text:
# Xylopia peruviana
Xylopia peruviana R.E. Fr. – gatunek rośliny z rodziny flaszowcowatych (Annonaceae Juss.). Występuje endemicznie w Peru.

## Morfologia
PokrójZimozielone drzewo.
LiścieMają eliptyczny kształt. Mierzą 6–11 cm długości oraz 3–5 szerokości. Nasada liścia jest ostrokątna. Liść na brzegu jest całobrzegi. Wierzchołek jest spiczasty. Ogonek liściowy jest nagi.
KwiatySą pojedyncze. Rozwijają się w kątach pędów. Działki kielicha mają owalny kształt i dorastają do 4 mm długości.
OwoceRozłupnie o prawie cylindrycznym kształcie. Osiągają 2 cm długości.

title: Xylopia peruviana

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = ''Xylopia peruviana''
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[magnoliopodobne]]
 |rząd                 = [[magnoliowce]]
 |rodzina              = [[flaszowcowate]]
 |rodzaj               = ''[[Xylopia]]''
 |gatunek              = ''Xylopia peruviana''
 |nazwa łacińska       = Xylopia peruviana
 |autor                = R.E. Fr.
 |cytat                = Acta Horti Berg. 10: 117, f. 10. 1930<ref name=tpl>{{cytuj stronę | url = http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-1600517 | tytuł = Xylopia peruviana R.E. Fr. | data = | autor = | praca = | opublikowany = The Plant List | język = en | data dostępu = 2015-07-07}}</ref>
 |synonimy             =
 |IUCN id              = 140934483
 |status IUCN          = VU
 |wikispecies          = Xylopia peruviana
 |commons              =
}}
'''''Xylopia peruviana''''' R.E. Fr. – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] rośliny z rodziny [[Flaszowcowate|flaszowcowatych]] (''Annonaceae'' Juss.). Występuje [[Endemit|endemicznie]] w [[Peru]]<ref name=peb>{{cytuj stronę | url = http://www.plantes-botanique.org/espece_xylopia_peruviana | tytuł = Xylopia peruviana | data = | autor = | praca = | opublikowany = Plantes & botanique | język = fr | data dostępu = 2015-07-07}}</ref>.

== Morfologia ==
; Pokrój: Zimozielone [[drzewo]]<ref name=peb/>.
; [[Liść|Liście]]: Mają eliptyczny kształt. Mierzą 6–11 cm długości oraz 3–5 szerokości. Nasada liścia jest ostrokątna. Liść na brzegu jest całobrzegi. Wierzchołek jest spiczasty. Ogonek liściowy jest nagi<ref name=peb/>.
; [[Kwiat]]y: Są pojedyncze. Rozwijają się w kątach pędów. [[Kielich (botanika)|Działki kielicha]] mają owalny kształt i dorastają do 4 mm długości<ref name=peb/>.
; [[Owoc]]e: [[Rozłupnia|Rozłupnie]] o prawie cylindrycznym kształcie. Osiągają 2 cm długości<ref name=peb/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2009-06-01}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Flaszowcowate]]

title: Xylopia peruviana

Domena: eukarionty

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: magnoliopodobne

Rząd: magnoliowce

Rodzina: flaszowcowate

Rodzaj: Xylopia

Gatunek: Xylopia peruviana


text:
# Godziesze Wielkie (gromada)
Godziesze Wielkie – dawna gromada, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1954–1972.
Gromady, z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954 do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973, tym samym wypierając organizację gminną w latach 1954–1972.
Gromadę Godziesze Wielkie z siedzibą GRN w Godzieszach Wielkich utworzono – jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski – w powiecie kaliskim w woj. poznańskim, na mocy uchwały nr 22/54 WRN w Poznaniu z dnia 5 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad Godziesze Wielkie, Godziesze Małe i Godzieszki ze zniesionej gminy Godziesze, a także obszar dotychczasowej gromady Zajączki Bankowe oraz jedno gospodarstwo (31 ha) z dotychczasowej gromady Wrząca ze zniesionej gminy Ostrów Kaliski – w tymże powiecie. Dla gromady ustalono 22 członków gromadzkiej rady narodowej.
29 lutego 1956 do gromady Godziesze włączono miejscowość Biała z gromady Kakawa-Kolonia w tymże powiecie.
1 stycznia 1959 do gromady Godziesze Wielkie włączono miejscowość Takomyśle ze znoszonej gromady Cienia II w tymże powiecie.
1 stycznia 1960 do gromady Godziesze Wielkie włączono obszar zniesionej gromady Stobno Wieś oraz miejscowości Kakawa-Kolonia i Kolano-Świerczyna ze zniesionej gromady Kakawa Kolonia w tymże powiecie.
31 grudnia 1971 do gromady Godziesze Wielkie włączono obszar zniesionej gromady Wola Droszewska w tymże powiecie.
Gromada przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej. 1 stycznia 1973 w powiecie kaliskim reaktywowano gminę Godziesze Wielkie (do 1954 funkcjonującą pod nazwą gmina Godziesze).

wikiname: plwiki

title: Godziesze Wielkie (gromada)

in_language: pl

wikitext:
{{Polska jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                     = Godziesze Wielkie
 |dopełniacz nazwy          =
 |jednostka                 = [[Gromada (podział administracyjny)|gromada]]
 |lata istnienia            = 1954–1973
 |zdjęcie                   =
 |opis zdjęcia              =
 |herb                      =
 |flaga                     =
 |wariant flagi             = PRL
 |województwo               = [[województwo poznańskie (1945–1975)|poznańskie]]
 |powiat                    = [[powiat kaliski|kaliski]]
 |data powstania            = 5 października 1954
 |data likwidacji           = 1 stycznia 1973
 |siedziba                  = [[Godziesze Wielkie]]
 |stanowisko zarządzającego =
 |zarządzający              =
 |rok powierzchni           =
 |powierzchnia              =
 |rok ludności              = 1960<ref>Spis powszechny z dnia 6 grudnia 1960 r. • Wyniki wstępne (do użytku służbowego) • Ludność, mieszkania, budynki oraz gospodarstwa rolne • Województwo poznańskie / miasto Poznań, [[Główny Urząd Statystyczny]] – Biuro Spisowe, Warszawa, 1961</ref>
 |liczba ludności           = 4237
 |gęstość zaludnienia       =
 |rok podziału              = 1954
 |plan                      =
 |liczba sołectw            = 4
 |liczba miejscowości       =
 |rok reprezentantów        = 1954
 |nazwa reprezentantów      = członków [[Rada narodowa (PRL)|GRN]]
 |liczba reprezentantów     = 22
 |mapa województwa          =
 |mapa powiatu              =
 |wariant mapy              = 1951
 |współrzędne               =
 |commons                   =
}}
'''Godziesze Wielkie''' – dawna [[gromada (podział administracyjny)|gromada]], czyli najmniejsza jednostka [[Podział administracyjny Polski (1957–1975)|podziału terytorialnego]] [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej]] w latach 1954–1972.

Gromady, z [[Rada narodowa (PRL)|gromadzkimi radami narodowymi (GRN)]] jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1954|numer=43|pozycja=191}}</ref> do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1972|numer=49|pozycja=312}}</ref>, tym samym wypierając [[gmina wiejska|organizację gminną]] w latach 1954–1972<ref name="paprlfivesix">{{cytuj książkę|tytuł=Podział administracyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej|wydawca=Urząd Rady Ministrów – Biuro do spraw Prezydiów Rad Narodowych|miejsce=Warszawa|rok=1956}}</ref><ref>{{cytuj książkę|tytuł=Mała Encyklopedia Powszechna PWN|wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|Państwowe Wydawnictwo Naukowe]]|miejsce=Warszawa|rok=1959}}</ref>.

Gromadę Godziesze Wielkie z siedzibą GRN w [[Godziesze Wielkie|Godzieszach Wielkich]] utworzono – jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski<ref name="paprlfivesix"/> – w [[powiat kaliski|powiecie kaliskim]] w [[województwo poznańskie (1945–1975)|woj. poznańskim]], na mocy uchwały nr 22/54 WRN w [[Poznań|Poznaniu]] z dnia 5 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad<ref>Gromady istniały także po II wojnie światowej jako jednostka pomocnicza gmin.</ref> Godziesze Wielkie, Godziesze Małe i Godzieszki ze zniesionej [[gmina Godziesze Wielkie|gminy Godziesze]], a także obszar dotychczasowej gromady Zajączki Bankowe oraz jedno gospodarstwo (31 ha) z dotychczasowej gromady Wrząca ze zniesionej [[Ostrów Kaliski (gmina)|gminy Ostrów Kaliski]] – w tymże powiecie<ref name="main">Uchwała Nr 22/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu kaliskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100)</ref>. Dla gromady ustalono 22 członków gromadzkiej rady narodowej<ref name="grn">Uchwała Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kaliszu z dnia 6 października 1954 r. w sprawie ustalenia liczby członków gromadzkich rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 8 października 1954 r., Nr. 16, Poz. 69)</ref>.

29 lutego 1956 do gromady Godziesze włączono miejscowość Biała z [[Kakawa Kolonia (gromada)|gromady Kakawa-Kolonia]] w tymże powiecie<ref>Uchwała Nr 9/55 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 18 czerwca 1955 r. w sprawie zmiany granic i nazwy niektórych gromad w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 28 marca 1956 r., Nr. 2, Poz. 6)</ref>.

1 stycznia 1959 do gromady Godziesze Wielkie włączono miejscowość Takomyśle ze znoszonej [[Cienia II (gromada)|gromady Cienia II]] w tymże powiecie<ref name="stop">Uchwała Nr 16 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 6 listopada 1958 r. w sprawie zmiany siedzib i granic niektórych gromad w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1958 r., Nr. 10, Poz. 58)</ref>.

1 stycznia 1960 do gromady Godziesze Wielkie włączono obszar zniesionej [[Stobno Wieś (gromada)|gromady Stobno Wieś]] oraz miejscowości Kakawa-Kolonia i Kolano-Świerczyna ze zniesionej [[Kakawa Kolonia (gromada)|gromady Kakawa Kolonia]] w tymże powiecie<ref>Uchwała Nr 14/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 18 września 1959 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych gromad w województwie poznańskim w brzmieniu zatwierdzonym uchwałą Nr 458/59 Rady Ministrów z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 18 grudnia 1959 r., Nr. 10, Poz. 116)</ref>.

31 grudnia 1971 do gromady Godziesze Wielkie włączono obszar zniesionej [[Wola Droszewska (gromada)|gromady Wola Droszewska]] w tymże powiecie<ref>Uchwała Nr XI/58/71 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 28 września 1971 r. w sprawie zniesienia, połączenia i utworzenia niektórych gromad w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 17 grudnia 1971 r., Nr. 15, Poz. 234). Wg Dziennika (§3), "''uchwała wchodzi w życie po zatwierdzeniu jej przez Radę Ministrów z upływem dni 14 od daty ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu''"; uchwała została ogłoszona 17 czerwca 1971, co oznacza że weszła w życie 31 grudnia 1971 (14 dni później).</ref>.

Gromada przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej<ref name="paprlsevenone">{{cytuj książkę|tytuł=Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1|wydawca=[[Główny Urząd Statystyczny]] – Biuro Spisów|miejsce=Warszawa|rok=1971}}</ref>. 1 stycznia 1973 w powiecie kaliskim reaktywowano [[gmina Godziesze Wielkie|gminę Godziesze Wielkie]]<ref>Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972 r., Nr 32, Poz. 391)</ref> (do 1954 funkcjonującą pod nazwą ''gmina Godziesze'').

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Powiat kaliski (dawny)}}

[[Kategoria:Dawne gromady w województwie poznańskim|Godziesze Wielkie]]

title: Godziesze Wielkie

Państwo: Polska

Województwo: poznańskie

Powiat: kaliski

Data powstania: 5 października 1954

Data likwidacji: 1 stycznia 1973

Siedziba: Godziesze Wielkie

title: Szczegółowy podział administracyjny (1954)

title: Liczba reprezentantów


text:
# Pole drumlinowe
Uzasadnienie: Obie strony poruszają tę samą tematykę. Właściwie drumlin zawsze stanowi część pola drumlinowego, a ten artykuł nie wnosi żadnej nowej treści i powiela bardziej rozbudowany artykuł Drumlin.
Pole drumlinowe – obszar licznego występowania drumlinów ułożonych wachlarzowato lub równolegle, zgodnie z kierunkiem ruchu lodowca. Obniżenia oddzielające sąsiednie drumliny zazwyczaj wypełnione są przez bagna, torfowiska lub jeziora (tzw. jeziora drumlinowe).

## W Polsce
W Polsce pola drumlinowe występują na niżu, np. bardzo regularne drumliny występują na Pojezierzu Dobrzyńskim. Największe pole drumlinowe w Polsce obejmuje Obszar Chronionego Krajobrazu Drumliny Zbójeńskie w pobliżu wsi Zbójno, gdzie na powierzchni 32,5 km² występuje ponad 500 drumlinów.

title: Pole drumlinowe

wikitext:
{{Integruj|Drumlin|Obie strony poruszają tę samą tematykę. Właściwie drumlin zawsze stanowi część pola drumlinowego, a ten artykuł nie wnosi żadnej nowej treści i powiela bardziej rozbudowany artykuł [[Drumlin]].}}[[Plik:Drumlinfield large.jpg|mały|Topografia pola drumlinów w stanie [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]] w USA]]
'''Pole drumlinowe''' – obszar licznego występowania [[drumlin]]ów ułożonych wachlarzowato lub równolegle, zgodnie z kierunkiem ruchu [[lodowiec|lodowca]]. Obniżenia oddzielające sąsiednie drumliny zazwyczaj wypełnione są przez [[bagno|bagna]], [[torfowisko|torfowiska]] lub [[jezioro|jeziora]] (tzw. [[jezioro drumlinowe|jeziora drumlinowe]]).

== W Polsce ==
[[Plik:Zbójno, drumliny zbójeńskie (1).jpg|mały|Drumliny zbójneńskie]]
W [[Polska|Polsce]] pola drumlinowe występują na [[Niż Polski|niżu]], np. bardzo regularne drumliny występują na [[Pojezierze Dobrzyńskie|Pojezierzu Dobrzyńskim]]. Największe pole drumlinowe w Polsce obejmuje [[Obszar Chronionego Krajobrazu Drumliny Zbójeńskie]] w pobliżu wsi [[Zbójno (województwo kujawsko-pomorskie)|Zbójno]], gdzie na powierzchni 32,5 km² występuje ponad 500 drumlinów{{r|Migoń}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Migoń">{{Cytuj książkę | nazwisko = Migoń | imię = Piotr | tytuł = Geomorfologia | wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] | miejsce = Warszawa | data = 2013 | strony = 315 | isbn = 978-83-01-15979-5 | rozdział = Procesy i formy glacjalne}}</ref>
}}{{Rzeźba glacjalna}}
[[Kategoria:Elementy rzeźby lodowcowej]]


text:
# Elżbieta Dmochowska
Elżbieta Dmochowska – polska aktorka teatralna i filmowa.

## Życiorys
Była jedynym dzieckiem Aleksandry i Mariusza Dmochowskich, urodziła się niedługo po zawarciu przez nich związku małżeńskiego. Absolwentka Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie (1970). Podczas studiów związana była z Karolem Strasburgerem, którego poznała jako studenta Politechniki Warszawskiej; to pod jej wpływem Strasburger miał rozpocząć studia aktorskie.
Po ukończeniu PWST występowała w warszawskich teatrach: Rozmaitości (1972–1973) oraz Komedia (1974–1976). W latach 1970–1977 wystąpiła również w dziesięciu spektaklach Teatru Telewizji. Pod koniec lat 70. XX wieku porzuciła aktorstwo, a w latach 80. wyszła za pianistę Janusza Olejniczaka. Z tego związku urodził się syn Jan, a następnie małżeństwo się rozpadło.
W latach 90. XX wieku pełniła funkcję asystenta oraz współpracownika reżysera w spektaklach Teatru Telewizji oraz w filmach.

## Dorobek artystyczny
Na podstawie

### Obsada aktorska
- Pejzaż z bohaterem (1970) – Mirka, uczennica Wilczewskiego w miasteczku
- Demon (1971) – Anioł – spektakl telewizyjny
- Nie za górą, nie za rzeką (1972) – spektakl telewizyjny
- Chcę wyjść za mąż (1972) – Dobrykot – spektakl telewizyjny
- Cezar i Kleopatra (1972) – Szarmiana – spektakl telewizyjny
- Akcja V (1973) – gość Fundelowa – spektakl telewizyjny
- Ondyna (1974) – Królowa Izolda – spektakl telewizyjny
- Śmierć w samochodzie (1974) – Lena Wirska – spektakl telewizyjny
- Dyrektorzy (1975) – odc. 5
- Dźwig (1976) – dziennikarka radiowa Hanna Tal
- 07 zgłoś się (1976) – Wolniakowa (odc. 3)
- Czwartek (1977) – spektakl telewizyjny
- Przed burzą (1977) – spektakl telewizyjny
- Prom do Szwecji (1979) – Jolanta Madeja, była dziewczyna Zadry

### Współpraca reżyserska
- Ulica Krokodyli (1992) – asystent reżysera
- Balladyna (1993) – asystent reżysera
- Les Milles (1995) – asystent reżysera
- Don Kichot (1995) – współpraca reżyserska

title: Elżbieta Dmochowska

wikitext:
'''Elżbieta Dmochowska''' – polska [[aktor]]ka [[teatr]]alna i [[film]]owa.

== Życiorys ==
Była jedynym dzieckiem [[Aleksandra Dmochowska|Aleksandry]] i [[Mariusz Dmochowski|Mariusza]] Dmochowskich, urodziła się niedługo po zawarciu przez nich związku małżeńskiego<ref group="uwaga">W jednym z [https://kultura.dlastudenta.pl/osoba/elzbieta-dmochowska,175635.html portali internetowych] omyłkowo podawana jest data urodzin, należącą do [[Elżbieta Dmoch|Elżbiety Dmoch]] – wokalistki zespołu [[2 plus 1]].</ref><ref>{{cytuj stronę |url = https://swiatseriali.interia.pl/plotki/news-mariusz-dmochowski-nie-stronil-od-romansow-ale-po-smierci-zo,nId,6953144 | tytuł = ''Mariusz Dmochowski: Nie stronił od romansów, ale po śmierci żony pękło mu serce'' | autor = Aleksandra Kalita | data = 2023-08-10 | opublikowany = swiatseriali.interia.pl |data dostępu = 2025-04-25}}</ref>. Absolwentka [[Wydział Aktorski Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie|Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie]] (1970)<ref name = "fp">{{Filmpolski|osoba|115006|''Elżbieta Dmochowska''}}</ref>. Podczas studiów związana była z [[Karol Strasburger|Karolem Strasburgerem]], którego poznała jako studenta [[Politechnika Warszawska|Politechniki Warszawskiej]]; to pod jej wpływem Strasburger miał rozpocząć studia aktorskie<ref name = "viva">{{cytuj stronę |url = https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/zakochalem-sie-w-niej-bez-pamieci-mowil-karol-strasburger-o-aktorce-elzbiecie-dmochowskiej-142769-r1/ | tytuł = ''Kim była Elżbieta Dmochowska, pierwsza wielka miłość Karola Strasburgera?'' | autor = Agnieszka Dajbor | data = 2023-02-07 | opublikowany = viva.pl |data dostępu = 2025-04-25}}</ref>.

Po ukończeniu PWST występowała w warszawskich teatrach: [[TR Warszawa|Rozmaitości]] (1972–1973) oraz [[Teatr Komedia w Warszawie|Komedia]] (1974–1976). W latach 1970–1977 wystąpiła również w dziesięciu spektaklach [[Teatr Telewizji|Teatru Telewizji]]<ref name = "fp"></ref>. Pod koniec lat 70. XX wieku porzuciła aktorstwo, a w latach 80. wyszła za pianistę [[Janusz Olejniczak|Janusza Olejniczaka]]. Z tego związku urodził się syn Jan, a następnie małżeństwo się rozpadło<ref name = "viva"></ref>.

W latach 90. XX wieku pełniła funkcję asystenta oraz współpracownika reżysera w spektaklach Teatru Telewizji oraz w filmach<ref name = "fp"></ref>.

== Dorobek artystyczny ==
Na podstawie<ref name="fp" />

=== Obsada aktorska ===
* ''[[Pejzaż z bohaterem]]'' (1970) – Mirka, uczennica Wilczewskiego w miasteczku
* ''Demon'' (1971) – Anioł – spektakl telewizyjny
* ''Nie za górą, nie za rzeką'' (1972) – spektakl telewizyjny
* ''Chcę wyjść za mąż'' (1972) – Dobrykot – spektakl telewizyjny
* ''Cezar i Kleopatra'' (1972) – Szarmiana – spektakl telewizyjny
* ''Akcja V'' (1973) – gość Fundelowa – spektakl telewizyjny
* ''Ondyna'' (1974) – Królowa Izolda – spektakl telewizyjny
* ''Śmierć w samochodzie'' (1974) – Lena Wirska – spektakl telewizyjny
* ''[[Dyrektorzy]]'' (1975) – odc. 5
* ''[[Dźwig (film)|Dźwig]]'' (1976) – dziennikarka radiowa Hanna Tal
* ''[[07 zgłoś się]]'' (1976) – Wolniakowa (odc. 3)
* ''Czwartek'' (1977) – spektakl telewizyjny
* ''Przed burzą'' (1977) – spektakl telewizyjny
* ''[[Prom do Szwecji]]'' (1979) – Jolanta Madeja, była dziewczyna Zadry

=== Współpraca reżyserska ===
* ''Ulica Krokodyli'' (1992) – asystent reżysera
* ''Balladyna'' (1993) – asystent reżysera
* ''[[Les Milles (film)|Les Milles]]'' (1995) – asystent reżysera
* ''Don Kichot'' (1995) – współpraca reżyserska

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==

* {{Filmpolski|osoba|115006}}
* {{Filmweb|osoba|87649}}
{{SORTUJ:Dmochowska, Elżbieta}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza]]
[[Kategoria:Polskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Polskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Urodzeni w XX wieku]]


text:
# Gomi
Gomi – wieś w Gruzji, w regionie Guria, w gminie Ozurgeti. W 2014 roku liczyła 344 mieszkańców.

title: Gomi

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Gomi
 |nazwa oryginalna             = {{k|ka|გომი}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Gruzja
 |1. jednostka administracyjna = [[Guria]]
 |2. jednostka administracyjna = Ozurgeti
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2014
 |liczba ludności              = 344
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 41°53′35″N 42°06′05″E
 |kod mapy                     = Guria
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Gomi''' – wieś w [[Gruzja|Gruzji]], w regionie [[Guria]], w gminie Ozurgeti. W 2014 roku liczyła 344 mieszkańców.

[[Kategoria:Wsie w Gurii]]

title: Gomiგომი

Państwo: Gruzja

Region: Guria

Gmina: Ozurgeti


text:
# South Tidworth
South Tidworth lub South Tedworth – osada w Anglii, w Wiltshire, w dystrykcie (unitary authority) Wiltshire, w civil parish Tidworth. W 2001 roku civil parish liczyła 1679 mieszkańców. South Tidworth jest wspomniana w Domesday Book (1086) jako Todeorde.

title: South Tidworth

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = South Tidworth
 |nazwa oryginalna             = South Tedworth
 |zdjęcie                      = St Michael, South Tidworth - geograph.org.uk - 1506129.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = South Tidworth
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[South West England|South West]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Wiltshire]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Wiltshire (dystrykt)|Wiltshire]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 1679
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Wiltshire
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''South Tidworth'''<ref>[http://www.geograph.org.uk/search.php?form=basic&q=%28anything%29&location=South+Tidw&go=Search... Geograph]</ref> lub '''South Tedworth'''<ref>[http://www.british-history.ac.uk/vch/hants/vol4/pp391-394 British history]</ref> – osada w [[Anglia|Anglii]], w [[Wiltshire]], w dystrykcie ([[unitary authority]]) [[Wiltshire (dystrykt)|Wiltshire]], w civil parish [[Tidworth]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.wiltshire-opc.org.uk/genealogy/index.php/parish-directory/item/156-north-tidworth |tytuł=Wiltshire OPC |data dostępu=2016-01-17 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151227000407/http://www.wiltshire-opc.org.uk/genealogy/index.php/parish-directory/item/156-north-tidworth |zarchiwizowano=2015-12-27 }}</ref>. W 2001 roku civil parish liczyła 1679 mieszkańców<ref>[http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=7&b=800599&c=South+Tedworth&d=16&e=15&g=497632&i=1001x1003x1032x1004&o=1&m=0&r=1&s=1453022544429&enc=1&dsFamilyId=779 Neighbourhood Statistics]</ref>. South Tidworth jest wspomniana w [[Domesday Book]] (1086) jako ''Todeorde''<ref>[http://www.domesdaybook.co.uk/hampshire2.html#southtidworth The Domesday Book online]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kennet}}

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Wiltshire]]

title: South TidworthSouth Tedworth

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: South West

Hrabstwo ceremonialne: Wiltshire

Unitary authority: Wiltshire


text:
# Berbourg
Berbourg (lb. Berbuerg, niem. Berburg) – wieś (Uertschaft) we wschodnim Luksemburgu, w kantonie Grevenmacher, w gminie Manternach. Do 3 października 2015 miejscowość leżała w dystrykcie Grevenmacher. Liczy 1084 mieszkańców (1 stycznia 2023).

title: Berbourg

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Berbourg
 |nazwa oryginalna             = ''lb.'' Berbuerg <br /> ''niem.'' Berburg
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Berbourga
 |państwo                      = LUX
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[kanton Grevenmacher|Grevenmacher]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Manternach]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 1 stycznia 2023
 |liczba ludności              = 1084<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.places-in-the-world.com/2960799-lu-place-berbourg.html| tytuł = Berbourg| data dostępu = 2012-01-12| autor = | opublikowany = places-in-the-world.com| praca = | data = | język = en}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 49°44′N 6°24′E
 |commons                      = Category:Berbourg
 |www                          =
}}
'''Berbourg''' ([[język luksemburski|lb.]] ''Berbuerg'', [[język niemiecki|niem.]] ''Berburg'') – wieś ''(Uertschaft)'' we wschodnim [[Luksemburg]]u, w kantonie [[Kanton Grevenmacher|Grevenmacher]], w gminie [[Manternach]]. Do 3 października 2015 miejscowość leżała w dystrykcie [[Dystrykt Grevenmacher|Grevenmacher]]. Liczy 1084 mieszkańców (1 stycznia 2023).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Manternach}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wsie w Luksemburgu]]
[[Kategoria:Kanton Grevenmacher]]
[[Kategoria:Manternach]]

title: Berbourglb. Berbuerg · niem. Berburg

Państwo: Luksemburg

Kanton: Grevenmacher

Gmina: Manternach


text:
# Dekanat Zambrów
Dekanat Zambrów – jeden z 24 dekanatów rzymskokatolickich należących do diecezji łomżyńskiej.

## Parafie
W skład dekanatu wchodzi 9 parafii:
- parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Grądach-Woniecku
  - Kościół parafialny – pw. Miłosierdzia Bożego
- parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołakach Kościelnych
  - Kościół parafialny – pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
- parafia pw. św. Anny w Rutkach-Kossakach
  - Kościół parafialny – pw. św. Anny
  - Kościół filialny – pw. MB Miłosierdzia w Szlasach Łopienite
  - Kościół filialny – pw. św. Andrzeja Boboli w Zambrzycach Kapustach
- parafia pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Starym Skarżynie
  - Kościół parafialny – pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego
- parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Szumowie
  - Kościół parafialny – pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej
- parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Tabędzu
  - Kościół parafialny – pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej
- parafia pw. Ducha Świętego w Zambrowie
  - Kościół parafialny – pw. Ducha Świętego
- parafia pw. św. Józefa Rzemieślnika w Zambrowie
  - Kościół parafialny – pw. św. Józefa Rzemieślnika
- parafia pw. Trójcy Przenajświętszej w Zambrowie
  - Kościół parafialny – pw. Trójcy Przenajświętszej.

## Władze dekanatu
Władze dekanatu stanowią;
- Dziekan: ks. prał. dr Jerzy Samsel
- Wicedziekan: ks. kan mgr Zbigniew Choromański
- Ojciec Duchowny: ks. prał Marian Olszewski.

## Sąsiednie dekanaty
Czyżew, Kobylin, Łomża – św. Brunona, Łomża – św. Michała Archanioła, Ostrów Mazowiecka – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, Piątnica, Rzekuń, Wysokie Mazowieckie

title: Dekanat Zambrów

wikitext:
{{Administratura kościelna infobox
 |nazwa                          = Dekanat Zambrów
 |nazwa oryginalna               =
 |typ administratury             = Dekanat
 |grafika                        =
 |opis grafiki                   =
 |alt grafiki                    =
 |państwo                        = POL
 |miejscowość                    =
 |adres                          =
 |data powołania                 =
 |data zamknięcia                =
 |wyznanie                       =
 |kościół                        =
 |nadrzędna administratura typ   = [[Diecezja]]
 |nadrzędna administratura nazwa = [[Diecezja łomżyńska|łomżyńska]]
 |obiekt sakralny typ            =
 |obiekt sakralny nazwa          =
 |administrator                  = ks. Jerzy Samsel
 |administrator pomocniczy       = ks. Zbigniew Choromański
 |administrator senior           = ks. Marian Olszewski
 |rok danych statystycznych      =
 |procent wiernych               =
 |liczba wiernych                = 38 364
 |liczba kapłanów diecezjalnych  = 22
 |liczba kapłanów zakonnych      =
 |liczba kapłanów                =
 |liczba osób zakonnych          =
 |liczba diecezji                =
 |liczba dekanatów               =
 |liczba parafii                 = 9
 |liczba klasztorów              =
 |powierzchnia                   =
 |mapa                           =
 |opis mapy                      =
 |alt mapy                       =
 |kod mapy                       = PL-PD
 |współrzędne                    = 52°58′57.3″N 22°14′42.4″E
 |opis miejsca                   = siedziba Dekanatu
 |commons                        = Category:Zambrów deanery
 |www                            =
}}
'''Dekanat Zambrów''' – jeden z 24 [[dekanat]]ów [[Kościół katolicki|rzymskokatolickich]] należących do [[Diecezja łomżyńska|diecezji łomżyńskiej]].

== Parafie ==
W skład dekanatu wchodzi 9 [[parafia|parafii]]<ref>{{Cytuj stronę|url=http://archive.is/20120907053819/http://www.kuria.lomza.pl/index.php?k=83|tytuł=Oficjalna strona Diecezji łomżyńskiej.Podział administracyjny dekanatu.|data dostępu=2008-10-26}}</ref>:

* [[Parafia Miłosierdzia Bożego w Grądach-Woniecku|parafia pw. Miłosierdzia Bożego]] w [[Grądy-Woniecko|Grądach-Woniecku]]
** Kościół parafialny – pw. Miłosierdzia Bożego
* [[Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołakach Kościelnych|parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny]] w [[Kołaki Kościelne|Kołakach Kościelnych]]
** Kościół parafialny – pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
* [[Parafia św. Anny w Rutkach-Kossakach|parafia pw. św. Anny]] w [[Rutki-Kossaki|Rutkach-Kossakach]]
** Kościół parafialny – pw. św. Anny
** Kościół filialny – pw. MB Miłosierdzia w Szlasach Łopienite
** Kościół filialny – pw. św. Andrzeja Boboli w Zambrzycach Kapustach
* [[Parafia św. Maksymiliana Marii Kolbego w Starym Skarżynie|parafia pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego]] w [[Stary Skarżyn|Starym Skarżynie]]
** Kościół parafialny – pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego
* [[Parafia Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Szumowie|parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej]] w [[Szumowo (powiat zambrowski)|Szumowie]]
** Kościół parafialny – pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej
* [[Parafia Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Tabędzu|parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej]] w [[Tabędz]]u
** Kościół parafialny – pw. Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej
* [[Parafia Ducha Świętego w Zambrowie|parafia pw. Ducha Świętego]] w [[Zambrów|Zambrowie]]
** Kościół parafialny – pw. Ducha Świętego
* [[Parafia św. Józefa Rzemieślnika w Zambrowie|parafia pw. św. Józefa Rzemieślnika]] w [[Zambrów|Zambrowie]]
** Kościół parafialny – pw. św. Józefa Rzemieślnika
* [[Parafia Trójcy Przenajświętszej w Zambrowie|parafia pw. Trójcy Przenajświętszej]] w [[Zambrów|Zambrowie]]
** Kościół parafialny – pw. Trójcy Przenajświętszej.

== Władze dekanatu ==
Władze dekanatu stanowią<ref>{{Cytuj stronę|url=http://archive.is/20120904051421/http://www.kuria.lomza.pl/index.php?wiad=102|tytuł=Oficjalna strona Diecezji łomżyńskiej. Dziekan dekanatu.|data dostępu=2008-10-26}}</ref>;
* [[Dziekan (Kościół katolicki)|Dziekan]]: ks. [[Prałat|prał.]] dr Jerzy Samsel
* Wicedziekan: ks. [[Kanonik|kan]] mgr Zbigniew Choromański
* Ojciec Duchowny: ks. prał Marian Olszewski.

== Sąsiednie dekanaty ==
[[Dekanat Czyżew|Czyżew]], [[Dekanat Kobylin|Kobylin]], [[Dekanat Łomża – św. Brunona|Łomża – św. Brunona]], [[Dekanat Łomża – św. Michała Archanioła|Łomża – św. Michała Archanioła]], [[Dekanat Ostrów Mazowiecka – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny|Ostrów Mazowiecka – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny]], [[Dekanat Piątnica|Piątnica]], [[Dekanat Rzekuń|Rzekuń]], [[Dekanat Wysokie Mazowieckie|Wysokie Mazowieckie]]

== Linki zewnętrzne ==

* [https://parafie.diecezja.lomza.pl/dekanat-zambrowski,24l Dekanat na sttronie diecezji łomżyńskiej]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Parafie dekanatu Zambrów}}
{{Dekanaty diecezji łomżyńskiej}}

{{SORTUJ:Zambrów}}
[[Kategoria:Dekanaty diecezji łomżyńskiej]]
[[Kategoria:Religia w powiecie zambrowskim|*]]
[[Kategoria:Chrześcijaństwo w Zambrowie]]

title: Dekanat Zambrów

Diecezja: łomżyńska

Dziekan: ks. Jerzy Samsel

Wicedziekan: ks. Zbigniew Choromański

Ojciec duchowny: ks. Marian Olszewski


text:
# Ibn Haukal
Ibn Haukal (X wiek) – irański podróżnik i geograf. W swoich pracach opisał m.in. Sudan Zachodni, Andaluzję i Sycylię.

title: Ibn Haukal

wikitext:
'''Ibn Haukal''' ([[X wiek]]) – [[Iran|irański]] podróżnik i geograf. W swoich pracach opisał m.in. [[Sudan Zachodni]], [[Andaluzja|Andaluzję]] i [[Sycylia|Sycylię]].

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = O'Shea|imię = Stephen|tytuł = Morze Wiary - islam i chrześcijaństwo w świecie śródziemnomorskim doby średniowiecza| wydawca = Dom Wydawniczy REBIS| wydanie = I| miejsce = Poznań| rok = 2009| strony = 137| isbn = 978-83-7510-087-7}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Arabscy geografowie]]
[[Kategoria:Arabscy pisarze epoki Abbasydów]]


text:
# Rafa
Rafa – skała podwodna w formie wału albo grzbietu, której górna część znajduje się tuż pod albo tuż nad powierzchnią wody. Rafy stanowią zagrożenie dla żeglugi.
W hydromorfologii rzek rafą określa się wypłyconą część koryta o dość dużym, większym niż w przypadku bystrza, spadku podłużnym oraz prędkości wody. W obrębie rafy przepływ jest turbulentny, a nurt ma charakter od rwącego w ciekach nizinnych, po kipiel w ciekach wyżynnych i górskich. Dno w rafie zawiera wypukłości, zbudowane jest z dużych kamieni i głazów.
W zależności od pochodzenia rafa może być:
- wytworem organizmów rafotwórczych; do takich należą rafy koralowe
- częścią struktury geologicznej lądu
- zalanym przez morze obszarem młodoglacjalnym.

W zależności od odległości od brzegu można wyróżnić:
- rafy brzegowe
- rafy przybrzeżne
- rafy barierowe
- atole (w przypadku raf koralowych)[4][5].

title: Rafa

wikitext:
{{Inne znaczenia|podwodnej skały|[[Rafa (ujednoznacznienie)|inne znaczenia]]}}
'''Rafa''' – [[skała]] podwodna w formie wału albo grzbietu, której górna część znajduje się tuż pod albo tuż nad powierzchnią wody{{r|onetwiem|sjppwn}}. Rafy stanowią zagrożenie dla żeglugi{{r|onetwiem}}.

W hydromorfologii rzek rafą określa się wypłyconą część [[koryto rzeki|koryta]] o dość dużym, większym niż w przypadku [[bystrze|bystrza]], spadku podłużnym oraz prędkości wody. W obrębie rafy przepływ jest [[turbulencja|turbulentny]], a [[Nurt rzeki|nurt]] ma charakter od rwącego w ciekach nizinnych, po [[kipiel]] w ciekach wyżynnych i górskich. Dno w rafie zawiera wypukłości, zbudowane jest z dużych kamieni i głazów{{r|hir}}.

W zależności od pochodzenia rafa może być{{r|onetwiem}}:
* wytworem [[organizmy rafotwórcze|organizmów rafotwórczych]]; do takich należą [[rafa koralowa|rafy koralowe]]
* częścią struktury geologicznej lądu
* zalanym przez morze obszarem młodoglacjalnym.

W zależności od odległości od brzegu można wyróżnić{{r|onetwiem}}:
* [[rafa brzegowa|rafy brzegowe]]
* [[rafa przybrzeżna|rafy przybrzeżne]]
* [[rafa barierowa|rafy barierowe]]
* [[atol]]e (w przypadku raf koralowych){{r|europa|Popielarska}}.

{{wikisłownik|rafa}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="onetwiem">{{cytuj | url = https://archive.is/20130503214517/http://portalwiedzy.onet.pl/39739,,,,rafy,haslo.html | tytuł = Rafy | opublikowany = Encyklopedia WIEM na portalu Onet | data dostępu = 2012-12-14}}</ref>
<ref name="sjppwn">{{cytuj | url = http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2513932 | tytuł = Rafa | opublikowany = Słownik języka polskiego PWN | data dostępu = 2012-12-14 | archiwum = https://web.archive.org/web/20140301112214/http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2513932 | zarchiwizowano = 2014-03-01 }}</ref>
<ref name="europa">{{Cytuj książkę|nazwisko=|imię=|tytuł=Biologia. Słownik encyklopedyczny|data=2001|wydawca=Wydawnictwo Europa|miejsce=Warszawa|isbn=83-87977-73-X|strony=294}}</ref>
<ref name="Popielarska">{{Cytuj książkę|nazwisko=Popielarska-Konieczna|imię=Marzena|tytuł=Słownik szkolny. Biologia|data=2003|wydawca=Wydawnictwo Zielona Sowa|miejsce=Kraków|isbn=83-7389-096-3|strony=426}}</ref>
<ref name=hir>{{Cytuj książkę | autor = Krzysztof Szoszkiewicz, Szymon Jusik, Mariusz Adynkiewicz-Piragas, Daniel Gebler, Krzysztof Achtenberg, Artur Radecki-Pawlik, Tomasz Okruszko, Marek Giełczewski, Karol Pietruczuk, Marcin Przesmycki, Przemysław Nawrocki | tytuł = Podręcznik oceny wód płynących w oparciu o Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny | wydawca = Główny Inspektorat Ochrony Środowiska | miejsce = Warszawa | data = 2017 | seria = Biblioteka Monitoringu Środowiska | strony = 83-84 | isbn = 978-83-61227-89-2 | url = http://www.gios.gov.pl/images/dokumenty/pms/monitoring_wod/Podrecznik_HIR.pdf}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Rafy| ]]


text:
# Donika Gërvalla-Schwarz
Donika Gërvalla-Schwarz (ur. 16 października 1971 w Skopju) – kosowska polityk i dyplomata, działaczka Guxo!, od marca 2021 minister spraw zagranicznych Kosowa.

## Życiorys
Jest córką kosowskiego działacza narodowego Jusufa Gërvalli i Suzany. Urodziła się w Skopju, dzieciństwo spędziła w Prisztinie, a w 1980 wyemigrowała wraz z rodziną do Niemiec. W 1982 jej ojciec został zamordowany w Untergruppenbach, a rodzina przeniosła się do Tirany. Donika odbywała w Tiranie studia muzyczne w Akademii Sztuk. W komunistycznej Albanii jej postać, jako córki znanego działacza narodowego była wykorzystywana przez propagandę. Zachowały się zdjęcia, na których jako mała dziewczynka wręczała kwiaty Enverowi Hodży. W 1990 wzięła udział w protestach studenckich, w 1991 uczestniczyła w strajku głodowym. W 1992 wyjechała do Niemiec. Ukończyła studia prawnicze na Uniwersytecie w Hamburgu i pracowała jako tłumaczka.
W 1991, z uwagi na zasługi ojca Donika Gërvalla została honorowym członkiem Demokratycznej Ligi Kosowa, pełniąc w latach 1993-1997 funkcję wiceprzewodniczącej partii. W 1999 aktywnie zaangażowała się w działalność na rzecz Kosowa, występując w niemieckich mediach. W 2018 zrezygnowała z kierowniczych stanowisk w Demokratycznej Lidze Kosowa, a dwa lata później przestała być członkiem partii. Do 2021 mieszkała w Bonn, wraz z rodziną. W 2021 przyłączyła się do nowej formacji politycznej Guxo!. W wyborach 2021 uzyskała mandat deputowanej do parlamentu, zdobywając 71 000 głosów. Zrezygnowała z mandatu, kiedy objęła stanowisko wicepremiera, a także ministra spraw zagranicznych i diaspory w rządzie Albina Kurtiego. Po objęciu urzędu prezydenta Kosowa przez Vjosę Osmani w kwietniu 2021, Donika Gërvalla-Schwarz stanęła na czele partii Guxo!.
W życiu prywatnym Donika Gërvalla-Schwarz jest mężatką (mąż Stefan Schwarz jest niemieckim politykiem chadeckim, byłym deputowanym do Bundestagu), ma pięcioro dzieci.

title: Donika Gërvalla-Schwarz

wikitext:
{{Polityk infobox
 | polityk             = Donika Gërvalla-Schwarz
 | data urodzenia      = 16 października 1971
 | miejsce urodzenia   = [[Skopje]]
 | grafika             = The Official Portrait of Donika Gërvalla-Schwarz.jpg
 | opis grafiki        = Donika Gërvalla-Schwarz (2022)
 | funkcja             = Minister spraw zagranicznych i diaspory Kosowa
 | partia              = [[Guxo!]]
 | od                  = [[22 marca]] [[2021]]
 | do                  = nadal
 | poprzednik          = [[Driton Selmanaj]]
 | następca            =
 | podpis              = Donika Gërvalla-Schwarz (nënshkrim).svg
 | commons             = Category:Donika Gërvalla-Schwarz
 | imię i nazwisko     =
 | data śmierci        =
 | miejsce śmierci     =
 | quote               =
 | news                =
}}
'''Donika Gërvalla-Schwarz''' (ur. 16 października [[1971]] w [[Skopje|Skopju]]{{r|mfa}}) – [[Kosowo|kosowska]] polityk i dyplomata, działaczka [[Guxo!]], od marca 2021 minister spraw zagranicznych Kosowa.

== Życiorys ==
Jest córką kosowskiego działacza narodowego [[Jusuf Gërvalla|Jusufa Gërvalli]] i Suzany{{r|mfa}}. Urodziła się w [[Skopje|Skopju]], dzieciństwo spędziła w [[Prisztina|Prisztinie]], a w 1980 wyemigrowała wraz z rodziną do [[Niemcy|Niemiec]]{{r|reporter}}. W 1982 jej ojciec został zamordowany w [[Untergruppenbach]], a rodzina przeniosła się do [[Tirana|Tirany]]{{r|mfa}}. Donika odbywała w Tiranie studia muzyczne w [[Uniwersytet Sztuk w Tiranie|Akademii Sztuk]]{{r|mfa}}. W komunistycznej Albanii jej postać, jako córki znanego działacza narodowego była wykorzystywana przez propagandę. Zachowały się zdjęcia, na których jako mała dziewczynka wręczała kwiaty [[Enver Hoxha|Enverowi Hodży]]{{r|bota}}. W 1990 wzięła udział w protestach studenckich, w 1991 uczestniczyła w [[Strajk głodowy|strajku głodowym]]{{r|bota}}. W 1992 wyjechała do Niemiec{{r|mfa}}. Ukończyła studia prawnicze na [[Uniwersytet Hamburski|Uniwersytecie w Hamburgu]] i pracowała jako tłumaczka{{r|mfa}}.

W 1991, z uwagi na zasługi ojca Donika Gërvalla została honorowym członkiem [[Demokratyczna Liga Kosowa|Demokratycznej Ligi Kosowa]], pełniąc w latach 1993-1997 funkcję wiceprzewodniczącej partii. W 1999 aktywnie zaangażowała się w działalność na rzecz Kosowa, występując w niemieckich mediach{{r|balkan}}. W 2018 zrezygnowała z kierowniczych stanowisk w Demokratycznej Lidze Kosowa, a dwa lata później przestała być członkiem partii. Do 2021 mieszkała w Bonn, wraz z rodziną{{r|reporter}}. W 2021 przyłączyła się do nowej formacji politycznej [[Guxo!]]{{r|balkan}}. W wyborach 2021 uzyskała mandat deputowanej do [[Zgromadzenie Kosowa|parlamentu]], zdobywając 71 000 głosów{{r|reporter}}. Zrezygnowała z mandatu, kiedy objęła stanowisko wicepremiera, a także ministra spraw zagranicznych i diaspory w rządzie [[Albin Kurti|Albina Kurtiego]]{{r|mfa}}. Po objęciu urzędu prezydenta Kosowa przez [[Vjosa Osmani|Vjosę Osmani]] w kwietniu 2021, Donika Gërvalla-Schwarz stanęła na czele partii Guxo!{{r|mfa}}.

W życiu prywatnym Donika Gërvalla-Schwarz jest mężatką (mąż Stefan Schwarz jest niemieckim politykiem chadeckim, byłym deputowanym do [[Bundestag]]u), ma pięcioro dzieci{{r|balkan}}.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="mfa">{{cytuj |url = https://mfa-ks.net/ministrja/profili/ |tytuł = Znj. Donika Gërvalla-Schwarz|data dostępu = 2024-02-19 |autor = |opublikowany = mfa-ks.net |data = |język = en}}</ref>
<ref name="balkan">{{cytuj |url = https://balkaninsight.com/2021/04/14/donika-gervalla-schwarz-childhood-emigrant-becomes-kosovos-top-diplomat/|tytuł = Donika Gervalla-Schwarz: Childhood Emigrant Becomes Kosovo’s Top Diplomat|data dostępu = 2024-02-19 |autor = Perparim Isufi|opublikowany = balkaninsight.com |data = 2021|język = en}}</ref>
<ref name="reporter">{{cytuj |url = https://www.reporter.al/2021/04/14/donika-gervalla-schwarz-ish-emigrantja-behet-kryediplomate-e-kosoves/|tytuł = Donika Gërvalla-Schwarz: Ish-emigrantja bëhet kryediplomate e Kosovës|data dostępu = 2024-02-19 |autor = Perparim Isufi|opublikowany = reporter.al |data = 2021|język = sq}}</ref>
<ref name="bota">{{cytuj |url = https://botapress.info/historia-e-trishte-e-ministres-gervalla-vrasja-e-babait-puthja-nga-enver-hoxha-refuzimi-nga-ldk-ja-dhe-guximi-per-te-fituar/|tytuł = Historia e trishtë e ministres Gërvalla: Vrasja e babait, puthja nga Enver Hoxha, refuzimi nga LDK-ja dhe “guximi” për të fituar!|data dostępu = 2024-02-19 |autor = |opublikowany = botapress.info |data = 2021|język = sq}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj |url = https://web.archive.org/web/20200608114140/https://gazetablic.com/kush-eshte-meliza-haradinaj-zyrtarja-e-qeverise-se-re/ |tytuł = Kush është Meliza Haradinaj, zyrtarja e Qeverisë së re|data dostępu = 2024-02-19 |autor = |opublikowany = gazetablic.com |data = 2022|język = sq}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Gërvalla-Schwarz, Donika}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Hamburgu]]
[[Kategoria:Kosowscy ministrowie spraw zagranicznych]]
[[Kategoria:Kosowscy prawnicy]]
[[Kategoria:Kosowscy Albańczycy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Skopju]]
[[Kategoria:Kosowscy parlamentarzyści]]
[[Kategoria:Kosowscy tłumacze]]
[[Kategoria:Politycy Demokratycznej Ligi Kosowa]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1971]]

title: Donika Gërvalla-Schwarz

Data i miejsce urodzenia: 16 października 1971 · Skopje

Okres: od 22 marca 2021 · do nadal

Przynależność polityczna: Guxo!

Poprzednik: Driton Selmanaj


text:
# Pierwszych sześć fregat US Navy
Pierwszych sześć fregat US Navy (ang. Original six frigates of the United States Navy) – sześć pierwszych dużych okrętów wojennych zbudowanych w Stanach Zjednoczonych. W roku 1794 Kongres Stanów Zjednoczonych postanowił, zgodnie z przyjętą 27 marca tego roku „Ustawą o Flocie” (ang. Act to Provide a Naval Armament), zlecić budowę sześciu fregat, na co przeznaczył ogromną wówczas kwotę 688 888,82 USD. Konstruktor wszystkich sześciu okrętów, Joshua Humphreys (zgodnie z sugestią Benjamina Stodderta, pierwszego sekretarza Marynarki Stanów Zjednoczonych), zalecił budowę flotylli fregat wystarczająco odpornych, by mogły przeciwstawić się podobnym okrętom francuskim i brytyjskim, a jednocześnie na tyle szybkich, by móc uniknąć walki z okrętami liniowymi tamtych czasów.
Większość z pierwszych sześciu fregat amerykańskich dobrze wypełniła swoje zadania i stała się zalążkiem United States Navy, dziś największej floty wojennej na świecie.

## Okoliczności powstania floty
Po zakończeniu wojny rewolucyjnej poważnie zadłużony rząd Stanów Zjednoczonych, wobec braku pieniędzy na remonty i utrzymanie statków, postanowił w sierpniu 1785 roku rozwiązać flotę młodej republiki. Niemal w tym samym momencie pojawiły się problemy w basenie Morza Śródziemnego, gdzie władze pirackiego Algieru zajęły dwa amerykańskie statki handlowe, a z ich załóg uczyniły niewolników. Ówczesny ambasador we Francji, Thomas Jefferson, zasugerował by stworzyć flotę, która mogłaby chronić amerykański handel morski w basenie Śródziemnomorza; jego zalecenia zbiegły się w czasie z propozycją Johna Jaya, który postulował budowę pięciu okrętów 40-działowych. Niedługo potem Portugalia zaczęła stosować blokadę wobec algierskich galer próbujących przedostawać się na Atlantyk, co na jakiś czas zapewniło bezpieczeństwo amerykańskim statkom.
Akty piractwa wobec amerykańskiej floty handlowej nie stanowiły problemu, dopóki kolonie amerykańskie znajdowały się pod protekcją Imperium Brytyjskiego przed wybuchem rewolucji, ale po jej rozpoczęciu berberyjskie państwa: Algier, Trypolis i Tunis uznały, że mogą bezkarnie atakować statki amerykańskie. W dodatku, gdy zaczęła się rewolucja francuska, zarówno Brytyjczycy, jak i Francuzi zaczęli atakować statki amerykańskie podejrzewając, że współpracują z przeciwnikiem. Pozbawieni możności obrony Amerykanie niewiele mogli w tej sytuacji zdziałać.
Temat budowy floty zajął ustawodawcom kilka lat. Oponenci podnosili, że budowa floty prowadzi do utworzenia odpowiedniego departamentu (ministerstwa) w rządzie i do powołania służb do jego obsługi, co pociągnie za sobą znaczny wzrost kosztów na obronę. Uważali, że lepiej zapłacić haracz państwom berberyjskim i nałożyć sankcje na Wielką Brytanię.
Jednak 2 stycznia 1794 roku, niewielką przewagą 46 do 44 głosów, Izba Reprezentantów przyjęła ustawę o budowie floty i powołała do życia komisję, która miała określić jej rozmiary, koszt budowy i typ statków, Sekretarz wojny Henry Knox przedstawił odpowiednie propozycje. By zapobiec zwycięstwu przeciwników ustawy partia federalistów wprowadziła do treści ustawy klauzulę stanowiącą, że budowa okrętów zostanie wstrzymana, gdy tylko nawiąże się rokowania pokojowe z Algierem.
19 marca, stosunkiem głosów 50 do 39, ustawa Act to Provide a Naval Armament została przyjęta przez Senat. Prezydent George Washington podpisał ją 27 marca i wydał rozporządzenie o budowie lub zakupie czterech okrętów z 44 działami każdy i dwóch z 36 działami.

## Fregaty
Początkowo fregaty miały nosić nazwy zaczynające się od litery „A” do „F”, ale w marcu 1795 roku sekretarz wojny Timothy Pickering przedstawił własną listę nazw. Prezydent Waszyngton wybrał ostatecznie pięć z nich: „Constitution”, „United States”, „President”, „Constellation” i „Congress”; wszystkie nawiązywały do pryncypiów konstytucji Stanów Zjednoczonych. Szósta fregata, „Chesapeake” nie miała nazwy do roku 1799, kiedy to sekretarz marynarki, Benjamin Stoddert, ignorując poprzednie ustalenia, nadał jej imię ważnej strategicznie zatoki Chesapeake.

### USS United States
USS „United States” został zbudowany w Filadelfii, zwodowany 10 maja 1797 roku, a oddany do służby 11 lipca 1798 roku.
W roku 1812 brał udział w wojnie brytyjsko-amerykańskiej. 25 października 1812 roku, na południe od Azorów spotkał brytyjską fregatę HMS „Macedonian”. Doszło do bitwy, w wyniku której „Macedonian” – niezdolna do manewrowania i ze 104 zabitymi na pokładzie – musiała się poddać.
„United States” została wycofana ze służby w czerwcu 1819 roku. Poczynając od roku 1824 okręt przez trzy lata uczestniczył w działaniach Eskadry Pacyfiku, głównie u wybrzeży Filipin. W latach 1833–1838 fregatę przydzielono do Eskadry Morza Śródziemnego. Po remoncie w 1841 roku okręt został ponownie przydzielony do Eskadry Pacyfiku, gdzie został jednostką flagową.
Fregata „United States” została ponownie wycofana ze służby 24 lutego 1849 roku i skierowana do rezerwy floty w Norfolk, w stanie Wirginia.
W roku 1861 okręt został wcielony do Confederate States Navy, ale wkrótce osadzony na dnie. W roku 1862 Unioniści podnieśli wrak, wyremontowali i ponownie wcielili do US Navy, gdzie służył aż do ostatecznego wycofania ze służby i rozbiórki, o czym decyzję podjęto w roku 1865.

### USS Constellation
USS „Constellation” powstał w Baltimore w stanie Maryland, gdzie został zwodowany 7 września 1797 roku. Pierwszą misją okrętu między lipcem a sierpniem 1798 roku było eskortowanie statków handlowych.
W dniu 9 lutego 1799 roku, w czasie tzw. „quasi-wojny”, pokonał w bitwie i wziął do niewoli francuską fregatę „L’Insurgente”. Było to pierwsze zwycięstwo zbudowanego w Ameryce okrętu wojennego. W lutym roku 1800 „Constellation” walczył z inną francuską fregatą „La Vengeance”. Przeciwnik nie został wprawdzie zatopiony, ale odniósł tak poważne uszkodzenia, że kapitan osadził okręt na mieliźnie, by zapobiec zatonięciu.
W roku 1803 okręt wszedł w skład Eskadry Morza Śródziemnego, której celem było zapewnienie bezpiecznej żeglugi amerykańskiej wobec zagrożenia ze strony piratów berberyjskich. W 1812 roku wziął udział w wojnie brytyjsko-amerykańskiej, a w roku 1840 odbył rejs dookoła świata, podczas którego jako pierwszy amerykański okręt wpłynął na chińskie wody terytorialne.
„Constellation” został wycofany ze służby w roku 1853 i rozebrany. Część drewna posłużyła do budowy slupa żaglowego o tej samej nazwie, który w roku 1999 został uznany za okręt-muzeum. Obecnie znajduje się, jako Narodowy Pomnik Historyczny USA, w Baltimore.

### USS Constitution
USS „Constitution” posiadał 44 działa, został zwodowany w Bostonie w stanie Massachusetts 21 października 1797 roku. Brał udział w wojnie przeciwko piratom berberyjskim w czasie wojny na Morzu Śródziemnym.
Jest najbardziej znany ze swych akcji podczas wojny z Wielką Brytanią w roku 1812, kiedy to przechwycił liczne statki handlowe Brytyjczyków i pokonał w walce cztery okręty brytyjskie: HMS „Guerriere”, „Java”, „Cyane” i „Venus”. Po bitwie z HMS „Guerriere” otrzymał zaszczytne miano Old Ironsides. Później służył jako okręt flagowy Floty Śródziemnomorskiej USA, a w latach czterdziestych XIX wieku dokonał opłynięcia kuli ziemskiej. Podczas wojny secesyjnej był okrętem szkolnym United States Naval Academy, a w roku 1878 zawiózł do Paryża eksponaty na Exposition Universelle. Wycofany ze służby w 1881 roku, służył jako hulk mieszkalny, aż w roku 1907 został okrętem muzealnym. W latach 1931–1934 odbył rejs po dziewięćdziesięciu portach Stanów Zjednoczonych, by następne sześćdziesiąt lat spędzić na kotwicy. Dopiero w roku 1997, w dwóchsetną rocznicę narodzin, ponownie zaczął pływać pod żaglami.
„Constitution” ma obecnie swą bazę w Charlestown. Jest najstarszym pływającym okrętem wojennym na świecie. Brytyjski okręt liniowy HMS „Victory” jest starszy o trzydzieści lat, ale od roku 1922 stoi w suchym doku w Portsmouth.

### USS Chesapeake
USS „Chesapeake” został zbudowany w stoczni Gosport Navy Yard (Wirginia), gdzie zwodowano go 2 grudnia 1799 roku. „Chesapeake” był jedyną z sześciu fregat wyraźnie różniącą się rozmiarami od pozostałych.
W dniu 22 czerwca 1807 roku doszło do tzw. „incydentu Chesapeake-Leopard”, w trakcie którego „Chesapeake” został ostrzelany przez 50-działowy okręt brytyjski HMS „Leopard” za odmowę zgody na przeszukanie okrętu. Po kilku salwach, na które „Chesapeake” odpowiedział tylko jednym strzałem, dowódca amerykańskiej fregaty zdecydował się poddać. „Leopard” nie przyjął kapitulacji, ale przeszukał „Chesapeake”, aresztował czterech dezerterów z Royal Navy i odpłynął do Halifaksu.
„Chesapeake” został zaatakowany i zdobyty 1 czerwca 1813 roku przez załogę HMS „Shannon” wkrótce po opuszczeniu Bostonu. Po śmierci dowódcy i kilkudziesięciu marynarzy wcielona do Royal Navy fregata służyła do roku 1820, kiedy została wycofana ze służby i rozebrana w Portsmouth.

### USS Congress
USS „Congress” (38 dział) został zwodowany 15 sierpnia 1799 roku. W styczniu 1800 roku, podczas swej dziewiczej podróży do Indii Wschodnich, utracił w sztormie maszty i musiał wrócić do stoczni. Po trwającym sześć miesięcy remoncie ponownie wyszedł w morze, tym razem do Indii Zachodnich, gdzie przebywał do kwietnia 1801 roku.
W czerwcu 1804 roku „Congress” został skierowany na Morze Śródziemne, gdzie brał udział w pierwszych zmaganiach z piratami berberyjskimi. Okręt brał udział w blokadzie Trypolisu i uczestniczył w zdobyciu libijskiej szebeki w październiku. W lipcu 1805 roku uczestniczył w blokadzie Tunisu, a we wrześniu zawiózł do Waszyngtonu tunezyjskiego ambasadora. W roku 1807 był pływającą szkołą morską dla kadetów US Navy.
W czasie wojny roku 1812 odbył trzy długie rejsy wraz z „Presidentem” i „United States”. Brał udział w pościgu za flotyllą brytyjskich statków handlowych i wspierał „Presidenta” podczas próby zatrzymania okrętu HMS „Belvidera”. Po tej akcji, w drodze powrotnej na wody ojczyste, „Congress” i „President” zagarnęły 7 statków handlowych. W roku 1813 pożeglował samotnie do wybrzeży Brazylii, ale rajd zakończył się połowicznym sukcesem (zatrzymanie 4 małych statków). Ze względu na brak materiałów niezbędnych do remontu okręt został odstawiony do rezerwy do końca działań wojennych.
W roku 1815 „Congress” wrócił do czynnej służby na Morzu Śródziemnym, gdzie wchodził w skład dywizjonu okrętów patrolujących wybrzeża Libii i Tunezji. Po powrocie do Bostonu w grudniu został wycofany ze służby. Przywrócony ponownie patrolował wody Zatoki Meksykańskiej w poszukiwaniu piratów od grudnia 1816 do lipca 1817 roku, a w roku 1818 odbył podróż do Ameryki Południowej. Na początku roku 1819 odbył – jako pierwszy amerykański okręt wojenny – podróż do Chin. W roku 1822 był flagowym okrętem Jamesa Biddle’a, zwalczającego piractwo w Indiach Zachodnich. Jako taki odbył podróże do Hiszpanii i Argentyny. W roku 1824 został przekształcony w hulk mieszkalny, a w roku 1834 został ostatecznie wycofany i rozebrany.

### USS President
USS „President” (44 działa) był ostatnią z sześciu fregat, zwodowaną w Nowym Jorku 10 kwietnia 1800 roku. Na swój pierwszy patrol okręt wyruszył w czasie trwania quasi-wojny, 5 sierpnia odbijając z rąk Francuzów kilka amerykańskich statków handlowych. Po podpisaniu traktatu pokojowego wrócił w marcu 1801 roku do kraju.
W maju wyruszył na wojnę z piratami berberyjskimi. Był obecny pod Algierem, Tunisem i Trypolisem, a do Stanów Zjednoczonych wrócił 14 kwietnia 1802 roku i wkrótce ruszył na swój drugi patrol. Do domu wrócił 13 lipca 1805 roku wioząc wielu amerykańskich marynarzy uwolnionych z berberyjskiej niewoli.
16 maja 1811 roku zamieszany był w tzw. „incydent z Little Belt”. Dowódca „Presidenta”, zajęty poszukiwaniem amerykańskich marynarzy zagarniętych przez Royal Navy, omyłkowo wziął HMS „Little Belt” za fregatę HMS „Guerriere”. Mimo odmiennych opinii historyków obu stron faktem jest, że oba okręty prowadziły przez kilka minut wymianę ognia, nim dowódca amerykańskiego okrętu zorientował się, że „Little Belt” to jednostka znacznie mniejsza od „Guerriere”. Podczas wymiany ognia „Little Belt” odniósł poważne uszkodzenia i stracił 31 zabitych i rannych. Dowódca amerykańskiej fregaty zaoferował swą pomoc, ale brytyjski kapitan odmówił jej przyjęcia i pożeglował do Halifax. Incydent ów przyspieszył wybuch wojny w roku 1812.
Podczas tej wojny „President” odbył trzy długie rejsy z fregatą „Congress” i krótko z „United States”. W czasie jednego z nich doszło do spotkania i walki z HMS „Belvidera”, który zdołał ujść. W pogoni za flotyllą małych brytyjskich statków handlowych zapędził się w pobliże kanału La Manche, ale zdołał bezpiecznie wrócić do Bostonu. Podczas kolejnego patrolu „President” próbował dopaść HMS „Nymphe” i HMS „Galatea”, ale bez powodzenia. Udało mu się natomiast zagarnąć brytyjski statek pocztowy „Swallow” przewożący znaczną sumę pieniędzy i osiem innych statków handlowych W czasie trzeciego patrolu, który rozpoczął się 30 kwietnia 1813 roku, „President” spędził w morzu 5 miesięcy; jedynym wartym wzmianki wydarzeniem było ujęcie, pod koniec września, HMS „Highflyer”.
Po roku zablokowania w porcie „President”, wieczorem 14 stycznia 1815 roku, próbował opuścić Zatokę Nowojorską, ale wszedł na mieliznę doznając poważnych uszkodzeń stępki i masztów. Nie mogąc wrócić do portu, został zmuszony do wyjścia w morze, gdzie wkrótce wdał się w bój z HMS „Endymion”. Dowódca zamierzał zdobyć „Endymiona”, by zastąpić nim „Presidenta”, ale z powodu uszkodzeń własnego okrętu dojść do tego nie mogło. Wkrótce pojawiły się inne okręty brytyjskie i zmusiły dowódcę „Presidenta” do kapitulacji. „President” został natychmiast wcielony do Royal Navy jako HMS „President”, ale służył tam zaledwie kilka lat, dopóki nie został rozebrany w roku 1818.

title: Pierwszych sześć fregat US Navy

wikitext:
{{wyróżnienie|DA}}
[[Plik:USS Constitution Departs.jpg|thumb|Okręt-muzeum USS „Constitution” opuszcza port w Bostonie (2006)]]
'''Pierwszych sześć fregat US Navy''' ({{ang.|Original six frigates of the United States Navy}}) – sześć pierwszych dużych okrętów wojennych zbudowanych w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]]. W roku 1794 [[Kongres Stanów Zjednoczonych]] postanowił, zgodnie z przyjętą 27 marca tego roku „[[Ustawa morska z 1794 roku|Ustawą o Flocie]]” (ang. ''Act to Provide a Naval Armament''), zlecić budowę sześciu [[Fregata (okręt żaglowy)|fregat]], na co przeznaczył ogromną wówczas kwotę 688 888,82 [[Dolar amerykański|USD]]<ref group=uwaga>Porównywanie wartości dolara z tak odległego okresu jest trudne i można do tego celu wykorzystać [https://www.measuringworth.com/indicator.php szereg różnych metod]; według dzisiejszych cen, używając [[Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych|wskaźnika cen towarów]], koszt fregat wynosił około [https://web.archive.org/web/20140201220406/http://www.measuringworth.com/uscompare/result.php?use%5B%5D=DOLLAR&use%5B%5D=GDPDEFLATION&use%5B%5D=VCB&use%5B%5D=UNSKILLED&use%5B%5D=MANCOMP&use%5B%5D=NOMGDPCP&use%5B%5D=NOMINALGDP&year_source=1794&amount=688888&year_result=2010 14 mln dolarów], co nie wygląda znacząco, ale stanowiło to 9,6% budżetu federalnego, który w roku finansowym 1794 wynosił [http://www.usgovernmentdebt.us/chart_central.php?year=1794 7,1 milionów ówczesnych dolarów].</ref>. Konstruktor wszystkich sześciu okrętów, [[Joshua Humphreys]] (zgodnie z sugestią [[Benjamin Stoddert|Benjamina Stodderta]], pierwszego [[Sekretarz Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych|sekretarza Marynarki Stanów Zjednoczonych]]), zalecił budowę flotylli fregat wystarczająco odpornych, by mogły przeciwstawić się podobnym okrętom francuskim i brytyjskim, a jednocześnie na tyle szybkich, by móc uniknąć walki z [[okręt liniowy|okrętami liniowymi]] tamtych czasów.

Większość z pierwszych sześciu fregat amerykańskich dobrze wypełniła swoje zadania i stała się zalążkiem [[United States Navy]], dziś największej floty wojennej na świecie.

== Okoliczności powstania floty ==
Po zakończeniu [[Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych|wojny rewolucyjnej]] poważnie zadłużony rząd Stanów Zjednoczonych, wobec braku pieniędzy na remonty i utrzymanie statków, postanowił w sierpniu 1785 roku rozwiązać flotę młodej republiki. Niemal w tym samym momencie pojawiły się problemy w basenie [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], gdzie władze pirackiego [[Algier]]u zajęły dwa amerykańskie statki handlowe, a z ich załóg uczyniły [[niewolnictwo|niewolników]]. Ówczesny ambasador we Francji, [[Thomas Jefferson]], zasugerował by stworzyć flotę, która mogłaby chronić amerykański handel morski w basenie Śródziemnomorza; jego zalecenia zbiegły się w czasie z propozycją [[John Jay|Johna Jaya]], który postulował budowę pięciu okrętów 40-działowych. Niedługo potem [[Portugalia]] zaczęła stosować blokadę wobec algierskich [[galera|galer]] próbujących przedostawać się na [[Ocean Atlantycki|Atlantyk]], co na jakiś czas zapewniło bezpieczeństwo amerykańskim statkom.

Akty [[Pirat|piractwa]] wobec amerykańskiej floty handlowej nie stanowiły problemu, dopóki kolonie amerykańskie znajdowały się pod protekcją [[Wielka Brytania|Imperium Brytyjskiego]] przed wybuchem rewolucji, ale po jej rozpoczęciu [[Berberia|berberyjskie państwa]]: Algier, [[Trypolis]] i [[Tunis]] uznały, że mogą bezkarnie atakować statki amerykańskie<ref name="Smelser8">Smelser (1959), s. 8.</ref><ref name="Allen1905-13">Allen (1905), s. 13.</ref>. W dodatku, gdy zaczęła się [[rewolucja francuska]], zarówno Brytyjczycy, jak i Francuzi zaczęli atakować statki amerykańskie podejrzewając, że współpracują z przeciwnikiem. Pozbawieni możności obrony Amerykanie niewiele mogli w tej sytuacji zdziałać<ref name="Daughan276277">Daughan (2008), s. 276–277.</ref><ref name="Smelser4851">Smelser (1959), s. 48–51.</ref>.

Temat budowy floty zajął ustawodawcom kilka lat. Oponenci podnosili, że budowa floty prowadzi do utworzenia odpowiedniego departamentu (ministerstwa) w rządzie i do powołania służb do jego obsługi, co pociągnie za sobą znaczny wzrost kosztów na obronę. Uważali, że lepiej zapłacić haracz państwom berberyjskim i nałożyć sankcje na Wielką Brytanię<ref name="Smelser520">Smelser (1959), s. 5–20.</ref><ref name="Allen1909-42">Allen (1909), s. 42.</ref>.

Jednak 2 stycznia 1794 roku, niewielką przewagą 46 do 44 głosów, [[Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych|Izba Reprezentantów]] przyjęła ustawę o budowie floty i powołała do życia komisję, która miała określić jej rozmiary, koszt budowy i typ statków, Sekretarz wojny [[Henry Knox]] przedstawił odpowiednie propozycje<ref name="Daughan279">Daughan (2008), s. 279.</ref><ref name="Fowler18">Fowler (1984), s. 18.</ref>. By zapobiec zwycięstwu przeciwników ustawy partia federalistów wprowadziła do treści ustawy klauzulę stanowiącą, że budowa okrętów zostanie wstrzymana, gdy tylko nawiąże się rokowania pokojowe z Algierem<ref name="Daughan279-281" /><ref name="Smelser57">Smelser (1959), s. 57.</ref>.

19 marca, stosunkiem głosów 50 do 39, ustawa ''Act to Provide a Naval Armament'' została przyjęta przez Senat<ref name="Daughan279-281">Daughan (2008), s. 279–281.</ref><ref name="Smelser57" />. Prezydent [[George Washington]] podpisał ją 27 marca i wydał rozporządzenie o budowie lub zakupie czterech okrętów z 44 działami każdy i dwóch z 36 działami<ref name="Daughan281">Daughan (2008), s. 281.</ref>.

== Fregaty ==
Początkowo fregaty miały nosić nazwy zaczynające się od litery „A” do „F”, ale w marcu 1795 roku sekretarz wojny [[Timothy Pickering]] przedstawił własną listę nazw. Prezydent Waszyngton wybrał ostatecznie pięć z nich: „Constitution”, „United States”, „President”, „Constellation”<ref group=uwaga>Od „konstelacji trzynastu gwiazd przedstawiających stany Unii” (ang. ''Constellation of thirteen stars representing the States of the Union'') w odniesieniu do flagi USA.</ref> i „Congress”; wszystkie nawiązywały do pryncypiów [[Konstytucja Stanów Zjednoczonych|konstytucji Stanów Zjednoczonych]]. Szósta fregata, „Chesapeake” nie miała nazwy do roku 1799, kiedy to sekretarz marynarki, Benjamin Stoddert, ignorując poprzednie ustalenia, nadał jej imię ważnej strategicznie [[Chesapeake (zatoka)|zatoki Chesapeake]].

=== USS United States ===
[[Plik:BirchBattleBetweenTheUnitedStatesAndTheMacedonian.jpg|thumb|Bitwa USS „United States” z HMS „Macedonian”]]
[[USS United States (1797)|USS „United States”]] został zbudowany w [[Filadelfia|Filadelfii]], [[Wodowanie|zwodowany]] 10 maja 1797 roku, a oddany do służby 11 lipca 1798 roku.

W roku 1812 brał udział w wojnie [[wojna brytyjsko-amerykańska|brytyjsko-amerykańskiej]]. 25 października 1812 roku, na południe od [[Azory|Azorów]] spotkał brytyjską fregatę [[HMS Macedonian|HMS „Macedonian”]]. Doszło do bitwy, w wyniku której „Macedonian” – niezdolna do manewrowania i ze 104 zabitymi na pokładzie – musiała się poddać.

„United States” została wycofana ze służby w czerwcu 1819 roku. Poczynając od roku 1824 okręt przez trzy lata uczestniczył w działaniach Eskadry Pacyfiku, głównie u wybrzeży [[Filipiny|Filipin]]. W latach 1833–1838 fregatę przydzielono do Eskadry Morza Śródziemnego. Po remoncie w 1841 roku okręt został ponownie przydzielony do Eskadry Pacyfiku, gdzie został jednostką flagową.

Fregata „United States” została ponownie wycofana ze służby 24 lutego 1849 roku i skierowana do rezerwy floty w [[Naval Station Norfolk|Norfolk]], w stanie [[Wirginia]].

W roku 1861 okręt został wcielony do [[Confederate States Navy]], ale wkrótce osadzony na dnie. W roku 1862 [[Stany Zjednoczone|Unioniści]] podnieśli wrak, wyremontowali i ponownie wcielili do US Navy, gdzie służył aż do ostatecznego wycofania ze służby i rozbiórki, o czym decyzję podjęto w roku 1865.

=== USS Constellation ===
[[Plik:USS Constellation.jpg|thumb|„Constellation” na obrazie Johna W. Schmidta]]
[[USS Constellation (1797)|USS „Constellation”]] powstał w [[Baltimore]] w stanie [[Maryland]], gdzie został zwodowany 7 września 1797 roku. Pierwszą misją okrętu między lipcem a sierpniem 1798 roku było eskortowanie statków handlowych.

W dniu 9 lutego 1799 roku, w czasie tzw. „[[quasi-wojna|quasi-wojny]]”, pokonał w bitwie i wziął do niewoli francuską fregatę „[[USS Insurgent|L’Insurgente]]”. Było to pierwsze zwycięstwo zbudowanego w Ameryce okrętu wojennego. W lutym roku 1800 „Constellation” walczył z inną francuską fregatą „La Vengeance”. Przeciwnik nie został wprawdzie zatopiony, ale odniósł tak poważne uszkodzenia, że kapitan osadził okręt na mieliźnie, by zapobiec zatonięciu.

W roku 1803 okręt wszedł w skład Eskadry Morza Śródziemnego, której celem było zapewnienie bezpiecznej żeglugi amerykańskiej wobec zagrożenia ze strony [[Piraci berberyjscy|piratów berberyjskich]]. W 1812 roku wziął udział w wojnie [[wojna brytyjsko-amerykańska|brytyjsko-amerykańskiej]], a w roku 1840 odbył rejs dookoła świata, podczas którego jako pierwszy amerykański okręt wpłynął na [[Chiny|chińskie]] wody terytorialne.

„Constellation” został wycofany ze służby w roku 1853 i rozebrany. Część drewna posłużyła do budowy [[slup wojenny|slupa żaglowego]] o tej samej nazwie, który w roku 1999 został uznany za [[Statek muzeum|okręt-muzeum]]. Obecnie znajduje się, jako [[National Historic Landmark|Narodowy Pomnik Historyczny USA]], w [[Baltimore]].

=== USS Constitution ===
[[Plik:USS Constitution 1997.jpg|thumb|USS „Constitution” w morzu w roku 1997]]
[[USS Constitution|USS „Constitution”]] posiadał 44 działa, został zwodowany w [[Boston]]ie w stanie [[Massachusetts]] 21 października 1797 roku. Brał udział w wojnie przeciwko [[piraci berberyjscy|piratom berberyjskim]] w czasie wojny na [[Morze Śródziemne|Morzu Śródziemnym]].

Jest najbardziej znany ze swych akcji podczas [[wojna brytyjsko-amerykańska|wojny z Wielką Brytanią]] w roku 1812, kiedy to przechwycił liczne statki handlowe Brytyjczyków i pokonał w walce cztery okręty brytyjskie: [[HMS Guerriere (1806)|HMS „Guerriere”]], [[HMS Java (1811)|„Java”]], [[HMS Cyane (1806)|„Cyane”]] i [[HMS Venus (1807)|„Venus”]]. Po [[Bój USS Constitution z HMS Guerriere|bitwie z HMS „Guerriere”]] otrzymał zaszczytne miano ''Old Ironsides''. Później służył jako okręt flagowy Floty Śródziemnomorskiej USA, a w latach czterdziestych XIX wieku dokonał opłynięcia kuli ziemskiej. Podczas [[Wojna secesyjna|wojny secesyjnej]] był okrętem szkolnym [[United States Naval Academy]], a w roku 1878 zawiózł do [[Paryż]]a eksponaty na [[Wystawa światowa|Exposition Universelle]]. Wycofany ze służby w 1881 roku, służył jako [[hulk (okręt)|hulk mieszkalny]], aż w roku 1907 został okrętem muzealnym. W latach 1931–1934 odbył rejs po dziewięćdziesięciu portach Stanów Zjednoczonych, by następne sześćdziesiąt lat spędzić na kotwicy. Dopiero w roku 1997, w dwóchsetną rocznicę narodzin, ponownie zaczął pływać pod żaglami.

„Constitution” ma obecnie swą bazę w [[Charlestown (Boston)|Charlestown]]. Jest najstarszym pływającym okrętem wojennym na świecie. Brytyjski okręt liniowy [[HMS Victory|HMS „Victory”]] jest starszy o trzydzieści lat, ale od roku 1922 stoi w [[Suchy dok|suchym doku]] w [[Portsmouth]].

=== USS Chesapeake ===
[[Plik:Chesapeake.jpg|thumb|USS „Chesapeake”]]
[[USS Chesapeake (1799)|USS „Chesapeake”]] został zbudowany w stoczni [[Norfolk Naval Shipyard|Gosport Navy Yard]] (Wirginia), gdzie zwodowano go 2 grudnia 1799 roku. „Chesapeake” był jedyną z sześciu fregat wyraźnie różniącą się rozmiarami od pozostałych.

W dniu 22 czerwca 1807 roku doszło do tzw. [[Incydent Chesapeake-Leopard|„incydentu Chesapeake-Leopard”]], w trakcie którego „Chesapeake” został ostrzelany przez 50-działowy okręt brytyjski [[HMS Leopard (1790)|HMS „Leopard”]] za odmowę zgody na przeszukanie okrętu. Po kilku salwach, na które „Chesapeake” odpowiedział tylko jednym strzałem, dowódca amerykańskiej fregaty zdecydował się poddać. „Leopard” nie przyjął kapitulacji, ale przeszukał „Chesapeake”, aresztował czterech dezerterów z [[Royal Navy]] i odpłynął do [[Halifax (miejscowość w Kanadzie)|Halifaksu]].

„Chesapeake” został zaatakowany i zdobyty 1 czerwca 1813 roku przez załogę [[HMS Shannon (1806)|HMS „Shannon”]] wkrótce po opuszczeniu Bostonu. Po śmierci dowódcy i kilkudziesięciu marynarzy wcielona do Royal Navy fregata służyła do roku 1820, kiedy została wycofana ze służby i rozebrana w [[Portsmouth]].

=== USS Congress ===
[[Plik:USSCongress.png|thumb|Ożaglowanie fregaty USS „Congress”]]
[[USS Congress (1799)|USS „Congress”]] (38 dział) został zwodowany 15 sierpnia 1799 roku. W styczniu 1800 roku, podczas swej dziewiczej podróży do [[Holenderskie Indie Wschodnie|Indii Wschodnich]]<ref name="Toll136">Toll (2006), s. 136.</ref>, utracił w sztormie maszty i musiał wrócić do stoczni. Po trwającym sześć miesięcy remoncie ponownie wyszedł w morze, tym razem do [[Indie Zachodnie|Indii Zachodnich]], gdzie przebywał do kwietnia 1801 roku<ref name="Morris120">Morris (1880), s. 120–122.</ref><ref name="Allen221">Allen (1909), s. 221.</ref>.

W czerwcu 1804 roku „Congress” został skierowany na Morze Śródziemne, gdzie brał udział w pierwszych zmaganiach z piratami berberyjskimi. Okręt brał udział w blokadzie [[Trypolis]]u i uczestniczył w zdobyciu libijskiej [[szebeka|szebeki]] w październiku. W lipcu 1805 roku uczestniczył w blokadzie [[Tunis]]u, a we wrześniu zawiózł do [[Waszyngton]]u tunezyjskiego ambasadora. W roku 1807 był pływającą szkołą morską dla kadetów US Navy<ref name="Toll224227252287">Toll (2006), s. 224–227, 252, 282.</ref><ref name="Allen05199219220268269">Allen (1905), s. 199, 219–220, 268–269.</ref><ref name="Cooper221222">Cooper (1856), s. 221–222.</ref>.

W czasie [[wojna brytyjsko-amerykańska|wojny roku 1812]] odbył trzy długie rejsy wraz z „Presidentem” i „United States”. Brał udział w pościgu za flotyllą brytyjskich statków handlowych i wspierał „Presidenta” podczas próby zatrzymania okrętu [[HMS Belvidera (1809)|HMS „Belvidera”]]. Po tej akcji, w drodze powrotnej na wody ojczyste, „Congress” i „President” zagarnęły 7 statków handlowych. W roku 1813 pożeglował samotnie do wybrzeży [[Brazylia|Brazylii]], ale rajd zakończył się połowicznym sukcesem (zatrzymanie 4 małych statków). Ze względu na brak materiałów niezbędnych do remontu okręt został odstawiony do rezerwy do końca działań wojennych<ref name="Teddy7273">Roosevelt (1883), s. 72–74, 76–78, 106–107, 174–175.</ref><ref name="MacSmith322">Maclay i Smith (1898), Volume 1, s. 322, 325, 521.</ref><ref name="Toll419420">Toll (2006), s. 419–420.</ref>.

W roku 1815 „Congress” wrócił do czynnej służby na Morzu Śródziemnym, gdzie wchodził w skład dywizjonu okrętów patrolujących wybrzeża Libii i Tunezji. Po powrocie do Bostonu w grudniu został wycofany ze służby<ref name="Allen05292293294">Allen (1905), s. 292–294.</ref>. Przywrócony ponownie patrolował wody [[Zatoka Meksykańska|Zatoki Meksykańskiej]] w poszukiwaniu piratów od grudnia 1816 do lipca 1817 roku, a w roku 1818 odbył podróż do [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]]. Na początku roku 1819 odbył – jako pierwszy amerykański okręt wojenny – podróż do [[Chiny|Chin]]<ref>[http://books.google.com/books?id=DYpBAAAAYAAJ Podróz do Chin].</ref>. W roku 1822 był flagowym okrętem [[James Biddle|Jamesa Biddle’a]], zwalczającego piractwo w Indiach Zachodnich. Jako taki odbył podróże do [[Hiszpania|Hiszpanii]] i [[Argentyna|Argentyny]]. W roku 1824 został przekształcony w hulk mieszkalny, a w roku 1834 został ostatecznie wycofany i rozebrany<ref name="Morris184">Morris (1880), s. 181–184, 190–191.</ref><ref name="MaclaySmith28">Maclay i Smith (1898), t. 2, s. 20, 28.</ref><ref name="Toll474">Toll (2006), s. 474.</ref>.

=== USS President ===
[[Plik:Usspresidentatanchor.jpg|thumb|„President” w sztormie]]
[[USS President (1800)|USS „President”]] (44 działa) był ostatnią z sześciu fregat, zwodowaną w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]] 10 kwietnia 1800 roku. Na swój pierwszy patrol okręt wyruszył w czasie trwania [[Quasi-wojna|quasi-wojny]], 5 sierpnia odbijając z rąk Francuzów kilka amerykańskich statków handlowych. Po podpisaniu traktatu pokojowego wrócił w marcu 1801 roku do kraju<ref name="Allen1909-217221">Allen (1909), s. 217, 221.</ref>.

W maju wyruszył na wojnę z piratami berberyjskimi. Był obecny pod Algierem, Tunisem i Trypolisem, a do Stanów Zjednoczonych wrócił 14 kwietnia 1802 roku<ref name="Allen05-92949598100">Allen (1905), s. 92, 94–95, 98–100.</ref><ref name="MaclaySmith231">Maclay i Smith (1898), t. 1, s. 228, 231–233.</ref><ref name="Cooper153">Cooper (1856), s. 153.</ref> i wkrótce ruszył na swój drugi patrol. Do domu wrócił 13 lipca 1805 roku wioząc wielu amerykańskich marynarzy uwolnionych z berberyjskiej niewoli<ref name="Allen05198199218223270">Allen (1905), s. 198–199, 218–223, 270.</ref><ref name="Toll224227250251">Toll (2006), s. 224–227, 250–251.</ref>.

16 maja 1811 roku zamieszany był w tzw. „[[incydent z Little Belt]]”. Dowódca „Presidenta”, zajęty poszukiwaniem amerykańskich marynarzy zagarniętych przez Royal Navy, omyłkowo wziął HMS „Little Belt” za fregatę HMS „Guerriere”. Mimo odmiennych opinii historyków obu stron faktem jest, że oba okręty prowadziły przez kilka minut wymianę ognia, nim dowódca amerykańskiego okrętu zorientował się, że „Little Belt” to jednostka znacznie mniejsza od „Guerriere”. Podczas wymiany ognia „Little Belt” odniósł poważne uszkodzenia i stracił 31 zabitych i rannych. Dowódca amerykańskiej fregaty zaoferował swą pomoc, ale brytyjski kapitan odmówił jej przyjęcia i pożeglował do Halifax. Incydent ów przyspieszył wybuch wojny w roku 1812<ref name="Cooper235238">Cooper (1856), s. 235–238.</ref><ref name="Toll321323">Toll (2006), ss321–323.</ref><ref name="Beach6970">Beach (1986), s. 69–70.</ref>.

Podczas tej wojny „President” odbył trzy długie rejsy z fregatą „Congress” i krótko z „United States”. W czasie jednego z nich doszło do spotkania i walki z HMS „Belvidera”, który zdołał ujść<ref name="Teddy7376">Roosevelt (1883), s. 73–76.</ref><ref name="Cooper244247">Cooper (1856), s. 244–247.</ref>. W pogoni za flotyllą małych brytyjskich statków handlowych zapędził się w pobliże [[kanał morski|kanału]] [[La Manche]], ale zdołał bezpiecznie wrócić do Bostonu<ref name="Teddy77">Roosevelt (1883), s. 77.</ref><ref name="MaclaySmith325326">Maclay and Smith (1898), t. 1, s. 325–326.</ref>. Podczas kolejnego patrolu „President” próbował dopaść HMS „Nymphe” i HMS „Galatea”, ale bez powodzenia. Udało mu się natomiast zagarnąć brytyjski statek pocztowy „Swallow” przewożący znaczną sumę pieniędzy i osiem innych statków handlowych<ref name="Teddy106107">Roosevelt (1883), s. 106–107.</ref><ref name="MaclaySmith426427">Maclay i Smith (1898), t. 1, s. 426–427.</ref> W czasie trzeciego patrolu, który rozpoczął się 30 kwietnia 1813 roku, „President” spędził w morzu 5 miesięcy; jedynym wartym wzmianki wydarzeniem było ujęcie, pod koniec września, HMS „Highflyer”<ref name="Teddy174177">Roosevelt (1883), s. 174–177.</ref><ref name="MaclaySmith521522">Maclay i Smith (1898), t. 1, s. 521–522.</ref>.

Po roku zablokowania w porcie „President”, wieczorem 14 stycznia 1815 roku, próbował opuścić Zatokę Nowojorską, ale wszedł na mieliznę doznając poważnych uszkodzeń stępki i masztów. Nie mogąc wrócić do portu, został zmuszony do wyjścia w morze, gdzie wkrótce wdał się w bój z HMS „Endymion”. Dowódca zamierzał zdobyć „Endymiona”, by zastąpić nim „Presidenta”, ale z powodu uszkodzeń własnego okrętu dojść do tego nie mogło. Wkrótce pojawiły się inne okręty brytyjskie i zmusiły dowódcę „Presidenta” do kapitulacji<ref name="Teddy401404">Roosevelt (1883), s. 401–404.</ref><ref name="Cooper429432">Cooper (1856), s. 429–432.</ref>. „President” został natychmiast wcielony do Royal Navy jako HMS „President”, ale służył tam zaledwie kilka lat, dopóki nie został rozebrany w roku 1818<ref name="Winfield124">Winfield (2008), s. 124.</ref>.

== Zobacz też ==
{{Literatura}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę|nazwisko =Allen | imię = Gardner Weld| tytuł =Our Navy and the Barbary Corsairs |wydawca = Houghton Mifflin| miejsce = Boston, New York and Chicago|rok=1905}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko =Allen | imię = Gardner Weld | tytuł = Our Naval War With France | wydawca = Houghton Mifflin| miejsce = Boston and New York | rok = 1909}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Beach | imię = Edward L. |tytuł = The United States Navy 200 Years | wydawca = H. Holt | miejsce = New York | rok = 1986 | isbn = 978-0-0304-4711-2}}
* {{Cytuj książkę | autor=Donald L. Canney | tytuł=Sailing warships of the US Navy| wydawca = Naval Institute Press| rok = 2001|isbn =978-1-5575-0990-1}}
* {{Cytuj książkę |autor =Howard I. Chapelle|tytuł=The History of the American Sailing Navy; the Ships and Their Development|wydawca=Norton|miejsce=New York|rok=1949}}
* {{Cytuj książkę |autor =James Fenimore Cooper |tytuł=History of the Navy of the United States of America|wydawca=Stringer & Townsend|miejsce=New York|rok=1856}}
* {{Cytuj książkę|isbn=9780465016075|tytuł=If By Sea: The Forging of the American Navy: From the American Revolution to the War of 1812|nazwisko=Daughan|imię=George C.|wydawca=Basic Books|miejsce=New York|rok=2008}}
* {{Cytuj książkę|isbn=0-39535314-9|tytuł=Jack Tars and Commodores: The American Navy, 1783-1815|nazwisko=Fowler|imię=William M.|wydawca=Houghton Mifflin|miejsce=Boston|rok=1984}}
* {{Cytuj książkę|tytuł=The Frigate Constitution; The Central Figure of the Navy Under Sail|nazwisko=Hollis|imię=Ira N.|wydawca=Houghton Mifflin|miejsce=Boston, New York|rok=1900}}
* {{Cytuj pismo|nazwisko=Humphreys|imię=Henry H.|rok=1916|tytuł=Who Built the First United States Navy?|czasopismo=The Pennsylvania Magazine of History and Biography|wolumin=XL|wydanie=4|strony=385–411|wydawca=Historical Society of Pennsylvania|miejsce=Philadelphia}}
* {{Cytuj książkę | tytuł = Tattered Ensign The Story of America’s Most Famous Fighting Frigate, U.S.S Constitution|nazwisko = Jennings|imię = John | wydawca = Thomas Y. Crowell|miejsce = New York|rok = 1966}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Maclay |imię = Edgar Stanton | nazwisko2 = Smith | imię2 = Roy Campbell | tytuł = A History of the United States Navy, from 1775 to 1898 |wydawca = D. Appleton| miejsce = New York | rok = 1898}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko = Maclay |imię = Edgar Stanton| tytuł = A History of the United States Navy, from 1775 to 1898 |tom =2| wydawca = D. Appleton|miejsce = New York | rok = 1898}}
* {{Cytuj książkę|isbn=1591145139 |tytuł=A Most Fortunate Ship: A Narrative History of „Old Ironsides”|nazwisko=Martin|imię=Tyrone G.|wydawca=Naval Institute Press|rok=2003}}
* {{Cytuj pismo|nazwisko=Morris|imię=Charles|rok=1880|tytuł=The Autobiography of Commodore Charles Morris U.S.N|czasopismo=Proceedings of the United States Naval Institute|wolumin=VI|wydanie=12|wydawca=United States Naval Institute|miejsce=Annapolis}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Roosevelt | imię = Theodore |tytuł = The Naval War of 1812| <!--rok = 1883 |-->rok = 1882 | miejsce = New York | wydawca = G.P. Putnam’s sons}}
* {{Cytuj książkę | tytuł = The Congress Founds the Navy, 1787–1798|nazwisko = Smelser|imię = Marshall|wydawca = University of Notre Dame Press | miejsce = Notre Dame|rok = 1959}}
* {{Cytuj książkę|isbn=978-0-393-05847-5|miejsce=New York|tytuł=Six Frigates: The Epic History of the Founding of the US Navy|nazwisko=Toll|imię=Ian W|wydawca=W. W. Norton|rok=2006}}
* {{Cytuj książkę|isbn=0930350316|tytuł=Live Oaking: Southern Timber for Tall Ships|nazwisko=Wood|imię=Virginia Steele|wydawca=Northeastern University Press|miejsce=Boston|rok=1981}}
* {{DANFS}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.ussconstitutionmuseum.org Muzeum USS „Constitution”]
* [https://www.navy.mil/Resources/Fact-Files/Display-FactFiles/Article/2169652/uss-constitution/ Strona domowa USS „Constitution”]

{{Pierwszych sześć fregat US Navy}}

[[Kategoria:Amerykańskie fregaty żaglowe|*]]
[[Kategoria:Amerykańskie okręty z okresu XVIII wieku|*]]
[[Kategoria:Amerykańskie okręty z okresu XIX wieku|*]]


text:
# Adamowo (rejon święciański)
Adamowo (lit. Adamavas) – chutor na Litwie, w okręgu wileńskim, w rejonie święciańskim, w gminie Maguny.

## Historia
W czasach zaborów zaścianek w gminie Kiemieliszki, w powiecie święciańskim, w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. W 1905 roku liczył 9 mieszkańców, 18 dziesięcin, własność Maciuszewicza.
W dwudziestoleciu międzywojennym zaścianek leżał w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie święciańskim, w gminie Kiemieliszki.
W 1931 w 1 domu zamieszkiwały 4 osoby.
Od 1945 roku w Litewskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.
Od 1990 na niepodległej Litwie.

title: Adamowo (rejon święciański)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Adamowo
 |nazwa oryginalna             = Adamavas
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = okręg wileński
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Rejon święciański|święciański]]
 |3. jednostka administracyjna = Maguny
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 0
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Litwa # Polska
 |wariant mapy                 = 1939
 |współrzędne                  = 54°55'55"N 25°50'19"E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Adamowo''' ([[język litewski|lit.]] ''Adamavas'') – chutor na [[Litwa|Litwie]], w [[Okręg wileński|okręgu wileńskim]], w [[Rejon święciański|rejonie święciańskim]], w gminie Maguny.

== Historia ==
W czasach [[Ziemie Rzeczypospolitej pod zaborami|zaborów]] zaścianek w gminie Kiemieliszki, w powiecie święciańskim, w [[Gubernia wileńska|guberni wileńskiej]] [[Imperium Rosyjskie|Imperium Rosyjskiego]]. W 1905 roku liczył 9 mieszkańców, 18 dziesięcin, własność Maciuszewicza<ref>Гошкевич И. И. ''Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи, составленный по оффиціальнымъ свѣдѣниямъ, Вильна, 1905, s. 276''</ref>.

W [[Historia Polski (1918–1939)|dwudziestoleciu międzywojennym]] zaścianek leżał w Polsce, w [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|województwie wileńskim]], w [[Powiat święciański|powiecie święciańskim]], w [[Kiemieliszki (gmina)|gminie Kiemieliszki]].

W [[Drugi Powszechny Spis Ludności|1931]] w 1 domu zamieszkiwały 4 osoby<ref name=":1232">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |data = 1938 |wolumin = 1 |miejsce = Warszawa |s = 47}}</ref>.

Od 1945 roku w Litewskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.

Od 1990 na niepodległej Litwie.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Kiemieliszki (II Rzeczpospolita)}}
[[Kategoria:Zaścianki w powiecie święciańskim (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Miejscowości w rejonie święciańskim]]

title: AdamowoAdamavas

Państwo: Litwa

Okręg: wileński

Rejon: święciański

Gmina: Maguny

Populacja (2011) · • liczba ludności: · 0


text:
# Grover Beach
Grover Beach – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia, w hrabstwie San Luis Obispo.

title: Grover Beach

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Grover Beach
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      = Grover Beach sign.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Grover Beach
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Kalifornia}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo San Luis Obispo|San Luis Obispo]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 06-31393
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1652833
 |stanowisko zarządzającego    = Burmistrz
 |zarządzający                 = John P. Shoals
 |powierzchnia                 = 5,99
 |wysokość                     = 18
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 13 156<ref>{{Cytuj stronę | nazwisko =  | imię =  | tytuł = American FactFinder - Community Facts | url = http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | opublikowany =  | data =  | data dostępu = 2015-03-15 | archiwum = http://webarchive.loc.gov/all/20150118032557/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | zarchiwizowano = 2015-01-18 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 2200,0
 |numer kierunkowy             = 805
 |kod pocztowy                 = 93433, 93483
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-08:00]]
[[UTC-07:00]]
 |kod mapy                     = US-CA
 |współrzędne                  = 35°7′15″N 120°37′10″W
 |commons                      =
 |www                          = http://www.grover.org
}}
'''Grover Beach''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Kalifornia]], w hrabstwie [[Hrabstwo San Luis Obispo|San Luis Obispo]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Miasta w hrabstwie San Luis Obispo]]

title: Grover Beach

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Kalifornia

Hrabstwo: San Luis Obispo

Burmistrz: John P. Shoals


text:
# Andreas Dahl (piłkarz)
Rolf Åke Andreas Dahl (ur. 6 czerwca 1984 w Hässleholmie) – szwedzki piłkarz występujący na pozycji pomocnika. Obecnie jest zawodnikiem klubu Landskrona BoIS.

## Kariera klubowa
Dahl treningi rozpoczął w wieku 6 lat w klubie IFK Hässleholm. W 2001 roku trafił do angielskiego Coventry City. Spędził tam rok, jednak w tym czasie nie zagrał w żadnym meczu w barwach Coventry. W 2002 roku powrócił do Szwecji, gdzie został graczem drużyny Helsingborgs IF. W Allsvenskan zadebiutował 6 kwietnia 2002 roku w przegranym 2:6 z Landskrona BoIS. 16 maja 2004 roku w zremisowanym 3:3 spotkaniu z GIF Sundsvall strzelił pierwszego gola w trakcie gry w Allsvenskan. W 2006 roku Dahl zdobył z zespołem Puchar Szwecji.
W 2008 roku odszedł do duńskiego FC Nordsjælland. W Superligaen pierwszy pojedynek zaliczył 17 marca 2008 roku przeciwko FC Midtjylland (0:1). 18 maja 2008 roku w zremisowanym 1:1 meczu z Odense zdobył pierwszą bramkę w Superligaen.
Latem 2009 roku Dahl przeniósł się do Hammarby IF. Zadebiutował tam 4 lipca 2009 roku w wygranym 2:1 ligowym meczu z Trelleborgiem. W tym samym roku spadł z klubem do Superettan.

## Kariera reprezentacyjna
W reprezentacji Szwecji Dahl zadebiutował 13 stycznia 2008 roku w wygranym 1:0 towarzyskim meczu z Kostaryką.

title: Andreas Dahl (piłkarz)

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Andreas Dahl
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Andreas Dahl.png
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Rolf Åke Andreas Dahl
 |data urodzenia          = [[6 czerwca]] [[1984]]
 |miejsce urodzenia       = [[Hässleholm]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 180 cm
 |pozycja                 = [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnik]]
 |klub                    = [[Landskrona BoIS]]
 |numer w klubie          = 7
 |kariera juniorska       = ! 1990–2000 ! [[IFK Hässleholm]]
 |kariera seniorska       =
! 2000      ! [[IFK Hässleholm]]                    !  18 !  2
! 2001–2002 ! [[Coventry City F.C.|Coventry City]]  !   0 !  0
! 2002–2007 ! [[Helsingborgs IF]]                   ! 111 !  7
! 2008–2009 ! [[FC Nordsjælland]]                   !  38 !  1
! 2009–2012 ! [[Hammarby IF Sztokholm|Hammarby IF]] !  85 ! 12
! 2013–     ! [[Landskrona BoIS]]                   !  43 !  3
 |data seniorzy           = 28 lipca 2014
 |kariera reprezentacyjna =
! 2002–2006 ! {{reprezentacja|SWE|rodzaj=U-21|pn}} ! 15 ! 1
! 2008–     ! {{reprezentacja|SWE|pn}}             !  4 ! 0
 |data reprezentacja      = 28 lipca 2014
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Rolf Åke Andreas Dahl''' (ur. [[6 czerwca]] [[1984]] w [[Hässleholm]]ie) – [[Szwecja|szwedzki]] [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnika]]. Obecnie jest zawodnikiem klubu [[Landskrona BoIS]].

== Kariera klubowa ==
Dahl treningi rozpoczął w wieku 6 lat w klubie [[IFK Hässleholm]]. W 2001 roku trafił do [[Anglia|angielskiego]] [[Coventry City F.C.|Coventry City]]. Spędził tam rok, jednak w tym czasie nie zagrał w żadnym meczu w barwach Coventry. W 2002 roku powrócił do Szwecji, gdzie został graczem drużyny [[Helsingborgs IF]]. W [[Allsvenskan]] zadebiutował 6 kwietnia 2002 roku w przegranym 2:6 z [[Landskrona BoIS]]. 16 maja 2004 roku w zremisowanym 3:3 spotkaniu z [[GIF Sundsvall]] strzelił pierwszego gola w trakcie gry w Allsvenskan. W 2006 roku Dahl zdobył z zespołem [[Puchar Szwecji w piłce nożnej|Puchar Szwecji]].

W 2008 roku odszedł do [[Dania|duńskiego]] [[FC Nordsjælland]]. W [[Superligaen]] pierwszy pojedynek zaliczył 17 marca 2008 roku przeciwko [[FC Midtjylland]] (0:1). 18 maja 2008 roku w zremisowanym 1:1 meczu z [[Odense Boldklub|Odense]] zdobył pierwszą bramkę w Superligaen.

Latem 2009 roku Dahl przeniósł się do [[Hammarby IF Sztokholm|Hammarby IF]]. Zadebiutował tam 4 lipca 2009 roku w wygranym 2:1 ligowym meczu z [[Trelleborgs FF|Trelleborgiem]]. W tym samym roku spadł z klubem do [[Superettan]].

== Kariera reprezentacyjna ==
W [[Reprezentacja Szwecji w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Szwecji]] Dahl zadebiutował 13 stycznia 2008 roku w wygranym 1:0 towarzyskim meczu z [[Reprezentacja Kostaryki w piłce nożnej mężczyzn|Kostaryką]].

== Bibliografia ==
* {{NFT|p|24701}}

{{SORTUJ:Dahl, Andreas}}
[[Kategoria:Reprezentanci Szwecji w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Coventry City F.C.]]
[[Kategoria:Piłkarze Helsingborgs IF]]
[[Kategoria:Piłkarze FC Nordsjælland]]
[[Kategoria:Piłkarze Hammarby IF]]
[[Kategoria:Piłkarze Landskrona BoIS]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1984]]
[[Kategoria:Reprezentanci Szwecji U-21 w piłce nożnej]]

title: · Andreas Dahl

Pełne imię i nazwisko: Rolf Åke Andreas Dahl

Data i miejsce urodzenia: 6 czerwca 1984 · Hässleholm

Pozycja: pomocnik

Klub: Landskrona BoIS

title: Kariera juniorska

Lata: Klub

IFK Hässleholm

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

IFK Hässleholm · 18 · (2)

Coventry City · 0 · (0)

Helsingborgs IF · 111 · (7)

FC Nordsjælland · 38 · (1)

Hammarby IF · 85 · (12)

Landskrona BoIS · 43 · (3)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Szwecja U-21 · 15 · (1)

Szwecja · 4 · (0)