text:
# Hilary Mantel
Dame Hilary Mary Mantel, właśc. Hilary Thompson (ur. 6 lipca 1952 w Glossop, zm. 22 września 2022 w Exeter) – brytyjska pisarka, dwukrotna laureatka Nagrody Bookera.

## Życiorys
Studiowała na University of Sheffield, następnie pracowała m.in. jako sprzedawczyni i pracownik socjalny w szpitalu. Ze swoim mężem Geraldem McEwenem w drugiej połowie lat 70. zamieszkała w Botswanie, później mieszkała również w Arabii Saudyjskiej. Do Wielkiej Brytanii wróciła w połowie lat 80. Pierwszą powieść zaczęła pisać w latach 70., jednak debiutowała dopiero w 1985 powieścią Every Day is Mother’s Day. W swoich książkach wykorzystuje życiowe doświadczenia. Eight Months on Ghazzah Street rozgrywa się w Dżuddzie. Jest także autorką opowiadań i wspomnień. W latach 1987–1991 była krytykiem filmowym tygodnika „The Spectator”.
W 2009 została uhonorowana Nagrodą Bookera za powieść historyczną W komnatach Wolf Hall. Jej akcja rozgrywa się w Anglii w czasach Tudorów, głównym bohaterem jest Thomas Cromwell. Kontynuacją W komnatach Wolf Hall jest Na szafocie. W języku polskim ukazały się także inne jej powieści: Zmiana klimatu, opowiadająca o małżeństwie pracującym w Afryce oraz Kogo śmierć nie sięgnie o rewolucji francuskiej.
W 2012 jako pierwsza kobieta w historii tej nagrody zdobyła Bookera po raz drugi za powieść Na szafocie. W tym samym roku powieść została wyróżniona Nagrodą Costa za Książkę Roku. Trzecim i ostatnim tomem trylogii historycznej Mantel jest powieść The Mirror and the Light, która ukazała się 5 marca 2020 i w lipcu tego samego roku została nominowana do Nagrody Bookera.
W 2005 odznaczona Komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE), w 2014 klasa tego orderu została podniesiona do Dama Komandor (DBE), co upoważnia do noszenia tytułu szlacheckiego dame.

## Twórczość
- Every Day is Mother’s Day (1985)
- Vacant Possession (1986)
- Eight Months on Ghazzah Street (1988)
- Fludd (1989)
- Kogo śmierć nie sięgnie (A Place of Greater Safety, 1992)
- Zmiana klimatu (A Change of Climate, 1994)
- An Experiment in Love (1995)
- The Giant, O’Brien (1998)
- Giving Up the Ghost (2003)
- Learning to Talk (2003)
- Beyond Black (2005)
- W komnatach Wolf Hall (Wolf Hall, 2009)
- Na szafocie (Bring Up the Bodies, 2012)
- Lustro i światło (The Mirror and the Light, 2020)
- Duchy zostają, tłum. Martyna Tomczak (Giving up the ghost, 2025)

title: Hilary Mantel

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko      = Hilary Mantel
 |imię i nazwisko org  = Hilary Thompson
 |pełne imię i nazwisko org =
 |pseudonim            =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |pełne imię i nazwisko = Dame Hilary Mary Mantel
 |alt grafiki          =
 |data urodzenia       = 6 lipca 1952
 |miejsce urodzenia    = [[Glossop]]
 |data śmierci         = 22 września 2022
 |miejsce śmierci      = [[Exeter]]
 |narodowość           = [[Anglicy|angielska]]
 |język                = angielski
 |Alma Mater           = [[University of Sheffield]]
 |dziedzina sztuki     = [[literatura piękna]]
 |epoka                =
 |muzeum artysty       =
 |ważne dzieła         = ''W komnatach Wolf Hall'',
''Na szafocie''
 |faksymile            =
 |opis faksymile       =
 |odznaczenia          = {{order|OBE|C22}} {{order|OBE|C23}}
 |nagrody              = [[The Man Booker Prize for Fiction|Nagroda Bookera]]
[[Costa Book Awards]]
 |commons              = Category:Hilary Mantel
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
 |www                  = http://hilary-mantel.com/
}}
'''[[Dame]] Hilary Mary Mantel''', właśc. '''Hilary Thompson''' (ur. [[6 lipca]] [[1952]] w [[Glossop]], zm. [[22 września]] [[2022]] w [[Exeter]]<ref name="Gazeta.pl" /><ref name="Onet1" />) – [[Wielka Brytania|brytyjska]] [[Pisarz|pisarka]], dwukrotna laureatka [[The Man Booker Prize for Fiction|Nagrody Bookera]].

== Życiorys ==
Studiowała na [[University of Sheffield]], następnie pracowała m.in. jako sprzedawczyni i pracownik socjalny w szpitalu. Ze swoim mężem Geraldem McEwenem w drugiej połowie lat 70. zamieszkała w [[Botswana|Botswanie]], później mieszkała również w Arabii Saudyjskiej. Do Wielkiej Brytanii wróciła w połowie lat 80. Pierwszą powieść zaczęła pisać w latach 70., jednak debiutowała dopiero w 1985 powieścią ''Every Day is Mother’s Day''. W swoich książkach wykorzystuje życiowe doświadczenia. ''Eight Months on Ghazzah Street'' rozgrywa się w [[Dżudda|Dżuddzie]]. Jest także autorką opowiadań i wspomnień. W latach 1987–1991 była krytykiem filmowym tygodnika „[[The Spectator (tygodnik)|The Spectator]]”.

W 2009 została uhonorowana [[The Man Booker Prize for Fiction|Nagrodą Bookera]] za powieść historyczną ''W komnatach Wolf Hall''. Jej akcja rozgrywa się w Anglii w czasach Tudorów, głównym bohaterem jest [[Thomas Cromwell]]. Kontynuacją ''W komnatach Wolf Hall'' jest ''Na szafocie''. W języku polskim ukazały się także inne jej powieści: ''Zmiana klimatu'', opowiadająca o małżeństwie pracującym w Afryce oraz ''Kogo śmierć nie sięgnie'' o [[Rewolucja francuska|rewolucji francuskiej]].

W 2012 jako pierwsza kobieta w historii tej nagrody<ref name="booker" /> zdobyła Bookera po raz drugi za powieść ''Na szafocie''. W tym samym roku powieść została wyróżniona [[Costa Book Awards|Nagrodą Costa]] za Książkę Roku<ref name="costa" />. Trzecim i ostatnim tomem trylogii historycznej Mantel jest powieść ''The Mirror and the Light'', która ukazała się 5 marca 2020<ref name="4thestate" /> i w lipcu tego samego roku została nominowana do Nagrody Bookera<ref name="booker2020" />.

W 2005 odznaczona Komandorią [[Order Imperium Brytyjskiego|Orderu Imperium Brytyjskiego]] (CBE), w 2014 klasa tego orderu została podniesiona do Dama Komandor (DBE), co upoważnia do noszenia tytułu szlacheckiego [[dame]]<ref name="DBE" /><ref name="Onet2" />.

== Twórczość ==
* ''Every Day is Mother’s Day'' (1985)
* ''Vacant Possession'' (1986)
* ''Eight Months on Ghazzah Street'' (1988)
* ''Fludd'' (1989)
* ''Kogo śmierć nie sięgnie'' (''A Place of Greater Safety'', 1992)
* ''[[Zmiana klimatu (powieść)|Zmiana klimatu]]'' (''A Change of Climate'', 1994)
* ''An Experiment in Love'' (1995)
* ''The Giant, O’Brien'' (1998)
* ''Giving Up the Ghost'' (2003)
* ''Learning to Talk'' (2003)
* ''Beyond Black'' (2005)
* ''[[W komnatach Wolf Hall]]'' (''Wolf Hall'', 2009)
* ''[[Na szafocie]]'' (''Bring Up the Bodies'', 2012)
* ''[[Lustro i światło]]'' (''The Mirror and the Light'', 2020)
* ''Duchy zostają,'' tłum. Martyna Tomczak (''Giving up the ghost'', 2025)

== Przypisy ==
<references>
* <ref name="Gazeta.pl">{{Cytuj | autor = Bartłomiej Marcinkowski | tytuł = Hilary Mantel nie żyje. Dwukrotna laureatka Nagrody Bookera miała 70 lat | url = https://kultura.gazeta.pl/kultura/7,114528,28945855,hilary-mantel-nie-zyje-dwukrotna-laureatka-nagrody-bookera.html | opublikowany = Gazeta.pl | data = 2022-09-22 | data dostępu = 2022-09-23 | język = pl}}</ref>
* <ref name="Onet1">{{Cytuj |tytuł = Hilary Mantel nie żyje. Dwukrotna laureatka Nagrody Bookera miała 70 lat |url = https://www.onet.pl/kultura/onetkultura/hilary-mantel-nie-zyje-autorka-cyklu-o-wolf-hall-miala-70-lat/65xs6ly,681c1dfa |opublikowany = Onet |data = 2022-09-22 |data dostępu = 2022-09-23 |język = pl}}</ref>
* <ref name="costa">{{Cytuj |autor = |tytuł = Costa Book Awards – Complete List of Past Winners |data = 2016 |data dostępu = 2019-03-26 |opublikowany = Costa Coffee |url = https://www.costa.co.uk/content/dam/costa/behind-the-beans/book-awards/pdfs/past-winners-complete-list.pdf}}</ref>
* <ref name="booker">{{Cytuj |autor = Mark Brown |tytuł = Hilary Mantel wins Man Booker prize for second times |data = 2012-10-16 |data dostępu = 2019-03-26 |opublikowany = The Guardian |url = https://www.theguardian.com/books/2012/oct/16/hilary-mantel-wins-booker-prize}}</ref>
* <ref name="4thestate">{{Cytuj stronę |url = http://www.4thestate.co.uk/2019/05/themirrorandthelight/ |tytuł = The Mirror and the Light |opublikowany = 4thestate.co.uk |język = en |data dostępu = 2020-07-30}}</ref>
* <ref name="booker2020">{{Cytuj stronę |url = https://wirtualnywydawca.pl/2020/07/znamy-dluga-liste-nominowanych-do-the-man-booker-prize-2020/ |tytuł = Znamy długą listę nominowanych do The Man Booker Prize 2020 |data = 2020-07-28 |opublikowany = wirtualnywydawca.p |język = pl |data dostępu = 2020-07-30}}</ref>
* <ref name="DBE">{{Cytuj |tytuł = D.B.E. To be Ordinary Dames Commander of the Civil Division of the said Most Excellent Order |url = https://www.thegazette.co.uk/London/issue/60895/supplement/b8 |opublikowany = The London Gazette. Supplement |data = 2014-06-14 |data dostępu = 2022-09-23 |język = en}}</ref>
<ref name="Onet2">{{Cytuj |tytuł = Autorka "W komnatach Wolf Hall" otrzymała tytuł szlachecki |url = https://kultura.onet.pl/wiadomosci/autorka-w-komnatach-wolf-hall-otrzymala-tytul-szlachecki/j5ydr80 | opublikowany = Onet | data = 2015-02-13 | data dostępu = 2022-09-23 | język = pl}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* [http://web.archive.org/web/20120224062711/http://www.themanbookerprize.com/prize/books/391 Profil na stronie The Man Booker Prize]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Mantel, Hilary}}
[[Kategoria:Absolwenci University of Sheffield]]
[[Kategoria:Artykuły utworzone w ramach WikiGap 2019]]
[[Kategoria:Brytyjscy pisarze]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Bookera]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1952]]
[[Kategoria:Zmarli w 2022]]

title: Hilary MantelHilary Thompson

Imię i nazwisko: Dame Hilary Mary Mantel

Data i miejsce urodzenia: 6 lipca 1952 · Glossop

Data i miejsce śmierci: 22 września 2022 · Exeter

Narodowość: angielska

Język: angielski

Alma Mater: University of Sheffield

Dziedzina sztuki: literatura piękna


text:
# Arame
Aramu, Arame, Arama, Aram (orm. Արամա) – pierwszy władca Urartu. Panował w latach 859–844 p.n.e.
O procesie powstawania Urartu zachowało się mało informacji. Pozostaje niejasnym, kto był następcą Arama: jego rywal Lutipri czy syn Lutipriego – Sarduri I. W połowie IX wieku p.n.e. na terenie niegdysiejszego Urartu trwał proces zjednoczenia plemion Nairi w jedno scentralizowane państwo. Prawdopodobnie Aramu i Lutipri stali na czele dwóch różnych plemion. Walkę o przejęcie władzy zwierzchniej wygrał ostatecznie Lutipri. Za czasów Arama stolicą Urartu było miasto Arzaszkun. Po jego zburzeniu przez Asyryjczyków, już za panowania Sarduriego I, stolica została przeniesiona do Tuszpy.

## Rywalizacja Urartu z Asyrią
Aram był współczesny królowi Salmanasarowi III, panującemu w Asyrii w latach 858–824 p.n.e. Zachowały się asyryjskie źródła pisane z tego okresu, w których niejednokrotnie jest wspomniany Arame. Za jego panowania Asyria regularnie najeżdżała sąsiednie Urartu, które w połowie IX wieku p.n.e. nie było jeszcze w stanie odeprzeć jej ataków. Asyryjczycy zapuszczali się w głąb państwa, wywożąc stamtąd bydło i konie.

## Pierwszy najazd Salmanasara III
W 858 roku p.n.e. Salmanasar III przedsięwziął udaną wyprawę wojenną przeciwko Urartu. Największym sukcesem Asyryjczyków było zburzenie pogranicznej twierdzy Sugunii, co umożliwiło im dotarcie do jeziora Wan bez dalszych przeszkód. Arame przeżył najazd. Zachowała się asyryjska relacja o wyprawie Salmanasara III:
„[...] ku Sugunii, twierdzy Arama Urartyjczyka, zbliżyłem się, miasto otoczyłem, zdobyłem, wielu wrogów zabiłem, łupy uniosłem, stos z głów przed ich miastem zrobiłem, czternaście osad ogniem spaliłem. Z Sugunii wyszedłem, do morza Nairi zszedłem, moją broń w morzu obmyłem, ofiarę moim bogom złożyłem”.

## Drugi najazd Salmanasara III
W 856 roku p.n.e. Salmanasara III po raz drugi najechał Urartu. Decydujące starcie miało miejsce pod Arzaszku (lokalizacja nie jest znana). Inskrypcja Salmanasara III opisuje:
„[...] ku Arzaszku, miastu królewskiemu zbliżyłem się. Urartyjczyk Arame przestraszył się goryczy mojej potężnej broni i potężnej bitwy i opuścił miasto. Wspiął się w góry Adduri; za nim się wspiąłem i ja, potężną bitwę uczyniłem w górach, 3400 żołnierzy pokonałem swoją bronią, jak Adad, chmurę nad nimi wylałem deszczem, ich krwią zabarwiłem górę jak sierść, jego obóz zdobyłem, jego rydwany, jeźdźców, koni, muły, osłomuły, własność i bogate łupy uniosłem z gór. Arame, ratując swój żywot, uciekł na niedostępną górę. W mojej potężnej sile, jak tur, zdławiłem jego kraj, osady obróciłem w ruiny i spaliłem ogniem. Miasto Arzaszku i osady wokół zdobyłem i spaliłem ogniem. Stosy z głów uczyniłem naprzeciwko miejskich bram. Część ludzi żywych rzuciłem na stos, a część wokół nabiłem na pal. [...] Zszedłem do morza kraju Nairi, straszną broń Aszura obmyłem w morzu, złożyłem ofiary, uczyniłem wizerunek mojej potęgi i zapisałem na nim chwałę Aszurowi, wielkiemu władcy, mojemu panu, szlaki mojej odwagi i sławne czyny”.
Ponieważ tekst zawiera tylko opis zdobycia Arzaszku, istnieje przypuszczenie, że wojska urartyjskie nie były w stanie pokonać najeźdźców na otwartym terenie. Prowadziły prawdopodobnie wojnę partyzancką, chroniąc się po atakach w górach, podczas gdy urodzajne tereny Wyżyny Armeńskiej były plądrowane przez wojska Salmanasara III.

## Rozwój armii urartyjskiej
Systematyczne najazdy Asyrii przyczyniły się do rozwoju urartyjskiej wojskowości. Zapoczątkowany za Arama proces modernizacji wojska zakończył się za jego następcę Sarduriego I, który z powodzeniem odpierał najazdy sąsiada. Na przedstawiających żołnierzy płaskorzeźbach z IX wieku p.n.e. widać, że przekształcenie armii urartyjskiej zmierzało od wzorca hetyckiego w kierunku wzorca asyryjskiego: skórzane i drewniane hełmy zastąpiono brązowymi, zwiększyła się ilość broni żelaznej. Istotnym czynnikiem, który pozwolił Urartu skutecznie odpierać ataki Asyrii, było rozwinięcie monumentalnej architektury obronnej. Urartyjczycy budowali coraz więcej twierdz, wykorzystując do prac narzędzia żelazne.

wikiname: plwiki

title: Arame

in_language: pl

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Arame
 |imiona            =
 |grafika           = Urartu 860 840-en.svg
 |opis grafiki      = Urartu w połowie IX wieku p.n.e.
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = [[Królowie Urartu|król Urartu]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = 859 roku p.n.e.
 |1. do             = 844 roku p.n.e.
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     =
 |1. następca       = [[Lutipri]]
 |dynastia          =
 |data urodzenia    = I połowa IX wieku
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = 844 rok p.n.e.
 |miejsce śmierci   =
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            =
 |matka             =
 |rodzeństwo        =
 |1. związek z      =
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         =
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Aramu''', '''Arame''', '''Arama''', '''Aram''' ([[Język ormiański|orm.]] Արամա) – pierwszy władca [[Urartu]]. Panował w latach 859–844 p.n.e.

O procesie powstawania Urartu zachowało się mało informacji. Pozostaje niejasnym, kto był następcą Arama: jego rywal [[Lutipri]] czy syn Lutipriego – [[Sarduri I]]. W połowie IX wieku p.n.e. na terenie niegdysiejszego Urartu trwał proces zjednoczenia plemion [[Nairi]] w jedno scentralizowane państwo. Prawdopodobnie Aramu i Lutipri stali na czele dwóch różnych plemion. Walkę o przejęcie władzy zwierzchniej wygrał ostatecznie Lutipri. Za czasów Arama stolicą Urartu było miasto [[Arzaszkun]]. Po jego zburzeniu przez [[Asyria|Asyryjczyków]], już za panowania Sarduriego I, stolica została przeniesiona do [[Tuszpa|Tuszpy]].

== Rywalizacja Urartu z Asyrią ==
Aram był współczesny królowi [[Salmanasar III|Salmanasarowi III]], panującemu w Asyrii w latach 858–824 p.n.e. Zachowały się asyryjskie źródła pisane z tego okresu, w których niejednokrotnie jest wspomniany Arame. Za jego panowania Asyria regularnie najeżdżała sąsiednie Urartu, które w połowie IX wieku p.n.e. nie było jeszcze w stanie odeprzeć jej ataków. Asyryjczycy zapuszczali się w głąb państwa, wywożąc stamtąd bydło i konie.

== Pierwszy najazd Salmanasara III ==
W 858 roku p.n.e. Salmanasar III przedsięwziął udaną wyprawę wojenną przeciwko Urartu. Największym sukcesem Asyryjczyków było zburzenie pogranicznej twierdzy [[Sugunia|Sugunii]], co umożliwiło im dotarcie do [[Wan (jezioro)|jeziora Wan]] bez dalszych przeszkód. Arame przeżył najazd. Zachowała się asyryjska relacja o wyprawie Salmanasara III:
: „[...] ku Sugunii, twierdzy Arama Urartyjczyka, zbliżyłem się, miasto otoczyłem, zdobyłem, wielu wrogów zabiłem, łupy uniosłem, stos z głów przed ich miastem zrobiłem, czternaście osad ogniem spaliłem. Z Sugunii wyszedłem, do morza Nairi zszedłem, moją broń w morzu obmyłem, ofiarę moim bogom złożyłem”<ref name="Дьяконов">И.М. Дьяконов, ''Ассиро-Вавилонские источники по истории Урарту'', „Вестник древней истории” 2–4 (1951).</ref>.

== Drugi najazd Salmanasara III ==
W 856 roku p.n.e. Salmanasara III po raz drugi najechał Urartu. Decydujące starcie miało miejsce pod [[Arzaszku]] (lokalizacja nie jest znana). Inskrypcja Salmanasara III opisuje:
: „[...] ku Arzaszku, miastu królewskiemu zbliżyłem się. Urartyjczyk Arame przestraszył się goryczy mojej potężnej broni i potężnej bitwy i opuścił miasto. Wspiął się w góry Adduri; za nim się wspiąłem i ja, potężną bitwę uczyniłem w górach, 3400 żołnierzy pokonałem swoją bronią, jak [[Adad]], chmurę nad nimi wylałem deszczem, ich krwią zabarwiłem górę jak sierść, jego obóz zdobyłem, jego rydwany, jeźdźców, koni, muły, [[osłomuł]]y, własność i bogate łupy uniosłem z gór. Arame, ratując swój żywot, uciekł na niedostępną górę. W mojej potężnej sile, jak [[tur]], zdławiłem jego kraj, osady obróciłem w ruiny i spaliłem ogniem. Miasto Arzaszku i osady wokół zdobyłem i spaliłem ogniem. Stosy z głów uczyniłem naprzeciwko miejskich bram. Część ludzi żywych rzuciłem na stos, a część wokół [[Nabicie na pal|nabiłem na pal]]. [...] Zszedłem do morza kraju Nairi, straszną broń [[Aszur (bóg)|Aszura]] obmyłem w morzu, złożyłem ofiary, uczyniłem wizerunek mojej potęgi i zapisałem na nim chwałę Aszurowi, wielkiemu władcy, mojemu panu, szlaki mojej odwagi i sławne czyny”<ref name="Дьяконов"/>.

Ponieważ tekst zawiera tylko opis zdobycia Arzaszku, istnieje przypuszczenie, że wojska urartyjskie nie były w stanie pokonać najeźdźców na otwartym terenie. Prowadziły prawdopodobnie wojnę partyzancką, chroniąc się po atakach w górach, podczas gdy urodzajne tereny [[Wyżyna Armeńska|Wyżyny Armeńskiej]] były plądrowane przez wojska Salmanasara III.

== Rozwój armii urartyjskiej ==
Systematyczne najazdy Asyrii przyczyniły się do rozwoju urartyjskiej wojskowości. Zapoczątkowany za Arama proces modernizacji wojska zakończył się za jego następcę Sarduriego I, który z powodzeniem odpierał najazdy sąsiada. Na przedstawiających żołnierzy płaskorzeźbach z IX wieku p.n.e. widać, że przekształcenie armii urartyjskiej zmierzało od wzorca [[Hetyci|hetyckiego]] w kierunku wzorca asyryjskiego: skórzane i drewniane hełmy zastąpiono [[Brązy|brązowymi]], zwiększyła się ilość broni żelaznej. Istotnym czynnikiem, który pozwolił Urartu skutecznie odpierać ataki Asyrii, było rozwinięcie monumentalnej architektury obronnej. Urartyjczycy budowali coraz więcej twierdz, wykorzystując do prac narzędzia żelazne.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Zimansky P.E., ''Ecology and empire. The structure of the Urartian state'', Chicago 1985. {{ISBN|0-918986-41-9}}.
* Меликишвили Г.А., ''Урартские клинообразные надписи'', Москва 1960.
* Пиотровский Б.Б., ''Ванское царство (Урарту)'', Москва 1959.

[[Kategoria:Królowie Urartu]]
[[Kategoria:Zmarli w 844 p.n.e.]]

title: Arame

Okres: od 859 roku p.n.e. · do 844 roku p.n.e.

Następca: Lutipri

Data urodzenia: I połowa IX wieku

Data śmierci: 844 rok p.n.e.


text:
# Strzelectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920 – trap, drużynowo
Trap drużynowo był jedną z konkurencji strzeleckich na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920. Zawody odbyły się w dniach 22-23 lipca. W zawodach uczestniczyło 48 zawodników z 8 państw.

## Wyniki
Maksymalna liczba punktów do zdobycia wynosiła 600. Strzały oddawano w 7 turach z odległości 15 metrów (po 10, 10, 15, 15, 20, 20 strzałów). Po pierwszych czterech turach (50 strzałach) odpadły 3 najsłabsze ekipy.
| Pozycja | Państwo           | Zawodnicy                                                                                | Wyniki  | Wyniki  | Wyniki  | Wyniki  | Wyniki       | Wyniki  | Wyniki  | Wyniki  | Wyniki       |
| Pozycja | Państwo           | Zawodnicy                                                                                | 1 seria | 2 seria | 3 seria | 4 seria | Po 4 seriach | 5 seria | 6 seria | 7 seria | Łączny wynik |
| ------- | ----------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------- | ------- | ------- | ------- | ------------ | ------- | ------- | ------- | ------------ |
|         | Stany Zjednoczone | Mark Arie Frank Troeh Horace Bonser Forest McNeir Frank Wright Jay Clark                                                                    | 57      | 58      | 79      | 81      | 275          | 113     | 110     | 49      | 547          |
|         | Belgia            | Albert Bosquet Joseph Cogels Émile Dupont Henri Quersin Louis Van Tilt Edouard Feisinger                                                    | 50      | 52      | 79      | 80      | 261          | 100     | 100     | 42      | 503          |
|         | Szwecja           | Erik Lundquist Per Kinde Fredric Landelius Alfred Swahn Karl Richter Erik Sökjer-Petersén                                                   | 56      | 51      | 79      | 74      | 260          | 95      | 101     | 44      | 500          |
| 4       | Wielka Brytania   | Harry Humby William Grosvenor William Ellicott George Whitaker Ernest Pocock Charles Palmer                                                 | 51      | 54      | 73      | 76      | 254          | 89      | 106     | 39      | 488          |
| 5       | Kanada            | George Beattie Samuel Vance William Hamilton James Montgomery James Oliver William McLaren                                                  | 51      | 54      | 76      | 71      | 252          | 99      | 93      | 30      | 474          |
| 6       | Holandia          | Reindert de Favauge Cornelis van der Vliet Pieter Waller Emile Jurgens Franciscus Jurgens Eduardus van Voorst tot Voorst Christiaan Moltzer | 46      | 51      | 65      | 60      | 222          |         |         |         |              |
| 7       | Norwegia          | Oluf Wesmann-Kjær Nordal Lunde Harald Natvig Thorsten Johansen Hans Nordvik Ole Lilloe-Olsen                                                | 40      | 47      | 68      | 55      | 210          |         |         |         |              |
| 7       | Francja           | André Fleury Marcel Lafitte Henri de Castex Augustin Berjat René Texier Jean de Lareinty-Tholozan                                           | 44      | 46      | 65      | 55      | 210          |         |         |         |              |

wikitext:
{{Główny artykuł|Strzelectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920}}
{{Wyniki infobox
 |plik             =
 |impreza          = Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920
 |dyscyplina       = Strzelectwo
 |konkurencja      = Trap, drużynowo
 |pierwsze miejsce = {{flaga|USA|48}} [[Mark Arie]], [[Horace Bonser]], [[Jay Clark]], [[Forest McNeir]], [[Frank Troeh]], [[Frank Wright]]
 |drugie miejsce   = {{flaga|BEL}} [[Albert Bosquet]], [[Joseph Cogels]], [[Émile Dupont]], [[Edouard Feisinger]], [[Henri Quersin]], [[Louis Van Tilt]]
 |trzecie miejsce  = {{flaga|SWE}} [[Per Kinde]], [[Fredric Landelius]], [[Erik Lundquist]], [[Karl Richter (strzelec sportowy)|Karl Richter]], [[Erik Sökjer-Petersén]], [[Alfred Swahn]]
}}
{{Strzelectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920}}
'''Trap drużynowo''' był jedną z konkurencji strzeleckich na [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920|Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920]]. Zawody odbyły się w dniach 22-23 lipca. W zawodach uczestniczyło 48 zawodników z 8 państw.

== Wyniki ==
Maksymalna liczba punktów do zdobycia wynosiła 600. Strzały oddawano w 7 turach z odległości 15 metrów (po 10, 10, 15, 15, 20, 20 strzałów). Po pierwszych czterech turach (50 strzałach) odpadły 3 najsłabsze ekipy.

{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|+
! rowspan=2|Pozycja
! width=120 rowspan=2|Państwo
! width=180 rowspan=2|Zawodnicy
! colspan=9|Wyniki
|-
! width=60|1 seria
! width=60|2 seria
! width=60|3 seria
! width=60|4 seria
! width=60|Po 4 seriach
! width=60|5 seria
! width=60|6 seria
! width=60|7 seria
! width=60|Łączny wynik
|- bgcolor=gold
| [[Plik:Med 1.png]]||align=left|{{państwo|USA|48}}||align=left|[[Mark Arie]]
[[Frank Troeh]]
[[Horace Bonser]]
[[Forest McNeir]]
[[Frank Wright]]
[[Jay Clark]]||57||58||79||81||'''275'''||113||110||49||'''547'''
|-bgcolor=silver
| [[Plik:Med 2.png]]||align=left|{{państwo|BEL}}||align=left|[[Albert Bosquet]]
[[Joseph Cogels]]
[[Émile Dupont]]
[[Henri Quersin]]
[[Louis Van Tilt]]
[[Edouard Feisinger]]||50||52||79||80||'''261'''||100||100||42||'''503'''
|-bgcolor=cc9966
| [[Plik:Med 3.png]]||align=left|{{państwo|SWE}}||align=left|[[Erik Lundquist]]
[[Per Kinde]]
[[Fredric Landelius]]
[[Alfred Swahn]]
[[Karl Richter (strzelec sportowy)|Karl Richter]]
[[Erik Sökjer-Petersén]]||56||51||79||74||'''260'''||95||101||44||'''500'''
|-
| 4||align=left|{{państwo|GBR}}||align=left|[[Harry Humby]]
[[William Grosvenor]]
[[William Ellicott]]
[[George Whitaker]]
[[Ernest Pocock]]
[[Charles Palmer]]||51||54||73||76||'''254'''||89||106||39||'''488'''
|-
| 5||align=left|{{państwo|CAN|1868}}||align=left|[[George Beattie]]
[[Samuel Vance]]
[[William Hamilton (strzelec)|William Hamilton]]
[[James Montgomery (strzelec)|James Montgomery]]
[[James Oliver]]
[[William McLaren]]||51||54||76||71||'''252'''||99||93||30||'''474'''
|-
| 6<ref group=uwaga>Jeden z zawodników był prawdopodobnie rezerwowym</ref>||align=left|{{państwo|NED}}||align=left|[[Reindert de Favauge]]
[[Cornelis van der Vliet]]
[[Pieter Waller]]
[[Emile Jurgens]]
[[Franciscus Jurgens]]
[[Eduardus van Voorst tot Voorst]]
[[Christiaan Moltzer]]||46||51||65||60||'''222'''
|-
|rowspan=2| 7||align=left|{{państwo|NOR}}||align=left|[[Oluf Wesmann-Kjær]]
[[Nordal Lunde]]
[[Harald Natvig]]
[[Thorsten Johansen]]
[[Hans Nordvik]]
[[Ole Lilloe-Olsen]]||40||47||68||55||'''210'''
|-
|align=left|{{państwo|FRA}}||align=left|[[André Fleury]]
[[Marcel Lafitte]]
[[Henri de Castex]]
[[Augustin Berjat]]
[[René Texier]]
[[Jean de Lareinty-Tholozan]]
||44||46||65||55||'''210'''
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}
== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = https://www.olympedia.org/results/51614 | tytuł = Shooting at the 1920 Summer Olympics; Trap, Team, Men | opublikowany = olympedia.org | język = en | data dostępu = 2023-05-08}}
* {{Cytuj stronę| url = http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1920/SHO/mens-trap-team.html| tytuł = ''Shooting at the 1920 Antwerpen Summer Games:Men's Trap, Team''| opublikowany = sports-reference.com| data dostępu = 2013-08-21| język = en| archiwum = https://web.archive.org/web/20120812203725/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1920/SHO/mens-trap-team.html| zarchiwizowano = 2012-08-12}}
* {{cytuj stronę | nazwisko = Wudarski | imię = Paweł | rok = 1999 | url = http://olympic.w.interia.pl/ | tytuł = Wyniki Igrzysk Olimpijskich | data dostępu = 2013-08-21}}

[[Kategoria:Strzelectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920]]

title: · Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920StrzelectwoTrap, drużynowo

Złoty medal: Mark Arie, Horace Bonser, Jay Clark, Forest McNeir, Frank Troeh, Frank Wright

Srebrny medal: Albert Bosquet, Joseph Cogels, Émile Dupont, Edouard Feisinger, Henri Quersin, Louis Van Tilt

Brązowy medal: Per Kinde, Fredric Landelius, Erik Lundquist, Karl Richter, Erik Sökjer-Petersén, Alfred Swahn

title: Strzelectwo na · Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920 ·

wojskowy, 30 m: mężczyźni

wojskowy, 30 m, druż.: mężczyźni

dowolny, 50 m: mężczyźni

dowolny, 50 m, druż.: mężczyźni

stojąc, 50 m: mężczyźni

stojąc, 50 m, druż.: mężczyźni

trzy postawy, 300 m: mężczyźni

trzy postawy, 300 m, druż.: mężczyźni

leżąc, 300 m: mężczyźni

leżąc, 300 m, druż.: mężczyźni

stojąc, 300 m: mężczyźni

stojąc, 300 m, druż.: mężczyźni

leżąc, 600 m: mężczyźni

leżąc, 600 m, druż.: mężczyźni

leżąc, 300 i 600 m, druż.: mężczyźni

runda pojedyncza: mężczyźni

runda pojedyncza, druż.: mężczyźni

runda podwójna: mężczyźni

runda podwójna, druż.: mężczyźni

trap: mężczyźni

trap, druż.: mężczyźni


text:
# Temple of Lies
Temple of Lies – album studyjny zespołu Bonfire, wydany 13 kwietnia 2018 roku nakładem wytwórni AFM Records na CD i LP.

## Powstanie
Po ukazaniu się Byte the Bullet zespół zmienił wydawcę, podpisując kontrakt z AFM Records. Zamiarem zespołu przy tworzeniu Temple of Lies było nawiązanie brzmieniem do takich albumów, jak Fireworks, Point Blank i Branded. Zespół skupił się także na jakości tekstów. Tytuł albumu nawiązuje do „kłamstw naszego świata”.
Album został wyprodukowany przez Hansa Zillera we Flatliners Recording Studios w Ingolstadt.

## Odbiór
Album zajął 29. miejsce na niemieckiej oraz 54. miejsce na szwajcarskiej liście przebojów.

## Lista utworów
1. „In the Beginning” (01:53)
2. „Temple of Lies” (04:47)
3. „On the Wings of an Angel” (04:30)
4. „Feed the Fire (Like a Bonfire)” (05:13)
5. „Stand or Fall” (03:16)
6. „Comin' Home” (06:00)
7. „I'll Never Be Loved By You” (05:31)
8. „Fly Away” (04:46)
9. „Love the Way You Hate Me” (03:45)
10. „Crazy Over You” (03:48)
11. „Friedensreich II - The Return Of The Zünsler Into The T.O.L.” (bonus) (19:38)

## Wykonawcy
- Alexx Stahl – wokal
- Hans Ziller – gitary, wokal wspierający
- Frank Pané – gitary, wokal wspierający
- Ronnie Parkes – gitara basowa, wokal wspierający
- Tim Breideband – perkusja

title: Temple of Lies

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Temple of Lies
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Bonfire (zespół muzyczny)|Bonfire]]
 |wydany                    = 2018
 |nagrywany                 =
 |gatunek                   = [[hard rock]], [[heavy metal]]
 |długość                   = 63:07
 |wytwórnia                 = [[AFM Records]]
 |producent                 = [[Hans Ziller]]
 |oceny                     =
 |rok wydania               = 2018
 |poprzedni album           = [[Byte the Bullet]]
 |rok poprzedniego albumu   = 2017
 |następny album            = [[Legends (album)|Legends]]
 |rok następnego albumu     = 2018
}}
'''Temple of Lies''' – album studyjny zespołu [[Bonfire (zespół muzyczny)|Bonfire]], wydany 13 kwietnia [[2018 w muzyce|2018]] roku nakładem wytwórni AFM Records na [[płyta kompaktowa|CD]] i [[płyta gramofonowa|LP]]<ref>{{Cytuj | url = https://www.discogs.com/master/1347146-Bonfire-Temple-Of-Lies | tytuł = Bonfire – Temple Of Lies | opublikowany = Discogs | data dostępu = 2022-02-08}}</ref>.

== Powstanie ==
Po ukazaniu się ''[[Byte the Bullet]]'' zespół zmienił wydawcę, podpisując kontrakt z AFM Records<ref>{{Cytuj | url = http://bonfire.de/english/bio.php | tytuł = Biography | opublikowany = [[Bonfire (zespół muzyczny)|Bonfire]] | data dostępu = 2022-02-08}}</ref>. Zamiarem zespołu przy tworzeniu ''Temple of Lies'' było nawiązanie brzmieniem do takich albumów, jak ''[[Fireworks (album Bonfire)|Fireworks]]'', ''[[Point Blank (album Bonfire)|Point Blank]]'' i ''[[Branded (album Bonfire)|Branded]]''. Zespół skupił się także na jakości tekstów. Tytuł albumu nawiązuje do „kłamstw naszego świata”<ref name="rrbe">{{Cytuj | url = https://www.rockreport.be/albums/bonfire-temple-of-lies | tytuł = Bonfire – Temple Of Lies | opublikowany = Rock Report | data dostępu = 2022-02-08}}</ref>.

Album został wyprodukowany przez [[Hans Ziller|Hansa Zillera]] we Flatliners Recording Studios w [[Ingolstadt]]<ref name="rrbe"/>.

== Odbiór ==
Album zajął 29. miejsce na [[GfK Entertainment|niemieckiej]] oraz 54. miejsce na [[Alben Top 100|szwajcarskiej]] liście przebojów<ref>{{Cytuj | url = https://austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Bonfire&titel=Temple+Of+Lies&cat=a | tytuł = Bonfire – Temple Of Lies | opublikowany = austriancharts.at | data dostępu = 2022-02-08}}</ref>.

== Lista utworów ==
# „In the Beginning” (01:53)
# „Temple of Lies” (04:47)
# „On the Wings of an Angel” (04:30)
# „Feed the Fire (Like a Bonfire)” (05:13)
# „Stand or Fall” (03:16)
# „Comin' Home” (06:00)
# „I'll Never Be Loved By You” (05:31)
# „Fly Away” (04:46)
# „Love the Way You Hate Me” (03:45)
# „Crazy Over You” (03:48)
# „Friedensreich II - The Return Of The Zünsler Into The T.O.L.” (bonus) (19:38)

== Wykonawcy ==
* [[Alexx Stahl]] – wokal
* [[Hans Ziller]] – gitary, wokal wspierający
* [[Frank Pané]] – gitary, wokal wspierający
* [[Ronnie Parkes]] – gitara basowa, wokal wspierający
* [[Tim Breideband]] – perkusja

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Albumy Bonfire]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 2018]]

title: Temple of Lies

Gatunek: hard rock, heavy metal

Wydawnictwo: AFM Records

Producent: Hans Ziller

Byte the Bullet · (2017): Temple of Lies · (2018) · Legends · (2018)


text:
# Góra Bernadzikiewicza
Góra Bernadzikiewicza (norw. Bernadzikiewiczfjellet) - góra na Spitsbergenie, we wschodniej części pasma Gór Piłsudskiego, o wysokości 751 m n.p.m. Nazwana na cześć Stefana Bernadzikiewicza, kierownika polskiej ekspedycji na Spitsbergen w 1934 roku. Nazwę nadał w 1953 roku Norweski Instytut Polarny.

title: Góra Bernadzikiewicza

wikitext:
{{Góra infobox
 |nazwa                 = Góra Bernadzikiewicza
 |nazwa oryginalna      =
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |państwo               = Svalbard
 |położenie             =
 |pasmo                 = [[Góry Piłsudskiego]]
 |wysokość              = 751
 |kod mapy              = NO-21
 |wybitność             =
 |współrzędne           = 77°15′N 16°0′E
 |commons               =
}}
'''Góra Bernadzikiewicza''' ([[język norweski|norw.]] ''Bernadzikiewiczfjellet'') - góra na [[Spitsbergen]]ie, we wschodniej części pasma [[Góry Piłsudskiego|Gór Piłsudskiego]], o wysokości 751 m n.p.m. Nazwana na cześć [[Stefan Bernadzikiewicz|Stefana Bernadzikiewicza]], kierownika polskiej ekspedycji na Spitsbergen w [[1934]] roku. Nazwę nadał w [[1953]] roku [[Norweski Instytut Polarny]].

== Bibliografia ==
* ''[http://www.azpolonia.com/index.php?sitelg=en&p=article&aid=179 Polacy na Spitsbergenie]'', ostatni dostęp: 23 sierpnia 2009
* ''[https://archive.ph/20141228163827/http://hornsund.igf.edu.pl/hornsund.old/polnazwy.html Polskie nazwy geograficzne na Spitsbergenie]'', ostatni dostęp: 23 sierpnia 2009
* ''[http://ksng.gugik.gov.pl/pliki/protokol_ksng/protokol_ksng-41_posiedzenie.pdf Protokół z XLI posiedzenia Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych]'', ostatni dostęp: 14 września 2011

[[Kategoria:Szczyty Svalbardu|B]]

title: Góra Bernadzikiewicza

Państwo: Norwegia

Terytorium zależne: Svalbard

Położenie: Svalbard

Pasmo: Góry Piłsudskiego


text:
# Donum vitae
Donum Vitae – instrukcja "o szacunku dla rodzącego się życia i o godności jego przekazywania", wydana 22 lutego 1987 przez Kongregację Nauki Wiary, która dotyka aspektów bioetyki z punktu widzenia katolickiego.
Encyklika była owocem "szerokiej konsultacji, a w szczególności uważnej oceny oświadczeń Episkopatów". Została zaadresowana nie tylko do małżonków, ale także do farmaceutów, lekarzy, etyków, teologów, polityków.
Dokument podkreśla m.in. jasny sprzeciw Kościoła wobec metody in vitro. Stwierdza też, że embrion powinien być traktowany jako osoba od początku swego istnienia. Instrukcja ta nie stwierdza wprawdzie, że embrion jest osobą (aby nie formułować wyraźnego stwierdzenia natury filozoficznej) lecz zwraca uwagę na fakt, że istnieje ścisłe powiązanie między wymiarem ontologicznym a specyficzną wartością każdej istoty ludzkiej.

Na mocy zjednoczenia substancjalnego z duszą rozumną, ciało ludzkie nie może być uważane tylko za zespół tkanek, narządów i funkcji; nie może być oceniane na równi z ciałem zwierząt, jest bowiem istotną częścią osoby, która przez to ciało objawia się i wyraża.

W 2008 roku została wydana instrukcja Dignitas Personae jako uzupełnienie Donum Vitae o nowsze zagadnienia bioetyczne.

title: Donum vitae

wikitext:
'''Donum Vitae''' – instrukcja "o szacunku dla rodzącego się życia i o godności jego przekazywania", wydana [[22 lutego]] [[1987]] przez [[Kongregacja Nauki Wiary|Kongregację Nauki Wiary]], która dotyka aspektów [[bioetyka|bioetyki]] z punktu widzenia katolickiego.

Encyklika była owocem "szerokiej konsultacji, a w szczególności uważnej oceny oświadczeń Episkopatów"<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WR/kongregacje/kdwiary/zbior/t_2_19.html ''Instrukcja o szacunku dla rodzącego się życia ludzkiego i o godności jego przekazywania odpowiedzi na niektóre aktualne zagadnienia "Donum vitae"'' - www.opoka.org.pl]</ref>. Została zaadresowana nie tylko do małżonków, ale także do farmaceutów, lekarzy, etyków, teologów, polityków.

Dokument podkreśla m.in. jasny sprzeciw Kościoła wobec metody [[Zapłodnienie pozaustrojowe|in vitro]]. Stwierdza też, że embrion powinien być traktowany jako osoba od początku swego istnienia<ref>[http://bioetyka.pl/docs/eticamedica.pdf Prof. Gonzalo Herranz, Ética médica, s. 36. UNAV, Pamplona]</ref>. Instrukcja ta nie stwierdza wprawdzie, że embrion jest osobą (aby nie formułować wyraźnego stwierdzenia natury filozoficznej) lecz zwraca uwagę na fakt, że istnieje ścisłe powiązanie między wymiarem [[ontologia|ontologicznym]] a specyficzną wartością każdej [[istota ludzka|istoty ludzkiej]]<ref>[http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20081208_dignitas-personae_pl.html ''Instrukcja "Dignitas personae", n.5 - www.vatican.va'']</ref>.

{{Cytat
 |treść = Na mocy zjednoczenia substancjalnego z duszą rozumną, ciało ludzkie nie może być uważane tylko za zespół tkanek, narządów i funkcji; nie może być oceniane na równi z ciałem zwierząt, jest bowiem istotną częścią osoby, która przez to ciało objawia się i wyraża.
 |styl = środek
}}

W [[2008]] roku została wydana instrukcja [[Dignitas Personae]] jako uzupełnienie ''Donum Vitae'' o nowsze zagadnienia bioetyczne.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WR/kongregacje/kdwiary/zbior/t_2_19.html Polski tekst Donum vitae]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Bioetyka]]
[[Kategoria:Kościół katolicki]]


text:
# Karol Jancewicz
Karol Jancewicz, także Charles Jancewicz (ur. ok. 1793-1795 w Warszawie lub w woj. wileńskim, zm. 26 kwietnia 1881 w Ipswich) – napoleończyk, oficer powstania listopadowego, działacz emigracyjny, przedsiębiorca; kawaler Złotego Krzyża Orderu Virtuti Militari, baron.

## Życiorys
Pochodził ze Żmudzi, z rodziny szlacheckiej. Służył w Wojsku Polskim Księstwa Warszawskiego. Brał udział w wyprawie Napoleona na Moskwę w roku 1812 (m.in. przebywał w Moskwie w czasie pożaru tego miasta), po upadku której dostał się do niewoli rosyjskiej. W bliżej nie ustalonych okolicznościach zbiegł, a następnie przedostał się do Francji, gdzie wstąpił w szeregi armii francuskiej. Według legendy, otrzymał Krzyż Legii Honorowej (lub medal) od samego Napoleona, który miał zdjąć ów krzyż z własnej piersi i uhonorować nim Jancewicza. W kampanii napoleońskiej Karol Jancewicz otrzymał wiele ran, m.in. był raniony szablą w twarz, a pozostała po tym urazie blizna stanowiła swego rodzaju znak rozpoznawczy Jancewicza w późniejszych latach.
W powstaniu listopadowym służył początkowo jako porucznik (od 21 grudnia), następnie jako kapitan (15 czerwca) i major w 2 Pułku Mazurów. 4 października 1831 r. otrzymał Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari. Następnego dnia przekroczył granicę pruską z armią gen. Macieja Rybińskiego.
Po upadku powstania wyemigrował na zachód Europy (m.in. do Bourges, Poitiers, Besançon, Rufféc, Paryża, Londynu, Jersey, Ipswich). Był współautorem aktu Konfederacji Narodu Polskiego, ogłoszonego w Paryżu, w dniu 25 lutego 1836, tj. w piątą rocznicę bitwy grochowskiej. Konfederacja została zawiązana w celu zjednoczenia całej emigracji polskiej i połączenia wysiłków zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości. W listopadzie 1836 został wydalony do Anglii. W roku 1837 wstąpił do Komisji do Zbadania Finansów Rady Gospodarczej w Szwajcarii; był także członkiem Ogółu Londyńskiego oraz członkiem Zjednoczenia gminy Westminster w Londynie, w którym tymczasowo pełnił funkcję sekretarza. W 1838 opublikował odezwę „Ogół Londyński do Emigracji Polskiej”. Także w Londynie wstąpił w struktury Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (lipiec 1846), lecz już w roku następnym, wyrokiem Sądu Bratniego w Lyonie, został wykreślony z listy członków za nieszanowanie woli większości (11 października 1847).
W czasie wojny krymskiej współorganizował polski oddział dla wsparcia wojsk sułtana przeciwko Rosji. W marcu 1858 r. został uhonorowany przez francuskiego wicekonsula Medalem św. Heleny, ustanowionym dla żołnierzy walczących pod sztandarami Napoleona I. Otrzymał ponadto dwa inne medale.
W Wielkiej Brytanii był znany jako Charles Jancewicz. Po kilkukrotnych nieudanych próbach otrzymania brytyjskiego obywatelstwa (1855-1859), uzyskał naturalizację w dniu 12 grudnia 1866 r. Ostatnie lata życia spędził w angielskim Ispwich, gdzie posiadał czynne prawo wyborcze oraz kilka nieruchomości. Po raz pierwszy ożenił się w roku 1844 w kolegiacie westminsterskiej, w Londynie. Po śmierci pierwszej żony ożenił się po raz drugi: 12 sierpnia 1851 zawarł w Lambeth związek małżeński z Angielką Elizabeth Taylor (1810-1880), z którą adoptował w szpitalu w Saint Helier córkę Honorę.
Zmarł 26 kwietnia 1881 roku. Został pochowany na Ipswich Old Cemetery w Suffolk. Z inicjatywy Honory Ryan wykonano na kamieniu nagrobnym w języku angielskim inskrypcję-wiersz opiewający jej ojca i Polskę.
Po śmierci Jancewicza, na łamach The Ipswich Journal (30 kwietnia 1881) ukazał się nekrolog zatytułowany An Eventful Life, poświęcony pamięci polskiego barona.

title: Karol Jancewicz

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Karol Jancewicz
 |imię i nazwisko org       = Charles Jancewicz
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = ok. 1793-1795
 |miejsce urodzenia         = [[Warszawa]] lub [[Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)|woj. wileńskie]]
 |data śmierci              = 26 kwietnia 1881
 |miejsce śmierci           = [[Ipswich]]
 |zawód                     = baron, żołnierz, działacz emigracyjny, przedsiębiorca
 |odznaczenia               = {{order|VM|KZ}} {{order|LH}} {{order|FR-MH}}
 |commons                   =
}}
[[Plik:Grave of Major Baron Charles Jancewicz, Ipswich Cemetary, Suffolk.jpg|mały|Nagrobek Karola Jancewicza i Elizabeth Jancewcz na Ipswich Old Cemetery w [[Suffolk]], [[Wielka Brytania]]]]
'''Karol Jancewicz''', także Charles Jancewicz (ur. ok. 1793<ref>Według inskrypcji na nagrobku oraz według nekrologu zamieszczonego na łamach ''Edinburgh Evening News'' (2 V 1881), Karol Jancewicz żył 88 lat (a więc mógł urodzić się w roku 1793).</ref>-1795<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Charles & Elizabeth Jancewicz |czasopismo = Flickr |data dostępu = 2018-04-08 |url = https://www.flickr.com/photos/8118630@N08/22118806562 |język = en}}</ref> w [[Warszawa|Warszawie]] lub w [[Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita)|woj. wileńskim]]<ref name=":5">Archiwum brytyjskiego Home Office, dokumenty oznaczone sygnaturą HO/1/136/5286 i datowane na 12 grudnia 1866 r.</ref>, zm. 26 kwietnia 1881 w [[Ipswich]]<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Martin Nicholson's Cemetery Project |data dostępu = 2018-04-08 |opublikowany = www.martin-nicholson.info |url = http://www.martin-nicholson.info/cemetery/cemeteryipcem.htm}}</ref>) – napoleończyk, oficer [[Powstanie listopadowe|powstania listopadowego]], działacz emigracyjny, przedsiębiorca; kawaler Złotego Krzyża Orderu Virtuti Militari, baron.

== Życiorys ==
Pochodził ze [[Żmudź|Żmudzi]], z rodziny szlacheckiej<ref name=":2">{{Cytuj |autor = Marian Tyrowicz |tytuł = Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832-1863. Przewodnik biobibliograficzny |data = 1964 |miejsce = Warszawa |s = 244}}</ref>. Służył w Wojsku Polskim [[Księstwo Warszawskie|Księstwa Warszawskiego]]<ref name=":4">{{Cytuj |autor = [[Robert Bielecki]] |tytuł = Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego |data = 1996 |wolumin = II |miejsce = Warszawa |s = 188}}</ref>. Brał udział w [[Inwazja na Rosję (1812)|wyprawie Napoleona na Moskwę]] w roku 1812 (m.in. przebywał w [[Moskwa|Moskwie]] w czasie pożaru tego miasta<ref name=":3">{{Cytuj |autor = |tytuł = An Eventful Life |czasopismo = The Ipswich Journal |data = 1881-04-30 |s = 5}}</ref>), po upadku której dostał się do niewoli rosyjskiej. W bliżej nie ustalonych okolicznościach zbiegł, a następnie przedostał się do Francji, gdzie wstąpił w szeregi armii francuskiej<ref name=":3" />. Według legendy, otrzymał Krzyż [[Legia Honorowa|Legii Honorowej]] (lub medal) od samego [[Napoleon Bonaparte|Napoleona]], który miał zdjąć ów krzyż z własnej piersi i uhonorować nim Jancewicza<ref name=":3" />. W [[Wojny napoleońskie|kampanii napoleońskiej]] Karol Jancewicz otrzymał wiele ran, m.in. był raniony szablą w twarz, a pozostała po tym urazie blizna stanowiła swego rodzaju znak rozpoznawczy Jancewicza w późniejszych latach<ref name=":3" />.

W [[Powstanie listopadowe|powstaniu listopadowym]] służył początkowo jako porucznik (od 21 grudnia<ref name=":4" />), następnie jako kapitan (15 czerwca) i major w [[2 Pułk Mazurów|2 Pułku Mazurów]]<ref name=":2" />. 4 października 1831 r. otrzymał Krzyż Złoty [[Order Virtuti Militari|Orderu Virtuti Militari]]<ref>{{Cytuj |autor = Janusz Stankiewicz |tytuł = KAWALEROWIE ORDERU VIRTUTI MILITARI |data dostępu = 2018-04-10 |opublikowany = www.stankiewicze.com |url = http://web.archive.org/web/20080506200356/http://www.stankiewicze.com/vm/vm_j.htm}}</ref>. Następnego dnia przekroczył granicę pruską<ref name=":4" /> z armią [[Maciej Rybiński (generał)|gen. Macieja Rybińskiego]].

Po upadku powstania wyemigrował na zachód Europy (m.in. do [[Bourges]], [[Poitiers]], [[Besançon]], Rufféc, [[Paryż]]a, [[Londyn]]u, [[Jersey]], [[Ipswich]]). Był współautorem aktu Konfederacji Narodu Polskiego<ref name=":2" />, ogłoszonego w Paryżu, w dniu 25 lutego 1836, tj. w piątą rocznicę [[Bitwa o Olszynkę Grochowską|bitwy grochowskiej]]. Konfederacja została zawiązana w celu zjednoczenia całej [[Wielka Emigracja|emigracji polskiej]] i połączenia wysiłków zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Postępowa publicystyka emigracyjna 1831-1846. Wybór źródeł |data = 1961 |s = 267}}</ref>. W listopadzie 1836 został wydalony do Anglii<ref name=":4" />. W roku 1837 wstąpił do Komisji do Zbadania Finansów Rady Gospodarczej w Szwajcarii; był także członkiem Ogółu Londyńskiego oraz członkiem Zjednoczenia gminy Westminster w Londynie, w którym tymczasowo pełnił funkcję sekretarza<ref name=":2" />. W 1838 opublikował odezwę „Ogół Londyński do Emigracji Polskiej”<ref>{{Cytuj |autor = Karol Jancewicz |tytuł = Ogol Londynski do Emigracji Polskiej |data = 1838 |data dostępu = 2018-04-08 |wydawca = impr. Bourgogne et Martinet |url = https://books.google.pl/books/about/Ogol_Londynski_do_Emigracji_Polskiej.html?id=abbFmAEACAAJ&redir_esc=y |język = pl}}</ref>. Także w Londynie wstąpił w struktury [[Towarzystwo Demokratyczne Polskie|Towarzystwa Demokratycznego Polskiego]] (lipiec 1846), lecz już w roku następnym, wyrokiem Sądu Bratniego w [[Lyon]]ie, został wykreślony z listy członków za nieszanowanie woli większości (11 października 1847)<ref name=":2" />.

W czasie [[Wojna krymska|wojny krymskiej]] współorganizował polski oddział dla wsparcia wojsk sułtana przeciwko Rosji<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Death of a Polish veteran |czasopismo = Edinburgh Evening News |data = 1881-05-02}}</ref>. W marcu 1858 r. został uhonorowany przez francuskiego wicekonsula [[Medal Świętej Heleny|Medalem św. Heleny]], ustanowionym dla żołnierzy walczących pod sztandarami Napoleona I<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = La Médaille de Ste.-Hélène |czasopismo = Chronique de Jersey |data = 1858-03-20}}</ref>. Otrzymał ponadto dwa inne medale<ref name=":3" />.

[[Plik:Ipcem2.jpg|mały|Inskrypcja-wiersz na nagrobku Karola Jancewicza]]
W Wielkiej Brytanii był znany jako ''Charles Jancewicz''<ref name=":1" />. Po kilkukrotnych nieudanych próbach otrzymania brytyjskiego obywatelstwa (1855-1859), uzyskał naturalizację w dniu 12 grudnia 1866 r<ref>{{Cytuj |autor = Mieczysław Paszkiewicz |tytuł = Polacy naturalizowani w Wielkiej Brytanii w XIX wieku |data = 1966 |miejsce = Buenos Aires - Paryż}}</ref><ref name=":5" />. Ostatnie lata życia spędził w angielskim [[Ipswich|Ispwich]], gdzie posiadał czynne prawo wyborcze oraz kilka nieruchomości<ref name=":0" />. Po raz pierwszy ożenił się w roku 1844 w [[Opactwo Westminsterskie|kolegiacie westminsterskiej]], w Londynie<ref>''Registration Marriage Index, 1837-1915''</ref>. Po śmierci pierwszej żony ożenił się po raz drugi: 12 sierpnia 1851 zawarł w [[Lambeth]] związek małżeński z Angielką Elizabeth Taylor<ref>London Metropolitan Archives; London, England; ''Church of England Parish Registers, 1754-1931;'' Reference Number: ''p85/jna3/046''</ref> (1810-1880), z którą adoptował w szpitalu w [[Saint Helier]]<ref>{{Cytuj |tytuł = A history of Gloucester Street - theislandwiki |data dostępu = 2018-04-09 |opublikowany = www.theislandwiki.org |url = http://www.theislandwiki.org/index.php/A_history_of_Gloucester_Street |język = en}}</ref> córkę Honorę.

Zmarł 26 kwietnia 1881 roku. Został pochowany na Ipswich Old Cemetery w [[Suffolk]]<ref name=":1" />. Z inicjatywy Honory Ryan wykonano na kamieniu nagrobnym w języku angielskim inskrypcję-wiersz opiewający jej ojca i Polskę.

Po śmierci Jancewicza, na łamach ''The Ipswich Journal'' (30 kwietnia 1881) ukazał się nekrolog zatytułowany ''An Eventful Life'', poświęcony pamięci polskiego barona.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Jancewicz, Karol}}
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Demokratycznego Polskiego]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (powstanie listopadowe)]]
[[Kategoria:Oficerowie kawalerii powstania listopadowego]]
[[Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej]]
[[Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem św. Heleny]]
[[Kategoria:Polacy w Wielkiej Brytanii 1795–1918]]
[[Kategoria:Polska szlachta]]
[[Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska)]]
[[Kategoria:Urodzeni w XVIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1881]]

title: Karol JancewiczCharles Jancewicz

Data i miejsce urodzenia: ok. 1793-1795 · Warszawa lub woj. wileńskie

Data i miejsce śmierci: 26 kwietnia 1881 · Ipswich


text:
# Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w piłce nożnej kobiet
Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w piłce nożnej kobiet (ang. CONCACAF Women's U-20 Championship) – turniej piłkarski w Ameryce Północnej organizowany co dwa lata przez CONCACAF (ang. Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football) dla zrzeszonych reprezentacji krajowych kobiet do lat 20. Pełnią funkcję kwalifikacji do mistrzostw świata U–20 – do światowego czempionatu awansuje dwa najlepsze zespoły danej edycji turnieju Ameryki Północnej.

## Historia
Zapoczątkowany został w 2002 roku przez CONCACAF jako Mistrzostwa Ameryki Północnej U-19 w piłce nożnej kobiet. Najpierw w meczach eliminacyjnych zostały wyłonione 8 najlepszych drużyn, które awansowały do turnieju finałowego. Rozgrywki zostały rozegrane na stadionach Trynidadu i Tobago. W turnieju finałowym 2002 uczestniczyły reprezentacje Haiti, Jamajki, Kostaryki, Panamy, Meksyku, Stanów Zjednoczonych, Surinamu oraz Trynidadu i Tobago. Drużyny zostały podzielone na 2 grupy i systemem kołowym rozegrały miejsca na podium w swoich grupach. Pierwszy turniej wygrały (mistrzowie grup) reprezentacja Meksyku i Stanów Zjednoczonych.
Od II edycji po eliminacjach w turnieju finałowym 8 drużyn najpierw zostały rozbite na dwie grupy, a potem czwórka najlepszych zespołów systemem pucharowym wyłoniła mistrza.
W 2008 została zmieniona nazwa na Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w piłce nożnej kobiet.

## Finały
| 2002 Szczegóły | Trynidad i Tobago | / Meksyk i Stany Zjednoczone (zwycięzcy grup) | / Meksyk i Stany Zjednoczone (zwycięzcy grup) | / Meksyk i Stany Zjednoczone (zwycięzcy grup) | / Trynidad i Tobago i Kostaryka (wicemistrzowie grup) | / Trynidad i Tobago i Kostaryka (wicemistrzowie grup) | / Trynidad i Tobago i Kostaryka (wicemistrzowie grup) | 8  |
| 2004 Szczegóły | Kanada            | Kanada                                        | 2:1 po dogr.                                  | Stany Zjednoczone                             | Kostaryka                                             | 4:3                                                   | Meksyk                                                | 8  |
| 2006 Szczegóły | Meksyk            | Stany Zjednoczone                             | 3:2                                           | Kanada                                        | Meksyk                                                | 4:1                                                   | Jamajka                                               | 8  |
|                |                   | Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20            |                                               |                                               |                                                       |                                                       |                                                       |    |
| 2008 Szczegóły | Meksyk            | Kanada                                        | 1:0                                           | Stany Zjednoczone                             | Meksyk                                                | 2:2 po dogr. karne 3:2                                | Kostaryka                                             | 8  |
| 2010 Szczegóły | Gwatemala         | Stany Zjednoczone                             | 1:0                                           | Meksyk                                        | Kostaryka                                             | 1:0                                                   | Kanada                                                | 8  |
| 2012 Szczegóły | Panama            | Stany Zjednoczone                             | 2:1                                           | Kanada                                        | Meksyk                                                | 5:0                                                   | Panama                                                | 8  |
| 2014 Szczegóły | Kajmany           | Stany Zjednoczone                             | 4:0                                           | Meksyk                                        | Kostaryka                                             | 7:3 po dogr.                                          | Trynidad i Tobago                                     | 8  |
| 2015 Szczegóły | Honduras          | Stany Zjednoczone                             | 1:0                                           | Kanada                                        | Meksyk                                                | 2:0                                                   | Honduras                                              | 8  |
| 2018 Szczegóły | Trynidad i Tobago | Meksyk                                        | 1:1 po dogr. karne 4:2                        | Stany Zjednoczone                             | Haiti                                                 | 1:0                                                   | Kanada                                                | 8  |
| 2020 Szczegóły | Dominikana        | Stany Zjednoczone                             | 4:1                                           | Meksyk                                        | nie rozgrywano                                        | nie rozgrywano                                        | nie rozgrywano                                        | 16 |
| 2022 Szczegóły | Dominikana        | Stany Zjednoczone                             | 2:0                                           | Meksyk                                        | Kanada                                                | 2:0                                                   | Portoryko                                             | 16 |
| 2023 Szczegóły | Dominikana        | Meksyk                                        | 4:1                                           | Stany Zjednoczone                             | Kanada                                                | 5:3 po dogr.                                          | Kostaryka                                             | 8  |

## Statystyki
| Lp. | Drużyna           | Mistrz | Wicemistrz | Lata triumfów                                  |
| --- | ----------------- | ------ | ---------- | ---------------------------------------------- |
| 1.  | Stany Zjednoczone | 8      | 4          | 2002, 2006, 2010, 2012, 2014, 2015, 2020, 2022 |
| 2.  | Meksyk            | 3      | 2          | 2002, 2018, 2023                               |
| 3.  | Kanada            | 2      | 3          | 2004*, 2008                                    |

* = jako gospodarz.

wikitext:
{{Liga infobox
 |nazwa               = Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 kobiet
 |inne nazwy          = CONCACAF Women's U-20 Championship
 |grafika             =
 |podpis grafiki      =
 |państwo             =
 |skrót               =
 |sport               = [[piłka nożna]]
 |organizator         = [[CONCACAF]]
 |data założenia      = 2002
 |założyciel          =
 |poprzednia nazwa    =
 |zawodowa od         =
 |data rozwiązania    =
 |nowa nazwa          =
 |prezes              =
 |przewodniczący RN   =
 |partner TV          =
 |sponsor             =
 |zwycięzca           =
 |awans               =
 |spadek              =
 |liczba drużyn       = 8 (finał)
 |puchary             =
 |obecny sezon        =
 |pierwszy zwycięzca  = {{Reprezentacja|MEX|rodzaj=U-19|pnk}} i {{Reprezentacja|USA|rodzaj=U-19|pnk}}
2002
 |ostatni zwycięzca   = {{Reprezentacja|MEX|rodzaj=U-20|pnk}}
2023
 |najwięcej zwycięstw = {{Reprezentacja|USA|rodzaj=U-20|pnk}}
8 razy
 |commons             =
 |www                 = http://www.concacaf.com/category/under-20s-women
}}
'''Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w piłce nożnej kobiet''' ([[język angielski|ang.]] ''CONCACAF Women's U-20 Championship'') – turniej [[piłka nożna|piłkarski]] w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]] organizowany co dwa lata przez [[CONCACAF]] (ang. Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football) dla zrzeszonych reprezentacji krajowych kobiet do lat 20. Pełnią funkcję kwalifikacji do [[Mistrzostwa świata U-20 w piłce nożnej kobiet|mistrzostw świata U–20]] – do światowego czempionatu awansuje dwa najlepsze zespoły danej edycji turnieju Ameryki Północnej.

== Historia ==
Zapoczątkowany został w 2002 roku przez CONCACAF jako Mistrzostwa Ameryki Północnej U-19 w piłce nożnej kobiet. Najpierw w meczach eliminacyjnych zostały wyłonione 8 najlepszych drużyn, które awansowały do turnieju finałowego. Rozgrywki zostały rozegrane na stadionach Trynidadu i Tobago. W turnieju finałowym 2002 uczestniczyły reprezentacje Haiti, Jamajki, Kostaryki, Panamy, Meksyku, Stanów Zjednoczonych, Surinamu oraz Trynidadu i Tobago. Drużyny zostały podzielone na 2 grupy i systemem kołowym rozegrały miejsca na podium w swoich grupach. Pierwszy turniej wygrały (mistrzowie grup) [[Reprezentacja Meksyku U-19 w piłce nożnej kobiet|reprezentacja Meksyku]] i [[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stanów Zjednoczonych]]<ref>[http://www.rsssf.com/tablesc/cam-wom-u19-02.html "CONCACAF Under 19 Womens Qualifying Tournament 2001/02", RSSSF]</ref>.

Od II edycji po eliminacjach w turnieju finałowym 8 drużyn najpierw zostały rozbite na dwie grupy, a potem czwórka najlepszych zespołów systemem pucharowym wyłoniła mistrza.

W 2008 została zmieniona nazwa na Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w piłce nożnej kobiet.

== Finały ==
{| border=1 style="border-collapse:collapse; font-size:90%;" cellpadding=3 cellspacing=0 width=100%

|- bgcolor=#C1D8FF
!rowspan=2 width=5%|Rok
!rowspan=2 width=10%|Gospodarz
! rowspan="51" width="1%" bgcolor="ffffff" |
!colspan=3|Finał
! rowspan="51" width="1%" bgcolor="ffffff" |
!colspan=3|Mecz o 3 miejsce
! rowspan="51" width="1%" bgcolor="ffffff" |
!rowspan=2 width=7%|Liczba finalistów
|- bgcolor=#EFEFEF
!width=15%|Mistrz
!width=10%|Wynik
!width=15%|Wicemistrz
!width=15%|Trzecie miejsce
!width=10%|Wynik
!width=15%|Czwarte miejsce

|-
! colspan="2" |
! colspan="3" | Mistrzostwa Ameryki Północnej U-19
! colspan="5" |
|-

|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|2002
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-19 w Piłce Nożnej Kobiet 2002|Szczegóły]]''
| {{Flaga|TRI}}
[[Trynidad i Tobago]]
|colspan="3" | {{Flaga|MEX}} / {{Flaga|USA}}
[[Reprezentacja Meksyku U-19 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]] i [[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-19 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]] (zwycięzcy grup)
|colspan="3" | {{Flaga|TRI}} / {{Flaga|CRC}}
[[Reprezentacja Trynidadu i Tobago U-19 w piłce nożnej kobiet|Trynidad i Tobago]] i [[Reprezentacja Kostaryki U-19 w piłce nożnej kobiet|Kostaryka]] (wicemistrzowie grup)
|8

|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|2004
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-19 w Piłce Nożnej Kobiet 2004|Szczegóły]]''
| {{Flaga|CAN}}
[[Kanada]]
| {{Flaga|CAN}}
'''[[Reprezentacja Kanady U-19 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]'''
|'''2:1''' [[Dogrywka|po dogr.]]
| {{Flaga|USA}}
[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-19 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]
| {{Flaga|CRC}}
[[Reprezentacja Kostaryki U-19 w piłce nożnej kobiet|Kostaryka]]
|'''4:3'''
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-19 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
|8

|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|2006
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-19 w Piłce Nożnej Kobiet 2006|Szczegóły]]''
| {{Flaga|MEX}}
[[Meksyk]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-19 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''3:2'''
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-19 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-19 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
|'''4:1'''
| {{Flaga|JAM}}
[[Reprezentacja Jamajki U-19 w piłce nożnej kobiet|Jamajka]]
|8

|-
! colspan="2" |
! colspan="3" | Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20
! colspan="5" |
|-

|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|2008
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2008|Szczegóły]]''
| {{Flaga|MEX}}
[[Meksyk]]
| {{Flaga|CAN}}
'''[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]'''
|'''1:0'''
| {{Flaga|USA}}
[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
|'''2:2''' po dogr.
[[Rzut karny (piłka nożna)|karne]] 3:2
| {{Flaga|CRC}}
[[Reprezentacja Kostaryki U-20 w piłce nożnej kobiet|Kostaryka]]
|8

|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|2010
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2010|Szczegóły]]''
| {{Flaga|GUA}}
[[Gwatemala]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''1:0'''
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
| {{Flaga|CRC}}
[[Reprezentacja Kostaryki U-20 w piłce nożnej kobiet|Kostaryka]]
|'''1:0'''
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
|8

|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|2012
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2012|Szczegóły]]''
| {{Flaga|PAN}}
[[Panama]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''2:1'''
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
|'''5:0'''
| {{Flaga|PAN}}
[[Reprezentacja Panamy U-20 w piłce nożnej kobiet|Panama]]
|8

|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|2014
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2014|Szczegóły]]''
| {{Flaga|CAY}}
[[Kajmany (wyspy)|Kajmany]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''4:0'''
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
| {{Flaga|CRC}}
[[Reprezentacja Kostaryki U-20 w piłce nożnej kobiet|Kostaryka]]
|'''7:3''' po dogr.
| {{Flaga|TRI}}
[[Reprezentacja Trynidadu i Tobago U-20 w piłce nożnej kobiet|Trynidad i Tobago]]
|8

|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|2015
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2015|Szczegóły]]''
| {{Flaga|HON}}
[[Honduras]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''1:0'''
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
|'''2:0'''
| {{Flaga|HON}}
[[Reprezentacja Hondurasu U-20 w piłce nożnej kobiet|Honduras]]
|8

|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|2018
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2018|Szczegóły]]''
| {{Flaga|TRI}}
[[Trynidad i Tobago]]
| {{Flaga|MEX}}
'''[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]'''
|'''1:1''' po dogr.
[[Rzut karny (piłka nożna)|karne]] 4:2
| {{Flaga|USA}}
[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]
| {{Flaga|HAI}}
[[Reprezentacja Haiti U-20 w piłce nożnej kobiet|Haiti]]
|'''1:0'''
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
|8

|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|2020
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2020|Szczegóły]]''
| {{Flaga|DOM}}
[[Dominikana]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''4:1'''
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
| colspan="3" |nie rozgrywano
|16

|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|2022
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2022|Szczegóły]]''
| {{Flaga|DOM}}
[[Dominikana]]
| {{Flaga|USA}}
'''[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]'''
|'''2:0'''
| {{Flaga|MEX}}
[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
|'''2:0'''
| {{Flaga|PUR}}
[[Reprezentacja Portoryka U-20 w piłce nożnej kobiet|Portoryko]]
|16

|- align=center bgcolor=#D0E7FF
|2023
''[[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej Kobiet 2023|Szczegóły]]''
| {{Flaga|DOM}}
[[Dominikana]]
| {{Flaga|MEX}}
'''[[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]'''
|'''4:1'''
| {{Flaga|USA}}
[[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]
| {{Flaga|CAN}}
[[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
|'''5:3''' po dogr.
| {{Flaga|CRC}}
[[Reprezentacja Kostaryki U-20 w piłce nożnej kobiet|Kostaryka]]
|8
|}

== Statystyki ==
{| class=wikitable
|-
!align=center|Lp.
!align=center width=25%|Drużyna
!align=center width=10%|Mistrz
!align=center width=10%|Wicemistrz
!align=center|Lata triumfów
|-
| 1.
| {{Flaga|USA}} [[Reprezentacja Stanów Zjednoczonych U-20 w piłce nożnej kobiet|Stany Zjednoczone]]
|align=center| 8
|align=center| 4
| 2002, 2006, 2010, 2012, 2014, 2015, 2020, 2022
|-
| 2.
| {{Flaga|MEX}} [[Reprezentacja Meksyku U-20 w piłce nożnej kobiet|Meksyk]]
|align=center| 3
|align=center| 2
| 2002, 2018, 2023
|-
| 3.
| {{Flaga|CAN}} [[Reprezentacja Kanady U-20 w piłce nożnej kobiet|Kanada]]
|align=center| 2
|align=center| 3
| 2004*, 2008
|-
|}
: <nowiki>*</nowiki> = ''jako gospodarz''.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.concacaf.com/category/under-20s-women | tytuł = Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 na stronie CONCACAF | opublikowany = concacaf.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20131118214105/http://www.concacaf.com/category/under-20s-women | zarchiwizowano = 2013-11-18}} {{lang|en}}
* [http://www.rsssf.com/tablesc/cam-wom-u19-02.html Mistrzostwa CONCACAF U-20 w serwisie RSSSF] {{lang|en}}

{{Futbol międzynarodowy kobiet}}

[[Kategoria:Międzynarodowe rozgrywki narodowych reprezentacji w piłce nożnej kobiet]]

title: Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 kobietCONCACAF Women's U-20 Championship

Dyscyplina: piłka nożna

Organizator rozgrywek: CONCACAF

Liczba drużyn: 8 (finał)

Pierwszy zwycięzca: Meksyk U-19 i Stany Zjednoczone U-19 · 2002

Obecny zwycięzca: Meksyk U-20 · 2023

Najwięcej zwycięstw: Stany Zjednoczone U-20 · 8 razy


text:
# Krwawa setka. 100 najważniejszych powieści kryminalnych
Krwawa setka. 100 najważniejszych powieści kryminalnych – książka krytycznoliteracka omawiająca 100 powieści kryminalnych. Jej autorami są profesor Wojciech Burszta i dr hab. Mariusz Czubaj. Książka ukazała się w 2007 w wydawnictwie Wyd. Muza, Warszawskie Wydawnictwo Literackie, s. 286, ISBN 978-83-7495-171-5. Mariusz Czubaj jest współautorem i autorem kilku powieści kryminalnych.
W Wielkiej Brytanii opracowano w 1990 listę 100 powieści kryminalnych - The Top 100 Crime Novels of All Time, a w USA w 1995 The Top 100 Mystery Novels of All Time, w Japonii w 1985 Tozai Mystery Best 100, w 2012 50 tytułów.

wikitext:
{{dopracować|źródła=2025-01}}

'''Krwawa setka. 100 najważniejszych powieści kryminalnych''' – książka [[Krytyka literacka|krytycznoliteracka]] omawiająca 100 [[Powieść kryminalna|powieści kryminalnych]]. Jej autorami są profesor [[Wojciech Burszta]] i dr hab. [[Mariusz Czubaj]]. Książka ukazała się w 2007 w wydawnictwie [[Muza (oficyna wydawnicza)|Wyd. Muza]], Warszawskie Wydawnictwo Literackie, s. 286, {{ISBN|978-83-7495-171-5}}. Mariusz Czubaj jest współautorem i autorem kilku powieści kryminalnych.

W Wielkiej Brytanii opracowano w 1990 listę 100 powieści kryminalnych - ''The Top 100 Crime Novels of All Time'', a w USA w 1995 ''The Top 100 Mystery Novels of All Time'', w Japonii w 1985 ''Tozai Mystery Best 100'', w 2012 50 tytułów.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.portalkryminalny.pl/content/view/202/39/ Portal kryminalny]
* [http://lubimyczytac.pl/ksiazka/72748/krwawa-setka-100-najwazniejszych-powiesci-kryminalnych Lubimyczytac.pl]

[[Kategoria:Polska krytyka literacka]]
[[Kategoria:Utwory literackie z 2007]]
[[Kategoria:Polska eseistyka]]
[[Kategoria:Powieści kryminalne i sensacyjne]]


text:
# Don Juan (film 1926)
Don Juan (lub: Wieża miłości) – pierwszy film zrealizowany przez braci Warner w technice dźwiękowej Vitaphone, jego reżyserem był Alan Crosland. Datę premiery (6 sierpnia 1926) uznaje się za datę inaugurującą przełom dźwiękowy w kinie.
W kwietniu 1926  bracia Warner wykupili od firmy Western Electric patent dźwiękowy Vitaphone, oparty na nagrywaniu dźwięku na płyty gramofonowe. Mieli nadzieję, że dźwięk w filmie pozwoli na zastąpienie akompaniatorów muzycznych, towarzyszących ówcześnie projekcji, zapewni też prowincjonalnej publiczności możliwość cieszenia się nagraniami wybitnych muzyków podczas pokazu.
Niebawem rozpoczęto w Nowym Jorku tworzenie filmu dźwiękowego. W sali Manhattan Opera zarejestrowano liczące 325 słów przemówienie Willa Haysa, prezesa Motion Pictures Producers and Distributors Association, inaugurujące erę filmu dźwiękowego. Film nie zawierał żadnych dialogów, jedynie ścieżkę muzyczną. Na jej synchronizację z obrazem wydano 110 000 dolarów. Skomponowaną przez Henry'ego Hadleya muzykę wykonała orkiestra Filharmonii Nowojorskiej.
Film okazał się olbrzymim sukcesem – publiczność odebrała go bardzo entuzjastycznie, bilety na kolejne seanse szybko wyprzedano.

## Obsada
- John Barrymore jako Don Jose de Marana/Don Juan
- Jane Winton jako Donna Isobel
- John Roche jako Leandro
- Mary Astor jako Adriana della Varnese
- Nigel de Brulier jako Marchese Rinaldo
- Warner Oland jako Cezar Borgia
- Myrna Loy jako Mai, dama dworu
- Estelle Taylor jako Lukrecja Borgia
- Montagu Love jako hrabia Giano Donati
- Josef Swickard jako książę Della Varnese
- Willard Louis jako Pedrillo
- Hedda Hopper jako Marchesia Rinaldo
- Lionel Braham jako książę Margoni (niewymieniony w czołówce)
- Helene Costello jako Rena, pokojówka Adriany (niewymieniona w czołówce)
- Helena D'Algy jako Donna Elvira (niewymieniona w czołówce)
- Yvonne Day jako Don Juan w wieku 5 lat (niewymieniony w czołówce)
- Philippe De Lacy jako Don Juan w wieku 10 lat (niewymieniony w czołówce)
- Emily Fitzroy jako wdowa (niewymieniona w czołówce)
- John George jako dzwonnik (niewymieniony w czołówce)
- Gibson Gowland jako dżentelmen z Rzymu (niewymieniony w czołówce)
- Phyllis Haver jako Imperia (niewymieniona w czołówce)
- Sheldon Lewis jako dżentelmen z Rzymu (niewymieniony w czołówce)
- June Marlowe jako Trusia (niewymieniona w czołówce)
- Dick Sutherland jako dżentelmen z Rzymu (niewymieniony w czołówce)
- Gustav von Seyffertitz jako alchemik Neri (niewymieniony w czołówce)
- Helen Lee Worthing jako Eleanora (niewymieniona w czołówce)

title: Don Juan (film 1926)

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Don Juan
Wieża miłości
 |oryginalny tytuł = Don Juan
 |grafika          = DonJuanPoster2.jpg
 |opis grafiki     = Plakat filmu
 |alt grafiki      =
 |gatunek          =
 |rok produkcji    = 1926
 |data premiery    = 6 sierpnia 1926
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
 |język            = niemy, angielskie napisy
 |czas trwania     = 111 min
 |reżyseria        = Alan Crosland
 |scenariusz       = [[Bess Meredyth]]
 |główne role      = [[John Barrymore]]
[[Jane Winton]]
[[John Roche]]
[[Mary Astor]]
[[Nigel de Brulier]]
 |muzyka           = [[Henry Kimball Hadley]]
 |zdjęcia          =
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           =
 |produkcja        =
 |wytwórnia        = Warner Bros.
 |dystrybucja      =
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          = Category:Don Juan (1926 film)
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Don Juan''' (lub: '''Wieża miłości''') – pierwszy film zrealizowany przez [[Warner Bros.|braci Warner]] w technice dźwiękowej [[Vitaphone]], jego reżyserem był [[Alan Crosland]]. Datę premiery (6 sierpnia [[1926 w filmie|1926]]) uznaje się za datę inaugurującą [[przełom dźwiękowy]] w kinie{{r|ency}}.

W kwietniu 1926  bracia Warner wykupili od firmy [[Western Electric]] patent dźwiękowy Vitaphone, oparty na nagrywaniu dźwięku na płyty gramofonowe. Mieli nadzieję, że dźwięk w filmie pozwoli na zastąpienie akompaniatorów muzycznych, towarzyszących ówcześnie projekcji, zapewni też prowincjonalnej publiczności możliwość cieszenia się nagraniami wybitnych muzyków podczas pokazu.

[[Plik:Don Juan 1926.jpg|thumb|left|200px|Kolejka przed Warner's Theatre w dniu premiery filmu]]
Niebawem rozpoczęto w Nowym Jorku tworzenie filmu dźwiękowego. W sali [[Manhattan Opera]] zarejestrowano liczące 325 słów przemówienie [[Will H. Hays|Willa Haysa]], prezesa [[Motion Pictures Producers and Distributors Association]], inaugurujące erę filmu dźwiękowego. Film nie zawierał żadnych dialogów, jedynie ścieżkę muzyczną. Na jej synchronizację z obrazem wydano 110 000 dolarów{{r|toep.25}}. Skomponowaną przez [[Henry Kimball Hadley|Henry'ego Hadleya]] muzykę wykonała orkiestra [[Filharmonia Nowojorska|Filharmonii Nowojorskiej]].

Film okazał się olbrzymim sukcesem – publiczność odebrała go bardzo entuzjastycznie, bilety na kolejne seanse szybko wyprzedano.

== Obsada ==
* [[John Barrymore]] jako Don Jose de Marana/[[Don Juan (postać fikcyjna)|Don Juan]]
* [[Jane Winton]] jako Donna Isobel
* [[John Roche]] jako Leandro
* [[Mary Astor]] jako Adriana della Varnese
* [[Nigel de Brulier]] jako Marchese Rinaldo
* [[Warner Oland]] jako [[Cezar Borgia]]
* [[Myrna Loy]] jako Mai, dama dworu
* [[Estelle Taylor]] jako [[Lukrecja Borgia]]
* [[Montagu Love]] jako hrabia Giano Donati
* [[Josef Swickard]] jako książę Della Varnese
* [[Willard Louis]] jako Pedrillo
* [[Hedda Hopper]] jako Marchesia Rinaldo
* [[Lionel Braham]] jako książę Margoni (niewymieniony w czołówce)
* [[Helene Costello]] jako Rena, pokojówka Adriany (niewymieniona w czołówce)
* [[Helena D'Algy]] jako Donna Elvira (niewymieniona w czołówce)
* Yvonne Day jako Don Juan w wieku 5 lat (niewymieniony w czołówce)
* [[Philippe De Lacy]] jako Don Juan w wieku 10 lat (niewymieniony w czołówce)
* [[Emily Fitzroy]] jako wdowa (niewymieniona w czołówce)
* [[John George]] jako dzwonnik (niewymieniony w czołówce)
* [[Gibson Gowland]] jako dżentelmen z Rzymu (niewymieniony w czołówce)
* [[Phyllis Haver]] jako Imperia (niewymieniona w czołówce)
* [[Sheldon Lewis]] jako dżentelmen z Rzymu (niewymieniony w czołówce)
* [[June Marlowe]] jako Trusia (niewymieniona w czołówce)
* [[Dick Sutherland]] jako dżentelmen z Rzymu (niewymieniony w czołówce)
* [[Gustav von Seyffertitz]] jako alchemik Neri (niewymieniony w czołówce)
* [[Helen Lee Worthing]] jako Eleanora (niewymieniona w czołówce)

== Zobacz też ==
* [[Fotodrama stworzenia]]
* [[Śpiewak jazzbandu]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="ency"> ''Przełom dźwiękowy'' [w:] {{cytuj |autor = Tadeusz Lubelski (red.) |tytuł=[[Encyklopedia kina]]|miejsce=Kraków|data=2003}}</ref><ref name="toep.25">{{cytuj |autor= Jerzy Toeplitz |tytuł=Historia sztuki filmowej |wydawca=Filmowa Agencja Wydawnicza |miejsce=Warszawa |data=1956 |s=25 |opis=tom 2: 1918-1928}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj |autor=*Jerzy Toeplitz |tytuł=Historia sztuki filmowej |wydawca=Filmowa Agencja Wydawnicza |miejsce=Warszawa |data=1956 |opis=tom 2: 1918-1928}}
* {{cytuj |url=http://www.silentera.com/PSFL/data/D/DonJuan1926.html |tytuł=Sielnt Era. Don Juan |język=en |data dostępu=2011-08-27}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy romantyczne]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy przygodowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 1926 roku]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Alana Croslanda]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni Warner Bros.]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy czarno-białe]]
{{Kontrola autorytatywna}}

title: Don Juan · Wieża miłościDon Juan

Data premiery: 6 sierpnia 1926

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Język: niemy, angielskie napisy

Czas trwania: 111 min

Reżyseria: Alan Crosland

Scenariusz: Bess Meredyth

Główne role: John Barrymore · Jane Winton · John Roche · Mary Astor · Nigel de Brulier

Muzyka: Henry Kimball Hadley

Wytwórnia: Warner Bros.


text:
# Bezżuchwowce
Bezżuchwowce, bezszczękowce (Agnatha, czyt. agnata) – takson prymitywnych, pozbawionych szczęk kręgowców wodnych, do których należą minogokształtne i śluzicokształtne oraz wymarłe kostnopancerne, Heterostraci i Thelodonti. W zależności od przyjętej systematyki klasyfikowany jest w randze nadgromady, supergromady lub infratypu.

## Budowa
Ciało współczesnych przedstawicieli bezszczękowców jest silnie wydłużone, cylindryczne, pokryte pozbawioną łusek skórą z wielowarstwowym nabłonkiem, pokrytą śluzem. Układy mięśniowy, nerwowy z narządami zmysłów, krążenia i wydalniczy przypominają analogiczne układy ryb. Prymitywny kręgosłup złożony jest z chrzęstnych płytek leżących wzdłuż chrzęstnej struny grzbietowej. Czaszka chrzęstno-błoniasta, u śluzic pozbawiona oczu, zakończona zębokształtnymi wyrostkami na języku zamiast szczęk. Śluzice mają od 5 do 15 par worków skrzelowych, od których odchodzą kanały łączące się pod skórką i uchodzące do gardzieli oraz do otworów po bokach ciała. Brak płetwy grzbietowej. Minogi natomiast mają dobrze rozwinięte, na ogół nieduże oczy oraz dwie płetwy – grzbietową i grzbietowo-ogonową. Otwór gębowy ma postać okrągłej przyssawki, wewnątrz której znajdują się rogowe ząbki oraz fałd – również pokryty ząbkami. Występuje 7 par workowatych skrzeli, otwierających się na zewnątrz 7 parami otworów skrzelowych. Układ krwionośny zamknięty, przez serce przepływa wyłącznie pozbawiona tlenu krew żylna.

## Odżywianie się
Współczesne bezszczękowce są pozbawione żołądka. Śluzice są padlinożercami lub pasożytami – żerują głównie na ciałach ryb i głowonogów – wgryzają się głęboko w ich ciało, aby pić krew i wyjadać tkanki mięsne. Oprócz kilku wyjątków minogi są pasożytami – żerują one głównie na rybach, przysysając się do ich ciał i wysysając krew. W wyniku jej ubytku ofiara minoga, mimo że ten już odpłynął, jest najczęściej tak osłabiona, że umiera. Niekiedy minogi jedzą także małe bezkręgowce morskie.

## Rozmnażanie się
U bezżuchwowców występuje zapłodnienie zewnętrzne. Minogi są zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Na czas składania jaj minogi migrują do rzek i wraz z rozpoczęciem tarła przestają się odżywiać. Następują zmiany anatomiczne: u samic powiększa się płetwa grzbietowa i pojawia zgrubienie w okolicy odbytowej, u samców natomiast wykształca druga płetwa odbytowa. Minogi jaja składają w zagłębieniu w podłożu. Robią to tylko raz w życiu, po czym giną. Ze złożonych jaj wylęgają się larwy, zwane ślepicami, które zagrzebują się w podłożu i odżywiają planktonem oraz małymi bezkręgowcami morskimi. Po upływie 3–6 miesięcy larwa przeobraża się w postać dorosłą. Rozmnażanie się śluzic nie zostało do końca zbadane. Wiadomo, że są one obojnakami, jednak w okresie rozrodu funkcjonuje tylko jedna część gruczołu obojnaczego – męska lub żeńska. W ciągu swego życia śluzice prawdopodobnie wielokrotnie składają złoża, liczące od 12 do 300 dużych jaj w twardych skorupkach. Nie występuje stadium larwalne.

## Ewolucja
Bezszczękowce pojawiły się już w górnym kambrze, jednak ich największa liczebność przypada na okres dewonu. Wiele rodzajów utworzyło w tym okresie wolno osadzone w jamie gębowej zęby lub zębopodobne wyrostki na pancerzu głównym (np. ostrakodermy), które pełniły funkcje niewykształconych jeszcze szczęk.

## Systematyka
- śluzice (Myxini)
- cefalaspidokształtne (Cephalaspidomorphi)
  - †anaspidy (Anaspida)
  - †kostnopancerne (Osteostraci)
  - minogokształtne (Petromyzoniformes)
- †pteraspidokształtne (Pteraspidomorphi)
  - heterostraki (Heterostraci)
  - Arandaspida
  - Thelodontidae
  - Eriptychiida
  - Astraspida

title: Bezżuchwowce

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa     = Bezżuchwowce
 |nazwa łacińska       = Agnatha
 |TSN                  = 159693
 |zoolog               =
 |okres istnienia      = {{okres istnienia grupy organizmów 2|Cambrian|now}}
 |grafika              = Flussneunauge.jpg
 |opis grafiki         = [[Minóg rzeczny]] (''Lampetra fluviatilis'')
 |typ                  = [[strunowce]]
 |podtyp               = [[kręgowce]]
 |infratyp             = '''bezżuchwowce'''
 |synonimy             =
 |wikispecies          = Agnatha
 |commons              = Category:Agnatha
}}
'''Bezżuchwowce'''{{r|KRR}}, '''bezszczękowce'''{{r|KRR}} (Agnatha, czyt. ''agnata'') – [[takson]] prymitywnych, pozbawionych szczęk [[kręgowce|kręgowców]] wodnych, do których należą [[minogokształtne]] i [[Śluzice|śluzicokształtne]] oraz wymarłe [[kostnopancerne]], [[Heterostraki|Heterostraci]] i [[Telodonty|Thelodonti]]. W zależności od przyjętej systematyki klasyfikowany jest w randze [[Gromada (biologia)|nadgromady]], supergromady lub infratypu.

== Budowa ==
Ciało współczesnych przedstawicieli bezszczękowców jest silnie wydłużone, cylindryczne, pokryte pozbawioną łusek skórą z wielowarstwowym nabłonkiem, pokrytą śluzem. Układy mięśniowy, nerwowy z narządami zmysłów, krążenia i wydalniczy przypominają analogiczne układy ryb. Prymitywny kręgosłup złożony jest z chrzęstnych płytek leżących wzdłuż chrzęstnej struny grzbietowej. Czaszka chrzęstno-błoniasta, u śluzic pozbawiona oczu, zakończona zębokształtnymi wyrostkami na języku zamiast szczęk. Śluzice mają od 5 do 15 par worków skrzelowych, od których odchodzą kanały łączące się pod skórką i uchodzące do gardzieli oraz do otworów po bokach ciała. Brak płetwy grzbietowej. Minogi natomiast mają dobrze rozwinięte, na ogół nieduże oczy oraz dwie płetwy – grzbietową i grzbietowo-ogonową. Otwór gębowy ma postać okrągłej przyssawki, wewnątrz której znajdują się rogowe ząbki oraz fałd – również pokryty ząbkami. Występuje 7 par workowatych skrzeli, otwierających się na zewnątrz 7 parami otworów skrzelowych. Układ krwionośny zamknięty, przez serce przepływa wyłącznie pozbawiona tlenu krew żylna.

== Odżywianie się ==
Współczesne bezszczękowce są pozbawione żołądka. Śluzice są padlinożercami lub pasożytami – żerują głównie na ciałach ryb i [[Głowonogi|głowonogów]] – wgryzają się głęboko w ich ciało, aby pić krew i wyjadać tkanki mięsne. Oprócz kilku wyjątków minogi są pasożytami – żerują one głównie na rybach, przysysając się do ich ciał i wysysając krew. W wyniku jej ubytku ofiara minoga, mimo że ten już odpłynął, jest najczęściej tak osłabiona, że umiera. Niekiedy minogi jedzą także małe [[bezkręgowce]] morskie.

== Rozmnażanie się ==
U bezżuchwowców występuje zapłodnienie zewnętrzne. Minogi są zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Na czas składania jaj minogi migrują do rzek i wraz z rozpoczęciem tarła przestają się odżywiać. Następują zmiany anatomiczne: u samic powiększa się płetwa grzbietowa i pojawia zgrubienie w okolicy odbytowej, u samców natomiast wykształca druga płetwa odbytowa. Minogi jaja składają w zagłębieniu w podłożu. Robią to tylko raz w życiu, po czym giną. Ze złożonych jaj wylęgają się larwy, zwane ślepicami, które zagrzebują się w podłożu i odżywiają planktonem oraz małymi bezkręgowcami morskimi. Po upływie 3–6 miesięcy larwa przeobraża się w postać dorosłą. Rozmnażanie się śluzic nie zostało do końca zbadane. Wiadomo, że są one obojnakami, jednak w okresie rozrodu funkcjonuje tylko jedna część gruczołu obojnaczego – męska lub żeńska. W ciągu swego życia śluzice prawdopodobnie wielokrotnie składają złoża, liczące od 12 do 300 dużych jaj w twardych skorupkach. Nie występuje stadium larwalne.

== Ewolucja ==
Bezszczękowce pojawiły się już w górnym [[kambr]]ze, jednak ich największa liczebność przypada na okres [[dewon]]u. Wiele rodzajów utworzyło w tym okresie wolno osadzone w jamie gębowej zęby lub zębopodobne wyrostki na pancerzu głównym (np. [[ostrakodermy]]), które pełniły funkcje niewykształconych jeszcze szczęk.

== Systematyka ==
* [[śluzice]] (Myxini)
* [[cefalaspidokształtne]] (Cephalaspidomorphi)
** †[[anaspidy]] (Anaspida)
** †[[kostnopancerne]] (Osteostraci)
** [[minogokształtne]] (Petromyzoniformes)
* †[[pteraspidokształtne]] (Pteraspidomorphi)
** [[heterostraki]] (Heterostraci)
** Arandaspida
** Thelodontidae
** Eriptychiida
** Astraspida

== Przypisy ==
<references>
<ref name="KRR">Krystyna Kowalska, Jan Maciej Rembiszewski, Halina Rolik ''Mały słownik zoologiczny, Ryby'', Wiedza Powszechna, Warszawa 1973.</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* Dimitrij Strelnikoff, Wielka encyklopedia zwierząt, tom 21, s. 16–18, Oxford Educational, {{ISBN|978-83-7425-921-7}}.

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Bezżuchwowce| ]]

title: Bezżuchwowce

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Infratyp: bezżuchwowce


text:
# Szymanowice Duże
Szymanowice Duże (daw. Szymonowice Duże) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w gminie Sobienie-Jeziory.
| SIMC    | Nazwa   | Rodzaj    |
| ------- | ------- | --------- |
| 0687971 | Celbuda | część wsi |
| 0687988 | Leśniki | część wsi |

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Bożej Bolesnej w Mariańskim Porzeczu.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

title: Szymanowice Duże

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Szymanowice Duże
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = mazowieckie
 |powiat                 = [[Powiat otwocki|otwocki]]
 |gmina                  = [[Sobienie-Jeziory (gmina)|Sobienie-Jeziory]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 225{{r|rap}}
 |rok                    = 2023
 |strefa numeracyjna     = 25
 |kod pocztowy           = 08-443{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = WOT
 |SIMC                   = 0687965{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Sobienie-Jeziory (gmina)
 |współrzędne            = 51°53'17"N 21°17'19"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|136489|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Szymanowice Duże''' (daw. ''Szymonowice Duże'') – [[wieś]] sołecka{{r|sol}} w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo mazowieckie|województwie mazowieckim]], w [[powiat otwocki|powiecie otwockim]], w [[Sobienie-Jeziory (gmina)|gminie Sobienie-Jeziory]]{{r|R2013|teryt}}.

{|class="wikitable" width="60%"
|+Integralne części wsi Szymanowice Duże{{r|R2013|teryt}}
! SIMC !! Nazwa !! Rodzaj
|-
|0687971 || [[Celbuda]] || część wsi
|-
|0687988 || [[Leśniki (Szymanowice Duże)|Leśniki]] || część wsi
|}

Wierni [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]] należą do parafii [[Parafia Matki Boskiej Bolesnej w Goźlinie|Matki Bożej Bolesnej w Mariańskim Porzeczu]].

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo siedleckie|województwa siedleckiego]].

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=rap>[https://sobienie-jeziory.biuletyn.net/fls/bip_pliki/2024_06/BIPF619FDAEAB848EZ/2024.06.03_Raport_2023_poprawiony.pdf Raport o stanie gminy Sobienie-Jeziory w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023] s. 7</ref>
* <ref name=sol>[https://sobienie-jeziory.biuletyn.net/?bip=1&cid=98&bsc=N BIP gminy, sołectwa]</ref>
* <ref name = R2013>''Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
* <ref name =  "teryt">[http://www.stat.gov.pl/broker/access/performSearch.jspa?searchString=&level=miejsc&wojewodztwo=&powiat=&gmina=&miejscowosc=&advanced=true GUS. Rejestr TERYT]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=1260|data dostępu=2020-12-22}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|XII|118|Szymoniewice, ''mylnie Szymanowice''}}

{{Gmina Sobienie-Jeziory}}

[[Kategoria:Szymanowice Duże]]

title: Szymanowice Duże

Państwo: Polska

Województwo: mazowieckie

Powiat: otwocki

Gmina: Sobienie-Jeziory

Tablice rejestracyjne: WOT