text:
# Wim Vrösch
Wim Vrösch (ur. 20 marca 1945 w Heerlenie, zm. 5 lutego 2021 w Landgraafie) – holenderski piłkarz, grający na pozycji obrońcy, trener piłkarski.

## Kariera klubowa
Od 8 lat grał w zespołach amatorskich. W 1963 rozpoczął karierę piłkarską w Roda Kerkrade, ale już po roku przeniósł się do Sparty Rotterdam. W 1967 przeszedł do SV Limburgia, a zakończył karierę piłkarską w wieku 29 lat w klubie Fortuna Sittard.

## Kariera trenerska
Po zakończeniu kariery piłkarskiej rozpoczął pracę trenerską. W 1974 trenował klub Vijlen, występującej w V lidze. Potem prowadził kluby Langeberg (V liga), Heerlen (IV liga), Waubach (IV liga), Meerssen (III liga). W 1994 objął stanowisko dyrektora szkółki piłkarskiej klubu Roda Kerkrade. W 2000 awansował na stanowisko dyrektora technicznego w Rodzie. 28 lipca 2003 po czwartej kolejce sezonu 2003/04 w ukraińskiej Wyszczej Lidze powierzono mu funkcje pełniącego obowiązki głównego trenera w Metałurhu Donieck. 14 marca 2004 przeszedł na stanowisko dyrektora technicznego Metałurha. Od sezonu 2010/11 trenował V.V. Schaesberg.

title: Wim Vrösch

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Wim Vrösch
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = 20 marca 1945
 |miejsce urodzenia       = [[Heerlen]]
 |data śmierci            = 5 lutego 2021
 |miejsce śmierci         = [[Landgraaf]]
 |wzrost                  = ? cm
 |pozycja                 = [[obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 1963–1964 ! [[Roda Kerkrade]]    ! ? ! ?
! 1964–1966 ! [[Sparta Rotterdam]] ! ? ! ?
! 1967–1970 ! [[SV Limburgia]]     ! ? ! ?
! 1970–1974 ! [[Fortuna Sittard]]  ! ? ! ?
 |kariera reprezentacyjna =
 |kariera trenerska       =
! 1974–1975 ! Vijlen
! 1975–1977 ! Langeberg
! 1977–1984 ! Heerlen
! 1984–1991 ! Waubach
! 1991–1994 ! Meerssen
! 1994–2000 ! [[Roda Kerkrade]] ''(dyr.szkółki)''
! 2000–2003 ! Roda Kerkrade ''(dyr.techniczny)''
! 2003–2004 ! [[Metałurh Donieck]] ''(p.o.)''
! 2004      ! Metałurh Donieck ''(dyr.techniczny)''
! 2010–     ! V.V. Schaesberg
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Wim Vrösch''' (ur. [[20 marca]] [[1945]] w [[Heerlen]]ie, zm. [[5 lutego]] [[2021]] w [[Landgraaf]]ie<ref>[https://www.1limburg.nl/voetbalman-wim-vrosch-overleden Voetbalman Wim Vrösch overleden]. 1limburg.nl {{lang|nl}}</ref>) – [[Holandia|holenderski]] [[piłka nożna|piłkarz]], grający na pozycji [[obrońca (piłka nożna)|obrońcy]], trener piłkarski.

== Kariera klubowa ==
Od 8 lat grał w zespołach amatorskich. W 1963 rozpoczął karierę piłkarską w [[Roda Kerkrade]], ale już po roku przeniósł się do [[Sparta Rotterdam|Sparty Rotterdam]]. W 1967 przeszedł do [[SV Limburgia]], a zakończył karierę piłkarską w wieku 29 lat w klubie [[Fortuna Sittard]]<ref>[http://www.ehc-hoensbroek.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=365:wim-vroesch-geeft-jeugdopleiding-ehcheuts-geweldige-impuls Wim Vrösch geeft jeugdopleiding EHC/Heuts geweldige impuls]</ref><ref>{{Cytuj stronę |url=http://ja-ja13.narod.ru/exclusive/wfresh/wfreshrussian.htm |tytuł=ВИЛЛЕМ ФРЕШ «РУССКИЙ ЯЗЫК – ЭТО ЧТО-ТО ОСОБЕННОЕ» |data dostępu=2012-01-13 |archiwum=https://web.archive.org/web/20070824121558/http://ja-ja13.narod.ru/exclusive/wfresh/wfreshrussian.htm |zarchiwizowano=2007-08-24 }}</ref>.

== Kariera trenerska ==
Po zakończeniu kariery piłkarskiej rozpoczął pracę trenerską. W 1974 trenował klub Vijlen, występującej w V lidze. Potem prowadził kluby Langeberg (V liga), Heerlen (IV liga), Waubach (IV liga), Meerssen (III liga). W 1994 objął stanowisko dyrektora szkółki piłkarskiej klubu [[Roda Kerkrade]]. W 2000 awansował na stanowisko dyrektora technicznego w Rodzie. 28 lipca 2003 po czwartej kolejce sezonu 2003/04 w ukraińskiej [[Premier liga ukraińska w piłce nożnej mężczyzn|Wyszczej Lidze]] powierzono mu funkcje pełniącego obowiązki głównego trenera w [[Metałurh Donieck|Metałurhu Donieck]]<ref>[http://www.ua-football.com/ukrainian/news/3F255E5C.html UA-Футбол. В донецком "Металлурге" – новый главный тренер]</ref><ref>[http://old.dynamo.kiev.ua/Press/Kom0803/kom0807.htm Виллем ФРЕШ: "В Европе должны по-настоящему узнать донецкий "Металлург". Голландский инженер на донецкой стройке]</ref>. 14 marca 2004 przeszedł na stanowisko dyrektora technicznego Metałurha<ref>[http://www.ua-football.com/ukrainian/news/40541189.html UA-Футбол. Новый главный тренер донецкого "Металлурга" – Том Каанен]</ref>. Od sezonu 2010/11 trenował V.V. Schaesberg<ref>[http://www.vvschaesberg.nl/nieuws/Opvolger-Ed-Hendriks-bekend-Wim-Vrosch/#.TxBmpaXj58E Opvolger Ed Hendriks bekend: Wim Vrösch]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Playerhistory|87678}}

{{Grupa szablonów
| tytuł = Kariera trenerska
| zwijanie = zwinięte
| lista =
{{Trenerzy piłkarscy Metałurha Donieck}}
}}

{{SORTUJ:Vrösch, Wim}}
[[Kategoria:Holenderscy piłkarze]]
[[Kategoria:Holenderscy trenerzy piłkarscy]]
[[Kategoria:Piłkarze Fortuny Sittard]]
[[Kategoria:Piłkarze Rody JC Kerkrade]]
[[Kategoria:Piłkarze Sparty Rotterdam]]
[[Kategoria:Trenerzy piłkarzy Metałurha Donieck]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1945]]
[[Kategoria:Zmarli w 2021]]

title: · Wim Vrösch

Data i miejsce urodzenia: 20 marca 1945 · Heerlen

Data i miejsce śmierci: 5 lutego 2021 · Landgraaf

Wzrost: ? cm

Pozycja: obrońca

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Roda Kerkrade · ? · (?)

Sparta Rotterdam · ? · (?)

SV Limburgia · ? · (?)

Fortuna Sittard · ? · (?)

title: Kariera trenerska

Lata: Drużyna

Vijlen

Langeberg

Heerlen

Waubach

Meerssen

Roda Kerkrade (dyr.szkółki)

Roda Kerkrade (dyr.techniczny)

Metałurh Donieck (p.o.)

Metałurh Donieck (dyr.techniczny)

V.V. Schaesberg


text:
# Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze
Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze – jeleniogórski teatr dramatyczny działający od 1904 roku, na początku jako Dom Sztuki i Stowarzyszeń (niem. Künst und Vereinshaus), następnie Teatr Miejski w Jeleniej Górze (niem. Stadttheater Hirschberg), od 1945 roku jako scena polska, od roku 1974 pod swoją obecną nazwą.
Budynek wpisany jest do rejestru zabytków pod nr rej.: A/5043/634/J z 4.04.1980

## Historia
Gmach Domu Sztuki i Stowarzyszeń na rogu al. Wojska Polskiego i ul. Sudeckiej, zaprojektowany został w 1904 roku przez Alfreda Daehmela. Jego architektura jest przykładem tzw. „secesji jeleniogórskiej”. Po II wojnie światowej teatr wznowił działalność 23 sierpnia 1945 jako Teatr Dolnośląski w Jeleniej Górze, premierą Zemsty Aleksandra Fredry w reżyserii Stefanii Domańskiej. W obsadzie znaleźli się między innymi Adam Hanuszkiewicz (Wacław) i Kazimierz Dejmek (Papkin).
Za najważniejszy okres w dziejach tego teatru uważa się dyrekcje reżyserki Alina Obidniak. W latach 2002 do 2008 funkcjonował jako Teatr Jeleniogórski Scena Dramatyczna i Scena Animacji. Po 2008 sceny rozdzielono na dwa osobne teatry – Teatr im. C.K. Norwida i Zdrojowy Teatr Animacji – największa instytucja kultury w Jeleniej Górze.

### Dyrekcje Aliny Obidniak (1973−1988, 2000)
W 1973 roku dyrekcję jeleniogórskiej sceny objęła Alina Obidniak, do 1970 roku dyrektor naczelna i artystyczna Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu. Jako dyrektorka jeleniogórskiego teatru przyczyniła się do tego, że Teatr im. Norwida jako jedna z nielicznych europejskich scen dramatycznych, został nagrodzony przez krytykę na Festiwalu Teatru Narodów (Théâtre des Nations) w Caracas (1978) i odbył tournée po NRD, Węgrzech, Włoszech, Wenezueli, Kolumbii, Panamie i Kostaryce. Obidniak nawiązała współpracę z wieloma wybitnymi twórcami, m.in. Henrykiem Tomaszewskim, Krzysztofem Pankiewiczem, Jean-Marie Pradierem i Adamem Hanuszkiewiczem. Funkcję kierownika literackiego pełnił dr Janusz Degler, który stworzył przy teatrze Wszechnicę Teatralną.
Konsekwentnie zapraszała młodych reżyserów, umożliwiając im debiuty. Zasłynęła jako odkrywca młodych talentów reżyserskich, między innymi Mikołaja Grabowskiego, Michała Ratyńskiego, Waldemara Zawodzińskiego i Krystiana Lupy, któremu stworzyła wyjątkowo dogodne, niemal laboratoryjne warunki dla rozwoju artystycznego. Zaś za drugiej dyrekcji, znanych dziś reżyserów młodego pokolenia; Mai Kleczewskiej, Aldony Figury i Piotra Kruszczyńskiego. Za jej pierwszej dyrekcji na deskach teatru występowali między innymi Maria Maj, Irena Dudzińska, Janina Szarek, Krzysztof Janczar, Wojciech Ziemiański, Piotr Skiba, Andrzej Szczytko i Krzysztof Bień.
Nagrody przyznane Teatrowi im. Cypriana Kamila Norwida pod kierownictwem artystycznym Obidniak: dyplom honorowy Ministra Kultury i Sztuki za wybitne osiągnięcia w upowszechnianiu kultury (1974), Złota Statuetka Fredry dla najlepszego spektaklu Dolnego Śląska (1975 i 1976), Nagroda Krytyków w San José (Kostaryka, 1976), Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski przyznany przez Radę Państwa (1976), Nagroda Krytyków na Festiwalu Teatru Narodów (Wenezuela, 1978). Ponadto teatr uczestniczył w Kaliskich Spotkaniach Teatralnych, Opolskich Konfrontacjach Teatralnych oraz Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu ze sztuką Nadobnisie i koczkodany Stanisława Ignacego Witkiewicza w reżyserii Krystiana Lupy.

## Dyrektorzy
- 1945−1945: Stefania Domańska (ur. 18 maja 1914 w Krakowie, zm. 9 lutego 2005 w Warszawie)[10]
- 1945−1946: Jerzy Walden (ur. 17 listopada 1903 w Warszawie, zm. 17 września 1984 tamże)
- 1947−1948: Rudolf Ratschka (ur. 16 maja 1906 we Lwowie, zm. 28 lutego 1973 w Warszawie)
- 1948–1949, 1959–1963, 1965–1966: Bronisław Orlicz (ur. 17 czerwca 1924 w Tąpkowicach, zm. 5 grudnia 1998 w Tarnowie)
- 1950−1954: Zuzanna Łozińska (ur. 11 marca 1886 we Lwowie, zm. 5 sierpnia 1982 w Puławach)[11]
- 1966-1973: Tadeusz Kozłowski (ur. 16 sierpnia 1922 w Warszawie, zm. 25 stycznia 2001 w Białymstoku)
- 1973−1988, 2000: Alina Obidniak (ur. 29 czerwca 1931 w Krośnie, zm. 29 października 2021 w Jeleniej Górze)
- 1988–1992: Jerzy Zoń (ur. 31 lipca 1953 w Siekierczynie)
- 1992–1995: Zygmunt Bielawski (ur. 19 maja 1937 w Bolechowie, zm. 19 listopada 2006 we Wrocławiu)
- 1995–1996: Andrzej Bubień (ur. w Bamako)
- 1997–2001: Grzegorz Mrówczyński (ur. 1944)
- 2002–2009: dyrektor naczelny Sceny Dramatycznej Bogdan Nauka (ur. 7 grudnia 1957 w Brzegu, zm. 20 listopada 2020 w Jeleniej Górze)
- 2004–2006: dyrektor artystyczny Sceny Dramatycznej Małgorzata Bogajewska (ur. 20 września 1975 w Poznaniu)
- 2007–2009: dyrektor artystyczny Sceny Dramatycznej Wojciech Klemm (ur. 19 czerwca 1972 w Warszawie)
- 2009–2013: Bogdan Koca (ur. 21 lutego 1952 w Warszawie)
- 2013–2016: Piotr Wiesław Jędrzejas (ur. 25 lutego 1975 w Zabrzu)
- 2016–2025: Tadeusz Wnuk (ur. 1 stycznia 1962 w Raciborzu)
- 2025–: Katarzyna Sołtys (ur. 22 marca 1983 w Bolesławcu)

## Aktorzy i aktorki występujący na scenie jeleniogórskiego teatru
- Paweł Adamski (1988–1997)
- Bogdan Baer (1982–1983)†
- Mirosław Baka (1987–1988)
- Paweł Baldy (1960–1965, 1966–1974)†
- Roman Baranowicz (1950–1954)†
- Roman Bartosiewicz (1950–1954)†
- Justyna Bartoszewicz (2006)
- Dariusz Bereski (1987–1997)
- Stanisław Biczysko (1977–1979)
- Krzysztof Bień (1977–1980)
- Bożena Borowska (1987–1988)
- Stanisław Bryliński (1945–1947)†[12]
- Andrzej Chudy (1977–1979)
- Grzegorz Cinkowski (1997–2007)
- Kazimierz Dejmek (1945–1946)†[12]
- Ryszard Dembiński (1955–1961)†
- Krystyna Dmochowska (1981–2011)†
- Robert Dudzik (1998–2017)
- Irena Dudzińska (1981–1988)
- Jarosław Dziedzic (2007–2009)
- Artur Dziurman (1997)
- Katarzyna Feldman (1950–1959)†[13]
- Krystyna Feldman (1947–1948)†[13]
- Ryszard Fischbach (1993–1994)†
- Aleksandra Ford-Sampolska (1977–1978)†
- Marian Godlewski (1945–1946)†
- Wiesław Gołas (1954–1955)†[14]
- Jarosław Góral (1987–1990, 1993–1997, 2009–2014)
- Mikołaj Grabowski (1978)
- Jacek Grondowy (1997–)
- Wirgiliusz Gryń (1952–1955)†
- Adam Hanuszkiewicz (1945–1946)†[12]
- Władysław Hańcza (1959–1960)†
- Zuzanna Helska (1948–1953)†
- Andrzej Hrydzewicz (1995)†
- Andrzej Iwiński (1977–1978)†
- Elżbieta Jagielska (1966–1967)†
- Krzysztof Janczar (1973–1975)
- Renata Jasińska-Nowak (1981–1987)†
- Zofia Kalińska (1979–1980)†
- Edward Kalisz (1978–1985)†
- Stefan Kąkol (1970–1971)†
- Magdalena Kępińska (1997–)
- Andrzej Kępiński (1995–)
- Bogdan Koca (2009–2013)
- Piotr Konieczyński (1987–)
- Wojciech Kostecki (1968–1972)†
- Wojciech Kościelniak (1987–1988)
- Joanna Kreft-Baka (1987–1988)
- Wojciech Kostecki (1968–1972)†
- Igor Kowalik (2009–2013)
- Mirosław Kropielnicki (1988)
- Kazimierz Krzaczkowski (1977–1979, 1981–1988, 1997–2021)
- Bogusław Kudłek (2014–2017)
- Jadwiga Kuta (1982–1987)[15]
- Tadeusz Kuta (1982–1987)[15]
- Michał Leśniak (1963–1965)†
- Asja Łamtiugina (1975–1976)†[16]
- Marta Ławińska (1965–1967)
- Krystyna Łubieńska (1955–1956)†[16]
- Henryk Machalica (1955–1958)†
- Ignacy Machowski (1945–1948)†[12]
- Tadeusz Madeja (1957)†
- Maria Maj (1972–1979)
- Barbara Majewska-Żuromska (1967–1970)[17]
- Barbara Martynowicz–Wróblewska (1960–1961)†[16]
- Rozalia Mierzicka (2008–2009)
- Joanna Niemirska (2008–2009)
- Izabella Olejnik (1973–1974)
- Waldemar Obłoza (1985–1987, 1990–1993)
- Małgorzata Osiej (1996–)
- Jan Orsza-Łukaszewicz (1956–1960)†
- Renata Pałys (1980–1981)
- Jacek Paruszyński (1988–)
- Franciszek Pieczka (1954–1955)†[12]
- Jerzy Pietraszkiewicz (1945–1946)†[12]
- Joanna Poraska (1947–1948)†
- Marek Prażanowski (2009–2010)
- Andrzej Precigs (1973–1974)†[16]
- Piotr Probosz (2000)
- Beata Rakowska (1987–1988)
- Krzysztof Rogacewicz (1997, 2003)
- Mariusz Sabiniewicz (1998)†
- Jerzy Senator (1980–1987)
- Piotr Skiba (1977–1980)
- Wojciech Skibiński (1970–1971)†
- Wiesław Sławik (1974–1977)
- Bogdan Słomiński (1977–1980)
- Alicja Sobieraj (1945–1955)†
- Barbara Stesłowicz–Biały (1958–1960)†[16]
- Jerzy Stępkowski (1977–1978)†
- Czesław Stopka (1953–1959)†
- Sławomir Sulej (1978–1979)
- Feliks Szajnert (1969–1970)†
- Andrzej Szalawski (1945–1947)†[12]
- Grażyna Szapołowska (1972)[18]
- Janina Szarek (1977–1978)
- Jerzy Szpunar (1945–1946)†
- Andrzej Szczytko (1977–1978)†
- Elżbieta Święcicka (1955–1958)†
- Małgorzata Talarczyk (1970–1975)
- Maciej Tomaszewski (1981)
- Beata Tyszkiewicz (1947)[19]
- Krystyna Walczak (1966–1967)[20]
- Zbigniew Waleryś (1995–1996)
- Jadwiga Walewska (1945–1946)†
- Tadeusz Wnuk (1992–)
- Stanisław Zaczyk (1945–1948)†[12]
- Wojciech Ziemiański (1978–1979, 1986–1987)
- Leszek Żentara (1982–1987)
- Piotr Żurawski (2007–2008)

## Nagrody
- 1974: Wrocław – XV Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych – nagroda II stopnia dla Grzegorza Mrówczyńskiego za adaptację i reżyserię Konopielki wg Edwarda Redlińskiego
- 1975: Opole – I Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla Grzegorza Mrówczyńskiego za reżyserię przedstawienia Kleopatra i Cezar Cypriana Kamila Norwida, nagroda za rolę Kleopatry dla Teresy Leśniak–Miranowicz
- 1976: Jelenia Góra – Nagroda wojewody Jeleniej Góry dla kierownika muzycznego Bogdana Dominika
- 1976: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Zuzanna Łozińska, Srebrna Iglica – Maria Maj
- 1977: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk dla Krystiana Lupy za reżyserię i scenografię Życia człowieka Leonida Andrejewa, Srebrny Kluczyk dla Tomasza Radeckiego za rolę Grila w Historii o Miłosierniej, czyli Testamencie psa Ariano Suassuny w reż. Aliny Obidniak
- 1977: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Brązowa Iglica – Wiesław Sławik
- 1978: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk za sezon 1977/1978 dla Ryszarda Wojnarowskiego za rolę Mężczyzny w spektaklu Drzwi Stanisława Srokowskiego w reż. Aliny Obidniak i dla Teresy Leśniak–Miranowicz za kreację aktorską Lizetty w sztuce Gra miłości i przypadku Pierre’a de Marivaux w reż. Mikołaja Grabowskiego
- 1978: Opole – IV Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla Krystiana Lupy za reżyserię i scenografię przedstawienia Nadobnisie i koczkodany Witkacego
- 1978: Opole – IV Opolskie Konfrontacje Teatralne – wyróżnienie dla Kazimierza Krzaczkowskiego za rolę księdza Piotra w Dziadach cz. III Adama Mickiewicza w reż. Grzegorza Mrówczyńskiego
- 1978: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Maria Maj, Srebrna Iglica – Tomasz Radecki, Brązowa Iglica – Ryszard Wojnarowski
- 1979: Szczecin – Bursztynowy Pierścień dla Irminy Babińskiej[21]
- 1979: Jelenia Góra – Odznaka Zasłużony dla Jeleniej Góry dla Krystiana Lupy
- 1979: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Maria Maj i Stanisław Raczkiewicz, Srebrna Iglica – Andrzej Kempa i Mieczysław Ostroróg, Brązowa Iglica – Stanisław Łopatowski
- 1980: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Jan Bogusz, Srebrna Iglica – Piotr Skiba, Brązowa Iglica – Ryszard Wojnarowski
- 1981: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Jan Bogusz, Srebrna Iglica – Ryszard Wojnarowski, Brązowa Iglica – Edward Kalisz[22]
- 1982: Wałbrzych – Festiwal Sztuk dla Dzieci – Nagroda dla Jadwigi Kuty za rolę pokojówki Loli w przedstawieniu Król malowany Urszuli Kozioł w reż. Aliny Obidniak
- 1982: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Jerzy Senator, Srebrna Iglica – Jan Bogusz, Brązowa Iglica – Andrzej Jurczyński
- 1983: Opole – IX Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla Krystiana Lupy za pracę nad dramatem Witkacego Pragmatyści
- 1983: Kalisz – Kaliskie Spotkania Teatralne – Wyróżnienie dla Krystiana Lupy za pracę z aktorami Teatru im. Norwida nad kształtem teatralnym spektaklu Pragmatyści
- 1983: Wrocław - Nagroda w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Brązowa Iglica – Mariusz Prasał
- 1983: Toruń – XVII Ogólnopolski Festiwal Teatrów Jednego Aktora – Nagroda Publiczności oraz Nagroda Prezydenta Torunia za poetycką teatralizację prozy dla Józefy Zającówny
- 1984: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Ryszard Wojnarowski
- 1985: Jelenia Góra – Nagroda Dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki w Jeleniej Górze dla aktora Stefana Miedzińskiego
- 1986: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Jerzy Senator, Srebrna Iglica – Marta Łącka i Jan Bogusz, Brązowa Iglica – Ryszard Wojnarowski
- 1987: Opole – XIII Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla Krystiana Lupy za kształt plastyczny przedstawienia Maciej Korbowa i Bellatrix Witkacego
- 1987: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Andrzej Kempa, Brązowa Iglica – Zdzisław Sobociński
- 1988: Łódź – VI Ogólnopolski Przegląd Spektakli Dyplomowych Szkół Teatralnych – Wyróżnienie dla Mirosława Kropielnickiego za rolę Jeana i Beaty Rakowskiej za rolę Krystyny w spektaklu Panna Julia Augusta Strindberga w reż. Igi Mayr
- 1988: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Irmina Babińska, Srebrna Iglica – Wojciech Kościelniak, Brązowa Iglica – Piotr Konieczyński
- 1989: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Dariusz Bereski i Jarosław Góral
- 1990: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Tadeusz Rybicki, Srebrna Iglica – Piotr Konieczyński, Brązowa Iglica – Krystyna Dmochowska
- 1991: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Piotr Konieczyński, Brązowa Iglica – Dariusz Bereski
- 1992: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Srebrna Iglica – Dariusz Bereski, Brązowa Iglica – Jan Kochanowski
- 1993: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w II plebiscycie publiczności na najpopularniejszego aktora scen jeleniogórskich tygodnika „Nowiny Jeleniogórskie” dla Dariusza Bereskiego
- 1994: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w III plebiscycie publiczności na najpopularniejszego aktora scen jeleniogórskich dla Piotra Konieczyńskiego
- 1995: Warszawa – I Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej – nagroda dla spektaklu Stara kobieta wysiaduje Tadeusza Różewicza w reż. Andrzeja Bubienia, wyróżnienie za reżyserię, nagroda dla Irminy Babińskiej za rolę Starej kobiety i wyróżnienie dla Piotra Konieczyńskiego za rolę młodego kelnera; scenografia i kostiumy projektu Elżbiety Terlikowskiej, zdobyły nagrody na międzynarodowych konkursach w Pradze i Belgradzie[22]
- 1995: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w IV plebiscycie na najpopularniejszego aktora dla Tadeusza Wnuka
- 1997: Jelenia Góra – Nagroda Miasta Jeleniej Góry dla Bogdana Dominika, wieloletniego kierownika muzycznego[22]
- 1998: Jelenia Góra – Nagroda wojewody jeleniogórskiego z okazji Międzynarodowego Dnia Teatru dla aktorki Irminy Babińskiej
- 1998: Jelenia Góra – Stalowy Wytrych w VIII plebiscycie popularności dla Krystyny Dmochowskiej za rolę Agafii Tichonownej w Ożenku Nikołaja Gogola w reż. Siergieja Fiedotowa i Dafnidy w Komedii pasterskiej Jana Andrzeja Morsztyna w reż. Adama Hanuszkiewicza
- 2001: Jelenia Góra – Nagroda Miasta Jeleniej Góry w dziedzinie kultury i sztuki dla aktorki Irminy Babińskiej[22]
- 2002: Warszawa – VIII Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej – nagroda ZASP dla Irminy Babińskiej za rolę Margarete Hauptmannn w przedstawieniu Hauptmann Jerzego Łukosza w reż. Waldemara Krzystka
- 2003: Warszawa – XII Konkurs Teatrów Ogródkowych – II nagroda za przedstawienie Na pełnym morzu Sławomira Mrożka w reż. Krzysztofa Prusa
- 2004: Jelenia Góra – Nagroda Miasta Jeleniej Góry w dziedzinie kultury i sztuki dla Aliny Obidniak[22]
- 2005: Łódź – XI Festiwal Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych – nagroda Loży Przyjaciół Teatru Powszechnego dla przedstawienia Dialogi o zwierzętach Aleksandra Żelezcowa w reż. Krzysztofa Rekowskiego
- 2005: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Magdaleny Kępińskiej za rolę dziewczyny w spektaklu Roberta Bruttera Kantata na cztery skrzydła w reż. Krzysztofa Jaworskiego
- 2005: Jelenia Góra – XXXV Jeleniogórskie Spotkania Teatralne – Wyróżnienie dla Piotra Konieczyńskiego przyznane przez młodzieżowe jury za rolę anioła Amhiela w przedstawieniu Roberta Bruttera Kantata na cztery skrzydła w reż. Krzysztofa Jaworskiego
- 2006: Gdańsk – X Festiwal Szekspirowski – Ogólnopolski Konkurs na Najlepszą Inscenizację Dzieł Dramatycznych Williama Szekspira w sezonie 2005/2006 – wyróżnienie za spektakl Romeo i Julia w reż. Krzysztofa Rekowskiego[22]
- 2006: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Tadeusza Wnuka za rolę lichwiarza Łatki w przedstawieniu Dożywocie Aleksandra Fredry i rolę Monseleta w spektaklu Czerwone nosy Petera Barnesa w reż. Małgorzaty Bogajewskiej, nagroda da najpopularniejszego aktora scen jeleniogórskich dla Jacka Grondowego[23]
- 2007: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl roku – Trans-Atlantyk Witolda Gombrowicza w reż. Bartłomieja Wyszomirskiego i dla Magdaleny Kępińskiej w kategorii kreacja aktorska za rolę Rozy w przedstawieniu Espresso Lucii Frangione w reż. Małgorzaty Bogajewskiej
- 2007: Jelenia Góra – XXXVII Jeleniogórskie Spotkania Teatralne – nagroda dla Lidii Schneider za rolę Ulrike Meinhof w spektaklu Śmierć Człowieka–Wiewiórki Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk w reż. Natalii Korczakowskiej
- 2008: Warszawa – XIII Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej – indywidualne wyróżnienie – Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dla Lidii Schneider za rolę żeńską Urlike Meinhof w przedstawieniu Śmierć Człowieka–Wiewiórki Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk w reż. Natalii Korczakowskiej[22]
- 2008: Wałbrzych – Nagroda Marszałka Dolnośląskiego dla Jarosława Dziedzica za rolę Szczęśliwego w spektaklu Śmierć Człowieka–Wiewiórki Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk w reż. Natalii Korczakowskiej
- 2008: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl roku – Elektra Eurypidesa w reż. Natalii Korczakowskiej i w kategorii kreacja aktorska dla Lidii Schneider za rolę Klitajmestry w Elektrze
- 2008: Jelenia Góra – Dyplom Honorowy Aliny Obidniak dla Iwony Lach za rolę matki w przedstawieniu Klątwa Stanisława Wyspiańskiego w reż. Łukasza Kosa
- 2009: Kalisz – Kaliskie Spotkania Teatralne – Festiwal Sztuki Aktorskiej – Nagroda aktorska dla Lidii Schneider za role Chóru – Normy Drugiej i Klitajmestry oraz Nagroda ZASP im. Jacka Woszczerowicza za rolę drugoplanową – Chóru – Normy Pierwszej i Starca w spektaklu Elektra Eurypidesa w reż. Natalii Korczakowskiej
- 2009: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk dla Anny Ludwickiej–Mani na najpopularniejszą aktorkę w plebiscycie tygodnika „Nowiny Jeleniogórskie”
- 2010: Nominacja do teatralnej nagrody marszałka Dolnego Śląska w kategorii najciekawszy epizod roku 2009 dla Anny Ludwickiej–Mani za role Janet, żony Freda Holywella i jako Karolina, małżonka jednego z dłużników Scrooge’a w spektaklu Scrooge. Opowieść wigilijna Charlesa Dickensa w reż. Henryka Adamka[24]
- 2010: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w plebiscycie tygodnika „Nowiny Jeleniogórskie” na najpopularniejszą aktorkę dla Iwony Lach
- 2010: Jelenia Góra – Dyplom Honorowy Aliny Obidniak dla Kazimierza Krzaczkowskiego za kreację aktorską Starego Mężczyzny w spektaklu Dobrze autorstwa i w reż. Tomasza Mana
- 2011: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Lidii Schneider za rolę Ewy w przedstawieniu Papierowe kwiaty Egona Wolffa w reż. Bogdana Kocy
- 2011: Wrocław – Ogólnopolski Festiwal Teatrów Jednego Aktora – nagroda Krzysztofa Kulińskiego dla Jacka Grondowego za monodram Novecento Alessandra Baricco w reż. Krzysztofa Prusa
- 2011: Zabrze – Festiwal Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona” - wyróżnienie zbiorowe i wyróżnienie aktorskie Jury Młodych dla Jacka Grondowego za występ w Novecento Alessandra Baricco w reż. Krzysztofa Prusa
- 2012: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk dla Jacka Paruszyńskiego za rolę Anatola w spektaklu Portret Sławomira Mrożka w reż. Krzysztofa Jaworskiego
- 2012: Jelenia Góra – Dyplom Honorowy Aliny Obidniak dla Piotra Konieczyńskiego za kreację aktorską François Pignona w spektaklu Kolacja dla głupca Francisa Vebera w reż. Stefana Szaciłowskiego
- 2013: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Katarzyny Janekowicz za rolę Uny w spektaklu Blackbird Davida Harrowera w reż. Grzegorza Brala (także nagroda starosty jeleniogórskiego Jacka Włodygi) i na najpopularniejszego aktora dla Jacka Grondowego[25]
- 2015: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl teatralny – Karskiego historia nieprawdziwa Szymona Bogacza w reż. Julii Mark i w kategorii kreacja aktorska dla Elżbiety Koseckiej za występ w przedstawieniu Akt przerywany Tadeusza Różewicza w reż. Rolfa Alme
- 2016: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Piotra Konieczyńskiego za rolę Autolikosa w spektaklu Zimowa opowieść Williama Szekspira w reż. Aleksandry Popławskiej i Marka Kality
- 2017: Jelenia Góra – Wytrych do Serc Publiczności dla Anny Ludwickiej–Mani
- 2017: Warszawa – Nagroda im. Andrzeja Nardellego, przyznawana przez Sekcję Krytyków Teatralnych ZASP za najlepszy debiut aktorski dla Julii Łukowiak za rolę Kasandry w spektaklu Odprawa posłów greckich Jana Kochanowskiego w reż. Szymona Kaczmarka[26]
- 2019: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Katarzyny Trzeszczkowskiej za rolę Hali w Łotrzycach Agnieszki Osieckiej w reż. Piotra Bogusława Jędrzejczaka i w kategorii muzyka dla Maxa Kowalskiego za muzykę do spektaklu Dzień Walentego Iwana Wyrypajewa w reż. Łukasza Witta-Michałowskiego
- 2020: Jelenia Góra – Nagroda Marszałka Województwa Dolnośląskiego dla Elwiry Hamerskiej–Skóreckiej i Piotra Konieczyńskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury
- 2020: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Roberta Mani za rolę rotmistrza pułku huzarów na urlopie w spektaklu Damy i huzary Aleksandra Fredry w reż. Tomasza Grochoczyńskiego i Małgorzaty Osiej-Gadziny w kategorii „wydarzenie kulturalne sezonu” i Złoty Kluczyk za całokształt twórczości i działalności dla Aliny Obidniak[27]
- 2021: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl teatralny – zrealizowany online – Ślub Witolda Gombrowicza w reż. Karoliny Szczypek
- 2024: Wrocław – Nagroda Artystyczna Marszałka Dolnośląskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury dla Roberta Mani
- 2025: Jelenia Góra – Nagroda Marszałka Województwa Dolnośląskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury dla Jacka Grondowego

wikiname: plwiki

in_language: pl

wikitext:
{{Teatr infobox
 |nazwa                    = Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze
 |nazwa oryginalna         =
 |grafika                  = Teatr im C.K.Norwida w Jeleniej Górze.jpg
 |opis grafiki             = Budynek teatru w Jeleniej Górze
 |alt grafiki              =
 |pełna nazwa              = Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze
 |typ teatru               = [[dramat]]yczny
 |założyciel               =
 |kierownictwo artystyczne =
 |data powstania           = 1945
 |data zamknięcia          =
 |państwo                  = PL-DS
 |lokalizacja              = al. Wojska Polskiego 36<br>58-500 [[Jelenia Góra]]
 |spektakle                =
 |aktorzy                  =
 |współrzędne              =
 |commons                  = Category:Cyprian Kamil Norwid Theater in Jelenia Góra
 |www                      = http://www.teatrnorwida.pl
}}
'''Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze''' – [[Jelenia Góra|jeleniogórski]] [[Teatr|teatr dramatyczny]] działający od 1904 roku, na początku jako Dom Sztuki i Stowarzyszeń ([[Język niemiecki|niem.]] ''Künst und Vereinshaus''), następnie Teatr Miejski w Jeleniej Górze (niem. ''Stadttheater Hirschberg''), od 1945 roku jako scena polska, od roku 1974 pod swoją obecną nazwą<ref>{{Cytuj |tytuł = Historia – Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze |data dostępu = 2018-10-30 |opublikowany = teatrnorwida.pl |url = http://teatrnorwida.pl/teatr/historia/ |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Teatr w Jeleniej Górze: materiały do historii sceny jeleniogórskiej w latach 1945–1985 |data = 1985 |inni = [[Janusz Degler]] oprac. |miejsce = Jelenia Góra |wydawca = Teatr im. Cypriana Norwida}}</ref>.

Budynek wpisany jest do rejestru zabytków pod nr rej.: A/5043/634/J z 4.04.1980

== Historia ==
Gmach Domu Sztuki i Stowarzyszeń na rogu al. Wojska Polskiego i ul. Sudeckiej, zaprojektowany został w 1904 roku przez [[Alfred Daehmel|Alfreda Daehmela]]. Jego architektura jest przykładem tzw. „[[Architektura secesji|secesji jeleniogórskiej]]”. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] teatr wznowił działalność 23 sierpnia 1945 jako Teatr Dolnośląski w Jeleniej Górze, premierą ''[[Zemsta (komedia)|Zemsty]]'' [[Aleksander Fredro|Aleksandra Fredry]] w reżyserii [[Stefania Domańska|Stefanii Domańskiej]]. W obsadzie znaleźli się między innymi [[Adam Hanuszkiewicz]] (Wacław) i [[Kazimierz Dejmek]] (Papkin)<ref>{{Cytuj |tytuł = Drugi dzień wolności... |data dostępu = 2018-10-30 |opublikowany = teatralny.pl |url = http://teatralny.pl/felietony/drugi-dzien-wolnosci,2510.html}}</ref>.

Za najważniejszy okres w dziejach tego teatru uważa się dyrekcje reżyserki [[Alina Obidniak]]<ref name=":0" />. W latach 2002 do 2008 funkcjonował jako Teatr Jeleniogórski Scena Dramatyczna i Scena Animacji. Po 2008 sceny rozdzielono na dwa osobne teatry – Teatr im. C.K. Norwida i [[Zdrojowy Teatr Animacji]] – największa instytucja kultury w [[Jelenia Góra|Jeleniej Górze]].

=== Dyrekcje Aliny Obidniak (1973−1988, 2000) ===
W 1973 roku dyrekcję jeleniogórskiej sceny objęła [[Alina Obidniak]], do 1970 roku dyrektor naczelna i artystyczna [[Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu|Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu]]. Jako dyrektorka jeleniogórskiego teatru przyczyniła się do tego, że Teatr im. Norwida jako jedna z nielicznych europejskich scen dramatycznych, został nagrodzony przez krytykę na [[Teatr Narodów|Festiwalu Teatru Narodów (Théâtre des Nations)]] w [[Caracas]] (1978) i odbył tournée po NRD, Węgrzech, Włoszech, Wenezueli, Kolumbii, Panamie i Kostaryce{{odn|Obidniak|2010|s=53}}{{odn|Obidniak|2010|s=91–92}}. Obidniak nawiązała współpracę z wieloma wybitnymi twórcami, m.in. [[Henryk Tomaszewski (reżyser)|Henrykiem Tomaszewskim]], Krzysztofem Pankiewiczem, Jean-Marie Pradierem i [[Adam Hanuszkiewicz|Adamem Hanuszkiewiczem]]{{odn|Wiklik|2009|s=214–216}}. Funkcję kierownika literackiego pełnił dr [[Janusz Degler]], który stworzył przy teatrze Wszechnicę Teatralną{{odn|Obidniak|2010|s=91–92}}.
[[Plik:Teatr im C.K.Norwida w Jeleniej Górze widownia.jpg|thumb|300px|Widownia teatru w Jeleniej Górze]]
Konsekwentnie zapraszała młodych reżyserów, umożliwiając im debiuty. Zasłynęła jako odkrywca młodych talentów reżyserskich, między innymi [[Mikołaj Grabowski|Mikołaja Grabowskiego]], [[Michał Ratyński|Michała Ratyńskiego]], Waldemara Zawodzińskiego i [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]], któremu stworzyła wyjątkowo dogodne, niemal laboratoryjne warunki dla rozwoju artystycznego<ref name=":0" />. Zaś za drugiej dyrekcji, znanych dziś reżyserów młodego pokolenia; [[Maja Kleczewska|Mai Kleczewskiej]], Aldony Figury i [[Piotr Kruszczyński|Piotra Kruszczyńskiego]]. Za jej pierwszej dyrekcji na deskach teatru występowali między innymi [[Maria Maj]], [[Irena Dudzińska]], [[Janina Szarek]], [[Krzysztof Janczar]], [[Wojciech Ziemiański]], [[Piotr Skiba]], [[Andrzej Szczytko]] i [[Krzysztof Bień (aktor)|Krzysztof Bień]].

Nagrody przyznane Teatrowi im. Cypriana Kamila Norwida pod kierownictwem artystycznym Obidniak: dyplom honorowy [[Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego|Ministra Kultury i Sztuki]] za wybitne osiągnięcia w upowszechnianiu kultury (1974), Złota Statuetka Fredry dla najlepszego spektaklu Dolnego Śląska (1975 i 1976), Nagroda Krytyków w [[San José]] (Kostaryka, 1976), [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski]] przyznany przez Radę Państwa (1976)<ref>{{Cytuj pismo |tytuł = Wysokie odznaczenia państwowe dla zasłużonych zakładów pracy, uczelni, instytucji i stowarzyszeń |url = http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/6244 |czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny]] |strony = 1 |data = nr 165 z 21–22 lipca 1976}}</ref>, Nagroda Krytyków na [[Teatr Narodów|Festiwalu Teatru Narodów]] (Wenezuela, 1978){{odn|Obidniak|2010|s=91}}. Ponadto teatr uczestniczył w [[Kaliskie Spotkania Teatralne|Kaliskich Spotkaniach Teatralnych]], [[Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu|Opolskich Konfrontacjach Teatralnych]] oraz [[Wrocławski Teatr Współczesny|Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu]]{{odn|Obidniak|2010|s=91–92}} ze sztuką [[Nadobnisie i koczkodany]] [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Stanisława Ignacego Witkiewicza]] w reżyserii [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]].

== Dyrektorzy ==
* 1945−1945: [[Stefania Domańska]] (ur. [[18 maja]] [[1914]] w [[Kraków|Krakowie]], zm. [[9 lutego]] [[2005]] w [[Warszawa|Warszawie]]){{odn|Wiklik|2009|s=26–37}}
* 1945−1946: [[Jerzy Walden]] (ur. [[17 listopada]] [[1903]] w [[Warszawa|Warszawie]], zm. [[17 września]] [[1984]] tamże)
* 1947−1948: [[Rudolf Ratschka]] (ur. [[16 maja]] [[1906]] we [[Lwów|Lwowie]], zm. [[28 lutego]] [[1973]] w [[Warszawa|Warszawie]])
* 1948–1949, 1959–1963, 1965–1966: [[Bronisław Orlicz]] (ur. [[17 czerwca]] [[1924]] w [[Tąpkowice|Tąpkowicach]], zm. [[5 grudnia]] [[1998]] w [[Tarnów|Tarnowie]])
* 1950−1954: [[Zuzanna Łozińska]] (ur. [[11 marca]] [[1886]] we [[Lwów|Lwowie]], zm. [[5 sierpnia]] [[1982]] w [[Puławy|Puławach]]){{odn|Wiklik|2009|s=110–111}}
* 1966-1973: [[Tadeusz Kozłowski (aktor)|Tadeusz Kozłowski]] (ur. [[16 sierpnia]] [[1922]] w [[Warszawa|Warszawie]], zm. [[25 stycznia]] [[2001]] w [[Białystok|Białymstoku]])
* 1973−1988, 2000: [[Alina Obidniak]] (ur. [[29 czerwca]] [[1931]] w [[Krosno|Krośnie]], zm. [[29 października]] [[2021]] w [[Jelenia Góra|Jeleniej Górze]])
* 1988–1992: [[Jerzy Zoń]] (ur. [[31 lipca]] [[1953]] w [[Siekierczyna (powiat limanowski)|Siekierczynie]])
* 1992–1995: [[Zygmunt Bielawski]] (ur. [[19 maja]] [[1937]] w [[Bolechów (miasto)|Bolechowie]], zm. [[19 listopada]] [[2006]] we [[Wrocław]]iu)
* 1995–1996: Andrzej Bubień (ur. w [[Bamako]])
* 1997–2001: [[Grzegorz Mrówczyński]] (ur. [[1944]])
* 2002–2009: dyrektor naczelny Sceny Dramatycznej Bogdan Nauka (ur. [[7 grudnia]] [[1957]] w [[Brzeg (miasto)|Brzegu]], zm. [[20 listopada]] [[2020]] w Jeleniej Górze)
* 2004–2006: dyrektor artystyczny Sceny Dramatycznej [[Małgorzata Bogajewska]] (ur. [[20 września]] [[1975]] w [[Poznań|Poznaniu]])
* 2007–2009: dyrektor artystyczny Sceny Dramatycznej Wojciech Klemm (ur. [[19 czerwca]] [[1972]] w [[Warszawa|Warszawie]])
* 2009–2013: [[Bogdan Koca]] (ur. [[21 lutego]] [[1952]] w [[Warszawa|Warszawie]])
* 2013–2016: Piotr Wiesław Jędrzejas (ur. [[25 lutego]] [[1975]] w [[Zabrze|Zabrzu]])
* 2016–2025: [[Tadeusz Wnuk (aktor)|Tadeusz Wnuk]] (ur. [[1 stycznia]] [[1962]] w [[Racibórz|Raciborzu]])
* 2025–: Katarzyna Sołtys (ur. [[22 marca]] [[1983]] w [[Bolesławiec|Bolesławcu]])

== Aktorzy i aktorki występujący na scenie jeleniogórskiego teatru ==
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=12em <!-- od 8 do 16 --> |liczba=3 |
* [[Paweł Adamski]] (1988–1997)
* [[Bogdan Baer]] (1982–1983)†
* [[Mirosław Baka]] (1987–1988)
* [[Paweł Baldy]] (1960–1965, 1966–1974)†
* [[Roman Baranowicz]] (1950–1954)†
* [[Roman Bartosiewicz]] (1950–1954)†
* [[Justyna Bartoszewicz]] (2006)
* [[Dariusz Bereski]] (1987–1997)
* [[Stanisław Biczysko]] (1977–1979)
* [[Krzysztof Bień (aktor)|Krzysztof Bień]] (1977–1980)
* [[Bożena Borowska]] (1987–1988)
* [[Stanisław Bryliński]] (1945–1947)†<ref name="wielcy">{{Cytuj stronę | url =https://www.jelonka.com/wielcy-w-jeleniogorskim-teatrze-86293|autor=Stanisław Firszt|data=23 marca 2020|tytuł =Wielcy w jeleniogórskim teatrze| opublikowany =jelonka.com| archiwum =https://archive.ph/IBkxo| zarchiwizowano = 2025-07-26}}</ref>
* [[Andrzej Chudy]] (1977–1979)
* [[Grzegorz Cinkowski]] (1997–2007)
* [[Kazimierz Dejmek]] (1945–1946)†<ref name="wielcy"/>
* [[Ryszard Dembiński (aktor)|Ryszard Dembiński]] (1955–1961)†
* [[Krystyna Dmochowska]] (1981–2011)†
* [[Robert Dudzik]] (1998–2017)
* [[Irena Dudzińska]] (1981–1988)
* [[Jarosław Dziedzic]] (2007–2009)
* [[Artur Dziurman]] (1997)
* [[Katarzyna Feldman]] (1950–1959)†{{odn|Wiklik|2009|s=212}}
* [[Krystyna Feldman]] (1947–1948)†{{odn|Wiklik|2009|s=212}}
* [[Ryszard Fischbach]] (1993–1994)†
* [[Aleksandra Ford-Sampolska]] (1977–1978)†
* [[Marian Godlewski]] (1945–1946)†
* [[Wiesław Gołas]] (1954–1955)†<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Gołas-Ners|imię=Agnieszka|tytuł=Na Gołasa| wydawca =[[Świat Książki]]| data =2008|miejsce=[[Warszawa]]|strony=81| isbn =9788324708215}}</ref>
* [[Jarosław Góral]] (1987–1990, 1993–1997, 2009–2014)
* [[Mikołaj Grabowski]] (1978)
* [[Jacek Grondowy]] (1997–)
* [[Wirgiliusz Gryń]] (1952–1955)†
* [[Adam Hanuszkiewicz]] (1945–1946)†<ref name="wielcy"/>
* [[Władysław Hańcza (1932–1966)|Władysław Hańcza]] (1959–1960)†
* [[Zuzanna Helska]] (1948–1953)†
* [[Andrzej Hrydzewicz]] (1995)†
* [[Andrzej Iwiński (aktor)|Andrzej Iwiński]] (1977–1978)†
* [[Elżbieta Jagielska]] (1966–1967)†
* [[Krzysztof Janczar]] (1973–1975)
* [[Renata Jasińska-Nowak]] (1981–1987)†
* [[Zofia Kalińska]] (1979–1980)†
* [[Edward Kalisz]] (1978–1985)†
* [[Stefan Kąkol]] (1970–1971)†
* [[Magdalena Kępińska]] (1997–)
* [[Andrzej Kępiński (aktor)|Andrzej Kępiński]] (1995–)
* [[Bogdan Koca]] (2009–2013)
* [[Piotr Konieczyński]] (1987–)
* [[Wojciech Kostecki]] (1968–1972)†
* [[Wojciech Kościelniak]] (1987–1988)
* [[Joanna Kreft-Baka]] (1987–1988)
* [[Wojciech Kostecki]] (1968–1972)†
* [[Igor Kowalik]] (2009–2013)
* [[Mirosław Kropielnicki]] (1988)
* [[Kazimierz Krzaczkowski]] (1977–1979, 1981–1988, 1997–2021)
* [[Bogusław Kudłek]] (2014–2017)
* [[Jadwiga Kuta]] (1982–1987){{odn|Wiklik|2009|s=95–96}}
* [[Tadeusz Kuta (aktor)|Tadeusz Kuta]] (1982–1987){{odn|Wiklik|2009|s=95–96}}
* [[Michał Leśniak]] (1963–1965)†
* [[Asja Łamtiugina]] (1975–1976)†<ref name="oni"/>
* [[Marta Ławińska]] (1965–1967)
* [[Krystyna Łubieńska]] (1955–1956)†<ref name="oni"/>
* [[Henryk Machalica]] (1955–1958)†
* [[Ignacy Machowski]] (1945–1948)†<ref name="wielcy"/>
* [[Tadeusz Madeja]] (1957)†
* [[Maria Maj]] (1972–1979)
* [[Barbara Majewska-Żuromska]] (1967–1970)<ref>{{EncyklopediaTeatru |o |id = 357 |nazwa = Barbara Majewska-Żuromska |data dostępu = 2022-12-22}}</ref>
* [[Barbara Martynowicz|Barbara Martynowicz–Wróblewska]] (1960–1961)†<ref name="oni">{{Cytuj stronę | url =https://www.jelonka.com/oni-byli-zwiazaniz-jeleniogorska-scenateatralna-119848|autor=Manu|data=31 października 2023|tytuł =Oni byli związani z jeleniogórską sceną teatralną| opublikowany =jelonka.com| archiwum =https://archive.ph/aWQ15| zarchiwizowano = 2025-07-26}}</ref>
* [[Rozalia Mierzicka]] (2008–2009)
* [[Joanna Niemirska]] (2008–2009)
* [[Izabella Olejnik]] (1973–1974)
* [[Waldemar Obłoza]] (1985–1987, 1990–1993)
* [[Małgorzata Osiej-Gadzina|Małgorzata Osiej]] (1996–)
* [[Jan Orsza-Łukaszewicz]] (1956–1960)†
* [[Renata Pałys]] (1980–1981)
* [[Jacek Paruszyński]] (1988–)
* [[Franciszek Pieczka]] (1954–1955)†<ref name="wielcy"/>
* [[Jerzy Pietraszkiewicz]] (1945–1946)†<ref name="wielcy"/>
* [[Joanna Poraska]] (1947–1948)†
* [[Marek Prażanowski]] (2009–2010)
* [[Andrzej Precigs]] (1973–1974)†<ref name="oni"/>
* [[Piotr Probosz]] (2000)
* [[Beata Rakowska]] (1987–1988)
* [[Krzysztof Rogacewicz]] (1997, 2003)
* [[Mariusz Sabiniewicz]] (1998)†
* [[Jerzy Senator]] (1980–1987)
* [[Piotr Skiba]] (1977–1980)
* [[Wojciech Skibiński (1929–2016)|Wojciech Skibiński]] (1970–1971)†
* [[Wiesław Sławik]] (1974–1977)
* [[Bogdan Słomiński]] (1977–1980)
* [[Alicja Sobieraj]] (1945–1955)†
* [[Barbara Stesłowicz|Barbara Stesłowicz–Biały]] (1958–1960)†<ref name="oni"/>
* [[Jerzy Stępkowski]] (1977–1978)†
* [[Czesław Stopka]] (1953–1959)†
* [[Sławomir Sulej]] (1978–1979)
* [[Feliks Szajnert]] (1969–1970)†
* [[Andrzej Szalawski]] (1945–1947)†<ref name="wielcy"/>
* [[Grażyna Szapołowska]] (1972)<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Szapołowska|imię=Grażyna|nazwisko2=Bielska|imię2=Aleksandra|tytuł=Ścigając pamięć| wydawca =G+J Gruner+Jahr Polska| data =2013|miejsce=Warszawa|strony=86–87| isbn =978-83-7778-336-8}}</ref>
* [[Janina Szarek]] (1977–1978)
* [[Jerzy Szpunar]] (1945–1946)†
* [[Andrzej Szczytko]] (1977–1978)†
* [[Elżbieta Święcicka]] (1955–1958)†
* [[Małgorzata Talarczyk]] (1970–1975)
* [[Maciej Tomaszewski]] (1981)
* [[Beata Tyszkiewicz]] (1947)<ref>{{Cytuj stronę | url =https://www.jelonka.com/spotkanie-z-beata-tyszkiewicz-58323|autor=Manu|data=7 czerwca 2015|tytuł = Spotkanie z Beatą Tyszkiewicz| opublikowany =Spotkanie z Beatą Tyszkiewicz| archiwum =https://archive.ph/15tmK| zarchiwizowano = 2025-07-25}}</ref>
* [[Krystyna Walczak]] (1966–1967)<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko=Wasowska|imię=Monika|nazwisko2=Wasowski|imię2=Grzegorz|tytuł=Starsi Panowie dwaj. Kompendium niewiedzy| wydawca =[[Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”]]| data =2014|miejsce=[[Warszawa]]|strony=585| isbn =978-83-240-3213-6}}</ref>
* [[Zbigniew Waleryś]] (1995–1996)
* [[Jadwiga Walewska]] (1945–1946)†
* [[Tadeusz Wnuk (aktor)|Tadeusz Wnuk]] (1992–)
* [[Stanisław Zaczyk]] (1945–1948)†<ref name="wielcy"/>
* [[Wojciech Ziemiański]] (1978–1979, 1986–1987)
* [[Leszek Żentara]] (1982–1987)
* [[Piotr Żurawski]] (2007–2008)
}}

== Nagrody ==
* 1974: Wrocław – XV Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych – nagroda II stopnia dla [[Grzegorz Mrówczyński|Grzegorza Mrówczyńskiego]] za adaptację i reżyserię ''[[Konopielka (powieść)|Konopielki]]'' wg [[Edward Redliński|Edwarda Redlińskiego]]
* 1975: Opole – I Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla [[Grzegorz Mrówczyński|Grzegorza Mrówczyńskiego]] za reżyserię przedstawienia ''[[Kleopatra i Cezar]]'' [[Cyprian Kamil Norwid|Cypriana Kamila Norwida]], nagroda za rolę Kleopatry dla Teresy Leśniak–Miranowicz
* 1976: Jelenia Góra – Nagroda wojewody Jeleniej Góry dla kierownika muzycznego Bogdana Dominika
* 1976: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Zuzanna Łozińska]], Srebrna Iglica – [[Maria Maj]]
* 1977: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk dla [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]] za reżyserię i scenografię ''Życia człowieka'' [[Leonid Andrejew|Leonida Andrejewa]], Srebrny Kluczyk dla Tomasza Radeckiego za rolę Grila w ''Historii o Miłosierniej, czyli Testamencie psa'' Ariano Suassuny w reż. [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]]
* 1977: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Brązowa Iglica – [[Wiesław Sławik]]
* 1978: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk za sezon 1977/1978 dla Ryszarda Wojnarowskiego za rolę Mężczyzny w spektaklu ''Drzwi'' [[Stanisław Srokowski|Stanisława Srokowskiego]] w reż. [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]] i dla Teresy Leśniak–Miranowicz za kreację aktorską Lizetty w sztuce ''[[Igraszki trafu i miłości|Gra miłości i przypadku]]'' [[Pierre de Marivaux|Pierre’a de Marivaux]] w reż. [[Mikołaj Grabowski|Mikołaja Grabowskiego]]
* 1978: Opole – IV Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]] za reżyserię i scenografię przedstawienia ''[[Nadobnisie i koczkodany]]''  [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacego]]
* 1978: Opole – IV Opolskie Konfrontacje Teatralne – wyróżnienie dla [[Kazimierz Krzaczkowski|Kazimierza Krzaczkowskiego]] za rolę księdza Piotra w ''[[Dziady część III|Dziadach cz. III]]'' [[Adam Mickiewicz|Adama Mickiewicza]] w reż. [[Grzegorz Mrówczyński|Grzegorza Mrówczyńskiego]]
* 1978: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Maria Maj]], Srebrna Iglica – Tomasz Radecki, Brązowa Iglica – Ryszard Wojnarowski
* 1979: Szczecin – Bursztynowy Pierścień dla Irminy Babińskiej<ref>{{cytuj pismo |nazwisko=Przezdzięk|imię=Konrad|tytuł =Poczet aktorów jeleniogórskich: Sylwetka Irminy Babińskiej „Papieżyca naszej sceny”|czasopismo =Jelonka.com|wolumin = nr 36|wydanie =152/IV|strony =10|data =7 września 2009|wydawca =Marconi Tkacz Sp. J.|miejsce =Jelenia Góra|issn =1896-5164|doi =}}</ref>
* 1979: Jelenia Góra – Odznaka Zasłużony dla Jeleniej Góry dla [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]]
* 1979: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Maria Maj]] i Stanisław Raczkiewicz, Srebrna Iglica – Andrzej Kempa i Mieczysław Ostroróg, Brązowa Iglica – Stanisław Łopatowski
* 1980: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Jan Bogusz, Srebrna Iglica – [[Piotr Skiba]], Brązowa Iglica – Ryszard Wojnarowski
* 1981: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Jan Bogusz, Srebrna Iglica – Ryszard Wojnarowski, Brązowa Iglica – [[Edward Kalisz]]<ref name="bwa">{{cytuj|url=http://galeria-bwa.karkonosze.com/wokol-jeleniej-gory/|autor=Ivo Łaborewicz, Henryk Waniek|data=30 stycznia 2009|tytuł=Wokół Jeleniej Góry|opublikowany=galeria-bwa.karkonosze.com| język =pl | data dostępu =2025-08-02| archiwum =https://archive.ph/L7DAU| zarchiwizowano =2025-08-02}}</ref>
* 1982: Wałbrzych – Festiwal Sztuk dla Dzieci – Nagroda dla [[Jadwiga Kuta|Jadwigi Kuty]] za rolę pokojówki Loli w przedstawieniu ''Król malowany'' [[Urszula Kozioł|Urszuli Kozioł]] w reż. [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]]
* 1982: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Jerzy Senator]], Srebrna Iglica – Jan Bogusz, Brązowa Iglica – Andrzej Jurczyński
* 1983: Opole – IX Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]] za pracę nad dramatem [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacego]] ''Pragmatyści''
* 1983: Kalisz – [[Kaliskie Spotkania Teatralne]] – Wyróżnienie dla [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]] za pracę z aktorami Teatru im. Norwida nad kształtem teatralnym spektaklu ''Pragmatyści''
* 1983: Wrocław - Nagroda w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Brązowa Iglica – Mariusz Prasał
* 1983: Toruń – XVII Ogólnopolski Festiwal Teatrów Jednego Aktora – Nagroda Publiczności oraz Nagroda Prezydenta Torunia za poetycką teatralizację prozy dla Józefy Zającówny
* 1984: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Ryszard Wojnarowski
* 1985: Jelenia Góra – Nagroda Dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki w Jeleniej Górze dla aktora Stefana Miedzińskiego
* 1986: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Jerzy Senator]], Srebrna Iglica – Marta Łącka i Jan Bogusz, Brązowa Iglica – Ryszard Wojnarowski
* 1987: Opole – XIII Opolskie Konfrontacje Teatralne – nagroda dla [[Krystian Lupa|Krystiana Lupy]] za kształt plastyczny przedstawienia ''Maciej Korbowa i Bellatrix'' [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacego]]
* 1987: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Andrzej Kempa, Brązowa Iglica – Zdzisław Sobociński
* 1988: Łódź – VI Ogólnopolski Przegląd Spektakli Dyplomowych Szkół Teatralnych – Wyróżnienie dla [[Mirosław Kropielnicki|Mirosława Kropielnickiego]] za rolę Jeana i [[Beata Rakowska|Beaty Rakowskiej]] za rolę Krystyny w spektaklu ''Panna Julia'' [[August Strindberg|Augusta Strindberga]] w reż. [[Iga Mayr|Igi Mayr]]
* 1988: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Irmina Babińska, Srebrna Iglica – [[Wojciech Kościelniak]], Brązowa Iglica – [[Piotr Konieczyński]]
* 1989: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Dariusz Bereski]] i [[Jarosław Góral]]
* 1990: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – Tadeusz Rybicki, Srebrna Iglica – [[Piotr Konieczyński]], Brązowa Iglica – [[Krystyna Dmochowska]]
* 1991: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Złota Iglica – [[Piotr Konieczyński]], Brązowa Iglica – [[Dariusz Bereski]]
* 1992: Wrocław – Nagrody w dolnośląskim konkursie na najpopularniejszego aktora: Srebrna Iglica – [[Dariusz Bereski]], Brązowa Iglica – Jan Kochanowski
* 1993: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w II plebiscycie publiczności na najpopularniejszego aktora scen jeleniogórskich tygodnika „[[Nowiny Jeleniogórskie]]” dla [[Dariusz Bereski|Dariusza Bereskiego]]
* 1994: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w III plebiscycie publiczności na najpopularniejszego aktora scen jeleniogórskich dla [[Piotr Konieczyński|Piotra Konieczyńskiego]]
* 1995: Warszawa – I Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej – nagroda dla spektaklu ''Stara kobieta wysiaduje'' [[Tadeusz Różewicz|Tadeusza Różewicza]] w reż. Andrzeja Bubienia, wyróżnienie za reżyserię, nagroda dla Irminy Babińskiej za rolę Starej kobiety i wyróżnienie dla [[Piotr Konieczyński|Piotra Konieczyńskiego]] za rolę młodego kelnera; scenografia i kostiumy projektu Elżbiety Terlikowskiej, zdobyły nagrody na międzynarodowych konkursach w Pradze i Belgradzie<ref name="bwa"/>
* 1995: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w IV plebiscycie na najpopularniejszego aktora dla [[Tadeusz Wnuk (aktor)|Tadeusza Wnuka]]
* 1997: Jelenia Góra – Nagroda Miasta Jeleniej Góry dla Bogdana Dominika, wieloletniego kierownika muzycznego<ref name="bwa"/>
* 1998: Jelenia Góra – Nagroda wojewody jeleniogórskiego z okazji [[Międzynarodowy Dzień Teatru|Międzynarodowego Dnia Teatru]] dla aktorki Irminy Babińskiej
* 1998: Jelenia Góra – Stalowy Wytrych w VIII plebiscycie popularności dla [[Krystyna Dmochowska|Krystyny Dmochowskiej]] za rolę Agafii Tichonownej w ''[[Ożenek (dramat)|Ożenku]]'' [[Nikołaj Gogol|Nikołaja Gogola]] w reż. Siergieja Fiedotowa i Dafnidy w ''Komedii pasterskiej'' [[Jan Andrzej Morsztyn|Jana Andrzeja Morsztyna]] w reż. [[Adam Hanuszkiewicz|Adama Hanuszkiewicza]]
* 2001: Jelenia Góra – Nagroda Miasta Jeleniej Góry w dziedzinie kultury i sztuki dla aktorki Irminy Babińskiej<ref name="bwa"/>
* 2002: Warszawa – VIII Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej – nagroda [[ZASP]] dla Irminy Babińskiej za rolę Margarete Hauptmannn w przedstawieniu ''Hauptmann'' [[Jerzy Łukosz|Jerzego Łukosza]] w reż. [[Waldemar Krzystek|Waldemara Krzystka]]
* 2003: Warszawa – XII Konkurs Teatrów Ogródkowych – II nagroda za przedstawienie ''[[Na pełnym morzu]]'' [[Sławomir Mrożek|Sławomira Mrożka]] w reż. Krzysztofa Prusa
* 2004: Jelenia Góra – Nagroda Miasta Jeleniej Góry w dziedzinie kultury i sztuki dla [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]]<ref name="bwa"/>
* 2005: Łódź – XI Festiwal Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych – nagroda Loży Przyjaciół Teatru Powszechnego dla przedstawienia ''Dialogi o zwierzętach'' Aleksandra Żelezcowa w reż. Krzysztofa Rekowskiego
* 2005: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla [[Magdalena Kępińska|Magdaleny Kępińskiej]] za rolę dziewczyny w spektaklu [[Andrzej Grembowicz|Roberta Bruttera]] ''Kantata na cztery skrzydła'' w reż. [[Krzysztof Jaworski (pisarz)|Krzysztofa Jaworskiego]]
* 2005: Jelenia Góra – XXXV Jeleniogórskie Spotkania Teatralne – Wyróżnienie dla [[Piotr Konieczyński|Piotra Konieczyńskiego]] przyznane przez młodzieżowe jury za rolę anioła Amhiela w przedstawieniu [[Andrzej Grembowicz|Roberta Bruttera]] ''Kantata na cztery skrzydła'' w reż. [[Krzysztof Jaworski (pisarz)|Krzysztofa Jaworskiego]]
* 2006: Gdańsk – X Festiwal Szekspirowski – Ogólnopolski Konkurs na Najlepszą Inscenizację Dzieł Dramatycznych [[William Shakespeare|Williama Szekspira]] w sezonie 2005/2006 – wyróżnienie za spektakl ''[[Romeo i Julia]]'' w reż. Krzysztofa Rekowskiego<ref name="bwa"/>
* 2006: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla [[Tadeusz Wnuk (aktor)|Tadeusza Wnuka]] za rolę lichwiarza Łatki w przedstawieniu ''[[Dożywocie (komedia)|Dożywocie]]'' [[Aleksander Fredro|Aleksandra Fredry]] i rolę Monseleta w spektaklu ''[[Czerwone nosy]]'' [[Peter Barnes (reżyser)|Petera Barnesa]] w reż. [[Małgorzata Bogajewska|Małgorzaty Bogajewskiej]], nagroda da najpopularniejszego aktora scen jeleniogórskich dla [[Jacek Grondowy|Jacka Grondowego]]<ref>{{cytuj pismo |nazwisko=Przezdzięk|imię=Konrad|tytuł =Poczet aktorów jeleniogórskich: Jacek Grondowy|czasopismo =Jelonka.com|wolumin = nr 28|wydanie =144/IV|strony =10–11|data =13 lipca 2009|wydawca =Marconi Tkacz Sp. J.|miejsce =Jelenia Góra|issn =1896-5164|doi =}}</ref>
* 2007: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl roku – ''[[Trans-Atlantyk]]'' [[Witold Gombrowicz|Witolda Gombrowicza]] w reż. [[Bartłomiej Wyszomirski|Bartłomieja Wyszomirskiego]] i dla [[Magdalena Kępińska|Magdaleny Kępińskiej]] w kategorii kreacja aktorska za rolę Rozy w przedstawieniu ''Espresso'' Lucii Frangione w reż. [[Małgorzata Bogajewska|Małgorzaty Bogajewskiej]]
* 2007: Jelenia Góra – XXXVII Jeleniogórskie Spotkania Teatralne – nagroda dla Lidii Schneider za rolę Ulrike Meinhof w spektaklu ''Śmierć Człowieka–Wiewiórki'' [[Małgorzata Sikorska-Miszczuk|Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk]] w reż. [[Natalia Korczakowska|Natalii Korczakowskiej]]
* 2008: Warszawa – XIII Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej – indywidualne wyróżnienie – Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dla Lidii Schneider za rolę żeńską Urlike Meinhof w przedstawieniu ''Śmierć Człowieka–Wiewiórki'' [[Małgorzata Sikorska-Miszczuk|Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk]] w reż. [[Natalia Korczakowska|Natalii Korczakowskiej]]<ref name="bwa"/>
* 2008: Wałbrzych – Nagroda Marszałka Dolnośląskiego dla [[Jarosław Dziedzic|Jarosława Dziedzica]] za rolę Szczęśliwego w spektaklu ''Śmierć Człowieka–Wiewiórki'' [[Małgorzata Sikorska-Miszczuk|Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk]] w reż. [[Natalia Korczakowska|Natalii Korczakowskiej]]
* 2008: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl roku – ''[[Elektra (tragedia Eurypidesa)|Elektra]]'' [[Eurypides]]a w reż. [[Natalia Korczakowska|Natalii Korczakowskiej]] i w kategorii kreacja aktorska dla Lidii Schneider za rolę Klitajmestry w ''Elektrze''
* 2008: Jelenia Góra – Dyplom Honorowy [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]] dla Iwony Lach za rolę matki w przedstawieniu ''[[Klątwa (dramat)|Klątwa]]'' [[Stanisław Wyspiański|Stanisława Wyspiańskiego]] w reż. [[Łukasz Kos|Łukasza Kosa]]
* 2009: Kalisz – [[Kaliskie Spotkania Teatralne]] – Festiwal Sztuki Aktorskiej – Nagroda aktorska dla Lidii Schneider za role Chóru – Normy Drugiej i Klitajmestry oraz Nagroda ZASP im. Jacka Woszczerowicza za rolę drugoplanową – Chóru – Normy Pierwszej i Starca w spektaklu ''[[Elektra (tragedia Eurypidesa)|Elektra]]'' [[Eurypides]]a w reż. [[Natalia Korczakowska|Natalii Korczakowskiej]]
* 2009: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk dla Anny Ludwickiej–Mani na najpopularniejszą aktorkę w plebiscycie tygodnika „Nowiny Jeleniogórskie”
* 2010: Nominacja do teatralnej nagrody marszałka Dolnego Śląska w kategorii najciekawszy epizod roku 2009 dla Anny Ludwickiej–Mani za role Janet, żony Freda Holywella i jako Karolina, małżonka jednego z dłużników Scrooge’a w spektaklu ''[[Opowieść wigilijna|Scrooge. Opowieść wigilijna]]'' [[Charles Dickens|Charlesa Dickensa]] w reż. Henryka Adamka<ref>{{cytuj pismo |nazwisko=Przezdzięk|imię=Konrad|tytuł =Poczet aktorów jeleniogórskich: Sylwetka Anny Ludwickiej „Chichot świeżości”|czasopismo =Jelonka.com|wolumin = nr 24|wydanie =192/V|strony =22|data =14 czerwca 2010|wydawca =Marconi Tkacz Sp. J.|miejsce =Jelenia Góra|issn =1896-5164|doi =}}</ref>
* 2010: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w plebiscycie tygodnika „Nowiny Jeleniogórskie” na najpopularniejszą aktorkę dla Iwony Lach
* 2010: Jelenia Góra – Dyplom Honorowy [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]] dla [[Kazimierz Krzaczkowski|Kazimierza Krzaczkowskiego]] za kreację aktorską Starego Mężczyzny w spektaklu ''Dobrze'' autorstwa i w reż. [[Tomasz Man|Tomasza Mana]]
* 2011: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Lidii Schneider za rolę Ewy w przedstawieniu ''Papierowe kwiaty'' Egona Wolffa w reż. [[Bogdan Koca|Bogdana Kocy]]
* 2011: Wrocław – Ogólnopolski Festiwal Teatrów Jednego Aktora – nagroda Krzysztofa Kulińskiego dla [[Jacek Grondowy|Jacka Grondowego]] za monodram ''Novecento'' [[Alessandro Baricco|Alessandra Baricco]] w reż. Krzysztofa Prusa
* 2011: Zabrze – Festiwal Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona” - wyróżnienie zbiorowe i wyróżnienie aktorskie Jury Młodych dla [[Jacek Grondowy|Jacka Grondowego]] za występ w ''Novecento'' [[Alessandro Baricco|Alessandra Baricco]] w reż. Krzysztofa Prusa
* 2012: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk dla [[Jacek Paruszyński|Jacka Paruszyńskiego]] za rolę Anatola w spektaklu ''Portret'' [[Sławomir Mrożek|Sławomira Mrożka]] w reż. Krzysztofa Jaworskiego
* 2012: Jelenia Góra – Dyplom Honorowy [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]] dla [[Piotr Konieczyński|Piotra Konieczyńskiego]] za kreację aktorską François Pignona w spektaklu ''Kolacja dla głupca'' [[Francis Veber|Francisa Vebera]] w reż. Stefana Szaciłowskiego
* 2013: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Katarzyny Janekowicz za rolę Uny w spektaklu ''Blackbird'' Davida Harrowera w reż. [[Grzegorz Bral|Grzegorza Brala]] (także nagroda starosty jeleniogórskiego [[Jacek Włodyga|Jacka Włodygi]]) i na najpopularniejszego aktora dla [[Jacek Grondowy|Jacka Grondowego]]<ref>{{cytuj pismo|nazwisko=Potoczak–Pełczyńska|imię=Małgorzata|tytuł =„Srebrne Kluczyki” rozdane!|czasopismo =[[Nowiny Jeleniogórskie]]|wolumin = nr 15|wydanie =2807|strony =11|data =9 kwietnia 2013|wydawca =Spółdzielnia Pracy Dziennikarzy i Wydawców „Nowiny Jeleniogórskie”|miejsce =Jelenia Góra|issn =0208-6883|doi =}}</ref>
* 2015: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl teatralny – ''Karskiego historia nieprawdziwa'' Szymona Bogacza w reż. Julii Mark i w kategorii kreacja aktorska dla Elżbiety Koseckiej za występ w przedstawieniu ''Akt przerywany'' [[Tadeusz Różewicz|Tadeusza Różewicza]] w reż. Rolfa Alme
* 2016: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla [[Piotr Konieczyński|Piotra Konieczyńskiego]] za rolę Autolikosa w spektaklu ''[[Zimowa opowieść]]'' [[William Shakespeare|Williama Szekspira]] w reż. [[Aleksandra Popławska|Aleksandry Popławskiej]] i [[Marek Kalita|Marka Kality]]
* 2017: Jelenia Góra – Wytrych do Serc Publiczności dla Anny Ludwickiej–Mani
* 2017: Warszawa – [[Nagroda im. Andrzeja Nardellego]], przyznawana przez Sekcję Krytyków Teatralnych ZASP za najlepszy debiut aktorski dla Julii Łukowiak za rolę Kasandry w spektaklu ''[[Odprawa posłów greckich]]'' [[Jan Kochanowski|Jana Kochanowskiego]] w reż. Szymona Kaczmarka<ref>{{Cytuj stronę | url = https://teatrnorwida.pl/wydarzenia/nagroda-im-andrzeja-nardellego/ | tytuł = Nagroda im. Andrzeja Nardellego | opublikowany = Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze | data dostępu = 2022-12-04 | archiwum = https://web.archive.org/web/20190112200251/https://teatrnorwida.pl/wydarzenia/nagroda-im-andrzeja-nardellego/ | zarchiwizowano = 2019-01-12}}</ref>
* 2019: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Katarzyny Trzeszczkowskiej za rolę Hali w ''Łotrzycach'' [[Agnieszka Osiecka|Agnieszki Osieckiej]] w reż. [[Piotr Bogusław Jędrzejczak|Piotra Bogusława Jędrzejczaka]] i w kategorii muzyka dla Maxa Kowalskiego za muzykę do spektaklu ''Dzień Walentego'' [[Iwan Wyrypajew|Iwana Wyrypajewa]] w reż. [[Łukasz Witt-Michałowski|Łukasza Witta-Michałowskiego]]
* 2020: Jelenia Góra – Nagroda Marszałka Województwa Dolnośląskiego dla Elwiry Hamerskiej–Skóreckiej i [[Piotr Konieczyński|Piotra Konieczyńskiego]] za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury
* 2020: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii kreacja aktorska dla Roberta Mani za rolę rotmistrza pułku huzarów na urlopie w spektaklu ''[[Damy i huzary]]'' [[Aleksander Fredro|Aleksandra Fredry]] w reż. [[Tomasz Grochoczyński|Tomasza Grochoczyńskiego]] i [[Małgorzata Osiej-Gadzina|Małgorzaty Osiej-Gadziny]] w kategorii „wydarzenie kulturalne sezonu” i Złoty Kluczyk za całokształt twórczości i działalności dla [[Alina Obidniak|Aliny Obidniak]]<ref name="gala20">{{cytuj stronę|url=https://www.nj24.pl/article/gala-srebrnych-kluczykow-inna-niz-poprzednie|autor=Alina Gierak/Henryk Stobiecki|data=11 października 2020|tytuł=Gala Srebrnych Kluczyków inna niż poprzednie|opublikowany=nj24.pl|język=pl|data dostępu=2020-10-14|archiwum=https://archive.vn/unhrg| zarchiwizowano =2020-10-14}}</ref>
* 2021: Jelenia Góra – Srebrny Kluczyk w kategorii najlepszy spektakl teatralny – zrealizowany [[online]] – ''[[Ślub (dramat)|Ślub]]'' [[Witold Gombrowicz|Witolda Gombrowicza]] w reż. Karoliny Szczypek
* 2024: Wrocław – Nagroda Artystyczna Marszałka Dolnośląskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury dla Roberta Mani
* 2025: Jelenia Góra – Nagroda Marszałka Województwa Dolnośląskiego za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury dla [[Jacek Grondowy|Jacka Grondowego]]

== Przypisy ==
<references>
<ref name=":0">{{cytuj |tytuł = Jelenia Góra. Jubileusz Aliny Obidniak |data dostępu = 2017-04-04 |opublikowany = e-teatr.pl |url = http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/124231.html}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Obidniak |imię = Alina |autor link = Alina Obidniak |tytuł = Pola energii. Wspomnienia i rozmowy |wydawca = [[Instytut im. Jerzego Grotowskiego]] |miejsce = Wrocław |rok = 2010 |isbn = 9788392363590 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Wiklik|imię=Cezary|tytuł=Jeleniogórzanie. Kolorowe chwile| wydawca =Wydawnictwo Poligrafia Ad Rem| data =2009|miejsce=[[Jelenia Góra]]|strony=224| isbn =9788361719120}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://polska-org.pl/519995,Jelenia_Gora,Teatr_im_C_K_Norwida.html Teatr im. C.K. Norwida – Stadttheater, Kunst – und Vereinshaus] na portalu polska-org.pl

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Jelenia Góra}}
[[Kategoria:Architektura secesyjna w województwie dolnośląskim|Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze]]
[[Kategoria:Kultura w Jeleniej Górze|Norwida]]
[[Kategoria:Organizacje odznaczone Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski]]
[[Kategoria:Teatry w województwie dolnośląskim]]
[[Kategoria:Zabytki nieruchome w Jeleniej Górze|Teatr im. Cypriana Kamila Norwida w Jeleniej Górze]]
[[Kategoria:Budynki niemieszkalne w Jeleniej Górze|Norwida]]

Typ teatru: dramatyczny

Państwo: Polska

Województwo: dolnośląskie

Lokalizacja: al. Wojska Polskiego 36 · 58-500 Jelenia Góra


text:
# Bech-Kleinmacher
Bech-Kleinmacher (lb. Bech-Maacher) – wieś (Uertschaft) w południowo-wschodnim Luksemburgu, w kantonie Remich, w gminie Schengen. Do 3 października 2015 miejscowość leżała w dystrykcie Grevenmacher, a do 31 grudnia 2011 należała do gminy Wellenstein. Liczy 683 mieszkańców (31 grudnia 2022). Leży nad Mozelą.

title: Bech-Kleinmacher

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Bech-Kleinmacher
 |nazwa oryginalna             = ''lb.'' Bech-Maacher
 |zdjęcie                      = Apossen22.JPG
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Bech-Kleinmacher
 |państwo                      = LUX
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Kanton Remich|Remich]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Schengen]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 31 grudnia 2022
 |liczba ludności              = 683<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.places-in-the-world.com/3283390-lu-place-bech-kleinmacher.html| tytuł = Bech-Kleinmacher| data dostępu = 2012-01-12| autor = | opublikowany = places-in-the-world.com| praca = | data = | język = en}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 49°32′N 6°21′E
 |commons                      = Category:Bech-Kleinmacher
 |www                          =
}}
'''Bech-Kleinmacher''' ([[język luksemburski|lb.]] ''Bech-Maacher'') – wieś ''(Uertschaft)'' w południowo-wschodnim [[Luksemburg]]u, w kantonie [[Kanton Remich|Remich]], w gminie [[Schengen]]. Do 3 października 2015 miejscowość leżała w dystrykcie [[Dystrykt Grevenmacher|Grevenmacher]], a do 31 grudnia 2011 należała do gminy [[Wellenstein (Luksemburg)|Wellenstein]]. Liczy 683 mieszkańców (31 grudnia 2022). Leży nad [[Mozela|Mozelą]].

== Zobacz też ==
* [[Bech]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Schengen}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Kanton Remich]]
[[Kategoria:Wsie w Luksemburgu]]
[[Kategoria:Schengen]]

title: Bech-Kleinmacherlb. Bech-Maacher

Państwo: Luksemburg

Kanton: Remich

Gmina: Schengen


text:
# Plac Kościelny w Łodzi
Plac Kościelny w Łodzi – plac położony w najstarszej części Łodzi.

## Historia
Pierwsze wzmianki o istnieniu placu sięgają 1414 roku, jednak istnieje prawdopodobieństwo, że plac wraz z kościołem istniał już w II połowie XIV wieku. To właśnie kościół był nierozerwalnym „partnerem” placu przez setki lat, najpierw drewniany we władaniu biskupów włocławskich, dzisiaj już murowany, zbudowany w stylu wiślanym w 1897 roku, wg projektu Konstantego Wojciechowskiego.
Plac Kościelny wraz ze Starym Rynkiem był centrum Łodzi rolniczej, jednak gdy miasteczko zaczęło pod koniec XIX i na początku XX wieku przekształcać się w wielokulturową metropolię, place straciły na ważności na rzecz Rynku Nowego Miasta. Większość mieszkańców stanowili Żydzi i najubożsi Polacy.
W 1940 roku powstało łódzkie getto, jedno z największych w Polsce i Europie, gdzie mieszkało przeszło 200 tys. Żydów i Cyganów. W czasie istnienia łódzkiego getta Plac Kościelny był drugim, po Bałuckim Rynku, centralnym miejscem getta. W kamienicach mieściło się kilka ważnych instytucji i urzędów: centrala gettowej sieci telefonicznej, Wydział Ewidencji Ludności z Biurem Meldunkowym, Urząd Stanu Cywilnego, Wydział Statystyczny i Archiwum. Po drugiej stronie ulicy Zgierskiej mieściła się komenda policji żydowskiej, a w domu parafialnym za kościołem (przy ul. Kościelnej 8) był komisariat niemieckiej policji kryminalnej. Po II wojnie światowej plac powrócił do łódzkiej codzienności.

title: Plac Kościelny w Łodzi

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2022-05}}
{{Ulica infobox
 |nazwa            = plac Kościelny
 |nazwa oryginalna =
 |jednostki        = [[Stare Miasto w Łodzi|Stare Miasto]]
 |zdjęcie          = Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Łodzi, widok od ul. Zgierskiej.jpg
 |opis zdjęcia     = Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na Placu Kościelnym (2022)
 |państwo          = Polska
 |miejscowość      = [[Łódź]]
 |długość          =
 |poprzednie nazwy =
 |plan             =
 |przebieg         =
 |kod mapy         = Łódź
 |wariant mapy     = osm
 |współrzędne      = 51°46′59.79″N 19°27′13.66″E
 |commons          = Category:Kościelny Square in Łódź
}}
'''Plac Kościelny w Łodzi''' – plac położony w najstarszej części Łodzi.

== Historia ==
Pierwsze wzmianki o istnieniu placu sięgają 1414 roku, jednak istnieje prawdopodobieństwo, że plac wraz z kościołem istniał już w II połowie [[XIV wiek]]u. To właśnie [[Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Łodzi|kościół]] był nierozerwalnym „partnerem” placu przez setki lat, najpierw drewniany we władaniu [[Diecezja włocławska|biskupów włocławskich]], dzisiaj już murowany, zbudowany w stylu wiślanym w 1897 roku, wg projektu [[Konstanty Wojciechowski (1841–1910)|Konstantego Wojciechowskiego]].

Plac Kościelny wraz ze [[Stary Rynek w Łodzi|Starym Rynkiem]] był centrum Łodzi rolniczej, jednak gdy miasteczko zaczęło pod koniec [[XIX wiek|XIX]] i na początku [[XX wiek]]u przekształcać się w wielokulturową metropolię, place straciły na ważności na rzecz [[Plac Wolności w Łodzi|Rynku Nowego Miasta]]. Większość mieszkańców stanowili [[Żydzi]] i najubożsi Polacy.

W 1940 roku powstało [[Ghetto Litzmannstadt|łódzkie getto]], jedno z największych w Polsce i Europie, gdzie mieszkało przeszło 200 tys. Żydów i [[Romowie|Cyganów]]<ref>{{cytuj |tytuł = Getto Łódzkie, Litzmannstadt Getto, Wstęp |data dostępu = 2024-11-03 |opublikowany = lodzgetto.pl |url = http://www.lodzgetto.pl/wstep.html,1}}</ref>. W czasie istnienia łódzkiego getta Plac Kościelny był drugim, po Bałuckim Rynku, centralnym miejscem getta. W kamienicach mieściło się kilka ważnych instytucji i urzędów: centrala gettowej sieci telefonicznej, Wydział Ewidencji Ludności z Biurem Meldunkowym, Urząd Stanu Cywilnego, Wydział Statystyczny i Archiwum. Po drugiej stronie ulicy Zgierskiej mieściła się komenda policji żydowskiej, a w domu parafialnym za kościołem (przy ul. Kościelnej 8) był komisariat niemieckiej policji kryminalnej<ref>{{cytuj |tytuł = Getto Łódzkie, Litzmannstadt Getto, Plac Kościelny |data dostępu = 2024-11-03 |opublikowany = lodzgetto.pl |url = http://www.lodzgetto.pl/plac_koscielny.html,8}}</ref>. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] plac powrócił do łódzkiej codzienności.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Place w Łodzi|Kościelny]]

title: plac Kościelny

Miejscowość: Łódź


text:
# Dom Ginzburga
Dom Ginzburga, także drapacz chmur Ginzburga (ukr. Хмарочос Гінзбурга – Chmaroczos Hinzburha, ros. Небоскрёб Гинзбурга – Nieboskriob Ginzburga) – dom czynszowy wzniesiony w 1912 r. na rogu ulic Instytuckiej i Olginskiej w Kijowie. W momencie budowy był najnowocześniejszym budynkiem w Kijowie i najwyższym budynkiem w Imperium Rosyjskim. Określany jest jako pierwszy w historii Ukrainy drapacz chmur.
Zaminowany w 1941 r. przez radzieckich saperów przed zdobyciem Kijowa przez wojska hitlerowskich Niemiec, dom Ginzburga został zdalnie wysadzony w powietrze 24 września 1941 r. Po II wojnie światowej na jego miejscu wzniesiono hotel Moskwa (następnie Ukraina).

## Historia
W II poł. XIX w. na rogu ulic Instytuckiej i Olginskiej znajdował się czteropiętrowy dom inżyniera wojskowego Michaiła Fabriciusa. W 1889 r. budynek kupił Lew Ginzburg, zamożny przedsiębiorca z branży budowlanej. Na początku XX w. Ginzburg postanowił rozebrać kamienicę i wznieść zupełnie nowy dom czynszowy.
Projekt budynku wykonali odescy architekci Adolf Minkus i Fiodor Troupianski. Dom Ginzburga utrzymano w stylu secesyjnym, najmodniejszym w tym czasie w architekturze Kijowa. Plac budowy domu obejmował powierzchnię niemal 9300 metrów kwadratowych, do wzniesienia budynku użyto 12 tys. cegieł, a łączny koszt inwestycji wyniósł półtora miliona rubli, co na początku XX w. stanowiło ogromną sumę. Budowę obiektu ukończono do 1912 r. Dom Ginzburga był najnowocześniejszym domem mieszkalnym w mieście, jednym z nielicznych, w których funkcjonowały windy, zakupione w amerykańskiej firmie Otis. Wysokie koszty wynajmu luksusowych mieszkań w budynku sprawiły, że dom Ginzburga zamieszkiwali przedstawiciele kijowskiej elity: generałowie, zamożni kupcy, przemysłowcy.
Wysoka iglica wieńcząca budynek sprawiała, że część pielgrzymów, zmierzających do kijowskiej Ławry Peczerskiej, brała dom Ginzburga za cerkiew. Swoje prywatne studio malarstwa, rysunku i rzeźby w domu Ginzburga prowadzili Ołeksandr Muraszko i Anna Kriuger-Prachowa.
W 1926 r. dom Ginzburga został znacjonalizowany i przeznaczony na mieszkania komunalne. Do 1928 r. pozostawał najwyższym budynkiem w ZSRR, do momentu oddania do użytku gmachu Derżpromu w Charkowie.
W 1941 r., tuż przed upadkiem Kijowa, radzieccy saperzy podłożyli ładunki wybuchowe pod budynki przy ul. Chreszczatyk i innych centralnych ulicach Kijowa. Jednym z tych budynków był dom Ginzburga, który został wysadzony w powietrze jako jeden z pierwszych, około godz. 23 w dniu 24 września, pięć dni po wejściu do Kijowa wojsk hitlerowskich Niemiec.
W latach 50. XX w. usunięto ruiny budowli. W latach 1954–1961 na miejscu domu Ginzburga wzniesiony został hotel Moskwa.

## Architektura
Według niektórych źródeł dom Ginzburga liczył 53 metry wysokości do poziomu dachu i 67,5 metra do poziomu zwieńczenia ozdobnej iglicy. Każdy z dwunastu mieszkalnych poziomów budynku liczył cztery metry wysokości. Inne podają, że dokładna wysokość budynku nie jest znana, chociaż można przyjąć, że przekraczała 60 metrów. W obiekcie mieściły się 94 mieszkania na wynajem, z których największe liczyły nawet 11 pomieszczeń. Niższe kondygnacje budynku zajmował dom handlowy. Dom Ginzburga miał również kondygnację podziemną.
Budynek pojawia się w filmie Człowiek z kamerą (1929) – uwieczniono w nim wewnętrzny dziedziniec obiektu oraz wieżę z iglicą.

title: Dom Ginzburga

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Dom Ginzburga
 |nazwa oryginalna      = {{k|uk|Хмарочос Гінзбурга}}
 |zabytek               =
 |zdjęcie               = Ginzburg Skyscraper and Kyiv view clear (cropped).jpg
 |opis zdjęcia          = Widok na dom Ginzburga
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = Ukraina
 |miejscowość           = [[Kijów]]
 |adres                 =
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny = [[Architektura secesji|secesja]]
 |architekt             = [[Adolf Minkus]], [[Fiodor Troupianski]]
 |inwestor              = [[Lew Ginzburg]]
 |wysokość całkowita    = 67,5 m
 |wysokość do dachu     = 53 m
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = 1912 r.
 |przebudowy            =
 |zniszczono            = 24 września 1941 r.
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Kijów
 |współrzędne           =
 |commons               = Category:Ginzburg Skyscraper
 |www                   =
}}
'''Dom Ginzburga''', także '''drapacz chmur Ginzburga''' (ukr. Хмарочос Гінзбурга – ''Chmaroczos Hinzburha'', ros. Небоскрёб Гинзбурга – ''Nieboskriob Ginzburga'') – dom czynszowy wzniesiony w 1912 r. na rogu ulic Instytuckiej i Olginskiej w [[Kijów|Kijowie]]. W momencie budowy był najnowocześniejszym budynkiem w Kijowie<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Киев, которого уже нет: История жизни и смерти „небоскреба Гинзбурга” (ФОТО) – новости Киева |data dostępu = 2022-08-28 |opublikowany = www.depo.ua |url = https://kyiv.depo.ua/rus/kyiv/kiyiv-yakogo-vzhe-nemaye-istoriya-zhittya-ta-smerti-hmarochosa-ginzburga-foto-20180510771446 |język = ru}}</ref> i najwyższym budynkiem w [[Imperium Rosyjskie|Imperium Rosyjskim]]<ref name=":2">{{Cytuj |autor = |tytuł = Секретный Киев: Небоскреб Гинзбурга |data dostępu = 2022-08-28 |url = http://zametkin.kiev.ua/sekretnyj-kiev-neboskreb-ginzburga/ |język = ru-RU}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj |tytuł = Хмарочос Гінзбурга: будинок, якого немає |data dostępu = 2022-08-28 |opublikowany = toursdekiev.com.ua |url = http://toursdekiev.com.ua/uk/Dom-Ginzburga | język=uk}}</ref>. Określany jest jako pierwszy w historii [[Ukraina|Ukrainy]] [[Wieżowiec|drapacz chmur]]<ref name=":2" />.

Zaminowany w 1941 r. przez radzieckich saperów przed [[Bitwa o Kijów (1941)|zdobyciem Kijowa przez wojska hitlerowskich Niemiec]], dom Ginzburga został zdalnie wysadzony w powietrze 24 września 1941 r. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] na jego miejscu wzniesiono [[Hotel Ukraina (Kijów)|hotel Moskwa]] (następnie Ukraina).

== Historia ==
[[Plik:Руїни дому Гінзбурга, 1942.jpg|mały|lewo|Ruiny domu Ginzburga w 1942 r.]]
W II poł. XIX w. na rogu ulic Instytuckiej i Olginskiej znajdował się czteropiętrowy dom inżyniera wojskowego Michaiła Fabriciusa. W 1889 r. budynek kupił [[Lew Ginzburg]], zamożny przedsiębiorca z branży budowlanej. Na początku XX w. Ginzburg postanowił rozebrać kamienicę i wznieść zupełnie nowy dom czynszowy<ref name=":4">{{Cytuj |tytuł = 67,5-метровый Дом Гинзбурга: история первого небоскреба в Киеве, – ФОТО |data dostępu = 2022-08-28 |opublikowany = 44.ua - Сайт міста Києва |url = https://www.44.ua/news/3008502/675-metrovyj-dom-ginzburga-istoria-pervogo-neboskreba-v-kieve-foto |język = uk}}</ref>.

Projekt budynku wykonali [[Odessa|odescy]] architekci [[Adolf Minkus]] i [[Fiodor Troupianski]]. Dom Ginzburga utrzymano w stylu [[Secesja (sztuka)|secesyjnym]], najmodniejszym w tym czasie w architekturze Kijowa. Plac budowy domu obejmował powierzchnię niemal 9300 metrów kwadratowych, do wzniesienia budynku użyto 12 tys. cegieł, a łączny koszt inwestycji wyniósł półtora miliona rubli, co na początku XX w. stanowiło ogromną sumę. Budowę obiektu ukończono do 1912 r. Dom Ginzburga był najnowocześniejszym domem mieszkalnym w mieście, jednym z nielicznych, w których funkcjonowały windy, zakupione w amerykańskiej firmie [[Otis Elevator Company|Otis]]<ref name=":0" />. Wysokie koszty wynajmu luksusowych mieszkań w budynku sprawiły, że dom Ginzburga zamieszkiwali przedstawiciele kijowskiej elity: generałowie, zamożni kupcy, [[Fabrykant|przemysłowcy]]<ref name=":0" />.

Wysoka [[Iglica (architektura)|iglica]] wieńcząca budynek sprawiała, że część [[Pielgrzym (religia)|pielgrzymów]], zmierzających do kijowskiej [[Ławra Peczerska|Ławry Peczerskiej]], brała dom Ginzburga za [[Cerkiew (budynek)|cerkiew]]<ref name=":0" />. Swoje prywatne studio malarstwa, rysunku i rzeźby w domu Ginzburga prowadzili [[Ołeksandr Muraszko]] i [[Anna Kriuger-Prachowa]]<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Мурашко Олександр Олександрович (1875-1919 рр.) – 100 Великих діячів культури України |data dostępu = 2022-08-26 |opublikowany = uahistory.co |url = https://uahistory.co/book/100-great-figures-of-ukrainian-culture/36.php |język = uk}}</ref>.

W 1926 r. dom Ginzburga został [[Nacjonalizacja|znacjonalizowany]] i przeznaczony na mieszkania komunalne<ref name=":3" /><ref name=":0" />. Do 1928 r. pozostawał najwyższym budynkiem w [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich |ZSRR]], do momentu oddania do użytku gmachu [[Derżprom]]u w [[Charków|Charkowie]]<ref name=":0" />.

W 1941 r., tuż przed [[Bitwa o Kijów (1941)|upadkiem Kijowa]], radzieccy saperzy podłożyli ładunki wybuchowe pod budynki przy ul. [[Chreszczatyk]] i innych centralnych ulicach Kijowa<ref>{{Cytuj |autor = Aleksandr Gogun |tytuł = W Kijowie eksplozje zniszczyły tysiąc budynków. Kto zaminował miasto? |data dostępu = 2022-08-28 |opublikowany = wyborcza.pl |url = https://wyborcza.pl/alehistoria/7,121681,28447433,w-kijowie-eksplozje-zniszczyly-tysiac-budynkow.html?disableRedirects=true}}</ref>. Jednym z tych budynków był dom Ginzburga, który został wysadzony w powietrze jako jeden z pierwszych, około godz. 23 w dniu 24 września, pięć dni po wejściu do Kijowa wojsk [[III Rzesza|hitlerowskich Niemiec]]<ref name=":2" />.

W latach 50. XX w. usunięto ruiny budowli. W latach 1954–1961 na miejscu domu Ginzburga wzniesiony został hotel Moskwa<ref name=":2" /><ref name=":0" />.

== Architektura ==
Według niektórych źródeł dom Ginzburga liczył 53 metry wysokości do poziomu dachu i 67,5 metra do poziomu zwieńczenia ozdobnej iglicy. Każdy z dwunastu mieszkalnych poziomów budynku liczył cztery metry wysokości<ref name=":4" />. Inne podają, że dokładna wysokość budynku nie jest znana, chociaż można przyjąć, że przekraczała 60 metrów<ref name=":3" />. W obiekcie mieściły się 94 mieszkania na wynajem, z których największe liczyły nawet 11 pomieszczeń. Niższe kondygnacje budynku zajmował dom handlowy. Dom Ginzburga miał również kondygnację podziemną<ref name=":3" />.

Budynek pojawia się w filmie ''[[Człowiek z kamerą (film 1929)|Człowiek z kamerą]]'' (1929) – uwieczniono w nim wewnętrzny dziedziniec obiektu oraz wieżę z iglicą<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Nieistniejące obiekty budowlane w Kijowie]]
[[Kategoria:Wieżowce na Ukrainie]]
[[Kategoria:Wieżowce poniżej 100 metrów]]

title: Dom GinzburgaХмарочос Гінзбурга

Państwo: Ukraina

Miejscowość: Kijów

Styl architektoniczny: secesja

Architekt: Adolf Minkus, Fiodor Troupianski

Inwestor: Lew Ginzburg

Zniszczono: 24 września 1941 r.