text:
# Messidor (1908)
Messidor (Q56) – francuski oceaniczny okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 18 zbudowanych jednostek typu Pluviôse. Okręt wypierał 404 tony w położeniu nawodnym i 553 tony pod wodą, a jego główną bronią było osiem torped kalibru 450 mm wystrzeliwanych z jednej wewnętrznej i sześciu zewnętrznych wyrzutni. Napędzana maszynami parowymi jednostka rozwijała na powierzchni prędkość 12 węzłów, osiągając zasięg 1500 Mm przy prędkości 9 węzłów.
„Messidor” został zwodowany 24 grudnia 1908 roku w stoczni Arsenal de Cherbourg w Cherbourgu, a do służby w Marine nationale wcielono go 30 listopada 1909 roku. Służył początkowo na wodach kanału La Manche, a następnie uczestniczył w działaniach wojennych na Morzu Śródziemnym. Jednostka została skreślona z listy floty w listopadzie 1919 roku i sprzedana w celu złomowania we wrześniu 1922 roku.

## Projekt i budowa
W przyjętym 9 grudnia 1900 roku przez Parlament Francji „Prawie o flocie” znalazł się zapis o budowie 26, a po późniejszych zmianach aż 44 okrętów podwodnych. W 1901 roku zamówiono 20 niewielkich jednostek typu Naïade, jednak były to okręty o niewielkiej wartości bojowej. Kolejny typ okrętów zbudowanych w ramach programu Sirène zaprojektował inż. Maxime Laubeuf, ulepszając swój pierwszy udany projekt („Narval”). Pojawienie się zdatnych do montażu na okrętach podwodnych silników wysokoprężnych zaowocowało skonstruowaniem przez Laubeufa jednostek typu Aigrette. Ministerstwo Floty popierało wysiłki konstruktorów, dążąc do wcielenia do Marine nationale jak największej liczby pełnomorskich i silnie uzbrojonych jednostek. Efektem tego było powstanie sześciu okrętów typu Émeraude (konstrukcji inż. Gabriela Maugasa) oraz dwóch typu Circé (projektu Laubeufa).
Dalszą rozbudowę sił podwodnych hamowała jednak dostępność silników wysokoprężnych, które Francja musiała zamawiać u swojego głównego wroga na kontynencie europejskim – w Niemczech. Aby uniezależnić się od dostaw niemieckich jednostek napędowych, Minister Floty wydał Laubeufowi polecenie zaprojektowania ulepszonych w stosunku do typu Circé okrętów, jednak napędzanych na powierzchni sprawdzonymi i dostępnymi silnikami parowymi. Rozwiązanie to traktowano jako tymczasowe – jednostki miały zostać przebudowane na spalinowe, gdy tylko francuski przemysł dostarczy wystarczającą liczbę niezawodnych silników Diesla. Okręty podwodne z napędem parowym oprócz zalet takich jak duża prędkość nawodna i niezawodność miały wiele wad: zwiększoną wyporność spowodowaną masą i wielkością siłowni, znacznie mniejszy zasięg oraz długi czas zanurzania, spowodowany koniecznością zatrzymania maszyn i kotłów. Zamówiono jednak aż 18 okrętów nowej konstrukcji, nazwanych od prototypowej jednostki typem Pluviôse, co stanowiło najliczniejszą we francuskiej flocie podwodnej serię do czasu zbudowania w okresie międzywojennym 31 okrętów typu Redoutable.
„Messidor” został zamówiony 26 sierpnia 1905 roku w Arsenale w Cherbourgu, wraz z ośmioma siostrzanymi jednostkami zbudowanymi w tej stoczni (numer stoczniowy Q22) . Stępkę okrętu położono 1 marca 1907 roku, a zwodowany został 24 grudnia 1908 roku . Nazwa nawiązywała do dziesiątego miesiąca we francuskim kalendarzu rewolucyjnym. Jednostka otrzymała numer taktyczny Q56 i kod identyfikacyjny ME .

## Dane taktyczno-techniczne

### Charakterystyka ogólna
„Messidor” był średniej wielkości oceanicznym okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 51,12 metra (50,75 metra między pionami i 50,04 metra na wodnicy), szerokość 4,955 metra, a średnie zanurzenie 3,045 metra (na rufie 3,153 metra). Wykonany ze stali o wytrzymałości 50 kG/cm² kadłub sztywny miał 43,781 metra długości i 3,8 metra szerokości, ukształtowany z pasów o grubości od 12 do 16 mm. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 5,782 metra; luk wejścia do kiosku znajdował się 2,55 metra nad wodnicą. Powierzchnia przekroju wodnicowego przy wyporności normalnej wynosiła 453 m². Kadłub lekki otaczał na całej długości kadłub sztywny, z wyjątkiem śródokręcia, gdzie nie obejmował jego dolnej części wraz ze stępką. Między kadłubem sztywnym a lekkim znajdowały się zbiorniki balastowe, po osiem na każdą burtę. Napełnianie zbiorników odbywało się poprzez zawory denne, a za usuwanie powietrza podczas napełniania odpowiadały zawory odpowietrzające o średnicy 100 mm (po jednym na zbiornik). Czas napełniania wszystkich zbiorników wynosił 4 minuty, a mogły one pomieścić 149 ton wody (wraz ze zbiornikami wyrównawczymi). Osuszanie zbiorników odbywało się za pomocą dwóch elektrycznych pomp odśrodkowych Maginot o wydajności 150 m³/h; w przedziale dziobowym znajdowały się też dwie butle ze sprężonym powietrzem o pojemności 17 i 35 litrów. Umieszczony w stępce balast awaryjny miał masę czterech ton. W kadłubie sztywnym znajdowały się dwa zbiorniki wody słodkiej o pojemności 1800 litrów, a w luku między maszynami znajdował się rezerwowy cylindryczny zbiornik na 1280 litrów; trzy zbiorniki wyrównawcze miały pojemność 3950 litrów.
Wnętrze okrętu podzielone było na sześć pomieszczeń: I – przedział dziobowy, mieszczący kubryk marynarzy i dziobową wyrzutnię torpedową; II – przedział baterii akumulatorów; III – przedział centralny, podzielony wzdłużną grodzią na dwie części, mieszczące mesę oficerską (po lewej) i główne stanowisko dowodzenia (po prawej); IV – przedział maszynowni, mieszczący kotły, maszynę parową, zbiornik paliwa i toaletę; V – przedział silników elektrycznych i sprężarek i VI – przedział rufowy, mieszczący kubryk podoficerski. Pomieszczenie oficerskie wyposażone było w dwie koje, dwie szafy, dwie umywalki, płytę elektryczną i stół; w dziobowym kubryku znajdowało się osiem odchylanych koi, sześć hamaków, dwie umywalki i rozkładany stół, a w kubryku rufowym zamontowano cztery odchylane koje, umywalkę i rozkładany stół. Do wnętrza kadłuba jednostki prowadziły cztery luki: jeden w przedziale baterii akumulatorów, jeden w dziobowej części przedziału maszynowni, luk komina i luk roboczy.
Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 404 tony, a w zanurzeniu 553 tony. Zapas pływalności wynosił 27%.
Sterowanie odbywało się za pomocą trzech rufowych sterów kierunku (głównego, górnego i dolnego) o łącznej powierzchni 6,2169 m² oraz trzech par sterów zanurzenia (dziobowych, śródokręcia i rufowych) o powierzchni odpowiednio 5,199 m², 6,5182 m² i 5,5644 m². Stery głębokości poruszane były ręcznie lub z wykorzystaniem napędu elektrycznego. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 40 metrów , a czas wykonania manewru zanurzenia 4,5–5 minut.
Załoga okrętu składała się z 2 oficerów oraz 23 podoficerów i marynarzy.

### Urządzenia napędowe
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwie trzycylindrowe nawrotne maszyny parowe potrójnego rozprężania z wymuszonym smarowaniem, produkcji zakładów w Saint-Denis. Średnica cylindra wysokiego ciśnienia wynosiła 225 mm, cylindra średniego ciśnienia – 340 mm, a cylindra niskiego ciśnienia 550 mm; skok tłoka wynosił 270 mm. Łączna maksymalna moc maszyn wynosiła 700 KM przy 400 obr./min i ciśnieniu roboczym pary 15,5 kG/cm². Parę dostarczały dwa dwuwalczakowe, jednopaleniskowe kotły du Temple ze zwrotnym przepływem spalin, o maksymalnym dopuszczalnym ciśnieniu 16,5 kG/cm². Spaliny trafiały do wspólnego stacjonarnego komina o średnicy 620 mm, umieszczonego w wodoszczelnej osłonie wychodzącej na wysokość jednego metra powyżej kadłuba sztywnego, w którym z kolei zamontowany był wysuwany komin tej samej wysokości. Każda z maszyn poprzez oddalone od siebie o 1,4 metra linie wałów napędzała trójskrzydłową śrubę wykonaną z brązu. Średnica śruby wynosiła 1,5 metra, a średni skok 1,084–1,085 metra; śruby były przeciwbieżne – prawoburtowa obracała się w prawo, a lewoburtowa w lewo.
W przedziale siłowni prócz maszyn parowych i kotłów znajdowały się także dwie pompy próżniowe napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 233,3 m³/h, dwie odśrodkowe pompy obiegowe z napędem elektrycznym o mocy 134 kW o łącznej wydajności 300 m³/h, cztery pompy zasilające napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 18 200 m³/h i dwa skraplacze rurowe o łącznej powierzchni chłodzącej 70,32 m². Zbiorniki paliwa mieściły się w kadłubie sztywnym pod głównym pokładem: dwa (o pojemności 8250 litrów i 2560 litrów) pod pomieszczeniem siłowni, a trzeci mieszczący 1250 litrów pod głównym stanowiskiem dowodzenia. Jako rezerwę paliwo można było też przewozić w dziobowej grupie zbiorników balastowych nr 1 o łącznej pojemności 3900 litrów oraz w rufowej grupie zbiorników balastowych nr 4 o łącznej pojemności 11 500 litrów. Maksymalny zapas paliwa wynosił więc 27 710 litrów (24,939 tony).
Napęd podwodny zapewniały dwa jednotwornikowe silniki elektryczne firmy Brequet z Paryża. Prędkość obrotowa wynosiła od 160 do 560 obr./min, a regulowana była poprzez zmianę napięcia (nominalnie 230 V). Silniki miały po sześć biegunów głównych z niezależnym wzbudzeniem i uzwojenie kompensujące połączone szeregowo. Każdy z silników połączony był z baterią akumulatorów; mógł je ładować jako generator elektryczny napędzany przez maszynę parową. Łączna moc silników elektrycznych wynosiła 450 KM. Energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów firmy T.E.M. po 124 ogniwa.
Prędkość maksymalna na powierzchni wynosiła 12 węzłów, a w zanurzeniu 8 węzłów. Zasięg wynosił 1500 Mm przy prędkości 9 węzłów (lub 900 Mm przy prędkości 12 węzłów) w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 5 węzłów pod wodą.

### Uzbrojenie
Okręt wyposażony był w siedem wyrzutni torped kalibru 450 mm: jedną wewnętrzną na dziobie, odchyloną o 2° w górę, dwie zewnętrzne po obu stronach kiosku (odchylone o 7° od osi symetrii okrętu), dwie zewnętrzne na rufie (odchylone o 5° od osi symetrii okrętu) i umieszczone na pokładzie rufowym dwie zewnętrzne systemu Drzewieckiego, z łącznym zapasem 8 torped modèle 1906 (zapasowa torpeda znajdowała się w przedziale dziobowym pod kubrykiem załogi). Torpeda miała długość 5,07 metra, a jej masa wynosiła 646 kg.

### Wyposażenie
Okręt wyposażony był w dwa peryskopy – dzienny i nocny. Peryskop dzienny miał długość 5,8 metra i po podniesieniu wystawał 4 metry ponad poziom kiosku; podnoszenie i opuszczanie realizowane było za pomocą napędu elektrycznego z prędkością 0,4–0,45 m/s. Monookularowy i wieloobiektywowy peryskop nocny miał długość 2,5 metra oraz średnicę 114 mm i umieszczony był na dachu sterówki; podnoszony był ręcznie za pomocą kołowrotu.
Na pokładzie zainstalowano dwa kompasy: jeden mokry na rufie, umieszczony w naktuzie i drugi w dziobowej części sterówki, zamknięty w otwartej od dołu skrzyni, którego wskazania można było obserwować także z wnętrza kiosku i z wnętrza kadłuba. W dziobowej części kiosku były umieszczone elektryczne i wodoszczelne światła nawigacyjne w kolorach zielonym i czerwonym. Okręt wyposażony był również w kotwicę czterołapową o masie 283 kg, z łańcuchem o długości 100 metrów, podnoszoną za pomocą kabestanu z silnikiem elektrycznym Couffinhal. Na pokładzie znajdowały się też dwie szalupy Bertona, o długości 3,67 metra każda, a także awaryjna mosiężna boja, która mogła być uwolniona z głównego stanowiska dowodzenia i połączona z aparatem telefonicznym. Ogrzewanie zapewniały cztery grzejniki elektryczne, zasilane prądem o napięciu 115 V.

## Służba
„Messidor” został wcielony do służby w Marine nationale 30 listopada 1909 roku. Po 15 lutego 1909 roku z okrętu zdemontowano dziobową wyrzutnię torped i od tamtej pory był wyposażony jedynie w sześć zewnętrznych wyrzutni. 12 lipca 1910 roku w Cherbourgu „Messidor” wraz z okrętem podwodnym „Français” wziął udział w udanych testach telefonii podwodnej. Decyzją prezydenta Francji Armanda Fallièresa z 29 listopada 1910 roku dowództwo stacjonującego w Cherbourgu „Messidora” objął kpt. mar. (fr. lieutenant de vaisseau) Hoger-Guillaume-André Dumont.
8 czerwca 1912 roku „Messidor”, „Floréal” i „Vendémiaire” wyszły z Cherbourga, by wziąć udział w ćwiczebnym ataku na siły 3. Eskadry (w składzie sześciu pancerników i trzech krążowników), operujących w pobliżu półwyspu Cotentin. Podczas ćwiczeń pancernik „Saint Louis” staranował znajdującego się na głębokości peryskopowej „Vendémiaire”, który zatonął wraz z całą 24-osobową załogą.
W 1912 roku zmieniono taktykę użycia jednostek typu Pluviôse, które razem z okrętami typu Brumaire miały prowadzić działania ofensywne wraz z siłami głównymi floty. Od tej pory okręty podwodne zgrupowano w liczące trzy jednostki dywizjony (okrętem flagowym dywizjonu był wyposażony w radiostację niszczyciel). 2 listopada 1912 roku „Messidor” i „Fresnel” wyszły z Algieru i skierowały się w stronę Tulonu, kiedy na wysokości Balearów napotkały gwałtowny sztorm, który spowodował rozdzielenie się okrętów i ich samotne dotarcie do portu przeznaczenia.
27 kwietnia 1913 roku nieopodal Tulonu wystrzelona przez „Messidora” torpeda z powodu zablokowanego steru głębokości wykonała pod wodą okrąg i uderzyła w okręt. Dowódca jednostki, którym był kpt. mar. Chalvignac, natychmiast wydał rozkaz powrotu do bazy, w której nurkowie stwierdzili jedynie uszkodzenie kilu.
Tuż przed wybuchem I wojny światowej „Messidor” znajdował się w składzie bazującej w Tulonie 1. Flotylli okrętów podwodnych (wraz z siostrzanymi okrętami „Ampère”, „Cugnot”, „Fresnel”, „Gay-Lussac”, „Monge” i „Papin” oraz niszczycielami „Arbalète”, „Arc” i „Hallebarde”).

### I wojna światowa
W momencie wybuchu wojny jednostki 1. Flotylli przechodziły bieżące remonty i serwis mechanizmów okrętowych (m.in. oczyszczano podwodne części kadłubów). Po ich zakończeniu okręty typu Pluviôse otrzymały zadanie obrony swojej bazy w Tulonie, a 2. Flotylla (składająca się z jednostek typu Brumaire) została skierowana do działań ofensywnych u wybrzeży Austro-Węgier. Wobec problemów technicznych nękających okręty typu Brumaire do działań u wybrzeży nieprzyjaciela musiały przystąpić także jednostki typu Pluviôse, które zostały przerzucone na Maltę. 3 października 1914 roku z Valletty na holu „Foudre” i transportowca wyszły w morze „Messidor” i „Gay-Lussac”, eskortowane przez niszczyciele „Arbalète” i „Dehorter”. Celem okrętów była blokada portów Antivari i Cattaro, która zakończyła się bez efektów 8 października. Kolejny patrol na wodach Zatoki Kotorskiej „Messidor” rozpoczął 21 października, po czym 24 października powrócił na Maltę.
Na początku listopada okręt został wyposażony w relingi przeciwminowe. Okręt wraz z siostrzanymi jednostkami prowadził naprzemiennie z Malty żmudne i bezowocne patrole pod Cattaro do maja 1915 roku, kiedy to do wojny po stronie Ententy przystąpiły Włochy. 24 maja „Messidor”, „Ampère”, „Cugnot”, „Fresnel” i „Monge” w eskorcie dwóch niszczycieli wyszły z Malty i udały się do Brindisi, tworząc tam razem z dwoma dywizjonami niszczycieli oraz brytyjskimi okrętami podwodnymi Samodzielną Flotyllę, która miała podlegać włoskiemu dowództwu. Wkrótce do flotylli w Brindisi dołączyły „Gay-Lussac” i „Papin”, przez co cała francuska 1. Flotylla znalazła się na Adriatyku. Zadaniem francuskich okrętów była obrona podejść do bazy, stałe patrolowanie Zatoki Kotorskiej i ochrona większych jednostek Regia Marina.
18 sierpnia 1915 roku przebywający na patrolu w pobliżu wysp Pelagosa „Messidor” nie został powiadomiony o ewakuacji włoskich wojsk z archipelagu i rozpoczął atak na zauważony krążownik eskortowany przez niszczyciele, w ostatniej chwili przerywając go po poprawnym rozpoznaniu sojuszniczych jednostek (niedoszłym celem okazał się brytyjski krążownik lekki HMS „Bristol”).
W trzecim kwartale 1915 roku na okręcie zamontowano działo pokładowe kalibru 37 mm jako konsekwencję wydanego 18 września przez dowództwo rozkazu dopuszczającego wykonywanie ataków na wrogie statki handlowe. Jednostka wraz z siostrzanymi okrętami dalej przeprowadzała bezowocne rejsy dozorowe pod portami Cattaro i Pola, które spotykały się coraz częściej z przeciwdziałaniem sił lotniczych i morskich przeciwnika. Operacje przeplatane były przeprowadzanymi w Tarencie okresowymi remontami i oczyszczaniem podwodnej części kadłuba.
W ciągu 1916 roku wszystkie jednostki typu Pluviôse operujące z Brindisi przeszły kolejno remonty w macierzystej bazie w Tulonie; na „Messidorze” przeprowadzono go w październiku. 4 sierpnia francuskie Ministerstwo Marynarki wydało rozkaz wycofania z Adriatyku jednostek typu Pluviôse i zastąpienie ich nowocześniejszymi, napędzanymi silnikami Diesla okrętami podwodnymi, jednak wobec nieprzygotowania tych ostatnich do prowadzenia działań ostatecznie 29 sierpnia rozkaz odpłynięcia do Gibraltaru anulowano. W październiku większość parowych okrętów podwodnych jednak wycofano z Adriatyku – w Brindisi pozostały jedynie „Cugnot” i „Gay-Lussac”. Podczas służby na Morzu Adriatyckim dowództwo okrętu sprawował kpt. mar. G. Walser, który otrzymał za zasługi wojenne order Legii Honorowej. Wysłużony okręt doczekał zakończenia wojny, pełniąc służbę patrolową wokół własnych baz i przechodząc konieczne remonty.

### Koniec służby
Okręt został skreślony z listy floty w 12 listopada 1919 roku. Kadłub jednostki wykorzystywano następnie do prób z wybuchami podwodnymi. 23 września 1922 roku został sprzedany osobie prywatnej w celu złomowania za kwotę 44 500 franków, po czym rozebrany w Tulonie.

title: Messidor (1908)

wikitext:
{{wyróżnienie|DA}}
{{Okręt infobox
 |nazwa                  = Messidor (Q56)
 |grafika                = FMIB 37192 Sous-Marin Messidor.jpeg
 |opis grafiki           = „Messidor” w 1913 roku
 |klasa                  = [[okręt podwodny]]
 |typ                    = ''[[Okręty podwodne typu Pluviôse|Pluviôse]]''
 |projekt                =
 |oznaczenie NATO        =
 |stocznia               = [[Naval Group|Arsenal de Cherbourg]], [[Cherbourg-Octeville|Cherbourg]]
 |początek budowy        =
 |położenie stępki       = 1 marca 1907
 |wodowanie              = 24 grudnia 1908
 |1. bandera             = Francja
 |1. wersja bandery      = wojenna
 |1. nazwa               =
 |1. wejście do służby   = 30 listopada 1909
 |1. wycofanie ze służby =
 |zatopiony              =
 |zatonął                =
 |los okrętu             = wycofany 12 listopada 1919, sprzedany w 1922, [[Stocznia złomowa|złomowany]]
 |wyporność              = 404 [[Tona|tony]]
 |wyporność w zanurzeniu = 553 tony
 |długość                = 51,12 metra
 |szerokość              = 4,955 metra
 |zanurzenie             = 3,045 metra
 |zanurzenie testowe     = 40 metrów
 |zanurzenie maksymalne  =
 |rodzaj kadłuba         = [[Dwukadłubowy okręt podwodny|dwukadłubowy]]
 |materiał kadłuba       = [[stal]]
 |napęd                  = 2 [[Maszyna parowa potrójnego rozprężania|maszyny parowe potrójnego rozprężania]]
2 [[Kocioł okrętowy|kotły]], łączna moc 700 [[Koń mechaniczny|KM]]
2 [[Silnik elektryczny|silniki elektryczne]] o łącznej mocy 450 KM
2 [[Śruba okrętowa|śruby]]
 |prędkość               = 12 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]]
 |prędkość w zanurzeniu  = 8 węzłów
 |prędkość taktyczna     =
 |zasięg                 = powierzchnia: 1500 [[Mila morska|Mm]] przy prędkości 9 węzłów
zanurzenie: 50 Mm przy prędkości 5 węzłów
 |sensory                =
 |uzbrojenie             = 8 [[Torpeda|torped]]
 |wyrzutnie torpedowe    = 7 × 450 mm (1 wewnętrzna na dziobie, 6 zewnętrznych)
 |opancerzenie           =
 |wyposażenie            =
 |wyposażenie lotnicze   =
 |załoga                 = 25
 |commons                =
}}
'''Messidor (Q56)''' – [[III Republika Francuska|francuski]] oceaniczny [[okręt podwodny]] z okresu [[I wojna światowa|I wojny światowej]], jedna z 18 zbudowanych jednostek typu ''[[Okręty podwodne typu Pluviôse|Pluviôse]]''. Okręt [[Wyporność|wypierał]] 404 tony w położeniu nawodnym i 553 tony pod wodą, a jego główną bronią było osiem [[Torpeda|torped]] [[Kaliber broni|kalibru]] 450 mm wystrzeliwanych z jednej wewnętrznej i sześciu zewnętrznych [[Wyrzutnia torpedowa|wyrzutni]]. Napędzana [[Maszyna parowa|maszynami parowymi]] jednostka rozwijała na powierzchni prędkość 12 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]], osiągając zasięg 1500 [[Mila morska|Mm]] przy prędkości 9 węzłów.

„Messidor” został [[Wodowanie|zwodowany]] 24 grudnia 1908 roku w stoczni [[Naval Group|Arsenal de Cherbourg]] w [[Cherbourg-Octeville|Cherbourgu]], a do służby w [[Marine nationale]] [[Podniesienie bandery|wcielono go]] 30 listopada 1909 roku. Służył początkowo na wodach kanału [[La Manche]], a następnie uczestniczył w działaniach wojennych na [[Morze Śródziemne|Morzu Śródziemnym]]. Jednostka została skreślona z listy floty w listopadzie 1919 roku i sprzedana w celu [[Stocznia złomowa|złomowania]] we wrześniu 1922 roku.

== Projekt i budowa ==
W przyjętym 9 grudnia 1900 roku przez [[Parlament Francji]] „Prawie o flocie” znalazł się zapis o budowie 26, a po późniejszych zmianach aż 44 okrętów podwodnych{{odn|Dianow|2019|s=19}}. W 1901 roku zamówiono 20 niewielkich jednostek typu ''[[Okręty podwodne typu Naïade|Naïade]]'', jednak były to okręty o niewielkiej wartości bojowej{{odn|Dianow|2019|s=21}}. Kolejny typ okrętów zbudowanych w ramach programu ''[[Okręty podwodne typu Sirène (1900)|Sirène]]'' zaprojektował inż. [[Maxime Laubeuf]], ulepszając swój pierwszy udany projekt („[[Narval (1899)|Narval]]”){{odn|Dianow|2019|s=21}}. Pojawienie się zdatnych do montażu na okrętach podwodnych [[Silnik o zapłonie samoczynnym|silników wysokoprężnych]] zaowocowało skonstruowaniem przez Laubeufa jednostek typu ''[[Okręty podwodne typu Aigrette|Aigrette]]''{{odn|Dianow|2019|s=21–22}}. Ministerstwo Floty popierało wysiłki konstruktorów, dążąc do wcielenia do [[Marine nationale]] jak największej liczby pełnomorskich i silnie uzbrojonych jednostek{{odn|Dianow|2019|s=22}}. Efektem tego było powstanie sześciu okrętów typu ''[[Okręty podwodne typu Émeraude|Émeraude]]'' (konstrukcji inż. {{link-interwiki|Gabriel Maugas|tekst=Gabriela Maugasa|Q=Q20851387}}) oraz dwóch typu ''[[Okręty podwodne typu Circé (1907)|Circé]]'' (projektu Laubeufa){{odn|Dianow|2019|s=22}}.

Dalszą rozbudowę sił podwodnych hamowała jednak dostępność silników wysokoprężnych, które Francja musiała zamawiać u swojego głównego wroga na kontynencie europejskim – w [[Cesarstwo Niemieckie|Niemczech]]{{odn|Dianow|2019|s=22}}{{refn|grupa=uwaga|Tylko okręty typu ''Émeraude'' miały silniki produkcji francuskiej, które ulegały częstym awariom{{odn|Dianow|2019|s=22}}.}}. Aby uniezależnić się od dostaw niemieckich jednostek napędowych, Minister Floty wydał Laubeufowi polecenie zaprojektowania ulepszonych w stosunku do typu ''Circé'' okrętów, jednak napędzanych na powierzchni sprawdzonymi i dostępnymi [[Maszyna parowa|silnikami parowymi]]{{odn|Dianow|2019|s=23}}. Rozwiązanie to traktowano jako tymczasowe – jednostki miały zostać przebudowane na spalinowe, gdy tylko francuski przemysł dostarczy wystarczającą liczbę niezawodnych silników Diesla{{odn|Dianow|2019|s=23}}. Okręty podwodne z napędem parowym oprócz zalet takich jak duża prędkość nawodna i niezawodność miały wiele wad: zwiększoną wyporność spowodowaną masą i wielkością siłowni, znacznie mniejszy zasięg oraz długi czas zanurzania, spowodowany koniecznością zatrzymania maszyn i [[Kocioł okrętowy|kotłów]]{{odn|Dianow|2019|s=23}}. Zamówiono jednak aż 18 okrętów nowej konstrukcji, nazwanych od [[prototyp]]owej jednostki typem ''Pluviôse'', co stanowiło najliczniejszą we francuskiej flocie podwodnej serię do czasu zbudowania w okresie międzywojennym 31 okrętów typu ''[[Okręty podwodne typu Redoutable|Redoutable]]''{{odn|Dianow|2019|s=23–24}}.

„Messidor” został zamówiony 26 sierpnia 1905 roku w Arsenale w Cherbourgu, wraz z ośmioma siostrzanymi jednostkami zbudowanymi w tej stoczni (numer stoczniowy Q22){{odn|Dianow|2019|s=24}}{{odn|Gogin|2021}}. [[Stępka|Stępkę]] okrętu położono 1 marca 1907 roku{{odn|Roberts|2021|s=1721}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Dianow|2020d|s=43}}, {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} i {{odn|ref=nie|Gogin|2021}} podają, że stępkę okrętu położono w 1906 roku.}}, a [[Wodowanie|zwodowany]] został 24 grudnia 1908 roku{{odn|Gogin|2021}}{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}. Nazwa nawiązywała do [[Messidor|dziesiątego miesiąca]] we [[Francuski kalendarz rewolucyjny|francuskim kalendarzu rewolucyjnym]]{{odn|Dianow|2019|s=24}}. Jednostka otrzymała [[Numer burtowy|numer taktyczny]] Q56 i kod identyfikacyjny ME{{odn|Gogin|2021}}{{odn|Dianow|2020d|s=43}}.

== Dane taktyczno-techniczne ==
=== Charakterystyka ogólna ===
„Messidor” był średniej wielkości oceanicznym okrętem podwodnym o konstrukcji [[Dwukadłubowy okręt podwodny|dwukadłubowej]]{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Fontenoy|2007|s=81}}. [[Długość całkowita (statek)|Długość całkowita]] wynosiła 51,12 metra (50,75 metra [[Długość między pionami|między pionami]] i 50,04 metra na [[Wodnica (okrętownictwo)|wodnicy]]), [[Szerokość całkowita|szerokość]] 4,955 metra, a średnie [[zanurzenie]] 3,045 metra (na [[Rufa|rufie]] 3,153 metra){{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Dianow|2020a|s=20–21}}. Wykonany ze [[stal]]i o wytrzymałości 50 [[Kilogram-siła|kG]]/cm² [[kadłub sztywny]] miał 43,781 metra długości i 3,8 metra szerokości, ukształtowany z pasów o grubości od 12 do 16 mm{{odn|Dianow|2020a|s=20–21}}. Wysokość (od [[Stępka|stępki]] do szczytu [[Kiosk okrętu podwodnego|kiosku]]) wynosiła 5,782 metra; [[luk]] wejścia do kiosku znajdował się 2,55 metra nad wodnicą{{odn|Dianow|2020a|s=21}}{{odn|Dianow|2019|s=26}}. Powierzchnia przekroju wodnicowego przy wyporności normalnej wynosiła 453 m²{{odn|Dianow|2020a|s=20}}. [[Kadłub lekki]] otaczał na całej długości kadłub sztywny, z wyjątkiem [[Śródokręcie|śródokręcia]], gdzie nie obejmował jego dolnej części wraz ze stępką{{odn|Dianow|2020a|s=20}}. Między kadłubem sztywnym a lekkim znajdowały się [[Zbiornik balastowy|zbiorniki balastowe]], po osiem na każdą burtę{{odn|Dianow|2019|s=24}}{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Napełnianie zbiorników odbywało się poprzez [[Zawór denny|zawory denne]], a za usuwanie powietrza podczas napełniania odpowiadały zawory odpowietrzające o średnicy 100 mm (po jednym na zbiornik){{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Czas napełniania wszystkich zbiorników wynosił 4 minuty, a mogły one pomieścić 149 ton wody (wraz ze zbiornikami wyrównawczymi){{odn|Dianow|2020a|s=21, 24}}. Osuszanie zbiorników odbywało się za pomocą dwóch elektrycznych pomp odśrodkowych Maginot o wydajności 150 m³/h; w przedziale dziobowym znajdowały się też dwie butle ze [[Sprężone powietrze|sprężonym powietrzem]] o pojemności 17 i 35 [[litr]]ów{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Umieszczony w stępce [[Balast (żeglarstwo)|balast]] awaryjny miał masę czterech ton{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. W kadłubie sztywnym znajdowały się dwa zbiorniki wody słodkiej o pojemności 1800 litrów, a w luku między maszynami znajdował się rezerwowy cylindryczny zbiornik na 1280 litrów; trzy zbiorniki wyrównawcze miały pojemność 3950 litrów{{odn|Dianow|2020a|s=26}}.

Wnętrze okrętu podzielone było na sześć pomieszczeń: I – przedział [[Dziób jednostki pływającej|dziobowy]], mieszczący [[kubryk]] marynarzy i dziobową [[Wyrzutnia torpedowa|wyrzutnię torpedową]]; II – przedział baterii [[Akumulator elektryczny|akumulatorów]]; III – przedział centralny, podzielony wzdłużną [[Gródź|grodzią]] na dwie części, mieszczące [[Mesa (żegluga)|mesę]] oficerską (po lewej) i [[Okrętowe stanowisko dowodzenia|główne stanowisko dowodzenia]] (po prawej); IV – przedział [[Siłownia okrętowa|maszynowni]], mieszczący [[Kocioł okrętowy|kotły]], maszynę parową, [[zbiornik paliwa]] i [[Ubikacja|toaletę]]; V – przedział [[Silnik elektryczny|silników elektrycznych]] i [[Sprężarka|sprężarek]] i VI – przedział rufowy, mieszczący kubryk [[podoficer]]ski{{odn|Dianow|2020a|s=20–21}}. Pomieszczenie oficerskie wyposażone było w dwie [[Koja|koje]], dwie szafy, dwie umywalki, płytę elektryczną i stół; w dziobowym kubryku znajdowało się osiem odchylanych koi, sześć [[hamak]]ów, dwie umywalki i rozkładany stół, a w kubryku rufowym zamontowano cztery odchylane koje, umywalkę i rozkładany stół{{odn|Dianow|2020a|s=33}}. Do wnętrza kadłuba jednostki prowadziły cztery luki: jeden w przedziale baterii akumulatorów, jeden w dziobowej części przedziału maszynowni, luk komina i luk roboczy{{odn|Dianow|2020a|s=21}}.

[[Wyporność]] w położeniu nawodnym wynosiła 404 [[Tona|tony]], a w zanurzeniu 553 tony{{odn|Dianow|2020a|s=21}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} i {{odn|ref=nie|Fontenoy|2007|s=81}} podają wyporność na powierzchni 398 ton i w zanurzeniu 550 ton, {{odn|ref=nie|Brassey|1912|s=256}} podaje wyporność 398 ton, zaś {{odn|ref=nie|Gozdawa-Gołębiowski|1994|s=536}} podaje wyporność 450/551 ton.}}. [[Zapas pływalności]] wynosił 27%{{odn|Dianow|2020a|s=21}}.

Sterowanie odbywało się za pomocą trzech rufowych [[Ster#Ster jednostki pływającej|sterów]] kierunku (głównego, górnego{{refn|grupa=uwaga|Zdemontowanego w 1916 roku{{odn|Dianow|2020a|s=21}}.}} i dolnego) o łącznej powierzchni 6,2169 m² oraz trzech par sterów zanurzenia (dziobowych, śródokręcia i rufowych) o powierzchni odpowiednio 5,199 m², 6,5182 m² i 5,5644 m²{{odn|Dianow|2020a|s=21}}. Stery głębokości poruszane były ręcznie lub z wykorzystaniem napędu elektrycznego{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. [[Zanurzenie testowe|Dopuszczalna głębokość zanurzenia]] wynosiła 40 metrów{{odn|Gogin|2021}}, a czas wykonania manewru zanurzenia 4,5–5 minut{{odn|Dianow|2020d|s=36}}.

Załoga okrętu składała się z 2 [[Oficer (wojsko)|oficerów]] oraz 23 [[podoficer]]ów i marynarzy{{odn|Dianow|2020a|s=32}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Fontenoy|2007|s=81}}, {{odn|ref=nie|Smith|2011}} i {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} podają, że załoga liczyła 24 osoby.}}.

=== Urządzenia napędowe ===
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwie [[Cylinder (mechanika)|trzycylindrowe]] nawrotne [[Maszyna parowa potrójnego rozprężania|maszyny parowe potrójnego rozprężania]] z wymuszonym smarowaniem, produkcji zakładów w [[Saint-Denis (Sekwana-Saint-Denis)|Saint-Denis]]{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Średnica cylindra wysokiego ciśnienia wynosiła 225 mm, cylindra średniego ciśnienia – 340 mm, a cylindra niskiego ciśnienia 550 mm; skok [[tłok]]a wynosił 270 mm{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Łączna maksymalna moc maszyn wynosiła 700 [[Koń mechaniczny|KM]] przy 400 [[RPM (jednostka miary)|obr./min]] i ciśnieniu roboczym pary 15,5 [[Kilogram-siła|kG]]/cm²{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Parę dostarczały dwa [[Walczak|dwuwalczakowe]], jednopaleniskowe [[Kocioł okrętowy|kotły]] {{link-interwiki|Félix du Temple de la Croix|tekst=du Temple|Q=Q3092680}} ze zwrotnym przepływem spalin, o maksymalnym dopuszczalnym ciśnieniu 16,5 kG/cm²{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Spaliny trafiały do wspólnego stacjonarnego komina o średnicy 620 mm, umieszczonego w wodoszczelnej osłonie wychodzącej na wysokość jednego metra powyżej kadłuba sztywnego, w którym z kolei zamontowany był wysuwany komin tej samej wysokości{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Każda z maszyn poprzez oddalone od siebie o 1,4 metra [[Okrętowy wał napędowy|linie wałów]] napędzała trójskrzydłową [[Śruba okrętowa|śrubę]] wykonaną z [[Brązy|brązu]]{{odn|Dianow|2020a|s=25}}. Średnica śruby wynosiła 1,5 metra, a średni skok 1,084–1,085 metra; śruby były przeciwbieżne – prawoburtowa obracała się w prawo, a lewoburtowa w lewo{{odn|Dianow|2020a|s=25–26}}.

W przedziale siłowni prócz maszyn parowych i kotłów znajdowały się także dwie [[Pompa próżniowa|pompy próżniowe]] napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 233,3 m³/h, dwie odśrodkowe pompy obiegowe z napędem elektrycznym o mocy 134 [[Wat|kW]] o łącznej wydajności 300 m³/h, cztery pompy zasilające napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 18 200 m³/h i dwa [[skraplacz]]e rurowe o łącznej powierzchni chłodzącej 70,32 m²{{odn|Dianow|2020a|s=25}}. [[Zbiornik paliwa|Zbiorniki]] [[Paliwo ciekłe|paliwa]] mieściły się w kadłubie sztywnym pod głównym pokładem: dwa (o pojemności 8250 litrów i 2560 litrów) pod pomieszczeniem siłowni, a trzeci mieszczący 1250 litrów pod głównym stanowiskiem dowodzenia{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Jako rezerwę paliwo można było też przewozić w dziobowej grupie zbiorników balastowych nr 1 o łącznej pojemności 3900 litrów oraz w rufowej grupie zbiorników balastowych nr 4 o łącznej pojemności 11 500 litrów{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Maksymalny zapas paliwa wynosił więc 27 710 litrów (24,939 tony){{odn|Dianow|2020a|s=26}}{{odn|Roberts|2021|s=1717}}.

Napęd podwodny zapewniały dwa jednotwornikowe [[Silnik elektryczny|silniki elektryczne]] firmy [[Brequet]] z [[Paryż]]a{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. [[Prędkość obrotowa]] wynosiła od 160 do 560 obr./min, a regulowana była poprzez zmianę [[Napięcie elektryczne|napięcia]] (nominalnie 230 [[Wolt|V]]){{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Silniki miały po sześć [[Biegun elektryczny|biegunów]] głównych z niezależnym wzbudzeniem i uzwojenie kompensujące połączone [[Połączenie szeregowe|szeregowo]]{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Każdy z silników połączony był z baterią akumulatorów; mógł je ładować jako [[generator elektryczny]] napędzany przez maszynę parową{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Łączna moc silników elektrycznych wynosiła 450 [[Koń mechaniczny|KM]]{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Fontenoy|2007|s=81}}{{refn|grupa=uwaga|Identycznie podają {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} i {{odn|ref=nie|Gogin|2021}}. Natomiast {{odn|ref=nie|Dianow|2020a|s=27}} podaje, że moc jednego silnika wynosiła 460 KM.}}. Energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach [[Akumulator elektryczny|akumulatorów]] firmy T.E.M. po 124 [[Ogniwo galwaniczne|ogniwa]]{{odn|Dianow|2020a|s=26}}.

Prędkość maksymalna na powierzchni wynosiła 12 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]], a w zanurzeniu 8 węzłów{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Gozdawa-Gołębiowski|1994|s=536}}. Zasięg wynosił 1500 [[Mila morska|Mm]] przy prędkości 9 węzłów (lub 900 Mm przy prędkości 12 węzłów) w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 5 węzłów pod wodą{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Labayle-Couhat|1974|s=140}}.

=== Uzbrojenie ===
Okręt wyposażony był w siedem [[Wyrzutnia torpedowa|wyrzutni torped]] [[Kaliber broni|kalibru]] 450 mm: jedną wewnętrzną na [[Dziób jednostki pływającej|dziobie]], odchyloną o 2° w górę{{refn|grupa=uwaga|Zdemontowana po 1909 roku, po wypadku na siostrzanej jednostce „[[Fresnel (1908)|Fresnel]]”, która została zalana przez wodę, która dostała się do wnętrza okrętu przez dziobową wyrzutnię torped{{odn|Dianow|2020a|s=27}}{{odn|Labayle-Couhat|1974|s=140}}.}}, dwie zewnętrzne po obu stronach [[Kiosk okrętu podwodnego|kiosku]] (odchylone o 7° od osi symetrii okrętu), dwie zewnętrzne na rufie (odchylone o 5° od osi symetrii okrętu) i umieszczone na pokładzie rufowym dwie zewnętrzne [[Wyrzutnia Drzewieckiego|systemu Drzewieckiego]], z łącznym zapasem 8 [[Torpeda|torped]] modèle 1906 (zapasowa torpeda znajdowała się w przedziale dziobowym pod kubrykiem załogi){{odn|Dianow|2020a|s=27}}{{odn|Dianow|2020b|s=32}}. Torpeda miała długość 5,07 metra, a jej masa wynosiła 646 kg{{odn|Dianow|2020b|s=33}}.

=== Wyposażenie ===
Okręt wyposażony był w dwa [[Peryskop (przyrząd optyczny)|peryskopy]] – dzienny i nocny{{odn|Dianow|2020a|s=28}}. Peryskop dzienny miał długość 5,8 metra i po podniesieniu wystawał 4 metry ponad poziom kiosku; podnoszenie i opuszczanie realizowane było za pomocą napędu elektrycznego z prędkością 0,4–0,45 [[Metr na sekundę|m/s]]{{odn|Dianow|2020a|s=28–29}}. Monookularowy i wieloobiektywowy peryskop nocny miał długość 2,5 metra oraz średnicę 114 mm i umieszczony był na dachu [[Mostek kapitański|sterówki]]; podnoszony był ręcznie za pomocą [[Kołowrót (maszyna prosta)|kołowrotu]]{{odn|Dianow|2020a|s=29}}.

Na pokładzie zainstalowano dwa [[Kompas magnetyczny|kompasy]]: jeden mokry na rufie, umieszczony w [[naktuz]]ie i drugi w dziobowej części sterówki, zamknięty w otwartej od dołu skrzyni, którego wskazania można było obserwować także z wnętrza kiosku i z wnętrza kadłuba{{odn|Dianow|2020a|s=29}}. W dziobowej części kiosku były umieszczone elektryczne i wodoszczelne światła nawigacyjne w kolorach zielonym i czerwonym{{odn|Dianow|2020a|s=30}}. Okręt wyposażony był również w [[Kotwica czterołapowa|kotwicę czterołapową]] o masie 283 kg, z łańcuchem o długości 100 metrów, podnoszoną za pomocą [[kabestan]]u z silnikiem elektrycznym Couffinhal{{odn|Dianow|2020a|s=30}}. Na pokładzie znajdowały się też dwie szalupy Bertona, o długości 3,67 metra każda, a także awaryjna [[Mosiądz|mosiężna]] [[boja]], która mogła być uwolniona z głównego stanowiska dowodzenia i połączona z aparatem telefonicznym{{odn|Dianow|2020a|s=31–32}}. Ogrzewanie zapewniały cztery grzejniki elektryczne, zasilane prądem o napięciu 115 V{{odn|Dianow|2020a|s=33}}.

== Służba ==
„Messidor” [[Podniesienie bandery|został wcielony]] do służby w [[Marine nationale]] 30 listopada 1909 roku{{odn|Dianow|2019|s=25}}. Po 15 lutego 1909 roku z okrętu zdemontowano dziobową wyrzutnię torped i od tamtej pory był wyposażony jedynie w sześć zewnętrznych wyrzutni{{odn|Dianow|2020b|s=32}}. 12 lipca 1910 roku w [[Cherbourg-Octeville|Cherbourgu]] „Messidor” wraz z okrętem podwodnym „[[Français (1901)|Français]]” wziął udział w udanych testach [[Telefonia podwodna|telefonii podwodnej]]{{odn|Le Grand écho du Nord|1910|s=5}}. Decyzją prezydenta Francji [[Armand Fallières|Armanda Fallièresa]] z 29 listopada 1910 roku dowództwo stacjonującego w Cherbourgu „Messidora” objął [[Kapitan marynarki|kpt. mar.]] (fr. ''lieutenant de vaisseau'') Hoger-Guillaume-André Dumont{{odn|Journal officiel de la République française|1910|s=9750}}.

8 czerwca 1912 roku „Messidor”, „[[Floréal (1908)|Floréal]]” i „[[Vendémiaire (1910)|Vendémiaire]]” wyszły z Cherbourga, by wziąć udział w ćwiczebnym ataku na siły 3. [[Eskadra (marynarka wojenna)|Eskadry]] (w składzie sześciu [[pancernik]]ów i trzech [[krążownik]]ów), operujących w pobliżu [[Półwysep Cotentin|półwyspu Cotentin]]{{odn|Dianow|2020c|s=30}}. Podczas ćwiczeń pancernik {{link-interwiki|Saint Louis (1896)|tekst=„Saint Louis”|Q=Q3462768}} staranował znajdującego się na [[Głębokość peryskopowa|głębokości peryskopowej]] „Vendémiaire”, który zatonął wraz z całą 24-osobową załogą{{odn|Dianow|2020c|s=30}}.

W 1912 roku zmieniono taktykę użycia jednostek typu ''Pluviôse'', które razem z okrętami typu ''[[Okręty podwodne typu Brumaire|Brumaire]]'' miały prowadzić działania ofensywne wraz z siłami głównymi floty{{odn|Dianow|2020c|s=29–30}}. Od tej pory okręty podwodne zgrupowano w liczące trzy jednostki [[Dywizjon okrętów|dywizjony]] ([[Okręt flagowy|okrętem flagowym]] dywizjonu był wyposażony w [[Radiostacja|radiostację]] [[niszczyciel]]){{odn|Dianow|2020c|s=30}}. 2 listopada 1912 roku „Messidor” i „[[Fresnel (1908)|Fresnel]]” wyszły z [[Algier]]u i skierowały się w stronę [[Tulon]]u, kiedy na wysokości [[Baleary|Balearów]] napotkały gwałtowny [[sztorm]], który spowodował rozdzielenie się okrętów i ich samotne dotarcie do portu przeznaczenia{{odn|L’Echo d’Alger|1912|s=3}}.

27 kwietnia 1913 roku nieopodal [[Tulon]]u wystrzelona przez „Messidora” torpeda z powodu zablokowanego steru głębokości wykonała pod wodą okrąg i uderzyła w okręt. Dowódca jednostki, którym był kpt. mar. Chalvignac, natychmiast wydał rozkaz powrotu do bazy, w której [[Nurkowanie|nurkowie]] stwierdzili jedynie uszkodzenie kilu{{odn|Le Rappel|1913|s=2}}{{odn|La Croix des marins|1913|s=2}}.

Tuż przed wybuchem [[I wojna światowa|I wojny światowej]] „Messidor” znajdował się w składzie bazującej w Tulonie 1. [[Flotylla okrętów|Flotylli]] okrętów podwodnych (wraz z siostrzanymi okrętami „[[Ampère (1909)|Ampère]]”, „[[Cugnot (1909)|Cugnot]]”, „Fresnel”, „[[Gay-Lussac (1910)|Gay-Lussac]]”, „[[Monge (1908)|Monge]]” i „[[Papin (1908)|Papin]]” oraz niszczycielami „[[Arbalète (1903)|Arbalète]]”, „[[Arc (1903)|Arc]]” i „[[Hallebarde (1899)|Hallebarde]]”){{odn|Dianow|2020d|s=32}}{{odn|Gozdawa-Gołębiowski|1994|s=489}}.

=== I wojna światowa ===
W momencie wybuchu wojny jednostki 1. Flotylli przechodziły bieżące remonty i serwis mechanizmów okrętowych (m.in. oczyszczano podwodne części kadłubów){{odn|Dianow|2020d|s=32}}. Po ich zakończeniu okręty typu ''Pluviôse'' otrzymały zadanie obrony swojej bazy w Tulonie, a 2. Flotylla (składająca się z jednostek typu ''Brumaire'') została skierowana do działań ofensywnych u wybrzeży [[Austro-Węgry|Austro-Węgier]]{{odn|Dianow|2020d|s=32}}. Wobec problemów technicznych nękających okręty typu ''Brumaire'' do działań u wybrzeży nieprzyjaciela musiały przystąpić także jednostki typu ''Pluviôse'', które zostały przerzucone na [[Malta|Maltę]]{{odn|Dianow|2020d|s=32}}. 3 października 1914 roku z [[Valletta|Valletty]] na holu „[[Foudre (1895)|Foudre]]” i [[Transportowiec|transportowca]] wyszły w morze „Messidor” i „Gay-Lussac”, eskortowane przez niszczyciele „Arbalète” i „[[Dehorter (1912)|Dehorter]]”{{odn|Dianow|2020d|s=33}}. Celem okrętów była blokada portów [[Bar (Czarnogóra)|Antivari]] i [[Kotor|Cattaro]], która zakończyła się bez efektów 8 października{{odn|Dianow|2020d|s=33}}. Kolejny patrol na wodach [[Zatoka Kotorska|Zatoki Kotorskiej]] „Messidor” rozpoczął 21 października, po czym 24 października powrócił na Maltę{{odn|Dianow|2020d|s=33}}.

Na początku listopada okręt został wyposażony w relingi przeciwminowe{{odn|Dianow|2020d|s=34}}. Okręt wraz z siostrzanymi jednostkami prowadził naprzemiennie z Malty żmudne i bezowocne patrole pod Cattaro do maja 1915 roku, kiedy to do wojny po stronie [[Ententa|Ententy]] przystąpiły [[Królestwo Włoch (1861–1946)|Włochy]]{{odn|Dianow|2020d|s=34-35}}. 24 maja „Messidor”, „Ampère”, „Cugnot”, „Fresnel” i „Monge” w eskorcie dwóch niszczycieli wyszły z Malty i udały się do [[Brindisi]], tworząc tam razem z dwoma dywizjonami niszczycieli oraz [[Royal Navy|brytyjskimi]] okrętami podwodnymi Samodzielną Flotyllę, która miała podlegać włoskiemu dowództwu{{odn|Dianow|2020d|s=35}}. Wkrótce do flotylli w Brindisi dołączyły „Gay-Lussac” i „Papin”, przez co cała francuska 1. Flotylla znalazła się na [[Morze Adriatyckie|Adriatyku]]{{odn|Dianow|2020d|s=35}}. Zadaniem francuskich okrętów była obrona podejść do bazy, stałe patrolowanie Zatoki Kotorskiej i ochrona większych jednostek [[Regia Marina]]{{odn|Dianow|2020d|s=35}}.

18 sierpnia 1915 roku przebywający na patrolu w pobliżu wysp [[Palagruža|Pelagosa]] „Messidor” nie został powiadomiony o ewakuacji włoskich wojsk z archipelagu i rozpoczął atak na zauważony krążownik eskortowany przez niszczyciele, w ostatniej chwili przerywając go po poprawnym rozpoznaniu sojuszniczych jednostek (niedoszłym celem okazał się brytyjski krążownik lekki {{link-interwiki|HMS Bristol (1910)|tekst=HMS „Bristol”|Q=Q648831}}){{odn|Dianow|2020d|s=35}}.

W trzecim kwartale 1915 roku na okręcie zamontowano [[Działo okrętowe|działo pokładowe]] kalibru 37 mm jako konsekwencję wydanego 18 września przez dowództwo rozkazu dopuszczającego wykonywanie ataków na wrogie statki handlowe{{odn|Dianow|2020d|s=36}}. Jednostka wraz z siostrzanymi okrętami dalej przeprowadzała bezowocne rejsy dozorowe pod portami Cattaro i [[Pula|Pola]], które spotykały się coraz częściej z przeciwdziałaniem sił lotniczych i morskich przeciwnika{{odn|Dianow|2020d|s=36-37}}. Operacje przeplatane były przeprowadzanymi w [[Tarent|Tarencie]] okresowymi remontami i oczyszczaniem podwodnej części kadłuba{{odn|Dianow|2020d|s=37}}.

W ciągu 1916 roku wszystkie jednostki typu ''Pluviôse'' operujące z Brindisi przeszły kolejno remonty w macierzystej bazie w Tulonie; na „Messidorze” przeprowadzono go w październiku{{odn|Dianow|2020d|s=39-40}}. 4 sierpnia francuskie Ministerstwo Marynarki wydało rozkaz wycofania z Adriatyku jednostek typu ''Pluviôse'' i zastąpienie ich nowocześniejszymi, napędzanymi silnikami Diesla okrętami podwodnymi, jednak wobec nieprzygotowania tych ostatnich do prowadzenia działań ostatecznie 29 sierpnia rozkaz odpłynięcia do [[Gibraltar]]u anulowano{{odn|Dianow|2020d|s=39-40}}. W październiku większość parowych okrętów podwodnych jednak wycofano z Adriatyku – w Brindisi pozostały jedynie „Cugnot” i „Gay-Lussac”{{odn|Dianow|2020d|s=40}}. Podczas służby na Morzu Adriatyckim dowództwo okrętu sprawował kpt. mar. G. Walser, który otrzymał za zasługi wojenne order [[Legia Honorowa|Legii Honorowej]]{{odn|Le Nouvelliste du Morbihan|1929|s=7}}. Wysłużony okręt doczekał [[Rozejm w Compiègne (1918)|zakończenia wojny]], pełniąc służbę patrolową wokół własnych baz i przechodząc konieczne remonty{{odn|Dianow|2020d|s=42}}.

=== Koniec służby ===
Okręt został skreślony z listy floty w 12 listopada 1919 roku{{odn|Dianow|2020d|s=43}}{{odn|Dianow|2019|s=25}}. Kadłub jednostki wykorzystywano następnie do prób z wybuchami podwodnymi{{odn|Dianow|2020d|s=43}}. 23 września 1922 roku został sprzedany osobie prywatnej w celu [[Stocznia złomowa|złomowania]] za kwotę 44 500 [[Frank francuski|franków]], po czym rozebrany w Tulonie{{odn|Dianow|2020d|s=43}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | tytuł = Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921 | inni = Robert Gardiner, Randal Gray (red.) | wydawca = Conway Maritime Press | miejsce = London | rok = 1985 | isbn = 0-85177-245-5 | język = en | odn = {{odn/id|Gardiner|Gray|1985}} }}
* {{Cytuj pismo |nazwisko = Dianow |imię = Maksim |tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. I |czasopismo = Okręty Wojenne |wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry |oznaczenie = Nr 6 (158) |rok = 2019 |issn = 1231-014X |odn = tak}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko = Dianow |imię = Maksim |tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. II |czasopismo = Okręty Wojenne |wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry |oznaczenie = Nr 1 (159) |rok = 2020 |issn = 1231-014X |odn = a}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko = Dianow |imię = Maksim |tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. III |czasopismo = Okręty Wojenne |wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry |oznaczenie = Nr 3 (161) |rok = 2020 |issn = 1231-014X |odn = b}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko = Dianow |imię = Maksim |tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. IV |czasopismo = Okręty Wojenne |wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry |oznaczenie = Nr 4 (162) |rok = 2020 |issn = 1231-014X |odn = c}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko = Dianow |imię = Maksim |tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. VI |czasopismo = Okręty Wojenne |wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry |oznaczenie = Nr 6 (164) |rok = 2020 |issn = 1231-014X |odn = d}}
* {{Cytuj pismo | tytuł = Evénements Maritimes | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k75745186/f3.item | czasopismo = L’Echo d’Alger: journal républicain du matin | wydawca = Alger | data = 1912-11-03 | oznaczenie = Nr 233 | wolumin = 1 | odn = {{odn/id|L’Echo d’Alger|1912}} }}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Fontenoy |imię = Paul E. |tytuł = Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare) |wydawca = ABC-CLIO |miejsce = Santa Barbara, California |rok = 2007 |isbn = 1-85367-623-3 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj stronę |url = http://www.navypedia.org/ships/france/fr_ss_pluviose.htm |tytuł = PLUVIÔSE submarines (1908 – 1911) |autor = Ivan Gogin |opublikowany = Navypedia |język = en |data dostępu = 2021-11-13 |odn = {{odn/id|Gogin|2021}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Gozdawa-Gołębiowski |imię = Jan |nazwisko2 = Wywerka Prekurat |imię2 = Tadeusz |autor link = Jan Gozdawa-Gołębiowski |tytuł = Pierwsza wojna światowa na morzu |rok = 1994 |wydawca = Lampart |miejsce = Warszawa |isbn = 83-902554-2-1 |odn = {{odn/id|Gozdawa-Gołębiowski|1994}}}}
* {{Cytuj pismo |tytuł = LA TÉLÉPHONIE SOUS-MARINE. INTERESSANTES EXPERIENCES A CHERBOURG |url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4754293f/f5.item |czasopismo = Le Grand écho du Nord de la France |wydawca = Lille |data = 1910-07-14 |oznaczenie = nr 195 |wolumin = 92 |odn = {{odn/id|Le Grand écho du Nord|1910}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Labayle-Couhat |imię = Jean |tytuł = French warships of World War I |wydawca = Ian Allan Ltd. |miejsce = London |rok = 1974 |isbn = 0-7110-0445-5 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj pismo |tytuł = Le sous-marîn «Messidor» atteint par une de ses torpilles |url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7548289n/f2.item |czasopismo = Le Rappel |wydawca = Paris |data = 1913-04-29 |oznaczenie = nr 15 781 |odn = {{odn/id|Le Rappel|1913}}}}
* {{Cytuj pismo |tytuł = Le sous-marîn «Messidor» torpillé |url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k23960577/f2.item |czasopismo = La Croix des marins |wydawca = Paris |data = 1913-05-04 |oznaczenie = nr 996 |odn = {{odn/id|La Croix des marins|1913}}}}
* {{Cytuj pismo |tytuł = Ministère de la marine |url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6447798k/f14.item |czasopismo = Journal officiel de la République française. Lois et décrets |wydawca = Paris |data = 1910-12-01 |oznaczenie = nr 327 |wolumin = 42 |odn = {{odn/id|Journal officiel de la République française|1910}}}}
* {{Cytuj pismo |tytuł = L’Actualité lorientaise |url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9720774/f7.item |autor = R.M. |czasopismo = Le Nouvelliste du Morbihan. Supplément hebdomadaire illustré |wydawca = Lorient |data = 1929-02-03 |oznaczenie = nr 50 |odn = {{odn/id|Le Nouvelliste du Morbihan|1929}}}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Roberts | imię = Stephen S. | tytuł = French warships in the Age of Steam 1859–1914. Design, Construction, Careers and Fates | wydawca = Seaforth Publishing | miejsce = Barnsley | rok = 2021 | isbn = 978-1-5267-4534-7 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj stronę |url = http://www.naval-history.net/WW1NavyFrench.htm |tytuł = World War 1 at Sea, FRENCH NAVY |autor = Gordon Smith |opublikowany = Naval History Homepage |język = en |data dostępu = 2021-11-13 |odn = {{odn/id|Smith|2011}}}}
* {{Cytuj książkę |url = https://archive.org/details/brasseysnavala1912brasuoft |tytuł = ''The Naval Annual, 1912''|inni = T.A. Brassey (red.) |wydawca = J. Griffin and Co. |miejsce = Portsmouth |rok = 1912 |język = en |odn = {{odn/id|Brassey|1912}}}}

{{Okręty podwodne typu Pluviôse}}

[[Kategoria:Okręty podwodne typu Pluviôse]]
[[Kategoria:Okręty zbudowane w Arsenale w Cherbourgu]]

title: Messidor (Q56)

Klasa: okręt podwodny

Typ: Pluviôse

Stocznia: Arsenal de Cherbourg, Cherbourg

Położenie stępki: 1 marca 1907

Wodowanie: 24 grudnia 1908

Wejście do służby: 30 listopada 1909

Los okrętu: wycofany 12 listopada 1919, sprzedany w 1922, złomowany

Wyporność · • na powierzchni · • w zanurzeniu: · 404 tony · 553 tony

Długość: 51,12 metra

Szerokość: 4,955 metra

Zanurzenie: 3,045 metra

Zanurzenie testowe: 40 metrów

Rodzaj kadłuba: dwukadłubowy

Materiał kadłuba: stal

Prędkość · • na powierzchni · • w zanurzeniu: · 12 węzłów · 8 węzłów

Zasięg: powierzchnia: 1500 Mm przy prędkości 9 węzłów · zanurzenie: 50 Mm przy prędkości 5 węzłów


text:
# Sydney Brenner
Sydney Brenner (ur. 13 stycznia 1927 w Germiston, zm. 5 kwietnia 2019 w Singapurze) – brytyjski biolog, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2002.

## Życiorys
Urodził się w Związku Południowej Afryki jako syn niepiśmiennego imigranta Morrisa Brennera i jego żony Leah (z domu Blecher); oboje pochodzili z terenu późniejszych państw bałtyckich.
Ukończył studia medyczne na University of the Witwatersrand, a w 1952 rozpoczął pracę nad swoim doktoratem w Oksfordzie. Od 1956 pracował w Laboratorium Cavendisha w Cambridge, gdzie miał okazję współpracować m.in. z Maxem Perutzem i Francisem Crickiem (należał do pierwszych osób, do których dotarła informacja o odkryciu struktury cząsteczki DNA). Z Crickiem opublikował pracę (1961), opisującą kodowanie DNA kolejności aminokwasów w białku. Razem z François Jacobem i Matthew Meselsonem odkrył mRNA (związek, który przenosi informacje o budowie białek z jądra komórki do cytoplazmy, 1961).
W kolejnych latach podjął badania w dziedzinie regulacji długości życia komórek, wybierając za obiekt doświadczeń nicień Caenorhabditis elegans (o istnieniu tego gatunku dowiedział się z książki, którą otrzymał w prezencie od żony). Za odkrycia w dziedzinie genetycznej regulacji rozwoju organów (zob. np. ogólny plan budowy kończyn) i regulacji długości życia komórek (zjawisko apoptozy) otrzymał w 2002 Nagrodę Nobla, wspólnie z Robertem Horvitzem i Johnem Sulstonem. Odkrycia uczonych przyczyniły się do wyjaśnienia przyczyn m.in. AIDS i nowotworów złośliwych. Brenner otrzymał również dwukrotnie prestiżową Nagrodę Laskera (1971 i 2000), a także Nagrodę Kioto w dziedzinie zaawansowanych technologii w 1990. W 2001 podjął pracę na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Następnie osiadł w Singapurze – zajmował się tam doradzaniem różnym instytucjom rządowym. Laureat Medalu Copleya.
Ożenił się z May Covitz, która podobnie jak on wyjechała z Południowej Afryki do Anglii celem kontynuowania kształcenia (znali się jeszcze z okresu studiów w Johannesburgu). Doczekali się trójki wspólnych dzieci, May miała ponadto syna z pierwszego małżeństwa.

wikiname: plwiki

title: Sydney Brenner

in_language: pl

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Sydney Brenner
 |grafika                   = Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg
 |opis grafiki              = S. Brenner w 2008
 |państwo                   = [[Wielka Brytania]], [[Stany Zjednoczone]]
 |data urodzenia            = 13 stycznia 1927
 |miejsce urodzenia         = [[Germiston]]
 |data śmierci              = 5 kwietnia 2019
 |miejsce śmierci           = [[Singapur]]
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |specjalność               = [[biolog]]
 |almamater                 = [[University of the Witwatersrand]]
 |aktywność zawodowa        =
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet Kalifornijski]]
 |okres zatr1               =
 |odznaczenia               = [[Plik:Order of Mapungubwe (RSA) - ribbon bar.gif|40px|Złoty Order Mapungubwe (Południowa Afryka)]] {{order|OIH|KW}} {{order|OKH}}
 |nagrody                   = [[Plik:Nobel prize medal.svg|30px|link=Nagroda Nobla]] [[Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny|Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny]]
[[Plik:Kyoto Prize(U-S-A-) 2013-11-03 17-37.jpg|30px|link=Nagroda Kioto]] [[Nagroda Kioto]]
[[Plik:Copley_Medal_(obverse).png|30px| link= Medal Copleya]] [[Medal Copleya]]
 |commons                   = Category:Sydney Brenner
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
[[Plik:EMLederberg GStent SBrenner JLederberg 1965 wiki.jpg|thumb|(od lewej) [[Esther Lederberg]], [[Gunther Stent]], Sydney Brenner i [[Joshua Lederberg]], 1965]]
'''Sydney Brenner''' (ur. [[13 stycznia]] [[1927]] w [[Germiston]], zm. [[5 kwietnia]] [[2019]] w [[Singapur]]ze<ref>[https://www.straitstimes.com/singapore/nobel-laureate-sydney-brenner-who-helped-place-singapore-on-biotech-world-stage-dies-at-92 Nobel laureate Sydney Brenner, who helped place Singapore on biotech world stage, dies at 92]</ref>) – [[Wielka Brytania|brytyjski]] biolog, laureat [[Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny|Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny]] w 2002<ref name="nobelprize.org">{{Cytuj stronę | tytuł = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2002 | url = https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2002/summary/ | opublikowany = | data = | data dostępu = 2009-10-22}}</ref>.

== Życiorys ==
Urodził się w [[Związek Południowej Afryki|Związku Południowej Afryki]] jako syn [[analfabetyzm|niepiśmiennego]] imigranta Morrisa Brennera i jego żony Leah (z domu Blecher); oboje pochodzili z terenu późniejszych [[kraje bałtyckie|państw bałtyckich]]<ref name="akw" />.

Ukończył studia [[medycyna|medyczne]] na [[University of the Witwatersrand]], a w 1952 rozpoczął pracę nad swoim [[doktor]]atem w [[Oksford]]zie<ref name="akw">{{Cytuj pismo | nazwisko = Wróblewski | imię = Andrzej Kajetan | tytuł = Poznałem cię całego! | czasopismo = Wiedza i Życie | wydawca = POLITYKA | wydanie = 11 | wolumin = 2020 | strony = 71 | issn = 0137-8929}}</ref>. Od 1956 pracował w [[Laboratorium Cavendisha]] w [[Cambridge]], gdzie miał okazję współpracować m.in. z [[Max Perutz|Maxem Perutzem]] i [[Francis Crick|Francisem Crickiem]] (należał do pierwszych osób, do których dotarła informacja o odkryciu [[podwójna helisa|struktury cząsteczki DNA]]<ref name="akw" />). Z Crickiem opublikował pracę (1961), opisującą kodowanie [[Kwas deoksyrybonukleinowy|DNA]] kolejności aminokwasów w białku. Razem z [[François Jacob]]em i Matthew Meselsonem odkrył [[mRNA]] (związek, który przenosi informacje o budowie białek z jądra komórki do cytoplazmy, 1961).

W kolejnych latach podjął badania w dziedzinie regulacji długości życia komórek, wybierając za obiekt doświadczeń [[nicienie|nicień]] ''[[Caenorhabditis elegans]]'' (o istnieniu tego gatunku dowiedział się z książki, którą otrzymał w prezencie od żony<ref name="akw" />). Za odkrycia w dziedzinie genetycznej regulacji rozwoju [[narząd|organów]] (zob. np. [[ogólny plan budowy kończyn]]) i regulacji długości życia komórek (zjawisko [[apoptoza|apoptozy]]) otrzymał w 2002 [[Nagroda Nobla|Nagrodę Nobla]], wspólnie z [[Howard Robert Horvitz|Robertem Horvitzem]] i [[John Sulston|Johnem Sulstonem]]. Odkrycia uczonych przyczyniły się do wyjaśnienia przyczyn m.in. [[Zespół nabytego niedoboru odporności|AIDS]] i [[nowotwór złośliwy|nowotworów złośliwych]]. Brenner otrzymał również dwukrotnie prestiżową [[Nagroda Laskera|Nagrodę Laskera]] (1971 i 2000), a także [[Nagroda Kioto|Nagrodę Kioto]] w dziedzinie zaawansowanych technologii w 1990<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.kyotoprize.org/en/laureates/sydney_brenner/ | tytuł = Sydney Brenner | opublikowany = Kyoto Prize | język = en | data dostępu = 2018-10-02}}</ref>. W 2001 podjął pracę na [[Uniwersytet Kalifornijski|Uniwersytecie Kalifornijskim]] w [[Berkeley (Kalifornia)|Berkeley]]. Następnie osiadł w [[Singapur]]ze – zajmował się tam doradzaniem różnym instytucjom rządowym<ref name="akw" />. Laureat [[Medal Copleya|Medalu Copleya]].

Ożenił się z May Covitz, która podobnie jak on wyjechała z Południowej Afryki do Anglii celem kontynuowania kształcenia (znali się jeszcze z okresu studiów w [[Johannesburg]]u). Doczekali się trójki wspólnych dzieci, May miała ponadto syna z pierwszego małżeństwa.<ref name="akw" />

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Nobel Medycyna}}
{{Laureaci Medalu Copleya (XX wiek)}}
{{Laureaci Royal Medal (XX wiek)}}
{{Nagroda Kioto – zaawansowane technologie}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Brenner, Sydney}}
[[Kategoria:Brytyjscy biolodzy]]
[[Kategoria:Badacze bakteriofagów]]
[[Kategoria:Genetycy]]
[[Kategoria:Nobliści – fizjologia i medycyna]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Infanta Henryka (Portugalia)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Towarzyszy Honoru]]
[[Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk]]
[[Kategoria:Członkowie Royal Society]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Cambridge]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Oksfordzkiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1927]]
[[Kategoria:Zmarli w 2019]]
[[Kategoria:Laureaci Medalu Copleya]]
[[Kategoria:Laureaci Royal Medal]]

title: Sydney Brenner

Państwo działania: Wielka Brytania, Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia: 13 stycznia 1927 · Germiston

Data i miejsce śmierci: 5 kwietnia 2019 · Singapur

Alma Mater: University of the Witwatersrand

Uczelnia: Uniwersytet Kalifornijski


text:
# Cloșca (okręg Konstanca)
Cloșca – wieś w Rumunii, w okręgu Konstanca, w gminie Horia. W 2011 roku liczyła 110 mieszkańców.

title: Cloșca (okręg Konstanca)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Cloșca
 |nazwa oryginalna             = Cloșca
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg Konstanca|Konstanca]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Horia (gmina w okręgu Konstanca)|Horia]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 110
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 44°40′6″N 28°8′32″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Cloșca''' – wieś w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Konstanca|okręgu Konstanca]], w [[Horia (gmina w okręgu Konstanca)|gminie Horia]]. W 2011 roku liczyła 110 mieszkańców{{r|rpl}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Naţional de Statistică | język = ro | data dostępu = 2020-09-23 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170610134720/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | zarchiwizowano = 2017-06-10 }}</ref>
}}

{{Gmina Horia}}
[[Kategoria:Wsie w okręgu Konstanca]]

title: Cloșca

Państwo: Rumunia

Okręg: Konstanca

Gmina: Horia


text:
# Diecezja Abomey
Diecezja Abomey (łac.: Dioecesis Abomeiensis) – katolicka diecezja Kościoła rzymskokatolickiego w Beninie, podlegająca pod Archidiecezję Kotonu. Siedziba biskupa znajduje się w Katedrze Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Abomey.

## Biskupi diecezjalni
- Lucien Monsi-Agboka (1963–2002)
- René-Marie Ehuzu CIM (2002–2007)
- Eugène Cyrille Houndékon (od 2007)

title: Diecezja Abomey

wikitext:
{{Administratura kościelna infobox
 |nazwa                          = Diecezja Abomey
 |nazwa oryginalna               =
 |typ administratury             = Diecezja
 |grafika                        =
 |opis grafiki                   =
 |alt grafiki                    =
 |państwo                        = BEN
 |miejscowość                    = [[Abomey]]
 |adres                          =
 |data powołania                 = {{Dts|15|04|1963}}
 |data zamknięcia                =
 |wyznanie                       = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                        = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |nadrzędna administratura typ   = [[Metropolia (religia)|Metropolia]]
 |nadrzędna administratura nazwa = [[Metropolia Kotonu|Kotonu]]
 |obiekt sakralny typ            = [[Katedra]]
 |obiekt sakralny nazwa          = [[Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Abomey|Świętych Apostołów Piotra i Pawła]]
 |administrator                  = [[biskup|bp]] [[Eugène Cyrille Houndékon]]
 |administrator pomocniczy       =
 |administrator senior           =
 |rok danych statystycznych      = 2020
 |procent wiernych               = 23,9%
 |liczba wiernych                = 192 580
 |liczba kapłanów diecezjalnych  = 126
 |liczba kapłanów zakonnych      = 10
 |liczba kapłanów                = 136
 |liczba osób zakonnych          = 118
 |liczba diecezji                =
 |liczba dekanatów               =
 |liczba parafii                 = 83
 |liczba klasztorów              =
 |powierzchnia                   = 5243
 |mapa                           =
 |opis mapy                      =
 |alt mapy                       =
 |współrzędne                    = 7°10′56″N 1°59′14″E
 |commons                        =
 |www                            = https://www.diocese-abomey.org/abomey/
}}
'''Diecezja Abomey''' ([[Łacina|łac.]]: '''Dioecesis Abomeiensis''') – [[katolicyzm|katolicka]] [[diecezja]] [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]] w [[Benin]]ie, podlegająca pod [[Archidiecezja Kotonu|Archidiecezję Kotonu]]. Siedziba [[biskup]]a znajduje się w [[Katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Abomey|Katedrze Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Abomey]].

== Biskupi diecezjalni ==
* [[Lucien Monsi-Agboka]] (1963–2002)
* [[René-Marie Ehuzu]] [[Zgromadzenie Jezusa i Maryi|CIM]] (2002–2007)
* [[Eugène Cyrille Houndékon]] (od 2007)

== Bibliografia ==
* {{Gcatholic|http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/abom0.htm||21.08.2018}}
* {{catholic-hierarchy |typ = diecezja |id = dabom |tytuł = Diecezja Abomey |data dostępu = 2018-08-21}}

{{Rzymskokatolickie diecezje w Beninie}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Diecezje rzymskokatolickie w Beninie|Abomey]]
[[Kategoria:Abomey]]

title: Diecezja Abomey

Państwo: Benin

Siedziba: Abomey

Data powołania: 15 kwietnia 1963(dts)

Wyznanie: katolickie

Kościół: rzymskokatolicki

Metropolia: Kotonu

Katedra: Świętych Apostołów Piotra i Pawła

Biskup diecezjalny: bp Eugène Cyrille Houndékon


text:
# Komenda Rejonu Uzupełnień Łódź Miasto I
Komenda Rejonu Uzupełnień Łódź Miasto I (KRU Łódź Miasto I) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie.

## Formowanie i zmiany organizacyjne
W 1917 na terenie Łodzi funkcjonował Główny Urząd Zaciągu.
Rozkazem kierownika MSWojsk. nr 144 z 27 listopada 1918 w sprawie organizacji władz zaciągowych powołano do życia między innymi Powiatową Komendę Uzupełnień w Łodzi dla Okręgu Wojskowego VIII obejmującego powiaty: łódzki, brzeziński i łaski. Z chwilą wejścia w życie rozkazu i sformowania nowego PKU, Główny Urząd Zaciągu do Wojska Polskiego zobowiązany był przekazać całość dokumentacji tej PKU na obszarze której znajdował się. Bezpośrednią kontrolę nad PKU sprawowała Okręgowa Komendy Uzupełnień w Łodzi.
W czerwcu 1921 roku PKU 28 pp administrowała obszarem miasta Łódź.
W listopadzie 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów oraz wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, dotychczasowa PKU 28 pp została przemianowana na Powiatową Komendę Uzupełnień Łódź Miasto i została podporządkowana Dowództwu Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi.
W kwietniu 1925 roku PKU Łódź Miasto nadal administrowała obszarem miasta Łódź.
Z dniem 1 października 1927 roku na terenie Okręgu Korpusu Nr IV została utworzona Powiatowa Komenda Uzupełnień Łódź II obejmująca część miasta Łodzi. Równocześnie dotychczasowa PKU Łódź Miasto została przemianowana na PKU Łódź Miasto I.
W marcu 1930 roku PKU Łódź Miasto I nadal podlegała Dowództwu Okręgu Korpusu Nr IV i administrowała częścią miasta Łodzi obejmującą komisariaty Policji Państwowej nr II, III, V, VIII, IX i XI. W grudniu tego roku PKU Łódź Miasto I posiadała skład osobowy typu I.
1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Łódź Miasto I została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Łódź Miasto I przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku, z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Łódź Miasto I normowały przepisy służbowe MSWojsk. D.D.O. L. 500/Org. Tjn. Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień .
Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr IV, który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień nie uległ zmianie.

## Obsada personalna
Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU Łódź Miasto oraz PKU i KRU Łódź Miasto I, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku.
Komendanci
- płk piech. Henryk Koiszewski (10 I 1919 – 7 I 1920 → komendant PKU 1 pp Leg.[14])
- ppłk / płk piech. Jerzy Lesiecki (I 1920[14] – II 1928 → dyspozycja dowódcy OK IV[15][16])
- ppłk art. Stefan Kijasbek (IV 1928[17] – VIII 1929 → dyspozycja dowódcy OK IV[18])
- ppłk piech. Franciszek Sobolewski (od III 1930[19])
- mjr piech. Stanisław Henryk Pill (I 1931[20] – 1939[21])

Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1921–1925
- referent
  - kpt. piech. / kanc. Feliks Potakowski (1923 – III 1925[24] → I referent PKU Nisko)
  - kpt. tab. Marian Edmund Brühl (od IV 1925[25])
- referent – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Bronisław Jóźwiak (1923 – 1924)
- oficer instrukcyjny
  - kpt. piech. Eugeniusz Józef Greszel (do XII 1923[26] → PKU Hrubieszów)
  - kpt. piech. Kazimierz Dorożyński (od XII 1923[26])
  - kpt. piech. Leon Krajewski (od V 1925[27])
- oficer ewidencyjny I rejonu – por. piech. Bolesław Michał Żułciński (1923 – 1924)
- oficer ewidencyjny II rejonu
  - por. piech. Zygmunt Stelnicki (I[28] – V 1923[29] → OE Rawa PKU Skierniewice)
  - por. rez. zatrz. w sł. czyn. Stanisław Potarzycki (V 1923[29] – VI 1924[30] → 28 pp)
  - por. kanc. Stanisław Żółciński (VI 1924[30] – I 1925[31] → kierownik kancelarii Centralnych Zakładów Balonowych)
  - por. kanc. Witold Kolubiński (III 1925[32] – II 1926 → referent PKU Bydgoszcz)

Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938
- kierownik I referatu administracji rezerw
  - wakat (II 1926)
  - kpt. piech. Aleksander II Żebrowski (1932 – VII 1935[37] → dyspozycja dowódcy OK IV)
- kierownik II referatu poborowej
  - kpt. kanc. Władysław Gałązka (od II 1926)
  - por. kanc. Stefan Józefat Zamojski[a] (do 1 VIII 1932)
  - kpt. piech. Brunon Aleksander Hegedeusz-Woronicz[b] (VIII 1932[44] – 30 VI 1935 → rezerwa)
  - kpt. art. Eugeniusz Ksawery Rudzki (od VIII 1935[45])
- referent
  - por. piech. Marian Jan Tadeusz Niedzielski (II – VI 1926[46] → kierownik II referatu PKU Łódź Powiat)
  - por. kanc. Stefan Zamojski (od VI 1926[47])
- referent (etat przejściowy) – por. kanc. Józef Giebułtowski

Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych KRU w latach 1938–1939
- kierownik I referatu ewidencji – kpt. adm. (piech.) Józef Bissinger
- kierownik II referatu uzupełnień – kpt. adm. (piech.) Izasław Ermański[d]

title: Komenda Rejonu Uzupełnień Łódź Miasto I

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = Komenda Rejonu Uzupełnień
Łódź Miasto I
 |nazwa oryginalna     = Powiatowa Komenda Uzupełnień
Łódź Miasto I
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          =
 |rozformowanie        = 1939
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              = PKU 28 pp
PKU Łódź Miasto
PKU Łódź Miasto I
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     = płk [[Henryk Koiszewski]]
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    = [[kampania wrześniowa]]
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Łódź]]
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         =
 |podległość           = [[Dowództwo Okręgu Korpusu Nr IV|DOK IV]]
 |skład                = PKU typ I
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
[[Plik:KRU DOK IV.jpg|thumb|240px|Komendy rejonów uzupełnień OK III]]
'''Komenda Rejonu Uzupełnień Łódź Miasto I''' (KRU Łódź Miasto I) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień [[Wojsko Polskie (II RP)|Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej]] i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie<ref name=":131">{{Dziennik Ustaw|1939|20|131}}.</ref>.

== Formowanie i zmiany organizacyjne ==
W 1917 na terenie Łodzi funkcjonował Główny Urząd Zaciągu{{odn|Szandrocho|2011|s=42}}.
Rozkazem kierownika MSWojsk. nr 144 z 27 listopada 1918 ''w sprawie organizacji władz zaciągowych'' powołano do życia między innymi Powiatową Komendę Uzupełnień w Łodzi dla Okręgu Wojskowego VIII obejmującego powiaty: łódzki, brzeziński i łaski{{odn|Szandrocho|2011|s=44, 46}}. Z chwilą wejścia w życie rozkazu i sformowania nowego PKU, Główny Urząd Zaciągu do Wojska Polskiego zobowiązany był przekazać całość dokumentacji tej PKU na obszarze której znajdował się{{odn|Szandrocho|2011|s=47}}. Bezpośrednią kontrolę nad PKU sprawowała Okręgowa Komendy Uzupełnień w Łodzi{{odn|Szandrocho|2011|s=47}}.

W czerwcu 1921 roku PKU 28 pp administrowała obszarem miasta Łódź{{odn|Rozkaz DOGen. Kielce|loc=Nr 69 z 23 czerwca 1921 roku, zał. nr 2 do pkt 11}}.

W listopadzie 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów oraz wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, dotychczasowa PKU 28 pp została przemianowana na Powiatową Komendę Uzupełnień Łódź Miasto i została podporządkowana [[Dowództwo Okręgu Korpusu Nr IV|Dowództwu Okręgu Korpusu Nr IV]] w Łodzi{{odn|Almanach oficerski|1923/24|s=36}}.

W kwietniu 1925 roku PKU Łódź Miasto nadal administrowała obszarem miasta Łódź<ref>{{Dziennik Ustaw|1925|37|252}}.</ref>.

Z dniem 1 października 1927 roku na terenie [[Okręg Korpusu Nr IV|Okręgu Korpusu Nr IV]] została utworzona Powiatowa Komenda Uzupełnień Łódź II obejmująca część miasta [[Łódź|Łodzi]]. Równocześnie dotychczasowa PKU Łódź Miasto została przemianowana na PKU Łódź Miasto I<ref>Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 28 z 14 października 1927 roku, poz. 350.</ref>.

W marcu 1930 roku PKU Łódź Miasto I nadal podlegała [[Dowództwo Okręgu Korpusu Nr IV|Dowództwu Okręgu Korpusu Nr IV]] i administrowała częścią miasta Łodzi obejmującą komisariaty [[Policja Państwowa|Policji Państwowej]] nr II, III, V, VIII, IX i XI<ref>{{Dziennik Ustaw|1930|31|270}}.</ref>. W grudniu tego roku PKU Łódź Miasto I posiadała skład osobowy typu I<ref>Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.</ref>.

1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Łódź Miasto I została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Łódź Miasto I przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku{{odn|Jarno|2001|s=173}}, z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym<ref>{{Dziennik Ustaw|1938|25|220}}.</ref>. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Łódź Miasto I normowały przepisy służbowe [[Departament Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych|MSWojsk. D.D.O.]] L. 500/Org. Tjn. ''Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej'' z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień{{odn|Historia WKU Suwałki}}.

Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr IV, który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień nie uległ zmianie<ref name=":131" />.

== Obsada personalna ==
Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU Łódź Miasto oraz PKU i KRU Łódź Miasto I, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku.
; Komendanci
* płk piech. [[Henryk Koiszewski]] (10 I 1919 – 7 I 1920 → komendant PKU 1 pp Leg.{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 2 z 24 stycznia 1920 roku, s. 15}})
* ppłk / płk piech. Jerzy Lesiecki (I 1920{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 2 z 24 stycznia 1920 roku, s. 15}} – II 1928 → dyspozycja dowódcy OK IV{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 21, 28, przeniesiony w stan spoczynku z dniem 31 lipca 1928 roku}}{{odn|Jarno|2001|s=170}})
* ppłk art. Stefan Kijasbek (IV 1928{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 158}} – VIII 1929 → dyspozycja dowódcy OK IV{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 sierpnia 1929 roku, s. 257}})
* ppłk piech. Franciszek Sobolewski (od III 1930{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 103}})
* mjr piech. Stanisław Henryk Pill (I 1931{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 28}} – 1939{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=852}})

; Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1921–1925{{odn|Rocznik Oficerski|1923|s=207, 1470, 1559}}{{odn|Rocznik Oficerski|1924|s=1284, 1288, 1339}}
* referent
** kpt. piech. / kanc. Feliks Potakowski (1923 – III 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 28 z 8 marca 1925 roku, s. 137}} → I referent [[Komenda Rejonu Uzupełnień Nisko|PKU Nisko]])
** kpt. tab. Marian Edmund Brühl (od IV 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 40 z 5 kwietnia 1925 roku, s. 191}})
* referent – urzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Bronisław Jóźwiak (1923 – 1924)
* oficer instrukcyjny
** kpt. piech. Eugeniusz Józef Greszel (do XII 1923{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 75 z 6 grudnia 1923 roku, s. 701}} → [[Komenda Rejonu Uzupełnień Hrubieszów|PKU Hrubieszów]])
** kpt. piech. Kazimierz Dorożyński (od XII 1923{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 75 z 6 grudnia 1923 roku, s. 701}})
** kpt. piech. [[Leon Krajewski (major)|Leon Krajewski]] (od V 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 50 z 3 maja 1925 roku, s. 241}})
* oficer ewidencyjny I rejonu – por. piech. Bolesław Michał Żułciński (1923 – 1924)
* oficer ewidencyjny II rejonu
** por. piech. Zygmunt Stelnicki (I{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 5 z 20 stycznia 1923 roku, s. 51}} – V 1923{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 30 z 19 maja 1923 roku, s. 280}} → OE Rawa [[Komenda Rejonu Uzupełnień Skierniewice|PKU Skierniewice]])
** por. rez. zatrz. w sł. czyn. [[Stanisław Potarzycki]] (V 1923{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 30 z 19 maja 1923 roku, s. 280}} – VI 1924{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 59 z 25 czerwca 1924 roku, s. 402}} → 28 pp)
** por. kanc. Stanisław Żółciński (VI 1924{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 59 z 25 czerwca 1924 roku, s. 402}} – I 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 10 z 27 stycznia 1925 roku, s. 43}} → kierownik kancelarii Centralnych Zakładów Balonowych)
** por. kanc. Witold Kolubiński (III 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 32 z 19 marca 1925 roku, s. 152}} – II 1926 → referent [[Komenda Rejonu Uzupełnień Bydgoszcz Powiat|PKU Bydgoszcz]])

; Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 10}}{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=518}}{{odn|Lista starszeństwa|1933|s=16, 47, 62}}{{odn|Lista starszeństwa|1935|s=16, 46, 59}}
* kierownik I referatu administracji rezerw
** wakat (II 1926)
** kpt. piech. Aleksander II Żebrowski (1932 – VII 1935{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 91}} → dyspozycja dowódcy OK IV)
* kierownik II referatu poborowej
** kpt. kanc. Władysław Gałązka (od II 1926)
** por. kanc. Stefan Józefat Zamojski{{refn|grupa=uwaga|Stefan Józefat Zamojski z dniem 1 sierpnia 1932 został przydzielony do [[28 Pułk Strzelców Kaniowskich|28 pp]] na czteromiesięczną praktykę u płatnika{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 436}}. Po zakończeniu praktyki został przeniesiony do 28 pp na stanowisko płatnika{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 138}}, a z dniem 31 sierpnia 1933 do Departamentu Intendentury MSWojsk. z równoczesnym przeniesieniem do korpusu oficerów intendentów{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 184}}.}} (do 1 VIII 1932)
** kpt. piech. Brunon Aleksander Hegedeusz-Woronicz{{refn|grupa=uwaga|kpt. piech. Brunon Aleksander Hegedeusz-Woronicz, legionista, żołnierz [[Pierwsza Kompania Kadrowa|Pierwszej Kompanii Kadrowej]]. 26 stycznia 1934 ogłoszono sprostowanie pisowni nazwiska z „Woronicz-Hegedeusz” na „Hegedeusz-Woronicz”{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 31}}. Z dniem 1 stycznia 1935 został przydzielony do Ministerstwa Komunikacji celem odbycia sześciomiesięcznej praktyki{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 275}}, a z dniem 30 czerwca tego roku przeniesiony do rezerwy{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 94}}.}} (VIII 1932{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 417}} – 30 VI 1935 → rezerwa)
** kpt. art. Eugeniusz Ksawery Rudzki (od VIII 1935{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 99}})
* referent
** por. piech. Marian Jan Tadeusz Niedzielski (II – VI 1926{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 20 z 8 maja 1926 roku, s. 156}} → kierownik II referatu [[Komenda Rejonu Uzupełnień Łódź Powiat|PKU Łódź Powiat]])
** por. kanc. Stefan Zamojski (od VI 1926{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 20 z 8 maja 1926 roku, s. 157}})
* referent (etat przejściowy) – por. kanc. Józef Giebułtowski

; Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych KRU w latach 1938–1939{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=852}}{{refn|grupa=uwaga|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939 roku, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939 roku{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=VI}}.}}
* kierownik I referatu ewidencji – kpt. adm. (piech.) Józef Bissinger
* kierownik II referatu uzupełnień – kpt. adm. (piech.) Izasław Ermański{{refn|grupa=uwaga|kpt. adm. (piech.) Izasław Ermański vel Izasław Duda{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 1 z 4 marca 1938 roku, s. 6, wojewoda wileński zarządzeniem z 10 sierpnia 1937 roku zezwolił kpt. Izasławowi Dudzie na zmianę rodowego nazwiska „Duda” na nazwisko „Ermański”}} (ur. 6 lipca 1891{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=289}}). W czasie I wojny światowej walczył w szeregach [[16 Pułk Piechoty Obrony Krajowej|Pułku Strzelców Nr 16]]. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1916 roku w korpusie oficerów rezerwy Obrony Krajowej. Został odznaczony [[Medal Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)|Signum Laudis]] (Brązowym Medalem Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej)<ref>{{Cytuj książkę |tytuł = Ranglisten der K. K. Landwehr und der K. K. Gendarmerie 1918 |strony = 277, 113 |rok = 1918 |miejsce = Wiedeń}}</ref>. W latach 1932–1935 pełnił służbę w [[Korpus Ochrony Pogranicza|KOP]]{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=41, 905}}{{odn|Lista starszeństwa|1935|s=34}}. W 1934 roku był adiutantem [[Batalion KOP „Orany”|Batalionu KOP „Orany”]]. Od 28 października 1935 do 5 marca 1936 roku dowodził oddziałem wartowniczym [[Wojskowa Składnica Tranzytowa (Westerplatte)|Wojskowej Składnicy Tranzytowej]] na Westerplatte.}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url = http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164 |tytuł = Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych |data dostępu = 2018-03-22 |odn = {{odn/id|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1923 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=119157 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1923 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1923}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1924 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=59165 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1924 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1924}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1932 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=59691 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1932 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1932}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1 lipca 1933 |url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=259505 |rok = 1933 |miejsce = Warszawa |wydawca = [[Przegląd Piechoty]] |odn = {{odn/id|Lista starszeństwa|1933}}}}
* {{Cytuj stronę |url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=258935 |tytuł = Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwca 1935. Dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty” |rok = 1935 |opublikowany = Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa |data dostępu = 2016-06-05 |odn = {{odn/id|Lista starszeństwa|1935}}}}
* {{Cytuj stronę |url = http://zbrojownia.cbw.wp.mil.pl:8080/dlibra/publication?id=4819 |tytuł = Rozkazy Dowództwa Okręgu Generalnego „Kielce” |data dostępu = 2018-05-08 |odn = {{odn/id|Rozkaz DOGen. Kielce|loc=Nr}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Firich |imię = Karol |nazwisko2 = Krzysik |imię2 = Stanisław |nazwisko3 = Kutrzeba |imię3 = Tadeusz |nazwisko4 = Müller |imię4 = Stanisław |nazwisko5 = Wiatr |imię5 = Józef |autor link = Karol Firich |autor link2 = Stanisław Krzysik |autor link3 = Tadeusz Kutrzeba |autor link5 = Józef Wiatr |tytuł = Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III |url = https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/57610/edition/73568 |data = 1923 |wydawca = Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy |miejsce = Warszawa |odn = {{odn/id|Almanach oficerski|1923/24}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Jarno |imię = Witold |autor link = Witold Jarno |tytuł = Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939 |wydawca = Wydawnictwo „Ibidem” |miejsce = Łódź |rok = 2001 |isbn = 8388679104 |odn = tak}}
* {{Cytuj stronę |url = https://wkusuwalki.wp.mil.pl/pl/pages/tradycje-2019-02-06-7/ |tytuł = Historia Wojskowej Komendy Uzupełnień w Suwałkach |nazwisko = Kowalewski |imię = Jarosław |opublikowany = Wojskowa Komenda Uzupełnień w Suwałkach |archiwum = https://web.archive.org/web/20190518180856/https://wkusuwalki.wp.mil.pl/pl/pages/tradycje-2019-02-06-7/ |zarchiwizowano = 2019-05-18 |data dostępu = 2019-05-18 |odn = {{odn/id|Historia WKU Suwałki}}}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Rybka |imię = Ryszard |nazwisko2 = Stepan |imię2 = Kamil |tytuł = Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939 |tom = 29 |data = 2006 |isbn = 83-7188-899-6 |miejsce = Kraków |wydawca = Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska |odn = {{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Szandrocho |imię = Robert |tytuł = 90 lat terenowych organów administracji wojskowej w Polsce |data = 2011 |isbn = 978-83-60732-61-8 |miejsce = Wrocław |wydawca = Wrocławskie Wydawnictwo Naukowe Atla 2 |odn = tak}}

{{Komendy rejonów uzupełnień}}

[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939|Łódź Miasto I]]
[[Kategoria:Komendy rejonów uzupełnień II Rzeczypospolitej|Łódź Miasto I]]
[[Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Łodzi]]

title: Komenda Rejonu Uzupełnień · Łódź Miasto IPowiatowa Komenda Uzupełnień · Łódź Miasto I

Państwo: Polska

Rodowód: PKU 28 pp · PKU Łódź Miasto · PKU Łódź Miasto I

Pierwszy: płk Henryk Koiszewski

Dyslokacja: Łódź

Podległość: DOK IV

Skład: PKU typ I


text:
# Kočićevo
Kočićevo (cyr. Кочићево) – wieś w Bośni i Hercegowinie, w Republice Serbskiej, w gminie Gradiška. W 2013 roku liczyła 463 mieszkańców.

title: Kočićevo

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Kočićevo
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Кочићево}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-SRP
 |3. jednostka administracyjna = [[Gmina Gradiška|Gradiška]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2013
 |liczba ludności              = 463{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Kočićevo''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Кочићево) – [[wieś]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], w [[Republika Serbska|Republice Serbskiej]], w [[Gmina Gradiška|gminie Gradiška]]. W 2013 roku liczyła 463 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20170323072344/http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/gradovi_opstine_naseljena_mjesta/Rezultati_Popisa_2013_Gradovi_Opstine_Naseljena_Mjesta_WEB.xlsx|tytuł=Резултати Пописа 2013, Градови, општине, насељена мјеста|opublikowany=Републички завод за статистику|język=sr|data dostępu=2019-09-23}}</ref>
}}

{{Gmina Gradiška}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Gradiška]]

title: KočićevoКочићево

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Część składowa: Republika Serbska

Gmina: Gradiška


text:
# Opactwo Le Thoronet
Opactwo Le Thoronet (fr. Abbaye du Thoronet) – dawny cysterski klasztor we Francji, położony w Prowansji, ok. 4 km na zachód od miejscowości Le Thoronet, w pobliżu rzeki Argens. Wraz z opactwami Silvacane i Sénanque jest określany jako jedna z „Trzech Sióstr z Prowansji”. Opactwo Le Thoronet było jednym z pierwszych obiektów wpisanych na francuską listę zabytków.
Klasztor został wybudowany na potrzeby zakonu cystersów w 1176 z jasnego wapienia, z dachami pokrytymi terakotą. Budowa mogła według innych źródeł przebiegać w latach 1160–1190, a nawet do 1230. Rok 1176 wymieniony jest w dokumencie wydanym przez Alfonsa I z Prowansji, potwierdzającym prawo zakonu do opactwa. Surowy styl, niemal pozbawiony dekoracji współgrał z regułami zakonu. Wskutek wojen w XIV wieku klasztor został opuszczony i ponownie zasiedlony w XVIII wieku. W 1785 uległ sekularyzacji. Władze francuskie odkupiły część zespołu klasztornego w 1854 wieku i etapami poddawały renowacji, by odkupić całość w 1938. W opactwie Le Thoronet Le Corbusier przygotował się do budowy klasztoru La Tourette (Couvent Sainte-Marie de La Tourette, gmina Éveux pod Lyonem). Swoje wrażenia skomentował takimi słowami:

Światło i cień przemawiają najgłośniej w tej architekturze prawdy, spokoju i siły

Na zespół składa się kościół ze sklepieniem kolebkowym, dormitorium, krużganki, dziedziniec, sala modlitw. Mnisi produkowali wino i oliwę, czego świadectwem jest budynek gospodarczy. Opactwo jest udostępnione do zwiedzania z przewodnikiem lub samodzielnie.

title: Opactwo Le Thoronet

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Opactwo le Thoronet
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               = {{rejestr zabytków|Francja|PA00081747}} (pierwszy wpis 1840)<ref name="merimee" />
 |zdjęcie               = Cloister, Abbaye du Thoronet, Le Thoronet.JPG
 |opis zdjęcia          = Klasztor od strony dziedzińca
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = Francja
 |miejscowość           = [[Le Thoronet]] ([[Var (departament)|Var]])<ref name="mapaign" /><ref name="Morris73" />
 |adres                 =
 |typ budynku           = opactwo cysterskie<ref name="Morris73" />
 |styl architektoniczny = [[architektura romańska|romański]]<ref name="Morris73" />
 |architekt             =
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = 1176<ref name="Morris73" />
 |przebudowy            =
 |zniszczono            =
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            = państwo<ref name="merimee" />
 |plan budynku          = Thoronet abbaye.svg
 |kod mapy              = FR-83
 |współrzędne           = 43°27′37″N 6°15′57″E
 |znak na mapie         = Eglise icone 2.svg
 |commons               = Category:Abbaye du Thoronet
 |www                   = http://thoronet.monuments-nationaux.fr/
}}
'''Opactwo Le Thoronet''' (fr. ''Abbaye du Thoronet'') – dawny [[cystersi|cysterski]] klasztor we [[Francja|Francji]], położony w [[Prowansja|Prowansji]], ok. 4 km na zachód od miejscowości [[Le Thoronet]], w pobliżu rzeki [[Argens]]<ref name="mapaign" />. Wraz z opactwami [[Silvacane]] i [[Sénanque]] jest określany jako jedna z „Trzech Sióstr z Prowansji”<ref name="Morris73" /><ref name="Collins" />. Opactwo Le Thoronet było jednym z pierwszych obiektów wpisanych na francuską listę zabytków<ref name="Morris73" />.

Klasztor został wybudowany na potrzeby zakonu cystersów w 1176 z jasnego [[wapień|wapienia]], z dachami pokrytymi [[terakota|terakotą]]<ref name="Morris73" />. Budowa mogła według innych źródeł przebiegać w latach 1160–1190, a nawet do 1230<ref name="Collins" />. Rok 1176 wymieniony jest w dokumencie wydanym przez Alfonsa I z Prowansji, potwierdzającym prawo zakonu do opactwa<ref name="Collins" />. Surowy styl, niemal pozbawiony dekoracji współgrał z regułami zakonu<ref name="Morris73" />. Wskutek wojen w XIV wieku klasztor został opuszczony i ponownie zasiedlony w XVIII wieku<ref name="Collins" />. W 1785 uległ [[sekularyzacja|sekularyzacji]]. Władze francuskie odkupiły część zespołu klasztornego w 1854 wieku i etapami poddawały renowacji, by odkupić całość w 1938<ref name="Collins" />. W opactwie Le Thoronet [[Le Corbusier]] przygotował się do budowy [[Couvent Sainte-Marie de La Tourette|klasztoru La Tourette]] (''Couvent Sainte-Marie de La Tourette'', gmina [[Éveux]] pod [[Lyon]]em)<ref name="Morris73" />. Swoje wrażenia skomentował takimi słowami:
{{Cytat
 |treść = Światło i cień przemawiają najgłośniej w tej architekturze prawdy, spokoju i siły<ref name="Morris73" />
}}

Na zespół składa się kościół ze [[sklepienie kolebkowe|sklepieniem kolebkowym]], [[dormitorium]], [[krużganek|krużganki]], dziedziniec, sala modlitw<ref name="Morris73" /><ref name="Collins" />. Mnisi produkowali wino i oliwę, czego świadectwem jest budynek gospodarczy<ref name="Collins" />. Opactwo jest udostępnione do zwiedzania z przewodnikiem lub samodzielnie<ref name="Collins" />.

== Przypisy ==
<references responsive>
* <ref name="Collins">{{Cytuj stronę |url = http://www.beyond.fr/sites/thoronet.html |tytuł = Thoronet Abbey |autor = Russ Collins |język = en |data dostępu = 2013-11-19}}</ref>
* <ref name="mapaign">{{Cytuj książkę |nazwisko = |imię = |tytuł = Top 100. 172 Toulon Aix-en-Provence. Skala 1:{{formatnum:100000}} |wydawca = Institut Geographique National Paris |miejsce = Paryż |rok = 2010 |wydanie = II |isbn = 978-2-7585-2378-9}}</ref>
* <ref name="merimee">{{Cytuj stronę |url = http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00081747 |tytuł = Abbaye du Thoronet w bazie zabytków Mérimée |język = fr |data dostępu = 2013-11-19}}</ref>
* <ref name="Morris73">{{Cytuj książkę |nazwisko = Irving |imię = Mark |tytuł = 1001 budynków, które musisz zobaczyć |rozdział = Abbaye du Thoronet (1176) |autor r = Alison Morris |wydawca = Publicat |miejsce = Poznań |rok = 2010 |isbn = 978-83-245-9531-0 |strony = 73}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Le Thoronet}}
[[Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie we Francji]]
[[Kategoria:Departament Var]]
[[Kategoria:Klasztory cysterskie we Francji]]

title: Opactwo le Thoronet

Państwo: Francja

Miejscowość: Le Thoronet (Var)

Typ budynku: opactwo cysterskie

Styl architektoniczny: romański

Właściciel: państwo


text:
# Budynek przy ul. Dybowskiej 6 w Toruniu
Budynek przy ul. Dybowskiej 6 w Toruniu – dawna siedziba Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu.
Budynek o konstrukcji szkieletowej powstał na początku XIX wieku wraz z budowanym wówczas Bastionem Wschodnim Przyczółka Mostowego Twierdzy Toruń. Pierwotnie pełnił rolę kasyna. W 1922 roku polskie władze wojskowe otworzyły tu Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej. Jej działalność została zainaugurowana 1 października tegoż roku.
Budynek wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków (nr 2179).

title: Budynek przy ul. Dybowskiej 6 w Toruniu

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Budynek przy ul. Dybowskiej 6 w Toruniu
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               = 2179 ([[gminna ewidencja zabytków]])
 |zdjęcie               = Budynek OSMW w Toruniu na Dybowskiej.jpg
 |opis zdjęcia          = Budynek widziany od strony południowej
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = PL-KP
 |miejscowość           = [[Toruń]]
 |adres                 = ul. Dybowska 6
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny =
 |architekt             =
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     =
 |przebudowy            =
 |zniszczono            =
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Toruń
 |współrzędne           = 53°0'7"N 18°37'3"E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Budynek przy ul. Dybowskiej 6 w Toruniu''' – dawna siedziba [[Szkoła Podchorążych Marynarki Wojennej|Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej]] w [[Toruń|Toruniu]].

Budynek o konstrukcji szkieletowej powstał na początku XIX wieku wraz z budowanym wówczas Bastionem Wschodnim Przyczółka Mostowego [[Twierdza Toruń|Twierdzy Toruń]]. Pierwotnie pełnił rolę kasyna. W 1922 roku polskie władze wojskowe otworzyły tu [[Szkoła Podchorążych Marynarki Wojennej|Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej]]{{odn|Grabowski|2020|s=363}}. Jej działalność została zainaugurowana 1 października tegoż roku{{R|amw}}.

Budynek wpisany jest do [[Gminna ewidencja zabytków|gminnej ewidencji zabytków]] (nr 2179){{R|zabytek}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="amw">{{Cytuj stronę | url = https://www.amw.gdynia.pl/index.php/o-nas/historia#historia | tytuł = Historia | opublikowany = amw.gdynia.pl | data dostępu = 2024-03-17}}</ref>
<ref name="zabytek">{{Cytuj książkę | autor = Gmina Miasta Toruń | tytuł = Gminny Program Opieki nad Zabytkami Miasta Torunia na lata 2022–2025 | data = 2021 | strony = 123 | url = https://archiwum.bip.torun.pl/pobierz.php?FileDir=doc&File=847_22_zal_01.pdf}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Grabowski | imię = Włodzimierz | tytuł = Fortyfikacje Pomorza Nadwiślańskiego. Twierdza Toruń | wydawca = SGK – Tomasz Kowalski | miejsce = Grudziądz | data = 2020 | isbn = 9788395599101 | odn = tak}}

{{Twierdza Toruń}}

[[Kategoria:Twierdza Toruń]]
[[Kategoria:Drewniana architektura szkieletowa w Toruniu]]
[[Kategoria:Obiekty w Toruniu wpisane do gminnej ewidencji zabytków]]
[[Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Toruniu]]
[[Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w XIX wieku]]
[[Kategoria:Budynki mieszkalne w Toruniu]]

title: Budynek przy ul. Dybowskiej 6 w Toruniu

Województwo: kujawsko-pomorskie

Miejscowość: Toruń

Adres: ul. Dybowska 6