text:
# Wyspy Kerguelena
Wyspy Kerguelena (fr. Îles Kerguelen, dawniej îles de la Désolation) – archipelag obejmujący około 300 skalistych wysp pochodzenia wulkanicznego, położony w południowej części Oceanu Indyjskiego, ponad 5300 km na południowy wschód od Afryki. Wyspy Kerguelena wraz z wyspami Amsterdam (Île Amsterdam), Wyspą Świętego Pawła (Île Saint-Paul), Wyspami Crozeta (Îles Crozet) i Ziemią Adeli (Terre Adélie) należą do Francji i wchodzą w skład Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych (roszczenia Francji wobec Ziemi Adeli nie są uznawane przez niektóre państwa). Ich łączna powierzchnia wynosi 7215 km², z tego największa Wyspa Kerguelena (fr. Grande Terre) ma 6675 km². Otacza ją ponad 300 znacznie mniejszych wysp. Wyspy Kerguelena nie są stale zamieszkane. Okresowo przebywali tu niegdyś łowcy fok i wielorybnicy, obecnie pracują tu tylko naukowcy. Najważniejszymi ośrodkami turystyczno-badawczymi są Port-aux-Français i Port Jeanne d'Arc, założony w 1908 przez Norwegów.

## Topografia
Wyspy Kerguelena to skaliste, górzyste wyspy – najwyższym szczytem jest wulkan, Góra Rossa, sięgający 1850 m n.p.m. W czasach historycznych nie stwierdzono aktywności wulkanicznej, ale istnieją aktywne fumarole, a na wyspach częste są trzęsienia ziemi. W centrum Wyspy Kerguelena znajduje się duży lodowiec, Glacier Cook, o powierzchni około 400 km². Wyspy pokrywają liczne strumienie z wodospadami, występują na nich jeziora i gorące źródła. Główna wyspa ma postrzępioną linię brzegową długości 2800 km, poprzecinaną fiordami i obfitującą w półwyspy.

## Budowa geologiczna
Wyspy Kerguelena leżą na tektonicznej płycie antarktycznej. Są wyniesioną ponad poziom morza częścią Wyniesienia Kergueleńskiego o powierzchni około 2,2 mln km². Ich powstanie wiąże się z istniejącą tam plamą gorąca.
Wyspy utworzone są głównie ze skał wulkanicznych powstałych około 35 mln lat temu. Zbudowane są z potoków zastygłej lawy bazaltowej, każdy o grubości od 3 do 10 m, leżących jeden na drugim. Grubość całego kompleksu dochodzi do 1200 m. Formy wulkaniczne mają postać schodów lub piramid. Rzadziej występują stratowulkany typu Stromboli, jak Góra Rossa, oraz partie opisywane jako "kompleksy wulkaniczno-plutoniczne", np. na półwyspie Rallier du Baty. Całe wyspy poprzecinane są licznymi żyłami zbudowanymi z trachitów, trachyfonolitów i fonolitów. W czasach historycznych nie zaobserwowano żadnej działalności wulkanicznej, ale w południowo-zachodniej części Wyspy Kerguelena czynne są fumarole.
Częściowe zlodowacenie wysp i spowodowana nim erozja lodowcowa wytworzyła obniżenia (depresje) oraz głębokie doliny w północnej i wschodniej części archipelagu. W wyniku zalania ujść dolin przez morze powstały fiordy. Erozja, a następnie depozycja materiału niesionego przez lodowce wytworzyły kompleksy konglomeratów (tillitów), m.in. na półwyspie Courbeta (fr. Péninsule Courbet) na Wyspie Kerguelena.
Wyspy Kerguelena są częścią mikrokontynentu noszącego nazwę Wyniesienia Kergueleńskiego. W okresie pomiędzy 100 mln lat a 20 mln lat temu trzykrotnie wynurzał się on ponad powierzchnię morza. Zachowały się m.in. skamieniałości tropikalnej fauny i flory sprzed 50 mln lat. Został zatopiony ostatecznie około 20 mln lat temu. Obecnie znajduje się kilometr do dwóch pod powierzchnią oceanu. Skały osadowe Wyniesienia Kergueleńskiego przypominają te, które znajdują się na obszarze Australii i Indii, co wskazuje na ich wspólną historię. Geolodzy studiując budowę Wyniesienia mają nadzieję wyjaśnić w jaki sposób rozpadł się superkontynent Gondwana, obejmujący m.in. Australię, Antarktydę i Indie.

## Klimat
Na wyspach panuje klimat subpolarny, z maksymalnymi temperaturami dochodzącymi latem (grudzień-marzec) do 15 °C. Najwyższa zanotowana temperatura niewiele przekroczyła 20 °C. Wieją tam stale silne wiatry zachodnie (tzw. "ryczące czterdziestki") niosące opady deszczu lub śniegu przez 300 dni w roku.

### Paleoklimat
Około 50 milionów lat temu w regionie tym panował klimat tropikalny, o czym świadczą osady lądowe i skamieniałości drzew, znajdowane zarówno na wyspach, jak i w podwodnej części Wyniesienia Kergueleńskiego. Znaleziska te wskazują, że ponad powierzchnią oceanu znajdowała się wtedy znaczna część płaskowyżu, tworząc dużą wyspę odizolowaną od innych części świata. W niektórych potokach lawowych na obszarze wysp znaleziono fragmenty lignitu oraz sfosylizowane szczątki araukarii, których wiek szacuje się na 14 mln lat.

## Flora i fauna wysp
Roślinność wysp jest uboga, typowa dla tundry subantarktycznej: w jej skład wchodzą rośliny zielne, mchy i porosty. Specyficzna Pringlea antiscorbutica, tzw. kapusta kergueleńska (z rodziny kapustowatych) występuje na tym i na kilku sąsiednich archipelagach, a gatunkiem całkowicie endemicznym jest Lyallia kerguelensis z rodziny zdrojkowatych, nie występująca nigdzie indziej na świecie. Dużo bogatsze jest życie roślinne w oceanie, wody przybrzeżne obfitują w duże brunatnice (listownicowce) i różnorodne krasnorosty.
Świat zwierzęcy wysp reprezentuje 30 gatunków ptaków morskich i ssaki płetwonogie. Do gniazdujących na wyspach Kerguelena ptaków należą 4 gatunki pingwinów: pingwin białobrewy, królewski, skalny i złotoczuby, gatunek kaczki: rożeniec krótkosterny (Anas eatoni) oraz endemiczny gatunek kormorana: kormoran kergueleński (Leucocarbo atriceps verrucosus). Ze ssaków na wyspach występują kotik antarktyczny (Arctocephalus gazella), mirunga południowa (Mirounga leonina) i amfitryta lamparcia (Hydrurga leptonyx). U wybrzeży spotkane są walenie, w tym płetwale zwyczajne (Balaenoptera physalus) i kaszaloty spermacetowe (Physeter macrocephalus), a także orki oceaniczne (Orcinus orca) i inne delfinowate.
Występują tu także zwierzęta sprowadzone przez człowieka, m.in. króliki, dzikie koty, owce, a nawet renifery. Jak większość gatunków alochtonicznych (obcych), wyrządzają one duże szkody w środowisku. Koty i szczury pustoszą lęgowiska ptaków morskich, a roślinożercy niszczą rzadką roślinność wysp, przyczyniając się do erozji gleby.

## Historia
Wyspy odkrył 12 lutego 1772 bretoński żeglarz Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec, poszukując legendarnego Lądu Południowego. Po powrocie ogłosił, że udało mu się odkryć poszukiwany ląd, który jest ziemią rozległą, żyzną i o umiarkowanym klimacie, co uczyniło go bohaterem. Jednak druga francuska wyprawa zaprzeczyła jego twierdzeniom. Kerguelena pozbawiono zaszczytów i szlachectwa, zrehabilitowany został dopiero na fali rewolucji francuskiej, jako ofiara obalonego reżimu.
W 1776 do wybrzeża wyspy przybił kapitan James Cook, znajdując tam butelkę z informacją o odkryciu, pozostawioną przez drugą wyprawę Kerguelena. Nazwał on wyspę krajem Kerguelena oraz określił ją mianem krainy beznadziejnej.
Na początku XIX wieku była odwiedzana przez łowców wielorybów, po których na długo pozostały warzelnie tranu. Na przełomie 1874 i 1875 ekspedycje brytyjska, niemiecka i amerykańska obserwowały z Wysp Kerguelena przejście Wenus na tle tarczy Słońca 9 grudnia 1874. W 1901 rząd Australii zamierzał odkupić niezamieszkaną wyspę od Francji. Na początku XX wieku badania naukowe wykazały, że wyspa nadawała się do hodowli owiec. W ciągu dwóch miesięcy 1908 roku 16-osobowa ekspedycja upolowała tamże 2249 słoni morskich, po czym nastąpiła przerwa w polowaniach.
W 1922 w Kapsztadzie powstało towarzystwo, które w sile sześciu statków i 100 ludzi zamierzało poławiać tamtejsze foki, słonie morskie, leopardy morskie, celem pozyskania skór i tranu. Przez długi czas wyspę odwiedzali wielorybnicy i łowcy fok, którzy prawie wytrzebili te zwierzęta.
W 1940 roku, w czasie II wojny światowej niemiecki krążownik pomocniczy (rajder) HSK „Atlantis” zawinął na Wyspy w celu uzupełnienia zapasów wody i dokonania drobnych napraw. Jeden z marynarzy, Bernhard Herrmann, zginął w trakcie remontu i został tam pochowany, co później nazwano "najdalej na południe położonym niemieckim grobem wojennym".
Archipelag stanowi oficjalnie część Francji od 1893. Od 1944 działa stacja badawcza Port-aux-Français, w której zimą przebywa ok. 60 osób, w lecie ta liczba wzrasta do 120.
Na początku 1961 pojawiły się doniesienia o planowanej próbie francuskiej bomby wodorowej, rzekomo mającej odbyć się na Wyspach Kerguelena. W 1971 w ramach współpracy Francji i ZSRR zaplanowano wystrzelić stamtąd w kosmos radziecki akcelerator cząstek przy pomocy francuskiej rakiety celem badania cząstek materii w sąsiedztwie Ziemi. Od 1973 z bazy Port-aux-Français prowadzono sondowanie atmosfery przy użyciu radzieckich rakiet meteorologicznych M-100.
W 1975 obszar wokół Wysp Kerguelena penetrował polski statek naukowy-badawczy „Profesor Siedlecki”, dzięki czemu następnie prowadzono przemysłowy połów ryb (gatunki georgianka, kergulena, nototenia, szczękacz, kłykacz). W 1975 do wyspy Kerguelena udała się po raz pierwszy polska załoga (na trawlerze-przetwórni „Vega”) celem połowów ryb.

title: Wyspy Kerguelena

wikitext:
{{Archipelag infobox
 |nazwa               = Wyspy Kerguelena
 |nazwa oryginalna    =
 |dopełniacz nazwy    =
 |zdjęcie             = Kerguelen.jpg
 |opis zdjęcia        = Wyspy Kerguelena widziane z satelity [[Terra (satelita)|Terra]]
 |kontynent           =
 |państwo             = ATF
 |akwen               = [[Ocean Indyjski]]
 |archipelag          =
 |wyspy               = [[Wyspa Kerguelena]]
 |liczba wysp         = 300
 |powierzchnia        = 7215
 |liczba ludności     = brak stałych mieszkańców
 |rok                 = 2015
 |gęstość zaludnienia =
 |mapa                = Kerguelen topographic map-fr.svg
 |opis mapy           =
 |kod mapy            = Ocean Indyjski
 |współrzędne         = 49 20 S 70 20 E
 |commons             = Category:Kerguelen Islands
}}
'''Wyspy Kerguelena''' ({{w języku|fr|Îles Kerguelen}}, dawniej ''îles de la Désolation'') – [[archipelag]] obejmujący około 300 skalistych wysp pochodzenia [[wyspa wulkaniczna|wulkanicznego]], położony w południowej części [[Ocean Indyjski|Oceanu Indyjskiego]], ponad 5300 km na południowy wschód od [[Afryka|Afryki]]. Wyspy Kerguelena wraz z wyspami [[Amsterdam (wyspa)|Amsterdam]] (''Île Amsterdam''), [[Wyspa Świętego Pawła (Ocean Indyjski)|Wyspą Świętego Pawła]] (''Île Saint-Paul''), [[Wyspy Crozeta|Wyspami Crozeta]] (''Îles Crozet'') i [[Ziemia Adeli|Ziemią Adeli]] (''Terre Adélie'') należą do [[Francja|Francji]] i wchodzą w skład [[Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne|Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych]] ([[Roszczenia terytorialne na Antarktydzie|roszczenia]] Francji wobec Ziemi Adeli nie są uznawane przez niektóre państwa). Ich łączna powierzchnia wynosi 7215 km², z tego największa [[Wyspa Kerguelena]] (fr. ''Grande Terre'') ma 6675 km². Otacza ją ponad 300 znacznie mniejszych wysp. Wyspy Kerguelena nie są stale zamieszkane. Okresowo przebywali tu niegdyś łowcy fok i wielorybnicy, obecnie pracują tu tylko naukowcy. Najważniejszymi ośrodkami turystyczno-badawczymi są [[Port-aux-Français]] i Port Jeanne d'Arc, założony w 1908 przez Norwegów.

== Topografia ==
Wyspy Kerguelena to skaliste, górzyste wyspy – najwyższym szczytem jest [[wulkan]], Góra Rossa, sięgający 1850 m n.p.m. W czasach historycznych nie stwierdzono aktywności wulkanicznej, ale istnieją aktywne [[fumarola|fumarole]], a na wyspach częste są [[trzęsienie ziemi|trzęsienia ziemi]]. W centrum Wyspy Kerguelena znajduje się duży [[lodowiec]], [[Glacier Cook]], o powierzchni około 400 km². Wyspy pokrywają liczne strumienie z wodospadami, występują na nich jeziora i [[Źródło termalne|gorące źródła]]. Główna wyspa ma postrzępioną linię brzegową długości 2800 km, poprzecinaną [[fiord]]ami i obfitującą w półwyspy.

== Budowa geologiczna ==
[[Plik:Kerguelen-geo-en.png|thumb|left|250px|Uproszczona mapa geologiczna wysp Kerguelena]]
Wyspy Kerguelena leżą na tektonicznej [[płyta antarktyczna|płycie antarktycznej]]. Są wyniesioną ponad poziom morza częścią [[Wyniesienie Kergueleńskie|Wyniesienia Kergueleńskiego]] o powierzchni około 2,2 mln km². Ich powstanie wiąże się z istniejącą tam [[plama gorąca|plamą gorąca]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://t-extreme.ifrance.com/extreme/extreme5/plateau_k.htm | tytuł = article | opublikowany = t-extreme.ifrance.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20071103063254/http://t-extreme.ifrance.com/extreme/extreme5/plateau_k.htm | zarchiwizowano = 2007-11-03}} by Roland Shlich (Research Manager at the [[Centre national de la recherche scientifique|CNRS]])</ref>.

[[Plik:Kerguelen MontRoss.JPG|thumb|left|250px|[[Góra Rossa]], najwyższa góra archipelagu.]]
Wyspy utworzone są głównie ze [[Skały wylewne|skał wulkanicznych]] powstałych około 35 mln lat temu. Zbudowane są z potoków zastygłej [[lawa|lawy]] [[bazalt]]owej, każdy o grubości od 3 do 10 m, leżących jeden na drugim. Grubość całego kompleksu dochodzi do 1200 m. Formy wulkaniczne mają postać schodów lub piramid. Rzadziej występują [[stratowulkan]]y typu [[Stromboli]], jak [[Góra Rossa]], oraz partie opisywane jako "kompleksy [[wulkanizm|wulkaniczno]]-[[plutonizm|plutoniczne]]", np. na półwyspie [[Rallier du Baty]]. Całe wyspy poprzecinane są licznymi [[żyła (geologia)|żyłami]] zbudowanymi z [[trachit]]ów, [[trachyfonolit]]ów i [[fonolit]]ów. W czasach historycznych nie zaobserwowano żadnej działalności wulkanicznej, ale w południowo-zachodniej części Wyspy Kerguelena czynne są [[fumarola|fumarole]].

Częściowe [[zlodowacenie]] wysp i spowodowana nim [[erozja lodowcowa]] wytworzyła obniżenia ([[depresja (geografia)|depresje]]) oraz głębokie doliny w północnej i wschodniej części archipelagu. W wyniku zalania ujść dolin przez morze powstały [[fiord]]y. Erozja, a następnie [[sedymentacja|depozycja]] materiału niesionego przez lodowce wytworzyły kompleksy [[zlepieniec|konglomeratów]] ([[tillit]]ów), m.in. na półwyspie Courbeta ([[język francuski|fr.]] ''Péninsule Courbet'') na Wyspie Kerguelena.

Wyspy Kerguelena są częścią [[mikrokontynent]]u noszącego nazwę [[Wyniesienie Kergueleńskie|Wyniesienia Kergueleńskiego]]<ref>[https://archive.ph/20071103165732/http://www.utexas.edu/opa/news/99newsreleases/nr_199905/nr_continent990528.html UT Austin scientist plays major role in study of underwater "micro-continent".] Retrieved on 2007-06-29</ref>. W okresie pomiędzy 100 mln lat a 20 mln lat temu trzykrotnie wynurzał się on ponad powierzchnię morza. Zachowały się m.in. skamieniałości tropikalnej fauny i flory sprzed 50 mln lat. Został zatopiony ostatecznie około 20 mln lat temu. Obecnie znajduje się kilometr do dwóch pod powierzchnią oceanu. [[Skały osadowe]] Wyniesienia Kergueleńskiego przypominają te, które znajdują się na obszarze [[Australia|Australii]] i [[Indie|Indii]], co wskazuje na ich wspólną historię. [[Geologia|Geolodzy]] studiując budowę Wyniesienia mają nadzieję wyjaśnić w jaki sposób rozpadł się [[superkontynent]] [[Gondwana]], obejmujący m.in. Australię, Antarktydę i Indie<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/353277.stm Sci/Tech 'Lost continent' discovered] Retrieved on 2007-06-29</ref>.

== Klimat ==
Na wyspach panuje [[klimat subpolarny]], z maksymalnymi temperaturami dochodzącymi latem ([[grudzień]]-[[marzec]]) do 15 °C. Najwyższa zanotowana temperatura niewiele przekroczyła 20 °C. Wieją tam stale silne wiatry zachodnie (tzw. "[[ryczące czterdziestki]]") niosące opady deszczu lub śniegu przez 300 dni w roku.

=== Paleoklimat ===
Około 50 milionów lat temu w regionie tym panował [[Klimat równikowy|klimat tropikalny]], o czym świadczą osady lądowe i skamieniałości drzew, znajdowane zarówno na wyspach, jak i w podwodnej części Wyniesienia Kergueleńskiego. Znaleziska te wskazują, że ponad powierzchnią oceanu znajdowała się wtedy znaczna część płaskowyżu, tworząc dużą wyspę odizolowaną od innych części świata<ref>{{Cytuj stronę | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/353277.stm |tytuł = Sci/Tech 'Lost continent' discovered | data = 27 maja 1999 | język = en}}</ref>. W niektórych potokach lawowych na obszarze wysp znaleziono fragmenty [[lignit]]u oraz [[fosylizacja (geologia)|sfosylizowane]] szczątki [[Araukariowate|araukarii]], których wiek szacuje się na 14 mln lat.

== Flora i fauna wysp ==
[[Plik:Choux.kerguelen.jpg|thumb|250px|Kapusta kergueleńska w otoczeniu roślin z rodzaju [[acena]]]]
Roślinność wysp jest uboga, typowa dla [[tundra subantarktyczna|tundry subantarktycznej]]: w jej skład wchodzą rośliny zielne, mchy i porosty. Specyficzna ''[[Pringlea antiscorbutica]]'', tzw. kapusta kergueleńska (z rodziny [[Kapustowate|kapustowatych]]) występuje na tym i na kilku sąsiednich archipelagach, a gatunkiem całkowicie [[endemit|endemicznym]] jest ''[[Lyallia kerguelensis]]'' z rodziny [[Zdrojkowate|zdrojkowatych]], nie występująca nigdzie indziej na świecie. Dużo bogatsze jest życie roślinne w oceanie, wody przybrzeżne obfitują w duże [[brunatnice]] ([[listownicowce]]) i różnorodne [[krasnorosty]].

Świat zwierzęcy wysp reprezentuje 30 gatunków ptaków morskich i ssaki [[płetwonogie]]. Do gniazdujących na wyspach Kerguelena ptaków należą 4 gatunki [[pingwiny|pingwinów]]: [[pingwin białobrewy]], [[pingwin królewski|królewski]], [[pingwin skalny|skalny]] i [[pingwin złotoczuby|złotoczuby]], gatunek [[kaczki]]: [[rożeniec krótkosterny]] (''Anas eatoni'') oraz endemiczny gatunek [[kormorany|kormorana]]: [[kormoran kergueleński]] (''Leucocarbo atriceps verrucosus''). Ze ssaków na wyspach występują [[kotik antarktyczny]] (''Arctocephalus gazella''), [[mirunga południowa]] (''Mirounga leonina'') i [[amfitryta lamparcia]] (''Hydrurga leptonyx''). U wybrzeży spotkane są walenie, w tym [[płetwal zwyczajny|płetwale zwyczajne]] (''Balaenoptera physalus'') i [[kaszalot spermacetowy|kaszaloty spermacetowe]] (''Physeter macrocephalus''), a także [[orka oceaniczna|orki oceaniczne]] (''Orcinus orca'') i inne [[delfinowate]].

Występują tu także zwierzęta sprowadzone przez człowieka, m.in. króliki, dzikie koty, owce, a nawet [[renifer tundrowy|renifery]]. Jak większość [[gatunek alochtoniczny|gatunków alochtonicznych]] (obcych), wyrządzają one duże szkody w środowisku. Koty i szczury pustoszą lęgowiska ptaków morskich, a roślinożercy niszczą rzadką roślinność wysp, przyczyniając się do erozji gleby.

== Historia ==
Wyspy odkrył 12 lutego 1772 [[Bretania|bretoński]] żeglarz [[Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec]], poszukując legendarnego [[Terra Australis|Lądu Południowego]]<ref name="EP1863">{{Cytuj książkę | tytuł = Encyklopedyja Powszechna | wydawca = [[Samuel Orgelbrand|S. Orgelbrand]] | miejsce = Warszawa | data = 1863 | strony = 596 | tom = 14 | autor r = Franciszek Henryk Lewestam |autor r link=Franciszek Henryk Lewestam | url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/294428}}</ref>. Po powrocie ogłosił, że udało mu się odkryć poszukiwany ląd, który jest ziemią rozległą, żyzną i o umiarkowanym klimacie, co uczyniło go bohaterem. Jednak druga francuska wyprawa zaprzeczyła jego twierdzeniom. Kerguelena pozbawiono zaszczytów i szlachectwa, zrehabilitowany został dopiero na fali [[rewolucja francuska|rewolucji francuskiej]], jako ofiara obalonego reżimu.

W 1776 do wybrzeża wyspy przybił kapitan [[James Cook]], znajdując tam butelkę z informacją o odkryciu, pozostawioną przez drugą wyprawę Kerguelena. Nazwał on wyspę ''krajem Kerguelena''<ref name="EP1863" /> oraz określił ją mianem ''krainy beznadziejnej''<ref name="KC1923">{{Cytuj pismo | tytuł = Kraj Kerguelena | czasopismo = [[Katolik Codzienny]] | wolumin = Nr 1 | strony = 4 | data = 2 stycznia 1923 | url = https://sbc.org.pl/publication/181324}}</ref>.

Na początku XIX wieku była odwiedzana przez łowców wielorybów, po których na długo pozostały warzelnie [[tran]]u<ref name="KC1923" />. Na przełomie [[1874]] i [[1875]] ekspedycje [[Wielka Brytania|brytyjska]], [[Niemcy|niemiecka]] i [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] obserwowały z Wysp Kerguelena [[Tranzyt Wenus|przejście Wenus na tle tarczy Słońca]] 9 grudnia 1874. W 1901 rząd Australii zamierzał odkupić niezamieszkaną wyspę od Francji<ref name="KC1923" />. Na początku XX wieku badania naukowe wykazały, że wyspa nadawała się do hodowli owiec<ref name="KC1923" />. W ciągu dwóch miesięcy 1908 roku 16-osobowa ekspedycja upolowała tamże 2249 [[mirunga|słoni morskich]], po czym nastąpiła przerwa w polowaniach<ref name="KC1923" />.

W 1922 w [[Kapsztad]]zie powstało towarzystwo, które w sile sześciu statków i 100 ludzi zamierzało poławiać tamtejsze foki, słonie morskie, leopardy morskie, celem pozyskania skór i tranu<ref name="KC1923" />. Przez długi czas wyspę odwiedzali wielorybnicy i łowcy [[foka|fok]], którzy prawie wytrzebili te zwierzęta.

[[Plik:HermannsGrave Kerguelen 1.jpg|mały|Grób Bernharda Herrmanna na wybrzeżu wyspy]]
W 1940 roku, w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] niemiecki [[krążownik pomocniczy]] ([[rajder]]) [[HSK Atlantis|HSK „Atlantis”]] zawinął na Wyspy w celu uzupełnienia zapasów wody i dokonania drobnych napraw. Jeden z marynarzy, Bernhard Herrmann, zginął w trakcie remontu i został tam pochowany, co później nazwano "najdalej na południe położonym niemieckim grobem wojennym".

Archipelag stanowi oficjalnie część Francji od 1893. Od 1944 działa stacja badawcza Port-aux-Français, w której zimą przebywa ok. 60 osób, w lecie ta liczba wzrasta do 120.

Na początku 1961 pojawiły się doniesienia o planowanej próbie francuskiej [[Ładunek termojądrowy |bomby wodorowej]], rzekomo mającej odbyć się na Wyspach Kerguelena<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Dalszy wybuch francuskiej bomby wodorowej? | czasopismo = [[Głos Ludu]] | wolumin = Nr 17 | strony = 2 | data = 19 stycznia 1961 | url = https://sbc.org.pl/publication/350208}}</ref>. W 1971 w ramach współpracy Francji i ZSRR zaplanowano wystrzelić stamtąd w kosmos radziecki [[akcelerator cząstek]] przy pomocy francuskiej rakiety celem badania cząstek materii w sąsiedztwie Ziemi<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Współpraca radziecko-francuska w badaniu kosmosu | czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny]] | wolumin = Nr 288 (7057)| strony = 1 | data = 18 października 1971 | url = https://pbc.rzeszow.pl/publication/4899}}</ref>. Od 1973 z bazy Port-aux-Français prowadzono sondowanie atmosfery przy użyciu radzieckich rakiet meteorologicznych M-100<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Radziecko-francuska współpraca w kosmosie | czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny]] | wolumin = Nr 20 (7509) | strony = 2 | data = 21 stycznia 1973 | url = https://pbc.rzeszow.pl/publication/5569}}</ref>.

W 1975 obszar wokół Wysp Kerguelena penetrował polski statek naukowy-badawczy „[[RV Profesor Siedlecki|Profesor Siedlecki]]”, dzięki czemu następnie prowadzono przemysłowy połów ryb (gatunki [[georgianka]], [[kergulena]], [[nototenia]], [[szczękacz]], [[kłykacz]])<ref>{{Cytuj pismo | autor = Kazimierz Kołodziej | tytuł = Śladami polarników | czasopismo = [[Trybuna Śląska|Trybuna Robotnicza]] | wolumin = Nr 90 | strony = 3 | data = 22 kwietnia 1980 | url = https://sbc.org.pl/publication/90211}}</ref>. W 1975 do wyspy Kerguelena udała się po raz pierwszy polska załoga (na trawlerze-przetwórni „Vega”) celem połowów ryb<ref>{{Cytuj pismo | autor = Zenon Gralak | tytuł = „Vega” płynie do archipelagu sztormów | czasopismo = [[Trybuna Śląska|Trybuna Robotnicza]] | wolumin = Nr 258 | strony = 3 | data = 21 listopada 1975 | url = https://sbc.org.pl/publication/91869}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Szefowie Wysp Kerguelena]]
* [[kergulena]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.taaf.fr/spip/spip.php?article109 | tytuł = Wyspy Kerguelena na oficjalnej stronie TAAF | opublikowany = taaf.fr | archiwum = https://web.archive.org/web/20110514051749/http://www.taaf.fr/spip/spip.php?article109 | zarchiwizowano = 2011-05-14 | język = fr}}
* [https://www.webcitation.org/query?url=http://www.btinternet.com/~sa_sa/kerguelen/kerguelen_islands.html&date=2010-01-17+01:40:02 The South Atlantic & Subantarctic Islands] {{lang|en}}
* [http://www.oceandots.com/southern/kerguelen/ oceandots.com – the island encyclopedia: Îles Kerguelen]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wyspy Kerguelena| ]]

title: Wyspy Kerguelena

Państwo: Francja

Akwen: Ocean Indyjski

Wyspy: Wyspa Kerguelena

Populacja (2015) · • liczba ludności: · brak stałych mieszkańców


text:
# Coeliccia rotundata
Coeliccia rotundata – gatunek ważki z rodziny pióronogowatych (Platycnemididae).

wikiname: plwiki

title: Coeliccia rotundata

in_language: pl

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Coeliccia rotundata''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = Asahina, 1984
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |podgromada             = [[Owady uskrzydlone|uskrzydlone]]
 |rząd                   = [[ważki]]
 |podrząd                = [[ważki równoskrzydłe]]
 |nadrodzina             = [[Coenagrionoidea]]
 |rodzina                = [[pióronogowate]]
 |podrodzina             = [[Calicnemiinae]]
 |rodzaj                 = ''[[Coeliccia]]''
 |gatunek                = ''Coeliccia rotundata''
 |synonimy               =
 |status IUCN            = DD
 |IUCN id                = 163715
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Coeliccia rotundata''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[ważki]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[pióronogowate|pióronogowatych]] (Platycnemididae).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

==Bibliografia==
* {{cytuj stronę|url=http://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list/|tytuł=World Odonata List|autor=Schorr i inni|data=2011|język=en|data dostępu=2011-11-15|archiwum=https://web.archive.org/web/20130728190152/http://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list/|zarchiwizowano=28 lipca 2013}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Coeliccia]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1984 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Podgromada: uskrzydlone

Rząd: ważki

Podrząd: ważki równoskrzydłe

Nadrodzina: Coenagrionoidea

Rodzina: pióronogowate

Podrodzina: Calicnemiinae

Rodzaj: Coeliccia

Gatunek: Coeliccia rotundata


text:
# Kurek Wrocławski
Kurek Wrocławski (niem. Hahnenkrähe) – kamienna kapliczka słupowa z piaskowca, która prawdopodobnie była słupem granicznym między Wrocławiem a Szczepinem, która znajdowała się u zbiegu obecnych ulic Legnickiej i Zachodniej, w sąsiedztwie ul. Czarnieckiego i Stacyjnej. Kapliczka zaginęła lub została zniszczona w 1945 roku.

## Historia
Kapliczka została ustawiona w roku 1555 przy drodze prowadzącej z centrum Wrocławia w kierunku zachodnim. Budowla w stylu renesansowym zastąpiła stojącą wcześniej w tym samym miejscu kapliczkę średniowieczną.
Przypuszcza się, iż był to słup graniczny, oznaczający rozdzielenie gruntów należących do miasta Wrocławia i do ówczesnej wsi Szczepin, należącej w przeszłości do zakonu klarysek
Słup pełnił także rolę punktu orientacyjnego, np. był metą dorocznego wyścigu konnego w pierwszej połowie XVI wieku.
Kurek Wrocławski przetrwał do oblężenia Festung Breslau w roku 1945 i podczas działań wojennych ostatecznie zaginął lub został zniszczony, a jego czworokątny fundament usunięty został podczas przebudowy ul. Legnickiej bądź podczas budowy bloków mieszkalnych w tym rejonie.

## Projekt i wymowa
Słup o przekroju ośmiokątnym był ustawiony na czworobocznym cokole, zwieńczony czworoboczną głowicą, na której czterech płycinach ukazane były: wizerunek Chrystusa ukrzyżowanego, kogut, konny rycerz oraz litera „W” (widniejąca także na herbie miasta). Całość miała wysokość blisko czterech metrów.
Swoją nazwę słup zawdzięcza kogutowi (niem. Hahn oznacza w języku polskim „kogut”, a Krähe – „wrona”) przedstawionemu na jednej z płycin głowicy. Z rycerzem widocznym na sąsiedniej płycinie związana była legenda o wyrwaniu rycerza ze szponów szatana, a także kilka innych podobnych (m.in. o kołodzieju z podwrocławskiej Leśnicy, któremu udało się oszukać diabła.

title: Kurek Wrocławski

wikitext:
{{Pomnik infobox
 |nazwa                 = Kurek Wrocławski
 |nazwa oryginalna      = ''Hahnenkrähe''
 |grafika               = KurekWrocławski.jpg
 |opis grafiki          = Kurek Wrocławski w 1824
 |państwo               = PL-DS
 |miejscowość           = [[Wrocław]]
 |miejsce               =
 |typ pomnika           = kapliczka słupowa
 |styl architektoniczny = [[renesans]]
 |projektant            =
 |fundator              =
 |materiał              = [[piaskowiec]]
 |całkowita wysokość    =
 |data budowy           =
 |data odsłonięcia      = [[1555]]
 |ważniejsze przebudowy =
 |data likwidacji       = [[1945]]
 |kod mapy              = Wrocław
 |współrzędne           = 51,118686°N 16,998373°E
 |commons               =
}}
'''Kurek Wrocławski''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Hahnenkrähe'') – kamienna kapliczka słupowa z [[piaskowiec|piaskowca]], która prawdopodobnie była słupem granicznym między Wrocławiem a [[Szczepin]]em, która znajdowała się u zbiegu obecnych ulic [[ulica Legnicka we Wrocławiu|Legnickiej]] i [[ulica Zachodnia we Wrocławiu|Zachodniej]], w sąsiedztwie ul. Czarnieckiego<ref group="uwaga">Po wybudowaniu w latach 1966–1971 bloków mieszkalnych w tym rejonie ul. Czarnieckiego na tym odcinku została zlikwidowana (skrócona).</ref> i Stacyjnej<ref group="uwaga">Niemiecka nazwa (do 1945 r.) dzisiejszej ulicy Stacyjnej – ''An der Hahnen Krähe'' – nawiązuje do znajdującego się wówczas przy jej wylocie na ul. Legnicką Kurka Wrocławskiego.</ref><ref group="uwaga">Według [[Krzysztof Kwaśniewski|Krzysztofa Kwaśniewskiego]] ("Wrocław, jakiego nie znamy", Ossolineum 1972) było to "ok. 150 kroków od placu Strzegomskiego".</ref>. Kapliczka zaginęła lub została zniszczona w 1945 roku.

== Historia ==
Kapliczka została ustawiona w roku 1555 przy drodze prowadzącej z centrum [[Wrocław]]ia w kierunku zachodnim. Budowla w stylu [[renesans]]owym zastąpiła stojącą wcześniej w tym samym miejscu kapliczkę [[średniowiecze|średniowieczną]]<ref group="uwaga">Według [[Zygmunt Antkowiak|Zygmunta Antkowiaka]] ("Ulice i place Wrocławia", Ossolineum 1970) kolumnę "miano wznieść dla upamiętnienia uwieńczonej sukcesem obrony miasta przed najazdem Tatarów w r. 1241".</ref>.

Przypuszcza się, iż był to słup graniczny, oznaczający rozdzielenie gruntów należących do miasta Wrocławia i do ówczesnej wsi [[Szczepin]], należącej w przeszłości do zakonu [[Ubogie Siostry Świętej Klary|klarysek]]

Słup pełnił także rolę punktu orientacyjnego, np. był metą dorocznego wyścigu konnego w pierwszej połowie XVI wieku.

Kurek Wrocławski przetrwał do oblężenia ''[[Oblężenie Wrocławia (1945)|Festung Breslau]]'' w roku 1945 i podczas działań wojennych ostatecznie zaginął lub został zniszczony<ref group="uwaga">Według [[Zygmunt Antkowiak|Zygmunta Antkowiaka]] ("Pomniki Wrocławia", [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich|Ossolineum]] 1985, {{ISBN|83-04-01953-1}}) Tygodniowy Dodatek Ilustrowany z 14.4.1946 do wychodzącej tuż po II wojnie światowej we Wrocławiu gazety „Pionier” (poprzednika dziennika "[[Słowo Polskie]]") wydrukował informację, że wprawdzie sama kolumna została uszkodzona, ale głowica z płaskorzeźbami ocalała. W gazecie apelowano o rekonstrukcję słupa i ustawienie na miejscu, w którym stał dotąd. Według Antkowiaka dalsze losy zabytku nie są jednak znane.</ref>, a jego czworokątny fundament usunięty został podczas przebudowy ul. Legnickiej bądź podczas budowy bloków mieszkalnych w tym rejonie.

== Projekt i wymowa ==
Słup o przekroju ośmiokątnym był ustawiony na czworobocznym cokole, zwieńczony czworoboczną głowicą, na której czterech płycinach ukazane były: wizerunek [[Jezus Chrystus|Chrystusa]] ukrzyżowanego, [[kogut]], konny rycerz oraz litera „W” (widniejąca także na herbie miasta). Całość miała wysokość blisko czterech metrów.

Swoją nazwę słup zawdzięcza kogutowi (niem. ''Hahn'' oznacza w języku polskim „kogut”, a ''Krähe'' – „wrona”) przedstawionemu na jednej z płycin głowicy. Z rycerzem widocznym na sąsiedniej płycinie związana była [[legenda]] o wyrwaniu rycerza ze szponów szatana, a także kilka innych podobnych (m.in. o kołodzieju z podwrocławskiej [[Leśnica (Wrocław)|Leśnicy]], któremu udało się oszukać diabła<ref>http://www.breslau-wroclaw.de/wb/media/stammtisch/berlin/20070523_tschepine.pdf ''Entstehung und Entwicklung der Tschepine''] na portalu www.breslau-wroclaw.de; inny wariant pt. [http://www.sagen.at/texte/sagen/polen/niederschlesien/hahnenkraehe.html ''Die Hahnenkrähe''] na portalu www.sagen.at (za: Oskar Kobel, ''Sagen aus Schlesien'').</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Kamienie Stulecia]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = | imię = | wydanie = I| tytuł = [[Encyklopedia Wrocławia]]| wydawca = [[Wydawnictwo Dolnośląskie]] | miejsce = Wrocław | rok = 2000 | strony = 438 | isbn = 83-7023-749-5}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://dolny-slask.org.pl/foto/4206/4206307.jpg Pocztówka] przedstawiająca ''Frankfurterstraße'' (ul. Legnicką) w roku 1941 i nieistniejący już kościół św. Pawła; na skwerze po lewej stronie, w cieniu, widoczny jest Kurek Wrocławski

{{Pomniki we Wrocławiu}}
[[Kategoria:Kapliczki w województwie dolnośląskim|Wrocław]]
[[Kategoria:Nieistniejące pomniki we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Pomniki zlikwidowane w 1945 w Polsce]]

title: Kurek WrocławskiHahnenkrähe

Państwo: Polska

Województwo: dolnośląskie

Miejscowość: Wrocław

Typ obiektu: kapliczka słupowa

Styl architektoniczny: renesans

Materiał: piaskowiec


text:
# Johann Karl Loth
Johann Carl Loth, zw. Carlotto (ur. 8 sierpnia 1632 w Monachium, zm. 1698 w Wenecji) – niemiecki malarz i rysownik okresu baroku, caravaggionista.

## Życiorys
Jego ojciec Johann Ulrich Loth był malarzem, matka – iluminatorką. Wykształcenie artystyczne wyniósł z domu. Ok. 1655 osiadł w Wenecji.
Malował sceny religijne i mitologiczne oraz portrety. Początkowo uległ wpływom caravaggionistów, w późniejszych pracach, głównie pod wpływem Pietra da Cortony, stał się bardziej klasycyzujący.
W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie znajduje się kilka jego obrazów: Mężczyzna z czaszką, Mężczyzna z wazą, Śmierć Katona, Zuzanna i starcy i Scena z dziejów Hioba.

## Wybrane dzieła
- Adam opłakujący śmierć Abla, – Florencja, Uffizi,
- Apollo, Pan i Marsjasz – Berlin, Gemaeldegalerie,
- Artysta – Florencja, Uffizi,
- Eliezar i Rebeka u studni (ok. 1670) – St. Petersburg, Ermitaż,
- Ewa kusząca Adama – Ottawa, National Gallery of Canada,
- Jawnogrzesznica – Rennes, Musée des Beaux-Arts,
- Jupiter i Merkury u Filemona i Baucis (ok. 1659) – Wiedeń, Muzeum Historii Sztuki,
- Kain i Abel – Florencja, Uffizi,
- Lot z córkami – Drezno, Gemaeldegalerie,
- Męczeństwo św. Gerarda – Padwa, San Giustino,
- Miłosierny Samarytanin (ok. 1676) – Pommersfelden, Pałac Weißenstein
- Pijaństwo Noego – Monachium, Stara Pinakoteka,
- Portret artysty – Florencja, Galleria Palatina,
- Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie – Wiedeń, Muzeum Historii Sztuki,
- Śmierć Katona – Le Puy-en-Velay, Musée Crozatier,
- Św. Romuald – Wenecja, Accademia,
- Święta Rodzina (1681) – Wenecja, San Silvestro,
- Zmartwychwstanie Chrystusa – Florencja, Uffizi,
- Zuzanna i starcy (1675) – Los Angeles, J. Paul Getty Museum.

title: Johann Karl Loth

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Johann Karl Loth
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             = ''Carlotto''
 |grafika               = Franck Deutsche Künstler-Gallerie 1818 Bild 39.jpg
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = [[8 sierpnia]] [[1632]]
 |miejsce urodzenia     = [[Monachium]]
 |data śmierci          = [[1698]]
 |miejsce śmierci       = [[Wenecja]]
 |narodowość            = [[Niemcy|niemieckie]]
 |język                 =
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[malarstwo]]
 |epoka                 = [[barok]]
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Johann Carl Loth
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
[[Plik:Johann Carl Loth 001.jpg|thumb|240px|Johann Carl Loth, ''Jupiter i Merkury u Filemona i Baucis'' (1659)]]

'''Johann Carl Loth''', zw. '''Carlotto''' (ur. [[8 sierpnia]] [[1632]] w [[Monachium]], zm. [[1698]] w [[Wenecja|Wenecji]]) – [[Niemcy|niemiecki]] malarz i rysownik okresu [[barok]]u, [[caravaggionizm|caravaggionista]].

== Życiorys ==
Jego ojciec [[Johann Ulrich Loth]] był malarzem, matka – [[Iluminator (zawód)|iluminatorką]]. Wykształcenie artystyczne wyniósł z domu. Ok. 1655 osiadł w [[Wenecja|Wenecji]].

Malował sceny religijne i mitologiczne oraz [[portret]]y. Początkowo uległ wpływom [[caravaggionizm|caravaggionistów]], w późniejszych pracach, głównie pod wpływem [[Pietro da Cortona|Pietra da Cortony]], stał się bardziej [[klasycyzm|klasycyzujący]].

W zbiorach [[Muzeum Narodowe w Warszawie|Muzeum Narodowego w Warszawie]] znajduje się kilka jego obrazów: ''Mężczyzna z czaszką'', ''Mężczyzna z wazą'', ''Śmierć Katona'', ''Zuzanna i starcy'' i ''Scena z dziejów Hioba''<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = | imię = | tytuł = Malarstwo austriackie, czeskie, niemieckie, węgierskie 1500-1800 | data = 1964 | wydawca = Muzeum Narodowe w Warszawie | miejsce = Warszawa | isbn = | strony =55-57}}</ref>.

== Wybrane dzieła ==
* ''Adam opłakujący śmierć Abla'', – Florencja, Uffizi,
* ''Apollo, Pan i Marsjasz'' – Berlin, Gemaeldegalerie,
* ''Artysta'' – Florencja, Uffizi,
* ''Eliezar i Rebeka u studni'' (ok. 1670) – St. Petersburg, Ermitaż,
* ''Ewa kusząca Adama'' – Ottawa, [[National Gallery of Canada]],
* ''Jawnogrzesznica'' – Rennes, Musée des Beaux-Arts,
* ''Jupiter i Merkury u Filemona i Baucis'' (ok. 1659) – Wiedeń, Muzeum Historii Sztuki,
* ''Kain i Abel'' – Florencja, Uffizi,
* ''Lot z córkami'' – Drezno, Gemaeldegalerie,
* ''Męczeństwo św. Gerarda'' – Padwa, San Giustino,
* ''[[Miłosierny Samarytanin (obraz Carlotta)|Miłosierny Samarytanin]]'' (ok. 1676) – Pommersfelden, Pałac Weißenstein
* ''Pijaństwo Noego'' – Monachium, [[Stara Pinakoteka]],
* ''Portret artysty'' – Florencja, Galleria Palatina,
* ''[[Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie (obraz Carlotta)|Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie]]'' – Wiedeń, Muzeum Historii Sztuki,
* ''Śmierć Katona'' – Le Puy-en-Velay, Musée Crozatier,
* ''Św. Romuald'' – Wenecja, Accademia,
* ''Święta Rodzina'' (1681) – Wenecja, San Silvestro,
* ''Zmartwychwstanie Chrystusa'' – Florencja, Uffizi,
* ''Zuzanna i starcy'' (1675) – Los Angeles, [[J. Paul Getty Museum]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Mina Gregori, ''Galerie Florencji: Uffizi i Pitti. Arcydzieła malarstwa'', Warszawa: Arkady, 2003. {{ISBN|83-213-4269-3}}.

== Zobacz też ==
* [[Caravaggio]]
* [[Caravaggionizm]]
* [[Tenebryzm]]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Loth, Johann Karl}}
[[Kategoria:Artyści związani z Wenecją]]
[[Kategoria:Niemieccy malarze barokowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1632]]
[[Kategoria:Zmarli w 1698]]

title: Johann Karl LothCarlotto

Data i miejsce urodzenia: 8 sierpnia 1632 · Monachium

Data i miejsce śmierci: 1698 · Wenecja

Narodowość: niemieckie

Dziedzina sztuki: malarstwo

Epoka: barok


text:
# Zastrzelenie Breonny Taylor
Zastrzelenie Breonny Taylor – spowodowanie śmierci 26-letniej Afroamerykanki i ratowniczki medycznej Breonny Taylor, która została zastrzelona przez policję w swoim mieszkaniu w Louisville w stanie Kentucky 13 marca 2020. Wydarzenie to wywołało protesty przeciwko brutalności policji w Stanach Zjednoczonych .

## Strzelanina
13 marca 2020 po północy trzech policjantów w cywilu (Jonathan Mattingly, Brett Hankison, Myles Cosgrove) staranowało drzwi mieszkania Taylor . Policjanci mieli nakaz przeszukania mieszkania wydany w związku z podejrzeniem przestępstw narkotykowych . Podejrzenia były związane z byłym chłopakiem Taylor, Jamarcusem Gloverem, który został aresztowany kilka miesięcy wcześniej i oskarżony o handel narkotykami . Według relacji policjantów przed staranowaniem drzwi oznajmili swoje zamiary i tożsamość, chłopak Taylor, Kenneth Walker, twierdzi, że tego nie zrobili i że nie wiedział, kim są . Po wejściu policjantów Kenneth Walker otworzył do nich ogień . Policjanci odpowiedzieli ogniem. Wywiązała się strzelanina. Jeden z funkcjonariuszy, Jonathan Mattingly, został zraniony w udo . Drugi funkcjonariusz Brett Hankison oddał 10 serii strzałów na ślepo do środka mieszkania . Taylor została ranna . Walker zadzwonił na numer alarmowy, stwierdził, że do jego mieszkania włamali się obcy ludzie i postrzelili jego dziewczynę . Taylor nie otrzymała pomocy medycznej, zmarła kilka minut po strzelaninie . W mieszkaniu nie znaleziono narkotyków .

## Następstwa
Chłopak Taylor, Kenneth Walker, został oskarżony o usiłowanie zabójstwa funkcjonariusza policji . Sprawa została jednak umorzona . 23 czerwca 2020 jeden z funkcjonariuszy biorących udział w wydarzeniu, Brett Hankison, został zwolniony z policji za łamanie zasad dotyczących oddawania ognia . Ustalono, że Hankison strzelał na oślep, co jest wbrew zasadom policji w Kentucky . Żaden z policjantów nie został oskarżony o śmierć Taylor .

## Protesty
Zastrzelenie Taylor wywołało szerokie protesty społeczne w USA i na świecie. Szczególne oburzenie wzbudził fakt, że policjanci odpowiedzialni za śmierć Taylor nie zostali oskarżeni o jej zabójstwo . Solidarność z Taylor wyrazili m.in. Lewis Hamilton , Naomi Osaka.
5 czerwca 2020, w rocznicę urodzin Taylor, w mediach społecznościowych wiele osób używało tagu "#SayHerName", by upamiętnić jej śmierć, a także przypomnieć inne czarne kobiety, które zostały zabite przez policję w USA (Tanisha Anderson, Atatiana Jefferson) . W kampanie włączyli się m.in. polityczka Partii Demokratycznej, przyszła wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Kamala Harris, czy senator Cory Booker . Inicjatorką akcji była prawniczka Kimberlé Williams Crenshaw .

## Odniesienia w kulturze
W 2020 powstała piosenka pt. „Manifest2020”, będąca przeróbką utworu pt. „Manifest” grupy Sepultura, wydanego pierwotnie na albumie Chaos A.D. z 1993, aczkolwiek z osobnym tekstem, odnoszącym się do sprawy śmierci Breonny Taylor; w nagraniu utworu wzięli udział: Matt Dalberth – wokalista (Revival), Marc Rizzo – gitara prowadząca (Soulfly, Cavalera Conspiracy), Brian „Mitts” Daniels – gitara rytmiczna, nagranie i miksowanie (eks-Madball, Skarhead), Tony Campos – gitara basowa (Static-X, Soulfly, Fear Factory), Walter „Monsta” Ryan – perkusja, inicjator projektu (eks-D.R.I., Madball).

title: Zastrzelenie Breonny Taylor

wikitext:
[[Plik:BlackLivesMatter protest Berlin 2020-06-27 71.jpg|thumb|right|Protest w Berlinie]]
[[Plik:Breonna Taylor Memorial Louisville Kentucky.jpg|thumb|right|Breonna Taylor Memorial w Louisville Kentucky]]
{{commonscat|Death of Breonna Taylor}}
'''Zastrzelenie Breonny Taylor''' – spowodowanie śmierci 26-letniej Afroamerykanki i ratowniczki medycznej Breonny Taylor, która została zastrzelona przez policję w swoim mieszkaniu w [[Louisville]] w stanie [[Kentucky]] 13 marca 2020. Wydarzenie to wywołało protesty przeciwko brutalności policji w Stanach Zjednoczonych{{odn|Turecki|2020}}.

== Strzelanina ==
13 marca 2020 po północy trzech policjantów w cywilu (Jonathan Mattingly, Brett Hankison, Myles Cosgrove) staranowało drzwi mieszkania Taylor{{odn|Oppel|2020}}. Policjanci mieli nakaz przeszukania mieszkania wydany w związku z podejrzeniem przestępstw narkotykowych{{odn|Oppel|2020}}. Podejrzenia były związane z byłym chłopakiem Taylor, Jamarcusem Gloverem, który został aresztowany kilka miesięcy wcześniej i oskarżony o handel narkotykami{{odn|Oppel|2020}}. Według relacji policjantów przed staranowaniem drzwi oznajmili swoje zamiary i tożsamość, chłopak Taylor, Kenneth Walker, twierdzi, że tego nie zrobili i że nie wiedział, kim są{{odn|Oppel|2020}}. Po wejściu policjantów Kenneth Walker otworzył do nich ogień{{odn|Deryło|2020}}. Policjanci odpowiedzieli ogniem. Wywiązała się strzelanina. Jeden z funkcjonariuszy, Jonathan Mattingly, został zraniony w udo{{odn|Oppel|2020}}. Drugi funkcjonariusz Brett Hankison oddał 10 serii strzałów na ślepo do środka mieszkania{{odn|Oppel|2020}}. Taylor została ranna{{odn|Deryło|2020}}. Walker zadzwonił na numer alarmowy, stwierdził, że do jego mieszkania włamali się obcy ludzie i postrzelili jego dziewczynę{{odn|Oppel|2020}}. Taylor nie otrzymała pomocy medycznej, zmarła kilka minut po strzelaninie{{odn|Oppel|2020}}. W mieszkaniu nie znaleziono narkotyków{{odn|Oppel|2020}}.

== Następstwa ==
Chłopak Taylor, Kenneth Walker, został oskarżony o usiłowanie [[Zabójstwo|zabójstwa]] funkcjonariusza policji{{odn|Oppel|2020}}. Sprawa została jednak umorzona{{odn|Oppel|2020}}. 23 czerwca 2020 jeden z funkcjonariuszy biorących udział w wydarzeniu, Brett Hankison, został zwolniony z policji za łamanie zasad dotyczących oddawania ognia{{odn|Oppel|2020}}. Ustalono, że Hankison strzelał na oślep, co jest wbrew zasadom policji w Kentucky{{odn|Oppel|2020}}. Żaden z policjantów nie został oskarżony o śmierć Taylor{{odn|Turecki|2020}}.

== Protesty ==
Zastrzelenie Taylor wywołało szerokie protesty społeczne w USA i na świecie. Szczególne oburzenie wzbudził fakt, że policjanci odpowiedzialni za śmierć Taylor nie zostali oskarżeni o jej zabójstwo{{odn|Turecki|2020}}. Solidarność z Taylor wyrazili m.in. [[Lewis Hamilton]]{{odn|Deryło|2020}}, [[Naomi Osaka]]<ref>{{Cytuj stronę | data=2020-08-31T03:00:09-04:00 | tytuł=2020 U.S. Open: Highlights From Day 1 | opublikowany=New York Times | data dostępu=2020-09-27 | imię=Ben | nazwisko=Rothenberg | rok=2020 | odn=tak | url=https://www.nytimes.com/2020/08/31/sports/tennis/us-open-schedule-updates.html?searchResultPosition=2 | język=en}}</ref>.

5 czerwca 2020, w rocznicę urodzin Taylor, w mediach społecznościowych wiele osób używało tagu "#SayHerName", by upamiętnić jej śmierć, a także przypomnieć inne czarne kobiety, które zostały zabite przez policję w USA (Tanisha Anderson, Atatiana Jefferson){{odn|Oppel|2020}}. W kampanie włączyli się m.in. polityczka Partii Demokratycznej, przyszła [[Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych|wiceprezydent]] [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] [[Kamala Harris]], czy senator [[Cory Booker]]{{odn|Oppel|2020}}. Inicjatorką akcji była prawniczka [[Kimberlé Williams Crenshaw]]{{odn|Oppel|2020}}.

== Odniesienia w kulturze ==
W 2020 powstała piosenka pt. „Manifest2020”, będąca [[Cover|przeróbką]] utworu pt. „Manifest” grupy [[Sepultura]], wydanego pierwotnie na albumie ''[[Chaos A.D.]]'' z 1993, aczkolwiek z osobnym tekstem, odnoszącym się do sprawy śmierci Breonny Taylor; w nagraniu utworu wzięli udział: Matt Dalberth – wokalista (Revival), [[Marc Rizzo]] – gitara prowadząca ([[Soulfly]], [[Cavalera Conspiracy]]), Brian „Mitts” Daniels – gitara rytmiczna, nagranie i miksowanie (eks-[[Madball]], Skarhead), [[Tony Campos]] – gitara basowa ([[Static-X]], Soulfly, [[Fear Factory]]), Walter „Monsta” Ryan – perkusja, inicjator projektu (eks-[[Dirty Rotten Imbeciles|D.R.I.]], Madball)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.blabbermouth.net/news/static-x-soulfly-ex-madball-d-r-i-members-cover-sepulturas-manifest-video/ | tytuł = STATIC-X, SOULFLY, Ex-MADBALL, D.R.I. Members Cover SEPULTURA's 'Manifest' (Video) | data = 2020-10-21 | opublikowany = blabbermouth.net | język = en | data dostępu = 2020-10-21}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | data=2020-09-15 | tytuł="Aresztujcie gliniarzy, którzy zabili Breonnę Taylor". Czy za te słowa kierowca F1 mógł dostać karę? | opublikowany=wyborcza.pl | data dostępu=2020-09-27 | imię=Marek | nazwisko=Deryło | rok=2020 | odn=tak | url=https://wyborcza.pl/7,154903,26302075,aresztujcie-gliniarzy-ktorzy-zabili-breonne-taylor-czy-za.html}}
* {{Cytuj stronę | data=2020-09-24T18:17:48-04:00 | tytuł=What We Know About Breonna Taylor’s Case and Death | opublikowany=New York Times | data dostępu=2020-09-27 | imię=Richard | nazwisko=Oppel | rok=2020 | odn=tak | url=https://www.nytimes.com/article/breonna-taylor-police.html | język=en}}
* {{Cytuj stronę | odn = tak | tytuł=Protesty w USA po zabójstwie Afroamerykanki | opublikowany=onet.pl | data=24-09-2020 | data dostępu=2020-09-27 | url=https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/breonna-taylor-smierc-afroamerykanki-i-protesty-w-usa/rmy0mbp,79cfc278 | imię=Kamil | nazwisko=Turecki}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:2020 w Stanach Zjednoczonych]]
[[Kategoria:Black Lives Matter]]
[[Kategoria:Historia stanu Kentucky]]
[[Kategoria:Śmierci według osób|Taylor, Breonny]]
[[Kategoria:Zabójstwa w Stanach Zjednoczonych|Taylor]]


text:
# Drugi gabinet Julii Gillard
Drugi gabinet Julii Gillard – sześćdziesiąty siódmy w historii gabinet federalny Australii, urzędujący od 14 września 2010 do 26 czerwca 2013. Był trzecim gabinetem z rzędu tworzonym przez Australijską Partię Pracy (ALP).

## Charakterystyka

### Powstanie
Gabinet rozpoczął urzędowanie 14 września 2010, z chwilą złożenia przez ministrów przysięgi przed Quentin Bryce, gubernator generalną Australii. 11 września 2010 premier Julia Gillard ogłosiła jego skład. Powstanie gabinetu było konsekwencją wyborów przeprowadzonych 21 sierpnia 2010 roku. Rządząca dotąd ALP uzyskała tyle samo mandatów w Izbie Reprezentantów co blok prawicowych partii opozycyjnych znanych jako Koalicja. Udało się jej jednak wynegocjować poparcie trzech deputowanych niezależnych oraz przedstawiciela Australijskich Zielonych, dzięki czemu możliwe stało się utworzenie rządu mniejszościowego.

### Udział byłego premiera
Gillard była pierwszym od kilkudziesięciu lat premierem Australii, który powołał w skład swojego gabinetu swego poprzednika. Kevin Rudd objął tekę szefa australijskiej dyplomacji, co stanowiło wypełnienie obietnicy danej byłemu szefowi rządu i jego zwolennikom, gdy w czerwcu 2010 wskutek wewnątrzpartyjnego przewrotu Gillard zastąpiła go jako lidera ALP i premiera. W lutym 2012 Rudd usiłował dokonać tego samego w stosunku do Gillard – najpierw ostentacyjnie podał się do dymisji, a następnie wymusił na pani premier rozpisanie wyborów szefa partii, w których jednak ostatecznie zdecydowanie jej uległ.

### Okoliczności dymisji
W czerwcu 2013, na fali pogarszających się wyników sondaży, które nie dawały Gillard szansy na reelekcję w zaplanowanych na wrzesień wyborach, Rudd postanowił raz jeszcze wystartować przeciwko pani premier w wyborach lidera partii. Jednocześnie oświadczył, iż w wypadku przegranej całkowicie wycofa się z polityki. W przeprowadzonym 26 czerwca 2013 głosowaniu większość członków klubu parlamentarnego ALP  poparła Rudda jako swojego nowego lidera, co automatycznie dało mu funkcję szefa całej partii na szczeblu federalnym. W tej sytuacji Gillard była zmuszona złożyć dymisję. Dzień później powstał drugi gabinet Kevina Rudda.

## Skład
| stanowisko                                                                                | osoba              | od               | do              |
| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------ | ---------------- | --------------- |
| premier                                                                                | Julia Gillard      | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| wicepremier                                                                                | Wayne Swan         | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister skarbu                                                                                | Wayne Swan         | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister spraw zagranicznych                                                                                | Kevin Rudd         | 14 września 2010 | 22 lutego 2012  |
| minister spraw zagranicznych                                                                                | Greg Combet (p.o.) | 22 lutego 2012   | 13 marca 2012   |
| minister spraw zagranicznych                                                                                | Bob Carr           | 13 marca 2012    | 26 czerwca 2013 |
| minister szkolnictwa wyższego, zatrudnienia, umiejętności i relacji w miejscu pracy (od 14 grudnia 2011 minister szkolnictwa wyższego, umiejętności, nauki i badań)                                                 | Chris Evans        | 14 września 2010 | 4 lutego 2013   |
| minister szkolnictwa wyższego, zatrudnienia, umiejętności i relacji w miejscu pracy (od 14 grudnia 2011 minister szkolnictwa wyższego, umiejętności, nauki i badań)                                                 | Chris Bowen        | 4 lutego 2013    | 25 marca 2013   |
| minister szkolnictwa wyższego, zatrudnienia, umiejętności i relacji w miejscu pracy (od 14 grudnia 2011 minister szkolnictwa wyższego, umiejętności, nauki i badań)                                                 | Craig Emerson      | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. regionalnej Australii, rozwoju regionalnego, samorządu lokalnego i sztuki (od 25 marca 2013 minister rozwoju regionalnego i samorządów lokalnych)                                                      | Simon Crean        | 14 września 2010 | 25 marca 2013   |
| minister ds. regionalnej Australii, rozwoju regionalnego, samorządu lokalnego i sztuki (od 25 marca 2013 minister rozwoju regionalnego i samorządów lokalnych)                                                      | Anthony Albanese   | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister obrony                                                                                | Stephen Smith      | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister zdrowia i osób starszych (od 14 grudnia 2011 minister zdrowia)                                                                                | Nicola Roxon       | 14 września 2010 | 14 grudnia 2011 |
| minister zdrowia i osób starszych (od 14 grudnia 2011 minister zdrowia)                                                                                | Tanya Plibersek    | 14 grudnia 2011  | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. rodzin, mieszkalnictwa, służb społecznych i spraw ludności rdzennej                                                                                | Jenny Macklin      | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister infrastruktury i transportu                                                                                | Anthony Albanese   | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. szerokopasmowego Internetu, komunikacji i gospodarki cyfrowej                                                                                | Stephen Conroy     | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister innowacji, przemysłu, nauki i badań (od 14 grudnia 2011 minister przemysłu i innowacyjności)                                                                                | Kim Carr           | 14 września 2010 | 14 grudnia 2011 |
| minister innowacji, przemysłu, nauki i badań (od 14 grudnia 2011 minister przemysłu i innowacyjności)                                                                                | Greg Combet        | 14 grudnia 2011  | 26 czerwca 2013 |
| minister produkcji przemysłowej                                                                                | Greg Combet        | 5 marca 2012     | 26 czerwca 2013 |
| minister finansów i deregulacji                                                                                | Penny Wong         | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister szkolnictwa, małych dzieci i młodzieży                                                                                | Peter Garrett      | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| prokurator generalny                                                                                | Robert McClelland  | 14 września 2010 | 14 grudnia 2011 |
| prokurator generalny                                                                                | Nicola Roxon       | 14 grudnia 2011  | 4 lutego 2013   |
| prokurator generalny                                                                                | Mark Dreyfus       | 4 lutego 2013    | 26 czerwca 2013 |
| wiceprzewodniczący Federalnej Rady Wykonawczej                                                                                | Robert McClelland  | 14 września 2010 | 5 marca 2012    |
| wiceprzewodniczący Federalnej Rady Wykonawczej                                                                                | Tony Burke         | 5 marca 2012     | 26 czerwca 2013 |
| minister rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa                                                                                | Joe Ludwig         | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister zrównoważonego rozwoju, środowiska, wody, ludności i społeczności                                                                                | Tony Burke         | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister surowców, energii i turystyki                                                                                | Martin Ferguson    | 14 września 2010 | 25 marca 2013   |
| minister surowców, energii i turystyki                                                                                | Gary Gray          | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister imigracji i obywatelstwa                                                                                | Chris Bowen        | 14 września 2010 | 4 lutego 2013   |
| minister imigracji i obywatelstwa                                                                                | Brendan O’Connor   | 4 lutego 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister handlu                                                                                | Craig Emerson      | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. konkurencyjności                                                                                | Craig Emerson      | 5 marca 2012     | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. zmian klimatycznych i efektywności energetycznej                                                                                | Greg Combet        | 14 września 2010 | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. mieszkalnictwa, bezdomności i zarządzania kryzysowego (od 5 marca 2012 minister ds. małych przedsiębiorstw, mieszkalnictwa i bezdomności) (od 4 lutego 2013 minister ds. mieszkalnictwa i bezdomności) | Robert McClelland  | 14 grudnia 2011  | 5 marca 2012    |
| minister ds. mieszkalnictwa, bezdomności i zarządzania kryzysowego (od 5 marca 2012 minister ds. małych przedsiębiorstw, mieszkalnictwa i bezdomności) (od 4 lutego 2013 minister ds. mieszkalnictwa i bezdomności) | Brendan O’Connor   | 5 marca 2012     | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. zatrudnienia i relacji w miejscu pracy                                                                                | Bill Shorten       | 14 grudnia 2011  | 26 czerwca 2013 |
| minister służb finansowych i ubezpieczeń emerytalnych                                                                                | Bill Shorten       | 14 grudnia 2011  | 26 czerwca 2013 |
| minister zdrowia psychicznego i osób starszych                                                                                | Mark Butler        | 14 grudnia 2011  | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu                                                                                | Mark Butler        | 14 grudnia 2011  | 26 czerwca 2013 |
| minister zarządzania kryzysowego                                                                                | Nicola Roxon       | 5 marca 2012     | 4 lutego 2013   |
| minister zarządzania kryzysowego                                                                                | Mark Dreyfus       | 4 lutego 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. małych przedsiębiorstw                                                                                | Chris Bowen        | 4 lutego 2013    | 25 marca 2013   |
| minister ds. małych przedsiębiorstw                                                                                | Gary Grey          | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| specjalny minister stanu                                                                                | Mark Dreyfus       | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister ds. służby publicznej i uczciwości                                                                                | Mark Dreyfus       | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| sekretarz gabinetu                                                                                | Jason Clare        | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister sprawiedliwości                                                                                | Jason Clare        | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister spraw wewnętrznych                                                                                | Jason Clare        | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |
| minister sztuki                                                                                | Tony Burke         | 25 marca 2013    | 26 czerwca 2013 |

title: Drugi gabinet Julii Gillard

wikitext:
{{Rząd infobox
 |rząd         = Drugi gabinet Julii Gillard
 |państwo      = Australia
 |grafika      = Julia Gillard 2010.jpg
 |opis grafiki = Premier Julia Gillard
 |premier      = [[Julia Gillard]]
 |partie       = [[Australijska Partia Pracy]]
 |ideologia    =
 |od           = 14 września 2010
 |do           = 26 czerwca 2013
 |poprzedni    = [[Pierwszy gabinet Julii Gillard]]
 |następny     = [[Drugi gabinet Kevina Rudda]]
 |commons      =
}}
'''Drugi gabinet Julii Gillard''' – sześćdziesiąty siódmy w historii [[gabinet federalny Australii]], urzędujący od 14 września 2010 do 26 czerwca 2013. Był trzecim gabinetem z rzędu tworzonym przez [[Australijska Partia Pracy|Australijską Partię Pracy]] (ALP).

== Charakterystyka ==
=== Powstanie ===
Gabinet rozpoczął urzędowanie 14 września 2010, z chwilą złożenia przez ministrów przysięgi przed [[Quentin Bryce]], [[gubernatorzy generalni Australii|gubernator generalną Australii]]. 11 września 2010 premier [[Julia Gillard]] ogłosiła jego skład. Powstanie gabinetu było konsekwencją [[wybory parlamentarne w Australii w 2010 roku|wyborów]] przeprowadzonych 21 sierpnia 2010 roku. Rządząca dotąd ALP uzyskała tyle samo mandatów w [[Izba Reprezentantów (Australia)|Izbie Reprezentantów]] co blok prawicowych partii opozycyjnych znanych jako [[Koalicja (Australia)|Koalicja]]. Udało się jej jednak wynegocjować poparcie trzech deputowanych niezależnych oraz przedstawiciela [[Australijscy Zieloni|Australijskich Zielonych]], dzięki czemu możliwe stało się utworzenie [[rząd mniejszościowy|rządu mniejszościowego]].

=== Udział byłego premiera ===
Gillard była pierwszym od kilkudziesięciu lat [[Premierzy Australii|premierem Australii]], który powołał w skład swojego gabinetu swego poprzednika. [[Kevin Rudd]] objął tekę szefa australijskiej dyplomacji, co stanowiło wypełnienie obietnicy danej byłemu szefowi rządu i jego zwolennikom, gdy w czerwcu 2010 wskutek wewnątrzpartyjnego przewrotu Gillard zastąpiła go jako lidera ALP i premiera. W lutym 2012 Rudd usiłował dokonać tego samego w stosunku do Gillard – najpierw ostentacyjnie podał się do dymisji, a następnie wymusił na pani premier rozpisanie wyborów szefa partii, w których jednak ostatecznie zdecydowanie jej uległ.

=== Okoliczności dymisji ===
W czerwcu 2013, na fali pogarszających się wyników sondaży, które nie dawały Gillard szansy na reelekcję w zaplanowanych na wrzesień wyborach, Rudd postanowił raz jeszcze wystartować przeciwko pani premier w wyborach lidera partii. Jednocześnie oświadczył, iż w wypadku przegranej całkowicie wycofa się z polityki. W przeprowadzonym 26 czerwca 2013 głosowaniu większość członków klubu parlamentarnego ALP  poparła Rudda jako swojego nowego lidera, co automatycznie dało mu funkcję szefa całej partii na szczeblu federalnym. W tej sytuacji Gillard była zmuszona złożyć dymisję. Dzień później powstał [[drugi gabinet Kevina Rudda]]<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23076517 | tytuł = Kevin Rudd sworn in as new Australian prime minister | data = 2013-06-27 | opublikowany = BBC News | język = en | data dostępu = 2013-06-30}}</ref>.

== Skład ==
{| class="wikitable"
!stanowisko
!osoba
!od
!do
|-
|premier
|[[Julia Gillard]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|wicepremier
|[[Wayne Swan]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|minister skarbu
|Wayne Swan
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="3" |minister spraw zagranicznych
|[[Kevin Rudd]]
|14 września 2010
|22 lutego 2012
|-
|''Greg Combet (p.o.)''
|''22 lutego 2012''
|''13 marca 2012''
|-
|[[Bob Carr]]
|13 marca 2012
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="3" |minister szkolnictwa wyższego, zatrudnienia, umiejętności i relacji w miejscu pracy

(od 14 grudnia 2011 minister szkolnictwa wyższego, umiejętności, nauki i badań)
|[[Chris Evans (australijski polityk)|Chris Evans]]
|14 września 2010
|4 lutego 2013
|-
|[[Chris Bowen]]
|4 lutego 2013
|25 marca 2013
|-
|[[Craig Emerson]]
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister ds. regionalnej Australii, rozwoju regionalnego, samorządu lokalnego i sztuki

(od 25 marca 2013 minister rozwoju regionalnego i samorządów lokalnych)
|[[Simon Crean]]
|14 września 2010
|25 marca 2013
|-
|[[Anthony Albanese]]
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|minister obrony
|[[Stephen Smith (polityk)|Stephen Smith]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister zdrowia i osób starszych

(od 14 grudnia 2011 minister zdrowia)
|[[Nicola Roxon]]
|14 września 2010
|14 grudnia 2011
|-
|[[Tanya Plibersek]]
|14 grudnia 2011
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. rodzin, mieszkalnictwa, służb społecznych i spraw ludności rdzennej
|[[Jenny Macklin]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|minister infrastruktury i transportu
|Anthony Albanese
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. szerokopasmowego Internetu, komunikacji i gospodarki cyfrowej
|[[Stephen Conroy]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister innowacji, przemysłu, nauki i badań

(od 14 grudnia 2011 minister przemysłu i innowacyjności)
|[[Kim Carr]]
|14 września 2010
|14 grudnia 2011
|-
|[[Greg Combet]]
|14 grudnia 2011
|26 czerwca 2013
|-
|minister produkcji przemysłowej
|Greg Combet
|5 marca 2012
|26 czerwca 2013
|-
|minister finansów i deregulacji
|[[Penny Wong]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|minister szkolnictwa, małych dzieci i młodzieży
|[[Peter Garrett]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="3" |prokurator generalny
|[[Robert McClelland]]
|14 września 2010
|14 grudnia 2011
|-
|Nicola Roxon
|14 grudnia 2011
|4 lutego 2013
|-
|[[Mark Dreyfus]]
|4 lutego 2013
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |wiceprzewodniczący [[Federalna Rada Wykonawcza|Federalnej Rady Wykonawczej]]
|Robert McClelland
|14 września 2010
|5 marca 2012
|-
|[[Tony Burke]]
|5 marca 2012
|26 czerwca 2013
|-
|minister rolnictwa, rybołówstwa i leśnictwa
|[[Joe Ludwig]]
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|minister zrównoważonego rozwoju, środowiska, wody, ludności i społeczności
|Tony Burke
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister surowców, energii i turystyki
|[[Martin Ferguson (polityk)|Martin Ferguson]]
|14 września 2010
|25 marca 2013
|-
|[[Gary Gray]]
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister imigracji i obywatelstwa
|Chris Bowen
|14 września 2010
|4 lutego 2013
|-
|[[Brendan O’Connor]]
|4 lutego 2013
|26 czerwca 2013
|-
|minister handlu
|Craig Emerson
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. konkurencyjności
|Craig Emerson
|5 marca 2012
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. zmian klimatycznych i efektywności energetycznej
|Greg Combet
|14 września 2010
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister ds. mieszkalnictwa, bezdomności i zarządzania kryzysowego
(od 5 marca 2012 minister ds. małych przedsiębiorstw, mieszkalnictwa i bezdomności)

(od 4 lutego 2013 minister ds. mieszkalnictwa i bezdomności)
|Robert McClelland
|14 grudnia 2011
|5 marca 2012
|-
|Brendan O’Connor
|5 marca 2012
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. zatrudnienia i relacji w miejscu pracy
|[[Bill Shorten]]
|14 grudnia 2011
|26 czerwca 2013
|-
|minister służb finansowych i ubezpieczeń emerytalnych
|Bill Shorten
|14 grudnia 2011
|26 czerwca 2013
|-
|minister zdrowia psychicznego i osób starszych
|[[Mark Butler]]
|14 grudnia 2011
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu
|Mark Butler
|14 grudnia 2011
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister zarządzania kryzysowego
|Nicola Roxon
|5 marca 2012
|4 lutego 2013
|-
|Mark Dreyfus
|4 lutego 2013
|26 czerwca 2013
|-
| rowspan="2" |minister ds. małych przedsiębiorstw
|Chris Bowen
|4 lutego 2013
|25 marca 2013
|-
|Gary Grey
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|specjalny minister stanu
|Mark Dreyfus
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|minister ds. służby publicznej i uczciwości
|Mark Dreyfus
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|sekretarz gabinetu
|[[Jason Clare]]
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|minister sprawiedliwości
|Jason Clare
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|minister spraw wewnętrznych
|Jason Clare
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|-
|minister sztuki
|Tony Burke
|25 marca 2013
|26 czerwca 2013
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://www.smh.com.au/national/the-gillard-ministry-20100911-155qc.html Skład gabinetu w ''Sydney Morning Herald''] [dostęp 2010-09-11]

{{Drugi gabinet Julii Gillard}}

[[Kategoria:Australijskie gabinety|Gillard 2]]
[[Kategoria:2010 w Australii]]
[[Kategoria:2011 w Australii]]
[[Kategoria:2012 w Australii]]
[[Kategoria:2013 w Australii]]

title: Drugi gabinet Julii Gillard

Premier: Julia Gillard

Partie: Australijska Partia Pracy

Kadencja: od 14 września 2010 · do 26 czerwca 2013

Poprzedni: Pierwszy gabinet Julii Gillard

Następny: Drugi gabinet Kevina Rudda


text:
# Wilco Kelderman
Wilco Kelderman (ur. 25 marca 1991 w Amersfoort) – holenderski kolarz szosowy.

## Osiągnięcia
Opracowano na podstawie:

2008
- 3. miejsce w Trofeo Karlsberg
  - 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
- 1. miejsce w klasyfikacji punktowej Tour de la region de Lodz
  - 1. miejsce na 1. i 4. etapie
- 1. miejsce w Liège-La Gleize
  - 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
- 1. miejsce w mistrzostwach Holandii juniorów (jazda indywidualna na czas)
- 2. miejsce w Giro della Lunigiana

2009
- 3. miejsce w Wyścigu Pokoju Juniorów
- 1. miejsce w 3-Etappen-Rundfahrt
  - 1. miejsce na 3. etapie
- 1. miejsce na 4. etapie Tre Giorni Orobica

2010
- 3. miejsce w Le Triptyque des Monts et Châteaux
- 1. miejsce w Tour Alsace
  - 1. miejsce na 5. etapie
- 3. miejsce w Tour du Gévaudan Occitanie

2011
- 1. miejsce w Tour of Norway
- 1. miejsce w mistrzostwach Holandii U23 (jazda ind. na czas)
- 1. miejsce w Thüringen Rundfahrt U23
  - 1. miejsce na 5. i 6. etapie
- 1. miejsce w prologu Tour de l’Ain

2012
- 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej Tour of California
- 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej Critérium du Dauphiné
- 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej Post Danmark Rundt

2013
- 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej Tour de Romandie
- 1. miejsce w Post Danmark Rundt
  - 1. miejsce w klasyfikacji punktowej
  - 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
  - 1. miejsce na 5. etapie

2014
- 7. miejsce w Giro d’Italia
- 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej Critérium du Dauphiné

2015
- 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej Volta a Catalunya
- 1. miejsce w mistrzostwach Holandii (jazda indywidualna na czas)
- 3. miejsce w Eneco Tour

2016
- 3. miejsce w mistrzostwach Holandii (jazda indywidualna na czas)
- 2. miejsce w Tour du Poitou-Charentes
  - 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej

2017
- 4. miejsce w Vuelta a España
- 1. miejsce w mistrzostwach świata (jazda drużynowa na czas)

2018
- 2. miejsce w Abu Dhabi Tour
- 3. miejsce w mistrzostwach Holandii (jazda indywidualna na czas)
- 10. miejsce w Vuelta a España
- 2. miejsce w mistrzostwach świata (jazda drużynowa na czas)

2019
- 7. miejsce w Vuelta a España

2020
- 3. miejsce w Giro d’Italia

2021
- 5. miejsce w Tour de France

2022
- 3. miejsce w Circuito de Getxo

## Rankingi
| Rok             | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017  | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| --------------- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ----- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- |
| UCI World Tour  |      |      | 123. | 38.  | 33.  | 42.  | 71.  | 34.   | 62.  |      |      |      |      |      |      |
| World Ranking   |      |      |      |      |      |      | 73.  | 49.   | 77.  | 155. | 15.  | 47.  | 228. | 179. | 103. |
| UCI Europe Tour | 90.  | 59.  |      |      |      |      | 214. | 1551. | 289. | 127. | 13.  | 39.  | 187. | -    | 84.  |
|                 |      |      |      |      |      |      |      |       |      |      |      |      |      |      |      |
| Źródło: UCI     |      |      |      |      |      |      |      |       |      |      |      |      |      |      |      |

title: Wilco Kelderman

wikitext:
{{Cycling race/riderinfobox|Q283851}}
'''Wilco Kelderman''' (ur. [[25 marca]] [[1991]] w [[Amersfoort]]<ref name=pcs>{{ProCyclingStats}}</ref>) – [[Holandia|holenderski]] [[Kolarstwo szosowe|kolarz szosowy]].

== Osiągnięcia ==
Opracowano na podstawie:{{r|pcs}}<ref>{{Cycling Archives}}</ref>
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em <!-- od 9 do 35 --> |liczba=2 |
; 2008
* 3. miejsce w [[Trofeo Karlsberg]]
** 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
* 1. miejsce w klasyfikacji punktowej [[Tour de la region de Lodz]]
** 1. miejsce na 1. i 4. etapie
* 1. miejsce w [[Liège-La Gleize]]
** 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
* 1. miejsce w mistrzostwach Holandii juniorów (jazda indywidualna na czas)
* 2. miejsce w [[Giro della Lunigiana]]
; 2009
* 3. miejsce w [[Wyścig Pokoju Juniorów|Wyścigu Pokoju Juniorów]]
* 1. miejsce w [[3-Etappen-Rundfahrt]]
** 1. miejsce na 3. etapie
* 1. miejsce na 4. etapie [[Tre Giorni Orobica]]
; 2010
* 3. miejsce w [[Le Triptyque des Monts et Châteaux]]
* 1. miejsce w [[Tour Alsace]]
** 1. miejsce na 5. etapie
* 3. miejsce w [[Tour du Gévaudan Occitanie]]
; 2011
* 1. miejsce w [[Glava Tour of Norway|Tour of Norway]]
* 1. miejsce w mistrzostwach Holandii U23 (jazda ind. na czas)
* 1. miejsce w [[Thüringen Rundfahrt U23]]
** 1. miejsce na 5. i 6. etapie
* 1. miejsce w prologu [[Tour de l’Ain]]
; 2012
* 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej [[Tour of California]]
* 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej [[Critérium du Dauphiné 2012|Critérium du Dauphiné]]
* 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej [[Post Danmark Rundt]]
; 2013
* 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej [[Tour de Romandie 2013|Tour de Romandie]]
* 1. miejsce w [[Post Danmark Rundt]]
** 1. miejsce w klasyfikacji punktowej
** 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
** 1. miejsce na 5. etapie
; 2014
* 7. miejsce w [[Giro d’Italia 2014|Giro d’Italia]]
* 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej [[Critérium du Dauphiné 2014|Critérium du Dauphiné]]
; 2015
* 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej [[Volta Ciclista a Catalunya 2015|Volta a Catalunya]]
* 1. miejsce w mistrzostwach Holandii (jazda indywidualna na czas)
* 3. miejsce w [[Eneco Tour 2015|Eneco Tour]]
; 2016
* 3. miejsce w mistrzostwach Holandii (jazda indywidualna na czas)
* 2. miejsce w [[Tour du Poitou-Charentes]]
** 1. miejsce w klasyfikacji młodzieżowej
; 2017
* 4. miejsce w [[Vuelta a España 2017|Vuelta a España]]
* 1. miejsce w [[Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Szosowym 2017|mistrzostwach świata]] (jazda drużynowa na czas)
; 2018
* 2. miejsce w [[Abu Dhabi Tour 2018|Abu Dhabi Tour]]
* 3. miejsce w mistrzostwach Holandii (jazda indywidualna na czas)
* 10. miejsce w [[Vuelta a España 2018|Vuelta a España]]
* 2. miejsce w [[Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Szosowym 2018|mistrzostwach świata]] (jazda drużynowa na czas)
; 2019
* 7. miejsce w [[Vuelta a España 2018|Vuelta a España]]
; 2020
* 3. miejsce w [[Giro d’Italia 2020|Giro d’Italia]]
; [[Bora-Hansgrohe w sezonie 2021|2021]]
* 5. miejsce w [[Tour de France 2021|Tour de France]]
; 2022
* 3. miejsce w [[Circuito de Getxo]]
}}

== Rankingi ==
{{Cycling race/riderranking|Q283851}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{ProCyclingStats}}
* {{Cycling Archives}}

{{Kolarze Team Visma-Lease a Bike}}
{{Mistrzowie świata KS-drużynowa jazda na czas}}

{{SORTUJ:Kelderman, Wilco}}
[[Kategoria:Holenderscy kolarze szosowi]]
[[Kategoria:Kolarze Bora-Hansgrohe]]
[[Kategoria:Kolarze Team LottoNL-Jumbo]]
[[Kategoria:Kolarze Team Sunweb]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Amersfoort]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1991]]
[[Kategoria:Kolarze na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2020]]

Data i miejsce urodzenia: 25 marca 1991 · Amersfoort

Kraj: Holandia

Obecna grupa: Team Visma | Lease a Bike

Rabobank Continental

Rabobank

Blanco

Belkin

LottoNL-Jumbo

Team Sunweb

Bora-Hansgrohe

Jumbo-Visma

Team Visma | Lease a Bike


text:
# Zespół Parkowo-Pałacowy Schöna
Park Schöna – zabytkowy park w stylu angielskim w Sosnowcu założony w 1885 roku, zaprojektowany w stylu neoromantycznym wokół zespołu pałaców: Schöna i Wilhelma, stojących przy ul. Chemicznej 12 - 16.

## Historia
Park założony w 1884 roku przez braci Schönów jako otoczenie pałaców. Niegdyś rozległy, obecnie zajmuje obszar o wielkości 5,6 hektara. Ograniczony od strony południowej zabudowaniami fabrycznymi, od północnej – drogą szybkiego ruchu, na wschodzie przylega do ul. Chemicznej, a od strony zachodniej sąsiaduje z ogródkami działkowymi. Został ukształtowany w typie pretzelgarten, który charakteryzował się sinusoidalnym układem alei i przenikających się wnętrz parkowych. Jako część parku na jego skraju przy fabryce wybudowano neoromantyczne elementy architektoniczne: mury, ruiny i groty, a także domki dla służby.
W 1901 roku powstał domek ogrodnika, a także szklarnie. Większość tych elementów parku, w tym XIX-wieczny układ alei, uległa zniszczeniu. Staw, który stanowił główny element założenia, zlikwidowano po 1945 roku.

## Park
Drzewostan Parku Schöna składa się z drzew należących do 41 gatunków, w tym 8 gatunków drzew iglastych. Jedenaście z nich posiada status pomników przyrody.
Wśród drzewostanu znajdziemy: klon srebrzysty, topola czarna, dąb czerwony, dąb błotny, skrzydłorzech kaukaski, wiąz szypułkowy, klon pospolity, orzech czarny, świerk kłujący, platan klonolistny, tulipanowiec amerykański. Występuje tutaj 15 różnych gatunków krzewów, między innymi: morwa biała.

## Zabudowania
Pałac główny, pałac ojca -  aktualnie budynek pałacu jest siedzibą Urzędu Stanu Cywilnego w Sosnowcu tzw. Pałacu Ślubów. Natomiast w podziemiach istnieje restauracja;
Pałacu Wilhelma, pałac syna - piwnice zaadaptowano na pomieszczenia Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Intertex: znajdują się tam salki treningowe ze stołami do gry w tenisa stołowego, mini-siłownia oraz pomieszczenia biurowe zarządcy;
Dom ogrodnika;
Budynek gospodarczy;

## Infrastruktura
Historyczna zabudowa parku:
- grota,
- pawilon orientalny;

Na terenie parku znajdują się także dwa korty tenisowe.

## Galeria
- Pałac Schöna
- Pałac Wilhelma
- Pomnik przyrody
- Pałac Schöna

title: Zespół Parkowo-Pałacowy Schöna

wikitext:
{{Park infobox
 |nazwa          = Park Schöna
 |zabytek        = A-1241<ref name="zabytek">{{zabytek| śląskie |strony =108 |data dostępu = 2011-02-13}}</ref> z 10 kwietnia 1980<ref name="zabytek" />
 |zdjęcie        = Park Schoena Sosnowiec 078.jpg
 |opis zdjęcia   = Sztuczne wzniesienie w Parku Schoena
 |państwo        = PL-SL
 |miejscowość    = [[Sosnowiec]]
 |dzielnica      = Środula
 |adres          = ul. Chemiczna 12-16
 |powierzchnia   = 5,6
 |data założenia = 1885
 |projektant     =
 |kod mapy       = Sosnowiec
 |współrzędne    = 50°17′59.47″N 19°8′30.73″E
 |commons        = Category:Park-Palace Complex of Schön
 |www            =
}}
'''Park Schöna''' – zabytkowy [[park]] w stylu angielskim<ref name=":0">{{Cytuj|tytuł=Prognoza oddziaływania na środowisko lokalnego programu rewitalizacji miasta Sosnowca na lata 2010 - 2020,|data=sierpień 2010|data dostępu=2017-07-07|url=http://www.sosnowiec.pl/_upload/file/pdf/Prognoza_OS_Program_Rewitalizacji_Sosnowiec.pdf|archiwum=https://web.archive.org/web/20200916181601/http://www.sosnowiec.pl/_upload/file/pdf/Prognoza_OS_Program_Rewitalizacji_Sosnowiec.pdf|zarchiwizowano=2020-09-16}}</ref> w [[Sosnowiec|Sosnowcu]] założony w [[1885]] roku, zaprojektowany w stylu neoromantycznym wokół zespołu pałaców: [[Pałac Schöna w Sosnowcu Środuli|Schöna]] i [[Pałac Wilhelma|Wilhelma]], stojących przy ul. Chemicznej 12 - 16<ref name=":2">{{Cytuj |autor =  |rozdział = województwo śląskie |tytuł = Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków |data = 2020-07-01 |wydanie = stan na 30 czerwca 2020 r. |miejsce = Warszawa |opublikowany = Narodowy Instytut Dziedzictwa |url = http://web.archive.org/web/20200723101632/https://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/stan%20na%2030.06.2020/SLS-rej.pdf}}</ref>.

== Historia ==
Park założony w 1884 roku przez braci Schönów jako otoczenie pałaców<ref name=":1">{{Cytuj|tytuł=Park Schöena w Sosnowcu|data dostępu=2017-07-28|opublikowany=www.parki.org.pl|url=http://www.parki.org.pl/parki-dworskie-i-przypalacowe/park-schoena-w-sosnowcu|język=pl}}</ref>. Niegdyś rozległy, obecnie zajmuje obszar o wielkości 5,6 [[hektar]]a<ref name=":0" />. Ograniczony od strony południowej zabudowaniami fabrycznymi, od północnej – drogą szybkiego ruchu, na wschodzie przylega do ul. Chemicznej, a od strony zachodniej sąsiaduje z ogródkami działkowymi. Został ukształtowany w typie pretzelgarten, który charakteryzował się sinusoidalnym układem alei i przenikających się wnętrz parkowych<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.przyroda.katowice.pl/pl/ochrona-przyrody/parki-zabytkowe| tytuł = ''Parki zabytkowe''| data dostępu = 2011-02-13| autor = Anna Fabiańczyk| opublikowany = Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska| data = 25 kwietnia 2008| język = | archiwum = https://web.archive.org/web/20110315033829/http://www.przyroda.katowice.pl/pl/ochrona-przyrody/parki-zabytkowe| zarchiwizowano = 2011-03-15}}</ref>. Jako część parku na jego skraju przy fabryce wybudowano neoromantyczne elementy architektoniczne: mury, ruiny i groty, a także domki dla służby.
W [[1901]] roku powstał domek ogrodnika, a także [[szklarnia (ogrodnictwo)|szklarnie]]. Większość tych elementów parku, w tym XIX-wieczny układ alei, uległa zniszczeniu. Staw, który stanowił główny element założenia, zlikwidowano po 1945 roku.

== Park ==
[[Drzewostan]] Parku Schöna składa się z drzew należących do 41 gatunków, w tym 8 gatunków drzew iglastych<ref name=":0" />. Jedenaście z nich posiada status [[pomnik przyrody|pomników przyrody]]<ref>{{Cytuj |autor=Kubajak, Anna., Fojcik, Barbara.|tytuł=Pomniki przyrody Sosnowca|data=2004 |isbn=8387971693 |miejsce=[Krzeszowice] |wydawca=Kubajak |oclc=749820774}}</ref>. {{Osobny artykuł|Pomniki przyrody w Sosnowcu}}

Wśród drzewostanu znajdziemy: [[klon srebrzysty]], [[topola czarna]], [[dąb czerwony]], [[dąb błotny]], [[skrzydłorzech kaukaski]], [[wiąz szypułkowy]], [[Klon zwyczajny|klon pospolity]], [[orzech czarny]], [[świerk kłujący]], [[platan klonolistny]], [[tulipanowiec amerykański]]<ref name=":1" />. Występuje tutaj 15 różnych gatunków krzewów<ref name=":0" />, między innymi: [[morwa biała]].

== Zabudowania ==
[[Plik:Pałac Schoena Muzeum w Sosnowcu Środuli.jpg|alt=Pałac w Zespole Parkowym|mały|245x245px]]
[[Pałac Schöna w Sosnowcu Środuli|Pałac główny]]''', pałac ojca<ref name=":2" /> -'''  aktualnie budynek pałacu jest siedzibą Urzędu Stanu Cywilnego w [[Sosnowiec|Sosnowcu]] tzw. Pałacu Ślubów. Natomiast w podziemiach istnieje restauracja;
{{Osobny artykuł|Pałac Schöna w Sosnowcu Środuli}}
[[Pałac Wilhelma|Pałacu Wilhelma]], '''pałac syna<ref name=":2" />''' - piwnice zaadaptowano na pomieszczenia Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Intertex: znajdują się tam salki treningowe ze stołami do gry w tenisa stołowego, mini-siłownia oraz pomieszczenia biurowe zarządcy;
{{Osobny artykuł|Pałac Wilhelma}}Dom ogrodnika;

Budynek gospodarczy;

== Infrastruktura ==
Historyczna zabudowa parku:

* grota,
* pawilon orientalny;

Na terenie parku znajdują się także dwa korty tenisowe.

== Galeria ==
<gallery>
Plik:Palac Schoena Sosnowiec 086.jpg|alt=Pałac Schöna|[[Pałac Schöna w Sosnowcu Środuli|Pałac Schöna]]
Plik:PałacWilhelma.jpg|Pałac Wilhelma
Plik:Schoen-klon-sreb.jpg|alt=Pomnik przyrody|Pomnik przyrody
Plik:Park Schoena Sosnowiec 084.jpg
Plik:ParkSchona.jpg
Plik:Park Schoena Sosnowiec 079.jpg
Plik:Palac Schoena Sosnowiec 085.jpg|alt=Pałac Schöna|[[Pałac Schöna w Sosnowcu Środuli|Pałac Schöna]]
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.muzeum.org.pl/?p=p_39 Muzeum w Sosnowcu: Park Schönowski.]
* [http://www.parki.org.pl/parki-dworskie-i-przypalacowe/park-schoena-w-sosnowcu Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła", Parki i ogrody: Park Schöena w Sosnowcu.]

{{Parki i ogrody Sosnowca}}{{Zabytki Sosnowca}}

[[Kategoria:Parki i ogrody w Sosnowcu]]
[[Kategoria:Zabytkowe parki i ogrody w Sosnowcu]]
[[Kategoria:Środula]]

title: Park Schöna

Województwo: śląskie

Miejscowość: Sosnowiec

Dzielnica: Środula

Adres: ul. Chemiczna 12-16


text:
# Fuks (film)
Fuks – polska komedia sensacyjna z 1999 roku, w reżyserii Macieja Dutkiewicza. Film kręcony był w Warszawie od 5 września do 24 października 1998. Premiera filmu miała miejsce 20 sierpnia 1999 roku.

## Obsada
- Maciej Stuhr – Aleks Bagiński
- Janusz Gajos – oficer Mazur
- Adam Ferency – Tadeusz Bagiński, ojciec Aleksa
- Agnieszka Krukówna – Sonia
- Stanisława Celińska – pani Poznańska
- Gabriela Kownacka – matka Aleksa
- Tomasz Dedek – ochroniarz „Baba”
- Witold Wieliński – ochroniarz Tadeusza Bagińskiego
- Ewa Sałacka – sekretarka Tadeusza Bagińskiego
- Paweł Burczyk – sprzedawca, u którego kupował Aleks
- Cezary Żak – taksówkarz wiozący Koreańczyków
- Cezary Kosiński – boy hotelowy
- Michał Kuls – trzynastolatek, znalazca samochodu należącego do Tadeusza Bagińskiego
- Paweł Boruń-Jagodziński – trzynastolatek, znalazca samochodu należącego do Tadeusza Bagińskiego
- Tadeusz Wojtych – taksówkarz
- Dariusz Kordek – lekarz opatrujący Aleksa
- Sybilla Rostek – pielęgniarka
- Sławomir Holland – policjant
- Krzysztof Stelmaszyk – minister
- Paweł Nowisz – pan Miecio, strażnik w ministerstwie
- Wojciech Skibiński – staruszek z psem na ulicy
- Michał Jarmicki – bunjiboy
- Jerzy Zygmunt Nowak – portier w szpitalu
- Dariusz Jakubowski – Robuś
- Lee Joon Ho – Koreańczyk
- Chung Weon Cha – Koreańczyk
- Trang Huy Coung – Wietnamczyk Zeng[1]

## Opis fabuły
Aleks (Maciej Stuhr) skończył właśnie osiemnaście lat. Dzień urodzin uczcił nietypowo: odpalił ładunek wybuchowy, ukradł samochód, przyczynił się do rozbicia dwóch radiowozów. Aleks nie jest jednak chuliganem. Realizuje przebiegłą intrygę, aby zemścić się na człowieku, którego nienawidzi. Zamierza okraść z grubej gotówki znanego biznesmena-gangstera Bagińskiego (Adam Ferency), o którym wiadomo, że prowadzi brudne interesy. W realizacji planu pomaga mu Sonia (Agnieszka Krukówna) – sekretarka Bagińskiego, która pracuje w firmie wroga. Okazuje się, że Bagiński jest ojcem Aleksa. Na trop Aleksa wpada policjant (Janusz Gajos), który obserwuje każdy krok chłopaka.

## Nagrody i wyróżnienia
- 1999 – Janusz Gajos Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych) – nagroda za drugoplanową rolę męską
- 1999 – Maciej Dutkiewicz Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych) – nagroda za reżyserię
- 2000 – Robert Brutter Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepszy scenariusz za rok 1999
- 2000 – Maciej Dutkiewicz Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepszy scenariusz za rok 1999
- 2000 – Andrzej Przedworski Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza scenografia za rok 1999
- 2000 – Barbara Domaradzka Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepszy dźwięk za rok 1999
- 2000 – Agnieszka Krukówna Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza główna rola kobieca za rok 1999
- 2000 – Stanisława Celińska Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza drugoplanowa rola kobieca za rok 1999
- 2000 – Janusz Gajos Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza drugoplanowa rola męska za rok 1999
- 2000 – Gdańsk-Gdynia-Sopot (Festiwal Dobrego Humoru) – statuetka „Melonika” w kategorii najlepszy film komediowy[1]

title: Fuks (film)

wikitext:
{{inne znaczenia|polskiego filmu|[[Fuks|inne pojęcia]]}}
{{Film infobox
 |tytuł            = Fuks
 |oryginalny tytuł =
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = komedia sensacyjna
 |rok produkcji    =
 |data premiery    = [[20 sierpnia]] [[1999]]
 |kraj produkcji   = [[Polska]]
 |język            = [[język polski|polski]]
 |czas trwania     = 86 minut
 |reżyseria        = [[Maciej Dutkiewicz]]
 |scenariusz       = [[Maciej Dutkiewicz]], [[Andrzej Grembowicz|Robert Brutter]]
 |główne role      = [[Maciej Stuhr]]
[[Agnieszka Krukówna]]
[[Janusz Gajos]]
 |muzyka           = [[Marek Kościkiewicz]]
 |zdjęcia          = [[Andrzej J. Jaroszewicz]]
 |scenografia      = [[Andrzej Przedworski]]
 |kostiumy         = [[Ewa Krauze]]
 |montaż           = [[Milenia Fiedler]]
 |produkcja        = Telewizja Polska – Telewizyjna Agencja Produkcji Teatralnej i Filmowej, Agencja Produkcji Filmowej, Vision Film, Canal+ Polska, Skorpion Art
 |wytwórnia        =
 |dystrybucja      = [[Vision Film Distribution]]
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      = [[Fuks 2]] (2024)
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              = http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/127543
}}
{{Wikicytaty|z filmu|Fuks}}
'''Fuks''' – polska komedia sensacyjna z [[1999 w filmie|1999]] roku, w reżyserii [[Maciej Dutkiewicz|Macieja Dutkiewicza]]. Film kręcony był w [[Warszawa|Warszawie]] od [[5 września]] do [[24 października]] [[1998]]. Premiera filmu miała miejsce 20 sierpnia [[1999]] roku.

== Obsada ==
* [[Maciej Stuhr]] – Aleks Bagiński
* [[Janusz Gajos]] – oficer Mazur
* [[Adam Ferency]] – Tadeusz Bagiński, ojciec Aleksa
* [[Agnieszka Krukówna]] – Sonia
* [[Stanisława Celińska]] – pani Poznańska
* [[Gabriela Kownacka]] – matka Aleksa
* [[Tomasz Dedek]] – ochroniarz „Baba”
* [[Witold Wieliński]] – ochroniarz Tadeusza Bagińskiego
* [[Ewa Sałacka]] – sekretarka Tadeusza Bagińskiego
* [[Paweł Burczyk]] – sprzedawca, u którego kupował Aleks
* [[Cezary Żak]] – taksówkarz wiozący Koreańczyków
* [[Cezary Kosiński]] – boy hotelowy
* [[Michał Kuls]] – trzynastolatek, znalazca samochodu należącego do Tadeusza Bagińskiego
* [[Paweł Boruń-Jagodziński]] – trzynastolatek, znalazca samochodu należącego do Tadeusza Bagińskiego
* [[Tadeusz Wojtych]] – taksówkarz
* [[Dariusz Kordek]] – lekarz opatrujący Aleksa
* [[Sybilla Rostek]] – pielęgniarka
* [[Sławomir Holland]] – policjant
* [[Krzysztof Stelmaszyk]] – minister
* [[Paweł Nowisz]] – pan Miecio, strażnik w ministerstwie
* [[Wojciech Skibiński (1929–2016)|Wojciech Skibiński]] – staruszek z psem na ulicy
* [[Michał Jarmicki]] – bunjiboy
* [[Jerzy Zygmunt Nowak]] – portier w szpitalu
* [[Dariusz Jakubowski]] – Robuś
* Lee Joon Ho – Koreańczyk
* Chung Weon Cha – Koreańczyk
* Trang Huy Coung – Wietnamczyk Zeng<ref name="film">{{Cytuj stronę | url=http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/127543|tytuł=Fuks (film) | data dostępu = 2013-05-03}}</ref>

== Opis fabuły ==
Aleks ([[Maciej Stuhr]]) skończył właśnie osiemnaście lat. Dzień [[urodziny|urodzin]] uczcił nietypowo: odpalił [[materiał wybuchowy|ładunek wybuchowy]], ukradł [[samochód]], przyczynił się do rozbicia dwóch radiowozów. Aleks nie jest jednak chuliganem. Realizuje przebiegłą intrygę, aby zemścić się na człowieku, którego nienawidzi. Zamierza okraść z grubej gotówki znanego [[przedsiębiorca|biznesmena]]-[[Mafia|gangstera]] Bagińskiego ([[Adam Ferency]]), o którym wiadomo, że prowadzi brudne interesy. W realizacji planu pomaga mu Sonia ([[Agnieszka Krukówna]]) – sekretarka Bagińskiego, która pracuje w firmie wroga. Okazuje się, że Bagiński jest ojcem Aleksa. Na trop Aleksa wpada [[policja]]nt ([[Janusz Gajos]]), który obserwuje każdy krok chłopaka<ref>{{Cytuj stronę | url=https://archive.is/20130706023514/http://www.telemagazyn.pl/program-tv/1000008671285,fuks,id,t.html|tytuł=Fuks - film fabularny | data dostępu = 2013-05-03}}</ref>.

== Nagrody i wyróżnienia ==
* 1999 – [[Janusz Gajos]] Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych) – nagroda za drugoplanową rolę męską
* 1999 – [[Maciej Dutkiewicz]] Gdynia (do 1986 Gdańsk) (Festiwal Polskich Filmów Fabularnych) – nagroda za reżyserię
* 2000 – [[Andrzej Grembowicz|Robert Brutter]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepszy scenariusz za rok 1999
* 2000 – [[Maciej Dutkiewicz]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepszy scenariusz za rok 1999
* 2000 – [[Andrzej Przedworski]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza scenografia za rok 1999
* 2000 – [[Barbara Domaradzka]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepszy dźwięk za rok 1999
* 2000 – [[Agnieszka Krukówna]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza główna rola kobieca za rok 1999
* 2000 – [[Stanisława Celińska]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza drugoplanowa rola kobieca za rok 1999
* 2000 – [[Janusz Gajos]] Orzeł (Polska Nagroda Filmowa) – nominacja w kategorii najlepsza drugoplanowa rola męska za rok 1999
* 2000 – Gdańsk-Gdynia-Sopot (Festiwal Dobrego Humoru) – statuetka „Melonika” w kategorii najlepszy film komediowy<ref name="film" />

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Filmweb|tytuł|654|Fuks}}
* {{Filmpolski|tytuł|127543|Fuks}}

[[Kategoria:Polskie komedie sensacyjne]]
[[Kategoria:Polskie filmy z 1999 roku]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Warszawie]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Macieja Dutkiewicza]]

title: Fuks

Gatunek: komedia sensacyjna

Data premiery: 20 sierpnia 1999

Kraj produkcji: Polska

Język: polski

Czas trwania: 86 minut

Reżyseria: Maciej Dutkiewicz

Scenariusz: Maciej Dutkiewicz, Robert Brutter

Główne role: Maciej Stuhr · Agnieszka Krukówna · Janusz Gajos

Muzyka: Marek Kościkiewicz

Zdjęcia: Andrzej J. Jaroszewicz

Scenografia: Andrzej Przedworski

Kostiumy: Ewa Krauze

Montaż: Milenia Fiedler

Dystrybucja: Vision Film Distribution