text:
# Protestantyzm na Ukrainie
Protestantyzm na Ukrainie – reprezentowany jest przez niemal wszystkie istniejące na świecie protestanckie wyznania. W roku 2010 łączna liczba protestantów w tym kraju wynosiła ponad milion wiernych, co stanowi 2,4% ukraińskiego społeczeństwa. Prawie połowę wszystkich protestantów na Ukrainie stanowią baptyści. Zgodnie z magazynem Christianity Today, Ukraina stała się nie tylko „pasem biblijnym” Europy Wschodniej, ale swoistym „ośrodkiem życia zborów, edukacji i misji ewangelicznego chrześcijaństwa”. Obecnie Ukraina stanowi zaplecze ewangelicznego protestantyzmu dla wszystkich krajów byłego Związku Radzieckiego, w których do dziś istnieją ograniczenia prawne w działalności związków wyznaniowych. Kraje te korzystają z wydawanej na Ukrainie literatury protestanckiej (m.in. prasy), szkolą w tym kraju swoich liderów zborowych oraz otrzymują pomoc w postaci misjonarzy i wsparcia dla działań ewangelizacyjnych. Protestanci ukraińscy w porównaniu do swych zachodnich współwyznawców są bardziej konserwatywni zarówno w doktrynie, jak i kwestiach moralnych.
Największymi wyznaniami protestanckimi na Ukrainie są:
- baptyści – 500 tysięcy wiernych,
- zielonoświątkowcy – 400 tysięcy wiernych[2],
- adwentyści – 100 tysięcy wiernych.

Część ukraińskich protestantów wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie odgrywa ważną rolę w lokalnych przedsięwzięciach społecznych, np. odbudowie domów zniszczonych przez Huragan Katrina.

## Pierwszy ukraiński Festiwal Nadziei
W dniach 6-7 lipca 2007 r. na Olimpijskim Stadionie Narodowym w Kijowie odbył się „Festiwal Nadziei” – masowa protestancka akcja ewangelizacyjna, której bezpośrednimi uczestnikami było 40 tysięcy Ukraińców zgromadzonych na stadionie. Głównym mówcą podczas Festiwalu był słynny amerykański ewangelizator i baptystyczny misjonarz Franklin Graham, syn światowej sławy pastora i ewangelisty Billy’ego Grahama. Zgromadzeni podczas festiwalu mogli posłuchać świadectw nawróceń i życia z Bogiem z ust znanych sportowców, gwiazd kultury, aktywistów religijnych oraz polityków różnych narodowości, którzy są ewangelicznymi chrześcijanami. Oprawę muzyczną Festiwalu wzbogaciły występy chórów, solistów, liderów uwielbienia oraz zespołów uwielbieniowych z różnych krajów – Ukrainy, Rosji, Białorusi, Mołdawii oraz Stanów Zjednoczonych. Równocześnie odbywała się transmisja na żywo Festiwalu do 75 ośrodków rozsianych po całej Ukrainie, gdzie możliwe było bezpłatne oglądanie Festiwalu.

## Geneza i początki protestantyzmu na obecnym terenie państwa Ukraina
Jeszcze przed wybuchem reformacji na obecnych ziemiach ukraińskich istniały ruchy o charakterze protestanckim. Byli to głównie husyci. Protestantyzm pojawił się w tym kraju w latach 30. i 40. XVI wieku. Pierwszy protestancki zbór stworzyli w 1536 r. anabaptyści we Włodzimierzu, znajdującym się wówczas na terenie Rzeczypospolitej. W latach 40. swoją działalność rozpoczęli, głównie wśród arystokracji, pierwsi luteranie, wkrótce zaś po nich – kalwiniści. W pierwszej połowie XVII stulecia na Ukrainie pojawili się socynianie. XVII wiek przyniósł również rozprzestrzenienie się protestantyzmu z Wołynia, Podlasia, rejonu chołmskiego na nowe tereny, m.in. Podole, obwód kijowski i Zakarpacie.

## Baptyści
Kościół baptystyczny jest największym i jednym z najstarszych wyznań protestanckich na Ukrainie. Liczba wiernych wynosi w tym kraju 500 tysięcy. Ukraińscy baptyści należą do najbardziej aktywnych kościołów w swoich kraju, organizując wiele przedsięwzięć o charakterze religijnym i społecznym.

### Historia
Bezpośrednimi poprzednikami baptystów byli anabaptyści, którzy pojawili się na ziemiach ukraińskich w XVI wieku. Pierwszy na Ukrainie baptystyczny chrzest na wyznanie wiary udzielony został w 1864 r. w rzece Inguł na terenie obecnego obwodu kirowohradzkiego w niemieckiej osadzie. W 1867 r. powstał na tym obszarze pierwszy zbór baptystyczny. Od tego czasu baptyzm rozprzestrzenił się najpierw na południe Ukrainy, potem także na pozostałe ziemie ukraińskie. W 1907 r. zarejestrowano zbór w Kijowie, zaś rok później powstała pierwsza Wszechrosyjska Konwencja Baptystów. Wkrótce też w Katerynosławiu (ob.Dniepr) założono Wszechrosyjską Unię Baptystyczną. Pod koniec XIX wieku na terenie Ukrainy żyło od 100 do 300 tysięcy baptystów.
Od 1920 r. w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej zakazano działalności Kościoła baptystycznego. Ograniczona reaktywacja nastąpiła w czasie i po II wojnie światowej. W 1944 r. połączono Unię Baptystów z Unią Ewangelicznych Chrześcijan tworząc Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów. Do nowo powstałej federacji wyznań ewangelicznych po krótkim czasie włączono także pozostałe pomniejsze wspólnoty baptystyczne i ewangeliczne. Podobną politykę stosowano w innych państwach bloku komunistycznego (np. zawiązany w Polsce Zjednoczony Kościół Ewangeliczny). Pod koniec lat 50. XX wieku 75% wszystkich wiernych Wszechsowieckiej Rady Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów żyło na Ukrainie. W latach 70. na ziemiach ukraińskich odnotowano potężne przebudzenie religijne, związane z wieloma nawróceniami na ewangeliczne chrześcijaństwo. Od tego czasu Kościół baptystyczny na Ukrainie należy do najszybciej rozwijających się i jest jedną z najbardziej aktywnych denominacji kraju.
W okresie po II wojnie światowej wielu baptystów i innych protestantów (m.in. zielonoświątkowców i adwentystów) było przymusowo wysyłanych na leczenie do szpitali psychiatrycznych. Odbywały się również liczne rozprawy sądowe, które najczęściej kończyły się osadzaniem ewangelicznych chrześcijan w więzieniach (m.in. za odmowę służby wojskowej). Protestanckim rodzicom zazwyczaj odbierano również prawo do opieki nad dziećmi.
Część baptystów w ostatniej dekadzie XX stulecia postanowiło wyjechać do Stanów Zjednoczonych i Kanady. Po upadku Związku Radzieckiego wyjazd do zachodnich krajów, a także współpraca z zachodnimi kościołami wzrosła. W chwili obecnej największe baptystyczne zbory ukraińskie w USA istnieją w Sacramento w stanie Kalifornia, w Filadelfii oraz w Pensylwanii. Wspólnoty te utrzymują kontakt ze zborami na Ukrainie i współpracują ze sobą w dziedzinie służby i ewangelizacji.

### Współczesność
Współcześnie baptyści na Ukrainie są zorganizowani i aktywni na polu zakładania kościołów i wspierania oświaty. Niemalże 90% wszystkich baptystów na Ukrainie zrzesza Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, powołany do życia decyzją XXII Konwencji Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów na Ukrainie w 1994 r. Związek liczy 300 tysięcy wiernych, ponad 2800 zborów, zatrudniając 3160 pastorów. Jest aktywny w dziedzinie edukacji, posiadając 3 seminaria duchowne, 2 uniwersytety i 15 innych szkół wyższych. Ukraiński Kościół baptystyczny prowadzi działalność wydawniczą, posiada także rozbudowaną sieć mass-mediów.
Związek zarządzany jest przez Radę złożoną z prezbiterów okręgowych regionalnych stowarzyszeń. Na jej czele stoi Przewodniczący Rady Związku. W latach 1990–2006 był nim pastor Grigorij Komendant. Od maja 2006 na przewodniczącego wybrany został pastor Wiaczesław Nesteruk. Związek współpracuje z ukraińskimi baptystycznymi diasporami. Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów jest członkiem Europejskiej Federacji Baptystycznej, Światowego Związku Baptystycznego oraz wewnątrzukraińskich porozumień między kościołami ewangelicznymi.
Szacuje się, że na Ukrainie żyje łącznie więcej baptystów, niż we wszystkich pozostałych krajach Wspólnoty Niepodległych Państw, włączając w to Rosję.
W lipcu 2007 r. ukraińscy baptyści zorganizowali pierwszy Międzynarodowy Festiwal Teatrów Chrześcijańskich, który odbył się w Równem.
Ukraiński Kościół baptystyczny przyciągnął wielu młodych ludzi. Ponad 20 tysięcy młodych osób studiuje na baptystycznych uniwersytetach. Spora część młodzieży zaangażowana jest w ewangelizację i inne służby. Rzecznik Międzynarodowego Departamentu Misji Południowej Konwencji Baptystów powiedział, iż „[na Ukrainie] młodzież będzie tym, czego Bóg użyć musi do ewangelizacji oraz kształcenia nowych liderów”.
Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów publikuje magazyn chrześcijański pt. Strefa ewangeliczna, gazetę pt. Zmartwychwstanie oraz czasopismo dla głuchych i niemych pt. Głos na pustyni.

### Obecne prześladowania
W czasie reżimu komunistycznego działalność Kościoła baptystycznego na Ukrainie była zakazana. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy z 1996 r. obywatele mają zagwarantowaną wolność do wyznania i praktykowania religii. Mimo to, mniejszościowy i nietradycyjny Kościół baptystyczny jest obiektem prześladowań i dyskryminacji, włączając w to aresztowania. Choć oficjalnie rząd Ukrainy umożliwia budowanie domów modlitwy, baptyści spotykają się z trudnościami ze strony władz lokalnych w Kijowie i innych dużych miastach, z chwilą złożenia wniosków o pozwolenie na budowę domów zborowych. Baptyści są także prześladowani przez Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego. Kościół ten określa baptystów jako „sekciarzy” zarówno w wypowiedziach, jak i publikacjach. Prawosławni krytykują także zaangażowanie baptystów wraz z innymi kościołami nieprawosławnymi w działalność na rzecz obrony praw człowieka i dialogu międzychrześcijańskiego, co Kościół prawosławny określił jako „Front Przeciwko Prawosławiu”.

### Ciekawostki
- Ołeksandr Turczynow – znany ukraiński polityk, wicepremier Ukrainy oraz druga osoba w Bloku Julii Tymoszenko jest pastorem baptystycznym.
- W 1993 r. na Ukrainie zawiązał się niezależny Koreański Kościół Baptystyczny. Działa on wśród koreańskiej diaspory baptystycznej żyjącej na ziemiach ukraińskich. Pastorzy wspólnoty to najczęściej Amerykanie o korzeniach koreańskich[21].

## Zielonoświątkowcy
Zielonoświątkowcy są najliczniejszą tradycją protestancką na Ukrainie pod względem liczby wiernych. Szacuje się, że w kraju tym żyje ok. 400 tysięcy zielonoświątkowców zrzeszonych zarówno we Wszechukraińskim Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – Zielonoświątkowców, jak również w niezależnych zborach charyzmatycznych.

### Historia
Przebudzenie zielonoświątkowe dotarło na ziemie ukraińskie na początku XX stulecia. Na terenach ukraińskich już od końca XVI wieku pojawiały się grupy o częściowo zbieżnych postulatach, jak duchoborcy czy mołokanie. Pentekostalizm dotarł na tereny obecnej Ukrainy wraz z ukraińskimi emigrantami, którzy powracali ze Stanów Zjednoczonych. Zorganizowali oni w 1920 r. na Wołyniu pierwszy zbór zielonoświątkowy. W 1924 r. miała miejsce pierwsza Konwencja Chrześcijan Świętej Pięćdziesiątnicy, która odbyła się w Krzemieńczuku. Podczas konwencji powołano do życia związek zrzeszający ukraińskie wspólnoty zielonoświątkowe.
Drugim skrzydłem rozwoju ruchu zielonoświątkowego na Ukrainie była działalność misjonarza – Iwana Woronajewa. Założone przez niego wspólnoty znane są jako pięćdziesiątnicy. Pierwszy zbór na Ukrainie, który powstał w wyniku pracy Woronajewa, został zorganizowany w 1920 r. w Odessie.
W okresie sowieckiego reżimu, wielu zielonoświątkowych pastorów i liderów było prześladowanych przez władzę. Spędzili oni wiele lat w więzieniach i obozach koncentracyjnych. Również szeregowi członkowie byli skazywani na pozbawienie wolności. Wymiar kary obejmował zwykle 20-25 lat więzienia. Wielu zielonoświątkowców zginęło w więzieniach, w tym sam Iwan Woronajew.
W 1944 r. stworzono federację o nazwie Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, do której, na skutek presji władz, przystąpiły pozostałe ugrupowania ewangeliczne, w tym zielonoświątkowcy. Sytuacja ta trwała do 1990 r.

### Współczesność
Wszechukraiński Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – Zielonoświątkowców został reaktywowany po latach prześladowań i niesamodzielności w 1990 r. Dokonał on inkorporacji wszystkich zborów zielonoświątkowych należących do federacji Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, a także przyjął niezależne zbory i misje zielonoświątkowe działające dotychczas w podziemiu. Obecnie na Ukrainie żyje 400 tysięcy zielonoświątkowych chrześcijan.
Związek publikuje trzy oficjalne magazyny: Zwiastun Dobrej Nowiny, Głos Ewangeliczny oraz Ewangelista. Oprócz tego poszczególne zbory wydają własne periodyki. Zielonoświątkowcy na Ukrainie są też znani z prowadzenia własnych stacji radiowych i programów telewizyjnych.
Inne formy działalności obejmują m.in. prowadzenie ośrodków misyjnych, z czego największe to: Głos Nadziei w Łucku, Możliwość w Mariupolu oraz Dobry Samarytanin w Równem.
Zielonoświątkowcy posiadają na Ukrainie blisko 20 seminariów biblijnych, instytutów oraz szkół.

## Adwentyści
Adwentystyczną tradycję protestantyzmu reprezentują na Ukrainie cztery zasadnicze związki wyznaniowe – trzy święcące sobotę: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, adwentyści reformowani i Kościół Boży Dnia Siódmego oraz jeden święcący niedzielę: Kościół Chrześcijan Adwentystów. Największą wspólnotą jest Kościół Adwentystów Dnia Siódmego.

### Historia
Pierwsi adwentyści dnia siódmego pojawili się na terenie obecnego państwa Ukraina w okolicach Czerniowców. W 1876 r. mała grupa wiernych pojawiła się także w Równem. Pierwszy adwentystyczny zbór zawiązał się w konsekwencji pojawienia się sporej grupy zainteresowanych i nawróconych na adwentyzm Ukraińców. W latach 80. XIX wieku grupa niemieckiej społeczności adwentystów pojawiła się na Krymie. Zostali oni ochrzczeni w 1886 r. przez pastora Lui Konrada. Sam pastor Konrad objął w 1898 r. stanowisko przewodniczącego Wydziału Europejskiego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego. Adwentyści zostali oficjalnie uznani przez Imperium Rosyjskie w 1906 r. Jednak już w 1931 r. reżim sowiecki rozwiązał i zdelegalizował ukraiński Kościół adwentystyczny. Podobnie, jak w przypadku innych wyznań protestanckich, adwentyści byli obiektem prześladowań ze strony komunistycznej władzy. Ukraiński pastor adwentystów reformowanych, Władimir Szołkow, spędził większość swego życia więziony za wiarę (od 1931 r. do 1980 r.). Zginął w obozie w Jakucji. Był on liderem wolnego od wpływów władzy Kościoła Prawdziwych i Wolnych Adwentystów Dnia Siódmego, którego resztki istnieją do dziś, głosząc konieczność doświadczania prześladowań, aby być zbawionym.

### Współczesność
Działalność Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego począwszy od końca lat 80. XX stulecia jest na Ukrainie legalna. Obecnie żyje na Ukrainie około 100 tysięcy adwentystów. Administracyjnie ukraiński Kościół adwentystyczny (stanowiący osobną unię) podzielony jest na osiem diecezji. Od 1998 r. przewodniczącym Unii Ukraińskiej Kościoła jest pastor Wołodymir Krupski.
Kościół adwentystyczny prowadzi działalność na polu religijnym i społecznym. Ukraińscy adwentyści posiadają własne seminarium duchowne w Kijowie. Szczególnie aktywni są na polu wydawniczym. Publikują dwa czasopisma i cztery magazyny ogólnokrajowe, w tym magazyn Znaki Czasu w największym nakładzie.
Wyjątkową uwagę Kościół adwentystyczny przywiązuje do promocji zdrowia. Prowadzi własne programy medyczne i profilaktyczne. Organizuje kampanie antynarkotykowe, programy odwykowe i akcje promocyjne zdrowego stylu życia. Ukraiński Kościół przeznacza również spore nakłady finansowe na wsparcie ogólnoświatowej sieci adwentystycznych szpitali, klinik, uniwersytetów, sanatoriów itp. Pracowników służby zdrowia (lekarzy, pielęgniarki) wyznania adwentystycznego zrzesza Adwentystyczne Stowarzyszenie Medyków na Ukrainie, którego członkami jest blisko 700 wykwalifikowanych medyków. Ukraińscy adwentyści posiadają własne Centrum Medyczne w Kijowie z oddziałami w Połtawie, Kowlu i Lwowie, a także sanatorium w Mikołajowie.
Adwentystyczna Organizacja Pomocy i Rozwoju (ADRA) posiada swoje oddziały na Ukrainie od 1985 r. Jest aktywna na polu charytatywnym i humanitarnym, angażuje się w działalność społeczną, pomaga ofiarom klęsk żywiołowych. Wraz z innymi organizacjami o podobnym charakterze pomagała podczas katastrofy nuklearnej w Czarnobylu.

### Adwentyści reformowani
Adwentyści reformowani pojawili się na Ukrainie w latach 20. XX wieku. Na tle innych adwentystów charakteryzowała ich konsekwentna postawa pacyfistyczna, w tym stanowcza odmowa służenia w armii. Za swoje przekonania adwentyści reformowani byli prześladowani przez cały okres reżimu komunistycznego. W sowieckiej Ukrainie prowadzili działalność podziemną. Obecnie są zarejestrowanym związkiem wyznaniowym.

## Ambasada Boża
Najbardziej znanym Kościołem charyzmatycznym na Ukrainie jest megakościół Ambasada Błogosławionego Królestwa Bożego dla Wszystkich Narodów, z siedzibą w Kijowie. Założony przez nigeryjskiego pastora Sundaya Adelaję niezależny kościół ma w Kijowie 25 tysięcy wiernych i jest największym kościołem charyzmatycznym w całej Europie. Jego członkami jest wielu ukraińskich polityków i działaczy, m.in. Leonid Czernowecki – mer Kijowa. Działalność Ambasady Bożej stanowi integralną część lokalnego życia społecznego i religijnego. Kościół znany jest z szerokiej działalności, organizacji marszów, nabożeństw, uwielbień, imprez, koncertów i działalności charytatywno-społecznej.

## Luteranie
Na Ukrainie istnieją obecnie dwie ewangelickie denominacje wyznania augsburskiego: rodzimy Ukraiński Kościół Luterański, stosujący luterański ryt bizantyjski i odwołujący się do chrześcijaństwa wschodniego oraz Niemiecki Kościół Luterański na Ukrainie, którego członkami są przede wszystkim potomkowie niemieckich imigrantów (zob. niemieccy luteranie).

### Historia
Luteranizm pojawił się na terenie obecnej Ukrainy w połowie XVI stulecia. Wówczas to pojawili się luteranie na Wołyniu, Podolu, Pobużu i Kijowie. Część szlachty (ród Radziwiłłów) była wyznania augsburskiego. Napływ ludności niemieckiej na Ukrainę w XIX wieku spowodował dramatyczny wzrost wiernych Kościoła luterańskiego na tym obszarze, co nie miało jednak żadnego znaczącego wpływu na lokalne grupy etniczne. Dziewiętnastowieczny Kościół luterański na Ukrainie podlegał pod konsystorz w Petersburgu, który posiada dokumenty narodzin, ślubów i śmierci, począwszy od 1835 r.
Ukraiński Kościół Luterański założony został w 1926 r. jako Ukraiński Kościół Ewangelicki Wyznania Augsburskiego. Jakkolwiek bizantyjsko-ukraiński ryt luteranizmu sięga swymi korzeniami do XVII wieku, oficjalnie jednak pierwsza luterańska księga liturgiczna rytu bizantyjskiego została opublikowana dopiero w 1933 r. Przed II wojną światową Kościół aktywnie działał na Ukrainie, posiadając 25 zborów i placówki misyjne. W tym okresie posiadał własne seminarium duchowne i dom wydawniczy w Stanisławowie (obecnie: Iwano-Frankowsk). Publikował trzy czasopisma: Sztandar, Zrozum i Nowy Świat.
W czasie reżimu komunistycznego Ukraiński Kościół Luterański był obiektem prześladowań ze strony władz. Mienie kościelne zostało skonfiskowane. Wyznawcy i pastorzy byli więzieni lub zmuszani do emigracji. Ostatecznie Kościół został całkowicie zniszczony przez KGB w 1939 r.
Prześladowania dotknęły nie tylko Ukraiński Kościół Luterański, ale też Niemiecki Kościół Luterański na Ukrainie. Reżim stalinowski doprowadził do jego prześladowań i zamknięciu centrum duszpasterstwa w Odessie. Ponownego jego otwarcia Niemiecki Kościół Luterański dokonał w 2002 r. Tego samego dnia poświęcono ponownie miejscowy kościół.

### Współczesność
Po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę w 1991 r. Ukraiński Kościół Luterański oficjalnie reaktywował swoją działalność. Otworzono zbory w Kijowie, Tarnopolu, Krzemieńcu, Zaporożu, Sewastopolu, Symferopolu i innych miejscowościach. W 2007 r. Ukraiński Kościół Luterański posiadał 25 zborów i 11 placówek misyjnych na obszarze całego kraju. Liczba wiernych wynosiła 2,5 tysiąca. Zborom usługiwało 22 pastorów narodowości ukraińskiej oraz 2 misjonarzy ze Stanów Zjednoczonych. Kościół ma charakter konserwatywny, opiera się na historycznych księgach symbolicznych luteranizmu z XVI wieku. Jest członkiem ogólnoświatowego porozumienia konserwatywnych luteran – Wyznającej Konferencji Ewangelicko-Luterańskiej.
Niemiecki Kościół Ewangelicko-Luterański Ukrainy działa przede wszystkim w okolicach Kijowa i Odessy.

## Kalwiniści
Ukraińskich kalwinistów zrzesza Zakarpacki Kościół Reformowany. Podstawy teologiczne Kościoła wyrażają pisma i dokumenty reformatorów Huldrycha Zwingliego i Jana Kalwina z lat 20. i 30. XVI wieku. W roku 2007 Kościół posiadał 205 zborów i 55 pastorów. Zakarpacki Kościół Reformowany jest jedynym kościołem protestanckim działającym na Ukrainie wyznania kalwińskiego. Działa on przede wszystkim na regionie Zakarpacia. Centrala Kościoła znajduje się w Berehowem.
Zakarpacki Kościół Reformowany uważany jest za najstarszą konfesję protestancką na ziemiach ukraińskich. Pierwsza grupa kalwinistów dotarła na obszar Zakarpacia już w latach 30. XVI stulecia. Organizacyjnie Kościół podzielony jest na trzy okręgi. Biskupi i członkowie synodu wybierani są na czteroletnie kadencje. Kościół założył trzy profilowane szkoły średnie z przedmiotami teologicznymi, prowadzi 80 szkół niedzielnych i organizację charytatywną. Oficjalnym organem Kościoła jest kwartalnik Misja. Pastorzy kształceni są na uczelniach teologicznych na Węgrzech, w Rumunii i Słowacji. Od stycznia 2007 r. przewodniczącym Kościoła jest bp Zan Fabian Aleksandr. Zakarpacki Kościół Reformowany jest członkiem Światowego Aliansu Kościołów Reformowanych.
Wiele kalwińskich kościołów i kaplic na Ukrainie jest dobrze znanymi zabytkami regionu Zakarpacia. Wśród zakarpackich atrakcji turystycznych wymienia się reformowane domy modlitwy: kamienny kościół gotycki w Muzhiewie, kościół gotycki w Czetfolwie (z XV wieku), kościół barokowy w Czetfolwie i kościół gotycki w Nowosielicy.
Pastorzy i wierni Zakarpackiego Kościoła Reformowanego byli prześladowani przez reżim komunistyczny w sowieckiej Ukrainie. Wielu ukraińskich kalwinistów zostało zesłanych na Syberię do pracy przymusowej w gułagach. Według niektórych szacunków, blisko 40 tysięcy osób z Zakarpacia zginęło w latach 1944 (najazd wojsk radzieckich)–1956 r.

## Mennonici
Pierwsze osady mennonickie pojawiły się na obecnych ziemiach ukraińskich (wówczas południowo-zachodniej części Imperium Rosyjskiego) w 1789 r. Koloniści pochodzili od holenderskich i pruskich anabaptystów. Najwcześniejsze osady powstały w Chortyzji nad Dnieprem i Mołocznie (obecnie: Mołoczańsk) w 1803 r. W 1802 r. niektóre społeczności mennonitów z Europy Środkowej przybyły na Wołyń. Grupa mennonitów szwajcarskich zwanych amiszami, pochodzących z Galicji osiedliła się w okolicy Dubna w 1815 r. Inni galicyjscy mennonici żyli niedaleko Lemberga (Lwowa).
Po ogłoszeniu przez rząd rosyjski planu rusyfikacji, który cofnąłby wszystkie szczególne przywileje sprzed 1880 r., mennonici szczególnie zaniepokojeni byli możliwością utraty prawa do zwolnienia od służby wojskowej oraz prawa do wychowania i kształcenia w języku niemieckim co, jak wierzyli, było konstytutywne dla zachowania ich religijnej i kulturalnej tożsamości. W latach 1874–1880 spośród blisko 45 tysięcy mennonitów żyjących w południowej Rosji, 10 tysięcy przeniosło się do Stanów Zjednoczonych, zaś 8 tysięcy do Manitoby.
W okresie sowieckiej Ukrainy mennonici byli prześladowani przez władze komunistyczne, zsyłani na tułaczkę, więzieni i mordowani jako „wrogowie ludu”. Traktowani byli tak samo, jak kułacy. Wielu z nich umarło na skutek głodu i chorób. Blisko 9 tysięcy mennonickich mężczyzn zostało aresztowanych podczas wielkiego terroru, który rozpoczął się jesienią 1936 r. i trwał do 1938 r.
Po upadku Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej mennonici oficjalnie reaktywowali swoją działalność na Ukrainie. Obecnie ukraińscy mennonici są przedstawicielami różnych zawodów. Są wśród nich zarówno przedsiębiorcy, naukowcy, specjaliści w zakresie turystyki, jak też działacze społeczni i kaznodzieje.

## Dzieje niemieckich protestantów na Ukrainie

### Niemieccy luteranie
W XVIII i XIX wieku na Ukrainie pojawili się niemieccy imigranci. Większość z nich była albo wyznania ewangelicko-augsburskiego, albo mennonickiego (anabaptyści). Rosyjskie władze imperialne zapewniły imigrantom, w przeciwieństwie do ludności rodzimej, wolność religijną i prawo do własnego wyznania. Na początku XX wieku około 90% spośród 200 tysięcy Niemców zamieszkujących Wołyń była wyznania luterańskiego. Podczas I i II wojny światowej nastąpiła fala emigracji niemieckich luteran, choć do chwili obecnej przetrwało kilka ośrodków, głównie w okolicach Kijowa oraz Odessy.

### Sztundyści
W połowie XIX wieku na Ukrainie pojawili się sztundyści – ewangeliczna wspólnota niemieckiego pochodzenia o korzeniach pietystycznych. Ruch ten rozwinął się w szczególności wokół niemieckich wiosek w Besarabii i okolicach Jekaterynosławia. W latach 60. XIX wieku, na skutek liberalnych reform cara Aleksandra II Romanowa, protestantyzm zaczął się szybko rozwijać, zaś sztundystami zostało wielu Ukraińców. Pod koniec stulecia, na skutek masowych nawróceń wyznawców prawosławia na protestantyzm (głównie sztundyzm), władze carskie ograniczyły działalność protestantów, zakazując organizowania nabożeństw modlitewnych oraz innej działalności misyjnej.

title: Protestantyzm na Ukrainie

wikitext:
'''[[Protestantyzm]] na [[Ukraina|Ukrainie]]''' – reprezentowany jest przez niemal wszystkie istniejące na świecie protestanckie wyznania. W roku 2010 łączna liczba protestantów w tym kraju wynosiła ponad milion wiernych, co stanowi 2,4% ukraińskiego społeczeństwa. Prawie połowę wszystkich protestantów na Ukrainie stanowią [[baptyzm|baptyści]]. Zgodnie z magazynem ''[[Christianity Today]]'', Ukraina stała się nie tylko „[[Pas biblijny|pasem biblijnym]]” [[Europa Wschodnia|Europy Wschodniej]], ale swoistym „ośrodkiem życia [[zbór|zborów]], edukacji i misji [[ewangelikalizm|ewangelicznego chrześcijaństwa]]”<ref name=eeeh>{{Cytuj stronę|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/105-22.0.html|tytuł=''Eastern Europe’s Evangelical Hub. A scholar discusses the development of evangelicalism in Ukraine'' na łamach magazynu ''Christianity Today'' (styczeń 2008)|data dostępu=2009-08-29|język=en}}</ref>. Obecnie Ukraina stanowi zaplecze ewangelicznego protestantyzmu dla wszystkich krajów byłego [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Radzieckiego]], w których do dziś istnieją ograniczenia prawne w działalności związków wyznaniowych. Kraje te korzystają z wydawanej na Ukrainie literatury protestanckiej (m.in. [[Prasa (media)|prasy]]), szkolą w tym kraju swoich liderów zborowych oraz otrzymują pomoc w postaci [[misjonarz]]y i wsparcia dla działań [[ewangelizacja|ewangelizacyjnych]]<ref name="eeeh" />. Protestanci ukraińscy w porównaniu do swych zachodnich współwyznawców są bardziej konserwatywni zarówno w [[doktryna religijna|doktrynie]], jak i kwestiach [[moralność|moralnych]]<ref name="eeeh" />.

Największymi wyznaniami protestanckimi na Ukrainie są:

* [[Baptyzm|baptyści]] – 500 tysięcy wiernych,
* [[Pentekostalizm|zielonoświątkowcy]] – 400 tysięcy wiernych<ref>[http://www.glopent.net/global-pentecostalism/europe/ GloPent].</ref>,
* [[Adwentyzm|adwentyści]] – 100 tysięcy wiernych.

Część ukraińskich protestantów wyemigrowała do [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]], gdzie odgrywa ważną rolę w lokalnych przedsięwzięciach społecznych, np. odbudowie domów zniszczonych przez [[Huragan Katrina]]<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.sbcbaptistpress.org/bpnews.asp?ID=23910|tytuł=''Ukrainian Baptists rebuild homes devastated by Katrina'' na portalu ''Baptist Press''|data dostępu=2009-08-29|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20091005002809/http://www.sbcbaptistpress.org/bpnews.asp?ID=23910|zarchiwizowano=2009-10-05}}</ref>.

== Pierwszy ukraiński Festiwal Nadziei ==
W dniach 6-7 lipca 2007 r. na Olimpijskim Stadionie Narodowym w [[Kijów|Kijowie]] odbył się „Festiwal Nadziei” – masowa protestancka akcja [[ewangelizacja|ewangelizacyjna]], której bezpośrednimi uczestnikami było 40 tysięcy Ukraińców zgromadzonych na stadionie<ref>{{Cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20070929164723/http://festival2007.info/en/|tytuł=Witryna internetowa Ukraińskiego Festiwalu Nadziei 2007|data dostępu=2007-09-29|język=en}}</ref>. Głównym mówcą podczas Festiwalu był słynny amerykański ewangelizator i [[baptyzm|baptystyczny]] misjonarz [[Franklin Graham]], syn światowej sławy [[pastor]]a i ewangelisty [[Billy Graham|Billy’ego Grahama]]. Zgromadzeni podczas festiwalu mogli posłuchać świadectw [[nawrócenie|nawróceń]] i życia z Bogiem z ust znanych sportowców, gwiazd kultury, aktywistów religijnych oraz [[polityk]]ów różnych narodowości, którzy są [[ewangelikalizm|ewangelicznymi chrześcijanami]]. Oprawę muzyczną Festiwalu wzbogaciły występy [[chór]]ów, solistów, [[lider uwielbienia|liderów uwielbienia]] oraz zespołów uwielbieniowych z różnych krajów – Ukrainy, [[Rosja|Rosji]], [[Białoruś|Białorusi]], [[Mołdawia|Mołdawii]] oraz [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]]. Równocześnie odbywała się [[transmisja]] na żywo Festiwalu do 75 ośrodków rozsianych po całej Ukrainie, gdzie możliwe było bezpłatne oglądanie Festiwalu.

== Geneza i początki protestantyzmu na obecnym terenie państwa Ukraina ==
Jeszcze przed wybuchem [[reformacja|reformacji]] na obecnych ziemiach ukraińskich istniały ruchy o charakterze protestanckim. Byli to głównie [[Husytyzm|husyci]]. Protestantyzm pojawił się w tym kraju w latach 30. i 40. XVI wieku. Pierwszy protestancki [[zbór]] stworzyli w 1536 r. [[anabaptyzm|anabaptyści]] we [[Włodzimierz (Ukraina)|Włodzimierzu]], znajdującym się wówczas na terenie [[I Rzeczpospolita|Rzeczypospolitej]]. W latach 40. swoją działalność rozpoczęli, głównie wśród [[arystokracja|arystokracji]], pierwsi [[luteranizm|luteranie]], wkrótce zaś po nich – [[kalwinizm|kalwiniści]]. W pierwszej połowie XVII stulecia na Ukrainie pojawili się [[Bracia polscy|socynianie]]. XVII wiek przyniósł również rozprzestrzenienie się protestantyzmu z [[Wołyń|Wołynia]], [[Podlasie|Podlasia]], [[Rejon chołmski|rejonu chołmskiego]] na nowe tereny, m.in. [[Podole]], [[obwód kijowski]] i [[Zakarpacie]]<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/protestantism/|tytuł=''Protestantism in Ukraine'' na portalu ''Religious Information Service of Ukraine''|data dostępu=2008-08-29|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20080913201631/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/protestantism/|zarchiwizowano=2008-09-13}}</ref>.

== Baptyści ==
[[Plik:Donetsk hram baptistov 01.jpg|thumb|300px|[[Baptyzm|Kościół baptystów]] w [[Donieck]]u]]
[[Plik:Костел Урсулы Львов 001.jpg|thumb|300px|[[Centralny kościół baptystyczny we Lwowie]]]]
Kościół baptystyczny jest największym i jednym z najstarszych wyznań protestanckich na Ukrainie<ref name=baptRISU>{{Cytuj stronę|url=http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/baptists/|tytuł=''Baptists in Ukraine'' na portalu ''Religious Information Service of Ukraine''|data dostępu=2008-08-29|język=en|archiwum=http://webarchive.loc.gov/all/20050420001102/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/baptists/|zarchiwizowano=2005-04-20}}</ref>. Liczba wiernych wynosi w tym kraju 500 tysięcy. Ukraińscy baptyści należą do najbardziej aktywnych kościołów w swoich kraju, organizując wiele przedsięwzięć o charakterze religijnym i społecznym.

=== Historia ===
Bezpośrednimi poprzednikami baptystów byli [[anabaptyzm|anabaptyści]], którzy pojawili się na ziemiach ukraińskich w XVI wieku<ref name=baptRISU />. Pierwszy na [[Ukraina (Naddnieprze)|Ukrainie]] baptystyczny [[chrzest]] na wyznanie wiary udzielony został w 1864 r. w rzece [[Inguł]] na terenie obecnego [[obwód kirowohradzki|obwodu kirowohradzkiego]] w niemieckiej osadzie. W 1867 r. powstał na tym obszarze pierwszy [[zbór]] baptystyczny. Od tego czasu baptyzm rozprzestrzenił się najpierw na południe Ukrainy, potem także na pozostałe ziemie ukraińskie. W 1907 r. zarejestrowano zbór w [[Kijów|Kijowie]], zaś rok później powstała pierwsza Wszechrosyjska Konwencja Baptystów. Wkrótce też w [[Dniepr (miasto)|Katerynosławiu (ob.Dniepr)]] założono Wszechrosyjską Unię Baptystyczną. Pod koniec XIX wieku na terenie Ukrainy żyło od 100 do 300 tysięcy baptystów<ref name=autonazwa1>{{Cytuj stronę|url=http://ecbua.info/index.php?option=com_content&task=view&id=44&Itemid=29|tytuł=''Krótka historia Wszechukraińskiej Rady Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów''|data dostępu=2009-08-29|język=uk}}</ref>.

Od 1920 r. w [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej]] zakazano działalności Kościoła baptystycznego<ref name=baptRISU />. Ograniczona reaktywacja nastąpiła w czasie i po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]]. W 1944 r. połączono Unię Baptystów z Unią Ewangelicznych Chrześcijan tworząc Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów. Do nowo powstałej federacji wyznań ewangelicznych po krótkim czasie włączono także pozostałe pomniejsze wspólnoty baptystyczne i ewangeliczne. Podobną politykę stosowano w innych państwach bloku komunistycznego (np. zawiązany w [[Polska|Polsce]] [[Zjednoczony Kościół Ewangeliczny w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej|Zjednoczony Kościół Ewangeliczny]]). Pod koniec lat 50. XX wieku 75% wszystkich wiernych Wszechsowieckiej Rady Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów żyło na Ukrainie. W latach 70. na ziemiach ukraińskich odnotowano potężne przebudzenie religijne, związane z wieloma nawróceniami na ewangeliczne chrześcijaństwo. Od tego czasu Kościół baptystyczny na Ukrainie należy do najszybciej rozwijających się i jest jedną z najbardziej aktywnych denominacji kraju.

W okresie po II wojnie światowej wielu baptystów i innych protestantów (m.in. zielonoświątkowców i adwentystów) było przymusowo wysyłanych na leczenie do [[szpital psychiatryczny|szpitali psychiatrycznych]]. Odbywały się również liczne rozprawy sądowe, które najczęściej kończyły się osadzaniem ewangelicznych chrześcijan w więzieniach (m.in. za odmowę [[służba wojskowa|służby wojskowej]]). Protestanckim rodzicom zazwyczaj odbierano również prawo do opieki nad dziećmi<ref>{{cytuj książkę|imię=Ludmiła|nazwisko=Aleksiejewa|tytuł=Historia buntów w ZSRR|rozdział=Zielonoświątkowcy|url=http://www.memo.ru/history/DISS/books/ALEXEEWA/CHAPTER13.HTM|data dostępu=2009-08-29}}</ref>.

Część baptystów w ostatniej dekadzie XX stulecia postanowiło wyjechać do [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] i [[Kanada|Kanady]]. Po upadku Związku Radzieckiego wyjazd do zachodnich krajów, a także współpraca z zachodnimi kościołami wzrosła. W chwili obecnej największe baptystyczne zbory ukraińskie w USA istnieją w [[Sacramento]] w stanie [[Kalifornia]]<ref name=autonazwa1 /><ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.slavicbaptist.org|tytuł=Pierwszy Słowiański Zbór Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów w Sacramento|data dostępu=2009-09-05|język=en}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.ukrweekly.com/old/archive/1999/419913.shtml | tytuł = Tygodnik Wieści Ukraińskich | opublikowany = ukrweekly.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20160304191030/http://www.ukrweekly.com/old/archive/1999/419913.shtml | zarchiwizowano = 2016-03-04}}.</ref>, w [[Filadelfia|Filadelfii]]<ref name=autonazwa3>{{Cytuj stronę | url = http://eng.maidanua.org/node/747 | tytuł = Maidan News | opublikowany = eng.maidanua.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20100706015843/http://eng.maidanua.org/node/747 | zarchiwizowano = 2010-07-06}}.</ref> oraz w [[Pensylwania|Pensylwanii]]<ref name=autonazwa3 />. Wspólnoty te utrzymują kontakt ze zborami na Ukrainie i współpracują ze sobą w dziedzinie służby i ewangelizacji.

[[Plik:Vinnytsia-baptist-church.jpg|thumb|250px|Pierwszy [[Baptyzm|Kościół baptystów]] „Dom Ewangelii” w [[Winnica (miasto)|Winnicy]]]]

=== Współczesność ===
Współcześnie baptyści na Ukrainie są zorganizowani i aktywni na polu zakładania kościołów i wspierania oświaty. Niemalże 90% wszystkich baptystów na Ukrainie zrzesza Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, powołany do życia decyzją XXII Konwencji Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów na Ukrainie w 1994 r. Związek liczy 300 tysięcy wiernych, ponad 2800 zborów, zatrudniając 3160 pastorów. Jest aktywny w dziedzinie edukacji, posiadając 3 [[seminarium duchowne|seminaria duchowne]], 2 [[uniwersytet]]y i 15 innych szkół wyższych<ref>[https://archive.ph/20120530023818/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90205.htm Międzynarodowy Raport Wolności Religijnej – Ukraina 2007].</ref>. Ukraiński Kościół baptystyczny prowadzi działalność wydawniczą, posiada także rozbudowaną sieć mass-mediów.

Związek zarządzany jest przez Radę złożoną z [[prezbiter]]ów okręgowych regionalnych stowarzyszeń. Na jej czele stoi Przewodniczący Rady Związku. W latach 1990–2006 był nim pastor Grigorij Komendant. Od maja 2006 na przewodniczącego wybrany został pastor Wiaczesław Nesteruk. Związek współpracuje z ukraińskimi baptystycznymi [[diaspor]]ami. Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów jest członkiem [[Europejska Federacja Baptystyczna|Europejskiej Federacji Baptystycznej]], [[Światowy Związek Baptystyczny|Światowego Związku Baptystycznego]] oraz wewnątrzukraińskich porozumień między kościołami ewangelicznymi.

Szacuje się, że na Ukrainie żyje łącznie więcej baptystów, niż we wszystkich pozostałych krajach [[Wspólnota Niepodległych Państw|Wspólnoty Niepodległych Państw]], włączając w to [[Rosja|Rosję]]<ref>Imogen Bell ''Europa Wschodnia, Rosja i Azja Centralna''. Taylor and Francis (2002) {{ISBN|1-85743-137-5}}.</ref>.

W lipcu 2007 r. ukraińscy baptyści zorganizowali pierwszy Międzynarodowy Festiwal Teatrów Chrześcijańskich, który odbył się w [[Równe]]m<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/news/article;17018/ | tytuł = RISU Portal News Portal Nowości RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20070927192532/http://www.risu.org.ua/eng/news/article;17018/ | zarchiwizowano = 2007-09-27}}.</ref>.

Ukraiński Kościół baptystyczny przyciągnął wielu młodych ludzi. Ponad 20 tysięcy młodych osób studiuje na baptystycznych uniwersytetach. Spora część młodzieży zaangażowana jest w ewangelizację i inne służby. Rzecznik Międzynarodowego Departamentu Misji [[Południowa Konwencja Baptystów|Południowej Konwencji Baptystów]] powiedział, iż „[na Ukrainie] młodzież będzie tym, czego Bóg użyć musi do ewangelizacji oraz kształcenia nowych liderów”<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.bpnews.net/BPnews.asp?ID=26552 | tytuł = ''Ukrainian youth step toward change'' | opublikowany = bpnews.net | archiwum = https://web.archive.org/web/20071004233934/http://www.bpnews.net/BPnews.asp?ID=26552 | zarchiwizowano = 2007-10-04}}.</ref>.

Wszechukraiński Związek Stowarzyszeń Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów publikuje magazyn chrześcijański pt. ''Strefa ewangeliczna'', gazetę pt. ''Zmartwychwstanie'' oraz czasopismo dla głuchych i niemych pt. ''Głos na pustyni''<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/religion.and.society/mass.media/#baptists | tytuł = RISU – Mass Media na Ukrainie | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20061006011142/http://www.risu.org.ua/eng/religion.and.society/mass.media/#baptists | zarchiwizowano = 2006-10-06}}.</ref>.

=== Obecne prześladowania ===
W czasie reżimu komunistycznego działalność Kościoła baptystycznego na Ukrainie była zakazana. Zgodnie z [[Konstytucja Ukrainy|Konstytucją Ukrainy]] z 1996 r. obywatele mają zagwarantowaną wolność do wyznania i praktykowania religii<ref>[http://zakon5.rada.gov.ua/laws/show/254%D0%BA/96-%D0%B2%D1%80 Tekst Konstytucji Ukrainy].</ref>. Mimo to, mniejszościowy i nietradycyjny Kościół baptystyczny jest obiektem prześladowań i dyskryminacji, włączając w to aresztowania<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.ukrweekly.com/old/archive/1999/209905.shtml | tytuł = Artykuł z ''Ukrainian Weekly'' | opublikowany = ukrweekly.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20160304113924/http://www.ukrweekly.com/old/archive/1999/209905.shtml | zarchiwizowano = 2016-03-04}}.</ref>. Choć oficjalnie rząd Ukrainy umożliwia budowanie [[dom modlitwy|domów modlitwy]], baptyści spotykają się z trudnościami ze strony władz lokalnych w Kijowie i innych dużych miastach, z chwilą złożenia wniosków o pozwolenie na budowę domów zborowych<ref name=autonazwa5>[https://archive.ph/20121214031431/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51588.htm Międzynarodowy Raport Wolności Religijnej 2005].</ref>. Baptyści są także prześladowani przez [[Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego]]. Kościół ten określa baptystów jako „sekciarzy” zarówno w wypowiedziach, jak i publikacjach<ref name=autonazwa5 />. Prawosławni krytykują także zaangażowanie baptystów wraz z innymi kościołami nieprawosławnymi w działalność na rzecz obrony [[prawa człowieka|praw człowieka]] i dialogu międzychrześcijańskiego, co Kościół prawosławny określił jako „Front Przeciwko Prawosławiu”<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71415.htm Międzynarodowy Raport Wolności Religijnej 2006].</ref>.

=== Ciekawostki ===
* [[Ołeksandr Turczynow]] – znany ukraiński polityk, wicepremier Ukrainy oraz druga osoba w [[Blok Julii Tymoszenko|Bloku Julii Tymoszenko]] jest [[pastor]]em baptystycznym.
* W 1993 r. na Ukrainie zawiązał się niezależny Koreański Kościół Baptystyczny. Działa on wśród koreańskiej diaspory baptystycznej żyjącej na ziemiach ukraińskich. Pastorzy wspólnoty to najczęściej Amerykanie o korzeniach koreańskich<ref>[http://webarchive.loc.gov/all/20050420001102/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/baptists/ Baptyści na portalu RISU].</ref>.

== Zielonoświątkowcy ==
{{Osobny artykuł|Pentekostalizm na Ukrainie}}
Zielonoświątkowcy są najliczniejszą tradycją protestancką na Ukrainie pod względem liczby wiernych. Szacuje się, że w kraju tym żyje ok. 400 tysięcy zielonoświątkowców zrzeszonych zarówno we Wszechukraińskim Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – Zielonoświątkowców, jak również w niezależnych zborach charyzmatycznych.

=== Historia ===
Przebudzenie zielonoświątkowe dotarło na ziemie ukraińskie na początku XX stulecia. Na terenach ukraińskich już od końca XVI wieku pojawiały się grupy o częściowo zbieżnych postulatach, jak [[duchoborcy]] czy [[mołokanie]]. Pentekostalizm dotarł na tereny obecnej Ukrainy wraz z ukraińskimi emigrantami, którzy powracali ze [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]]. Zorganizowali oni w 1920 r. na [[Wołyń|Wołyniu]] pierwszy zbór zielonoświątkowy. W 1924 r. miała miejsce pierwsza Konwencja Chrześcijan Świętej Pięćdziesiątnicy, która odbyła się w [[Krzemieńczuk]]u. Podczas konwencji powołano do życia związek zrzeszający ukraińskie wspólnoty zielonoświątkowe.

Drugim skrzydłem rozwoju ruchu zielonoświątkowego na Ukrainie była działalność misjonarza – [[Iwan Woronajew|Iwana Woronajewa]]. Założone przez niego wspólnoty znane są jako [[pięćdziesiątnicy]]. Pierwszy zbór na Ukrainie, który powstał w wyniku pracy Woronajewa, został zorganizowany w 1920 r. w [[Odessa|Odessie]].

W okresie sowieckiego reżimu, wielu zielonoświątkowych pastorów i liderów było prześladowanych przez władzę. Spędzili oni wiele lat w więzieniach i [[Gułag|obozach koncentracyjnych]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/pentecostals/ | tytuł = RISU on Pentecostals Zielonoświątkowcy na portalu RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20080705151616/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/pentecostals/ | zarchiwizowano = 2008-07-05}}.</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://starlightsite.co.uk/keston/lectures/sound/conference.htm | tytuł = Instytut Kestona i obrona prześladowanych chrześcijan w USRR | opublikowany = starlightsite.co.uk | archiwum = https://web.archive.org/web/20071016142733/http://starlightsite.co.uk/keston/lectures/sound/conference.htm | zarchiwizowano = 2007-10-16}}.</ref>. Również szeregowi członkowie byli skazywani na pozbawienie wolności. Wymiar kary obejmował zwykle 20-25 lat więzienia. Wielu zielonoświątkowców zginęło w więzieniach, w tym sam Iwan Woronajew<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.memo.ru/history/DISS/books/ALEXEEWA/CHAPTER13.HTM | tytuł = Książka pamięci L. Aleksiejewa | opublikowany = memo.ru | archiwum = https://web.archive.org/web/20170203135248/http://www.memo.ru/history/DISS/books/ALEXEEWA/CHAPTER13.HTM | zarchiwizowano = 2017-02-03}}.</ref>.

W 1944 r. stworzono federację o nazwie Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, do której, na skutek presji władz, przystąpiły pozostałe ugrupowania ewangeliczne, w tym zielonoświątkowcy. Sytuacja ta trwała do 1990 r.

=== Współczesność ===
Wszechukraiński Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – Zielonoświątkowców został reaktywowany po latach prześladowań i niesamodzielności w 1990 r. Dokonał on inkorporacji wszystkich zborów zielonoświątkowych należących do federacji Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, a także przyjął niezależne zbory i misje zielonoświątkowe działające dotychczas w podziemiu. Obecnie na Ukrainie żyje 400 tysięcy zielonoświątkowych chrześcijan.

Związek publikuje trzy oficjalne magazyny: ''Zwiastun Dobrej Nowiny'', ''Głos Ewangeliczny'' oraz ''Ewangelista''. Oprócz tego poszczególne zbory wydają własne [[periodyk]]i. Zielonoświątkowcy na Ukrainie są też znani z prowadzenia własnych stacji radiowych i programów telewizyjnych.

Inne formy działalności obejmują m.in. prowadzenie ośrodków misyjnych, z czego największe to: ''Głos Nadziei'' w [[Łuck]]u, ''Możliwość'' w [[Mariupol]]u oraz ''Dobry Samarytanin'' w [[Równe]]m.

Zielonoświątkowcy posiadają na Ukrainie blisko 20 seminariów biblijnych, instytutów oraz szkół<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/pentecostals/ | tytuł = Zielonoświątkowcy na portalu RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20080705151616/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/pentecostals/ | zarchiwizowano = 2008-07-05}}.</ref>.

== Adwentyści ==
[[Plik:Ukraine-Mukacheve-Church-12.jpg|thumb|300px|[[Kościół Adwentystów Dnia Siódmego]] w [[Mukaczewo|Mukaczewie]]]]
[[Adwentyzm|Adwentystyczną]] tradycję protestantyzmu reprezentują na Ukrainie cztery zasadnicze związki wyznaniowe – trzy święcące sobotę: [[Kościół Adwentystów Dnia Siódmego]], [[Kościół Adwentystów Dnia Siódmego Ruch Reformacyjny|adwentyści reformowani]] i [[Kościół Boży Dnia Siódmego]] oraz jeden święcący niedzielę: [[Kościół Chrześcijan Adwentystów]]<ref name=autonazwa6>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/adventists/ | tytuł = Adwentyści na portalu RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20080705150808/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/adventists/ | zarchiwizowano = 2008-07-05}}.</ref>. Największą wspólnotą jest Kościół Adwentystów Dnia Siódmego.

=== Historia ===
Pierwsi adwentyści dnia siódmego pojawili się na terenie obecnego państwa Ukraina w okolicach [[Czerniowce|Czerniowców]]. W 1876 r. mała grupa wiernych pojawiła się także w [[Równe]]m. Pierwszy adwentystyczny [[zbór]] zawiązał się w konsekwencji pojawienia się sporej grupy zainteresowanych i nawróconych na adwentyzm Ukraińców. W latach 80. XIX wieku grupa niemieckiej społeczności adwentystów pojawiła się na [[Półwysep Krymski|Krymie]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://old.ipn.gov.pl/aktualnosci/2014/centrala/film-o-krymskich-adwentystach-wyrozniony-nagroda-prezesa-ipn | tytuł = Film o krymskich adwentystach wyróżniony nagrodą Prezesa IPN | autor = [[Instytut Pamięci Narodowej|IPN]] | opublikowany = ipn.gov.pl | data dostępu = 2017-03-30 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170331205109/http://old.ipn.gov.pl/aktualnosci/2014/centrala/film-o-krymskich-adwentystach-wyrozniony-nagroda-prezesa-ipn | zarchiwizowano = 2017-03-31 }}</ref>. Zostali oni ochrzczeni w 1886 r. przez [[pastor]]a Lui Konrada. Sam pastor Konrad objął w 1898 r. stanowisko przewodniczącego Wydziału Europejskiego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego. Adwentyści zostali oficjalnie uznani przez [[Imperium Rosyjskie]] w 1906 r. Jednak już w 1931 r. reżim sowiecki rozwiązał i zdelegalizował ukraiński Kościół adwentystyczny<ref name=autonazwa6 />. Podobnie, jak w przypadku innych wyznań protestanckich, adwentyści byli obiektem prześladowań ze strony komunistycznej władzy. Ukraiński pastor adwentystów reformowanych, Władimir Szołkow, spędził większość swego życia więziony za wiarę (od 1931 r. do 1980 r.). Zginął w obozie w [[Jakucja|Jakucji]]. Był on liderem wolnego od wpływów władzy Kościoła Prawdziwych i Wolnych Adwentystów Dnia Siódmego, którego resztki istnieją do dziś, głosząc konieczność doświadczania prześladowań, aby być zbawionym.

=== Współczesność ===
[[Plik:Franciscan monastery in Lviv.jpg|thumb|left|300px|[[Kościół Adwentystów Dnia Siódmego we Lwowie]]]]
Działalność Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego począwszy od końca lat 80. XX stulecia jest na Ukrainie legalna. Obecnie żyje na Ukrainie około 100 tysięcy adwentystów. Administracyjnie ukraiński Kościół adwentystyczny (stanowiący osobną unię) podzielony jest na osiem [[diecezja|diecezji]]. Od 1998 r. przewodniczącym Unii Ukraińskiej Kościoła jest pastor Wołodymir Krupski.

Kościół adwentystyczny prowadzi działalność na polu religijnym i społecznym. Ukraińscy adwentyści posiadają własne [[seminarium duchowne]] w [[Kijów|Kijowie]]. Szczególnie aktywni są na polu wydawniczym. Publikują dwa czasopisma i cztery magazyny ogólnokrajowe, w tym magazyn ''Znaki Czasu'' w największym nakładzie.

Wyjątkową uwagę Kościół adwentystyczny przywiązuje do promocji zdrowia. Prowadzi własne programy medyczne i [[profilaktyka zdrowotna|profilaktyczne]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://healingmessage.org/ | tytuł = Adwentystyczne Centrum Zdrowia w Karpatach | opublikowany = healingmessage.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20080608132602/http://healingmessage.org/ | zarchiwizowano = 2008-06-08}}.</ref>. Organizuje kampanie antynarkotykowe, programy odwykowe i akcje promocyjne zdrowego stylu życia<ref>[https://archive.ph/20130502172052/http://news.adventist.org/en/archive/articles/2002/03/26/ukraine-adventist-youth-leaders-adopt-anti-drug-message Działania antynarkotykowe adwentystycznych liderów młodzieżowych].</ref>. Ukraiński Kościół przeznacza również spore nakłady finansowe na wsparcie ogólnoświatowej sieci adwentystycznych [[szpital]]i, klinik, [[uniwersytet]]ów, [[sanatorium|sanatoriów]] itp.<ref>{{Cytuj stronę | url = http://news.adventist.org/data/2003/09/1066755111/index.html.en | tytuł = Wiadomości adwentystyczne | opublikowany = news.adventist.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20051126104336/http://news.adventist.org/data/2003/09/1066755111/index.html.en | zarchiwizowano = 2005-11-26}}.</ref> Pracowników służby zdrowia ([[lekarz]]y, [[pielęgniarka|pielęgniarki]]) wyznania adwentystycznego zrzesza Adwentystyczne Stowarzyszenie Medyków na Ukrainie, którego członkami jest blisko 700 wykwalifikowanych medyków. Ukraińscy adwentyści posiadają własne Centrum Medyczne w Kijowie z oddziałami w [[Połtawa|Połtawie]], [[Kowel|Kowlu]] i [[Lwów|Lwowie]], a także sanatorium w [[Mikołajów|Mikołajowie]].

[[Adwentystyczna Organizacja Pomocy i Rozwoju|Adwentystyczna Organizacja Pomocy i Rozwoju (ADRA)]] posiada swoje oddziały na Ukrainie od 1985 r. Jest aktywna na polu charytatywnym i humanitarnym, angażuje się w działalność społeczną, pomaga ofiarom klęsk żywiołowych. Wraz z innymi organizacjami o podobnym charakterze pomagała podczas [[Katastrofa w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej|katastrofy nuklearnej w Czarnobylu]].

=== Adwentyści reformowani ===
Adwentyści reformowani pojawili się na Ukrainie w latach 20. XX wieku. Na tle innych adwentystów charakteryzowała ich konsekwentna postawa [[pacyfizm chrześcijański|pacyfistyczna]], w tym stanowcza odmowa służenia w armii. Za swoje przekonania adwentyści reformowani byli prześladowani przez cały okres reżimu komunistycznego. W sowieckiej Ukrainie prowadzili działalność podziemną. Obecnie są zarejestrowanym związkiem wyznaniowym<ref name=autonazwa6 />.

== Ambasada Boża ==
{{osobny artykuł|Ambasada Boża}}
Najbardziej znanym Kościołem charyzmatycznym na Ukrainie jest [[megakościół]] Ambasada Błogosławionego Królestwa Bożego dla Wszystkich Narodów, z siedzibą w [[Kijów|Kijowie]]. Założony przez [[Nigeria|nigeryjskiego]] [[pastor]]a [[Sunday Adelaja|Sundaya Adelaję]] niezależny kościół ma w Kijowie 25 tysięcy wiernych i jest największym kościołem charyzmatycznym w całej [[Europa|Europie]]. Jego członkami jest wielu ukraińskich polityków i działaczy, m.in. [[Łeonid Czernowecki|Leonid Czernowecki]] – [[mer (urzędnik)|mer]] Kijowa. Działalność Ambasady Bożej stanowi integralną część lokalnego życia społecznego i religijnego. Kościół znany jest z szerokiej działalności, organizacji marszów, nabożeństw, uwielbień, imprez, koncertów i działalności charytatywno-społecznej.

== Luteranie ==
[[Plik:Saint-Catherine-Church-Dnipropetrovsk.jpg|thumb|left|300px|[[Luteranizm|Kościół luterański]] w [[Dniepr (miasto)|Dnieprze]]]]
Na Ukrainie istnieją obecnie dwie ewangelickie denominacje wyznania augsburskiego: rodzimy Ukraiński Kościół Luterański, stosujący luterański ryt bizantyjski i odwołujący się do chrześcijaństwa wschodniego oraz Niemiecki Kościół Luterański na Ukrainie, którego członkami są przede wszystkim potomkowie niemieckich imigrantów (zob. [[Protestantyzm na Ukrainie#Dzieje niemieckich protestantów na Ukrainie|niemieccy luteranie]]).

=== Historia ===
[[Luteranizm]] pojawił się na terenie obecnej Ukrainy w połowie XVI stulecia. Wówczas to pojawili się luteranie na [[Wołyń|Wołyniu]], [[Podole|Podolu]], Pobużu i [[Kijów|Kijowie]]. Część [[szlachta|szlachty]] (ród [[Radziwiłłowie|Radziwiłłów]]) była wyznania augsburskiego. Napływ ludności niemieckiej na Ukrainę w XIX wieku spowodował dramatyczny wzrost wiernych Kościoła luterańskiego na tym obszarze, co nie miało jednak żadnego znaczącego wpływu na lokalne grupy etniczne. Dziewiętnastowieczny Kościół luterański na Ukrainie podlegał pod [[konsystorz]] w [[Petersburg]]u, który posiada dokumenty narodzin, [[ślub]]ów i śmierci, począwszy od 1835 r.

Ukraiński Kościół Luterański założony został w 1926 r. jako Ukraiński Kościół Ewangelicki Wyznania Augsburskiego. Jakkolwiek bizantyjsko-ukraiński ryt luteranizmu sięga swymi korzeniami do XVII wieku, oficjalnie jednak pierwsza luterańska księga liturgiczna rytu bizantyjskiego została opublikowana dopiero w 1933 r. Przed [[II wojna światowa|II wojną światową]] Kościół aktywnie działał na Ukrainie, posiadając 25 zborów i placówki misyjne. W tym okresie posiadał własne [[seminarium duchowne]] i dom wydawniczy w Stanisławowie (obecnie: [[Iwano-Frankiwsk|Iwano-Frankowsk]]). Publikował trzy czasopisma: ''Sztandar'', ''Zrozum'' i ''Nowy Świat''.

W czasie reżimu komunistycznego Ukraiński Kościół Luterański był obiektem prześladowań ze strony władz. Mienie kościelne zostało skonfiskowane<ref name=autonazwa2>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/lutheran/ | tytuł = Luteranie na portalu RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20090716030713/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/lutheran/ | zarchiwizowano = 2009-07-16}}.</ref>. Wyznawcy i pastorzy byli więzieni lub zmuszani do emigracji<ref>{{Cytuj stronę | url = http://starlightsite.co.uk/keston/lectures/sound/conference.htm | tytuł = Instytut Kestona a obrona prześladowanych chrześcijan w Związku Radzieckim | opublikowany = starlightsite.co.uk | archiwum = https://web.archive.org/web/20071016142733/http://starlightsite.co.uk/keston/lectures/sound/conference.htm | zarchiwizowano = 2007-10-16}}.</ref>. Ostatecznie Kościół został całkowicie zniszczony przez [[KGB]] w 1939 r.

Prześladowania dotknęły nie tylko Ukraiński Kościół Luterański, ale też Niemiecki Kościół Luterański na Ukrainie. Reżim stalinowski doprowadził do jego prześladowań i zamknięciu centrum duszpasterstwa w [[Odessa|Odessie]]. Ponownego jego otwarcia Niemiecki Kościół Luterański dokonał w 2002 r. Tego samego dnia poświęcono ponownie miejscowy kościół<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/news/article;1904/ | tytuł = Wiadomości 2002 z portalu RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20050502095406/http://www.risu.org.ua/eng/news/article;1904/ | zarchiwizowano = 2005-05-02}}.</ref>.

=== Współczesność ===
Po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę w 1991 r. Ukraiński Kościół Luterański oficjalnie reaktywował swoją działalność. Otworzono zbory w [[Kijów|Kijowie]], [[Tarnopol]]u, [[Krzemieniec (miasto)|Krzemieńcu]], [[Zaporoże (miasto)|Zaporożu]], [[Sewastopol]]u, [[Symferopol]]u i innych miejscowościach<ref name=autonazwa2 />. W 2007 r. Ukraiński Kościół Luterański posiadał 25 zborów i 11 placówek misyjnych na obszarze całego kraju. Liczba wiernych wynosiła 2,5 tysiąca. Zborom usługiwało 22 pastorów narodowości ukraińskiej oraz 2 misjonarzy ze Stanów Zjednoczonych<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.ukrlc.org/eng.htm | tytuł = ULC Statystyki na oficjalnej stronie Kościoła | opublikowany = ukrlc.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20070730051738/http://www.ukrlc.org/eng.htm | zarchiwizowano = 2007-07-30}}.</ref>. Kościół ma charakter konserwatywny, opiera się na historycznych księgach symbolicznych luteranizmu z [[XVI wiek]]u. Jest członkiem ogólnoświatowego porozumienia konserwatywnych luteran – [[Wyznająca Konferencja Ewangelicko-Luterańska|Wyznającej Konferencji Ewangelicko-Luterańskiej]]<ref>[http://www.celc.info/ Konfesyjna Konferencja Ewangelicko-Luterańska].</ref>.

[[Niemiecki Kościół Ewangelicko-Luterański Ukrainy]] działa przede wszystkim w okolicach Kijowa i Odessy.

== Kalwiniści ==
Ukraińskich [[kalwinizm|kalwinistów]] zrzesza Zakarpacki Kościół Reformowany. Podstawy teologiczne Kościoła wyrażają pisma i dokumenty reformatorów [[Huldrych Zwingli|Huldrycha Zwingliego]] i [[Jan Kalwin|Jana Kalwina]] z lat 20. i 30. XVI wieku. W roku 2007 Kościół posiadał 205 [[zbór|zborów]] i 55 [[pastor]]ów<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/sub.carpathian/ | tytuł = Zakarpacki Kościół Reformowany na portalu RISU | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20080725103300/http://www.risu.org.ua/eng/major.religions/sub.carpathian/ | zarchiwizowano = 2008-07-25}}.</ref>. Zakarpacki Kościół Reformowany jest jedynym kościołem protestanckim działającym na Ukrainie wyznania kalwińskiego. Działa on przede wszystkim na regionie [[Zakarpacie|Zakarpacia]]. Centrala Kościoła znajduje się w [[Berehowo|Berehowem]].

Zakarpacki Kościół Reformowany uważany jest za najstarszą konfesję protestancką na ziemiach ukraińskich. Pierwsza grupa kalwinistów dotarła na obszar Zakarpacia już w latach 30. XVI stulecia. Organizacyjnie Kościół podzielony jest na trzy okręgi. Biskupi i członkowie synodu wybierani są na czteroletnie kadencje. Kościół założył trzy profilowane [[szkoła średnia|szkoły średnie]] z przedmiotami [[teologia|teologicznymi]], prowadzi 80 szkół niedzielnych i organizację charytatywną. Oficjalnym organem Kościoła jest [[kwartalnik]] ''Misja''. Pastorzy kształceni są na uczelniach teologicznych na [[Węgry|Węgrzech]], w [[Rumunia|Rumunii]] i [[Słowacja|Słowacji]]. Od stycznia 2007 r. przewodniczącym Kościoła jest bp Zan Fabian Aleksandr. Zakarpacki Kościół Reformowany jest członkiem [[Światowy Alians Kościołów Reformowanych|Światowego Aliansu Kościołów Reformowanych]].

Wiele kalwińskich kościołów i kaplic na Ukrainie jest dobrze znanymi [[zabytek|zabytkami]] regionu Zakarpacia. Wśród zakarpackich atrakcji turystycznych wymienia się reformowane domy modlitwy: kamienny kościół [[gotyk|gotycki]] w Muzhiewie, kościół gotycki w Czetfolwie (z XV wieku), kościół [[barok]]owy w Czetfolwie i kościół gotycki w [[Nowosielica|Nowosielicy]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.carpathia.gov.ua/ua/84.htm | tytuł = Administration of Zakarpatska Oblast | opublikowany = carpathia.gov.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20120826235136/http://www.carpathia.gov.ua/ua/84.htm | zarchiwizowano = 2012-08-26}}.</ref>.

Pastorzy i wierni Zakarpackiego Kościoła Reformowanego byli prześladowani przez reżim komunistyczny w sowieckiej Ukrainie. Wielu ukraińskich kalwinistów zostało zesłanych na [[Syberia|Syberię]] do pracy przymusowej w [[gułag]]ach. Według niektórych szacunków, blisko 40 tysięcy osób z Zakarpacia zginęło w latach 1944 (najazd wojsk radzieckich)–1956 r.<ref>László Medgyessy, „At the Great Divide”, The Hungarian Quarterly, vol. 42, no. 161, Spring 2001.</ref>

== Mennonici ==
{{osobny artykuł|Ruscy mennonici}}
Pierwsze osady [[mennonici|mennonickie]] pojawiły się na obecnych ziemiach ukraińskich (wówczas południowo-zachodniej części [[Imperium Rosyjskie]]go) w 1789 r. Koloniści pochodzili od [[Holendrzy|holenderskich]] i [[Królestwo Prus|pruskich]] [[Anabaptyzm|anabaptystów]]. Najwcześniejsze osady powstały w Chortyzji nad [[Dniepr]]em i Mołocznie (obecnie: [[Mołoczanśk|Mołoczańsk]]) w 1803 r.<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.risu.org.ua/eng/news/article;2952/ | tytuł = 200-th Anniversary of Mennonites in Ukraine Jubileusz 200-lecia mennonitów na Ukrainie | opublikowany = risu.org.ua | archiwum = https://web.archive.org/web/20090108060302/http://www.risu.org.ua/eng/news/article;2952/ | zarchiwizowano = 2009-01-08}}.</ref> W 1802 r. niektóre społeczności mennonitów z [[Europa Środkowa|Europy Środkowej]] przybyły na [[Wołyń]]. Grupa mennonitów [[Szwajcarzy|szwajcarskich]] zwanych [[amisze|amiszami]], pochodzących z [[Zachodnia Galicja|Galicji]] osiedliła się w okolicy [[Dubno (miasto)|Dubna]] w 1815 r. Inni galicyjscy mennonici żyli niedaleko Lemberga ([[Lwów|Lwowa]]).

Po ogłoszeniu przez rząd rosyjski planu [[rusyfikacja|rusyfikacji]], który cofnąłby wszystkie szczególne przywileje sprzed 1880 r., mennonici szczególnie zaniepokojeni byli możliwością utraty prawa do zwolnienia od służby wojskowej oraz prawa do wychowania i kształcenia w [[język niemiecki|języku niemieckim]] co, jak wierzyli, było konstytutywne dla zachowania ich religijnej i kulturalnej tożsamości. W latach 1874–1880 spośród blisko 45 tysięcy mennonitów żyjących w południowej Rosji, 10 tysięcy przeniosło się do [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]], zaś 8 tysięcy do [[Manitoba|Manitoby]].

W okresie [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|sowieckiej Ukrainy]] mennonici byli prześladowani przez władze komunistyczne, zsyłani na tułaczkę, więzieni i mordowani jako „wrogowie ludu”. Traktowani byli tak samo, jak [[kułak|kułacy]]. Wielu z nich umarło na skutek głodu i chorób<ref name=autonazwa4>{{Cytuj stronę | url = http://www.artukraine.com/commcrimes/inferno.htm | tytuł = Zbrodnie komunistyczne przeciwko Ukrainie i Ukraińcom | opublikowany = artukraine.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20110716195407/http://www.artukraine.com/commcrimes/inferno.htm | zarchiwizowano = 2011-07-16}}.</ref>. Blisko 9 tysięcy mennonickich mężczyzn zostało aresztowanych podczas [[Wielki terror (ZSRR)|wielkiego terroru]], który rozpoczął się jesienią 1936 r. i trwał do 1938 r.<ref name=autonazwa4 />

Po upadku [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej]] mennonici oficjalnie reaktywowali swoją działalność na Ukrainie. Obecnie ukraińscy mennonici są przedstawicielami różnych zawodów. Są wśród nich zarówno [[przedsiębiorca|przedsiębiorcy]], [[naukowiec|naukowcy]], specjaliści w zakresie [[turystyka|turystyki]], jak też działacze społeczni i kaznodzieje.

== Dzieje niemieckich protestantów na Ukrainie ==
[[Plik:Odessa015-3.jpg|thumb|200px|[[Kościół św. Pawła w Odessie|Kościół luterański św. Pawła w Odessie]]]]

=== Niemieccy luteranie ===
W XVIII i XIX wieku na Ukrainie pojawili się [[Niemcy|niemieccy]] imigranci. Większość z nich była albo wyznania [[luteranizm|ewangelicko-augsburskiego]], albo [[mennonici|mennonickiego]] (anabaptyści). Rosyjskie władze imperialne zapewniły imigrantom, w przeciwieństwie do ludności rodzimej, [[wolność religijna|wolność religijną]] i prawo do własnego wyznania. Na początku XX wieku około 90% spośród 200 tysięcy Niemców zamieszkujących [[Wołyń]] była wyznania luterańskiego. Podczas [[I wojna światowa|I]] i [[II wojna światowa|II wojny światowej]] nastąpiła fala emigracji niemieckich luteran, choć do chwili obecnej przetrwało kilka ośrodków, głównie w okolicach [[Kijów|Kijowa]] oraz [[Odessa|Odessy]].

=== Sztundyści ===
{{osobny artykuł|Sztundyści}}
W połowie XIX wieku na Ukrainie pojawili się [[sztundyści]] – [[ewangelikalizm|ewangeliczna]] wspólnota niemieckiego pochodzenia o korzeniach [[pietyzm|pietystycznych]]. Ruch ten rozwinął się w szczególności wokół niemieckich wiosek w [[Besarabia|Besarabii]] i okolicach [[Dniepr (miasto)|Jekaterynosławia]]. W latach 60. XIX wieku, na skutek liberalnych reform [[car]]a [[Aleksander II Romanow|Aleksandra II Romanowa]], protestantyzm zaczął się szybko rozwijać, zaś sztundystami zostało wielu Ukraińców. Pod koniec stulecia, na skutek masowych nawróceń wyznawców [[prawosławie|prawosławia]] na protestantyzm (głównie sztundyzm), władze carskie ograniczyły działalność protestantów, zakazując organizowania [[nabożeństwo|nabożeństw]] modlitewnych oraz innej działalności misyjnej.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Protestantyzm na świecie}}

[[Kategoria:Protestantyzm na Ukrainie| ]]


text:
# Hrvatski ragbijaški savez
Hrvatski Ragbijaski Savez – ogólnokrajowy związek sportowy, działający na terenie Chorwacji, posiadający osobowość prawną, będący jedynym prawnym reprezentantem chorwackiego rugby 15-osobowego i 7-osobowego, zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet we wszystkich kategoriach wiekowych w kraju i za granicą.
Odpowiedzialny jest za prowadzenie chorwackich drużyn narodowych, a także za szkolenie zawodników oraz organizowanie krajowych rozgrywek ligowych i pucharowych. Zrzesza 22 kluby, w tym jeden żeński.
Pierwszy klub rugby powstał na terenie Chorwacji w styczniu 1954 roku, związek natomiast został utworzony w 1961 roku. Uznawany przez Chorwacki Komitet Olimpijski związek w czerwcu 1992 roku został członkiem FIRA-AER, a w październiku tego roku członkiem IRB. Pierwszy międzypaństwowy mecz zorganizował 7 listopada 1992 roku.

wikiname: plwiki

title: Hrvatski ragbijaški savez

in_language: pl

wikitext:
{{Instytucja infobox
 |nazwa                     = Hrvatski Ragbijaski Savez
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = Chorwacja
 |data założenia            = 1 kwietnia 1961
 |data likwidacji           =
 |Nr KRS                    =
 |data rejestracji          =
 |dziedzina                 = [[rugby union]]
 |zarządzający              = Dragutin Kamenski
 |stanowisko zarządzającego =
 |adres                     = Trg Krešimira Ćosića 11 [[Zagrzeb]] 10000
 |kod mapy                  = Zagrzeb
 |współrzędne               = 45.8071391°N 15.9520784°E
 |commons                   =
 |www                       = http://www.rugby.hr
}}
'''Hrvatski Ragbijaski Savez''' – ogólnokrajowy związek sportowy, działający na terenie [[Chorwacja|Chorwacji]], posiadający [[Osobowość prawna|osobowość prawną]], będący jedynym prawnym reprezentantem chorwackiego rugby [[Rugby union|15-osobowego]] i [[Rugby 7|7-osobowego]], zarówno wśród mężczyzn, jak i kobiet we wszystkich kategoriach wiekowych w kraju i za granicą.

Odpowiedzialny jest za prowadzenie chorwackich drużyn narodowych, a także za szkolenie zawodników oraz organizowanie krajowych [[Prvenstvo Hrvatske u ragbiju|rozgrywek ligowych]] i [[Hrvatski ragbijaški kupovi|pucharowych]]. Zrzesza 22 kluby, w tym jeden żeński.

Pierwszy klub rugby powstał na terenie Chorwacji w styczniu 1954 roku<ref>{{cytuj stronę|url = http://www.nada-rugby.hr/nadanew/ragbi-u-hrvatskoj-od-1954-do-2006.html|tytuł = Ragbi u Hrvatskoj od 1954 do 2006|data dostępu = 2011-11-28|opublikowany = nada-rugby.hr|język = hr|archiwum = https://web.archive.org/web/20131120105729/http://www.nada-rugby.hr/nadanew/ragbi-u-hrvatskoj-od-1954-do-2006.html|zarchiwizowano = 2013-11-20}}</ref>, związek natomiast został utworzony w 1961 roku. Uznawany przez [[Chorwacki Komitet Olimpijski]] związek<ref>{{cytuj stronę|url = http://www.hoo.hr/en/2206-v-croatian-rugby-union.aspx|tytuł = Hrvatski Olimpijski Odbor|data dostępu = 2011-11-28|opublikowany = hoo.hr|język = hr|archiwum = http://archive.is/Fcd7|zarchiwizowano = 2012-08-01}}</ref> w czerwcu 1992 roku został członkiem [[Rugby Europe|FIRA-AER]], a w październiku tego roku członkiem [[World Rugby|IRB]]<ref>{{cytuj stronę|url = http://www.hoo.hr/downloads/almanah_2010-2011_lr.pdf|tytuł = 2010/2011 Croatian Sports Yearbook|data dostępu = 2011-11-28|opublikowany = hoo.hr|język = en|archiwum = https://web.archive.org/web/20140206000509/http://www.hoo.hr/downloads/almanah_2010-2011_lr.pdf|zarchiwizowano = 2014-02-06}}</ref>. Pierwszy międzypaństwowy mecz zorganizował 7 listopada 1992 roku.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.rugby.hr/ Oficjalna strona związku]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.rugbyeurope.eu//team-19.htm | tytuł = Hrvatski Ragbijaski Savez – Rugby Europe | opublikowany = rugbyeurope.eu | archiwum = https://web.archive.org/web/20150625045003/http://www.rugbyeurope.eu//team-19.htm | zarchiwizowano = 2015-06-25}}
* [http://www.worldrugby.org/member-unions/63 Hrvatski Ragbijaski Savez – World Rugby]

[[Kategoria:Chorwackie związki sportowe]]
[[Kategoria:Rugby union w Chorwacji]]
[[Kategoria:Związki rugby union|Chorwacja]]

title: Hrvatski Ragbijaski Savez

Państwo: Chorwacja

Data założenia: 1 kwietnia 1961

Dziedzina: rugby union

Prezes: Dragutin Kamenski

Adres: Trg Krešimira Ćosića 11 Zagrzeb 10000


text:
# Dendrocopos
Dendrocopos – rodzaj ptaków z podrodziny dzięciołów (Picinae) w obrębie rodziny  dzięciołowatych (Picidae).
obrębie

## Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji i północno-zachodniej Afryce.

## Morfologia
Długość ciała 16–35 cm; masa ciała 23–158 g.

## Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1816 roku niemiecki entomolog, arachnolog, akarolog i ostrakodolog Carl Ludwig Koch w publikacji własnego autorstwa poświęconej zoologii. Koch wymienił kilka gatunków – Picus major Linnaeus, 1758, Picus medius Linnaeus, 1758, Picus minor Linnaeus, 1758 i Picus tridactylus Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Picus major Linnaeus, 1758 (dzięcioł duży).

### Etymologia
- Dendrocopos: gr. δενδρον dendron ‘drzewo’; κοπος kopos ‘uderzający’, od κοπτω koptō ‘uderzać’[9].
- Dendrodromas: gr. δενδρον dendron ‘drzewo’; δρομας dromas ‘biegacz’, od τρεχω trekhō ‘biec’[10]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Picus leucotos Bechstein, 1802.
- Hypopicus: gr. ὑπο hupo ‘pod, poniżej’; późnogr. πικος pikos ‘dzięcioł’, od łac. picus ‘dzięcioł’[11]. Gatunek typowy: Bonaparte wymienił kilka gatunków – Picus hyperythrus Vigors, 1831, Picus cathpharius Blyth, 1843 i Picus (Dendrocopus) darjellensis Blyth, 1845 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Picus hyperythrus Vigors, 1831[12].
- Pipripicus: zbitka wyrazowa nazwy gatunkowej Picus Pipra Pallas, 1811[b] (por. gr. πιπρα pipra ‘mały niezidentyfikowany ptak’; późnogr. πικος pikos ‘dzięcioł’, od łac. picus ‘dzięcioł’)[13]. Gatunek typowy: Bonaparte wymienił kilka gatunków – Picus leucotos Bechstein, 1802, Picus uralensis[c] Malherbe, 1861, Picus medius Linnaeus, 1758 i Picus minor Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Picus leucotos Bechstein, 1802[12].
- Dendrotypes: gr. δενδρον dendron ‘drzewo’; τυπτω tuptō ‘uderzyć’[14]. Gatunek typowy: autorzy wymienili kilka gatunków – Picus macei Vieillot, 1818, Picus analis Horsfield, 1824 (= Picus minor Linnaeus, 1758) i Dendrotypes nesiotes Cabanis & F. Heine Sr., 1863 (= Picus canicapillus Blyth, 1845) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Picus macei Vieillot, 1818[15].
- Xylurgus: gr. ξυλον xulon ‘drzewo, drewno’; -ουργος -ourgos ‘pracownik’, od εργον ergon ‘praca’, od εργω ergō ‘wykonywać pracę, pracować’[16].
- Sapheopipo: gr. σαφης saphēs, σαφεος sapheos ‘odrębny’; πιπω pipō ‘dzięcioł’[17]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Picus noguchii Seebohm, 1887.

### Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki:
- Dendrocopos hyperythrus (Vigors, 1831) – dzięcioł rdzawobrzuchy
- Dendrocopos macei (Vieillot, 1818) – dzięcioł płowy
- Dendrocopos analis (Bonaparte, 1850) – dzięcioł pręgosterny
- Dendrocopos atratus (Blyth, 1849) – dzięcioł birmański
- Dendrocopos darjellensis (Blyth, 1845) – dzięcioł żółtouchy
- Dendrocopos leucopterus (Salvadori, 1871) – dzięcioł białoskrzydły
- Dendrocopos major (Linnaeus, 1758) – dzięcioł duży
- Dendrocopos himalayensis (Jardine & Selby, 1831) – dzięcioł himalajski
- Dendrocopos assimilis (Blyth, 1849) – dzięcioł pakistański
- Dendrocopos syriacus (Hemprich & Ehrenberg, 1833) – dzięcioł białoszyi
- Dendrocopos leucotos (Bechstein, 1802) – dzięcioł białogrzbiety
- Dendrocopos noguchii (Seebohm, 1887) – okinawiak

title: Dendrocopos

wikitext:
{{Tytuł kursywą}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Dendrocopos''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Carl Ludwig Koch|Koch]], 1816<ref name="Koch" />
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Fulvous-breasted Woodpecker (Dendrocopos macei) at Kolkata I IMG 3848.jpg
 |opis grafiki           = Przedstawiciel rodzaju – '''[[dzięcioł płowy]]''' (''D. macei'')
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ptaki]]
 |podgromada             = [[Neornithes]]
 |infragromada           = [[ptaki neognatyczne]]
 |rząd                   = [[dzięciołowe]]
 |podrząd                = [[dzięciołowce]]
 |nadrodzina             = [[dzięciołowce|Picoidea]]
 |rodzina                = [[dzięciołowate]]
 |podrodzina             = [[dzięcioły (podrodzina)|dzięcioły]]
 |plemię                 = [[Melanerpini]]
 |rodzaj                 = ''Dendrocopos''
 |typ nomenklatoryczny   = ''Picus major'' {{small|[[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758}}
 |synonimy               = * ''Dendrodromas'' {{small|[[Johann Jakob Kaup|Kaup]], 1829}}<ref name="Kaup" />
* ''Hypopicus'' {{small|[[Charles-Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1854}}<ref name="Bonaparte" />
* ''Pipripicus'' {{small|Bonaparte, 1854}}<ref name="Bonaparte" />
* ''Dendrotypes'' {{small|[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine (1809–1894)|F. Heine Sr.]], 1863}}{{odn|Cabanis|Heine|1863|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/49528148 46]}}
* ''Xylurgus''<ref group="uwaga">Nazwa zastępcza dla ''Hypopicus'' {{small|Bonaparte, 1854}} ze względu na [[puryzm (językoznawstwo)|puryzm]].</ref> {{small|Cabanis & F. Heine Sr., 1863}}{{odn|Cabanis|Heine|1863|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/49528144 50]}}
* ''Sapheopipo'' {{small|[[Edward Hargitt|Hargitt]], 1890}}<ref name="Hargitt" />
 |ranga podtaksonu       = [[gatunek (biologia)|Gatunki]]
 |podtaksony             = ''12 gatunków – zobacz opis w tekście''
 |wikispecies            = Dendrocopos
 |commons                = Category:Dendrocopos
}}
'''''Dendrocopos''''' – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[ptaki|ptaków]] z [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[dzięcioły (podrodzina)|dzięciołów]] (Picinae) w obrębie [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[dzięciołowate| dzięciołowatych]] (Picidae).
obrębie
== Zasięg występowania ==
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w [[Eurazja|Eurazji]] i północno-zachodniej [[Afryka|Afryce]]<ref name="Winkler&inni" />.

== Morfologia ==
Długość ciała 16–35 cm; masa ciała 23–158 g<ref name="Winkler&inni" />.

== Systematyka ==
Rodzaj zdefiniował w 1816 roku niemiecki [[entomologia|entomolog]], [[arachnologia|arachnolog]], [[Akarologia|akarolog]] i ostrakodolog [[Carl Ludwig Koch]] w publikacji własnego autorstwa poświęconej zoologii<ref name="Koch" />. Koch wymienił kilka gatunków – ''Picus major'' {{small|Linnaeus, 1758}}, ''[[dzięcioł średni|Picus medius]]'' {{small|Linnaeus, 1758}}, ''[[dzięciołek|Picus minor]]'' {{small|Linnaeus, 1758}} i ''[[dzięcioł trójpalczasty|Picus tridactylus]]'' {{small|Linnaeus, 1758}} – z których [[gatunek typowy|gatunkiem typowym]] jest (późniejsze oznaczenie) ''Picus major'' {{small|Linnaeus, 1758}} (dzięcioł duży)<ref name="gray40" />.

=== Etymologia ===
* ''Dendrocopos'': {{gr.|δενδρον}} ''dendron'' ‘drzewo’; κοπος ''kopos'' ‘uderzający’, od κοπτω ''koptō'' ‘uderzać’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Dendrocopos|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>.
* ''Dendrodromas'': gr. δενδρον ''dendron'' ‘drzewo’; δρομας ''dromas'' ‘biegacz’, od τρεχω ''trekhō'' ‘biec’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Dendrodromas|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Picus leucotos'' {{small|Bechstein, 1802}}.
* ''Hypopicus'': gr. ὑπο ''hupo'' ‘pod, poniżej’; późnogr. πικος ''pikos'' ‘dzięcioł’, od {{łac.|picus}} ‘dzięcioł’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Hypopicus|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>. Gatunek typowy: Bonaparte wymienił kilka gatunków – ''Picus hyperythrus'' {{small|Vigors, 1831}}, ''[[dzięcioł czerwonopierśny|Picus cathpharius]]'' {{small|Blyth, 1843}} i [[dzięcioł żółtouchy|''Picus'' (''Dendrocopus'') ''darjellensis'']] {{small|Blyth, 1845}} – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) ''Picus hyperythrus'' {{small|Vigors, 1831}}<ref name="gray55" />.
* ''Pipripicus'': [[zbitka wyrazowa]] nazwy gatunkowej ''Picus Pipra'' {{small|[[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1811}}<ref group="uwaga">Synonim ''Dryobates minor''.</ref> (por. gr. πιπρα ''pipra'' ‘mały niezidentyfikowany ptak’; późnogr. πικος ''pikos'' ‘dzięcioł’, od łac. picus ‘dzięcioł’)<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Pipripicus|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>. Gatunek typowy: Bonaparte wymienił kilka gatunków – ''Picus leucotos'' {{small|Bechstein, 1802}}, ''Picus uralensis''<ref group="uwaga">Podgatunek ''P. leucotos''.</ref> {{small|Malherbe, 1861}}, ''Picus medius'' {{small|Linnaeus, 1758}} i ''Picus minor'' {{small|Linnaeus, 1758}} – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) ''Picus leucotos'' {{small|Bechstein, 1802}}<ref name="gray55" />.
* ''Dendrotypes'': gr. δενδρον ''dendron'' ‘drzewo’; τυπτω ''tuptō'' ‘uderzyć’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Dendrotypes|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>. Gatunek typowy: autorzy wymienili kilka gatunków – ''Picus macei'' {{small|Vieillot, 1818}}, ''Picus analis'' {{small|Horsfield, 1824}} (= ''Picus minor'' {{small|Linnaeus, 1758}}) i ''Dendrotypes nesiotes'' {{small|Cabanis & F. Heine Sr., 1863}} (= ''Picus canicapillus'' {{small|Blyth, 1845}}) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) ''Picus macei'' {{small|Vieillot, 1818}}<ref name="sun" />.
* ''Xylurgus'': gr. ξυλον ''xulon'' ‘drzewo, drewno’; -ουργος ''-ourgos'' ‘pracownik’, od εργον ''ergon'' ‘praca’, od εργω ''ergō'' ‘wykonywać pracę, pracować’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Xylurgus|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>.
* ''Sapheopipo'': gr. σαφης ''saphēs'', σαφεος ''sapheos'' ‘odrębny’; πιπω ''pipō'' ‘dzięcioł’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=Sapheopipo|data dostępu=2024-02-11|odn=tak}}</ref>. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): ''Picus noguchii'' {{small|Seebohm, 1887}}.

=== Podział systematyczny ===
Do rodzaju należą następujące gatunki<ref name="Mielczarek&Kuziemko"/>:
* ''Dendrocopos hyperythrus'' {{small|([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831)}} – [[dzięcioł rdzawobrzuchy]]
* ''Dendrocopos macei'' {{small|([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1818)}} – [[dzięcioł płowy]]
* ''Dendrocopos analis'' {{small|([[Charles-Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850)}} – [[dzięcioł pręgosterny]]
* ''Dendrocopos atratus'' {{small|([[Edward Blyth|Blyth]], 1849)}} – [[dzięcioł birmański]]
* ''Dendrocopos darjellensis'' {{small|(Blyth, 1845)}} – [[dzięcioł żółtouchy]]
* ''Dendrocopos leucopterus'' {{small|([[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1871)}} – [[dzięcioł białoskrzydły]]
* ''Dendrocopos major'' {{small|([[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758)}} – [[dzięcioł duży]]
* ''Dendrocopos himalayensis'' {{small|([[William Jardine (biolog)|Jardine]] & [[Prideaux John Selby|Selby]], 1831)}} – [[dzięcioł himalajski]]
* ''Dendrocopos assimilis'' {{small|(Blyth, 1849)}} – [[dzięcioł pakistański]]
* ''Dendrocopos syriacus'' {{small|([[Friedrich Wilhelm Hemprich|Hemprich]] & [[Christian Gottfried Ehrenberg|Ehrenberg]], 1833)}} – [[dzięcioł białoszyi]]
* ''Dendrocopos leucotos'' {{small|([[Johann Matthäus Bechstein|Bechstein]], 1802)}} – [[dzięcioł białogrzbiety]]
* ''Dendrocopos noguchii'' {{small|([[Henry Seebohm|Seeboh]]m, 1887)}} – [[okinawiak]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Koch">{{cytuj książkę| autor = C.L. Koch| tytuł = System der baierischen Zoologie: zum Gebrauch als Taschenbuch|url = {{Google Books|ID9mAAAAcAAJ|strony=72|link=tak}}|rok = 1816|wydawca = in Kommission bei der Steinischen Buchhandlung|miejsce = [[Norymberga|Nürnberg]]|wydanie = |strony = 72|język = de}}</ref>
<ref name="Kaup">{{cytuj książkę| autor = J.J. Kaup| tytuł = Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält |url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/41576559|rok = 1829|wydawca = In commission bei Carl Wilhelm Leske|miejsce = Darmstadt | strony = 136|język = de}}</ref>
<ref name="Bonaparte">{{cytuj pismo |autor = Ch.-L. Bonaparte|tytuł = Conspectus Volucrum Zygodactylorum|url = |czasopismo = Ateneo Italiano| wolumin = 2|strony = 123|rok = 1854 |język = la}}</ref>
<ref name="Hargitt">{{cytuj książkę| autor = E. Hargitt| tytuł = Catalogue of the Birds in the British Museum|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/34359#page/400/mode/1up|rok = 1890|wydawca = Printed by order of the Trustees|miejsce = [[Londyn|London]]|część = 18|tytuł części = Picariae|strony = 378|język = en}}</ref>
<ref name="Winkler&inni">{{cytuj | autor = S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.)| tytuł = Birds of the World |url = https://birdsoftheworld.org/bow/home|data = 2020|autor r = D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette| rozdział = Woodpeckers (Picidae), version 1.0 | opublikowany = Cornell Lab of Ornithology|miejsce = Ithaca, NY|język = en | doi = 10.2173/bow.picida1.01|data dostępu = 2020-10-06}} {{paywall}}</ref>
<ref name="Mielczarek&Kuziemko">Systematyka i nazwy polskie za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek, M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/nonpasserines3.html#Melanerpini |tytuł = Plemię: Melanerpini Gray,GR, 1846 (wersja: 2023-12-26)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2024-02-11}}</ref>
<ref name="gray40">{{cytuj książkę| autor = G.R. Gray| tytuł = A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668971|rok = 1840|wydawca = R. and J.E. Taylor|miejsce = London|strony = 54|język = en}}</ref>
<ref name="gray55">{{cytuj książkę| autor = G.R. Gray| tytuł = Catalogue of the genera and subgenera of birds contained in the British Museum|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136730| rok = 1855|wydawca = The  Trustees|miejsce = London| strony = 91|język = en}}</ref>
<ref name="sun">{{cytuj książkę| autor = C.J. Sundevall| tytuł = Conspectum avium picinarum|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/14961589|rok = 1866|wydawca = Samson & Wallin|miejsce = Stockholm|strony = 115|język = la}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę| odn = {{odn/id|Cabanis|Heine|1863}}|autor = J. Cabanis & F. Heine| tytuł = Museum Heineanum: Verzeichniss der ornithologischen Sammlung des Oberamtmann Ferdinand Heine, auf Gut St. Burchard vor Halberstadt|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/49528195|rok = 1863|wydawca = In Commission bei R. Frantz|miejsce = Halberstadt| tom = 4|tytuł tomu = Klettervögel |część = 2 | tytuł części = Spechte| strony = 1–179|język = de}}
* {{The Key to Scientific Names|odn=tak}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Dzięciołowate]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: ptaki

Podgromada: Neornithes

Infragromada: ptaki neognatyczne

Rząd: dzięciołowe

Podrząd: dzięciołowce

Nadrodzina: Picoidea

Rodzina: dzięciołowate

Podrodzina: dzięcioły

Plemię: Melanerpini

Rodzaj: Dendrocopos


text:
# Muzeum Politechniki Krakowskiej
Muzeum Politechniki Krakowskiej – uczelniane muzeum powołane w dniu 4 czerwca 2004 roku, a otwarte dnia 30 maja 2005 roku. Muzeum mieści się na kampusie PK, w budynku dawnego aresztu wojskowego (dawny areszt Koszar Arcyksięcia Rudolfa). Muzeum gromadzi i eksponuje muzealia związane z PK oraz z jej patronem – Tadeuszem Kościuszką. Zgodnie z zapisem w akcie powołującym „Muzeum upowszechnia wiedzę o historii Politechniki Krakowskiej, a także o historii techniki i nauki oraz edukacji.”.

title: Muzeum Politechniki Krakowskiej

wikitext:
{{Muzeum infobox
 |nazwa                   = Muzeum Politechniki Krakowskiej
 |nazwa oryginalna        =
 |placówka macierzysta    =
 |zdjęcie                 = Politechnika Krakowska logo.jpg
 |opis zdjęcia            =
 |alt zdjęcia             =
 |państwo                 = POL
 |miejscowość             = [[Kraków]]
 |adres                   = Kampus PK
budynek dawnego aresztu
[[ Ulica Warszawska w Krakowie| ul. Warszawska]] 24
31-155 Kraków
 |data założenia          =
 |data likwidacji         =
 |zakres zbiorów          =
 |wielkość zbiorów        =
 |powierzchnia ekspozycji =
 |dyrektor                =
 |kustosz                 =
 |kierownik               =
 |oddziały                =
 |kod mapy                = Kraków
 |współrzędne             = 50.07265°N 19.94344°E
 |commons                 =
 |www                     = https://archive.is/20121221070232/http://www.pk.edu.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=69&Itemid=180
}}
'''Muzeum Politechniki Krakowskiej''' – uczelniane muzeum powołane w dniu 4 czerwca 2004 roku, a otwarte dnia 30 maja 2005 roku. Muzeum mieści się na kampusie [[Politechnika Krakowska|PK]], w budynku dawnego aresztu wojskowego (dawny areszt Koszar Arcyksięcia Rudolfa). Muzeum gromadzi i eksponuje muzealia związane z PK oraz z jej patronem – [[Tadeusz Kościuszko|Tadeuszem Kościuszką]]. Zgodnie z zapisem w akcie powołującym „Muzeum upowszechnia wiedzę o historii Politechniki Krakowskiej, a także o historii techniki i nauki oraz edukacji.”.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Kraków}}
[[Kategoria:Muzea w Krakowie|Muzeum Politechniki Krakowskiej]]
[[Kategoria:Muzea uniwersyteckie w Polsce]]
[[Kategoria:Muzea techniczne w Polsce]]
[[Kategoria:Muzea historyczne w Polsce]]

title: Muzeum Politechniki Krakowskiej

Państwo: Polska

Miejscowość: Kraków

Adres: Kampus PK · budynek dawnego aresztu · ul. Warszawska 24 · 31-155 Kraków