text:
# Graham Hill
Norman Graham Hill (ur. 15 lutego 1929 w Londynie, zm. 29 listopada 1975 tamże) – brytyjski kierowca wyścigowy; dwukrotny mistrz Formuły 1
Jako jedyny w historii Hill zdobył potrójną koronę sportów motorowych. Wygrał: Formułę 1 w 1962 i 1968 i Grand Prix Monako (1963, 1964, 1965, 1968, 1969), Indianapolis 500 w 1966 i 24h Le Mans w 1972.

## Życiorys
Po odbyciu służby wojskowej, Hill został mechanikiem samochodowym. Dołączył do Lotusa w późnych latach 50. Zaczął się ścigać w dość nietypowym wieku 30 lat. Dzięki obecności Lotusa w Formule 1 dostał szansę zaprezentowania swych umiejętności. Zadebiutował w Grand Prix Monako w 1958.
W 1960 Hill przeszedł do BRM. W 1962 zdobył dla nich tytuł mistrza. Graham był także częścią "brytyjskiej inwazji" na Indianapolis 500 w latach 60. Hill zatriumfował w tej imprezie w 1966.
W 1967 Brytyjczyk powrócił do Lotusa pomagając rozwinąć Lotusa 49 z nowym 8-cylindrowym silnikiem Coswortha. Po tym jak jego dwaj koledzy z zespołu – Jim Clark i Mike Spence zginęli na początku sezonu 1968, Hill poprowadził zespół i zdobył drugi tytuł mistrza F1. Lotus miał w tym czasie reputację kruchego i niebezpiecznego, szczególnie po ulepszeniach aerodynamicznych, które spowodowały podobne wypadki Hilla i Jochena Rindta w czasie Grand Prix Hiszpanii w 1969. Wypadek Grahama z Grand Prix USA tego samego roku zmusił go do przerwania kariery.
W wieku 41 lat Hill jednak nie przeszedł na emeryturę. Po wypadku Brytyjczyk próbował się jeszcze ścigać w Formule 1, jednak bez większych sukcesów. Ostatnim zwycięstwem w F1 Hilla był niezaliczany do mistrzostw świata International Trophy na Silverstone w 1971 w Brabhamie BT34. Graham w tym okresie znany był ze swojej dowcipności i wytrzymałości. W 1972 razem z Henrym Pescarolo wygrał 24h Le Mans dla Matry.
Po niezakwalifikowaniu się do Grand Prix Monako w 1975 wycofał się z posady kierowcy, skupiając się na kierowaniu własnym zespołem. Ze sponsoringiem firmy Embassy, Hill założył Embassy Hill w 1973. Zespół używał podwozi teamów Shadow i Lola. Na sezon 1975 Embassy Hill zaprojektował własne podwozie.
29 listopada 1975 Graham Hill zginął w katastrofie lotniczej. Wracając z sesji testowej na francuskim torze Paul Ricard awionetka Piper Aztec, którą pilotował Brytyjczyk rozbiła się z powodu zamglenia pod Londynem. Pięciu członków Embassy Hill zginęło w wypadku, w tym kierowca wyścigowy zespołu Tony Brise.

## Życie prywatne
Hill poślubił Bettie w 1955. Mieli dwie córki – Briggite i Samanthę oraz syna Damona, który później poszedł w ślady ojca i zdobył tytuł mistrza Formuły 1 w sezonie 1996.

## Odznaczenia
W maju 1968 roku został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego w stopniu oficera (OBE).

title: Graham Hill

wikitext:
{{Kierowca infobox
 |imię i nazwisko       = Graham Hill
 |zdjęcie               = HillGraham1966Aug.jpg
 |opis zdjęcia          = Graham Hill w 1966 roku
 |pełne imię i nazwisko = Norman Graham Hill
 |sezon rok             =
 |sezon artykuł         =
 |sezon seria           =
 |sezon zespół          =
 |kraj                  = GBR
 |pochodzenie           =
 |data urodzenia        = [[15 lutego]] [[1929]]
 |miejsce urodzenia     = [[Londyn]]
 |data śmierci          = [[29 listopada]] [[1975]]
 |miejsce śmierci       = [[Londyn]]
 |sukcesy               = [[Formuła 1 Sezon 1962|1962]]: {{trofeum|medal numer|złoty}} [[Formuła 1]]

[[Formuła 1 Sezon 1963|1963]]: {{trofeum|medal numer|srebrny}} Formuła 1

[[Formuła 1 Sezon 1964|1964]]: {{trofeum|medal numer|srebrny}} Formuła 1

[[Formuła 1 Sezon 1965|1965]]: {{trofeum|medal numer|srebrny}} Formuła 1

1966: {{trofeum|medal numer|złoty}} [[Indianapolis 500]]

[[Formuła 1 Sezon 1968|1968]]: {{trofeum|medal numer|złoty}} Formuła 1

1972: {{trofeum|medal numer|złoty}} [[24h Le Mans]]
 |sezon samochód        =
 |sezon motocykl        =
 |sezon numer           =
 |sezon pilot           =
 |sezon partnerzy       =
 |odznaczenia           = {{Order|OBE|C24}}
 |commons               = Category:Graham Hill
 |wikiquote             =
 |www                   =
}}
[[Plik:HillGraham19690801Lotus-Nordkehre.jpg|thumb|240px|Graham Hill podczas [[Grand Prix Niemiec 1969|Grand Prix Niemiec]] ([[Formuła 1 Sezon 1969|1969]])]]
'''Norman Graham Hill''' (ur. [[15 lutego]] [[1929]] w [[Londyn]]ie, zm. [[29 listopada]] [[1975]] tamże) – [[Wielka Brytania|brytyjski]] kierowca wyścigowy; dwukrotny mistrz [[Formuła 1|Formuły 1]]

Jako jedyny w historii Hill zdobył potrójną koronę sportów motorowych. Wygrał: Formułę 1 w [[Formuła 1 Sezon 1962|1962]] i [[Formuła 1 Sezon 1968|1968]] i [[Grand Prix Monako]] (1963, 1964, 1965, 1968, 1969), [[Indianapolis 500]] w 1966 i [[24h Le Mans]] w 1972.

== Życiorys ==
Po odbyciu służby wojskowej, Hill został mechanikiem samochodowym. Dołączył do [[Team Lotus|Lotusa]] w późnych latach 50. Zaczął się ścigać w dość nietypowym wieku 30 lat. Dzięki obecności [[Team Lotus|Lotusa]] w [[Formuła 1|Formule 1]] dostał szansę zaprezentowania swych umiejętności. Zadebiutował w [[Grand Prix Monako Formuły 1|Grand Prix Monako]] w [[Formuła 1 Sezon 1958|1958]].

W [[Formuła 1 Sezon 1960|1960]] Hill przeszedł do [[British Racing Motors|BRM]]. W [[Formuła 1 Sezon 1962|1962]] zdobył dla nich tytuł mistrza. Graham był także częścią "brytyjskiej inwazji" na [[Indianapolis 500]] w latach 60. Hill zatriumfował w tej imprezie w 1966.

W [[Formuła 1 Sezon 1967|1967]] Brytyjczyk powrócił do [[Team Lotus|Lotusa]] pomagając rozwinąć Lotusa 49 z nowym 8-cylindrowym silnikiem [[Cosworth]]a. Po tym jak jego dwaj koledzy z zespołu – [[Jim Clark]] i [[Mike Spence]] zginęli na początku sezonu [[Formuła 1 Sezon 1968|1968]], Hill poprowadził zespół i zdobył drugi tytuł mistrza F1. Lotus miał w tym czasie reputację kruchego i niebezpiecznego, szczególnie po ulepszeniach aerodynamicznych, które spowodowały podobne wypadki Hilla i [[Jochen Rindt|Jochena Rindta]] w czasie [[Grand Prix Hiszpanii Formuły 1|Grand Prix Hiszpanii]] w [[Formuła 1 Sezon 1969|1969]]. Wypadek Grahama z [[Grand Prix Stanów Zjednoczonych Formuły 1|Grand Prix USA]] tego samego roku zmusił go do przerwania kariery.

W wieku 41 lat Hill jednak nie przeszedł na emeryturę. Po wypadku Brytyjczyk próbował się jeszcze ścigać w Formule 1, jednak bez większych sukcesów. Ostatnim zwycięstwem w F1 Hilla był niezaliczany do mistrzostw świata International Trophy na [[Silverstone Circuit|Silverstone]] w 1971 w Brabhamie BT34. Graham w tym okresie znany był ze swojej dowcipności i wytrzymałości. W 1972 razem z [[Henry Pescarolo|Henrym Pescarolo]] wygrał 24h Le Mans dla [[Matra Sports|Matry]].

Po niezakwalifikowaniu się do Grand Prix Monako w [[Formuła 1 Sezon 1975|1975]] wycofał się z posady kierowcy, skupiając się na kierowaniu własnym zespołem. Ze sponsoringiem firmy [[Embassy]], Hill założył [[Embassy Hill]] w [[Formuła 1 Sezon 1973|1973]]. Zespół używał podwozi teamów [[Shadow (zespół wyścigowy)|Shadow]] i [[Lola Racing Cars|Lola]]. Na sezon 1975 Embassy Hill zaprojektował własne podwozie.

29 listopada 1975 Graham Hill zginął w katastrofie lotniczej. Wracając z sesji testowej na [[Francja|francuskim]] torze [[Circuit Paul Ricard|Paul Ricard]] [[awionetka]] [[Piper Aztec]], którą pilotował Brytyjczyk rozbiła się z powodu [[mgła|zamglenia]] pod [[Londyn]]em. Pięciu członków Embassy Hill zginęło w wypadku, w tym kierowca wyścigowy zespołu [[Tony Brise]].

== Życie prywatne ==
{{fakt|Hill poślubił Bettie w 1955|2012-08|data=2012-08}}. Mieli dwie córki – Briggite i Samanthę oraz syna [[Damon Hill|Damona]], który później poszedł w ślady ojca i zdobył tytuł mistrza Formuły 1 w sezonie [[Formuła 1 Sezon 1996|1996]].

== Odznaczenia ==
W maju 1968 roku został odznaczony [[Order Imperium Brytyjskiego|Orderem Imperium Brytyjskiego]] w stopniu oficera (OBE)<ref>{{Cytuj stronę |url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/44600/supplement/6310 |tytuł=Supplement to the London Gazette |opublikowany=thegazette.co.uk |język=en |data dostępu=2025-05-04}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Mistrzowie świata kierowców Formuły 1}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Hill, Graham}}
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy Formuły 1]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy British Touring Car Championship]]
[[Kategoria:Kierowcy Indianapolis 500]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy USAC National Championship]]
[[Kategoria:Ofiary katastrof lotniczych w Wielkiej Brytanii]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1929]]
[[Kategoria:Zmarli w 1975]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy 24h Le Mans]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy World Sportscar Championship]]
[[Kategoria:Kierowcy Lotusa w Formule 1]]
[[Kategoria:Kierowcy Loli w Formule 1]]
[[Kategoria:Kierowcy BRM w Formule 1]]
[[Kategoria:Kierowcy Hilla w Formule 1]]
[[Kategoria:Kierowcy Brabhama w Formule 1]]
[[Kategoria:Kierowcy Shadowa w Formule 1]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy Południowoafrykańskiej Formuły 1]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy Brytyjskiej Formuły 2]]
[[Kategoria:Brytyjscy kierowcy Brazylijskiej Formuły 2]]
[[Kategoria:Właściciele zespołów Formuły 1]]

title: Graham Hill

Imię i nazwisko: Norman Graham Hill

Państwo: Wielka Brytania

Data i miejsce urodzenia: 15 lutego 1929 · Londyn

Data i miejsce śmierci: 29 listopada 1975 · Londyn


text:
# Brezovi Dol
Brezovi Dol – wieś w Słowenii, w gminie Ivančna Gorica. W 2018 roku liczyła 158 mieszkańców.

wikiname: plwiki

title: Brezovi Dol

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Brezovi Dol
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Słowenia
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Ivančna Gorica|Ivančna Gorica]]

 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2018
 |liczba ludności              = 158{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Gmina Ivančna Gorica
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Brezovi Dol''' – [[wieś]] w [[Słowenia|Słowenii]], w [[Gmina Ivančna Gorica|gminie Ivančna Gorica]]. W 2018 roku liczyła 158 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.stat.si/StatWeb/File/NewsAttachment/2521|tytuł=Prebivalci po spolu, občine in naselja, Slovenija, 1. januar 2018|opublikowany=Statistični urad Republike Slovenije|język=sl|data dostępu=2019-03-26}}</ref>
}}

{{Gmina Ivančna Gorica}}

{{kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Ivančna Gorica]]

title: Brezovi Dol

Państwo: Słowenia

Gmina: Ivančna Gorica


text:
# Bransles
Bransles – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Île-de-France, w departamencie Sekwana i Marna.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 433 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 31 osób/km² (wśród 1287 gmin regionu Île-de-France Bransles plasuje się na 843. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 192.).

title: Bransles

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Bransles
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Bransles
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         = Town hall of Bransles (2).jpg
 |opis zdjęcia                    = Merostwo w Bransles
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Île-de-France
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Sekwana i Marna]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Fontainebleau|Fontainebleau]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 77050
 |powierzchnia                    = 13,97 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 433
 |gęstość zaludnienia             = 31 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 77620
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Sekwana i Marna
 |współrzędne                     = 48°9′N 2°50′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Bransles''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Île-de-France]], w departamencie [[Sekwana i Marna]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 433 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 31 osób/km² (wśród 1287 gmin regionu [[Île-de-France]] Bransles plasuje się na 843. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 192.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Fontainebleau}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Sekwana i Marna]]

title: Bransles

Państwo: Francja

Region: Île-de-France

Departament: Sekwana i Marna

Okręg: Fontainebleau

• gęstość: 31 os./km²


text:
# Herb powiatu jarosławskiego
Herb powiatu jarosławskiego – jeden z symboli powiatu jarosławskiego, ustanowiony 2 marca 2001.

## Wygląd i symbolika
Herb przedstawia na tarczy w polu błękitnym mur forteczny blankowany srebrny (barwy białej) z dwiema basztami. Pomiędzy basztami widoczny jest czerwony ognisty miecz ze złotą (barwy żółtej) rękojeścią oraz waga. Na murze umieszczono czerwoną tarczę z białym, ukoronowanym orłem (stylizowany na orła Kazimierza Wielkiego). Mur forteczny z basztami nawiązuje do herbu stolicy powiatu, ognisty miecz i waga to atrybuty św. Michała Archanioła, natomiast orzeł symbolizuje przynależność do Polski.

title: Herb powiatu jarosławskiego

wikitext:
{{Herb infobox
 |nazwa              = Herb powiatu jarosławskiego
 |grafika            = POL powiat jarosławski COA.svg
 |opis grafiki       =
 |typ herbu          = powiatowy
 |alternatywne nazwy =
 |projektant         =
 |wprowadzony        = 2 marca 2001
 |ostatnie zmiany    =
 |wycofany           =
 |commons            =
}}
'''Herb powiatu jarosławskiego''' – jeden z symboli [[Powiat jarosławski|powiatu jarosławskiego]], ustanowiony 2 marca 2001<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Super User |tytuł = Herb i logo |data dostępu = 2022-07-21 |opublikowany = powiat.jaroslawski.pl |url = https://powiat.jaroslawski.pl/o-powiecie/herb-i-logo |język = pl}}</ref>.

== Wygląd i symbolika ==
[[Herb]] [[Blazonowanie|przedstawia]] na [[Tarcza (heraldyka)|tarczy]] w polu błękitnym mur forteczny blankowany srebrny (barwy białej) z dwiema basztami. Pomiędzy basztami widoczny jest czerwony ognisty [[miecz]] ze złotą (barwy żółtej) rękojeścią oraz [[waga]]. Na murze umieszczono czerwoną tarczę z białym, ukoronowanym orłem (stylizowany na orła [[Kazimierz III Wielki|Kazimierza Wielkiego]]). Mur forteczny z basztami nawiązuje do [[herb Jarosławia|herbu stolicy powiatu]], ognisty miecz i waga to atrybuty [[Archanioł Michał|św. Michała Archanioła]], natomiast orzeł symbolizuje przynależność do Polski<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Herby podkarpackich powiatów}}

[[Kategoria:Herby powiatów województwa podkarpackiego|Jarosław]]
[[Kategoria:Powiat jarosławski]]
[[Kategoria:Święty Michał na herbach|J]]

title: Herb powiatu jarosławskiego

Typ herbu: powiatowy

Wprowadzony: 2 marca 2001


text:
# Falanga (partia)
Falanga Hiszpańska (hiszp. Falange Española) – hiszpańskie ugrupowanie faszystowskie i skrajnie prawicowe, założone w roku 1933. W latach 1937–1975 główna i jedyna legalna siła polityczna Państwa Hiszpańskiego.

## Historia

### W czasach Joségo Antonia Prima de Rivery
Falange Española została założona 29 października 1933 roku przez Joségo Antonia Prima de Riverę. Z początku była mało znaczącą partią głoszącą raczej niejasny program oparty na nacjonalizmie i solidaryzmie społecznym, jednakże zbliżony do faszyzmu. José Antonio, choć początkowo był przeciwny używania terminu „faszyzm”, przyjął postulaty faszyzmu włoskiego, popierał autorytaryzm, naśladował i przyjął symbolikę, i hasła faszystowskie. W 1934 Falanga połączyła się z inną niewielką, radykalną partią Junty Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznej, założoną w 1931 roku przez Ramiro Ledesma Ramosa, i przyjęła jej nacjonalistyczno-syndykalistyczny program. Junta propagowała przemoc jako narzędzie walki politycznej, a także okazywała sympatię Mussoliniemu i Hitlerowi.
Nowy program polityczny znalazł pełny wyraz w Manifeście Falangi, który José Antonio Primo de Rivera napisał w listopadzie 1934. W 27 punktach Manifest głosił doktrynę mocarstwowej Hiszpanii, postulował wprowadzenie totalitaryzmu, zastąpienie rynku organizacją państwowych syndykatów wytwórczych, reformę rolną i podporządkowanie Kościoła katolickiego interesom państwa. W światopoglądzie falangistowskim obok elementów nacjonalistycznych były obecne elementy socjalistyczne. Krytykowano kapitalizm, żądano poprawy losów chłopów i robotników, walczono z wyzyskiem pracowników. Marksizm odrzucano jako obcą ideologię.
Falanga mogła liczyć na wsparcie finansowe ze strony faszystowskich Włoch. W oficjalnym organie prasowym, jakim był kwartalnik „Jerauia. La revista negra de la Falange”, z nadzieją pisano o faszyzmie: „Nasze czasy przynoszą nam narodziny epoki klasycznej, nowego średniowiecza, epoki faszyzmu, której dobrodziejstw doświadcza Hiszpania za sprawą Falangi".
Do 1936 Falanga nie odgrywała istotnej roli. W wyborach z lutego 1936 poniosła wręcz klęskę zdobywając zaledwie 0,7% głosów. Jedynie jej bojówki były widoczne na ulicach miast, gdzie toczyły zażarte starcia z bojówkami lewicy. Dopiero po przejęciu władzy przez Front Ludowy Falanga zaczęła zyskiwać zwolenników wśród stronników konserwatystów i prawicowych ugrupowań katolickich. Wydatnie pomogło jej w tym aresztowanie (6 lipca 1936) i rozstrzelanie (20 listopada 1936) jej założyciela J.A. Primo de Rivery, który stał się w opinii prawicy męczennikiem. Po aresztowaniu J.A. Primo de Rivery Falanga nawiązała kontakt z wojskowymi spiskującymi przeciwko Republice. Po wybuchu wojny domowej w lipcu 1936 Falanga udzieliła rebeliantom poparcia i wkrótce stała się najważniejszą z sił politycznych popierających stronę nacjonalistyczną.

### Antysemityzm w Falandze
Falanga nie bazowała na antysemityzmie, chociaż w partyjnej prasie pojawiały się artykuły o takim charakterze. Przywódcy ruchu nigdy nie odcięli się od antysemityzmu. Działacze prowadzili m.in. akcję przeciwko żydowskim uchodźcom z III Rzeszy. W pierwszym numerze falangistowskiego pisma „Arriba España de Pamplona” z 1 sierpnia 1936 roku padł slogan nawołujący do walki z judaizmem, masonerią, marksizmem i separatyzmem. Wiosną 1935 roku Falanga przewodziła jednej z niewielu antysemickich akcji, jakie miały miejsce w ówczesnej Hiszpanii. Był to napad z użyciem broni palnej na SEPU otwarte przez żydowskich uciekinierów z Niemiec. Falangistowskie czasopismo „Arriba” pisało 18 kwietnia 1935 roku: „Finansowe monstrum wbija swoje szpony w narodową ekonomię. SEPU, wielka żydowska firma, nadal wykorzystuje obrzydliwie swoich pracowników i coraz bardziej tłamsi małe przedsiębiorstwa”.

### Pod władzą Francisca Franco
W momencie wybuchu wojny (lipiec 1936) Falanga miała 36 tys. członków, w 1937 – 240 tys., w 1938 – 362 tys., w 1939 – już 650 tys., a po wojnie w 1942 – milion. W czasie wojny domowej w armii Franco służyło 150 tys. falangistów, którzy tworzyli zmilitaryzowane oddziały tzw. Chorągwie Falangi (Banderas de Falange). Falanga zajęła miejsce rozpadających się tradycyjnych partii prawicowych – CEDA i Hiszpańskiego Odrodzenia (Renovación Española) – które wcześniej poparły rebelię.
W 1937 generał Franco uznał, że rosnąca w siłę, mimo utraty głównych przywódców, Falanga, z ideologią zgodną z jego celami, może być podstawą do zjednoczenia całego wspierającego go zaplecza politycznego. 19 kwietnia 1937 generał Franco połączył Falangę z karlistowską organizacją Comunión Tradicionalista i monarchistami w ruchu pod nazwą Tradycjonalistyczna Hiszpańska Falanga oraz Junty Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznego (Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista,  FET y JONS). Za oficjalną podstawę ideową FET y JONS przyjęto 26 punktów historycznego Manifestu, ale z pominięciem punktu 27, zakładającego pełnię władzy Falangi w przyszłym państwie. Nowo powstałe ugrupowanie miało o wiele mniej radykalne oblicze, ponieważ w rzeczywistości było szeroką koalicją ugrupowań nacjonalistycznych. Na czele ugrupowania, liczącego w momencie zjednoczenia 250 tys. członków, stanął generał Franco jako caudillo (z hiszp. wódz, przywódca).
Po zwycięstwie dominujące wśród falangistów faszystowskie idee generał Franco podporządkował konserwatywnym i tradycjonalistycznym ideom nowego hiszpańskiego państwa. Członkostwo w FET y JONS stało się niezbędnym wymogiem kariery politycznej w Hiszpanii jako akt lojalności wobec reżimu. Chcąc przekonać ostatecznie do siebie te konserwatywne środowiska, dla których nie do przyjęcia była faszystowska przeszłość Falangi, caudillo stopniowo oczyszczał ją z radykalnych działaczy. Podkreślając ponadpartyjny charakter organizacji ostatecznie przekształcił ją w 1958 w Ruch Narodowy (Movimiento Nacional).  Po demontażu dyktatury w roku 1975 Ruch Narodowy zaprzestał działalności i 1 kwietnia 1977 został rozwiązany. Falanga wystąpiła z Ruchu Narodowego wraz z jego rozwiązaniem, a w 1976 ukonstytuowała się Falange Española de las J.O.N.S (nazwa organizacji z roku 1934) z pierwotnym programem, założeniami, umundurowaniem, działająca do dzisiaj. Po 1975 roku nastąpiły podziały w organizacji.
Symbolem partii było Jarzmo i Strzały (hiszp. Yugo y Flechas) – symbol Królów Katolickich (hiszp. Los Reyes Católicos), zaadaptowany jako logo partyjne Falangi. Hymnem partii Falange Española de las J.O.N.S była i jest pieśń Cara al Sol ("Twarzą ku Słońcu").

## Falanga po 1975 roku
Po zakończeniu rządów generała Franco w 1975 (dokładniej jego śmierci) i powrotu demokracji do Hiszpanii Falanga Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista podzieliła się na kilka ugrupowań:
Obecnie klasyfikuje się następujące grupy:
- Falange Española de las JONS (FE de las JONS) – grupa kultywująca stare ideały partii z czasów swego założyciela. Jest to partia najmniej skrajna, bardziej konserwatywna (hasła przewodnie to: Justicia Social, Dignidad Humana, Patria). Istnieje od roku 1933. Po połączeniu z karlistami w 1937 roku Falange Española de las JONS formalnie przestała istnieć, jednak sama Falanga Tradicionalista było ugrupowaniem federacyjnym skupiającym kilka partii dlatego FE de las JONS zachowała w pewnym sensie kierownictwo i struktury. Przywódcami partii byli od (1933-1936/7) José Antonio Primo de Rivera, (18 kwietnia 1937 – 25 kwietnia 1937) Manuel Hedilla, (1937-1975/7) partia nie miała przywódcy, formalnie na czele Falanga Española Tradicionalista stał generał Franco a następnie do 1983 roku, Raimundo Fernández-Cuesta. Obecnie na jej czele stoi Diego Márquez Horrillo.
- Falange Auténtica (FA)- Bardziej radykalny odłam odwołujący się do pierwotnych idei Falangi, przewodzony przez Enrique Antigüedad'a
- Mesa Nacional Falangista (MNF)
- FE/La Falange – grupa kierowana przez Andrin'a. Przyjęła ona orzeczenie i konstytucję opisaną we Frente Nacional. Jest to grupa najbardziej skrajna.

## Galeria
- Flaga Falangi.
- Wpinka falangistów.
- Nieśmiertelnik falangisty z okresu wojny domowej.
- Manifestacja zwolenników FE de las JONS w 2009 roku.
- Członek współczesnej Falangi, w ciemnoniebieskiej koszuli, o wzorze niezmienionym od 1933 roku.
- Jarzmo i strzały – symbol Falangi na murze Kościoła pod wezwaniem Świętego Sebastiana w Reinosa.

title: Falanga (partia)

wikitext:
{{inne znaczenia|hiszpańskiej partii [[faszyzm|faszystowskiej]]|[[Falanga (ujednoznacznienie)|inne użycia słowa „Falanga”]]}}
{{Partia polityczna infobox
 |nazwa                      = Falange Española de las Juntas de Offensiva Nacional Sindicalista
 |nazwa oryginalna           =
 |logo                       = Yoke and Arrows.svg
 |opis logo                  =
 |alt logo                   =
 |państwo                    = ESP
 |skrót                      =
 |lider                      =
 |przewodniczący             =
 |prezes                     =
 |data założenia             = [[29 października]] [[1933]]
 |data rozwiązania           =
 |adres siedziby             = C/ Fernando Garrido, nº 16, 1º
28015 – Madryt
 |partie członkowskie        =
 |ideologia polityczna       = [[faszyzm]], [[narodowy syndykalizm]]
 |poglądy gospodarcze        = [[korporacjonizm]]
 |liczba członków            =
 |członkostwo międzynarodowe =
 |organizacja młodzieżowa    = Flechas
 |barwy                      = {{legenda|#FF0000|[[Barwa czerwona|czerwony]]|w linii=tak}}<br>{{legenda|#000000|[[Barwa czarna|czarny]]|w linii=tak}}
 |posłowie                   =
 |senatorowie                =
 |commons                    =
 |www                        =
}}

'''Falanga Hiszpańska''' ({{w języku|es|Falange Española}}) – [[Hiszpania|hiszpańskie]] ugrupowanie [[faszyzm|faszystowskie]]<ref>M. Kitchen, ''Historia Europy 1919-1939'', przekł. T. Rybkowski, H. Szłapka, Wrocław 2009, s. 264</ref><ref>D. Berg-Schlosser, J. Mitchell, ''Authoritarianism and Democracy in Europe, 1919-39. Comparative Analyses'', 2002, s. 111</ref><ref>M. Blinkhorn, ''Fascism and the Right in Europe 1919-1945'', 2014, s. 54</ref><ref>R. Griffin,  M. Feldman, ''Fascism: The nature of fascism'', 2004, s. 266</ref><ref>"(...) prawicowa koalicja, w której skład wchodziły ''Acción Popular'', czyli „Akcja Narodu", i faszystowska ''Falange Española'', świeżo założona przez syna Primo de Rivery" – Norman Davies, ''Europa'', Wyd. Znak, Kraków 1998, s. 1043</ref><ref>P. Bachmat, ''Przestępstwa z art. 256 i 257 k.k. – analiza dogmatyczna i praktyka ścigania'', Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2005, s. 17</ref><ref>''Falange. The official Spanish fascist party, founded 1933 by José Antonio Primo de Rivera'' – Alan Palmer, ''The Penguin Dictionary of Twentieh-Century History'', 1983, s. 145.</ref><ref>D. Robertson, ''Słownik polityki'', Warszawa 2009, s. 108.</ref> i [[skrajna prawica|skrajnie prawicowe]]<ref>C. Hale, ''Hitler's Foreign Executioners: Europe's Dirty Secret'', 2011, s. 224</ref>, założone w roku 1933. W latach 1937–1975 główna i jedyna legalna siła polityczna [[Państwo Hiszpańskie|Państwa Hiszpańskiego]].

== Historia ==
=== W czasach Joségo Antonia Prima de Rivery ===
''Falange Española'' została założona 29 października 1933 roku przez [[José Antonio Primo de Rivera|Joségo Antonia Prima de Riverę]]. Z początku była mało znaczącą partią głoszącą raczej niejasny program oparty na [[nacjonalizm]]ie i [[solidaryzm]]ie społecznym, jednakże zbliżony do [[faszyzm]]u. José Antonio, choć początkowo był przeciwny używania terminu „faszyzm”, przyjął postulaty faszyzmu włoskiego, popierał autorytaryzm, naśladował i przyjął symbolikę, i hasła faszystowskie. W 1934 Falanga połączyła się z inną niewielką, radykalną partią [[Junty Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznej]]<ref>USELL, Javier: Historia de España en el siglo XX (II. La crisis de los años treinta: República y Guerra Civil). Madrid: Taurus, 1999 s. 82</ref>, założoną w 1931 roku przez [[Ramiro Ledesma Ramos]]a, i przyjęła jej nacjonalistyczno-syndykalistyczny program. Junta propagowała przemoc jako narzędzie walki politycznej<ref>Payne, Stanley G. Franco y José Antonio. El extraño caso del fascismo español, Barcelona 1997, s. 137</ref>, a także okazywała sympatię [[Benito Mussolini|Mussoliniemu]] i [[Adolf Hitler|Hitlerowi]]<ref name="Johann Chapoutot 1945">Johann Chapoutot, Wiek dyktatur – faszyzm i reżimy autorytarne w Europie Zachodniej (1919-1945), Warszawa 2012, s.239</ref>.

Nowy program polityczny znalazł pełny wyraz w [[Manifest Falangi|Manifeście Falangi]], który José Antonio Primo de Rivera napisał w listopadzie 1934. W 27 punktach Manifest głosił doktrynę mocarstwowej Hiszpanii, postulował wprowadzenie totalitaryzmu, zastąpienie rynku organizacją państwowych syndykatów wytwórczych, reformę rolną i podporządkowanie Kościoła katolickiego interesom państwa<ref>{{Cytuj |tytuł = Programa de la Falange |data = 1934-11-30 |data dostępu = 2022-02-04 |opublikowany = Carlos Ivorra, Universidad de Valencia (pierwotnie:  diario ABC) |url = https://www.uv.es/ivorra/Historia/SXX/Falange.html |język = es}}</ref>. W światopoglądzie falangistowskim obok elementów nacjonalistycznych były obecne elementy [[socjalizm|socjalistyczne]]. Krytykowano [[kapitalizm]], żądano poprawy losów chłopów i robotników, walczono z wyzyskiem pracowników. [[Marksizm]] odrzucano jako obcą ideologię<ref>A. Beevor, ''Walka o Hiszpanię 1936-1939'', 2023, s. 81-82.</ref>.

Falanga mogła liczyć na wsparcie finansowe ze strony faszystowskich Włoch<ref name="Johann Chapoutot 1945" />. W oficjalnym organie prasowym, jakim był kwartalnik „Jerauia. La revista negra de la Falange”, z nadzieją pisano o faszyzmie: „Nasze czasy przynoszą nam narodziny epoki klasycznej, nowego średniowiecza, epoki faszyzmu, której dobrodziejstw doświadcza Hiszpania za sprawą Falangi"<ref>M.T. de Lara, J.V. Baruque, A.D. Ortiz, Historia Hiszpanii, Kraków 2007, s. 582-583</ref>.

Do 1936 Falanga nie odgrywała istotnej roli. W wyborach z lutego 1936 poniosła wręcz klęskę zdobywając zaledwie 0,7% głosów. Jedynie jej bojówki były widoczne na ulicach miast, gdzie toczyły zażarte starcia z bojówkami lewicy. Dopiero po przejęciu władzy przez [[Front Ludowy]] Falanga zaczęła zyskiwać zwolenników wśród stronników konserwatystów i prawicowych ugrupowań [[katolicyzm|katolickich]]. Wydatnie pomogło jej w tym aresztowanie (6 lipca 1936) i rozstrzelanie (20 listopada 1936) jej założyciela J.A. Primo de Rivery, który stał się w opinii prawicy męczennikiem. Po aresztowaniu J.A. Primo de Rivery Falanga nawiązała kontakt z wojskowymi spiskującymi przeciwko Republice. Po wybuchu [[Hiszpańska wojna domowa|wojny domowej]] w lipcu 1936 Falanga udzieliła rebeliantom poparcia i wkrótce stała się najważniejszą z sił politycznych popierających stronę nacjonalistyczną.

=== Antysemityzm w Falandze ===
Falanga nie bazowała na [[antysemityzm]]ie, chociaż w partyjnej prasie pojawiały się artykuły o takim charakterze. Przywódcy ruchu nigdy nie odcięli się od antysemityzmu<ref>Álvarez Chillida, Gonzalo, El Antisemitismo en España. La imagen del judío (1812-2002), Madryt 2002, s. 302, 342, 350</ref>. Działacze prowadzili m.in. akcję przeciwko [[Żydzi|żydowskim]] uchodźcom z [[III Rzesza|III Rzeszy]]. W pierwszym numerze falangistowskiego pisma „Arriba España de Pamplona” z 1 sierpnia 1936 roku padł slogan nawołujący do walki z judaizmem, masonerią, marksizmem i separatyzmem<ref>Álvarez Chillida, Gonzalo, «La eclosión del antisemitismo español: de la II República al Holocausto» w: En Gonzalo Álvarez Chillida y Ricardo Izquierdo Benito, El antisemitismo en España, Cuenca: Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2007, s. 185</ref>. Wiosną 1935 roku Falanga przewodziła jednej z niewielu antysemickich akcji, jakie miały miejsce w ówczesnej Hiszpanii. Był to napad z użyciem broni palnej na [[SEPU]] otwarte przez żydowskich uciekinierów z Niemiec<ref>Álvarez Chillida, Gonzalo, «La eclosión del antisemitismo español: de la II República al Holocausto» w: En Gonzalo Álvarez Chillida y Ricardo Izquierdo Benito, El antisemitismo en España, Cuenca: Ediciones de la Universidad de Castilla-La Mancha, 2007, s. 183</ref>. Falangistowskie czasopismo „Arriba” pisało 18 kwietnia 1935 roku: „Finansowe monstrum wbija swoje szpony w narodową ekonomię. SEPU, wielka żydowska firma, nadal wykorzystuje obrzydliwie swoich pracowników i coraz bardziej tłamsi małe przedsiębiorstwa”<ref>Álvarez Chillida, Gonzalo, El Antisemitismo en España. La imagen del judío (1812-2002), Madryt 2002, s. 343</ref>.

=== Pod władzą Francisca Franco ===
W momencie wybuchu wojny (lipiec 1936) Falanga miała 36 tys. członków, w 1937 – 240 tys., w 1938 – 362 tys., w 1939 – już 650 tys., a po wojnie w 1942 – milion. W czasie wojny domowej w armii Franco służyło 150 tys. falangistów, którzy tworzyli zmilitaryzowane oddziały tzw. Chorągwie Falangi (''Banderas de Falange''). Falanga zajęła miejsce rozpadających się tradycyjnych partii prawicowych – [[Hiszpańska Konfederacja Prawicy Autonomicznej|CEDA]] i [[Hiszpańskie Odrodzenie|Hiszpańskiego Odrodzenia]] (''Renovación Española'') – które wcześniej poparły rebelię.

W 1937 generał Franco uznał, że rosnąca w siłę, mimo utraty głównych przywódców, Falanga, z ideologią zgodną z jego celami, może być podstawą do zjednoczenia całego wspierającego go zaplecza politycznego. 19 kwietnia 1937 generał Franco połączył Falangę z [[karlizm|karlistowską]] organizacją ''[[Comunión Tradicionalista]]'' i [[monarchizm|monarchistami]] w ruchu pod nazwą Tradycjonalistyczna Hiszpańska Falanga oraz Junty Ofensywy Narodowo-Syndykalistycznego (''Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista'',  ''FET y JONS''). Za oficjalną podstawę ideową FET y JONS przyjęto 26 punktów historycznego Manifestu, ale z pominięciem punktu 27, zakładającego pełnię władzy Falangi w przyszłym państwie. Nowo powstałe ugrupowanie miało o wiele mniej radykalne oblicze, ponieważ w rzeczywistości było szeroką koalicją ugrupowań nacjonalistycznych. Na czele ugrupowania, liczącego w momencie zjednoczenia 250 tys. członków, stanął generał Franco jako ''caudillo'' (z [[język hiszpański|hiszp.]] wódz, przywódca).

Po zwycięstwie dominujące wśród falangistów faszystowskie idee generał Franco podporządkował konserwatywnym i tradycjonalistycznym ideom nowego hiszpańskiego państwa. Członkostwo w FET y JONS stało się niezbędnym wymogiem kariery politycznej w Hiszpanii jako akt lojalności wobec reżimu. Chcąc przekonać ostatecznie do siebie te konserwatywne środowiska, dla których nie do przyjęcia była faszystowska przeszłość Falangi, ''caudillo'' stopniowo oczyszczał ją z radykalnych działaczy. Podkreślając ponadpartyjny charakter organizacji ostatecznie przekształcił ją w 1958 w [[Ruch Narodowy (Hiszpania)|Ruch Narodowy]] (''Movimiento Nacional'').  Po demontażu dyktatury w roku 1975 Ruch Narodowy zaprzestał działalności i 1 kwietnia 1977 został rozwiązany. Falanga wystąpiła z Ruchu Narodowego wraz z jego rozwiązaniem, a w 1976 ukonstytuowała się ''Falange Española de las J.O.N.S'' (nazwa organizacji z roku 1934) z pierwotnym programem, założeniami, umundurowaniem, działająca do dzisiaj. Po 1975 roku nastąpiły podziały w organizacji.

Symbolem partii było Jarzmo i Strzały ([[język hiszpański|hiszp.]] ''Yugo y Flechas'') – symbol [[Królowie Katoliccy|Królów Katolickich]] ([[język hiszpański|hiszp.]] ''Los Reyes Católicos''), zaadaptowany jako logo partyjne Falangi. Hymnem partii Falange Española de las J.O.N.S była i jest pieśń ''[[Cara al Sol]]'' ("Twarzą ku Słońcu").

== Falanga po 1975 roku ==
Po zakończeniu rządów generała Franco w 1975 (dokładniej jego śmierci) i powrotu demokracji do Hiszpanii Falanga Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista podzieliła się na kilka ugrupowań:

Obecnie klasyfikuje się następujące grupy:
* Falange Española de las JONS (FE de las JONS) – grupa kultywująca stare ideały partii z czasów swego założyciela. Jest to partia najmniej skrajna, bardziej konserwatywna (hasła przewodnie to: Justicia Social, Dignidad Humana, Patria). Istnieje od roku 1933. Po połączeniu z karlistami w 1937 roku Falange Española de las JONS formalnie przestała istnieć, jednak sama Falanga Tradicionalista było ugrupowaniem federacyjnym skupiającym kilka partii dlatego FE de las JONS zachowała w pewnym sensie kierownictwo i struktury. Przywódcami partii byli od (1933-1936/7) [[José Antonio Primo de Rivera]], (18 kwietnia 1937 – 25 kwietnia 1937) Manuel Hedilla, (1937-1975/7) partia nie miała przywódcy, formalnie na czele Falanga Española Tradicionalista stał generał Franco a następnie do 1983 roku, Raimundo Fernández-Cuesta. Obecnie na jej czele stoi Diego Márquez Horrillo.
* Falange Auténtica (FA)- Bardziej radykalny odłam odwołujący się do pierwotnych idei Falangi, przewodzony przez Enrique Antigüedad'a
* Mesa Nacional Falangista (MNF)
* FE/La Falange – grupa kierowana przez Andrin'a. Przyjęła ona orzeczenie i konstytucję opisaną we Frente Nacional. Jest to grupa najbardziej skrajna.

== Galeria ==
<gallery>
Plik:Bandera FE JONS.svg|Flaga Falangi.
Plik:Falange española Yugo y flechas.jpg|Wpinka falangistów.
Plik:Chapa falange segovia.jpg|[[Nieśmiertelnik]] falangisty z okresu wojny domowej.
Plik:Manifestació Falange d'Arenys de Munt.jpg|Manifestacja zwolenników FE de las JONS w [[2009]] roku.
Plik:Castilla.jpg|Członek współczesnej Falangi, w ciemnoniebieskiej koszuli, o wzorze niezmienionym od 1933 roku.
Plik:Reinosa - Iglesia de San Sebastián - Y&F.jpg|Jarzmo i strzały – symbol Falangi na murze Kościoła pod wezwaniem Świętego Sebastiana w [[Reinosa]].
</gallery>

== Zobacz też ==
{{wikisłownik|falanga|falangista}}
* [[Faszyzm]]
* [[Frankizm]]
* [[Hiszpańska wojna domowa]]
* [[Błękitna Dywizja]]
* [[Państwo Hiszpańskie]]
* [[Wertykalny Syndykat]]
* [[Hiszpańska Konfederacja Prawicy Autonomicznej]]
* [[Karlizm|Wspólnota Tradycjonalistyczna]]
* [[Tradycjonalistyczna Wspólnota Karlistowska]]
* [[Narodowi Syndykaliści (Portugalia)|Ruch Narodowych Syndykalistów]]
* [[Boliwijska Falanga Socjalistyczna]]
* [[Falanga Libańska]]
* [[Narodowy katolicyzm]]
* [[Narodowy syndykalizm]]
* [[Obóz Narodowo-Radykalny (III Rzeczpospolita)]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Walka o Hiszpanię 1936–1939. Pierwsze starcie totalitaryzmów, Antony Beevor, Przełożenie na język polski: Hanna Szczerkowska, Rok wydania: 2009, Wydawnictwo: Znak, {{ISBN|978-83-240-1159-9}}.
* F. Bravo Martínez, Historia de Falange Española de la JONS, Madrid 1943.
* Barton S., ''Historia Hiszpanii'', tłum. Agnieszka Mścichowska i Marcin Mścichowski, Książka i Wiedza, Warszawa 2011.
* P. Machcewicz, Falanga. Program społeczny przed wybuchem wojny domowej i jego recepcja w Hiszpanii frankistowskiej, „Dzieje *Najnowsze” 1-2 (1990).
* Marcin Mścichowski, Najbardziej znienawidzony Żyd XX wieku. Fronda 46/2008, s. 252.
* Marek Jan Chodakiewicz, Zagrabiona Pamięć – Wojna w Hiszpanii (1936–1939), Fronda, Warszawa 2010.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.falange.es/ Oficjalna strona internetowa Falange Española de las J.O.N.S].
* [http://www.falange-autentica.org/ Oficjalna strona internetowa Falange Auténtica]
* [https://lafalange.org/ Oficjalna strona internetowa La Falange]

{{Faszyzm}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Hiszpańska wojna domowa]]
[[Kategoria:Partie i ugrupowania w Hiszpanii]]
[[Kategoria:Partie nacjonalistyczne]]
[[Kategoria:Nacjonalizm hiszpański]]
[[Kategoria:Hiszpańskie skrajnie prawicowe partie polityczne]]

Państwo: Hiszpania

Data założenia: 29 października 1933

Ideologia polityczna: faszyzm, narodowy syndykalizm

Poglądy gospodarcze: korporacjonizm

Młodzieżówka: Flechas

Barwy: czerwony · czarny


text:
# Piękno
Piękno – pozytywna właściwość estetyczna bytu wynikająca z zachowania proporcji, harmonii barw, dźwięków, stosowności, umiaru i użyteczności, odbierana przez zmysły. Istnieje piękno idealne, duchowe, moralne, naturalne, cielesne, obiektywne i subiektywne. Pojęcie to jest silnie związane z teorią estetyki, prawdy i dobra.
W metafizyce, piękno jest jedną z transcendentalnych właściwości bytu, wyrażającą jego scalenie, przejrzystość, proporcję wewnętrzną tworzyw bytu oraz doskonałość.
Badaniami nad precyzowaniem terminu piękna zajmują się nie tylko filozofowie i artyści, lecz także teoretycy z dziedzin: historii i krytyki sztuki, antropologii, socjologii, psychologii, a także szkolnictwa.

## Próby definicji piękna na przestrzeni wieków
W starożytnej Grecji pojęcie piękna było znacznie szersze niż w latach późniejszych. Wiązano je przede wszystkim z ideą dobra, duchowością, moralnością, myślą i rozumem; utożsamiano je wtedy z doskonałością jako warunkiem piękna i sztuki na najwyższym poziomie. Twierdzono, że piękno wynika głównie z zachowania proporcji i odpowiedniego układu. Pogląd ten przez wieki uważany był za najtrafniejszy. Wyznawali go m.in. pitagorejczycy, twierdząc, że piękno polega na doskonałej strukturze, wynikającej właśnie z proporcji części, harmonijnego ich układu. Dowodzili, że jest cechą obiektywną. W rozumieniu Arystotelesa pięknem jest wszystko „to, co będąc dobrem jest przyjemne”, jak również to, „co przyjemne dla wzroku i słuchu”. Według św. Tomasza z Akwinu pięknym nazywa się to, co jest przyjemne dla oka („pulchra dicuntur quae visa placent”). W swej teorii metafizycznej piękno zaliczał on do podstawowych, powszechnych cech bytu, zwanych transcendentaliami. Cechą piękna, także piękna moralnego, jest umiarkowanie jako stonowana i właściwa proporcja:

Chociaż piękno idzie w parze ze wszystkimi cnotami, ponad wszystko jednak przypisuje się je umiarkowaniu. Z dwóch powodów, po pierwsze z racji ogólnej natury umiarkowania, którą cechuje pewna powściągliwa i właściwa proporcja, będąca podstawową cechą piękna (...). Drugim powodem jest to, że umiarkowanie powstrzymuje człowieka przed tym, co w nim najniższe, co ma cechy natury zwierzęcej (...), i dlatego najbardziej przyczynia się do tego, że człowiek staje się brzydkim” (Suma Teologiczna II-IIae q 141 a2 rad3).

Na lata renesansu przypada czas rozważań na temat doskonałości a także piękna dzieł poszczególnych artystów, jak i tych pojęć samych w sobie. Petrarka i Giorgio Vasari przeciwstawiali wartość piękna (jako obiektywną) innym pojęciom estetycznym jak np. wdzięk (uważanym przez nich za subiektywne).
Christian Wolff i Cesare Ripa włączyli pojęcie doskonałości do teorii estetyki; nie wiązał tych pojęć żaden z wcześniejszych autorów piszących po Platonie. Myśl tę rozwinął Alexander Gottlieb Baumgarten, pojawiła się także w twórczości Lessinga.
Immanuel Kant uważał, że piękne jest to, co podoba się powszechnie, bezinteresownie i bezpośrednio. Oddzielał "sąd smaku" od pojęcia doskonałości.

## Przemiany w definiowaniu pojęcia
W manieryzmie idea piękna została zastąpiona przez subtelność, wdzięk i dysharmonię. Po wieku XVIII teoria głosząca, iż piękno leży w proporcjach i zgodności części, przestała obowiązywać.
Cyprian Kamil Norwid w poemacie "Promethidion" twierdził, iż najważniejszym zadaniem sztuk plastycznych jest ucieleśnianie ideału, upowszechnianie piękna (tym samym nawiązywał do przekonań starożytnych Greków, łączących ideę piękna, doskonałości i sztuki).
Obecnie uważa się, że wzory piękna nie są stałe, pozostają swoiste dla kręgów kulturowych oraz okresu w jakim powstały. Dzieje się tak m.in. dlatego, iż częstokroć artyści starali się dać własną definicję piękna, niezależną od wcześniejszych kanonów. Tym samym piękno widziane przez artystę postrzegane jest jako subiektywne i zależne od gustu czy upodobań.

## Przykłady piękna

### W naturze
- Pawi ogon
- Paź królowej
- Nenufar
- Koliber
- Piękno i brzydota (motyl mieniak strużnik na łajnie)
- Dymorfizm u chwostki szafirowej, pięknie ubarwiony samiec (po lewej) i szara samica

### W architekturze
- Kościół Santa Maria Novella we Florencji
- Katedra Santa Maria del Fiore
- Fasada katedry w Reims
- Antoni Gaudí: Casa Batlló

### W rzeźbie
- Nike z Samotraki
- Wenus z Milo
- Michał Anioł: David
- Auguste Rodin: Myśliciel

### W malarstwie
- Sandro Botticelli: Narodziny Wenus
- Leonardo da Vinci: Mona Lisa
- Caravaggio: Chłopiec z koszem owoców
- Gustav Klimt: Pocałunek

title: Piękno

wikitext:
[[Plik:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|250px|''[[Pietà]]'' [[Michał Anioł|Michała Anioła]] jako przykład piękna w sztuce [[renesans]]owej]]
[[Plik:Red rose.jpg|thumb|250px|Czerwona róża jako [[symbol]] piękna [[natura|natury]]]]
'''Piękno''' – pozytywna właściwość estetyczna [[byt]]u wynikająca z zachowania proporcji, harmonii [[barwa|barw]], [[dźwięk]]ów, stosowności, umiaru i [[utylitaryzm|użyteczności]], odbierana przez zmysły. Istnieje piękno [[idea]]lne, [[duchowość|duchowe]], [[moralność|moralne]], [[natura]]lne, [[ciało ludzkie|cielesne]], [[realizm metafizyczny|obiektywne]] i [[subiektywizm|subiektywne]]. Pojęcie to jest silnie związane z teorią [[estetyka|estetyki]], [[prawda|prawdy]] i [[Dobro|dobra]].

W [[metafizyka klasyczna|metafizyce]], piękno jest jedną z transcendentalnych właściwości bytu, wyrażającą jego scalenie, przejrzystość, proporcję wewnętrzną tworzyw bytu oraz [[doskonałość]].

Badaniami nad precyzowaniem terminu piękna zajmują się nie tylko [[filozofia|filozofowie]] i artyści, lecz także teoretycy z dziedzin: [[historia sztuki|historii]] i krytyki [[sztuka|sztuki]], [[Antropologia|antropologii]], [[socjologia|socjologii]], [[psychologia|psychologii]], a także [[szkolnictwo|szkolnictwa]].

== Próby definicji piękna na przestrzeni wieków ==
W [[Starożytna Grecja|starożytnej Grecji]] pojęcie piękna było znacznie szersze niż w latach późniejszych. Wiązano je przede wszystkim z ideą dobra, duchowością, [[moralność|moralnością]], myślą i rozumem; utożsamiano je wtedy z [[doskonałość|doskonałością]] jako warunkiem piękna i sztuki na najwyższym poziomie. Twierdzono, że piękno wynika głównie z zachowania proporcji i odpowiedniego układu. Pogląd ten przez wieki uważany był za najtrafniejszy. Wyznawali go m.in. [[pitagorejczycy]], twierdząc, że piękno polega na doskonałej strukturze, wynikającej właśnie z proporcji części, harmonijnego ich układu. Dowodzili, że jest cechą obiektywną. W rozumieniu [[Arystoteles]]a pięknem jest wszystko „to, co będąc dobrem jest przyjemne”<ref>Arystoteles, Rhet. 1366, a 33</ref>, jak również to, „co przyjemne dla wzroku i słuchu”<ref>Arystoteles, Topica, 146, a 2</ref>. Według [[Tomasz z Akwinu|św. Tomasza z Akwinu]] pięknym nazywa się to, co jest przyjemne dla oka („pulchra dicuntur quae visa placent”). W swej [[Metafizyka klasyczna|teorii metafizycznej]] piękno zaliczał on do podstawowych, powszechnych cech bytu, zwanych [[Transcendentalia|transcendentaliami]]. Cechą piękna, także piękna [[Moralność|moralnego]], jest umiarkowanie jako ''stonowana i właściwa proporcja'':
{{Cytat
 |treść = Chociaż piękno idzie w parze ze wszystkimi cnotami, ponad wszystko jednak przypisuje się je umiarkowaniu. Z dwóch powodów, po pierwsze z racji ogólnej natury umiarkowania, którą cechuje pewna powściągliwa i właściwa proporcja, będąca podstawową cechą piękna (...). Drugim powodem jest to, że umiarkowanie powstrzymuje człowieka przed tym, co w nim najniższe, co ma cechy natury zwierzęcej (...), i dlatego najbardziej przyczynia się do tego, że człowiek staje się brzydkim” ([[Summa theologiae|Suma Teologiczna]] II-IIae q 141 a2 rad3)<ref>Por. {{Cytuj stronę | url = http://tau.broszkowscy.com/tom_temperantia1.html | tytuł = Cnota umiarkowania,czystości i powściągliwości według sumy teologicznej św. Tomasza z Akwinu | autor = Krzysztof Broszkowski | praca = Tau | data dostępu = 2018-12-17}}</ref>.
}}

Na lata [[renesans]]u przypada czas rozważań na temat doskonałości a także piękna dzieł poszczególnych artystów, jak i tych pojęć samych w sobie. [[Francesco Petrarca|Petrarka]] i [[Giorgio Vasari]] przeciwstawiali wartość piękna (jako obiektywną) innym pojęciom estetycznym jak np. wdzięk (uważanym przez nich za subiektywne).

[[Christian Wolff]] i [[Cesare Ripa]] włączyli pojęcie doskonałości do teorii estetyki; nie wiązał tych pojęć żaden z wcześniejszych autorów piszących po Platonie. Myśl tę rozwinął [[Alexander Gottlieb Baumgarten]], pojawiła się także w twórczości [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessinga]].

[[Immanuel Kant]] uważał, że piękne jest to, co podoba się powszechnie, bezinteresownie i bezpośrednio. Oddzielał ''"sąd smaku"'' od pojęcia doskonałości.

== Przemiany w definiowaniu pojęcia ==
W [[manieryzm|manieryzmie]] idea piękna została zastąpiona przez subtelność, wdzięk i dysharmonię. Po wieku [[XVIII wiek|XVIII]] teoria głosząca, iż piękno leży w proporcjach i zgodności części, przestała obowiązywać.

[[Cyprian Kamil Norwid]] w poemacie ''"[[Promethidion]]"'' twierdził, iż najważniejszym zadaniem sztuk plastycznych jest ucieleśnianie ideału, upowszechnianie piękna (tym samym nawiązywał do przekonań starożytnych Greków, łączących ideę piękna, doskonałości i sztuki).

Obecnie uważa się, że wzory piękna nie są stałe, pozostają swoiste dla kręgów kulturowych oraz okresu w jakim powstały. Dzieje się tak m.in. dlatego, iż częstokroć artyści starali się dać własną definicję piękna, niezależną od wcześniejszych kanonów. Tym samym piękno widziane przez artystę postrzegane jest jako subiektywne i zależne od gustu czy upodobań.

== Przykłady piękna ==
{{dopracować|sekcja|kryteria}}
=== W naturze ===

<gallery>
Plik:Pfau imponierend.jpg|[[Pawi ogon]]
Plik:Papilio machaon01.jpg|[[Paź królowej]]
Plik:Nymphaea alba.jpg|[[Grzybienie białe|Nenufar]]
Plik:Purpurkehlnymphe filtered.jpg|Koliber
Plik:Grand mars changeant.jpg|Piękno i brzydota (motyl [[mieniak strużnik]] na [[Kał|łajnie]])
Plik:Superb fairy wrens mark 2.jpg|[[Dymorfizm]] u [[chwostka szafirowa|chwostki szafirowej]], pięknie ubarwiony samiec (po lewej) i szara samica
</gallery>

=== W architekturze ===

<gallery>
Plik:Santa Maria Novella (Florence).jpg|[[Kościół Santa Maria Novella we Florencji]]
Plik:Florentine Duomo Santa Maria del Fiore1 RB.jpg|[[Katedra Santa Maria del Fiore]]
Plik:Cathedral Notre-Dame de Reims, France-PerCorr.jpg|Fasada katedry w Reims
Plik:Casabatllo2.jpg|[[Antoni Gaudí]]: ''[[Casa Batlló]]''
</gallery>

=== W rzeźbie ===

<gallery>
Plik:Paris.louvre.winged.500pix.jpg|''[[Nike z Samotraki]]''
Plik:Venus_de_Milo_Louvre_Ma399-02b.jpg|''[[Wenus z Milo]]''
Plik:Michelangelo's David - right view 2.jpg|[[Michał Anioł]]: ''[[Dawid (rzeźba)|David]]''
Plik:Rodin TheThinker.jpg|[[Auguste Rodin]]: ''[[Myśliciel]]''
</gallery>

=== W malarstwie ===

<gallery>
Plik:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|[[Sandro Botticelli]]: ''[[Narodziny Wenus]]''
Plik:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|[[Leonardo da Vinci]]: ''[[Mona Lisa]]''
Plik:Michelangelo Caravaggio 062.jpg|[[Caravaggio]]: ''[[Chłopiec z koszem owoców]]''
Plik:Gustav Klimt 017.jpg|[[Gustav Klimt]]: ''[[Pocałunek (obraz Gustava Klimta)|Pocałunek]]''
</gallery>

== Zobacz też ==
{{Wikicytaty|o pięknie}}
{{commonscat|Beauty}}
{{wikisłownik|piękno}}
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=12em  |liczba=3 |
* [[kalokagatia]]
* [[etyka]]
* [[estetyka]]
* [[kanon (sztuka)]]
* [[złoty podział]]
* [[tomizm]]
* [[atrakcyjność fizyczna]]
* [[brzydota]]
* ''[[aware]]''
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia i publikacje ==
* [[Władysław Tatarkiewicz]]: ''O doskonałości'', [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]], Warszawa 1976, s. 42-56: ''Doskonałość estetyczna''
* [[Edmund Burke]]: '' Dociekania filozoficzne o pochodzeniu naszych idei wzniosłości i piękna'', Warszawa 1968
* [[David Hume]]: ''Eseje z dziedziny moralności i smaku'', Warszawa 1955
* Adam Grzeliński: ''Angielski spór o istotę piękna'', Wydawnictwo Adam Marszałek 2001, {{ISBN|83-7174-916-3}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{otwarty dostęp}} [[Michał Heller]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=4Q8OK4XqQ-k Piękno jako kryterium prawdy w nauce]'', [[Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych]] – [[Uniwersytet Jagielloński]] (CKBI UJ), kanał „Copernicus” na [[YouTube]], 9 maja 2019 [dostęp 2024-10-14].
* {{SEP | url = beauty/ | autor = Crispin Sartwell | tytuł = Beauty | data = 2016-10-05 | data dostępu = 2018-01-16 }}
* {{paywall}} ''[https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/beauty/v-2 Beauty]'' {{lang|en}}, [[Routledge Encyclopedia of Philosophy]], rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Etyka]]
[[Kategoria:Estetyka|*]]


text:
# BDA Duszanbe
BDA Duszanbe (tadż. Клуби футболи БДА Душанбе) – tadżycki klub piłkarski, mający siedzibę w stolicy kraju, Duszanbe.

## Historia
Chronologia nazw:
- 2002: BDA Duszanbe (ros. БДА Душанбе)

Piłkarski klub BDA został założony w miejscowości Duszanbe w 2002 roku i reprezentował Państwową Inspekcję Ruchu Drogowego (tadż. Бозрасии Давлатии Автомобилии, ros. Госавтоинспекция). W 2002 zespół debiutował w rozgrywkach Wyższej Ligi Tadżykistanu. W debiutowym sezonie zajął 5. miejsce w końcowej klasyfikacji. Po zakończeniu sezonu 2004 klub został rozformowany.

## Sukcesy

### Trofea międzynarodowe
Nie uczestniczył w rozgrywkach azjatyckich (stan na 31-12-2015).

### Trofea krajowe
| \| \| Zdobyte trofea w rozgrywkach Tadżykistanu (stan na: 31-12-2015) \| |                                                                 |      |            |
| Rozgrywki                                                                | Osiągnięcie                                                     | Razy | Sezon(y)   |
| Mistrzostwo                                                              | I miejsce                                                       | 0    |            |
| Mistrzostwo                                                              | II miejsce                                                      | 0    |            |
| Mistrzostwo                                                              | III miejsce                                                     | 0    |            |
| Mistrzostwo                                                              | 5. miejsce                                                      | 2    | 2002, 2004 |
| Puchar                                                                   | zdobywca                                                        | 0    |            |
| Puchar                                                                   | finalista                                                       | 0    |            |
| II liga                                                                  | I miejsce                                                       | 0    |            |
| II liga                                                                  | II miejsce                                                      | 0    |            |
| II liga                                                                  | III miejsce                                                     | 0    |            |
| Tadżykistan                                                              | Zdobyte trofea w rozgrywkach Tadżykistanu (stan na: 31-12-2015) |      |            |

## Stadion
Klub rozgrywał swoje mecze domowe na Centralnym stadionie republikańskim (były stadion im. Frunze, Pamir) w Duszanbe, który może pomieścić 21 400 widzów.

## Piłkarze
Znani piłkarze:
- Hikmat Fuzajlow
- Suhrob Hamidow
- Aleksandr Mukanin

title: BDA Duszanbe

wikitext:
{{Klub sportowy infobox
 |nazwa                 = BDA Duszanbe
 |nazwa oryginalna      = КФ БДА Душанбе
 |dyscyplina            = piłka nożna
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki           =
 |pełna nazwa           = Клуби футболи БДА Душанбе
 |kod                   =
 |przydomek             =
 |maskotka              =
 |barwy                 =
 |data założenia        = [[2002]]
 |debiut w ekstraklasie = [[2002]]
 |data rozwiązania      = [[2004]]
 |liga                  =
 |liczba seniorów       =
 |liczba juniorów       =
 |państwo               = TJK
 |siedziba              =
 |adres                 = 734000 [[Duszanbe]]
 |obiekt sportowy       = [[Stadion Pamir|Stadion Centralny]]
 |sponsor techniczny    =
 |właściciel            =
 |prezes                =
 |menedżer              =
 |menedżer generalny    =
 |komandor              =
 |trener                =
 |asystent trenera      =
 |paski_kos1            = _unknown
 |koszulka1             = FFFFFF
 |paski_spo1            =
 |spodenki1             = FFFFFF
 |lewareka1             = FFFFFF
 |paski_lr1             =
 |prawareka1            = FFFFFF
 |paski_pr1             =
 |skarpety1             = FFFFFF
 |paski_ska1            =
 |paski_kos2            = _unknown
 |koszulka2             = FFFFFF
 |paski_spo2            =
 |spodenki2             = FFFFFF
 |lewareka2             = FFFFFF
 |paski_lr2             =
 |prawareka2            = FFFFFF
 |paski_pr2             =
 |skarpety2             = FFFFFF
 |paski_ska2            =
 |commons               =
 |wikicytaty            =
 |wikinews              =
 |www                   =
}}
'''BDA Duszanbe''' ([[Język tadżycki|tadż.]] Клуби футболи БДА Душанбе) – [[Tadżykistan|tadżycki]] klub [[piłka nożna|piłkarski]], mający siedzibę w stolicy kraju, [[Duszanbe]].

== Historia ==
'''Chronologia nazw:'''
* 2002: BDA Duszanbe (ros. БДА Душанбе)

Piłkarski klub '''BDA''' został założony w miejscowości [[Duszanbe]] w 2002 roku<ref>[http://www.rsssf.com/tablest/tajifound.html Tajikistan - Foundation Dates of Clubs - RSSSF]</ref> i reprezentował Państwową Inspekcję Ruchu Drogowego (tadż. Бозрасии Давлатии Автомобилии, ros. Госавтоинспекция). W 2002 zespół debiutował w rozgrywkach [[I liga tadżycka w piłce nożnej|Wyższej Ligi Tadżykistanu]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Tajik.html |tytuł=Таджикистан - История футбольных клубов Россия - Narod.ru |data dostępu=2016-03-30 |archiwum=https://web.archive.org/web/20160330004928/http://lena-dvorkina.narod.ru/FOOTBALL_2013/FC_SNG_2013/Tajik.html |zarchiwizowano=2016-03-30 }}</ref>. W debiutowym sezonie zajął 5. miejsce w końcowej klasyfikacji. Po zakończeniu sezonu 2004 klub został rozformowany.

== Sukcesy ==
=== Trofea międzynarodowe ===
Nie uczestniczył w rozgrywkach azjatyckich (stan na 31-12-2015).
=== Trofea krajowe ===
{{Trofea krajowe
|kraj = TJK
|stan = 31-12-2015
|mistrzostwo1ile = 0
|mistrzostwo1 =
|mistrzostwo2ile = 0
|mistrzostwo2 =
|mistrzostwo3ile = 0
|mistrzostwo3 =
|mistrzostwoinnepoz = ''5. miejsce''
|mistrzostwoinneile = 2
|mistrzostwoinne = 2002, 2004
|pucharzdobywcaile = 0
|pucharzdobywca =
|pucharfinalistaile = 0
|pucharfinalista =
|pucharinnepoz =
|pucharinneile =
|pucharinne =
|superpucharzdobywcaile =
|superpucharzdobywca =
|superpucharfinalistaile =
|superpucharfinalista =
|superpucharinnepoz =
|superpucharinneile =
|superpucharinne =
|pucharligizdobywcaile =
|pucharligizdobywca =
|pucharligifinalistaile =
|pucharligifinalista =
|pucharligiinnepoz =
|pucharligiinneile =
|pucharligiinne =
|drugaliga1ile = 0
|drugaliga1 =
|drugaliga2ile = 0
|drugaliga2 =
|drugaliga3ile = 0
|drugaliga3 =
|drugaligainnepoz =
|drugaligainneile =
|drugaligainne =
|logoii =
}}

== Stadion ==
Klub rozgrywał swoje mecze domowe na [[Stadion Pamir|Centralnym stadionie republikańskim (były stadion im. Frunze, Pamir)]] w [[Duszanbe]], który może pomieścić 21 400 widzów.

== Piłkarze ==
Znani piłkarze:
* {{Flaga|TJK}} [[Hikmat Fuzajlow]]
* {{Flaga|TJK}} [[Suhrob Hamidow]]
* {{Flaga|TJK}} [[Aleksandr Mukanin]]

== Zobacz też ==
{{col-begin}}
* [[Barki Todżik Duszanbe]]
* [[Bofanda Duszanbe]]
* [[CSKA Pomir Duszanbe]]
* [[Dinamo Duszanbe]]
* [[Gwardia Duszanbe]]
* [[Hima Duszanbe]]
* [[Irrigator Duszanbe]]
* [[Istiklol Duszanbe]]
* [[Lokomotiw Duszanbe]]
{{-}}
{{col-break}}
* [[Orijono Duszanbe]]
* [[Poisk Duszanbe]]
* [[RTSU Duszanbe]]
* [[Sitora Duszanbe]]
* [[CSKA Duszanbe]]
* [[Sohibkor Duszanbe]]
* [[Todżiron Duszanbe]]
* [[Umed Duszanbe]]
* [[Warzob Duszanbe]]
{{col-end}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/tajikistan/bda-dushanbe/12204/ | tytuł = Profil na Weltfussballarchiv | opublikowany = weltfussballarchiv.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20160625085117/http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/tajikistan/bda-dushanbe/12204/ | zarchiwizowano = 2016-06-25}} {{lang|en}}
* [http://www.footballdatabase.eu/football.club.bda-dushanbe..3407..en.html Profil na Footballdatabase] {{lang|en}}
* [http://www.footballzz.com/equipa.php?id=31558 Profil na Footballzz] {{lang|en}}
* [http://www.worldfootball.net/druzyny/bda-dushanbe/ Profil na Worldfootball] {{lang|en}}
* {{footballfacts|121363|klub}}
* [http://www.rsssf.com/tablest/tajichamp.html Wyniki meczów klubu w bazie RSSSF] {{lang|en}}

[[Kategoria:Kluby piłkarskie w Duszanbe]]
[[Kategoria:Kluby piłkarskie założone w 2002]]
[[Kategoria:Nieistniejące tadżyckie kluby piłkarskie]]

title: · BDA DuszanbeКФ БДА Душанбе

Pełna nazwa: Клуби футболи БДА Душанбе

Państwo: Tadżykistan

Adres: 734000 Duszanbe

Stadion: Stadion Centralny

Stroje · domowe: Stroje · wyjazdowe


text:
# SzSM Moskwa
SzSM Moskwa (ros. ШСМ Москва, pełna nazwa Шахматная сборная Москвы, Szachmatnaja sbornaja Moskwy) – rosyjski klub szachowy z siedzibą w Moskwie, czterokrotny mistrz kraju.

## Historia
Klub powstał z inicjatywy Siergieja Smagina. Rozgrywki zainaugurował w 2005 roku pod szyldem moskiewskiej federacji szachowej. Zespół uczestniczył wówczas w Priemjer-Lidze, zajmując piątą pozycję, natomiast w następnym sezonie uzyskano dziewiąte miejsce. W 2007 roku klub zmienił nazwę na „Junost Moskwy”, wywodzącą się od założonej rok wcześniej przy klubie szachowym im. Tigrana Petrosjana szkoły szachowej. Zespół zajął wówczas piąte miejsce w lidze. W 2008 roku nastąpiła zmiana nazwy na SzSM. Zespół uzyskał wówczas ósmą pozycję w mistrzostwach kraju. W 2009 roku nastąpiło połączenie SzSM ze wspieranym przez Igora Bursteina klubem 64 Moskwa, w efekcie czego powstał fuzyjny klub SzSM-64. Drużyna, wzmocniona takimi zawodnikami, jak Boris Gelfand, Wang Hao i Fabiano Caruana, zdobyła wicemistrzostwo kraju, ulegając jedynie Tomsk-400. Ponadto w 2009 roku klub zadebiutował w Pucharze Europy. Rosyjski zespół wygrał wówczas spotkania z Gambitem Skopje, De Sprénger Echternach, Wieśninką Mińsk, SG Solingen i Evry Grand Roque, a przegrał z Małachitem Jekaterynburg i SPBSzF Petersburg, kończąc turniej na ósmej pozycji. W 2010 roku SzSM-64 zdobył tytuł mistrza kraju. W kadrze drużyny znajdowali się wówczas Gelfand, Siergiej Kariakin, Wang, Caruana, Boris Graczow, Aleksandr Riazancew, Jewgienij Najer i Boris Sawczenko. W Pucharze Europy uzyskano natomiast dziewiąte miejsce. W sezonie 2011 nastąpiła skuteczna obrona tytułu mistrza kraju oraz zajęcie piątego miejsca w Pucharze Europy. W 2012 roku zespół zajął trzecie miejsce w lidze, za Tomsk-400 i SPBSzF Petersburg. Identyczny wynik osiągnięto w europejskich rozgrywkach, po zwycięstwach nad Beer Sheva Chess Club, Jutes of Kent, Hapoelem Riszon le-Cijjon, SG Zürich i Gros XT, a także remisem z OSG Baden-Baden i porażką z Jugrą Chanty-Mansyjsk.
Przed rozpoczęciem sezonu 2013 sponsorem drużyny została założona przez Władimira Palichata fundacja Nasze Nasledije. W 2014 roku zespół zdobył wicemistrzostwo Rosji, kończąc rozgrywki za Małachitem Jekaterynburg. W Pucharze Europy natomiast klub był szósty, a rok później – siódmy. W 2016 roku sponsorem drużyny została firma Legacy Square Capital. Klub zdobył wówczas wicemistrzostwo Rosji, a w Pucharze Europy zajął trzecią pozycję (wygrane z ŠK Modra, SK Rockaden Stockholm, SC Maria Saal, K Gentse SRL i Żiguli Samarskaja obłast, remis z Alkaloidem Skopje i porażka z Sibirem Nowosybirsk). W 2017 roku SzSM ponownie uzyskał wicemistrzostwo kraju, natomiast w Pucharze Europy zajął ósme miejsce. W latach 2018–2019 zespół po raz kolejny zdobył wicemistrzostwo Rosji. W 2019 roku SzSM zajął ponadto piąte miejsce w Pucharze Europy.
W 2020 roku klub stracił wsparcie dotychczasowego sponsora tytularnego i w tamtym sezonie rywalizował pod nazwą FSzM. Zespół zajął wówczas drugie miejsce w Priemjer-Lidze. W 2021 roku klub powrócił do nazwy SzSM. Uzyskano wówczas szóste z rzędu wicemistrzostwo kraju. W następnym sezonie SzSM zdobył pierwszy od jedenastu lat tytuł mistrza kraju. Kadrę drużyny stanowili wówczas Jewgienij Najer, Aleksandr Riazancew, Ernesto Inarkijew, Boris Graczow, Aleksandr Motylow, Iwan Popow i Michaił Demidow. W 2023 roku SzSM obronił tytuł. Kolejny sezon SzSM zakończył na drugim miejscu w lidze, za KPRF Moskwa.

## Kobiety
SzSM wystawiał drużynę kobiecą. W 2011 roku szachistki zdobyły mistrzostwo kraju. W tym samym roku klub zadebiutował w Pucharze Europy, zajmując piątą pozycję. W sezonie 2012 klub zajął trzecie miejsce w lidze i czwarte w Pucharze Europy. W 2013 roku klub zdobył wicemistrzostwo Rosji. W europejskich rozgrywkach szachistki zespołu zajęły natomiast trzecie miejsce. W sezonie 2014 ponownie uzyskano wicemistrzostwo kraju i trzecie miejsce w Pucharze Europy. W 2015 roku zespół wygrał krajową ligę. W Pucharze Europy klub został natomiast sklasyfikowany na czwartym miejscu. W 2016 roku SzSM obronił tytuł mistrzowski. W tym okresie klub reprezentowały: Aleksandra Kostieniuk, Walentina Gunina, Kateryna Łahno, Olga Giria, Jekatierina Kowalewska, Alina Kaszlinska i Anastasija Sawina. W Pucharze Europy zespół zajął dziewiątą pozycję. W 2017 roku SzSM uzyskał wicemistrzostwo kraju. Rozgrywki Pucharu Europy rosyjski zespół ukończył na piątej pozycji. W sezonie 2018 klub ponownie został wicemistrzem Rosji. Rok później klub zajął trzecie miejsce w lidze.
W 2020 roku szachistki klubu zdobyły tytuł mistrzowski. Rok później obroniono mistrzostwo kraju. W sezonie 2022 zespól zajął trzecie miejsce w lidze. W 2023 roku ponownie uzyskano mistrzostwo. Wynik ten powtórzono w sezonie 2024.

## Arcymistrzowie w historii klubu
- Karen Asrian[7]
- Fabiano Caruana[10]
- Igor Chenkin[6]
- Michaił Demidow[33]
- Aleksiej Driejew[59]
- Siergiej Drygałow[60]
- Daniił Dubow[61]
- Sergey Erenburg[4]
- Boris Gelfand[10]
- Kirił Georgiew[6]
- Anisz Giri[14]
- Igor Glek[3]
- Dmitrij Gordiewski[62]
- Boris Graczow[10]
- Siergiej Grigorjanc[6]
- Walentina Gunina[63]
- Ernesto Inarkijew[64]
- Andriej Jesipienko[65]
- / Siergiej Kariakin[66][12]
- Michaił Kobalija[61]
- Aleksandra Kostieniuk[67]
- Michał Krasenkow[7]
- Konstantin Landa[6]
- Lê Quang Liêm[61]
- Péter Lékó[16]
- Kateryna Łahno[48]
- Władimir Małachow[25]
- Aleksandr Moroziewicz[20]
- Aleksandr Motylow[68]
- Michaił Możarow[20]
- Jewgienij Najer[10]
- Jan Niepomniaszczi[10]
- Stanisław Nowikow[7]
- / Aleksander Oniszczuk[6][7]
- Grigorij Oparin[25]
- Pawieł Ponkratow[69]
- Iwan Popow[7]
- Władimir Potkin[6]
- Aleksandr Predke[65]
- Aleksandr Riazancew[10]
- Aleksiej Sarana[65]
- Boris Sawczenko[6]
- Siergiej Smagin[70]
- Sanan Siugirow[71]
- Wang Hao[10]
- Radosław Wojtaszek[61]
- Aleksandr Złoczewski[72]
- Wadim Zwiagincew[25]

title: SzSM Moskwa

wikitext:
'''SzSM Moskwa''' ([[język rosyjski|ros.]] ШСМ Москва, pełna nazwa Шахматная сборная Москвы, ''Szachmatnaja sbornaja Moskwy'') – rosyjski klub szachowy z siedzibą w [[Moskwa|Moskwie]], czterokrotny mistrz kraju.

== Historia ==
Klub powstał z inicjatywy [[Siergiej Smagin|Siergieja Smagina]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.ruchess.ru/persons_of_day/smagin_pd/ |tytuł = СЕРГЕЙ СМАГИН |opublikowany = [[Fiedieracija szachmat Rossii]] |data = 2024-09-08 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Rozgrywki zainaugurował w 2005 roku pod szyldem [[Fiedieracija szachmat Moskwy|moskiewskiej federacji szachowej]]<ref name="vlast">{{Cytuj |url = https://ruchess.ru/news/report/vlastiteli_zolotogo_veka/ |tytuł = Властители золотого века |opublikowany = [[Fiedieracija szachmat Rossii]] |data = 2012-04-28 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Zespół uczestniczył wówczas w [[Priemjer-Liga w szachach|Priemjer-Lidze]], zajmując piątą pozycję<ref name="rus05">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2005ru/2005mscf.html |tytuł = 12th Russian Chess Premier League: Sochi 2005 – Moscow Chess Federation |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>, natomiast w następnym sezonie uzyskano dziewiąte miejsce<ref name="rus06">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2006ru/2006mscf.html |tytuł = 13th Russian Chess Premier League: Sochi 2006 – Moscow Chess Federation |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2007 roku klub zmienił nazwę na „Junost Moskwy”<ref name="vlast"/>, wywodzącą się od założonej rok wcześniej przy [[Tigran Petrosjan Moskwa|klubie szachowym im. Tigrana Petrosjana]] szkoły szachowej<ref>{{Cytuj |url = http://chessmoscow.ru/index.php?topicID=3 |tytuł = Спортивная школа «Юность Москвы» по шахматам |opublikowany = Moskwa Szachmatnaja |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Zespół zajął wówczas piąte miejsce w lidze<ref name="rus07">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2007ru/2007mscf.html |tytuł = 14th Russian Chess Premier League: Sochi 2007 – Youth of Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2008 roku nastąpiła zmiana nazwy na SzSM. Zespół uzyskał wówczas ósmą pozycję w mistrzostwach kraju<ref name="rus08">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2008ru/2008mscf.html |tytuł = 15th Russian Chess Premier League: Sochi 2008 – Moscow Chess Federation |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://ruchess.ru/news/report/souz_mecha_i_orala/ |tytuł = Союз меча и орала |opublikowany = [[Fiedieracija szachmat Rossii]] |data = 2012-04-01 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2009 roku nastąpiło połączenie SzSM ze wspieranym przez Igora Bursteina klubem [[64 Moskwa]], w efekcie czego powstał fuzyjny klub SzSM-64<ref>{{Cytuj |url = https://ruchess.ru/news/report/igra_muskulami/ |tytuł = Игра мускулами |opublikowany = [[Fiedieracija szachmat Rossii]] |data = 2014-10-29 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Drużyna, wzmocniona takimi zawodnikami, jak [[Boris Gelfand]], [[Wang Hao (szachista)|Wang Hao]] i [[Fabiano Caruana]], zdobyła wicemistrzostwo kraju, ulegając jedynie [[Tomsk-400]]<ref name="rus09">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2009ru/2009s64m.html |tytuł = 16th Russian Chess Premier League: Sochi 2009 – ShSM-64 Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Ponadto w 2009 roku klub zadebiutował w [[Klubowy Puchar Europy w szachach|Pucharze Europy]]. Rosyjski zespół wygrał wówczas spotkania z [[ŠŠ Gambit Skopje|Gambitem Skopje]], [[De Sprénger Echternach]], [[Wieśninka Mińsk|Wieśninką Mińsk]], [[SG Solingen (szachy)|SG Solingen]] i [[Evry Grand Roque]], a przegrał z [[Małachit Jekaterynburg|Małachitem Jekaterynburg]] i [[Miednyj Wsadnik Petersburg|SPBSzF Petersburg]], kończąc turniej na ósmej pozycji<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2009c/2009fa.html |tytuł = 25th European Chess Club Cup: Ohrid 2009 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2010 roku SzSM-64 zdobył tytuł mistrza kraju. W kadrze drużyny znajdowali się wówczas Gelfand, [[Siergiej Kariakin (szachista)|Siergiej Kariakin]], Wang, Caruana, [[Boris Graczow]], [[Aleksandr Riazancew (szachista)|Aleksandr Riazancew]], [[Jewgienij Najer]] i [[Boris Sawczenko]]<ref name="rus10">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2010ru/2010s64m.html |tytuł = 17th Russian Chess Premier League: Sochi 2010 – ShSM-64 Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W Pucharze Europy uzyskano natomiast dziewiąte miejsce<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2010c/2010fa.html |tytuł = 26th European Chess Club Cup: Plovdiv 2010 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W sezonie 2011 nastąpiła skuteczna obrona tytułu mistrza kraju<ref name="rus11">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2011ru/2011s64m.html |tytuł = 18th Russian Chess Premier League: Olginka 2011 – ShSM-64 Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref> oraz zajęcie piątego miejsca w Pucharze Europy<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2011c/2011fa.html |tytuł = 27th European Chess Club Cup: Rogaška Slatina 2011 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2012 roku zespół zajął trzecie miejsce w lidze, za Tomsk-400 i SPBSzF Petersburg<ref name="rus12">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2012ru/2012s64m.html |tytuł = 19th Russian Chess Premier League: Sochi 2012 – ShSM-64 Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Identyczny wynik osiągnięto w europejskich rozgrywkach, po zwycięstwach nad [[Beer Sheva Chess Club]], [[Jutes of Kent]], [[Rishon LeZion Chess Club|Hapoelem Riszon le-Cijjon]], [[SG Zürich]] i [[Gros XT]], a także remisem z [[OSG Baden-Baden]] i porażką z [[Jugra Chanty-Mansyjsk (szachy)|Jugrą Chanty-Mansyjsk]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2012c/2012fa.html |tytuł = 28th European Chess Club Cup: Eilat 2012 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>.

Przed rozpoczęciem sezonu 2013 sponsorem drużyny została założona przez Władimira Palichata fundacja Nasze Nasledije<ref>{{Cytuj |url = http://chessmoscow.ru/?topicID=52&offArch=116 |tytuł = Владимир Палихата: Мы будем поддерживать наших девушек вне зависимости от результата |opublikowany = Moskwa Szachmatnaja |data = 2012-10-12 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://ruchess.ru/news/all/v_loo_ugra_prisoedinilas_k_lideram_u_muzhchin/ |tytuł = В Лоо «Югра» присоединилась к лидерам у мужчин |opublikowany = [[Fiedieracija szachmat Rossii]] |data = 2013-04-10 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2014 roku zespół zdobył wicemistrzostwo Rosji, kończąc rozgrywki za Małachitem Jekaterynburg<ref name="rus14">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2014ru/2014rgsu.html |tytuł = 21st Russian Chess Premier League: Sochi 2014 – ShSM Our Hopes Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W Pucharze Europy natomiast klub był szósty, a rok później – siódmy<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2014c/2014fa.html |tytuł = 30th European Chess Club Cup: Bilbao 2014 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2015c/2015fa.html |tytuł = 31st European Chess Club Cup: Skopje 2015 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2016 roku sponsorem drużyny została firma Legacy Square Capital. Klub zdobył wówczas wicemistrzostwo Rosji<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2016ru/2016rgsu.html |tytuł = 23rd Russian Chess Premier League: Sochi 2016 – ShSM «Legacy Square Capital» Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>, a w Pucharze Europy zajął trzecią pozycję (wygrane z [[ŠK Modra]], [[SK Rockaden Stockholm]], [[SC Maria Saal]], [[K Gentse SRL]] i [[Żiguli Samarskaja obłast]], remis z [[ŠK Alkaloid Skopje|Alkaloidem Skopje]] i porażka z [[Sibir Nowosybirsk (szachy)|Sibirem Nowosybirsk]])<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2016c/2016fa.html |tytuł = 32nd European Chess Club Cup: Novi Sad 2016 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2017 roku SzSM ponownie uzyskał wicemistrzostwo kraju<ref name="rus17">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2017ru/2017rgsu.html |tytuł = 24th Russian Chess Premier League: Sochi 2017 – ShSM «Legacy Square Capital» Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>, natomiast w Pucharze Europy zajął ósme miejsce<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2017c/2017fa.html |tytuł = 33rd European Chess Club Cup: Antalya 2017 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W latach 2018–2019 zespół po raz kolejny zdobył wicemistrzostwo Rosji<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr350435.aspx?lan=3 |tytuł = XXV чемпионат России по шахматам среди мужских команд 2018 г. "Премьер-лига" |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr436591.aspx?lan=3 |tytuł = XXVI чемпионат России по шахматам среди мужских команд "Премьер-лига" |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2019 roku SzSM zajął ponadto piąte miejsce w Pucharze Europy<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr462794.aspx?lan=3 |tytuł = 35th European Club Cup 2019 |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>.

W 2020 roku klub stracił wsparcie dotychczasowego sponsora tytularnego i w tamtym sezonie rywalizował pod nazwą FSzM. Zespół zajął wówczas drugie miejsce w Priemjer-Lidze<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr541162.aspx?lan=3 |tytuł = XXVII чемпионат России по шахматам среди мужских команд 2020г. Премьер-лига |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2021 roku klub powrócił do nazwy SzSM. Uzyskano wówczas szóste z rzędu wicemistrzostwo kraju<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr559199.aspx?lan=3 |tytuł = XXVIII чемпионат России по шахматам среди мужских команд "Премьер-лига" |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W następnym sezonie SzSM zdobył pierwszy od jedenastu lat tytuł mistrza kraju<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr633431.aspx?lan=3 |tytuł = XXIX чемпионат России по шахматам среди мужских команд "Премьер-лига" |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Kadrę drużyny stanowili wówczas Jewgienij Najer, Aleksandr Riazancew, [[Ernesto Inarkijew]], Boris Graczow, [[Aleksandr Motylow]], [[Iwan Popow]] i [[Michaił Demidow (szachista)|Michaił Demidow]]<ref name="rus22">{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr633431.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XXIX чемпионат России по шахматам среди мужских команд "Премьер-лига" – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2023 roku SzSM obronił tytuł<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr761525.aspx?lan=3 |tytuł = XXX Чемпионат России по шахматам среди мужских команд «Премьер-лига» (№ 24040 СМ в ЕКП) |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Kolejny sezon SzSM zakończył na drugim miejscu w lidze, za [[KPRF Moskwa (szachy)|KPRF Moskwa]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr932310.aspx?lan=3 |tytuł = FONBET Командный чемпионат России по шахматам среди мужчин «Премьер-лига» (№ 2088230019024340 СМ в ЕКП) |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>.

== Kobiety ==
SzSM wystawiał drużynę kobiecą. W 2011 roku szachistki zdobyły mistrzostwo kraju<ref>{{Cytuj |url = https://en.chessbase.com/post/2011-ruian-team-chp-caruana-and-najer-bring-hsm-64-to-victory |tytuł = 2011 Russian Team Chp: Caruana and Najer bring HSM-64 to victory |opublikowany = ChessBase |data = 2011-04-25 |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W tym samym roku klub zadebiutował w Pucharze Europy, zajmując piątą pozycję<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2011b/2011fa.html |tytuł = 16th European Chess Club Cup (women): Rogaška Slatina 2011 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W sezonie 2012 klub zajął trzecie miejsce w lidze i czwarte w Pucharze Europy<ref>{{Cytuj |url = http://www.russiachess.org/images/stories/2012/loo2012-w/tournament_table_teams/ |tytuł = 13th Russian Team Championship for Women – Tournament table |opublikowany = Rossijskaja szachmatnaja fiedieracija |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2012b/2012fa.html |tytuł = 17th European Chess Club Cup (women): Eilat 2012 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2013 roku klub zdobył wicemistrzostwo Rosji<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr97016.aspx?lan=3 |tytuł = 14 russian championship(female teams) |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W europejskich rozgrywkach szachistki zespołu zajęły natomiast trzecie miejsce<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2013b/2013fa.html |tytuł = 18th European Chess Club Cup (women): Rhodes 2013 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W sezonie 2014 ponownie uzyskano wicemistrzostwo kraju i trzecie miejsce w Pucharze Europy<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr130208.aspx?lan=3 |tytuł = 15 Чемпионат России среди клубных команд 15 russian championship(female teams) 2014 |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2014b/2014fa.html |tytuł = 19th European Chess Club Cup (women): Bilbao 2014 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2015 roku zespół wygrał krajową ligę<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr171723.aspx?lan=3 |tytuł = XVI чемпионат России по шахматам среди женских команд 2015 г. |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W Pucharze Europy klub został natomiast sklasyfikowany na czwartym miejscu<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2015b/2015fa.html |tytuł = 20th European Chess Club Cup (women): Skopje 2015 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2016 roku SzSM obronił tytuł mistrzowski<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr219787.aspx?lan=3 |tytuł = XVII чемпионат России по шахматам среди женских команд 2016 г. |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W tym okresie klub reprezentowały: [[Aleksandra Kostieniuk]], [[Walentina Gunina]], [[Kateryna Łahno]], [[Olga Giria]], [[Jekatierina Kowalewska]], [[Alina Kaszlinska]] i [[Anastasija Sawina]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr171723.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XVI чемпионат России по шахматам среди женских команд 2015 г. – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref name="rus16k">{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr219787.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XVII чемпионат России по шахматам среди женских команд 2016 г. – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W Pucharze Europy zespół zajął dziewiątą pozycję<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2016b/2016fa.html |tytuł = 21st European Chess Club Cup (women): Novi Sad 2016 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2017 roku SzSM uzyskał wicemistrzostwo kraju<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr278724.aspx?lan=3 |tytuł = XVIII Чемпионат России по шахматам среди женских команд 2017 г. |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Rozgrywki Pucharu Europy rosyjski zespół ukończył na piątej pozycji<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2017b/2017fa.html |tytuł = 22nd European Chess Club Cup (women): Antalya 2017 |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W sezonie 2018 klub ponownie został wicemistrzem Rosji<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr350458.aspx?lan=3 |tytuł = XIX чемпионат России по шахматам среди женских команд 2018 г. |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Rok później klub zajął trzecie miejsce w lidze<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr436644.aspx?lan=3 |tytuł = XX чемпионат России по шахматам среди женских команд |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>.

W 2020 roku szachistki klubu zdobyły tytuł mistrzowski<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr541163.aspx?lan=3 |tytuł = XXI чемпионат России по шахматам среди женских команд 2020г. |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Rok później obroniono mistrzostwo kraju<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr559201.aspx?lan=3 |tytuł = XXII чемпионат России по шахматам среди женских команд |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W sezonie 2022 zespól zajął trzecie miejsce w lidze<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr633455.aspx?lan=3 |tytuł = XXIII чемпионат России по шахматам среди женских команд |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. W 2023 roku ponownie uzyskano mistrzostwo<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr761526.aspx?lan=3 |tytuł = XXIV Чемпионат России по шахматам среди женских команд (№ 24041 СМ в ЕКП) |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>. Wynik ten powtórzono w sezonie 2024<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr932311.aspx?lan=3 |tytuł = FONBET Командный чемпионат России по шахматам среди женщин (№ 2088230019024341 СМ в ЕКП) |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>.

== Arcymistrzowie w historii klubu ==
{{Układ wielokolumnowy |szerokość = 12em | liczba = 3 |
* {{flaga|ARM}} [[Karen Asrian]]<ref name="rus08"/>
* {{flaga|ITA}} [[Fabiano Caruana]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|DEU}} [[Igor Chenkin]]<ref name="rus07"/>
* {{flaga|RUS}} [[Michaił Demidow (szachista)|Michaił Demidow]]<ref name="rus22"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksiej Driejew]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2014c/2014rgsu.html |tytuł = 30th European Chess Club Cup: Bilbao 2014 –  ShSM-Our Hopes Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Siergiej Drygałow]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr932310.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = FONBET Командный чемпионат России по шахматам среди мужчин «Премьер-лига» (№ 2088230019024340 СМ в ЕКП) – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{Flaga|RUS}} [[Daniił Dubow]]<ref name="rus13">{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2013ru/2013rgsu.html |tytuł = 20th Russian Chess Premier League: Sochi 2013 – ShSM Our Hopes Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|USA}} [[Sergey Erenburg]]<ref name="rus06"/>
* {{flaga|ISR}} [[Boris Gelfand]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|BUL}} [[Kirił Georgiew]]<ref name="rus07"/>
* {{flaga|NLD}} [[Anisz Giri]]<ref name="rus11"/>
* {{flaga|DEU}} [[Igor Glek]]<ref name="rus05"/>
* {{flaga|RUS}} [[Dmitrij Gordiewski]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr436591.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XXVI чемпионат России по шахматам среди мужских команд "Премьер-лига" – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Boris Graczow]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|RUS}} [[Siergiej Grigorjanc]]<ref name="rus07"/>
* {{flaga|RUS}} [[Walentina Gunina]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr130208.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = 15 Чемпионат России среди клубных команд 15 russian championship(female teams) 2014 – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Rossijskaja szachmatnaja fiedieracija |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Ernesto Inarkijew]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2015ru/2015rgsu.html |tytuł = 22nd Russian Chess Premier League: Sochi 2015 – ShSM Our Hopes Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Andriej Jesipienko]]<ref name="rus20">{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr541162.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XXVII чемпионат России по шахматам среди мужских команд 2020г. Премьер-лига – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|UKR}}/{{flaga|RUS}} [[Siergiej Kariakin (szachista)|Siergiej Kariakin]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2009c/2009s64m.html |tytuł = 25th European Chess Club Cup: Ohrid 2009 – ShSM-64 Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref><ref name="rus10"/>
* {{flaga|RUS}} [[Michaił Kobalija]]<ref name="rus13"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksandra Kostieniuk]]<ref>{{Cytuj |url = http://www.russiachess.org/results/2010/wl/list_of_teams_and_players.html |tytuł = 11th Russian Team Championship, Women's League – List of players |opublikowany = Rossijskaja szachmatnaja fiedieracija |data dostępu = 2025-03-03 |archiwum = https://web.archive.org/web/20100404065311/http://www.russiachess.org/results/2010/wl/list_of_teams_and_players.html |zarchiwizowano = 2010-04-04}}</ref>
* {{flaga|POL}} [[Michał Krasenkow]]<ref name="rus08"/>
* {{flaga|RUS}} [[Konstantin Landa]]<ref name="rus07"/>
* {{flaga|VNM}} [[Lê Quang Liêm]]<ref name="rus13"/>
* {{flaga|HUN}} [[Péter Lékó]]<ref name="rus12"/>
* {{flaga|RUS}} [[Kateryna Łahno]]<ref name="rus16k"/>
* {{flaga|RUS}} [[Władimir Małachow (szachista)|Władimir Małachow]]<ref name="rus17"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksandr Moroziewicz]]<ref name="rus14"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksandr Motylow]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr350435.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XXV чемпионат России по шахматам среди мужских команд 2018 г. "Премьер-лига" – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Michaił Możarow]]<ref name="rus14"/>
* {{flaga|RUS}} [[Jewgienij Najer]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|RUS}} [[Jan Niepomniaszczi]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|RUS}} [[Stanisław Nowikow]]<ref name="rus08"/>
* {{flaga|USA}}/{{flaga|UKR}} [[Aleksander Oniszczuk]]<ref name="rus07"/><ref name="rus08"/>
* {{flaga|RUS}} [[Grigorij Oparin]]<ref name="rus17"/>
* {{flaga|RUS}} [[Pawieł Ponkratow]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr761525.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XXX Чемпионат России по шахматам среди мужских команд «Премьер-лига» (№ 24040 СМ в ЕКП) – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Iwan Popow]]<ref name="rus08"/>
* {{flaga|RUS}} [[Władimir Potkin]]<ref name="rus07"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksandr Predke]]<ref name="rus20"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksandr Riazancew (szachista)|Aleksandr Riazancew]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksiej Sarana]]<ref name="rus20"/>
* {{flaga|RUS}} [[Boris Sawczenko]]<ref name="rus07"/>
* {{flaga|RUS}} [[Siergiej Smagin]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2010c/2010s64m.html |tytuł = 26th European Chess Club Cup: Plovdiv 2010 – ShSM-64 Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Sanan Siugirow]]<ref>{{Cytuj |url = https://chess-results.com/tnr559199.aspx?lan=3&art=8 |tytuł = XXVIII чемпионат России по шахматам среди мужских команд "Премьер-лига" – Składy drużyn bez wyników |opublikowany = Chess-Results.com |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|CHN}} [[Wang Hao (szachista)|Wang Hao]]<ref name="rus09"/>
* {{flaga|POL}} [[Radosław Wojtaszek]]<ref name="rus13"/>
* {{flaga|RUS}} [[Aleksandr Złoczewski]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olimpbase.org/2017c/2017rgsu.html |tytuł = 33rd European Chess Club Cup: Antalya 2017 – ShSM Legacy Square Moscow |opublikowany = OlimpBase |data dostępu = 2025-03-03}}</ref>
* {{flaga|RUS}} [[Wadim Zwiagincew]]<ref name="rus17"/>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Kluby szachowe w Moskwie]]
[[Kategoria:Kluby szachowe założone w 2005]]


text:
# Rima Bradley
Rima Bradley – rów  na powierzchni Księżyca o długości około 161 km. Znajduje się na obszarze Palus Putredinis na współrzędnych selenograficznych ☾ 23,8°N 1,2°W/23,800000 -1,200000. Nazwa tego kanału została nadana w 1964 roku przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i pochodzi od pobliskiej góry księżycowej Mons Bradley.

title: Rima Bradley

wikitext:
'''Rima Bradley''' – rów  na powierzchni [[Księżyc]]a o długości około 161 km. Znajduje się na obszarze [[Palus Putredinis]] na [[Współrzędne selenograficzne|współrzędnych]] [[selenografia|selenograficznych]] {{Współrzędne|23,8 N 1,2 W|globe:moon}}. Nazwa tego kanału została nadana w 1964 roku przez [[Międzynarodowa Unia Astronomiczna|Międzynarodową Unię Astronomiczną]] i pochodzi od pobliskiej góry księżycowej [[Mons Bradley]].

== Zobacz też ==
* [[lista kanałów księżycowych]]

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.lpi.usra.edu/resources/lunar_orbiter/images/aimg/iv_113_h1.jpg Zdjęcie obszaru Rima Bradley]
* [http://www.google.com/moon/#lat=7.188100&lon=-7.558593&zoom=3&apollo=&q=Rima%20Bradley Położenie na mapie topograficznej Księżyca]

{{Kanały księżycowe}}

[[Kategoria:Kanały księżycowe|Bradley]]


text:
# Halejeuka (obwód homelski)
Halejeuka (biał. Галееўка; ros. Галеевка, Galejewka; pol. hist. Halejówka) – wieś na Białorusi, w obwodzie homelskim, w rejonie homelskim, w sielsowiecie Uryckaje, nad Uzą.
W XIX i w początkach XX w. wieś i majątek ziemski należący do Pereświat-Sołtanów. Położona była wówczas w Rosji, w guberni mohylewskiej, w powiecie homelskim. Następnie w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.

title: Halejeuka (obwód homelski)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Halejeuka
 |nazwa oryginalna             = {{k|be|Галееўка}}<br />{{k|ru|Галеевка}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BY-HO
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon homelski|homelski]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Sielsowiet Uryckaje|Uryckaje]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2009
 |liczba ludności              = 126<ref name=spis>{{Cytuj stronę | url = https://web.archive.org/web/20160917151539/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu homelskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku | data dostępu = | język = ru}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód homelski
 |współrzędne                  = 52°28′13″N 30°41′48″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Halejeuka''' ({{w języku|be|Галееўка}}; {{w języku|ru|Галеевка}}, ''Galejewka''; pol. hist. '''Halejówka''') – wieś na [[Białoruś|Białorusi]], w [[obwód homelski|obwodzie homelskim]], w [[rejon homelski|rejonie homelskim]], w [[sielsowiet Uryckaje|sielsowiecie Uryckaje]], nad [[Uza (rzeka)|Uzą]].

W XIX i w początkach XX w. wieś i [[majątek ziemski]] należący do Pereświat-Sołtanów. Położona była wówczas w [[Imperium Rosyjskie|Rosji]], w [[Gubernia mohylewska|guberni mohylewskiej]], w [[Powiat homelski|powiecie homelskim]]. Następnie w granicach [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Sowieckiego]]. Od 1991 w niepodległej Białorusi.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{SgKP|XV_cz.1|550|Halejówka (1), pow. homelski}}
* {{Cytuj stronę |url = http://maps.by |tytuł = Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь |opublikowany = |data = |język = ru |data dostępu = 2021-11-12}}

[[Kategoria:Wsie w rejonie homelskim]]

title: HalejeukaГалееўка · Галеевка

Państwo: Białoruś

Obwód: homelski

Rejon: homelski

Sielsowiet: Uryckaje