | - | - |        |        |
| ?    | WKS 78 PP Baranowicze |   | - | - | - |        |        |
| ?    | b.d.                  |   | - | - | - |        |        |
| ?    | b.d.                  |   | - | - | - |        |        |

Grupa białostocka
| Poz.                                                                                | Drużyna              | M | Z | R | P | Bramki | Punkty |
| ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------- | - | - | - | - | ------ | ------ |
| 1                                                                                | PKS Sparta Białystok | 2 | - | - | - | 14-2   | 4      |
| 2                                                                                | ŻKS Białystok        | 1 | - | - | - | 2-3    | 0      |
| 3                                                                                | BOSO Białystok       | 2 | - | - | - | 1-15   | 0      |
| 4                                                                                | b.d.                 |   | - | - | - |        |        |
| Sparta Białystok : ŻKS Białystok 3:2 Sparta Białystok : BOSO Białystok 4-1 Sparta Białystok : BOSO Białystok 11:0 |                      |   |   |   |   |        |        |

Grupa grodzieńska
| Poz.                                  | Drużyna          | M | Z | R | P | Bramki | Punkty |
| ------------------------------------- | ---------------- | - | - | - | - | ------ | ------ |
| 1                                     | WKS 76 PP Grodno | 1 | - | - | - | 5-1    | 2      |
| 2                                     | Hasmonea Grodno  | 1 | - | - | - | 1-5    | 0      |
| 3                                     | b.d.             |   | - | - | - |        |        |
| 4                                     | b.d.             |   | - | - | - |        |        |
| WKS 76PP Grodno : Hasmonea Grodno 5:1 |                  |   |   |   |   |        |        |

## Klasa C - IV poziom rozgrywkowy
Prawdopodobnie były 4 grupy klasy C.

wikitext:
{{Rozgrywki ligowe infobox
 |nazwa                         = Okręgowe rozgrywki
w piłce nożnej
województwa białostockiego 1926
 |nazwa oryginalna              =
 |dyscyplina                    = piłka nożna
 |poprzednie                    = [[Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej woj. białostockiego (1924)|1924]]
 |następne                      = [[Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej woj. białostockiego (1927)|1927]]
 |logo                          =
 |opis logo                     =
 |alt logo                      =
 |państwo                       = Polska
 |organizator                   = [[Okręgowy Związek Piłki Nożnej w Wilnie|WOZPN]]
 |poziom ligowy                 =
 |edycja                        =
 |termin                        =
 |liczba zespołów               =
 |liczba kolejek                =
 |liczba meczów                 =
 |liczba obiektów               =
 |liczba miast                  =
 |liczba bramek                 =
 |zwycięzca                     = [[Pogoń Wilno|WKS Pogoń Wilno]]
 |2. miejsce                    =
 |3. miejsce                    =
 |commons                       =
}}
'''Drużyny z województwa białostockiego występują w rozgrywkach okręgu wileńskiego'''

Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej [[Województwo białostockie (1944–1975)|województwa białostockiego]] prowadzone są przez [[Okręgowy Związek Piłki Nożnej w Wilnie|Wileński Okręgowy Związek Piłki Nożnej]].

Mistrzostwo Okręgu Wileńskiego zdobyła drużyna [[Pogoń Wilno|WKS Pogoń Wilno]].

{| class="wikitable" style="text-align:center"
! Rozgrywki||colspan=5|Poziomy rozgrywkowe w sezonie 1926
|- bgcolor=#BCF282
| style="background-color:#FFFFFF" |Centralne || I poziom ligowy || style="background-color:#FFFFFF" colspan=4|[[Mistrzostwa Polski w piłce nożnej (1926)|Mistrzostwa Polski]]
|- bgcolor=#D0E7FF
| style="background-color:#FFFFFF" rowspan=3|Okręgowe ||II poziom ligowy || style="background-color:#FFFFFF" colspan=4|Klasa A (Wilno)
|- bgcolor=#F7F6A8
| III poziom ligowy || style="background-color:#FFFFFF" |Klasa B - gr.I || style="background-color:#FFFFFF" |Klasa B - gr.II ||style="background-color:#FFFFFF" |Klasa B - gr.III ||style="background-color:#FFFFFF" |Klasa B - gr.IV
|- bgcolor=#FFDAB9
| IV poziom ligowy || style="background-color:#FFFFFF" |Klasa C - gr.I || style="background-color:#FFFFFF" |Klasa C - gr.II ||style="background-color:#FFFFFF" |Klasa C - gr.III ||style="background-color:#FFFFFF" |Klasa C - gr.IV
|}
{{osobny artykuł|System ligowy piłki nożnej w województwie podlaskim}}
{{osobny artykuł|Przedwojenne Rozgrywki Piłkarskie Województwa Białostockiego}}

== Klasa A (Wileńska) - II poziom rozgrywkowy ==
{| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center"
!width=50|Poz.
!width=180|Drużyna
!width=50|M
!width=50|Z
!width=50|R
!width=50|P
!width=100|Bramki
!width=50|Punkty
!width=50|zmiany WOZPN
|-
|1 ||align=left|[[WKS 1 ppLeg Wilno|WKS 1PP Wilno]] || 10 || - || - || - || b.d. ||'''13'''|| (2)m.
|- BGCOLOR="#94BD5E" STYLE="color: white"
|2 ||align=left|[[Pogoń Wilno|WKS Pogoń Wilno]] || 10 || - || - || - || b.d.  ||'''12'''|| (1)m.
|- BGCOLOR="#E0E0E0"
|3 ||align=left|[[Jagiellonia Białystok|WKS 42PP Białystok]] (b)|| 10 || - || - || - || b.d. ||'''10'''|| (spadek)
|- BGCOLOR="#E0E0E0"
|4 ||align=left|[[Makkabi Wilno|Makabi Wilno]] (b)|| 10 || - || - || - || b.d. ||'''10'''|| (spadek)
|-
|5 ||align=left|[[Cresovia Grodno]] (b)|| 10 || - || - || - || b.d. ||'''9'''|| (4)m.
|-
|6 ||align=left|[[Wilja Wilno]] || 10 || - || - || - || b.d. ||'''6'''|| (3)m.
|}
* Wileńska klasa A wzbogacona drużynami z Białegostoku i Grodna zakończyła swoje rozgrywki w dość spektakularny sposób. Mianowicie po zakończonym sezonie przy "zielonym" stoliku zmieniono wyniki poszczególnych meczów przyznając walkowery na korzyść drużyn Wileńskich, w rezultacie czego ostatni klub [[Wilja Wilno]] utrzymał się w lidze, a spadł [[Jagiellonia Białystok|WKS 42 PP Białystok]].

== Klasa B - III poziom rozgrywkowy ==
'''Faza finałowa - eliminacje do klasy A'''
* Finał : [[WKS Grodno|WKS 76PP Grodno]] : [[Ognisko Wilno]] 3:1, 2:4, zdecydował 3 mecz (b.d. - zwycięstwo Ogniska), awans Ognisko.<ref>[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/p_sportowy/1926/numer044/imagepages/image5.htm Przegląd Sportowy nr.44 z dn.6.11.1926r.]</ref>
* Półfinał: [[Ognisko Wilno]] : [[WKS 85PP Nowa Wilejka]] 4:1, awans Ogniska Wilno.<ref>[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/p_sportowy/1926/numer043/imagepages/image2.htm Przegląd Sportowy nr.43 z dn.30.10.1926r.]</ref>
* Półfinał: [[WKS Grodno|WKS 76PP Grodno]] : [[Sparta Białystok]] (b.d.), awans WKS 76 PP Grodno.

'''Grupa wileńska'''
{| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center"
!width=50|Poz.
!width=180|Drużyna
!width=50|M
!width=50|Z
!width=50|R
!width=50|P
!width=100|Bramki
!width=50|Punkty
|- bgcolor=#D0F0C0
|1 ||align=left|[[WKS 85PP Nowa Wilejka]] || 1 || - || - || - || 0-4 || 0
|-
|? ||align=left|[[Makabi Wilno|Makabi II Wilno]] || 1 || - || - || - || 4-0 || 2
|-
|? ||align=left|b.d. || || - || - || - || ||
|-
|? ||align=left|b.d. || || - || - || - || ||
|-
|colspan=8 align=left| Makabi II Wilno : WKS 85PP Nowa Wiejka 4-0<ref name="buwcd.buw.uw.edu.pl">[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/p_sportowy/1926/numer038/imagepages/image2.htm Przegląd Sportowy nr.38 z dn.25.09.1926r.]</ref>
|}
'''Grupa baranowicka'''
{| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center"
!width=50|Poz.
!width=180|Drużyna
!width=50|M
!width=50|Z
!width=50|R
!width=50|P
!width=100|Bramki
!width=50|Punkty
|- bgcolor=#D0F0C0
|1 ||align=left|[[Ognisko WIlno]] || ||- || - || - || ||
|-
|? ||align=left|[[WKS 78 PP Baranowicze]] || || - || - || - || ||
|-
|? ||align=left|b.d. || || - || - || - || ||
|-
|? ||align=left|b.d. || || - || - || - || ||
|}
'''Grupa białostocka'''
{| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center"
!width=50|Poz.
!width=180|Drużyna
!width=50|M
!width=50|Z
!width=50|R
!width=50|P
!width=100|Bramki
!width=50|Punkty
|- bgcolor=#D0F0C0
|1 ||align=left|[[PKS Sparta Białystok]] || 2 || - || - || - || 14-2 || 4
|-
|2 ||align=left|[[ŻKS Białystok]] || 1 || - || - || - || 2-3 || 0
|-
|3 ||align=left|[[BOSO Białystok]] || 2 || - || - || - || 1-15 || 0
|-
|4 ||align=left|b.d. || || - || - || - || ||
|-
|colspan=8 align=left| Sparta Białystok : ŻKS Białystok 3:2
Sparta Białystok : BOSO Białystok 4-1<ref>[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/p_sportowy/1926/numer032/imagepages/image2.htm Przegląd Sportowy nr.32 z dn.14.08.1926r.]</ref>
Sparta Białystok : BOSO Białystok 11:0<ref name="buwcd.buw.uw.edu.pl"/>
|}
'''Grupa grodzieńska'''
{| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center"
!width=50|Poz.
!width=180|Drużyna
!width=50|M
!width=50|Z
!width=50|R
!width=50|P
!width=100|Bramki
!width=50|Punkty
|- bgcolor=#D0F0C0
|1 ||align=left|[[WKS Grodno|WKS 76 PP Grodno]] || 1|| - || - || - || 5-1 || 2
|-
|2 ||align=left|[[Makkabi Grodno|Hasmonea Grodno]] || 1 || - || - || - || 1-5 || 0
|-
|3 ||align=left|b.d. || || - || - || - ||  ||
|-
|4 ||align=left|b.d. || || - || - || - ||  ||
|-
|colspan=8 align=left| WKS 76PP Grodno : Hasmonea Grodno 5:1<ref>[http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/p_sportowy/1926/numer042/imagepages/image2.htm Przegląd Sportowy nr.42 z dn.23.10.1926r.]</ref>
|}

==Klasa C - IV poziom rozgrywkowy ==
Prawdopodobnie były 4 grupy klasy C.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|autor = Jerzy Górko |tytuł = Piłkarskie Dzieje Podlasia |data = cop. 2010 |isbn = 978-83-61418-03-0 |miejsce = Żelechów |wydawca = sendsport.pl księgarnia kibica |oclc = 823782412 }}
* [http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/p_sportowy/1926/start/start.htm Przegląd Sportowy rok 1926.]
* Klubowa historia polskiej piłki nożnej do 1939 roku Tom I, regiony, baraże, frekwencja. Jan Goksiński, {{ISBN|978-83-935604-3-1}}
* Stadjon rok 1926
* Dziennik Białostocki rok 1926

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej województwa podlaskiego}}

[[Kategoria:Okręgowe rozgrywki w piłce nożnej województwa podlaskiego]]
[[Kategoria:1926 w polskim sporcie]]
[[Kategoria:1926 w piłce nożnej]]

title: · Okręgowe rozgrywki · w piłce nożnej · województwa białostockiego 1926

Organizator: WOZPN

Zwycięzca: WKS Pogoń Wilno