text:
# Narodowa Armia Rewolucyjna
Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Narodowa Armia Rewolucyjna (chiń. upr. 国民革命军; chiń. trad. 國民革命軍; pinyin Guómín Gémìng Jūn) – zbrojne ramię Narodowej Partii Chin (Kuomintangu) od 1924 do 1947 roku.
Od 1928 roku funkcjonowała de facto jako narodowe siły zbrojne Republiki Chińskiej w okresie rządów Kuomintangu. Po ogłoszeniu konstytucji z 1947 roku – która ustanowiła de iure cywilną kontrolę nad wojskiem – została formalnie przekształcona w Siły Zbrojne Republiki Chińskiej.
Początkowo utworzona z oddziałów frakcji nacjonalistycznej po 1917 roku, przy wsparciu Związku Radzieckiego, Narodowa Armia Rewolucyjna powstała jako narzędzie rządu nacjonalistycznego do zjednoczenia Chin w okresie ery militarystów. Następnie brała udział we wszystkich większych konfliktach zbrojnych toczonych w Chinach w tamtym czasie, przede wszystkim w ekspedycji północnej przeciwko watażkom z Beiyangu, kampaniach okrążających przeciwko Chińskiej Armii Czerwonej, wojnie na Równinach Centralnych, II wojnie chińsko-japońskiej (1937–1945) przeciwko Cesarstwu Japonii oraz w chińskiej wojnie domowej przeciwko Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej.

## Struktura
Przed wybuchem wojny z Japonią termin „Narodowa Armia Rewolucyjna” odnosił się przede wszystkim do centralnie sterowanych jednostek wojskowych Narodowej Partii Chin, zazwyczaj określanych jako „siły rządu centralnego” (chiń. 中央軍), a zwłaszcza tych lojalnych wobec Czang Kaj-szeka. Jednak wraz z eskalacją wojny i rosnącą potrzebą jedności narodowej, nazwa „Narodowa Armia Rewolucyjna” została symbolicznie rozszerzona także o armie byłych militarystów, potocznie zwane „siłami regionalnymi” (chiń. 地方軍), mimo że wiele z nich pozostało częściowo autonomicznych i jedynie nominalnie podlegało Komisji Spraw Wojskowych.
Podczas II wojny chińsko-japońskiej również siły zbrojne Komunistycznej Partii Chin zostały nominalnie włączone do Narodowej Armii Rewolucyjnej (zachowując jednocześnie odrębne dowództwa), tworząc 8 Armię Marszową i Nową 4 Armię, ale wkrótce po zakończeniu wojny z Japończykami odłączyły się, tworząc Chińską Armię Ludowo-Wyzwoleńczą.
Po ogłoszeniu Konstytucji Republiki Chińskiej w 1947 roku i de iure upadku państwowotwórczej roli Kuomintangu, Narodowa Armia Rewolucyjna została przemianowana na Siły Zbrojne Republiki Chińskiej, które wycofały się na wyspę Tajwan w 1949 roku.

## Historia

### Utworzenie i wsparcie zagraniczne
Narodowa Armia Rewolucyjna została oficjalnie utworzona w 1925 roku jako ramię zbrojne partii Kuomintang, oparte na siłach regionalnych nacjonalistów. Jej głównym celem było zjednoczenie Chin w epoce coraz większych podziałów wśród oficerów armii dawnej dynastii Qing po rewolucji Xinhai.
Początkowo Narodowa Armia Rewolucyjna była luźnym zlepkiem słabo wyszkolonych oddziałów lokalnych watażków, które nie miały innego doświadczenia bojowego poza tłumieniem niepokojów społecznych. Jednak dzięki wsparciu organizacyjnemu radzieckich doradców, zaproszonych do Chin przez Sun Jat-sena, Narodowa Armia Rewolucyjna z biegiem lat ujednolicała się i osiągała coraz wyższy stopień profesjonalizacji. Wielu członków najwyższej kadry dowodzenia Narodowej Armii Rewolucyjnej było absolwentami utworzonej przy wsparciu radzieckich oficerów Akademii Wojskowej w Whampoa, w tym jej pierwszy komendant, Czang Kaj-szek. Profesjonalny system szkolenia żołnierzy i oficerów oraz napływ nowoczesnego uzbrojenia pozwolił rozwinąć Narodową Armię Rewolucyjną na potrzeby przyszłych kampanii dążących do zjednoczenia Chin pod przywództwem rządu w Nankinie.
W 1927 roku, po rozpadzie 1 Zjednoczonego Frontu Kuomintangu i Komunistycznej Partii Chin, kierownictwo Kuomintangu przeprowadziło czystkę wśród komunistów i wydaliło radzieckich doradców z Chin. Po tej zmianie Czang Kaj-szek zwrócił się do Niemiec z prośbą o pomoc w reorganizacji i modernizacji Narodowej Armii Rewolucyjnej. Pomimo ograniczeń nałożonych przez traktat wersalski, który zabraniał niemieckim doradcom wojskowym oficjalnego pełnienia funkcji bojowych za granicą, Republika Weimarska wysłała doradców do Chin. Niemieccy doradcy wojskowi, tacy jak Max Bauer, Hans von Seeckt i Alexander von Falkenhausen, odegrali kluczową rolę w procesie modernizacji Narodowej Armii Rewolucyjnej w latach 1927–1937. Niemy kontynuowali działania swoich radzieckich poprzedników, intensyfikując szkolenia wojskowe i pozyskiwanie nowoczesnego uzbrojenia dla Narodowej Armii Rewolucyjnej. Ponadto ściśle współpracowali Chińczykami na polu reorganizacji ich sił zbrojnych na wzór niemiecki, poprzez utworzenie połączonych sił zbrojnych, które miały na celu integrację działań piechoty, artylerii, czołgów i samolotów na polu bitwy. Nie udało im się jednak nakłonić Chińczyków do rezygnacji z masowego poboru niepiśmiennych chłopów, których problemy z dyscypliną miały negatywny wpływ na procesy modernizacyjne armii. Niemieckie wsparcie miało ogromne znaczenie dla rozwoju Narodowej Armii Rewolucyjnej i dało jej przywódcom pewność siebie w podejmowaniu działań, najpierw przeciwko komunistom, a później agresji japońskiej.

### Ekspedycja północna (1926–1928)
Ekspedycja północna była pierwszą kampanią wojenną rozpoczętą przez Narodową Armię Rewolucyjną w lipcu 1926 roku, której celem było pokonanie watażków rządu Beiyang i zjednoczenie Chin pod rządami nacjonalistów. Ekspedycją dowodził generalissimus Czang Kaj-szek, który zyskał na znaczeniu po objęciu stanowiska dowódcy Akademii Wojskowej w Whampoa.
Początkowo wspierana przez zjednoczony front z Komunistyczną Partią Chin i radzieckimi doradcami, takimi jak Michaił Borodin i Wasilij Blücher, Narodowa Armia Rewolucyjna posuwała się na północ od Kantonu, szybko pokonując watażków z Zhili i Hunanu, w tym Wu Peifu i Sun Chuanfanga.
Jednak wkrótce pojawiły się wewnętrzne podziały w Kuomintangu. W kwietniu 1927 roku Czang nakazał przeprowadzenie czystki wśród komunistów w Szanghaju – wydarzenie znane jako masakra szanghajska – co oznaczało upadek 1 Frontu Zjednoczonego i formalny rozłam między lewicową a prawicową frakcją partii.
Czang tymczasowo ustąpił, ale na początku 1928 roku ponownie objął przywództwo i wznowił drugą fazę kampanii. W połowie 1928 roku Narodowa Armia Rewolucyjna – wzmocniona przez sprzymierzonych watażków, w tym Yan Xishana i Feng Yuxianga – pokonała armię Beiyangu i zbliżyła się do Pekinu. Gdy ich siły się zbliżyły, mandżurski watażka Zhang Zuolin został zamordowany przez japońską Armię Kwantuńską, a jego syn Zhang Xueliang wkrótce ogłosił wierność rządowi w Nankinie.
Kampania zakończyła się w grudniu 1928 roku, kiedy północno-wschodnie Chiny oficjalnie zaakceptowały rządy nacjonalistów, skutecznie jednocząc Chiny pod rządami nacjonalistów i zapoczątkowując Dekadę Nankińską.
Pomimo nominalnego sukcesu, prawdziwa centralizacja pozostawała w dużej mierze fikcją. Wielu byłych watażków zachowało regionalną władzę i autonomię, siejąc ziarno pod przyszłe konflikty wewnętrzne.

### Dekada Nankińska
Po zakończeniu ekspedycji północnej nadmiernie rozrośnięta Narodowa Armia Rewolucyjna wymagała redukcji liczebności przez masową demobilizację. Czang Kaj-szek wypowiedział wtedy słynne słowa: żołnierze są jak woda – zdolni zarówno do uniesienia państwa, jak i jego zatopienia. Oficjalne dane w tamtym czasie podawały liczbę 1 502 000 żołnierzy pod bronią, choć tylko 224 000 z nich znajdowało się pod bezpośrednią kontrolą Czang Kaj-szeka. Czang Kaj-szek przyznał później, że kontrolował ponad 500 000 żołnierzy, podczas gdy Feng Yuxiang, którego oficjalna liczba żołnierzy wynosiła 269 000, prawdopodobnie dowodził siłami ok. 600 000 ludzi. Zatem całkowita siła NRA wynosiła prawdopodobnie bliżej dwóch milionów ludzi.
W trakcie ekspedycji północnej Kuomintang utworzył również regionalne rady polityczne. Chociaż rady te teoretycznie podlegały centralnej władzy politycznej w Nankinie, w praktyce działały autonomicznie i utrzymywały własne siły zbrojne. Feng Yuxiang kontrolował radę Kaifengu, Yan Xishan nadzorował radę Taiyuanu, a klika Guangxi kontrolowała dwie oddzielne rady w Wuhanie i Beipingu, kierowane odpowiednio przez Li Zongrena i Bai Chongxi. Li Jishen, kolejna postać związana z Guangxi, luźno nadzorował radę w Kantonie, podczas gdy szósta rada podlegała Zhang Xueliangowi w Mukdenie.
Stając przed dylematem, jak zarządzać tymi konkurującymi ośrodkami władzy, Czang miał dwie opcje strategiczne: stopniowo centralizować władzę lub działać szybko i zdecydowanie. Wierny duchowi ekspedycji, której celem było wyeliminowanie militaryzmu i regionalizmu, wybrał natychmiastową centralizację. Pod pretekstem demobilizacji, Czang rozpoczął systematyczne ograniczanie siły militarnej dowódców regionalnych, jednocześnie rozszerzając i konsolidując własną władzę.
W lipcu 1928 roku zwołano konferencje finansowe w celu skoordynowania działań demobilizacyjnych, a zarówno dowódcy wojskowi, jak i urzędnicy cywilni wyrazili poparcie dla redukcji liczebności wojsk. Czang formalnie wezwał do redukcji armii do 65 dywizji i dążył do zbudowania politycznego konsensusu w sprawie zniesienia rad wojskowych. Ta inicjatywa zaniepokoiła przywódców regionalnych, a Li Zongren zauważył później, że plan Czang Kaj-szeka wydawał się celowo tak zaprojektowany, aby wywołać reakcję – dając mu uzasadnienie do neutralizacji rywali.

### Wojna na Równinach Centralnych (1929–1930)
W lutym 1929 roku napięcia zaostrzyły się, gdy klika Guangxi odsunęła gubernatora Hunan mianowanego przez Czanga od władzy. Czang nie tolerował tego rodzaju działań i rozpoczął przygotowania do wojny, podczas gdy Feng został przekupiony ofertami dużych terenów w Szantungu w zamian za zachowanie neutralności. Inni północnochińscy przywódcy również zostali przekupieni w zamian za bezczynność, aby Czang mógł skupić się wyłącznie na armiach w Wuhanie.
11 maja Armia Centralna dowodzona przez Czang Kaj-szeka rozpoczęła serię generalnych ofensyw przeciwko Yan Xishanowi i Fengowi Yuxiangowi. Podążając wzdłuż linii kolejowej Longhai, Armia Centralna pomaszerowała na zachód z Xuzhou, docierając do przedmieść Kaifengu w prowincji Henan 16 maja. Armia Północno-Zachodnia, najsilniejsza w koalicji antyczangowskiej, rozbiła Armię Centralną dowodzoną przez Chen Chenga w Gansu do końca maja, a sam Czang Kaj-szek ledwo uniknął schwytania. Armia Północno-Zachodnia nie mogła jednak wykorzystać tego zwycięstwa, ponieważ Armia Shanxi nie była w stanie przybyć na czas, aby zadać Armii Centralnej ostateczny cios. Mając sojuszników Czanga w sąsiedniej prowincji Gansu, Armia Północno-Zachodnia była zmuszona przejść do defensywy. W Kaifengu Armia Północno-Zachodnia odparła ataki sił Czang Kaj-szeka, zadając im ciężkie straty. Połączone siły Armii Shanxi i Armii Północno-Zachodniej stoczyły później największą bitwę wojny, atakując Xuzhou, w którym obie strony poniosły łączne straty przekraczające 200 000 ludzi. Armia Shanxi wycofała się z Jinanu i poniosła dalsze straty podczas przeprawy przez Żółtą Rzekę. Brak koordynacji między siłami koalicji antyczangowskiej był początkiem zmiany sytuacji na korzyść rządu w Nankinie.
Na południu Armia Guangxi dowodzona przez Li Zongrena i Bai Chongxi ruszyła na północ i zdobyła Yueyang, ale siłom Czang Kajang udało się odciąć je od tyłu, ostatecznie zmuszając do wycofania się na pozycje wyjściowe. W Szantungu Armia Shanxi zdobyła Jinan 25 czerwca. Po pokonaniu Armii Guangxi w Hunanie, rząd nankiński podjął decyzję o rozpoczęciu wielkiej kontrofensywy przeciwko armii Shanxi w Szantungu. Wymaszerowując z Qingdao, siły Czanga odbiły Jinan 15 sierpnia. Armia Centralna zgromadziła następnie wojska w prowincjach Gansu i Shaanxi, rozpoczynając ostateczną ofensywę przeciwko Armii Północno-Zachodniej, która trwała od końca sierpnia do początku września.
18 września Zhang Xueliang i Armia Północno-Wschodnia porzucili dotychczasową neutralność i zadeklarowali swoje poparcie dla Czanga. Kilka dni później Armia Północno-Wschodnia wkroczyła na Nizinę Północnochińską przez Przełęcz Shanhai i po dwóch dniach zdobyła Pekin. Armia Shanxi wycofała się na północ od Żółtej Rzeki, podczas gdy Armia Północno-Zachodnia załamała się, gdyż morale koalicji antyczangowskiej podupadło. 4 listopada Yan Xishan i Feng Yuxiang ogłosili rezygnacje ze wszystkich stanowisk, co skutecznie zakończyło działania wojenne i położyło ostateczny kres zmaganiom regionalnych watażków z rządem w Nankinie.

### Kampanie okrążające (1929–1934)
Zaraz po zakończeniu ekspedycji północnej, jeszcze przed rozgromieniem watażków na Równinach Centralnych, Czang Kaj-szek rozpoczął wysiłki mające na celu eliminację rosnącej obecności komunistów na chińskiej prowincji. W latach 1929–1934 rząd nacjonalistyczny rozpoczął serię zakrojonych na szeroką skalę operacji wojskowych, znanych jako kampanie okrążające, w celu zniszczenia kontrolowanych przez komunistów baz rewolucyjnych, zwłaszcza Rady Jiangxi-Fujian i Rady Eyuwan.
Pierwsza fala kampanii rozpoczęła się od ofensyw regionalnych wymierzonych w mniejsze rady, takie jak jak te w Honghu, Hunan–Jiangxi i Hubei–Henan–Shaanxi. Wczesne próby były słabo skoordynowane i często opierały się na siłach lokalnych watażków, co skutkowało wielokrotnymi porażkami bardziej mobilnej i doświadczonej Chińskiej Armii Czerwonej. W Honghu komunistyczni dowódcy, tacy jak He Long i Duan Dechang, skutecznie odparli liczne ataki w latach 1930 i 1931, pomimo znacznej przewagi liczebnej Narodowej Armii Rewolucyjnej .
Kulminacją było pięć głównych kampanii przeciwko Radzie Kiangsi w latach 1930–1934. Pierwsze cztery zostały odparte przez Chińską Armię Czerwoną pod dowództwem Mao Zedonga i Zhu De, którzy stosowali taktykę partyzancką i manerową. Piąta kampania, rozpoczęta w 1933 roku pod kierownictwem niemieckich doradców wojskowych wprowadziła jednak strategię blokhauzów i taktykę spalonej ziemi. Przytłaczająca przewaga liczebna i nowoczesne umocnienia ostatecznie pozwoliły nacjonalistom przebić się, zmuszając komunistów do opuszczenia bazy w październiku 1934 roku i rozpoczęcia Długiego Marszu.
Rada Eyuwan również przetrwała pięć kampanii w latach 1930–1934. Chociaż komuniści stawiali opór podczas pierwszych trzech, zostali ostatecznie wyparci przez siły nacjonalistyczne stosujące brutalną taktykę spalonej ziemi w czwartej i piątej ofensywie. Pomimo tych niepowodzeń, resztki Chińskiej Armii Czerwonej, takie jak 25 Armia pod dowództwem Xu Haidonga, kontynuowały opór partyzancki i później połączyły się z głównymi siłami komunistycznymi podczas Długiego Marszu.
Chociaż nacjonalistom ostatecznie udało się zlikwidować komunistyczne bazy do 1934 roku, ich zwycięstwa były tymczasowe. Kampanie pokazały zarówno słabość, jak i odporność sił komunistycznych, które w kolejnych latach powróciły silniejsze.

### II wojna chińsko-japońska
II wojna chińsko-japońska w latach 1937–1945 była najważniejszą batalią Narodowej Armii Rewolucyjnej, która walczyła z siłami inwazyjnymi Cesarstwa Japonii na rozległych obszarach Chin. Pod dowództwem generalissimusa Czang Kaj-szeka Narodowa Armia Rewolucyjna poniosła główny ciężar oporu Chin przeciwko zewnętrznej agresji, szczególnie w początkowych latach, gdy siły komunistyczne były jeszcze stosunkowo niewielkie.
Wojna rozpoczęła się po incydencie na moście Marco Polo w pobliżu Pekinu w lipcu 1937 roku, który doprowadził do pełnoskalowej japońskiej inwazji na północne Chiny. Pomimo słabego wyposażenia i wewnętrznego rozbicia, Narodowa Armia Rewolucyjna stawiała zacięty opór w ważnych bitwach, takich jak bitwa o Szanghaj, bitwa o Nankin i bitwa pod Tai’erzhuang. W Szanghaju elitarne jednostki Narodowej Armii Rewolucyjnej, w tym dywizje wyszkolone przez Niemców, toczyły wielomiesięczne walki uliczne, próbując zaimponować mocarstwom zagranicznym i uzyskać wsparcie dyplomatyczne. Obrona Szanghaju, jak i Nankinu została ostatecznie pokonana, co doprowadziło do masakry w Nankinie, podczas której japońskie wojska dopuściły się licznych okrucieństw.
Po upadku Nankinu Narodowa Armia Rewolucyjna ponownie ustanowiła swoją kwaterę główną w Chongqingu, który pełnił funkcję tymczasowej stolicy w czasie wojny do 1945 roku. Pomimo że starcia konwencjonalne stawały się coraz trudniejsze ze względu na japońską przewagę powietrzną i mobilność, Narodowa Armia Rewolucyjna zachowała kontrolę nad znaczną częścią zachodnich i środkowych Chin. Odniosła też kilka kluczowych zwycięstw, zwłaszcza pod Tai’erzhuang w 1938 roku oraz w obronie Changsha podczas licznych japońskich ofensyw.
Chinki również wnosiły wkład w wysiłek wojenny Narodowej Armii Rewolucyjnej poprzez jednostki kobiece, takie jak Batalion Kobiecy Guangxi, wspierany przez Song Meiling, żonę Czanga  .
Pomimo wewnętrznych wyzwań politycznych, Narodowa Armia Rewolucyjna wcieliła w swoje szeregi wiele sił regionalnych i prowincjonalnych armii. Wraz z rozszerzaniem się japońskiej okupacji na chińskie wybrzeże, partyzantka i operacje nieregularne zyskiwały na znaczeniu. Jednak słabości logistyczne, niedostatek nowoczesnego uzbrojenia i rozdrobniona struktura dowodzenia utrudniały prowadzenie długotrwałych ofensyw. Brak scentralizowanej dyscypliny doprowadził również do takich problemów jak korupcja, przymusowe zatrudnianie ludności wiejskiej do budowania umocnień polowych i problemy logistyczne.
Od 1938 roku pomoc zagraniczna pomagała w poprawie potencjału Narodowej Armii Rewolucyjnej. Początkowo Związek Radziecki wspierał Chiny sprzętem, szkoleniem i lotnikami-ochotnikami na mocy chińsko-radzieckiego paktu o nieagresji. Od 1941 roku Stany Zjednoczone stały się głównym sponsorem Narodowej Armii Rewolucyjnej poprzez program Lend-Lease, chociaż wsparcie to było skomplikowane przez napięte stosunki między generałem Czangiem a amerykańskimi dowódcami, zwłaszcza generałem Josephem Stilwellem. Podczas gdy Stilwell został mianowany szefem sztabu Czanga i nadzorował działania szkoleniowe zmodernizowanych jednostek Narodowej Armii Rewolucyjnej (znanych jako „X Force”), często ścierał się z chińskim przywództwem w sprawie strategii i kontroli. Rząd USA groził odcięciem pomocy dla Chin, jeśli Chińczycy nie przekażą dowództwa nad wszystkimi siłami chińskimi Stanom Zjednoczonym. Czang zwlekał ze spełnieniem amerykańskiego żądania, twierdząc, że będzie to czyniło równym politykom kolaborującym z Japończykami. Ostatecznie jednak pod koniec II wojny światowej wpływ USA na sprawy wojskowe Chin był większy niż jakiegokolwiek mocarstwa zagranicznego w XX wieku, a amerykański personel służył w chińskiej armii na każdym szczeblu, włącznie z szefem sztabu, kierownictwem Chińskiej Rady Produkcji Wojennej i Rady Transportu. Sir George Sansom, brytyjski dyplomata w USA, doniósł, że wielu amerykańskich oficerów uważało monopol USA na handel z Dalekim Wschodem za należną nagrodę za walkę na Pacyfiku, z czym zgadzali się wysoko postawieni urzędnicy amerykańscy.
Podczas kampanii birmańskiej oddziały Narodowej Armii Rewolucyjnej stanowiły trzon Chińskich Sił Ekspedycyjnych (chiń. 中國遠征軍) w Indiach i północnej Birmie. Pod dowództwem generała Sun Lirena siły te zdołały odzyskać kluczowe obszary i zabezpieczyć Drogę Ledo, kluczową linię zaopatrzeniową do Chin. Odbicie północnej Birmy i ostateczne połączenie z siłami stacjonującymi w Junnanie pod dowództwem generała Wei Lihuanga przywróciło zaopatrzenie lądowe Chongqingowi pod koniec 1944 roku.
Jedną z najbardziej ambitnych kampanii Narodowej Armii Rewolucyjnej była kontrofensywa podczas japońskiej operacji Ichi-gō w latach 1944–1945. Chociaż Japończycy początkowo odnosili sukcesy, Narodowa Armia Rewolucyjna wstrzymała dalsze postępy w połowie 1945 roku i rozpoczęła odzyskiwanie terytoriów w Hunanie i Guangxi.
W trakcie wojny z Japończykami Narodowa Armia Rewolucyjna poniosła ogromne straty, w tym około 750 000 zabitych w walce. Jej poświęcenie w znacznym stopniu przyczyniło się do unieruchomienia znacznej części armii japońskiej, co z kolei odciążyło siły alianckie na Pacyfiku. Niemniej jednak, wewnętrzne spory, rozdrobnienie władzy i powojenne rozczarowanie stworzyły podwaliny pod wznowienie konfliktu wewnętrznego z komunistami.

### Przekształcenie w Siły Zbrojne Republiki Chińskiej
Pod koniec wojny domowej, zgodnie z Konstytucją Republiki Chińskiej z 1947 roku, Narodowa Armia Rewolucyjna została formalnie rozwiązana, a jej oddziały zreorganizowano w ramach nowo utworzonych Sił Zbrojnych Republiki Chińskiej.
Większość jednostek lądowych Narodowej Armii Rewolucyjnej została przekształcona w Armię Republiki Chińskiej, a dawny komponent żandarmerii wojskowej przekształcono w Żandarmerię Wojskową Republiki Chińskiej. Siły Powietrzne i Wojska Obrony Powietrznej zostały połączone, tworząc Siły Powietrzne Republiki Chińskiej. Razem z Marynarką Wojenną Republiki Chińskiej formacje te tworzą do dziś siły zbrojne częściowo uznawanej Republiki Chińskiej na Tajwanie.

## Stopnie

### Stopnie oficerskie
| Grupa      | Generałowie              | Generałowie              | Generałowie              | Generałowie     | Generałowie    | Oficerowie starsi | Oficerowie starsi | Oficerowie starsi | Oficerowie młodsi | Oficerowie młodsi | Oficerowie młodsi | Oficerowie młodsi |
| ---------- | ------------------------ | ------------------------ | ------------------------ | --------------- | -------------- | ----------------- | ----------------- | ----------------- | ----------------- | ----------------- | ----------------- | ----------------- |
| Przed 1929 |                          |                          |                          |                 |                |                   |                   |                   |                   |                   |                   |                   |
| 1929–1936  |                          |                          |                          |                 |                |                   |                   |                   |                   |                   |                   |                   |
| 1936–1946  |                          |                          |                          |                 |                |                   |                   |                   |                   |                   |                   |                   |
| Nazwa      | 特級上將 Tèjí shàngjiàng | 一級上將 Yījí shàngjiàng | 二級上將 Èrjí shàngjiàng | 中將 Zhōngjiàng | 少將 Shàojiàng | 上校 Shàngxiào    | 中校 Zhōngxiào    | 少校 Shàoxiào     | 上尉 Shàngwèi     | 中尉 Zhōngwèi     | 少尉 Shàowèi      | 准尉 Zhǔnwèi      |

### Pozostałe stopnie
| Grupa      | Podoficerowie | Podoficerowie | Podoficerowie | Szeregowcy           | Szeregowcy        | Szeregowcy        |
| ---------- | ------------- | ------------- | ------------- | -------------------- | ----------------- | ----------------- |
| Przed 1929 |               |               |               |                      |                   |                   |
| 1929–1936  |               |               |               |                      |                   |                   |
| 1936–1946  |               |               |               |                      |                   |                   |
| Nazwa      | 上士 Shàngshì | 中士 Zhōngshì | 下士 Xiàshì   | 上等兵 Shàngděngbīng | 一等兵 Yīděngbīng | 二等兵 Èrděngbīng |

## Wyposażenie
Ze względu na niezwykle burzliwą historię w Chin w pierwszej połowie XX wieku i często zmieniające się sojusze uzbrojenie i wyposażenie Narodowej Armii Rewolucyjnej było bardzo zróżnicowane.
Większość broni Narodowej Armii Rewolucyjnej była produkowana w arsenałach Hanyang, Taiyuan i Guandong. Regularne dywizje prowincjonalne używały starych karabinów Hanyang 88 jeszcze z czasów dynastii Qing, podczas gdy dywizje centralne były wyposażone w znacznie nowocześniejsze karabiny Czang Kaj-szeka. Pozostała indywidualna broń palna była importowana głównie z Niemiec.
Lepiej wyposażone oddziały piechoty używały lekkiego karabinu maszynowego, który był chińską kopią czechosłowackiego karabinu ZB vz. 26 kal. 7,92 mm. W dywizjach centralnych obecne były również francuskie i belgijskie karabiny maszynowe.
W Chinach były produkowane ciężkie karabiny maszynowe Typ 24, kopie niemieckich karabinów maszynowych MGO8. Na początku lat 30. Chińczycy zakupili także pewną ilość polskich karabinów maszynowych wz. 30, kopii amerykańskiego Browninga M1917, duńskich karabinów maszynowych Madsen i szwajcarskich SIG Neuhausen KE-7.
W trakcie II wojny światowej najlepsze jednostki Narodowej Armii Rewolucyjnej korzystały ze sprzętu wojskowego, który w ramach programu Lend-Lease dostarczał Chinom Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. W okresie powojennym ok. 5% oddziałów Narodowej Armii Rewolucyjnej nosiło umundurowanie i wyposażenie armii amerykańskiej.
Niektóre jednostki Narodowej Armii Rewolucyjnej zostały wyposażone w miecze i włócznie, z których korzystały głównie oddziały muzułmańskie.

title: Narodowa Armia Rewolucyjna

wikitext:
{{Czy wiesz do artykułu|s=Wikiprojekt:Czy wiesz/propozycje/2025-07/Narodowa Armia Rewolucyjna}}
{{Siły zbrojne infobox
 |nazwa              = Narodowa Armia Rewolucyjna<br />{{k|zh|國民革命軍}}
 |skrót              =
 |zdjęcie            = Republic of China Army Flag (1953).svg
 |opis zdjęcia       =
 |alt zdjęcia        =
 |państwo            = CHN
 |wariant flagi      = 1928
 |data sformowania   = 1925
 |data rozformowania = 1947
 |pierwszy dowódca   = [[Czang Kaj-szek]]
 |święto             =
 |wiek poboru        =
 |obecny dowódca     =
 |podporządkowanie   =
 |liczebność         = ~14 000 000
 |kwota              =
 |PKB                =
 |commons            = Category:National Revolutionary Army
}}
'''Narodowa Armia Rewolucyjna''' ({{chińskie|upr=国民革命军|trad=國民革命軍|hp=Guómín Gémìng Jūn}}) – zbrojne ramię Narodowej Partii Chin ([[Kuomintang]]u) od 1924 do 1947 roku.

Od 1928 roku funkcjonowała ''de facto'' jako narodowe siły zbrojne [[Historia Chin (1912–1949)|Republiki Chińskiej]] w okresie rządów Kuomintangu. Po ogłoszeniu konstytucji z 1947 roku – która ustanowiła ''de iure'' cywilną kontrolę nad wojskiem – została formalnie przekształcona w [[Siły Zbrojne Republiki Chińskiej]].

Początkowo utworzona z oddziałów frakcji nacjonalistycznej po 1917 roku, przy wsparciu [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Radzieckiego]], Narodowa Armia Rewolucyjna powstała jako narzędzie rządu nacjonalistycznego do zjednoczenia Chin w okresie [[era militarystów|ery militarystów]]. Następnie brała udział we wszystkich większych konfliktach zbrojnych toczonych w Chinach w tamtym czasie, przede wszystkim w [[ekspedycja północna|ekspedycji północnej]] przeciwko watażkom z [[klika Beiyang|Beiyangu]], kampaniach okrążających przeciwko [[Chińska Armia Czerwona|Chińskiej Armii Czerwonej]], [[wojna na Równinach Centralnych|wojnie na Równinach Centralnych]], [[Wojna chińsko-japońska (1937–1945)|II wojnie chińsko-japońskiej (1937–1945)]] przeciwko [[Cesarstwo Wielkiej Japonii|Cesarstwu Japonii]] oraz w [[chińska wojna domowa|chińskiej wojnie domowej]] przeciwko [[Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza|Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej]].

== Struktura ==
Przed wybuchem wojny z Japonią termin „Narodowa Armia Rewolucyjna” odnosił się przede wszystkim do centralnie sterowanych jednostek wojskowych Narodowej Partii Chin, zazwyczaj określanych jako „siły rządu centralnego” (chiń. 中央軍), a zwłaszcza tych lojalnych wobec [[Czang Kaj-szek]]a. Jednak wraz z eskalacją wojny i rosnącą potrzebą jedności narodowej, nazwa „Narodowa Armia Rewolucyjna” została symbolicznie rozszerzona także o armie byłych militarystów, potocznie zwane „siłami regionalnymi” (chiń. 地方軍), mimo że wiele z nich pozostało częściowo autonomicznych i jedynie nominalnie podlegało [[Komisja Spraw Wojskowych (Republika Chińska)|Komisji Spraw Wojskowych]]<ref>{{YouTube|SzFkXNgL1Qc|【軍式風格】以前的國軍為何會有中央軍與地方軍(軍閥)之分?現在卻沒了?}}</ref>.

Podczas II wojny chińsko-japońskiej również siły zbrojne [[Komunistyczna Partia Chin|Komunistycznej Partii Chin]] zostały nominalnie włączone do Narodowej Armii Rewolucyjnej (zachowując jednocześnie odrębne dowództwa), tworząc [[8 Armia Marszowa|8 Armię Marszową]] i [[Nowa 4 Armia|Nową 4 Armię]], ale wkrótce po zakończeniu wojny z Japończykami odłączyły się, tworząc Chińską Armię Ludowo-Wyzwoleńczą<ref>{{Encyklopedia Britannica | id = topic/Eighth-Route-Army | tytuł = Eighth Route Army | data dostępu = 2025-07-24}}</ref>.

Po ogłoszeniu [[Konstytucja Republiki Chińskiej|Konstytucji Republiki Chińskiej]] w 1947 roku i ''de iure'' upadku państwowotwórczej roli Kuomintangu, Narodowa Armia Rewolucyjna została przemianowana na Siły Zbrojne Republiki Chińskiej, które [[ewakuacja Republiki Chińskiej na Tajwan|wycofały się]] na wyspę [[Tajwan (wyspa)|Tajwan]] w 1949 roku<ref name="totallyhistory">{{Cytuj stronę |url = https://totallyhistory.com/national-revolutionary-army/ |tytuł = National Revolutionary Army Summary – China's Military in WWII |autor = |opublikowany = Totally History |data = |język = en |data dostępu = 2025-07-21}}</ref>.

== Historia ==
=== Utworzenie i wsparcie zagraniczne ===
[[Plik:1924年6月16日孙中山、蒋介石、廖仲恺、宋庆龄在黄埔军校开学典礼上.jpg|thumb|Ceremonia otwarcia [[Akademia Whampoa|Akademii Wojskowej w Whampoa]] z udziałem [[Sun Jat-sen]]a i [[Czang Kaj-szek]]a]]
[[Plik:Bundesarchiv Bild 102-12300, China, Kantonesische Truppen.jpg|thumb|Oddziały Narodowej Armii Rewolucyjnej przygotowują się do oblężenia [[Szanghaj]]u przeciwko siłom [[Sun Chuanfang]]a]]
[[Plik:Countermand concession.jpg|thumb|Żołnierze Narodowej Armii Rewolucyjnej wkraczają do brytyjskich koncesji w [[Hankou]] podczas [[ekspedycja północna|ekspedycji północnej]]]]
Narodowa Armia Rewolucyjna została oficjalnie utworzona w 1925 roku jako ramię zbrojne partii Kuomintang, oparte na siłach regionalnych nacjonalistów. Jej głównym celem było zjednoczenie Chin w epoce coraz większych podziałów wśród oficerów armii dawnej [[dynastia Qing|dynastii Qing]] po [[rewolucja Xinhai|rewolucji Xinhai]]{{odn|Nasca|2013|s=8}}.

Początkowo Narodowa Armia Rewolucyjna była luźnym zlepkiem słabo wyszkolonych oddziałów lokalnych watażków, które nie miały innego doświadczenia bojowego poza tłumieniem niepokojów społecznych. Jednak dzięki wsparciu organizacyjnemu radzieckich doradców, zaproszonych do Chin przez [[Sun Jat-sen]]a, Narodowa Armia Rewolucyjna z biegiem lat ujednolicała się i osiągała coraz wyższy stopień profesjonalizacji. Wielu członków najwyższej kadry dowodzenia Narodowej Armii Rewolucyjnej było absolwentami utworzonej przy wsparciu radzieckich oficerów [[Akademia Whampoa|Akademii Wojskowej w Whampoa]], w tym jej pierwszy komendant, Czang Kaj-szek. Profesjonalny system szkolenia żołnierzy i oficerów oraz napływ nowoczesnego uzbrojenia pozwolił rozwinąć Narodową Armię Rewolucyjną na potrzeby przyszłych kampanii dążących do zjednoczenia Chin pod przywództwem rządu w Nankinie{{odn|Nasca|2013|s=9–10}}.

W 1927 roku, po rozpadzie [[1 Front Zjednoczony (Chiny)|1 Zjednoczonego Frontu]] Kuomintangu i Komunistycznej Partii Chin, kierownictwo Kuomintangu przeprowadziło czystkę wśród komunistów i wydaliło radzieckich doradców z Chin. Po tej zmianie Czang Kaj-szek zwrócił się do [[Republika Weimarska|Niemiec]] z prośbą o pomoc w reorganizacji i modernizacji Narodowej Armii Rewolucyjnej. Pomimo ograniczeń nałożonych przez [[traktat wersalski]], który zabraniał niemieckim doradcom wojskowym oficjalnego pełnienia funkcji bojowych za granicą, Republika Weimarska wysłała doradców do Chin. Niemieccy doradcy wojskowi, tacy jak [[Max Bauer]], [[Hans von Seeckt]] i [[Alexander von Falkenhausen]], odegrali kluczową rolę w procesie modernizacji Narodowej Armii Rewolucyjnej w latach 1927–1937. Niemy kontynuowali działania swoich radzieckich poprzedników, intensyfikując szkolenia wojskowe i pozyskiwanie nowoczesnego uzbrojenia dla Narodowej Armii Rewolucyjnej. Ponadto ściśle współpracowali Chińczykami na polu reorganizacji ich sił zbrojnych na wzór niemiecki, poprzez utworzenie połączonych sił zbrojnych, które miały na celu integrację działań [[piechota|piechoty]], [[artyleria|artylerii]], [[czołg]]ów i [[samolot]]ów na polu bitwy. Nie udało im się jednak nakłonić Chińczyków do rezygnacji z masowego poboru niepiśmiennych chłopów, których problemy z [[dyscyplina wojskowa|dyscypliną]] miały negatywny wpływ na procesy modernizacyjne armii. Niemieckie wsparcie miało ogromne znaczenie dla rozwoju Narodowej Armii Rewolucyjnej i dało jej przywódcom pewność siebie w podejmowaniu działań, najpierw przeciwko komunistom, a później agresji japońskiej{{odn|Nasca|2013|s=10–12}}.

=== Ekspedycja północna (1926–1928) ===
{{główny artykuł|Ekspedycja północna}}
Ekspedycja północna była pierwszą [[kampania (wojsko)|kampanią wojenną]] rozpoczętą przez Narodową Armię Rewolucyjną w lipcu 1926 roku, której celem było pokonanie watażków rządu Beiyang i zjednoczenie Chin pod rządami nacjonalistów. Ekspedycją dowodził generalissimus Czang Kaj-szek, który zyskał na znaczeniu po objęciu stanowiska dowódcy Akademii Wojskowej w Whampoa{{odn|Taylor|2009|s=41}}.

Początkowo wspierana przez zjednoczony front z Komunistyczną Partią Chin i radzieckimi doradcami, takimi jak [[Michaił Borodin]] i [[Wasilij Blücher]]{{odn|Wilbur|1983|s=14}}, Narodowa Armia Rewolucyjna posuwała się na północ od [[Kanton (Chiny)|Kantonu]], szybko pokonując watażków z [[Zhili]] i [[Hunan]]u, w tym [[Wu Peifu]] i [[Sun Chuanfang]]a{{odn|Jowett|2014|s=25–26}}.

Jednak wkrótce pojawiły się wewnętrzne podziały w Kuomintangu. W kwietniu 1927 roku Czang nakazał przeprowadzenie czystki wśród komunistów w [[Szanghaj]]u – wydarzenie znane jako [[masakra szanghajska]] – co oznaczało upadek 1 Frontu Zjednoczonego i formalny rozłam między lewicową a prawicową frakcją partii{{odn|Ebrey|2023|s=295–296}}.

Czang tymczasowo ustąpił, ale na początku 1928 roku ponownie objął przywództwo i wznowił drugą fazę kampanii. W połowie 1928 roku Narodowa Armia Rewolucyjna – wzmocniona przez sprzymierzonych watażków, w tym [[Yan Xishan]]a i [[Feng Yuxiang]]a – pokonała armię Beiyangu i zbliżyła się do [[Pekin]]u. Gdy ich siły się zbliżyły, [[Mandżuria|mandżurski]] watażka [[Zhang Zuolin]] został zamordowany przez japońską [[Armia Kwantuńska|Armię Kwantuńską]], a jego syn [[Zhang Xueliang]] wkrótce ogłosił wierność rządowi w [[Nankin]]ie{{odn|Kwong|2017|s=195–200}}.

Kampania zakończyła się w grudniu 1928 roku, kiedy północno-wschodnie Chiny oficjalnie zaakceptowały rządy nacjonalistów, skutecznie jednocząc Chiny pod rządami nacjonalistów i zapoczątkowując Dekadę Nankińską{{odn|Wilbur|1983|s=185}}.

Pomimo nominalnego sukcesu, prawdziwa centralizacja pozostawała w dużej mierze fikcją. Wielu byłych watażków zachowało regionalną władzę i autonomię, siejąc ziarno pod przyszłe konflikty wewnętrzne{{odn|Worthing|2016|s=112}}.

=== Dekada Nankińska ===
Po zakończeniu ekspedycji północnej nadmiernie rozrośnięta Narodowa Armia Rewolucyjna wymagała redukcji liczebności przez masową [[demobilizacja|demobilizację]]. Czang Kaj-szek wypowiedział wtedy słynne słowa: ''żołnierze są jak woda – zdolni zarówno do uniesienia państwa, jak i jego zatopienia''. Oficjalne dane w tamtym czasie podawały liczbę 1 502 000 żołnierzy pod bronią, choć tylko 224 000 z nich znajdowało się pod bezpośrednią kontrolą Czang Kaj-szeka. Czang Kaj-szek przyznał później, że kontrolował ponad 500 000 żołnierzy, podczas gdy Feng Yuxiang, którego oficjalna liczba żołnierzy wynosiła 269 000, prawdopodobnie dowodził siłami ok. 600 000 ludzi. Zatem całkowita siła NRA wynosiła prawdopodobnie bliżej dwóch milionów ludzi{{odn|Van de Ven|2003|s=132–133}}.

W trakcie ekspedycji północnej Kuomintang utworzył również regionalne rady polityczne. Chociaż rady te teoretycznie podlegały centralnej władzy politycznej w Nankinie, w praktyce działały autonomicznie i utrzymywały własne siły zbrojne. [[Feng Yuxiang]] kontrolował radę [[Kaifeng]]u, Yan Xishan nadzorował radę [[Taiyuan]]u, a klika [[Guangxi]] kontrolowała dwie oddzielne rady w [[Wuhan]]ie i [[Pekin|Beipingu]], kierowane odpowiednio przez [[Li Zongren]]a i [[Bai Chongxi]]. [[Li Jishen]], kolejna postać związana z Guangxi, luźno nadzorował radę w Kantonie, podczas gdy szósta rada podlegała Zhang Xueliangowi w [[Shenyang|Mukden]]ie{{odn|Van de Ven|2003|s=133}}.

Stając przed dylematem, jak zarządzać tymi konkurującymi ośrodkami władzy, Czang miał dwie opcje strategiczne: stopniowo centralizować władzę lub działać szybko i zdecydowanie. Wierny duchowi ekspedycji, której celem było wyeliminowanie militaryzmu i regionalizmu, wybrał natychmiastową centralizację. Pod pretekstem demobilizacji, Czang rozpoczął systematyczne ograniczanie siły militarnej dowódców regionalnych, jednocześnie rozszerzając i konsolidując własną władzę{{odn|Van de Ven|2003|s=133}}.

W lipcu 1928 roku zwołano konferencje finansowe w celu skoordynowania działań demobilizacyjnych, a zarówno dowódcy wojskowi, jak i urzędnicy cywilni wyrazili poparcie dla redukcji liczebności wojsk. Czang formalnie wezwał do redukcji armii do 65 [[dywizja|dywizji]] i dążył do zbudowania politycznego konsensusu w sprawie zniesienia rad wojskowych. Ta inicjatywa zaniepokoiła przywódców regionalnych, a Li Zongren zauważył później, że plan Czang Kaj-szeka wydawał się celowo tak zaprojektowany, aby wywołać reakcję – dając mu uzasadnienie do neutralizacji rywali{{odn|Van de Ven|2003|s=134–137}}.

=== Wojna na Równinach Centralnych (1929–1930) ===
[[Plik:NRA Generals Northern Expedition1.jpg|thumb|Generałowie Narodowej Armii Rewolucyjnej w Pekinie po ekspedycji północnej]]
{{główny artykuł|Wojna na Równinach Centralnych}}
W lutym 1929 roku napięcia zaostrzyły się, gdy klika Guangxi odsunęła gubernatora Hunan mianowanego przez Czanga od władzy. Czang nie tolerował tego rodzaju działań i rozpoczął przygotowania do wojny, podczas gdy Feng został przekupiony ofertami dużych terenów w Szantungu w zamian za zachowanie neutralności. Inni północnochińscy przywódcy również zostali przekupieni w zamian za bezczynność, aby Czang mógł skupić się wyłącznie na armiach w [[Wuhan]]ie{{odn|Jowett|2017|s=48}}.

11 maja Armia Centralna dowodzona przez Czang Kaj-szeka rozpoczęła serię generalnych ofensyw przeciwko Yan Xishanowi i Fengowi Yuxiangowi. Podążając wzdłuż linii kolejowej Longhai, Armia Centralna pomaszerowała na zachód z Xuzhou, docierając do przedmieść [[Kaifeng]]u w prowincji Henan 16 maja. Armia Północno-Zachodnia, najsilniejsza w koalicji antyczangowskiej, rozbiła Armię Centralną dowodzoną przez [[Chen Cheng]]a w Gansu do końca maja, a sam Czang Kaj-szek ledwo uniknął schwytania{{odn|Worthing|2016|s=136}}. Armia Północno-Zachodnia nie mogła jednak wykorzystać tego zwycięstwa, ponieważ Armia Shanxi nie była w stanie przybyć na czas, aby zadać Armii Centralnej ostateczny cios. Mając sojuszników Czanga w sąsiedniej prowincji Gansu, Armia Północno-Zachodnia była zmuszona przejść do defensywy. W Kaifengu Armia Północno-Zachodnia odparła ataki sił Czang Kaj-szeka, zadając im ciężkie straty. Połączone siły Armii Shanxi i Armii Północno-Zachodniej stoczyły później największą bitwę wojny, atakując Xuzhou, w którym obie strony poniosły łączne straty przekraczające 200 000 ludzi. Armia Shanxi wycofała się z [[Jinan]]u i poniosła dalsze straty podczas przeprawy przez Żółtą Rzekę. Brak koordynacji między siłami koalicji antyczangowskiej był początkiem zmiany sytuacji na korzyść rządu w Nankinie{{odn|Worthing|2016|s=132–135}}.

Na południu Armia Guangxi dowodzona przez Li Zongrena i Bai Chongxi ruszyła na północ i zdobyła Yueyang, ale siłom Czang Kajang udało się odciąć je od tyłu, ostatecznie zmuszając do wycofania się na pozycje wyjściowe. W Szantungu Armia Shanxi zdobyła Jinan 25 czerwca. Po pokonaniu Armii Guangxi w Hunanie, rząd nankiński podjął decyzję o rozpoczęciu wielkiej [[kontrofensywa|kontrofensywy]] przeciwko armii Shanxi w Szantungu. Wymaszerowując z [[Qingdao]], siły Czanga odbiły Jinan 15 sierpnia. Armia Centralna zgromadziła następnie wojska w prowincjach Gansu i Shaanxi, rozpoczynając ostateczną ofensywę przeciwko Armii Północno-Zachodniej, która trwała od końca sierpnia do początku września{{odn|Worthing|2016|s=132–135}}.

18 września Zhang Xueliang i Armia Północno-Wschodnia porzucili dotychczasową neutralność i zadeklarowali swoje poparcie dla Czanga. Kilka dni później Armia Północno-Wschodnia wkroczyła na Nizinę Północnochińską przez Przełęcz Shanhai i po dwóch dniach zdobyła Pekin. Armia Shanxi wycofała się na północ od Żółtej Rzeki, podczas gdy Armia Północno-Zachodnia załamała się, gdyż [[morale]] koalicji antyczangowskiej podupadło. 4 listopada Yan Xishan i Feng Yuxiang ogłosili rezygnacje ze wszystkich stanowisk, co skutecznie zakończyło działania wojenne i położyło ostateczny kres zmaganiom regionalnych watażków z rządem w Nankinie{{odn|Worthing|2016|s=136}}.

=== Kampanie okrążające (1929–1934) ===
{{główny artykuł|Chińska Republika Rad}}
Zaraz po zakończeniu ekspedycji północnej, jeszcze przed rozgromieniem watażków na Równinach Centralnych, Czang Kaj-szek rozpoczął wysiłki mające na celu eliminację rosnącej obecności [[komunizm|komunistów]] na chińskiej prowincji. W latach 1929–1934 rząd nacjonalistyczny rozpoczął serię zakrojonych na szeroką skalę operacji wojskowych, znanych jako kampanie okrążające, w celu zniszczenia kontrolowanych przez komunistów baz rewolucyjnych, zwłaszcza Rady Jiangxi-Fujian i Rady Eyuwan{{odn|Hsu|2012|s=6}}.

Pierwsza fala kampanii rozpoczęła się od ofensyw regionalnych wymierzonych w mniejsze rady, takie jak jak te w [[Honghu]], Hunan–Jiangxi i Hubei–Henan–Shaanxi. Wczesne próby były słabo skoordynowane i często opierały się na siłach lokalnych watażków, co skutkowało wielokrotnymi porażkami bardziej mobilnej i doświadczonej Chińskiej Armii Czerwonej{{odn|Opper|2020|loc=Chapter 3}}. W Honghu komunistyczni dowódcy, tacy jak [[He Long]] i [[Duan Dechang]], skutecznie odparli liczne ataki w latach 1930 i 1931, pomimo znacznej przewagi liczebnej Narodowej Armii Rewolucyjnej{{odn|Military History Research Department|2000}}.

Kulminacją było pięć głównych kampanii przeciwko Radzie Kiangsi w latach 1930–1934. Pierwsze cztery zostały odparte przez Chińską Armię Czerwoną pod dowództwem [[Mao Zedong]]a i [[Zhu De]], którzy stosowali taktykę [[wojna partyzancka|partyzancką]] i [[wojna manewrowa|manerową]]. Piąta kampania, rozpoczęta w 1933 roku pod kierownictwem niemieckich doradców wojskowych wprowadziła jednak strategię [[blokhauz]]ów i [[taktyka spalonej ziemi|taktykę spalonej ziemi]]{{odn|Hsu|2012|s=137}}. Przytłaczająca przewaga liczebna i nowoczesne umocnienia ostatecznie pozwoliły nacjonalistom przebić się, zmuszając komunistów do opuszczenia bazy w październiku 1934 roku i rozpoczęcia [[Długi Marsz|Długiego Marszu]]{{odn|Opper|2020|loc=Section V: CCP Territorial Control}}.

Rada Eyuwan również przetrwała pięć kampanii w latach 1930–1934. Chociaż komuniści stawiali opór podczas pierwszych trzech, zostali ostatecznie wyparci przez siły nacjonalistyczne stosujące brutalną taktykę spalonej ziemi w czwartej i piątej ofensywie{{odn|Rowe|2007|s=317}}. Pomimo tych niepowodzeń, resztki Chińskiej Armii Czerwonej, takie jak 25 Armia pod dowództwem [[Xu Haidong]]a, kontynuowały opór partyzancki i później połączyły się z głównymi siłami komunistycznymi podczas Długiego Marszu{{odn|Benton|1992|s=319}}.

Chociaż nacjonalistom ostatecznie udało się zlikwidować komunistyczne bazy do 1934 roku, ich zwycięstwa były tymczasowe. Kampanie pokazały zarówno słabość, jak i odporność sił komunistycznych, które w kolejnych latach powróciły silniejsze.

=== II wojna chińsko-japońska ===
[[Plik:NRA anti-Japanese war poster.jpg|thumb|left|Chiński plakat propagandowy przedstawiający Narodową Armię Rewolucyjną w walce z Japończykami]]
{{główny artykuł|Wojna chińsko-japońska (1937–1945)}}
[[Wojna chińsko-japońska (1937–1945)|II wojna chińsko-japońska w latach 1937–1945]] była najważniejszą batalią Narodowej Armii Rewolucyjnej, która walczyła z siłami inwazyjnymi Cesarstwa Japonii na rozległych obszarach Chin. Pod dowództwem [[generalissimus]]a Czang Kaj-szeka Narodowa Armia Rewolucyjna poniosła główny ciężar oporu Chin przeciwko zewnętrznej agresji, szczególnie w początkowych latach, gdy siły komunistyczne były jeszcze stosunkowo niewielkie.

Wojna rozpoczęła się po [[incydent na moście Marco Polo|incydencie na moście Marco Polo]] w pobliżu Pekinu w lipcu 1937 roku, który doprowadził do pełnoskalowej japońskiej inwazji na północne Chiny. Pomimo słabego wyposażenia i wewnętrznego rozbicia, Narodowa Armia Rewolucyjna stawiała zacięty opór w ważnych bitwach, takich jak [[bitwa o Szanghaj]], [[bitwa o Nankin]] i [[bitwa pod Tai’erzhuang]]{{odn|Jowett|2017|s=15–16}}. W Szanghaju elitarne jednostki Narodowej Armii Rewolucyjnej, w tym dywizje wyszkolone przez Niemców, toczyły wielomiesięczne walki uliczne, próbując zaimponować mocarstwom zagranicznym i uzyskać wsparcie dyplomatyczne{{odn|Jowett|2017|s=161–162}}. Obrona Szanghaju, jak i Nankinu została ostatecznie pokonana, co doprowadziło do [[masakra nankińska|masakry w Nankinie]], podczas której japońskie wojska dopuściły się licznych okrucieństw{{odn|Taylor|2009|s=68–70}}.

[[Plik:Chinese Soldier with ZB-26.png|thumb|Żołnierze Narodowej Armii Rewolucyjnej w Szanghaju]]
[[Plik:Vickers Tank China.png|thumb|[[Czołg lekki]] [[Vickers E]] Narodowej Armii Rewolucyjnej zdobyty przez Japończyków]]
[[Plik:T-26 Tanks at Hunan.jpg|thumb|Czołgi [[T-26]] na wyposażeniu Narodowej Armii Rewolucyjnej]]
[[Plik:SFH18 China.png |thumb|Niemiecka haubica [[15 cm sFH 18]] w oddziałach artylerii polowej Narodowej Armii Rewolucyjnej]]
Po upadku Nankinu Narodowa Armia Rewolucyjna ponownie ustanowiła swoją kwaterę główną w [[Chongqing]]u, który pełnił funkcję tymczasowej stolicy w czasie wojny do 1945 roku. Pomimo że starcia konwencjonalne stawały się coraz trudniejsze ze względu na japońską przewagę powietrzną i mobilność, Narodowa Armia Rewolucyjna zachowała kontrolę nad znaczną częścią zachodnich i środkowych Chin. Odniosła też kilka kluczowych zwycięstw, zwłaszcza pod Tai’erzhuang w 1938 roku oraz w obronie [[Changsha]] podczas licznych japońskich ofensyw{{odn|Van de Ven|2003|s=10, 14}}.

Chinki również wnosiły wkład w wysiłek wojenny Narodowej Armii Rewolucyjnej poprzez jednostki kobiece, takie jak [[Batalion Kobiecy Guangxi]], wspierany przez [[Song Meiling]], żonę Czanga{{odn|Chung|2005}}{{odn|Women of China|2001}}.

Pomimo wewnętrznych wyzwań politycznych, Narodowa Armia Rewolucyjna wcieliła w swoje szeregi wiele sił regionalnych i prowincjonalnych armii. Wraz z rozszerzaniem się japońskiej okupacji na chińskie wybrzeże, partyzantka i operacje nieregularne zyskiwały na znaczeniu. Jednak słabości [[logistyka|logistyczne]], niedostatek nowoczesnego uzbrojenia i rozdrobniona struktura dowodzenia utrudniały prowadzenie długotrwałych ofensyw. Brak scentralizowanej dyscypliny doprowadził również do takich problemów jak [[korupcja]], przymusowe zatrudnianie ludności wiejskiej do budowania umocnień polowych i problemy logistyczne{{odn|Van de Ven|2003|s=19}}.

Od 1938 roku pomoc zagraniczna pomagała w poprawie potencjału Narodowej Armii Rewolucyjnej. Początkowo Związek Radziecki wspierał Chiny sprzętem, szkoleniem i lotnikami-ochotnikami na mocy [[chińsko-radziecki pakt o nieagresji (1937)|chińsko-radzieckiego paktu o nieagresji]]{{odn|Van de Ven|2003|s=14}}. Od 1941 roku [[Stany Zjednoczone]] stały się głównym sponsorem Narodowej Armii Rewolucyjnej poprzez program [[Lend-Lease Act|Lend-Lease]], chociaż wsparcie to było skomplikowane przez napięte stosunki między generałem Czangiem a amerykańskimi dowódcami, zwłaszcza generałem [[Joseph Stilwell|Josephem Stilwellem]]{{odn|Taylor|2009|s=277–292}}. Podczas gdy Stilwell został mianowany szefem sztabu Czanga i nadzorował działania szkoleniowe zmodernizowanych jednostek Narodowej Armii Rewolucyjnej (znanych jako „X Force”), często ścierał się z chińskim przywództwem w sprawie strategii i kontroli. Rząd USA groził odcięciem pomocy dla Chin, jeśli Chińczycy nie przekażą dowództwa nad wszystkimi siłami chińskimi Stanom Zjednoczonym. Czang zwlekał ze spełnieniem amerykańskiego żądania, twierdząc, że będzie to czyniło równym politykom [[kolaboracja pod okupacją japońską podczas II wojny światowej|kolaborującym z Japończykami]]{{odn|Taylor|2009|s=277–292}}. Ostatecznie jednak pod koniec [[II wojna światowa|II wojny światowej]] wpływ USA na sprawy wojskowe Chin był większy niż jakiegokolwiek mocarstwa zagranicznego w XX wieku, a amerykański personel służył w chińskiej armii na każdym szczeblu, włącznie z [[szef sztabu|szefem sztabu]], kierownictwem Chińskiej Rady Produkcji Wojennej i Rady Transportu. Sir [[George Sansom]], [[Wielka Brytania|brytyjski]] dyplomata w USA, doniósł, że wielu amerykańskich oficerów uważało monopol USA na handel z Dalekim Wschodem za należną nagrodę za [[wojna na Pacyfiku|walkę na Pacyfiku]]{{odn|Lanxin|1995|s=22–24}}, z czym zgadzali się wysoko postawieni urzędnicy amerykańscy{{odn|Krenn|1998|s=171–172, 347}}.

Podczas [[kampania birmańska|kampanii birmańskiej]] oddziały Narodowej Armii Rewolucyjnej stanowiły trzon [[Chińskie Siły Ekspedycyjne|Chińskich Sił Ekspedycyjnych]] (chiń. 中國遠征軍) w [[Indie Brytyjskie|Indiach]] i północnej [[Birma Brytyjska|Birmie]]. Pod dowództwem generała [[Sun Liren]]a siły te zdołały odzyskać kluczowe obszary i zabezpieczyć [[Droga Ledo|Drogę Ledo]], kluczową linię zaopatrzeniową do Chin{{odn|Van de Ven|2003|s=19}}. Odbicie północnej Birmy i ostateczne połączenie z siłami stacjonującymi w [[Junnan]]ie pod dowództwem generała [[Wei Lihuang]]a przywróciło zaopatrzenie lądowe Chongqingowi pod koniec 1944 roku.

[[Plik:Sherman Tank China.png |thumb|Czołg [[M4 Sherman]] Narodowej Armii Rewolucyjnej w Birmie]]
Jedną z najbardziej ambitnych kampanii Narodowej Armii Rewolucyjnej była kontrofensywa podczas japońskiej [[operacja Ichi-gō|operacji Ichi-gō]] w latach 1944–1945. Chociaż Japończycy początkowo odnosili sukcesy, Narodowa Armia Rewolucyjna wstrzymała dalsze postępy w połowie 1945 roku i rozpoczęła odzyskiwanie terytoriów w Hunanie i Guangxi{{odn|Van de Ven|2003|s=20}}.

W trakcie wojny z Japończykami Narodowa Armia Rewolucyjna poniosła ogromne straty, w tym około 750 000 zabitych w walce{{odn|Van de Ven|2003|s=20}}. Jej poświęcenie w znacznym stopniu przyczyniło się do unieruchomienia znacznej części armii japońskiej, co z kolei odciążyło siły alianckie na Pacyfiku. Niemniej jednak, wewnętrzne spory, rozdrobnienie władzy i powojenne rozczarowanie stworzyły podwaliny pod wznowienie konfliktu wewnętrznego z komunistami.

=== Przekształcenie w Siły Zbrojne Republiki Chińskiej ===
Pod koniec wojny domowej, zgodnie z [[Konstytucja Republiki Chińskiej|Konstytucją Republiki Chińskiej]] z 1947 roku, Narodowa Armia Rewolucyjna została formalnie rozwiązana, a jej oddziały zreorganizowano w ramach nowo utworzonych Sił Zbrojnych Republiki Chińskiej<ref name="totallyhistory"/>.

Większość jednostek lądowych Narodowej Armii Rewolucyjnej została przekształcona w Armię Republiki Chińskiej, a dawny komponent żandarmerii wojskowej przekształcono w Żandarmerię Wojskową Republiki Chińskiej. Siły Powietrzne i Wojska Obrony Powietrznej zostały połączone, tworząc [[Siły Powietrzne Republiki Chińskiej]]. Razem z [[Zhonghua Minguo Haijun|Marynarką Wojenną Republiki Chińskiej]] formacje te tworzą do dziś [[siły zbrojne]] [[państwo nieuznawane|częściowo uznawanej]] [[Republika Chińska|Republiki Chińskiej]] na [[Tajwan (wyspa)|Tajwanie]]<ref name="totallyhistory"/>.

== Stopnie ==
=== Stopnie oficerskie ===
{| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;"
|- bgcolor="#CCCCCC" style="text-align:center;"
! Grupa
! colspan="5" | Generałowie
! colspan="3" | Oficerowie starsi
! colspan="4" | Oficerowie młodsi
|- style="text-align:center;"
| Przed 1929{{odn|尚融|2018|s=154}}
|
| colspan="2" | [[Plik:ROCA OF-09(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-08(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-07(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-06(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-05(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-04(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-03(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-02(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-01(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA WO(Early_1929).png|100px]]
|- style="text-align:center;"
| 1929–1936{{odn|尚融|2018|s=154}}
|
| colspan="2" |[[Plik:ROCA OF-09(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-08(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-07(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-06(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-05(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-04(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-03(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-02(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OF-01(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA WO(1929-1936).png|100px]]
|- style="text-align:center;"
| 1936–1946{{odn|Mollo|2001|s=192}}<ref>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20171017182944/http://dailyinfographics.eu/world-war-2-allied-officers-rank-insignia/ |autor = |tytuł = World War 2 Allied Officers Rank Insignia |data = 15.06.2015 |opublikowany = Daily Infographics |język = en |data dostępu = 2025-07-21}}</ref>
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-10 (1928).svg|100px]]
| colspan="2" | [[File:Tiwan-Army-OF-9 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-8 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-7 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-5 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-4 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-3 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-2 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-1b (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OF-1a (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-WO (1928).svg|100px]]
|- style="text-align:center;"
|Nazwa
| {{k|zh|特級上將}}<br />''Tèjí shàngjiàng''
| {{k|zh|一級上將}}<br />''Yījí shàngjiàng''
| {{k|zh|二級上將}}<br />''Èrjí shàngjiàng''
| {{k|zh|中將}}<br />''Zhōngjiàng''
| {{k|zh|少將}}<br />''Shàojiàng''
| {{k|zh|上校}}<br />''Shàngxiào''
| {{k|zh|中校}}<br />''Zhōngxiào''
| {{k|zh|少校}}<br />''Shàoxiào''
| {{k|zh|上尉}}<br />''Shàngwèi''
| {{k|zh|中尉}}<br />''Zhōngwèi''
| {{k|zh|少尉}}<br />''Shàowèi''
| {{k|zh|准尉}}<br />''Zhǔnwèi''
|-
|}

=== Pozostałe stopnie ===
{| style="border:1px solid #8888aa; background-color:#f7f8ff; padding:5px; font-size:95%; margin: 0px 12px 12px 0px;"
|- bgcolor="#CCCCCC" style="text-align:center;"
! Grupa
! colspan="3" | Podoficerowie
! colspan="3" | Szeregowcy
|- style="text-align:center;"
| Przed 1929{{odn|尚融|2018|s=154}}
| [[Plik:ROCA OR-06(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-05(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-04(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-03(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-02(Early_1929).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-01(Early_1929).png|100px]]
|- style="text-align:center;"
| 1929–1936{{odn|尚融|2018|s=154}}
| [[Plik:ROCA OR-06(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-05(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-04(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-03(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-02(1929-1936).png|100px]]
| [[Plik:ROCA OR-01(1929-1936).png|100px]]
|- style="text-align:center;"
| 1936–1946{{odn|Mollo|2001|s=192}}
| [[Plik:Tiwan-Army-OR-6 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OR-5 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OR-4 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OR-3 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OR-2 (1928).svg|100px]]
| [[Plik:Tiwan-Army-OR-1 (1928).svg|100px]]
|- style="text-align:center;"
| Nazwa
| {{k|zh|上士}}<br />''Shàngshì''
| {{k|zh|中士}}<br />''Zhōngshì''
| {{k|zh|下士}}<br />''Xiàshì''
| {{k|zh|上等兵}}<br />''Shàngděngbīng''
| {{k|zh|一等兵}}<br />''Yīděngbīng''
| {{k|zh|二等兵}}<br />''Èrděngbīng''
|}

== Wyposażenie ==
[[Plik:Cecil Beaton Photographs- General IB2789C.jpg|thumb|Oddział Narodowej Armii Rewolucyjnej z niemieckim wyposażeniem, w charakterystycznych [[Stahlhelm|hełmach M35]] maszeruje przez [[Chengdu]], 1944]]
[[Plik:US equipped Chinese Army in India marching.jpg|thumb|Oddział Narodowej Armii Rewolucyjnej umundurowany i wyposażony według regulaminu armii amerykańskiej, Indie 1943]]
Ze względu na niezwykle burzliwą historię w Chin w pierwszej połowie XX wieku i często zmieniające się sojusze uzbrojenie i wyposażenie Narodowej Armii Rewolucyjnej było bardzo zróżnicowane.

Większość broni Narodowej Armii Rewolucyjnej była produkowana w arsenałach [[Hanyang]], [[Taiyuan]] i [[Guandong]]. Regularne dywizje prowincjonalne używały starych [[karabin Hanyang 88|karabinów Hanyang 88]] jeszcze z czasów [[dynastia Qing|dynastii Qing]], podczas gdy dywizje centralne były wyposażone w znacznie nowocześniejsze [[karabin Czang Kaj-szeka|karabiny Czang Kaj-szeka]]. Pozostała indywidualna broń palna była importowana głównie z Niemiec<ref name="totallyhistory"/>.

Lepiej wyposażone oddziały piechoty używały [[lekki karabin maszynowy|lekkiego karabinu maszynowego]], który był chińską kopią [[Czechosłowacja|czechosłowackiego]] [[Karabin maszynowy ZB vz. 26|karabinu ZB vz. 26]] kal. 7,92 mm. W dywizjach centralnych obecne były również [[III Republika Francuska|francuskie]] i [[Belgia|belgijskie]] karabiny maszynowe<ref name="totallyhistory"/>.

W Chinach były produkowane [[ciężki karabin maszynowy|ciężkie karabiny maszynowe]] Typ 24, kopie niemieckich [[karabin maszynowy MG08|karabinów maszynowych MGO8]]<ref name="totallyhistory"/>. Na początku lat 30. Chińczycy zakupili także pewną ilość [[II Rzeczpospolita|polskich]] [[karabin maszynowy wz. 30|karabinów maszynowych wz. 30]], kopii amerykańskiego [[karabin maszynowy Browning M1917|Browninga M1917]], [[Dania|duńskich]] [[Karabin maszynowy Madsen M1903|karabinów maszynowych Madsen]] i [[Szwajcaria|szwajcarskich]] [[karabin maszynowy SIG Neuhausen KE-7|SIG Neuhausen KE-7]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://en.topwar.ru/186277-kitajskie-zenitnye-pulemety-v-japono-kitajskoj-vojne.html |tytuł = Chinese anti-aircraft machine guns in the Sino-Japanese War |autor = Linnik Sergey |opublikowany = Top War |data = 25.08.2021 |język = en |data dostępu = 2025-07-25}}</ref>.

W trakcie II wojny światowej najlepsze jednostki Narodowej Armii Rewolucyjnej korzystały ze sprzętu wojskowego, który w ramach programu Lend-Lease dostarczał Chinom Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. W okresie powojennym ok. 5% oddziałów Narodowej Armii Rewolucyjnej nosiło umundurowanie i wyposażenie [[United States Army|armii amerykańskiej]]<ref>{{YouTube|xhtMKjYsjtQ|【黃埔建軍百年】國共內戰時，國軍到底穿什麼軍服?}}</ref>.

Niektóre jednostki Narodowej Armii Rewolucyjnej zostały wyposażone w [[miecz]]e i [[włócznia|włócznie]], z których korzystały głównie oddziały muzułmańskie<ref name="totallyhistory"/>.

== Przypisy ==
{{przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Benton |imię = Gregor |tytuł = Mountain Fires: The Red Army's Three-year War in South China |wydawca = University of California Press |miejsce = |rok = 1992 |isbn = |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Chung |imię = Mary Keng Mun |tytuł = Chinese Women in Christian Ministry: An Intercultural Study |wydawca = Peter Lang |miejsce = |rok = 2005 |isbn = 978-0-8204-5198-5 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Ebrey |imię = Patricia Buckley |tytuł = The Cambridge Illustrated History of China |wydawca = Cambridge University Press |miejsce = |rok = 2023 |isbn = |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Hsu |imię = Wilbur W. |tytuł = Survival Through Adaptation: The Chinese Red Army and the Extermination Campaigns, 1927–1936 |wydawca = Combat Studies Institute Press |miejsce = Fort Leavenworth, Kansas |rok = 2012 |isbn = |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Jowett |imię = Philip S. |tytuł = The Armies of Warlord China 1911–1928 |miejsce = Atglen, Pennsylvania: |wydawca = Schiffer Publishing |rok = 2014 |isbn = 9780764343452 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Jowett |imię = Philip S. |tytuł = The Bitter Peace: Conflict in China 1928–37 |wydawca = Amberley |miejsce = Gloucester, UK |rok = 2017 |isbn = 978-1-4456-5192-7 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Krenn |imię = Michael L. |tytuł = Race and U.S. Foreign Policy from 1900 Through World War II |wydawca = Taylor and Francis |miejsce = |rok = 1998 |isbn = 9780815329572 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Kwong |imię = Chi Man |tytuł = War and Geopolitics in Interwar Manchuria |wydawca = Brill |miejsce = Leiden |rok = 2017 |isbn = 9789004339125 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Lanxin |imię = Xiang |tytuł = Recasting the Imperial Far East: Britain and America in China, 1945-1950 |wydawca = M.E. Sharpe |miejsce = |rok = 1995 |isbn = 1563244608 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Mollo |imię =  Andrew |tytuł = The Armed Forces of World War II: Uniforms, Insignia & Organisation |miejsce = Leicester |wydawca = Silverdale books |rok = 2001  |isbn = 1-85605-603-1 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |url = https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA601601.pdf |nazwisko = Nasca |imię = David |tytuł = Western Influence on the Chinese National Revolutionary Army from 1925 to 1937 |wydawca = United States Marine Corps Command and Staff College. Marine Corps University |miejsce = Quantico, Virginia |rok = 2013 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Opper |imię = Marc |tytuł = People's Wars in China, Malaya, and Vietnam |wydawca = University of Michigan Press |miejsce = Ann Arbor |rok = 2020 |isbn = |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Rowe |imię = William T. |tytuł = Crimson Rain: Seven Centuries of Violence in a Chinese County |wydawca = Stanford University Press |miejsce = |rok = 2007 |isbn = |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Taylor |imię = Jay |tytuł = The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China |wydawca = Harvard University Press |miejsce = |rok = 2009 |isbn = 9780674033382 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Wilbur |imię = C. Martin |tytuł = The Nationalist Revolution in China, 1923–1928 |wydawca = Cambridge University Press |miejsce = Cambridge |rok = 1983 |isbn = 9780521318648 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Worthing |imię = Peter |tytuł = General He Yingqin: The Rise and Fall of Nationalist China |wydawca = Cambridge University Press |miejsce = Cambridge |rok = 2016 |isbn = 9781107144637 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Van de Ven |imię = Hans J. |tytuł = War and nationalism in China, 1925-1945 |wydanie = RoutledgeCurzon studies in the modern history of Asia |wydawca = RoutledgeCurzon |miejsce = London |rok = 2003 |isbn = 978-0-415-14571-8 |język = en |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = 尚融 |imię = 吳 |tytuł = 中國百年陸軍軍服1905~2018 |wydawca = 金剛出版事業有限公司 |rok = 2018 |isbn = 978-986-97216-1-5 |miejsce = Taiwan, ROC |język = zh |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |autor = Military History Research Department |tytuł = Complete History of the People's Liberation Army |wydawca = Military Science Publishing House |miejsce = Peking |rok = 2000 |isbn = 7-80137-315-4 |język = en |odn = {{odn/id|Military History Research Department|2000}}}}
* {{Cytuj książkę |autor = |tytuł = Women of China |wydawca = Foreign Language Press |rok = 2001 |język = en |odn = {{odn/id|Women of China|2001}}}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wojska lądowe]]
[[Kategoria:Wojsko chińskie]]
[[Kategoria:Historia Chin]]
[[Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1924]]
[[Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1947]]

title: Narodowa Armia Rewolucyjna · 國民革命軍

Państwo: Chiny

Pierwszy dowódca: Czang Kaj-szek


text:
# Muppety (film)
Muppety (ang. The Muppets) – amerykański musical familijno-komediowy. Siódmy film fabularny z występem muppetów. Reżyserem filmu jest James Bobin. Scenariusz napisali Nicholas Stoller i odtwórca głównej roli w filmie Jason Segel. Światowa premiera tego filmu miała miejsce 23 listopada 2011 roku. W Polsce premiera nastąpiła 20 stycznia 2012 roku.

## Fabuła
Bracia Walter i Gary – mieszkańcy Smalltown – są fanami muppetów, w szczególności Walter, który oglądał ich program przez całe dzieciństwo. Kiedy Gary wybiera się ze swoją dziewczyną Mary w podróż do Los Angeles, aby świętować ich dziesiątą rocznicę, zabierają ze sobą Waltera, by mógł zwiedzić studio, w którym w przeszłości kręcono The Muppet Show. Gdy odłącza się od wycieczki, aby obejrzeć biuro Kermita, przypadkiem odkrywa, że Tex Richman planuje zniszczyć studio a na jego miejscu ma stanąć szyb naftowy. Jedynym sposobem na uratowanie budynku jest zorganizowanie przedstawienia, podczas którego uda im się zebrać 10 milionów dolarów. Cała trójka odnajduje Kermita, który – początkowo sceptyczny – daje się namówić do odszukania pozostałych muppetów. Po zebraniu wszystkich razem dostają dwie godziny czasu antenowego na swój program pod warunkiem, że w wystąpi z nimi jakaś gwiazda. Ponieważ wszyscy, do których dzwoni Kermit, odmawiają udziału, porywają Jacka Blacka i organizują przedstawienie z jego udziałem. Pomimo pomocy ze strony innych znanych osób, które w trakcie trwania programu decydują się dołączyć do muppetów, nie udaje im się uzbierać wystarczającej ilości pieniędzy. Kiedy opuszczają studio, zostają przywitani przez wiwatujący tłum, co przekonuje ich, że mimo wszystko odnieśli oni sukces, gdyż po wielu latach rozłąki udało im się zorganizować wspaniałe przedstawienie.

## Obsada
- Jason Segel jako Gary
- Amy Adams	jako Mary
- Chris Cooper jako Tex Richman
- Jim Parsons jako Walter w ludzkiej postaci
- Jack Black jako on sam, terapeuta Zwierzaka na kursie kontroli gniewu oraz gwiazda The Muppet Show
- Rashida Jones jako Weronika, dyrektor stacji CDE
- Emily Blunt jako recepcjonistka Panny Piggy we Francji
- Alan Arkin jako pilot wycieczek w studiu muppetów
- Zach Galifianakis jako Hobo Joe, pierwszy gość na widowni w studiu
- Dave Grohl jako Animal, perkusista The Muppets
- Bill Cobbs jako dziadek
- Kristen Schaal jako prowadząca kurs kontroli gniewu
- Neil Patrick Harris jako on sam
- Whoopi Goldberg jako ona sama
- Selena Gomez jako ona sama
- Rico Rodriguez jako on sam
- John Krasinski jako on sam

Ze względu na ograniczenia czasowe z filmu usunięto wiele scen, w których wystąpili między innymi: Danny Trejo, Billy Crystal, Kathy Griffin, Mila Kunis, Ricky Gervais (widoczny podczas tańca finałowego, niewymieniony w czołówce), Wanda Sykes, Lady Gaga.

## Wersja polska
Opracowanie wersji polskiej: SDI Media Polska
Reżyseria: Wojciech Paszkowski
Dialogi: Jan Jakub Wecsile
Teksty piosenek: Michał Wojnarowski
Kierownictwo muzyczne: Agnieszka Tomicka
Kierownictwo produkcji: Beata Jankowska, Marcin Kopiec
W wersji polskiej udział wzięli:
- Paweł Podgórski – Gary
- Aneta Todorczuk-Perchuć – Mary (dialogi)
- Zofia Nowakowska – Mary (piosenki)
- Miłogost Reczek – Tex Richman
- Edyta Olszówka – Female TV Executive
- Radosław Popłonikowski – Jack Black
- Cezary Morawski – Hobo Joe
- Jacek Bończyk – Walter
- Michał Zieliński – Kermit Żaba/Panna Piggy/Krewetka Pepe
- Grzegorz Pawlak – Statler/Dr. Ząb
- Katarzyna Kwiatkowska – Pipeta
- Karol Wróblewski – Gonzo
- Jarosław Boberek – Waldorf/Miś Fozzie/Zwierzak
- Michał Meyer – Dr Bunsen Melonowicz/Szwedzki Kucharz
- Rafał Rutkowski – Orzeł Sam/Panna Poogy
- Wojciech Paszkowski – Marvin Suggs/Sierżant Floyd Pepper
- Arkadiusz Jakubik – Rowlf
- Jakub Szydłowski – Śmiertelny wujek
- Tomasz Steciuk – Chrobot
- Waldemar Barwiński – Skuter
- Andżelika Piechowiak – Janice

W pozostałych rolach:
- Anna Wodzyńska
- Olga Omeljaniec
- Bożena Furczyk
- Beata Łuczak
- Joanna Kudelska
- Julia Kołakowska
- Grzegorz Kwiecień
- Janusz Wituch
- Jacek Król
- Cezary Kwieciński
- Andrzej Chudy

Oraz chór w składzie:
- Anna Frankowska
- Olga Szomańska
- Anna Sochacka
- Adam Krylik
- Marcin Mroziński
- Łukasz Talik
- Katarzyna Pysiak
- Agnieszka Tomicka
- Anna Karwan
- Krzysztof Pietrzak
- Daniel Wojsa
- Mirön Leguouseèr

wikiname: plwiki

title: Muppety (film)

in_language: pl

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł             = Muppety
 |oryginalny tytuł  = The Muppets
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |alt grafiki       =
 |gatunek           = [[film przygodowy|przygodowy]]
[[Film familijny|familijny]]
[[film komediowy|komediowy]]
[[film muzyczny|musical]]
 |rok produkcji     =
 |data premiery     = [[23 listopada]] [[2011 w filmie|2011]]
[[20 stycznia]] [[2012]] (Polska)
 |kraj produkcji    = [[Stany Zjednoczone]]
 |język             = [[język angielski|angielski]]
 |czas trwania      =
 |reżyseria         = {{Link-interwiki|James Bobin|Q=Q5925685}}
 |scenariusz        = [[Jason Segel]],
{{Link-interwiki|Nicholas Stoller|Q=Q2624066}}
 |główne role       = [[Jason Segel]],
[[Chris Cooper]],
[[Amy Adams]]
 |muzyka            = [[Bret McKenzie]]
 |zdjęcia           = Don Burgess
 |scenografia       =
 |kostiumy          =
 |montaż            =
 |produkcja         = [[Jason Segel]],
David Hoberman,
Todd Lieberman,
Martin G. Baker,
John G. Scotti
 |wytwórnia         = [[Mandeville Films]]
[[Walt Disney Pictures]]
The Muppets Studio
 |dystrybucja       = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]]
 |budżet            =
 |przychody brutto  =
 |poprzednik        = ''[[Muppety z kosmosu]]'' (1999)
 |kontynuacja       = ''[[Muppety: Poza prawem]]'' (2014)
 |nagrody           =
 |commons           =
 |wikicytaty        =
 |www               =
}}
'''Muppety''' ({{W języku|en|The Muppets}}) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[film muzyczny|musical]] [[Film familijny|familijno]]-[[film komediowy|komediowy]]. Siódmy [[film fabularny]] z występem [[Muppety|muppetów]]. Reżyserem filmu jest {{Link-interwiki|James Bobin|Q=Q5925685}}. Scenariusz napisali {{Link-interwiki|Nicholas Stoller|Q=Q2624066}} i odtwórca głównej roli w filmie [[Jason Segel]]. Światowa premiera tego filmu miała miejsce 23 listopada 2011 roku. W Polsce premiera nastąpiła 20 stycznia 2012 roku.

== Fabuła ==
Bracia Walter i Gary – mieszkańcy Smalltown – są fanami [[muppety|muppetów]], w szczególności Walter, który oglądał ich program przez całe dzieciństwo. Kiedy Gary wybiera się ze swoją dziewczyną Mary w podróż do Los Angeles, aby świętować ich dziesiątą rocznicę, zabierają ze sobą Waltera, by mógł zwiedzić studio, w którym w przeszłości kręcono ''[[Muppet Show|The Muppet Show]]''. Gdy odłącza się od wycieczki, aby obejrzeć biuro [[Kermit Żaba|Kermita]], przypadkiem odkrywa, że Tex Richman planuje zniszczyć studio a na jego miejscu ma stanąć [[szyb naftowy]]. Jedynym sposobem na uratowanie budynku jest zorganizowanie przedstawienia, podczas którego uda im się zebrać 10 milionów dolarów. Cała trójka odnajduje Kermita, który – początkowo sceptyczny – daje się namówić do odszukania pozostałych muppetów. Po zebraniu wszystkich razem dostają dwie godziny czasu antenowego na swój program pod warunkiem, że w wystąpi z nimi jakaś gwiazda. Ponieważ wszyscy, do których dzwoni Kermit, odmawiają udziału, porywają [[Jack Black|Jacka Blacka]] i organizują przedstawienie z jego udziałem. Pomimo pomocy ze strony innych znanych osób, które w trakcie trwania programu decydują się dołączyć do muppetów, nie udaje im się uzbierać wystarczającej ilości pieniędzy. Kiedy opuszczają studio, zostają przywitani przez wiwatujący tłum, co przekonuje ich, że mimo wszystko odnieśli oni sukces, gdyż po wielu latach rozłąki udało im się zorganizować wspaniałe przedstawienie.

== Obsada ==
* [[Jason Segel]] jako '''Gary'''
* [[Amy Adams]]	jako '''Mary'''
* [[Chris Cooper]] jako '''Tex Richman'''
* [[Jim Parsons]] jako '''Walter''' w ludzkiej postaci
* [[Jack Black]] jako on sam, terapeuta Zwierzaka na kursie kontroli gniewu oraz gwiazda ''The Muppet Show''
* [[Rashida Jones]] jako Weronika, dyrektor stacji CDE
* [[Emily Blunt]] jako recepcjonistka Panny Piggy we Francji
* [[Alan Arkin]] jako pilot wycieczek w studiu muppetów
* [[Zach Galifianakis]] jako [[Hobo]] Joe, pierwszy gość na widowni w studiu
* [[Dave Grohl]] jako Animal, perkusista The Muppets
* [[Bill Cobbs]] jako dziadek
* [[Kristen Schaal]] jako prowadząca kurs kontroli gniewu
* [[Neil Patrick Harris]] jako on sam
* [[Whoopi Goldberg]] jako ona sama
* [[Selena Gomez]] jako ona sama
* [[Rico Rodriguez (aktor)|Rico Rodriguez]] jako on sam
* [[John Krasinski]] jako on sam

Ze względu na ograniczenia czasowe z filmu usunięto wiele scen, w których wystąpili między innymi: [[Danny Trejo]], [[Billy Crystal]], [[Kathy Griffin]], [[Mila Kunis]], [[Ricky Gervais]] (widoczny podczas tańca finałowego, niewymieniony w czołówce), {{Link-interwiki|Wanda Sykes|Q=Q237194}}, [[Lady Gaga]].

== Wersja polska ==
'''Opracowanie wersji polskiej''': [[SDI Media|SDI Media Polska]]
'''Reżyseria''': [[Wojciech Paszkowski]]
'''Dialogi''': [[Jan Jakub Wecsile]]
'''Teksty piosenek''': [[Michał Wojnarowski]]
'''Kierownictwo muzyczne''': [[Agnieszka Tomicka]]
'''Kierownictwo produkcji''': [[Beata Jankowska-Tzimas|Beata Jankowska]], [[Marcin Kopiec]]
'''W wersji polskiej udział wzięli''':
* [[Paweł Podgórski]] – '''Gary'''
* [[Aneta Todorczuk|Aneta Todorczuk-Perchuć]] – '''Mary''' (dialogi)
* [[Zofia Nowakowska (wokalistka)|Zofia Nowakowska]] – '''Mary''' (piosenki)
* [[Miłogost Reczek]] – '''Tex Richman'''
* [[Edyta Olszówka]] – '''Female TV Executive'''
* [[Radosław Popłonikowski]] – '''Jack Black'''
* [[Cezary Morawski]] – '''Hobo Joe'''
* [[Jacek Bończyk]] – '''Walter'''
* [[Michał Zieliński (aktor)|Michał Zieliński]] – '''Kermit Żaba'''/'''Panna Piggy'''/'''Krewetka Pepe'''
* [[Grzegorz Pawlak (aktor)|Grzegorz Pawlak]] – '''Statler'''/'''Dr. Ząb'''
* [[Katarzyna Kwiatkowska (aktorka)|Katarzyna Kwiatkowska]] – '''Pipeta'''
* [[Karol Wróblewski (aktor)|Karol Wróblewski]] – '''Gonzo'''
* [[Jarosław Boberek]] – '''Waldorf'''/'''Miś Fozzie'''/'''Zwierzak'''
* [[Michał Meyer]] – '''Dr Bunsen Melonowicz'''/'''Szwedzki Kucharz'''
* [[Rafał Rutkowski]] – '''Orzeł Sam'''/'''Panna Poogy'''
* [[Wojciech Paszkowski]] – '''Marvin Suggs'''/'''Sierżant Floyd Pepper'''
* [[Arkadiusz Jakubik]] – '''Rowlf'''
* [[Jakub Szydłowski]] – '''Śmiertelny wujek'''
* [[Tomasz Steciuk]] – '''Chrobot'''
* [[Waldemar Barwiński]] – '''Skuter'''
* [[Andżelika Piechowiak]] – '''Janice'''
'''W pozostałych rolach''':

* [[Anna Wodzyńska]]
* [[Olga Omeljaniec]]
* [[Bożena Furczyk]]
* [[Beata Łuczak]]
* [[Joanna Kudelska]]
* [[Julia Kołakowska]]
* [[Grzegorz Kwiecień]]
* [[Janusz Wituch]]
* [[Jacek Król]]
* [[Cezary Kwieciński]]
* [[Andrzej Chudy]]
'''Oraz chór w składzie''':

* [[Anna Frankowska]]
* [[Olga Szomańska]]
* [[Anna Sochacka]]
* [[Adam Krylik]]
* [[Marcin Mroziński]]
* [[Łukasz Talik]]
* [[Katarzyna Pysiak]]
* [[Agnieszka Tomicka]]
* [[Ania Karwan|Anna Karwan]]
* [[Krzysztof Pietrzak]]
* [[Daniel Wojsa]]
* [[Mirön Leguouseèr]]

== Linki zewnętrzne ==
* {{Filmweb|tytuł|583305|Muppety}}

{{Muppety}}
{{James Bobin}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy familijne]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy komediowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy przygodowe]]
[[Kategoria:Filmy o muppetach]]
[[Kategoria:Filmy Disneya]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Jamesa Bobina]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni Walt Disney Pictures]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 2011 roku]]
[[Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Los Angeles]]
[[Kategoria:Rebooty filmów]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Los Angeles]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Nevadzie]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Paryżu]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Zurychu]]

title: MuppetyThe Muppets

Gatunek: przygodowy · familijny · komediowy · musical

Data premiery: 23 listopada 2011 · 20 stycznia 2012 (Polska)

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Język: angielski

Reżyseria: James Bobin

Scenariusz: Jason Segel, · Nicholas Stoller

Główne role: Jason Segel, · Chris Cooper, · Amy Adams

Muzyka: Bret McKenzie

Zdjęcia: Don Burgess

Produkcja: Jason Segel, · David Hoberman, · Todd Lieberman, · Martin G. Baker, · John G. Scotti

Wytwórnia: Mandeville Films · Walt Disney Pictures · The Muppets Studio

Dystrybucja: Walt Disney Studios Motion Pictures

Poprzednik: Muppety z kosmosu (1999)

Kontynuacja: Muppety: Poza prawem (2014)


text:
# Kiedy świnie mają skrzydła
Kiedy świnie mają skrzydła (fr. Le cochon de Gaza) – francusko-niemiecko-belgijska komedia z 2011 roku w reżyserii Sylvaina Estibala. Film wyprodukowany został przez Marilyn Productions, StudioCanal, Barry Films, Saga film i Rhamsa Productions.

## Fabuła
Ubogi rybak z Gazy, Jafaar (Sason Gabbaj), wypływa na połów. Jego zdobyczą okazuje się dorodna świnia, która wypadła z transportu. Z powodów religijnych Palestyńczyk nie może jej zjeść. Za radą fryzjera postanawia zarobić na nietypowym znalezisku.

## Obsada
- Sason Gabbaj jako Jafaar
- Baya Belal jako Fatima
- Myriam Tekaïa jako Yelena
- Gassan Abbas jako fryzjer
- Khalifa Natour jako Hussein

i inni

title: Kiedy świnie mają skrzydła

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Kiedy świnie mają skrzydła
 |oryginalny tytuł = Le cochon de Gaza
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[film komediowy|komedia]]
 |rok produkcji    = [[2011 w filmie|2011]]
 |data premiery    = 21 września 2011
 |kraj produkcji   = [[Francja]]
[[Niemcy]]
[[Belgia]]
 |język            = angielski
 |czas trwania     = 98 min
 |reżyseria        = [[Sylvain Estibal]]
 |scenariusz       = [[Sylvain Estibal]]
 |główne role      =
 |muzyka           = [[Aqualactica]]
[[Boogie Balagan]]
 |zdjęcia          = [[Romain Winding]]
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           = [[Damien Keyeux]]
 |produkcja        =
 |wytwórnia        =
 |dystrybucja      = Marilyn Productions
StudioCanal
Barry Films
Saga film
Rhamsa Productions
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Kiedy świnie mają skrzydła''' (fr. ''Le cochon de Gaza'') – [[Francja|francusko]]-[[Niemcy|niemiecko]]-[[Belgia|belgijska]] komedia z [[2011 w filmie|2011]] roku w reżyserii Sylvaina Estibala. Film wyprodukowany został przez Marilyn Productions, StudioCanal, Barry Films, Saga film i Rhamsa Productions.

== Fabuła ==
Ubogi rybak z Gazy, Jafaar ([[Sason Gabbaj]]), wypływa na połów. Jego zdobyczą okazuje się dorodna świnia, która wypadła z transportu. Z powodów religijnych Palestyńczyk nie może jej zjeść. Za radą fryzjera postanawia zarobić na nietypowym znalezisku.

== Obsada ==
* [[Sason Gabbaj]] jako Jafaar
* [[Baya Belal]] jako Fatima
* [[Myriam Tekaïa]] jako Yelena
* [[Gassan Abbas]] jako fryzjer
* [[Khalifa Natour]] jako Hussein
i inni

== Bibliografia ==
* {{IMDb|tytuł|1735200|Kiedy świnie mają skrzydła}}
* {{Filmweb|tytuł|616878|Kiedy świnie mają skrzydła}}

[[Kategoria:Francuskie filmy komediowe]]
[[Kategoria:Francuskie filmy z 2011 roku]]
[[Kategoria:Belgijskie filmy z 2011 roku]]
[[Kategoria:Niemieckie filmy z 2011 roku]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni StudioCanal]]

title: Kiedy świnie mają skrzydłaLe cochon de Gaza

Gatunek: komedia

Data premiery: 21 września 2011

Kraj produkcji: Francja · Niemcy · Belgia

Czas trwania: 98 min

Reżyseria: Sylvain Estibal

Scenariusz: Sylvain Estibal

Muzyka: Aqualactica · Boogie Balagan

Zdjęcia: Romain Winding

Montaż: Damien Keyeux

Dystrybucja: Marilyn Productions · StudioCanal · Barry Films · Saga film · Rhamsa Productions


text:
# Hymn Bośni i Hercegowiny
Hymn państwowy Bośni i Hercegowiny (bośn. Državna himna Bosne i Hercegovine), zwany potocznie Intermeco lub Intermezzo – oficjalny hymn państwowy Bośni i Hercegowiny, przyjęty przez Zgromadzenie Parlamentarne BiH 10 lutego 1998 r.
Konkurs na hymn został rozpisany przez Wysokiego Przedstawiciela, który nadzoruje w BiH proces ustanawiania pokoju (porozumienie z Dayton, grudzień 1995 r.). Wśród bośniackich muzułmanów nadal jednak popularny jest hymn istniejącej w latach 1992–1995 Republiki Bośni i Hercegowiny Jedna si Jedina, wśród bośniackich Serbów zaś utwór Bože pravde.
20 czerwca 2008 roku bośniackie Ministerstwo Sprawiedliwości ogłosiło konkurs dotyczący wyboru tekstu hymnu. Do 1 października 2008 roku napłynęło 339 propozycji tekstu, z których specjalna komisja zaprezentowała Skupštinie 20 lutego 2009 roku propozycję tekstu hymnu, powstałą jako kompilacja dwóch najlepszych projektów. Autorami tekstu są kompozytor muzyki Dušan Šestić oraz Benjamin Isović. Tekst ten musi jeszcze zostać oficjalnie zatwierdzony przez Radę Ministrów oraz Parlament.

## Hymn narodowy
po bośniacku
Ti si svjetlost duše

Vječne vatre plam

Majko naša zemljo Bosno

Tebi pripadam

Divno plavo nebo

Hercegovine

U srcu su tvoje rijeke

Tvoje planine

Ponosna i slavna

Krajina predaka

Živjećeš u srcu našem

Dov'jeka

Pokoljenja tvoja

Kazuju jedno:

Mi idemo u budućnost

Zajedno!
polskie tłumaczenie
Jesteś światłem duszy

Płomieniem ognia wiecznego

Matko nasza, ziemio Bośnio

Należę do Ciebie

Cudowne, błękitne niebo

Hercegowiny

W sercu są Twoje rzeki

I Twoje wyżyny

Dumna i sławna

Ziemia przodków

Będziesz żyć w naszych sercach

Na zawsze

Twoje pokolenia

Pokazują jedno:

Idziemy w przyszłość

Razem!

title: Hymn Bośni i Hercegowiny

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2025-03|aktualizacja=2025-03}}{{Hymn infobox
 |tytuł              = Државна химна Босне и Херцеговине
 |transkrypcja       = Državna himna Bosne i Hercegovine
 |polski tytuł       = Hymn państwowy Bośni i Hercegowiny
 |grafika            =
 |opis grafiki       =
 |alt grafiki        =
 |rodzaj użytkownika = Państwo
 |użytkownik         = {{państwo|Bośnia i Hercegowina}}
 |tytuł alt          = Intermeco
 |autor tekstu       = [[Dušan Šestić]]<br />[[Benjamin Isović]]
 |tekst rok          = 2008
 |kompozytor         = [[Dušan Šestić]]
 |lata obowiązywania = od 10 lutego 1998
 |audio =
 |tytuł audio        = Hymn państwowy Bośni i Hercegowiny (wersja instrumentalna)
 |wikiźródła         =
 |commons            =
}}
'''Hymn państwowy Bośni i Hercegowiny''' ([[język bośniacki|bośn.]] ''Državna himna Bosne i Hercegovine''), zwany potocznie '''Intermeco''' lub '''Intermezzo''' – oficjalny [[hymn]] państwowy [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowiny]], przyjęty przez Zgromadzenie Parlamentarne BiH 10 lutego 1998 r.

Konkurs na hymn został rozpisany przez [[Wysoki Przedstawiciel dla Bośni i Hercegowiny|Wysokiego Przedstawiciela]], który nadzoruje w BiH proces ustanawiania pokoju (porozumienie z Dayton, grudzień 1995 r.). Wśród bośniackich muzułmanów nadal jednak popularny jest hymn istniejącej w latach 1992–1995 Republiki Bośni i Hercegowiny ''[[Jedna si jedina|Jedna si Jedina]]'', wśród bośniackich Serbów zaś utwór ''[[Hymn Serbii|Bože pravde]]''.

20 czerwca 2008 roku bośniackie Ministerstwo Sprawiedliwości ogłosiło konkurs dotyczący wyboru tekstu hymnu. Do 1 października 2008 roku napłynęło 339 propozycji tekstu, z których specjalna komisja zaprezentowała [[Zgromadzenie Parlamentarne Bośni i Hercegowiny|Skupštinie]] 20 lutego 2009 roku propozycję tekstu hymnu, powstałą jako kompilacja dwóch najlepszych projektów. Autorami tekstu są kompozytor muzyki Dušan Šestić oraz Benjamin Isović. Tekst ten musi jeszcze zostać oficjalnie zatwierdzony przez Radę Ministrów oraz Parlament.

== Hymn narodowy ==
{{Tekst utworu
| tytuł 1 =
|  opis 1 = po [[język bośniacki|bośniacku]]
| język 1 = bs
| tekst 1 =
Ti si svjetlost duše
Vječne vatre plam
Majko naša zemljo Bosno
Tebi pripadam

Divno plavo nebo
Hercegovine
U srcu su tvoje rijeke
Tvoje planine

Ponosna i slavna
Krajina predaka
Živjećeš u srcu našem
Dov'jeka

Pokoljenja tvoja
Kazuju jedno:
Mi idemo u budućnost
Zajedno!

| tytuł 2 =
|  opis 2 = [[język polski|polskie]] tłumaczenie
| tekst 2 =
Jesteś światłem duszy
Płomieniem ognia wiecznego
Matko nasza, ziemio Bośnio
Należę do Ciebie

Cudowne, błękitne niebo
Hercegowiny
W sercu są Twoje rzeki
I Twoje wyżyny

Dumna i sławna
Ziemia przodków
Będziesz żyć w naszych sercach
Na zawsze

Twoje pokolenia
Pokazują jedno:
Idziemy w przyszłość
Razem!
}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://web.archive.org/web/20060114002046/http://www.vijeceministara.gov.ba/images/himna_bosne_i_hercegovine.mp3 Hymn Bośni i Hercegowiny ''Intermeco'']

{{Hymny Europy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Symbole narodowe Bośni i Hercegowiny]]
[[Kategoria:Hymny państwowe|Bośni i Hercegowiny]]

title: Државна химна Босне и ХерцеговинеDržavna himna Bosne i HercegovineHymn państwowy Bośni i Hercegowiny

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Tytuł alternatywny: Intermeco

Tekst: Dušan Šestić · Benjamin Isović, 2008

Muzyka: Dušan Šestić

Lata obowiązywania: od 10 lutego 1998


text:
# NGC 4476
NGC 4476 (również PGC 41255 lub UGC 7637) – galaktyka soczewkowata (E-S0), znajdująca się w gwiazdozbiorze Panny. Została odkryta 12 kwietnia 1784 roku przez Williama Herschela. Galaktyka ta należy do gromady w Pannie.

title: NGC 4476

wikitext:
{{Koordynaty astronomiczne|12|29|59|0|+12|20|55|}}
{{Galaktyka infobox
 |        nazwa = NGC 4476
 |      zdjęcie = NGC 4476 HST 9401 R850B475.png
 |         opis = Centrum galaktyki NGC 4476 ([[Kosmiczny Teleskop Hubble’a|HST]])
 |     odkrywca = [[William Herschel]]
 |        dzień = 12 kwietnia
 |          rok = 1784
 | gwiazdozbiór = [[Gwiazdozbiór Panny|Panna]]
 |          typ = [[galaktyka soczewkowata|soczewkowata]] (E-S0)
 | rektascensja = {{RA|12|29|59,0}}
 |   deklinacja = {{DEC|+12|20|55}}
 |       odl_ly =
 |       odl_pc =
 |     redshift = 0,00657{{r|simbad}}
 |      jas_wid = 12,0
 |     rozm_kąt = 1,8' × 1,3'
 |      wymiary =
 |      jas_abs =
 |         masa =
 |     satelity =
 |      alt_ozn = UGC 7637, MCG 2-32-96, ZWG 70.128, VCC 1250, IRAS12274+1237, PGC 41255
 |      commons = Category:NGC 4476
}}
'''NGC 4476''' (również '''PGC 41255''' lub '''UGC 7637''') – [[galaktyka soczewkowata]] (E-S0), znajdująca się w [[Gwiazdozbiór Panny|gwiazdozbiorze Panny]]{{r|cseligman}}. Została odkryta 12 kwietnia 1784 roku przez [[William Herschel|Williama Herschela]]{{r|cseligman}}. Galaktyka ta należy do [[Gromada w Pannie|gromady w Pannie]].

== Zobacz też ==
* [[Lista obiektów NGC]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=cseligman>{{Cytuj stronę | url = http://cseligman.com/text/atlas/ngc44a.htm#4476 | tytuł = NGC 4476 | nazwisko = Seligman | imię = Courtney | praca = Celestial Atlas | język = en | data dostępu = 2014-12-14}}</ref>
<ref name=simbad>{{simbad|NGC 4476}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SEDS|NGC 4476}}
* {{simbad|NGC 4476}}
* {{NED|NGC 4476}}

[[Kategoria:Obiekty NGC|4476]]
[[Kategoria:Galaktyki soczewkowate]]
[[Kategoria:Gwiazdozbiór Panny]]
[[Kategoria:Gromada w Pannie]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1784]]

title: NGC 4476

Odkrywca: William Herschel

Data odkrycia: 12 kwietnia 1784

Gwiazdozbiór: Panna

Typ: soczewkowata (E-S0)


text:
# Eparchia bałaszyska
Eparchia bałaszyska (ros. Балашихинская епархия) – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, z siedzibą w Bałaszysze. Wchodzi w skład metropolii moskiewskiej.
Utworzona postanowieniem Świętego Synodu 13 kwietnia 2021 r. Obejmuje część obwodu moskiewskiego – okręgi miejskie Bałaszycha, Bogorodzki, Czernogołowka, Elektrogorsk, Elektrostal, Friazino, Łosino-Pietrowskij, Oriechowo-Zujewo, Pawłowskij Posad, Rieutow, Szatura, Szczołkowo oraz zamknięte osiedle typu miejskiego Zwiozdnyj gorodok.
Pierwszym ordynariuszem eparchii został biskup bałaszyski i oriechowsko-zujewski Mikołaj (Pogriebniak).

title: Eparchia bałaszyska

wikitext:
{{Administratura kościelna infobox
 |nazwa                          = Eparchia bałaszyska
 |nazwa oryginalna               = {{k|ru|Балашихинская епархия}}
 |typ administratury             = Diecezja
 |grafika                        = Balashikha TransfigurationChurch 011 4724.jpg
 |opis grafiki                   = Sobór Przemienienia Pańskiego w Bałaszysze
 |alt grafiki                    =
 |państwo                        = obwód moskiewski
 |miejscowość                    = [[Bałaszycha]]
 |adres                          =
 |data powołania                 = 13 kwietnia 2021
 |data zamknięcia                =
 |wyznanie                       = [[Prawosławie|prawosławne]]
 |kościół                        = [[Rosyjski Kościół Prawosławny]]
 |nadrzędna administratura typ   = [[Metropolia (religia)|Metropolia]]
 |nadrzędna administratura nazwa = [[Metropolia moskiewska|moskiewska]]
 |obiekt sakralny typ            =
 |obiekt sakralny nazwa          =
 |administrator                  = biskup bałaszyski i oriechowsko-zujewski [[Mikołaj (Pogriebniak)]]
 |administrator pomocniczy       =
 |administrator senior           =
 |rok danych statystycznych      = 2021
 |procent wiernych               =
 |liczba wiernych                =
 |liczba kapłanów diecezjalnych  =
 |liczba kapłanów zakonnych      =
 |liczba kapłanów                =
 |liczba osób zakonnych          =
 |liczba diecezji                =
 |liczba dekanatów               =
 |liczba parafii                 =
 |liczba klasztorów              =
 |powierzchnia                   =
 |mapa                           =
 |opis mapy                      =
 |alt mapy                       =
 |kod mapy                       = RU-MOS
 |współrzędne                    = 55.797301272356634 37.92850185534571
 |commons                        = Category:Balashikha Eparchy
 |www                            =
}}
'''Eparchia bałaszyska''' ({{w języku|ru|Балашихинская епархия}}) – jedna z [[Eparchia|eparchii]] [[Rosyjski Kościół Prawosławny|Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego]], z siedzibą w [[Bałaszycha|Bałaszysze]]. Wchodzi w skład [[Metropolia moskiewska|metropolii moskiewskiej]]<ref name="epa">{{Cytuj stronę |url = http://www.patriarchia.ru/db/text/5798224.html |autor = |tytuł = Балашихинская епархия |opublikowany = patriarchia.ru |data = |język = ru |data dostępu = 2021-04-19}}</ref>.

Utworzona postanowieniem Świętego Synodu 13 kwietnia 2021 r. Obejmuje część [[Obwód moskiewski|obwodu moskiewskiego]] – okręgi miejskie [[Bałaszycha]], [[Nogińsk|Bogorodzki]], [[Czernogołowka]], [[Elektrogorsk]], [[Elektrostal]], [[Friazino]], [[Łosino-Pietrowskij]], [[Oriechowo-Zujewo]], [[Pawłowskij Posad]], [[Rieutow]], [[Szatura]], [[Szczołkowo]] oraz zamknięte osiedle typu miejskiego [[Zwiozdnyj gorodok]]<ref name="epa"/>.

Pierwszym [[ordynariusz]]em eparchii został biskup bałaszyski i oriechowsko-zujewski [[Mikołaj (Pogriebniak)]]<ref name="epa"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Eparchie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego}}

[[Kategoria:Eparchia bałaszyska|*]]

title: Eparchia bałaszyskaБалашихинская епархия

Państwo: Rosja

Obwód: moskiewski

Siedziba: Bałaszycha

Data powołania: 13 kwietnia 2021

Wyznanie: prawosławne

Kościół: Rosyjski Kościół Prawosławny

Metropolia: moskiewska


text:
# Mrakovo (kanton sarajewski)
Mrakovo (serb. Мраково) – wieś w Bośni i Hercegowinie, w Federacji Bośni i Hercegowiny, w kantonie sarajewskim, w gminie Ilijaš.

## Geografia

### Położenie
Wieś położona jest w środkowo-wschodniej części kraju, na wschodnich obrzeżach Federacji Bośni i Hercegowiny, na północy kantonu. Leży w odległości około 1 km na wschód od drogi R445, łączącej Ilijaš w kantonie sarajewskim z miastem Visoko, znajdującym się w kantonie zenicko-dobojskim i około 1,2 km na wschód od autostrady A1, będąca częścią trasy europejskiej E73. Mrakovo położone jest w odległości około 1 km na północny wschód od stolicy gminy – Ilijaš i około 20 km na północny zachód od Sarajewa, 1 km od linii kolejowej Ilijaš – Visoko.
Od strony zachodniej miejscowość opływa rzeka Nijenica, stanowiąca prawostronny dopływ Bośni – najdłuższej z rzek płynących w całości na terenie państwa bośniackiego. Najbliższymi, sąsiednimi miejscowościami są: Ilijaš, znajdujące się na południowy zachód od Mrakova, Donja Misoča na południowym wschodzie, Podlugovi na zachodzie i Popovići na północy.
Według regionalizacji fizycznogeograficznej Europy, zgodnej z uniwersalną klasyfikacją dziesiętną, przedstawioną w 1971 roku, wieś położona jest na obszarze megaregionu Półwysep Bałkański, prowincji Góry Dynarskie.
Mrakovo położone jest na obszarze Gór Dynarskich, w pasmie Rudaw Bośniackich.
Miejscowość leży w strefie czasowej UTC+01:00 czasu standardowego (zimowego), natomiast czas letni jest zgodny ze strefą czasową UTC+02:00.

### Rzeźba terenu
Rzeźba terenu wsi w głównej mierze została ukształtowana w wyniku orogenezy alpejskiej, która przyczyniła się do powstania Gór Dynarskich. Główna faza fałdowań miała miejsce w trzeciorzędzie. Rzeźbę cechuje średniogórski charakter. Łagodne grzbiety gór przecinane są szerokimi dolinami rzecznymi.

### Geologia
Teren Rudaw Bośniackich, na którym położona jest wieś, zbudowany jest w głównej mierze ze skał osadowych, wśród których dominują łupki, piaskowce i wapienie. Duży udział mają także skały pochodzenia wulkanicznego.

### Klimat
Miejscowość położona jest w strefie klimatu umiarkowanego przejściowego między klimatem kontynentalnym a śródziemnomorskim. Charakterystycznymi cechami tego klimatu są bardzo mroźne zimy i upalne lata. Dodatkowo w okresie zimowym występują bardzo silne wiatry.

## Historia
Od 1 grudnia 1918 roku wieś znajdowała się na obszarze Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. W 1929 roku nazwę państwa zmieniono na Królestwo Jugosławii. W czasie II wojny światowej tereny te znajdowały się pod okupacją III Rzeszy i Królestwa Włoch. Utworzono wówczas Niepodległe Państwo Chorwackie. W maju 1945 roku władze nad obszarem przejęli komuniści. W listopadzie 1945 roku miejscowość znalazła się w granicach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, w Republice Bośni i Hercegowiny. Od 1992 roku, w wyniku rozpadu Jugosławii, wieś położona jest na terenie Bośni i Hercegowiny w jej federacyjnej części.

## Demografia
W 1991 roku wieś zamieszkiwało 1 365 osób, w tym 881 osób narodowości serbskiej, 316 osób deklarujących przynależność do Muzułmanów z narodowości (Boszniaków), 107 Chorwatów i 38 Jugosłowian. Od 1971 roku następowały następujące zmiany liczby ludności wsi Mrakovo:
| Rok             | 1971 | 1981 | 1991  |
| Liczba ludności | 571  | 563  | 1 365 |

title: Mrakovo (kanton sarajewski)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Mrakovo
 |nazwa oryginalna             = Мраково
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-BIH
 |1. jednostka administracyjna = [[Kanton sarajewski|sarajewski]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Gmina Ilijaš|Ilijaš]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 1991
 |liczba ludności              = 1365{{r|spis}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 43°58′12″N 18°16′48″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Mrakovo''' ([[język serbski|serb.]] ''Мраково'') – [[wieś]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], w [[Federacja Bośni i Hercegowiny|Federacji Bośni i Hercegowiny]], w [[Kanton sarajewski|kantonie sarajewskim]], w [[gmina Ilijaš|gminie Ilijaš]]{{r|statut}}.

== Geografia ==
=== Położenie ===
Wieś położona jest w środkowo-wschodniej części kraju, na wschodnich obrzeżach Federacji Bośni i Hercegowiny, na północy kantonu. Leży w odległości około 1 km na wschód od drogi R445, łączącej [[Ilijaš]] w kantonie sarajewskim z miastem [[Visoko]], znajdującym się w [[Kanton zenicko-dobojski|kantonie zenicko-dobojskim]] i około 1,2 km na wschód od autostrady A1, będąca częścią trasy europejskiej [[E73 (trasa europejska)|E73]]. Mrakovo położone jest w odległości około 1 km na północny wschód od stolicy gminy – Ilijaš i około 20 km na północny zachód od [[Sarajewo|Sarajewa]], 1 km od linii kolejowej Ilijaš – Visoko.

Od strony zachodniej miejscowość opływa rzeka [[Nijenica]], stanowiąca prawostronny dopływ [[Bośnia (rzeka)|Bośni]] – najdłuższej z rzek płynących w całości na terenie państwa bośniackiego. Najbliższymi, sąsiednimi miejscowościami są: [[Ilijaš]], znajdujące się na południowy zachód od Mrakova, [[Donja Misoča]] na południowym wschodzie, [[Podlugovi]] na zachodzie i [[Popovići (kanton sarajewski)|Popovići]] na północy.

Według [[Regionalizacja fizycznogeograficzna Europy|regionalizacji fizycznogeograficznej Europy]], zgodnej z [[Uniwersalna klasyfikacja dziesiętna|uniwersalną klasyfikacją dziesiętną]], przedstawioną w 1971 roku, wieś położona jest na obszarze [[megaregion]]u [[Półwysep Bałkański]], [[prowincja (geografia fizyczna)|prowincji]] [[Góry Dynarskie]].

Mrakovo położone jest na obszarze [[Góry Dynarskie|Gór Dynarskich]], w [[pasmo górskie|pasmie]] [[Rudawy Bośniackie|Rudaw Bośniackich]].

Miejscowość leży w [[strefa czasowa|strefie czasowej]] [[UTC+01:00]] czasu standardowego (zimowego), natomiast [[czas letni]] jest zgodny ze strefą czasową [[UTC+02:00]].

=== Rzeźba terenu ===
[[Rzeźba terenu]] wsi w głównej mierze została ukształtowana w wyniku [[orogeneza alpejska|orogenezy alpejskiej]], która przyczyniła się do powstania Gór Dynarskich. Główna faza fałdowań miała miejsce w [[trzeciorzęd]]zie. Rzeźbę cechuje średniogórski charakter. Łagodne grzbiety gór przecinane są szerokimi [[dolina|dolinami rzecznymi]].

=== Geologia ===
Teren Rudaw Bośniackich, na którym położona jest wieś, zbudowany jest w głównej mierze ze [[skały osadowe|skał osadowych]], wśród których dominują [[łupek|łupki]], [[piaskowiec|piaskowce]] i [[wapień|wapienie]]. Duży udział mają także skały pochodzenia [[skały magmowe|wulkanicznego]].

=== Klimat ===
Miejscowość położona jest w strefie [[klimat umiarkowany|klimatu umiarkowanego]] przejściowego między [[klimat kontynentalny|klimatem kontynentalnym]] a [[klimat śródziemnomorski|śródziemnomorskim]]. Charakterystycznymi cechami tego klimatu są bardzo mroźne zimy i upalne lata. Dodatkowo w okresie zimowym występują bardzo silne wiatry.

== Historia ==
Od 1 grudnia 1918 roku wieś znajdowała się na obszarze [[Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców|Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców]]. W 1929 roku nazwę państwa zmieniono na [[Jugosławia|Królestwo Jugosławii]]. W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] tereny te znajdowały się pod okupacją [[III Rzesza|III Rzeszy]] i [[Królestwo Włoch (1861–1946)|Królestwa Włoch]]. Utworzono wówczas [[Niepodległe Państwo Chorwackie]]. W maju 1945 roku władze nad obszarem przejęli komuniści. W listopadzie 1945 roku miejscowość znalazła się w granicach [[Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii|Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii]], w Republice Bośni i Hercegowiny. Od 1992 roku, w wyniku rozpadu Jugosławii, wieś położona jest na terenie Bośni i Hercegowiny w jej federacyjnej części.

== Demografia ==
W 1991 roku wieś zamieszkiwało 1 365 osób, w tym 881 osób narodowości [[Serbowie|serbskiej]], 316 osób deklarujących przynależność do [[Muzułmanie z narodowości|Muzułmanów z narodowości]] ([[Boszniacy|Boszniaków]]), 107 [[Chorwaci|Chorwatów]] i 38 [[Jugosłowianie|Jugosłowian]]. Od 1971 roku następowały następujące zmiany liczby ludności wsi Mrakovo:
{| class="wikitable"
| '''Rok''' || 1971 || 1981 || 1991
|-
| '''Liczba ludności''' || 571 || 563 || 1 365
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="statut">{{Cytuj stronę |url = http://www.zabih-ilijas.com.ba/dokumenti/statutopcine.pdf |tytuł = Statut Gminy Ilijaš |opublikowany = zabih-ilijas.com |język = bs |data dostępu = 2014-06-23 |archiwum = https://web.archive.org/web/20160304233012/http://www.zabih-ilijas.com.ba/dokumenti/statutopcine.pdf |zarchiwizowano = 2016-03-04 }}</ref>
<ref name="spis">{{Cytuj książkę |tytuł = Spis ludności z 1991 roku (Попис становништва 1991. у СФРЈ) |miejsce = Sarajewo |data = 1991}}</ref>
}}

{{Gmina Ilijaš}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Ilijaš]]

title: MrakovoМраково

Część składowa: Federacja Bośni i Hercegowiny

Kanton: sarajewski

Gmina: Ilijaš