text:
# MIM-104 Patriot
MIM-104 Patriot – amerykański rakietowy system ziemia-powietrze na mobilnej platformie samochodowej. MIM-104 opracowany został jako system obrony teatru działań, którego zadaniem jest zapewnienie ochrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej w terminalnej fazie wrogiego ataku. System przeznaczony jest do zwalczania załogowych i bezzałogowych statków powietrznych, w tym samolotów i helikopterów, a także pocisków rakietowych. W ograniczonym zakresie służy także do zwalczania taktycznych pocisków balistycznych krótkiego i średniego zasięgu. Mobilność systemu zapewnia łatwy transport zarówno drogowy, jak też powietrzny.

## Powstanie systemu
Badania nad zaawansowanym pociskiem ziemia-powietrze, który mógłby zastąpić MIM-23 Hawk, rozpoczęły się w 1961 r., w ramach programu FABMDS (Field Army Ballistic Missile Defense System). Nazwa uległa później zmianie na AADS-70 (Army Air-Defense System – 1970), aby w roku 1964 przyjąć nazwę SAM-D (Surface-to-Air Missile – Development). Specyfikacje niezbędne do osiągnięcia rezultatu były niejasne, często też podlegały zmianom. W maju 1967 r. Raytheon został wybrany kierującym rozwojem projektu SAM-D.
Pierwsze testy odpaleń rozpoczęły się w listopadzie 1969 r., zaś faza udoskonalania projektu w 1973, lecz w styczniu 1974 r. nastąpiła znacząca zmiana wymagań wobec nowego systemu. Postanowiono, że pocisk powinien używać systemu Track-Via-Missile (TVM), zgodnie z którym, m.in. informacje o torze lotu celu nie są uzyskiwane przez naziemny radar, lecz to pocisk powinien je zbierać i przekazywać następnie do systemu naziemnego.
Nowe wymagania opóźniły rozwój systemu aż do stycznia 1976 r. – kilka miesięcy po pierwszym teście systemu TVM downlink w 1975 r. W tym czasie, projekt przyjął oficjalną nazwę XMIM-104A, zaś w maju 1976 r., SAM-D przyjął ostateczną nazwę Patriot. Testy całego systemu, łącznie z urządzeniami naziemnymi, trwały do końca lat 70., a pierwszy kontrakt produkcyjny na MIM-104A Patriot został zawarty w październiku 1980 roku. W 1984 r., pierwsze Patrioty trafiły do jednostek bojowych.
Ostatecznie, system MIM-104 Patriot zastąpił systemy MIM-14 Nike-Hercules oraz MIM-23 Hawk

## Działanie i budowa
System składa się ze stanowiska dowodzenia AN/MSQ-104, radaru matrycowo-fazowanego AN/MPQ-53 i wyrzutni M-901 rakiet Patriot. AN/MSQ-104 zawiera komputer, wskaźnik obrazowy, urządzenie do automatycznego przekazywania danych, środki łączności.
System komputerowy:
- zbiera i przechowuje dane;
- kontroluje pracę radaru;
- przetwarza dane wyświetlane na monitorze operatora i dane wprowadzane przez niego;
- wybiera wyrzutnię do wykonania zadania i wysyła jej komendę do wystrzelenia pocisku;
- realizuje obieg informacji z innymi bateriami oraz wyższym szczeblem dowodzenia;
- ocenia kursy wykrytych celów i określa stopień zagrożenia z ich strony oraz kolejność ich zwalczania;
- kontroluje stan wszystkich elementów systemu.

Może pracować automatycznie lub po przygotowaniu danych czekać na komendę operatora. W skład radaru AN/MPQ-53 wchodzi, nadajnik, odbiornik, antena matrycowo-fazowana, urządzenia identyfikacyjne „swój-obcy”, urządzenia analizujące i kontrolne. Radiolokator może jednocześnie śledzić do 120 celów i naprowadzać na nie 9 pocisków.
Radar ten jest połączony ze stanowiskiem AN/MSQ-104 przez kabel koncentryczny. AN/MPQ-53 jest używany dla rakiet Patriot PAC-2. Dla PAC-3 jest radar AN/MPQ-65 Set. Wyrzutnia rakiet M-901 składa się z czterech pojemników z pociskami PAC-2 lub ośmioma bądź szesnastoma PAC-3 i jest umieszczana na naczepie ciężarówki M-813. Wyrzutnia w gotowości bojowej zawsze ustawiona jest pod kątem 38°. M-901 jest połączony ze stanowiskiem dowodzenia drogą radiową (pasmo VHF) lub światłowodem.
Po starcie rakiety autopilot naprowadza ją na wstępnie zaprogramowaną trajektorię. Później radar przechwytuje pocisk i następnie śledzi jego cel. Komputer porównuje obecne położenia celu i rakiety, oblicza optymalną trajektorię lotu pocisku i wypracowuje komendy sterowania, które koduje i wysyła. Zakodowany sygnał zawiera też informację o wstępnym kierunku anteny radiolokatora poszukującego, znajdującego się na rakiecie Patriot. Po uchwyceniu echa wiązki odbitej od celu, układ nadawczy pocisku przesyła odpowiednie sygnały w kierunku radaru. Sygnały te przekazywane są do komputera, który porównuje dane uzyskane z układu poszukującego rakiety z informacjami pochodzącymi od radiolokatora.

## Generacje i wersje Patriot[2]

### MIM-104A
Pocisk MIM-104A został wprowadzony do pierwszej jednostki US Army w 1984 roku. Napędzany był silnikiem Thiokol TX-486-1 na paliwo stałe i uzbrojony w 90. kilogramową wybuchową głowicę kruszącą. Wystrzeliwany z czterokanistrowej wyrzutni M901 na samochodzie M860. Od momentu startu do końca środkowej fazy lotu naprowadzany był bezwładnościowo za pomocą komend, natomiast w końcowej fazie lotu, naprowadzanie przejmował półaktywny radarowy system naprowadzania.
Głównym naziemnym elementem systemu był AN/MPQ-53 – pracujący w paśmie C, dopplerowski matrycowo-fazowany radar kontrolowany przez bojowy moduł kontrolny AN/MSQ-104 ECS (Engagement Control Station). ECS jest centralną jednostką kontrolną, automatycznie przydzielającą zadania wszystkim pociskom stacji bojowej (wyrzutni) oraz dokonującą wystrzałów poszczególnych pocisków. Natomiast zadaniem radaru AN/MPQ-53 jest śledzenie celu, identyfikacja IFF (swój-obcy), a także „oświetlenie” celu. System tego radaru odpowiada również za dwukierunkową łączność z modułem naziemnym – w kanałach command uplink oraz TVM downlink.
Dane uzyskane od radaru pocisku, są następnie przetwarzane w systemie komputerowym modułu ECS w celu odrzucenia pułapek i wabików oraz obliczenia ścieżki przechwycenia celu, a następnie – po osiągnięciu przez pocisk punktu przechwycenia – detonacji głowicy bojowej pocisku za pomocą zapalnika zbliżeniowego.

### MIM-104B
Wprowadzona w późnych latach 80. rakieta MIM-104B, znana jest także jako pocisk SOJC (Standoff Jammer Countermeasures). Rakieta ta posiada zmodyfikowany system naprowadzania i nawigacji, dzięki któremu – przy zachowaniu wszystkich możliwości przeciwlotniczych i przeciwrakietowych pocisku MIM-104A – uzyskała zdolność wykonywania uderzeń ziemia-ziemia przeciwko radarowym systemom zakłócającym działanie systemu Patriot. Pocisk ten zdolny jest lecieć po zoptymalizowanej do tych celów trajektorii oraz używać własnego systemu wyszukiwania do odnalezienia najsilniejszego, naziemnego, radarowego źródła zakłóceń.

### Patriot Advanced Capability
Największe zmiany systemu Patriot nastąpiły wraz z wprowadzaniem do użytku jego nowych generacji oznaczonych mianem PAC (Patriot Advanced Capability – oryginalnie Patriot Anti-TBM Capability).

#### PAC-1
Pierwotne, tymczasowe wersje tego systemu znane jako PAC-1, którego testy rozpoczęły się we wrześniu 1989 r. testem przeciwko ćwiczebnemu celowi – pociskowi Lance, zawierały jedynie zmiany oprogramowania w zakresie algorytmów wyszukiwania i śledzenia celu oraz modyfikacje radaru naziemnego polegające na rozszerzeniu kąta wyszukiwania z 45 do niemal 90°. Z uwagi na fakt, że sam pocisk nie uległ żadnym zmianom, nie zdecydowano się na nadanie mu nowej sygnatury w kodzie MIM-104. Pierwszy Patriot PAC-1 został wprowadzony do służby w lipcu 1988 roku.

#### PAC-2 MIM-104C
Modernizacja do wersji PAC-2 zawierała daleko idące zmiany oprogramowania oraz modernizację pocisku do wersji MIM-104C.
Pocisk w tej wersji posiada odłamkową głowicę, dzielącą się na większe fragmenty w porównaniu z głowicami rakiet w wersjach MIM-104A/B, o wadze 45 gramów wobec zaledwie 2 g u poprzedników, co ma na celu zwiększenie skuteczności rażenia atakowanych głowic balistycznych oraz nowy zbliżeniowy zapalnik dopplerowski o dwóch promieniach reakcji – wąskim przeciwko pociskom rakietowym oraz szerszy przeciwko celom lecącym wolniej, na przykład samolotom.

Pierwszy test pocisku MIM-104C (przeciwko innemu pociskowi Patriot) przeprowadzono w listopadzie 1987 r., zaś pierwsze PAC-2 dostarczono jednostkom pod koniec roku 1990. Pociski PAC-1 oraz PAC-2 były następnie używane w trakcie operacji Pustynna Burza (Desert Storm) w 1991 r., przeciwko irackim pociskom Al-Hussein (zmodyfikowanym radzieckim pociskom R-11 „Scud”). W większości przypadków, pociski Patriot zostały odpalone automatycznie przez zarządzające nimi systemy, a wskaźnik skuteczności – wbrew temu co sugerowały pierwsze entuzjastyczne doniesienia – pozostawiał wiele do życzenia. Należy też wziąć pod uwagę fakt, że rakiety Scud, przeciwko którym operowały systemy Patriot, nie prezentowały sobą najwyższej klasy broni balistycznej.

#### PAC-2 MIM-104D (GEM)
Pocisk MIM-104D, znany także jako PAC-2/GEM (Guidance Enhanced Missile), jest daleko idącym usprawnieniem rakiety MIM-104C zwiększającym jej wydajność przeciwko celom nisko lecącym oraz o małym przekroju radarowym (low-RCS targets) np. pociskom manewrującym, a także ulepszenie zapalnika do działań przeciwko ultraszybkim celom jak głowice balistyczne. Patriot w wersji MIM-104D wszedł do produkcji w 1994 r.

#### PAC-2 MIM-104E (GEM+)
Wariant ten, występujący także pod nazwą PAC-2/GEM+, wprowadza zmiany związane z możliwościami i skutecznością niszczenia celów, jednakże nie są one znane. Nie wiadomo także, czy są to nowe rakiety, czy też modyfikacje poprzednich wersji.

## Podstawowe parametry
|                      | MIM-104A                                                   | PAC-2 MIM-104C                                                    | PAC-3 MSE                                                                      |
| -------------------- | ---------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------ |
| Typ:                 | Jednoczłonowa, ziemia-powietrze, na podwoziu samochodowym, | Jednoczłonowa, ziemia-powietrze, na podwoziu samochodowym,        | Jednoczłonowa, ziemia-powietrze, na podwoziu samochodowym,                     |
| Wyrzutnia:           | Czterorurowa, ciężarówka z naczepą                         | Czterorurowa, ciężarówka z naczepą                                | Ośmiorurowa, ciężarówka z naczepą                                              |
| Producent:           | Raytheon                                                   | Raytheon (główny producent), Lockheed Martin, Siemens, Mitsubishi | Lockheed Martin                                                                |
| Aktualna produkcja:  | Nie                                                        | Tak                                                               | Tak                                                                            |
| Długość:             | 5,3 m                                                      | 5,18                                                              | 5,2                                                                            |
| Średnica:            | 41 cm                                                      | 41 cm                                                             | 25 cm                                                                          |
| Rozpiętość skrzydeł: | 81 cm                                                      | 92 cm                                                             | 50 cm                                                                          |
| Stateczniki:         | 4 w układzie Delta                                         | 4 w układzie Delta                                                | (dane niedostępne)                                                             |
| Waga startowa:       | 914 kg                                                     | 900 kg                                                            | 321 kg                                                                         |
| Napęd:               | Silnik Thiokol TX-486-1 na paliwo stałe                    | Paliwo stałe                                                      | Paliwo stałe, silnik z systemem kontroli pułapu dla celów manewrowania w locie |
| Naprowadzanie::      | Komendami z półaktywnym samonaprowadzaniem                 | Komendami z półaktywnym samonaprowadzaniem                        | Inercyjne, z samonaprowadzającym radarem o długości fali 1 mm                  |
| Rodzaj głowicy:      | 90 kg, wybuchowa.                                          | 91 kg (84 kg) odłamkowa z zapalnikiem zbliżeniowym                | hit-to-kill (ERINT) albo 73 kg wybuchowa z zapalnikiem zbliżeniowym            |
| Prędkość maksymalna: | Ponad 3 Ma                                                 | 5 Ma                                                              | 5 Ma                                                                           |
| Czas lotu:           | (dane niedostępne)                                         | minimum 9 sekund, maksimum 3,5 min.                               | (dane niedostępne)                                                             |
| Pułap minimalny:     | (dane niedostępne)                                         | 60 metrów                                                         | (dane niedostępne)                                                             |
| Pułap maksymalny:    | 24 km                                                      | 24 km                                                             | 10-15 km                                                                       |
| Minimalny zasięg:    | (dane niedostępne)                                         | 3 km                                                              | (dane niedostępne)                                                             |
| Maksymalny zasięg:   | 70 km                                                      | 160 km                                                            | 15 km (20 km), przeciwrakietowy: 15-45 km                                      |
| Słabe strony:        | Kąt podniesienia wyrzutni 38°                              | Kąt podniesienia wyrzutni 38°                                     | Kąt podniesienia wyrzutni 38°                                                  |

## Organizacja amerykańskich jednostek Patriot
Pierwsze systemy MIM-104 trafiły w 1984 roku do 32 Dowództwa Sił Obrony Powietrznej amerykańskich wojsk w Europie. Znajdujące się pod jego kontrolą 10 i 69 Brygada składały się z czterech dywizjonów wyposażonych w systemy Hawk, których zadaniem była osłona wojsk w pasie działania V KA (69BR0P) i VII KA (10 BROP). Natomiast zadaniem 94 Brygady dysponującej trzema dywizjonami Nike-Hercules było osłanianie obiektów tyłowych wojsk amerykańskich (głównie bazy lotnicze) oraz, w razie potrzeby, wspieranie niemieckich jednostek przeciwlotniczych broniących zakładów przemysłowych w Zagłębiu Ruhry. Punktową osłonę stanowisk dowodzenia, lądowisk helikopterów i innych ważnych obiektów zapewniała 108 Brygada z dwoma dywizjonami wyposażonymi w systemy Chaparral/Vulcan.
Do ostatnich lat istnienia Układu Warszawskiego, gotowość operacyjną osiągnęło siedem dywizjonów MIM-104 z sześcioma bateriami każdy – razem 42 baterie po 8 wyrzutni każda. Do tego czasu zmianie uległo przeznaczenie brygad. 108 Brygada została przeformowana w brygadę Patriot/Hawk, a jej zadaniem stała się osłona tyłów 7 Armii Polowej USA i wsparcie 94 Brygady osłaniającej lotniska 17 Armii Lotniczej USAF. W samych Stanach Zjednoczonych na systemy Patriot przezbrojono 11 Brygadę z Fort Bliss. Podobnie jak związki taktyczne w Europie, 11 Brygada składała się z dwóch dywizjonów MIM-104 oraz jednego dywizjonu Hawk.
Tuż przed operacją „Pustynna Burza” US Army miała 60 baterii Patriot. Po zakończeniu I wojny w Zatoce Perskiej, jednostki oparte na systemie Patriot przeszły znaczną reorganizację. Każda z brygad US Army miała od tego czasu jedynie 2 dywizjony Patriot. Rozwiązano 10 Brygadę, a jej dwa dywizjony przejęły brygady stacjonujące w Fort Bliss. Do tej bazy w USA przeniesiono też dwa dywizjony 69 Brygady, gdzie obecnie stacjonują brygady 11, 31, 35 i 108, z 8 dywizjonami po 3 baterie każdy. W Europie pozostała zaś jedynie 94 Brygada z dowództwem w Darmstadt, z dwoma trójbateryjnymi dywizjonami 1-7 w Kaiserslautern i 4-7 w Hanau, których zadaniem jest ochrona amerykańskich lotnisk w Niemczech oraz wsparcie niemieckiej obrony Zagłębia Ruhry.. 69 Brygada dysponuje jedynie jednym dywizjonem Patriot oraz 1 dywizjonem z systemami krótkiego zasięgu Avenger.
W skład brygady MIM-104 Patriot, obok dywizjonów ogniowych, wchodzi także kompania wsparcia oraz kompania łączności. Pierwsza dostarcza dywizjonowi pociski, materiały pędne i inne zaopatrzenie. Dysponuje także zapasem części niezbędnych do dokonywania napraw uszkodzonego bądź nawet zniszczonego sprzętu (nawet całej stacji radiolokacyjnej). Kompania łączności zapewnia łączność satelitarną, radioliniową, radiową oraz kablową wewnątrz brygady jak i z dowództwem korpusu wojsk lądowych i stanowiskiem dowodzenia sił powietrznych.
Bateria składa się z sekcji dowodzenia z radarem AN/MPQ-53 oraz z 2 plutonów ogniowych po 4 wyrzutnie każdy. Każdy z plutonów i sekcja dowodzenia ma także po 4 zestawy FIM-92 Stinger do bezpośredniej samoobrony.

## Użycie bojowe systemu Patriot

### Patriot PAC-1 i PAC-2 w Iraku (1991)

#### Chrzest bojowy
W trakcie operacji wyzwolenia zajętego przez Irak Kuwejtu, pod kryptonimem „Pustynna Burza”, doszło do pierwszego w historii aktywnego zwalczania pocisków balistycznych. Saddam Husajn, mając na celu sprowokowanie Izraela do militarnej odpowiedzi, co mogło doprowadzić do wzburzenia w krajach arabskich i rozłamu w antyirackiej koalicji, rozkazał wystrzelić na ten kraj znajdujące się w posiadaniu Iraku taktyczne pociski balistyczne Scud oraz Al Hussein, przy czym ostrzałem objęto również uczestniczącą w koalicji Arabię Saudyjską. Pierwsze bojowe użycie systemu Patriot nastąpiło 18 stycznia 1991 r., jak się jednak później okazało, alarm wynikł na skutek usterki komputera, w rzeczywistości bowiem, Irak nie przeprowadził w tym dniu żadnego ataku na Arabię Saudyjską. To wydarzenie, zupełnie bezpodstawnie, zostało uznane za pierwsze w historii zestrzelenie pocisku balistycznego, mimo braku pocisku, który miałby zostać zestrzelony. W trakcie pierwszej wojny irackiej, system Patriot został bojowo użyty ponad 40 razy, osiągając pewną liczbę trafień, jednakże rola systemów Patriot w pierwszej wojnie irackiej do dziś jest przedmiotem wielu kontrowersji.

#### Klęska w Dhahran
25 lutego 1991 roku, iracki Scud spadł na koszary w Dhahran w Arabii Saudyjskiej, zabijając 28 amerykańskich żołnierzy. Jak ujawniło dochodzenie rządowe, niepowodzenie przechwycenia Scuda nad Dhahran zostało spowodowane błędem oprogramowania w zegarze systemowym komputera. Bateria Patriot w Dhahran była w dyżurze bojowym już od stu godzin, w tym czasie zegar systemowy komputera systematycznie zwiększał błąd w pomiarze czasu, który w momencie zaplanowanego strzału wynosił już 1/3 sekundy. W przypadku strzału do tak szybkiego celu jak rakieta balistyczna, spowodowało to błąd w określeniu pozycji wynoszący 687 metrów. Radary prawidłowo wykryły stanowiącego cel Scuda, komputery określiły jego prędkość i trajektorię, jednakże na skutek błędnego pomiaru czasu nieprawidłowo wyliczyły planowane miejsce jego zniszczenia przez pocisk PAC. We właściwym momencie celu nie było w miejscu, w którym powinien się znajdować zgodnie z błędnymi wyliczeniami, wobec czego komputer stwierdził fałszywy namiar i usunął dane celu z systemu, przechwycenie nie nastąpiło, a Scud uderzył w koszary zabijając 28 ludzi. Wskazać przy tym należy, że system Patriot, opracowywany pierwotnie do zwalczania radzieckich środków napadu powietrznego i balistycznego, konstruowany był z założeniem, że w celu utrudnienia lokalizacji nie będzie działał w jednym miejscu dłużej niż 8 godzin.
Armia izraelska zidentyfikowała ten błąd oprogramowania już przed feralnym dniem i 11 lutego 1991 r. poinformowała o nim producenta oprogramowania, jednakże odpowiednia „łata” dotarła do Arabii Saudyjskiej dopiero 26 lutego, a więc jeden dzień po uderzeniu Scuda w Dhahran.
| Godziny | Sekundy | Sekundy obliczone | Różnica (błąd) w sek. | Błąd w metrach |
| ------- | ------- | ----------------- | --------------------- | -------------- |
| 0       | 0       | 0                 | 0                     | 0              |
| 1       | 3600    | 3599,9966         | 0,0034                | 7              |
| 8       | 28800   | 28799,9725        | 0,0275                | 55             |
| 20      | 72000   | 71999,9313        | 0,0687                | 137            |
| 48      | 172800  | 172799,8352       | 0,1648                | 330            |
| 72      | 259200  | 259199,7528       | 0,2472                | 494            |
| 100*    | 360000  | 359999,6667       | 0,3333                | 687            |

#### Analiza udziału systemu w wojnie
Według informacji podawanych przez US Army, współczynnik sukcesu w działaniach zestawów Patriot PAC-1 i 2 wynosił 80% w przypadku obrony Arabii Saudyjskiej i 50% w obronie Izraela. Armia zrewidowała następnie te współczynniki, odpowiednio do 70 i 40%. Tymczasem, jak pokazały wyniki dziesięciomiesięcznego dochodzenia podkomisji Kongresu USA, pociski systemu Patriot trafiły zaledwie kilka irackich Scudów. Świadectwa 7 kwietnia 1992 r. przed komisją Profesora Theodore Postola (Wydział Technologii i Narodowej Polityki Obronnej Massachusetts Institute of Technology) oraz jego pisemny raport, spowodowały powstanie wielu wątpliwości co do skuteczności systemów Patriot w trakcie wojny w zatoce. Po przeanalizowaniu materiałów video z izraelskiego teatru obrony antybalistycznej, prof. Postol stwierdził, że Patrioty miały tu bardzo niski – bliski zeru – wskaźnik skuteczności. Na każdych 8 losowo wybranych taśm video z zapisem akcji bojowej, najwyżej zaledwie jedna przedstawiała skuteczne zniszczenie celu. Reuven Pedatzur (analityk wojskowy izraelskiego dziennika Ha-Arec i pilot rezerwy izraelskich sił powietrznych IAF), również świadczący przed komisją, który przeprowadził swą niezależną analizę (niezależną względem IAF), stwierdził iż paradoksalnie, problemem okazało się to, że irackie rakiety Al-Hussein często same rozlatywały się wchodząc w atmosferę „zwielokrotniając liczbę celów”, czyniąc tym samym znacznie trudniejszym proces identyfikacji głowicy bojowej, z którym to zadaniem komputery systemów PAC-1 i PAC-2 nie radziły sobie. Analiza danych pokazywała także, że kiedy pociski Al-Hussein ulegały dezintegracji radary systemu Patriot szybko traciły namiar bojowy na podzielony cel. Często też radary systemu były „zablokowane” na części stanowiącej oddzielony ogon rakiety Scud, zamiast na jej głowicy. Według raportu Petera D. Zimmermana z centrum Studiów Międzynarodowych i Strategicznych – szefa zespołu naukowców Senackiej Komisji Spraw zagranicznych oraz Charlesa A. Zraketa z Kennedy School of Government, Uniwersytetu Harvarda, należy oddzielić współczynnik skuteczności (współczynnik zniszczonych Scudów lub tych, którym zmieniono tor lotu na tereny niezamieszkane) od współczynnika trafień (liczba trafień na liczbę wystrzelonych pocisków Patriot). Jak wskazuje raport, standardowa amerykańska procedura nakazywała wystrzelenie 3 pocisków Patriot do każdego nadlatującego Scuda. Przy jego zniszczeniu, wskaźnik skuteczności wynosi więc 100%, ale współczynnik trafień już tylko ok. 33%.
Obydwa raporty wskazywały na jeszcze jeden ważny aspekt zagadnienia. System Patriot powstał oryginalnie jako broń przeciwlotnicza, nie zaś antyrakietowa. Mimo wielu modyfikacji do tamtego czasu, pociski PAC-1 i PAC-2 wciąż posiadały zbliżeniową głowicę odłamkową. Więc nawet w przypadku udanego trafienia i wybuchu takiej głowicy w pobliżu przechwytywanego pocisku balistycznego – pocisk ten – ciężko uszkodzony, poszatkowany odłamkami i sfragmentowany, jednak swobodnie spadał na ziemię, w tym jego głowica z zapalnikiem uderzeniowym, która normalnie eksplodowała w momencie kontaktu z ziemią – co jak wskazywało wielu analityków jest nie do zaakceptowania. Może się bowiem w przyszłości zdarzyć, że taka eksplodująca „gdzie popadnie” zestrzelona głowica, będzie głowicą atomową lub inną masowego rażenia, a skutki jej wybuchu mogą być równie straszliwe, jak na skutek bezpośredniego trafienia w cel. Raporty wskazywały także, że przeciwlotnicze przeznaczenie Patriotów odbijało się również w tym, że na skutek nieporównywalnie większej szybkości pocisku balistycznego od samolotu i nie zrównoważenia tej różnicy przez przeciwlotniczą w istocie naturę pocisku PAC-1 i PAC-2, te ostatnie wybuchały w okolicach ogona rakiety balistycznej, nie zaś w pobliżu jego znajdującej się na czubie głowicy. Jak stwierdził Major General Jay M. Garner – Asystent Szefa Sztabu do Spraw Operacji i Planowania do członków Komisji Kongresu, iracki wariant Scuda, przeciwko któremu walczyły Patrioty w Izraelu i Arabii Saudyjskiej, był znacznie szybszym celem niż pierwotnie oczekiwano. Głowice spadające z prędkością ponad 5000 mph (8300 km/h) o połowę mniejsze niż oryginalne głowice radzieckie, zaskoczyły obronę, gdyż posiadane systemy Patriot PAC-1 i PAC-2, nie były w stanie skutecznie przechwytywać tak szybkich i samoistnie rozpadających się celów, bowiem nie były do takich warunków walki skonstruowane.
Raporty te stały się podstawą podjęcia decyzji o wprowadzeniu najnowszej generacji pocisków i systemu Patriot działających w systemie hit-to-kill – PAC-3, zrywającej z zadaniami przeciwlotniczymi, stającej się wyspecjalizowanym systemem antybalistycznym.
Przy wszystkich niedoskonałościach pracy systemu w trakcie I wojny w Zatoce Perskiej, bezsporny pozostaje fakt, że system Patriot odniósł strategiczne zwycięstwo, nie dopuszczając do zrealizowania zamiaru Saddama Husajna sprowokowania Izraela do włączenia się do wojny, co prawdopodobnie spowodowałoby rozpad koalicji anty-irackiej z innymi arabskimi państwami regionu, a w konsekwencji niechybne – wobec utraty baz i lotnisk na ich terytorium – załamanie się operacji „Pustynna Burza”. Zestawy systemu MIM-104, mimo niedokładnego niszczenia irackich pocisków balistycznych, uniemożliwiły im upadek na ważne obiekty w Izraelu, co pozwoliło uniknąć militarnej odpowiedzi tego państwa, wyzwalającej oparte na tradycyjnej niechęci społeczeństw arabskich w regionie niepokoje społeczne zmuszające władze tych państw do wystąpienia z koalicji antyirackiej, na co liczył prezydent Iraku podejmując decyzje o atakach rakietowych na nie będący członkiem koalicji Izrael.

### Użycie w Ukrainie (od 2023)
Po inwazji Rosji na Ukrainę, w związku z wyczerpywaniem się poradzieckich rakiet przeciwlotniczych używanych przez Ukrainę, wspierające ją państwa zachodnie podjęły pod koniec 2022 roku polityczną decyzję o przekazaniu jej systemów Patriot. Od stycznia 2023 roku ukraiński personel był szkolony przez amerykańskich, niemieckich i holenderskich specjalistów. W kwietniu pierwsze systemy trafiły na Ukrainę, a 4 maja 2023 roku zestrzelono za ich pomocą pierwszy rosyjski pocisk rakietowy w obronie Kijowa. Używano ich także przeciw lotnictwu rosyjskiemu które nie zapuszczało się wgłąb Ukrainy. Stosując nową taktykę mobilnych pułapek przeciwlotniczych blisko linii frontu, jeszcze w tym miesiącu doszło do zestrzelenia dwóch samolotów Su-34 i Su-35 i dwóch śmigłowców jednego dnia nad przygranicznym obwodem briańskim w Rosji. Według analityków, również Patriot ze 138 Brygady Obrony Powietrznej był pociskiem, który zestrzelił w ramach kolejnej pułapki przeciwlotniczej samolot wczesnego ostrzegania A-50 14 stycznia 2024 roku.

## Sprzedaż systemu MIM-104

### Holandia
W 1978 roku amerykański Departament Obrony zaproponował państwom NATO wymianę starzejących się systemów Nike-Hercules i części systemów Hawk na nowy system Patriot. W lutym 1979 roku Stany Zjednoczone, Belgia, Dania, Francja, Grecja, Holandia oraz Niemcy podpisały Memorandum of Understanding (MOU) w którym zaplanowano dwuletni cykl prac nad zbadaniem najbardziej ekonomicznych i korzystnych dla wszystkich państw sposobów zakupu lub produkcji systemu.
Pierwszym nabywca nowego systemu została Holandia, której rząd w 1984 roku zamówił 4 eskadry (baterie) po 5 wyrzutni każda. Wraz z systemami Hawk miały one stanowić wyposażenie V i III Grupy Rakiet Przeciwlotniczych holenderskich sił powietrznych. Pierwsza jednostka – 502 Eskadra V Grupy osiągnęła gotowość bojową w kwietniu 1987 roku, druga zaś w lipcu 1988. W roku 1991 gotowość osiągnęły obie eskadry III Grupy.
V Grupa stacjonuje w Stolzenau w Niemczech, III Grupa natomiast w Blomberg – również w Niemczech. Obie Grupy wyposażone są także w 100 wyrzutni pocisków Stinger. Kolejne 4 baterie MIM-104A które zostały przez Holandię zamówione na początku lat 90., zapewniają ochronę 3 dużych baz lotniczych Volkel, De Peel i Gilze-Ruijen oraz dowództwa Holenderskich Królewskich Sił Powietrznych w Eindhoven

### Niemcy
W 1984 roku, decyzje o nabyciu systemu Patriot podjął także rząd Niemiec, który w latach 1985-1986 zamówił pierwsze 14 z 28 planowanych baterii Patriot. Stany Zjednoczone zgodziły się także oddać Niemcom w dziesięcioletnią dzierżawę kolejne 12 baterii, które po upływie okresu dzierżawy miały przejść na własność Niemiec. 36 z tych 40 baterii weszło w skład 6 skrzydeł (Geschwader), przeznaczonych dla każdego z 6 niemieckich dowództw rakiet obrony powietrznej (Flugabwehrraketenstaffeln). Z pozostałych 4, dwie baterie to pododdziały szkolne, 2 zaś zapasowe.
Niemieckie zestawy MIM-104 zostały częściowo wyprodukowane w Niemczech, a głównym poddostawcą był Siemens. Pierwsze strzelania na niemieckim sprzęcie wykonano w listopadzie 1987 roku na amerykańskim poligonie rakietowym White Sands Missile Range, zaś pierwsze niemieckie dywizjony gotowość bojową osiągnęły w 1989 roku.

### Japonia
W 1984 roku, japońska Agencja Obrony wybrała system Patriot na następcę swoich systemów przeciwlotniczych Nike-Hercules. W 1986 japońska Mitsubishi Heavy Industries rozpoczęła licencyjną produkcje pocisków. Pierwsze dwie baterie zakupiono w 1985 roku, przy czym sprzęt każdej z nich został złożony na miejscu z elementów dostarczonych ze Stanów Zjednoczonych. W latach 1985–1991, w tempie jednej rocznie, przezbrojono 5 grup japońskich Sił Powietrznych Samoobrony. Każda dysponuje odtąd czterema bateriami, po 5 wyrzutni każda. Pierwsze 20 pocisków dostarczono z USA, pozostałe 980 wyprodukowano w Japonii.

### Włochy
W 1987 roku, po długiej debacie, na zakup systemu Patriot zdecydował się rząd Włoch. Wstępny kontrakt na zakup 20 baterii podpisano w maju 1990 roku. Pociski, wyrzutnie i inne elementy miały być wyprodukowane przez konsorcjum SNIA-BPD firm Selenia i OTO Melara. Pierwsze włoskie zestawy weszły do uzbrojenia w końcu 1990 roku. W zamian za licencję, Włochy zapewniają bezpłatną ochronę przeciwlotniczą amerykańskich baz we Włoszech, przy pomocy własnych systemów Spada i Skyguard.

### Inne państwa
Sukces strategiczny baterii Patriot w odparciu irackich ataków rakietowych w trakcie I wojny w Zatoce Perskiej spowodował zainteresowanie tym wzorem uzbrojenia ze strony wielu innych państw na świecie, a w konsekwencji jego nabycie także przez Izrael, Arabię Saudyjską, Kuwejt, Tajwan, Hiszpanię i Grecję. O pozyskanie systemu Patriot, w latach 2005-2006 starała się także Korea Południowa, jednakże transakcja nie doszła do skutku, wobec nie dojścia do porozumienia w sprawie ceny nowych zestawów. W związku z tym faktem, kraj ten prowadził rozmowy z Niemcami w sprawie nabycia używanych zestawów pozostających w służbie Luftwaffe. Do dziś (marzec 2011) jednakże, brak jest pewnych informacji o dojściu transakcji do skutku.

### Nielegalny transfer technologii Patriot
Zdobycie planów systemu Patriot było przedmiotem starań służb wywiadowczych wielu krajów. Do najgłośniejszych w tym zakresie należy sprawa szpiegowskiego zdobycia planów systemu Patriot przez funkcjonariusza Departamentu I MSW PRL ppłka Zdzisława Przychodzienia, przekazanych następnie przez PRL do ZSRR. Choć brak jest na to bezpośrednich dowodów, podejrzewa się, że na podstawie planów Patriot również ChRL opracowała swój system przeciwlotniczo-antyrakietowy HQ-9.

## Patriot PAC-3
Po doświadczeniach wynikających z użycia systemu MIM-104 w akcji bojowej, opracowano i wprowadzono do służby daleko idące modyfikacje, zmieniające charakter i zasady działania całego systemu tak dalece, iż powstały w ten sposób system Patriot PAC-3 jest de facto odmiennym systemem broni, który nigdy nie otrzymał nawet standardowego kodu Patriot – MIM-104. Ten właśnie system stał się następnie podstawą amerykańsko-włosko-niemieckich prac nad całkowicie nowym systemem MEADS. Ten oparty na współpracy Stanów Zjednoczonych, Włoch i Niemiec (choć w programie uczestniczą także przedsiębiorstwa z innych państw europejskich) system, ma w założeniu być nowym systemem obronnym opartym na Patriot PAC-3 i zapewnić jednakową, wysoką zdolność do zwalczania aktualnych i przyszłych generacji taktycznych systemów balistycznych, pocisków manewrujących wysokiego i niskiego pułapu, zdalnie sterowanych pojazdów powietrznych, samolotów oraz helikopterów.

title: MIM-104 Patriot

wikitext:
{{inne znaczenia|systemu rakietowego MIM-104 Patriot|artykuł o systemie rakietowym [[Patriot PAC-3]]}}
{{Rakietowy system obrony powietrznej infobox
 |nazwa                   = MIM-104 Patriot
 |grafika                 = Patriot missile launch b.jpg
 |innenazwy               = Patriot, Patriot TMD, GEM, GEM-T, PAC-1, PAC-2
 |rodzaj systemu          = przeciwlotniczy, antybalistyczny
 |zwalczane cele          = [[samolot]]y, [[śmigłowiec|helikoptery]], [[Bezzałogowy statek powietrzny|UAV]]
pociski: [[pocisk manewrujący|manewrujące]], [[Pocisk balistyczny|balistyczne]], [[rakietowy pocisk antyradarowy|antyradarowe]]
 |warstwa obrony          = terminalna
 |platforma systemu       = drogowa-samochodowa
 |kraj                    = [[Stany Zjednoczone]]
 |producent               = [[Raytheon]]
 |wejście do służby       =
 |status                  = w służbie
 |wycofanie ze służby     =
 |pociski                 =
 |naprowadzanie           = [[Track-Via-Missile]] (TVM)
 |rodzaje głowic          = [[Pocisk odłamkowy|odłamkowa]], 90 kg
 |zasięg                  = 3-160 km
 |pułap przeciwlotniczy   = 25 km
 |pułap antybalistyczny   =
 |nazwa wyrzutni          = [[M901 Launching Station]]
 |liczba pocisków         = cztery
 |radar                   = [[AN/MPQ-53]]
 |pasmo                   = 4-8 GHz (3,75-7,5 cm)
 |śledzonych celów        = 90-125
 |naprowadzanych pocisków = 9
 |zarządzanie walką       =
 |pojazdy                 =
 |pozostałe               =
 |uzytkownicy             = [[Plik:MIM-104 Patriot operators.svg|240x240px]]
Aktualni – kolor niebieski

Przyszli – kolor fioletowy

[[Stany Zjednoczone|USA]], [[Holandia]], [[Japonia]], [[Niemcy]], [[Izrael]], [[Arabia Saudyjska]], [[Kuwejt]], [[Republika Chińska|Tajwan]], [[Grecja]], [[Hiszpania]], [[Zjednoczone Emiraty Arabskie|ZEA]], [[Polska]], [[Ukraina]]
 |commons                 = Category:MIM-104 Patriot
}}
'''MIM-104 Patriot''' – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] rakietowy system ziemia-powietrze na mobilnej platformie samochodowej. MIM-104 opracowany został jako system obrony teatru działań, którego zadaniem jest zapewnienie ochrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej w terminalnej fazie wrogiego ataku. System przeznaczony jest do zwalczania załogowych i bezzałogowych statków powietrznych, w tym samolotów i helikopterów, a także pocisków rakietowych. W ograniczonym zakresie służy także do zwalczania taktycznych [[Pocisk balistyczny|pocisków balistycznych]] krótkiego i średniego zasięgu. Mobilność systemu zapewnia łatwy transport zarówno drogowy, jak też powietrzny.

== Powstanie systemu ==
Badania nad zaawansowanym pociskiem ziemia-powietrze, który mógłby zastąpić MIM-23 Hawk, rozpoczęły się w 1961 r., w ramach programu [[FABMDS]] (''Field Army Ballistic Missile Defense System''). Nazwa uległa później zmianie na AADS-70 (''Army Air-Defense System – 1970''), aby w roku 1964 przyjąć nazwę SAM-D (Surface-to-Air Missile – Development). Specyfikacje niezbędne do osiągnięcia rezultatu były niejasne, często też podlegały zmianom. W maju 1967 r. [[Raytheon]] został wybrany kierującym rozwojem projektu SAM-D.

Pierwsze testy odpaleń rozpoczęły się w listopadzie 1969 r., zaś faza udoskonalania projektu w 1973, lecz w styczniu 1974 r. nastąpiła znacząca zmiana wymagań wobec nowego systemu. Postanowiono, że pocisk powinien używać systemu ''[[Track-Via-Missile]]'' (TVM), zgodnie z którym, m.in. informacje o torze lotu celu nie są uzyskiwane przez naziemny radar, lecz to pocisk powinien je zbierać i przekazywać następnie do systemu naziemnego<ref name="TVM">System TVM downlink jest efektywny przy zadaniach na dalekich dystansach i niskich wysokościach, co związane jest z ograniczeniami jakie dla efektywności radaru naziemnego stawia kulistość Ziemi i odległość horyzontu. Znajdujący się na określonej wysokości pokładowy system radarowy pocisku „widzi” w tym zakresie znacznie większy obszar przestrzeni niż naziemny radar stacji bazowej, zwłaszcza poniżej linii horyzontu ograniczającej pole widzenia radaru naziemnego. System ułatwia także eliminację wabików, gdyż pocisk jest zawsze bliżej celu niż naziemna stacja radarowa.</ref>.

Nowe wymagania opóźniły rozwój systemu aż do stycznia 1976 r. – kilka miesięcy po pierwszym teście systemu ''TVM downlink'' w 1975 r. W tym czasie, projekt przyjął oficjalną nazwę XMIM-104A, zaś w maju 1976 r., SAM-D przyjął ostateczną nazwę ''Patriot''. Testy całego systemu, łącznie z urządzeniami naziemnymi, trwały do końca lat 70., a pierwszy kontrakt produkcyjny na MIM-104A Patriot został zawarty w październiku 1980 roku. W 1984 r., pierwsze Patrioty trafiły do jednostek bojowych<ref name="astro">{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20130117145032/http://www.astronautix.com/lvs/patriot.htm| tytuł = Encyclopedia Astronautica: Patriot| język = en}}</ref>.

Ostatecznie, system MIM-104 Patriot zastąpił systemy [[MIM-14 Nike Hercules|MIM-14 Nike-Hercules]] oraz [[MIM-23 Hawk]]

== Działanie i budowa ==
System składa się ze stanowiska dowodzenia AN/MSQ-104, [[Radar matrycowo-fazowy|radaru matrycowo-fazowanego]] [[AN/MPQ-53]] i wyrzutni M-901 rakiet Patriot. AN/MSQ-104 zawiera komputer, wskaźnik obrazowy, urządzenie do automatycznego przekazywania danych, środki łączności.
[[Plik:MIM-104 Patriot Radar unit JASDF Iruma Airbase 2006-2.jpg|300px|right|thumb|MPQ-53 na wyposażeniu [[Japońskie Powietrzne Siły Samoobrony|japońskich sił powietrznych]]]]
System komputerowy<ref name="republika">{{Cytuj stronę | url = http://www.homa.republika.pl/zestawy/patriot/patriot.htm | tytuł = Patriot | opublikowany = homa.republika.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20070816133214/http://www.homa.republika.pl/zestawy/patriot/patriot.htm | zarchiwizowano = 2007-08-16}}.</ref>:
* zbiera i przechowuje dane;
* kontroluje pracę radaru;
* przetwarza dane wyświetlane na monitorze operatora i dane wprowadzane przez niego;
* wybiera wyrzutnię do wykonania zadania i wysyła jej komendę do wystrzelenia pocisku;
* realizuje obieg informacji z innymi bateriami oraz wyższym szczeblem dowodzenia;
* ocenia kursy wykrytych celów i określa stopień zagrożenia z ich strony oraz kolejność ich zwalczania;
* kontroluje stan wszystkich elementów systemu.

Może pracować automatycznie lub po przygotowaniu danych czekać na komendę operatora. W skład radaru AN/MPQ-53 wchodzi, [[Nadajnik radiowy|nadajnik]], [[Radioodbiornik|odbiornik]], [[antena]] matrycowo-fazowana, urządzenia identyfikacyjne „swój-obcy”, urządzenia analizujące i kontrolne. Radiolokator może jednocześnie śledzić do 120 celów i naprowadzać na nie 9 pocisków<ref name="republika" />.

Radar ten jest połączony ze stanowiskiem AN/MSQ-104 przez kabel koncentryczny. AN/MPQ-53 jest używany dla rakiet Patriot PAC-2. Dla PAC-3 jest radar AN/MPQ-65 Set. Wyrzutnia rakiet M-901 składa się z czterech pojemników z pociskami PAC-2 lub ośmioma bądź szesnastoma PAC-3 i jest umieszczana na naczepie ciężarówki M-813. Wyrzutnia w gotowości bojowej zawsze ustawiona jest pod kątem 38°. M-901 jest połączony ze stanowiskiem dowodzenia drogą radiową (pasmo [[Fale metrowe|VHF]]) lub [[Światłowód|światłowodem]].

Po starcie rakiety [[Automatyczny pilot|autopilot]] naprowadza ją na wstępnie zaprogramowaną [[Tor ruchu|trajektorię]]. Później radar przechwytuje pocisk i następnie śledzi jego cel. Komputer porównuje obecne położenia celu i rakiety, oblicza optymalną trajektorię lotu pocisku i wypracowuje komendy sterowania, które koduje i wysyła. Zakodowany sygnał zawiera też informację o wstępnym kierunku anteny radiolokatora poszukującego, znajdującego się na rakiecie ''Patriot''. Po uchwyceniu echa wiązki odbitej od celu, układ nadawczy pocisku przesyła odpowiednie sygnały w kierunku radaru. Sygnały te przekazywane są do komputera, który porównuje dane uzyskane z układu poszukującego rakiety z informacjami pochodzącymi od radiolokatora.

== Generacje i wersje Patriot<ref name="astro" /> ==

=== MIM-104A ===
Pocisk MIM-104A został wprowadzony do pierwszej jednostki US Army w 1984 roku. Napędzany był silnikiem Thiokol TX-486-1 na paliwo stałe i uzbrojony w 90. kilogramową wybuchową głowicę kruszącą. Wystrzeliwany z czterokanistrowej wyrzutni [[M901 missile launcher|M901]] na samochodzie [[Samochód M860|M860]]. Od momentu startu do końca środkowej fazy lotu naprowadzany był bezwładnościowo za pomocą komend, natomiast w końcowej fazie lotu, naprowadzanie przejmował półaktywny radarowy system naprowadzania.

Głównym naziemnym elementem systemu był [[AN/MPQ-53]] – pracujący w [[Pasmo C|paśmie C]], dopplerowski matrycowo-fazowany radar kontrolowany przez bojowy moduł kontrolny [[AN/MSQ-104 ECS]] (''Engagement Control Station''). ECS jest centralną jednostką kontrolną, automatycznie przydzielającą zadania wszystkim pociskom stacji bojowej (wyrzutni) oraz dokonującą wystrzałów poszczególnych pocisków. Natomiast zadaniem radaru AN/MPQ-53 jest śledzenie celu, identyfikacja [[Identyfikacja swój-obcy|IFF (swój-obcy)]], a także „oświetlenie” celu. System tego radaru odpowiada również za dwukierunkową łączność z modułem naziemnym – w kanałach ''command uplink'' oraz ''TVM downlink''<ref name="TVM" />.

Dane uzyskane od radaru pocisku, są następnie przetwarzane w systemie komputerowym modułu ECS w celu odrzucenia pułapek i wabików oraz obliczenia ścieżki przechwycenia celu, a następnie – po osiągnięciu przez pocisk punktu przechwycenia – detonacji głowicy bojowej pocisku za pomocą zapalnika zbliżeniowego.

=== MIM-104B ===
Wprowadzona w późnych latach 80. rakieta MIM-104B, znana jest także jako pocisk SOJC (''Standoff Jammer Countermeasures''). Rakieta ta posiada zmodyfikowany system naprowadzania i nawigacji, dzięki któremu – przy zachowaniu wszystkich możliwości przeciwlotniczych i przeciwrakietowych pocisku MIM-104A – uzyskała zdolność wykonywania uderzeń [[ziemia-ziemia]] przeciwko radarowym systemom zakłócającym działanie systemu ''Patriot''. Pocisk ten zdolny jest lecieć po zoptymalizowanej do tych celów trajektorii oraz używać własnego systemu wyszukiwania do odnalezienia najsilniejszego, naziemnego, radarowego źródła zakłóceń.

=== Patriot Advanced Capability ===
Największe zmiany systemu ''Patriot'' nastąpiły wraz z wprowadzaniem do użytku jego nowych generacji oznaczonych mianem '''PAC''' (''Patriot Advanced Capability'' – oryginalnie ''Patriot Anti-TBM Capability'').

==== PAC-1 ====
Pierwotne, tymczasowe wersje tego systemu znane jako ''PAC-1'', którego testy rozpoczęły się we wrześniu 1989 r. testem przeciwko ćwiczebnemu celowi – pociskowi [[MGM-52 Lance|Lance]], zawierały jedynie zmiany oprogramowania w zakresie algorytmów wyszukiwania i śledzenia celu oraz modyfikacje radaru naziemnego polegające na rozszerzeniu kąta wyszukiwania z 45 do niemal 90°. Z uwagi na fakt, że sam pocisk nie uległ żadnym zmianom, nie zdecydowano się na nadanie mu nowej sygnatury w kodzie MIM-104. Pierwszy Patriot PAC-1 został wprowadzony do służby w lipcu 1988 roku.

==== PAC-2 MIM-104C ====
Modernizacja do wersji PAC-2 zawierała daleko idące zmiany oprogramowania oraz modernizację pocisku do wersji MIM-104C.
Pocisk w tej wersji posiada odłamkową głowicę, dzielącą się na większe fragmenty w porównaniu z głowicami rakiet w wersjach MIM-104A/B, o wadze 45 gramów wobec zaledwie 2 g u poprzedników, co ma na celu zwiększenie skuteczności rażenia atakowanych głowic balistycznych oraz nowy zbliżeniowy zapalnik dopplerowski o dwóch promieniach reakcji – wąskim przeciwko pociskom rakietowym oraz szerszy przeciwko celom lecącym wolniej, na przykład samolotom.

Pierwszy test pocisku MIM-104C (przeciwko innemu pociskowi Patriot) przeprowadzono w listopadzie 1987 r., zaś pierwsze PAC-2 dostarczono jednostkom pod koniec roku 1990. Pociski PAC-1 oraz PAC-2 były następnie używane w trakcie operacji ''Pustynna Burza'' (''Desert Storm'') w 1991 r., przeciwko irackim pociskom [[Al Hussein|Al-Hussein]] (zmodyfikowanym radzieckim pociskom [[R-11]] „Scud”). W większości przypadków, pociski Patriot zostały odpalone automatycznie przez zarządzające nimi systemy, a wskaźnik skuteczności – wbrew temu co sugerowały pierwsze entuzjastyczne doniesienia – pozostawiał wiele do życzenia. Należy też wziąć pod uwagę fakt, że rakiety Scud, przeciwko którym operowały systemy ''Patriot'', nie prezentowały sobą najwyższej klasy broni balistycznej.

==== PAC-2 MIM-104D (GEM) ====
Pocisk MIM-104D, znany także jako PAC-2/GEM (''Guidance Enhanced Missile''), jest daleko idącym usprawnieniem rakiety MIM-104C zwiększającym jej wydajność przeciwko celom nisko lecącym oraz o małym przekroju radarowym (''low-RCS targets'') np. [[pocisk manewrujący|pociskom manewrującym]], a także ulepszenie zapalnika do działań przeciwko ultraszybkim celom jak głowice balistyczne. Patriot w wersji MIM-104D wszedł do produkcji w 1994 r.

==== PAC-2 MIM-104E (GEM+) ====
Wariant ten, występujący także pod nazwą PAC-2/GEM+, wprowadza zmiany związane z możliwościami i skutecznością niszczenia celów, jednakże nie są one znane. Nie wiadomo także, czy są to nowe rakiety, czy też modyfikacje poprzednich wersji.

== Podstawowe parametry ==
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
|+ Zestawienie cech głównych modeli pocisku Patriot<ref>Wiele źródeł podaje odbiegające od siebie dane, nie wszystkie też informacje są jeszcze znane. W tabeli podano – w miarę możliwości – dane producentów, w razie ich braku za [https://www.globalsecurity.org/ Global Security].</ref>:
!width="80px"|
!width="100px"| MIM-104A
!width="80px"| PAC-2 MIM-104C
!width="80px"| [[Patriot PAC-3|PAC-3 MSE]]<ref>(''Lockheed Martin Patriot PAC-3 Missile Segment Enhancement'').</ref>
|-
! Typ:
| Jednoczłonowa, ziemia-powietrze, na podwoziu samochodowym,
| Jednoczłonowa, ziemia-powietrze, na podwoziu samochodowym,
| Jednoczłonowa, ziemia-powietrze, na podwoziu samochodowym,
|-
! Wyrzutnia:
| Czterorurowa, ciężarówka z naczepą
| Czterorurowa, ciężarówka z naczepą
| Ośmiorurowa, ciężarówka z naczepą
|-
! Producent:
| [[Raytheon]]
| Raytheon (główny producent), Lockheed Martin, [[Siemens]], [[Mitsubishi]]
| [[Lockheed Martin]]
|-
! Aktualna produkcja:
| Nie
| Tak
| Tak
|-
! Długość:
| 5,3 [[Metr|m]]
| 5,18
| 5,2
|-
! Średnica:
| 41 [[Centymetr|cm]]
| 41 cm
| 25 cm
|-
! Rozpiętość skrzydeł:
| 81 cm<ref name="astro" />
| 92 cm
| 50 cm
|-
! Stateczniki:
| 4 w układzie [[Układ skrzydeł Delta|Delta]]
| 4 w układzie Delta
| (dane niedostępne)
|-
! Waga startowa:
| 914 [[Kilogram|kg]]
| 900 kg
| 321 kg
|-
! Napęd:
| Silnik Thiokol TX-486-1 na paliwo stałe
| Paliwo stałe
| Paliwo stałe, silnik z systemem kontroli pułapu dla celów manewrowania w locie
|-
! Naprowadzanie::
| Komendami z półaktywnym samonaprowadzaniem
| Komendami z półaktywnym samonaprowadzaniem
| Inercyjne, z samonaprowadzającym radarem o długości fali 1 mm
|-
! Rodzaj głowicy:
| 90 kg, wybuchowa.
| 91 kg (84 kg<ref name="ASTodm">[http://www.astronautix.com/ Encyclopedia Astronautica], podaje odmienne niekiedy odmienne dane iż Global Security.</ref>) odłamkowa z zapalnikiem zbliżeniowym
| hit-to-kill ([[Broń kinetyczna#Extended Range Interceptor Technology (ERINT)|ERINT]]) albo 73 kg wybuchowa z zapalnikiem zbliżeniowym
|-
! Prędkość maksymalna:
| Ponad 3 [[Liczba Macha|Ma]]
| 5 Ma
| 5 Ma
|-
! Czas lotu:
| (dane niedostępne)
| minimum 9 [[Sekunda|sekund]], maksimum 3,5 [[Minuta|min]].
| (dane niedostępne)
|-
! Pułap minimalny:
| (dane niedostępne)
| 60 metrów
| (dane niedostępne)
|-
! Pułap maksymalny:
| 24 [[Kilometr|km]]
| 24 km
| 10-15 km
|-
! Minimalny zasięg:
| (dane niedostępne)
| 3 km
| (dane niedostępne)
|-
! Maksymalny zasięg:
| 70 km
| 160 km
| 15 km (20 km<ref name="ASTodm" />), przeciwrakietowy: 15-45 km<ref>W zależności od pułapu ataku. Zasadniczo, im wyższy pułap, tym większy zasięg pocisku, co jest związane ze spadkiem gęstości atmosfery i w związku z tym, z mniejszym oporem powietrza który musi pokonać pocisk.</ref>
|-
! Słabe strony:
| colspan=3 | Kąt podniesienia wyrzutni 38°
|}

== Organizacja amerykańskich jednostek Patriot ==
Pierwsze systemy MIM-104 trafiły w 1984 roku do 32 Dowództwa Sił Obrony Powietrznej amerykańskich wojsk w Europie. Znajdujące się pod jego kontrolą 10 i 69 Brygada składały się z czterech dywizjonów wyposażonych w systemy [[MIM-23 Hawk|Hawk]], których zadaniem była osłona wojsk w pasie działania V KA (69BR0P) i VII KA (10 BROP). Natomiast zadaniem 94 Brygady dysponującej trzema dywizjonami [[MIM-14 Nike Hercules|Nike-Hercules]] było osłanianie obiektów tyłowych wojsk amerykańskich (głównie bazy lotnicze) oraz, w razie potrzeby, wspieranie niemieckich jednostek przeciwlotniczych broniących zakładów przemysłowych w [[Zagłębie Ruhry|Zagłębiu Ruhry]]<ref name="Zdrodowski">{{cytuj książkę |nazwisko = Zdrodowski| imię = Bogdan| autor link = | tytuł = Obrona Przeciwrakietowa| wydawca = Akademia Obrony Narodowej Wydział Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej| miejsce = Warszawa| rok = 1999| strony = 63-64}}</ref>. Punktową osłonę stanowisk dowodzenia, lądowisk helikopterów i innych ważnych obiektów zapewniała 108 Brygada z dwoma dywizjonami wyposażonymi w systemy [[MIM-72 Chaparral|Chaparral]]/[[Działko M61 Vulcan|Vulcan]].
[[Plik:Eszelon z patriotami2.JPG|300px|left|thumb|Amerykańska jednostka 1-7 z [[Kaiserslautern]] w [[Morąg]]u]]
Do ostatnich lat istnienia [[Układ Warszawski|Układu Warszawskiego]], [[gotowość operacyjna|gotowość operacyjną]] osiągnęło siedem dywizjonów MIM-104 z sześcioma bateriami każdy – razem 42 baterie po 8 wyrzutni każda. Do tego czasu zmianie uległo przeznaczenie brygad. 108 Brygada została przeformowana w brygadę Patriot/Hawk, a jej zadaniem stała się osłona tyłów 7 Armii Polowej USA i wsparcie 94 Brygady osłaniającej lotniska 17 Armii Lotniczej [[United States Air Force|USAF]]. W samych Stanach Zjednoczonych na systemy Patriot przezbrojono 11 Brygadę z [[Fort Bliss]]. Podobnie jak [[związek taktyczny|związki taktyczne]] w Europie, 11 Brygada składała się z dwóch dywizjonów MIM-104 oraz jednego dywizjonu Hawk<ref name="Zdrodowski" />.

Tuż przed [[I wojna w Zatoce Perskiej|operacją „Pustynna Burza”]] US Army miała 60 baterii Patriot. Po zakończeniu [[I wojna w Zatoce Perskiej|I wojny w Zatoce Perskiej]], jednostki oparte na systemie Patriot przeszły znaczną reorganizację. Każda z brygad US Army miała od tego czasu jedynie 2 dywizjony Patriot. Rozwiązano 10 Brygadę, a jej dwa dywizjony przejęły brygady stacjonujące w Fort Bliss. Do tej bazy w USA przeniesiono też dwa dywizjony 69 Brygady, gdzie obecnie stacjonują brygady 11, 31, 35 i 108, z 8 dywizjonami po 3 baterie każdy. W Europie pozostała zaś jedynie 94 Brygada z dowództwem w [[Darmstadt]], z dwoma trójbateryjnymi dywizjonami 1-7 w [[Kaiserslautern]] i 4-7 w [[Hanau]], których zadaniem jest ochrona amerykańskich lotnisk w Niemczech oraz wsparcie niemieckiej obrony Zagłębia Ruhry.. 69 Brygada dysponuje jedynie jednym dywizjonem Patriot oraz 1 dywizjonem z systemami krótkiego zasięgu [[M1097 Avenger|Avenger]].

W skład brygady MIM-104 Patriot, obok dywizjonów ogniowych, wchodzi także [[kompania wsparcia]] oraz [[kompania]] łączności. Pierwsza dostarcza dywizjonowi pociski, materiały pędne i inne zaopatrzenie. Dysponuje także zapasem części niezbędnych do dokonywania napraw uszkodzonego bądź nawet zniszczonego sprzętu (nawet całej stacji radiolokacyjnej)<ref name="Zdrodowski" />. Kompania łączności zapewnia łączność satelitarną, radioliniową, radiową oraz kablową wewnątrz brygady jak i z dowództwem [[korpus (wojsko)|korpusu]] wojsk lądowych i stanowiskiem dowodzenia sił powietrznych<ref name="Zdrodowski" />.

Bateria składa się z sekcji dowodzenia z radarem AN/MPQ-53 oraz z 2 [[pluton (wojsko)|plutonów]] ogniowych po 4 wyrzutnie każdy. Każdy z plutonów i sekcja dowodzenia ma także po 4 zestawy [[FIM-92 Stinger]] do bezpośredniej samoobrony<ref name="Zdrodowski" />.

== Użycie bojowe systemu Patriot ==
=== Patriot PAC-1 i PAC-2 w Iraku (1991) ===
==== Chrzest bojowy ====
W trakcie operacji wyzwolenia zajętego przez [[Irak]] [[Kuwejt]]u, pod kryptonimem „[[I wojna w Zatoce Perskiej|Pustynna Burza]]”, doszło do pierwszego w historii aktywnego zwalczania pocisków balistycznych. [[Saddam Husajn]], mając na celu sprowokowanie Izraela do militarnej odpowiedzi, co mogło doprowadzić do wzburzenia w krajach arabskich i rozłamu w antyirackiej koalicji, rozkazał wystrzelić na ten [[państwo|kraj]] znajdujące się w posiadaniu Iraku taktyczne pociski balistyczne Scud oraz [[Al Hussein]], przy czym ostrzałem objęto również uczestniczącą w koalicji Arabię Saudyjską. Pierwsze bojowe użycie systemu Patriot nastąpiło 18 stycznia 1991 r., jak się jednak później okazało, alarm wynikł na skutek usterki komputera<ref name="MitScud91">{{cytuj stronę| url = http://web.archive.org/web/20030315221810/http://web.mit.edu/ssp/Publications/working_papers/wp93-2.pdf#search=%22%2218%20January%22%201991%20Iraq%20Scud%20Patriot%20%22| tytuł = MIT: ''Ranni i zniszczenia po atakach Scud podczas Wojny w Zatoce 1991''| język = en}}</ref>, w rzeczywistości bowiem, Irak nie przeprowadził w tym dniu żadnego ataku na Arabię Saudyjską<ref name="UK MofDefence">{{cytuj stronę| url = http://www.gulflink.osd.mil/al_jub_ii/al_jub_ii_refs/n50en122/british_mod.htm| tytuł = ''A Review of the Suggested Exposure of UK Forces to Chemical Warfare Agents in Al Jubayl During the Gulf Conflict''| język = en| data dostępu = 2007-08-20| archiwum = https://web.archive.org/web/20101110095650/http://www.gulflink.osd.mil/al_jub_ii/al_jub_ii_refs/n50en122/british_mod.htm| zarchiwizowano = 2010-11-10}}</ref>. To wydarzenie, zupełnie bezpodstawnie, zostało uznane za pierwsze w historii zestrzelenie pocisku balistycznego, mimo braku pocisku, który miałby zostać zestrzelony. W trakcie pierwszej wojny irackiej, system Patriot został bojowo użyty ponad 40 razy, osiągając pewną liczbę trafień, jednakże rola systemów Patriot w ''pierwszej wojnie irackiej'' do dziś jest przedmiotem wielu kontrowersji.

==== Klęska w Dhahran ====
25 lutego 1991 roku, iracki Scud spadł na koszary w Dhahran w Arabii Saudyjskiej, zabijając 28 amerykańskich żołnierzy. Jak ujawniło [[Dochodzenie (prawo)|dochodzenie]] rządowe, niepowodzenie przechwycenia Scuda nad Dhahran zostało spowodowane błędem oprogramowania w zegarze systemowym komputera. Bateria Patriot w Dhahran była w dyżurze bojowym już od stu godzin, w tym czasie zegar systemowy komputera systematycznie zwiększał błąd w pomiarze czasu, który w momencie zaplanowanego strzału wynosił już 1/3 sekundy. W przypadku strzału do tak szybkiego celu jak rakieta balistyczna, spowodowało to błąd w określeniu pozycji wynoszący 687 metrów. Radary prawidłowo wykryły stanowiącego cel Scuda, komputery określiły jego prędkość i trajektorię, jednakże na skutek błędnego pomiaru czasu nieprawidłowo wyliczyły planowane miejsce jego zniszczenia przez pocisk PAC. We właściwym momencie celu nie było w miejscu, w którym powinien się znajdować zgodnie z błędnymi wyliczeniami, wobec czego komputer stwierdził fałszywy namiar i usunął dane celu z systemu, przechwycenie nie nastąpiło, a Scud uderzył w koszary zabijając 28 ludzi. Wskazać przy tym należy, że system Patriot, opracowywany pierwotnie do zwalczania radzieckich [[Środki napadu powietrznego|środków napadu powietrznego]] i balistycznego, konstruowany był z założeniem, że w celu utrudnienia lokalizacji nie będzie działał w jednym miejscu dłużej niż 8 godzin<ref name="GAO">{{Cytuj stronę|url=http://www.fas.org/spp/starwars/gao/im92026.htm|tytuł=Raport GAO|data dostępu=2007-09-05|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20160904014428/http://www.fas.org/spp/starwars/gao/im92026.htm|zarchiwizowano=2016-09-04}}</ref>.

Armia izraelska zidentyfikowała ten błąd oprogramowania już przed feralnym dniem i 11 lutego 1991 r. poinformowała o nim producenta oprogramowania, jednakże odpowiednia „łata” dotarła do Arabii Saudyjskiej dopiero 26 lutego, a więc jeden dzień po uderzeniu Scuda w Dhahran.

{| class="wikitable" style="text-align:right"
|+'''Efekt błędu komputerowego przy nieprzerwanym działaniu baterii<ref name="GAO" />
: (*) oznaczono czas pracy baterii w Dhahran'''
! Godziny
! Sekundy
! Sekundy
obliczone
! Różnica
(błąd) w sek.
! Błąd
w metrach
|-
! style="text-align:center;"|0
| 0
| 0
| 0
| 0
|-
! style="text-align:center;"|1
| 3600
| 3599,9966
| 0,0034
| 7
|-
! style="text-align:center;"|8
| 28800
| 28799,9725
| 0,0275
| 55
|-
! style="text-align:center;"|20
| 72000
| 71999,9313
| 0,0687
| 137
|-
! style="text-align:center;"|48
| 172800
| 172799,8352
| 0,1648
| 330
|-
! style="text-align:center;"|72
| 259200
| 259199,7528
| 0,2472
| 494
|-
! style="text-align:center;"|100*
| 360000
| 359999,6667
| 0,3333
| 687
|}

==== Analiza udziału systemu w wojnie ====
Według informacji podawanych przez [[United States Army|US Army]], współczynnik sukcesu w działaniach zestawów Patriot PAC-1 i 2 wynosił 80[[Procent|%]] w przypadku obrony Arabii Saudyjskiej i 50% w obronie Izraela. Armia zrewidowała następnie te współczynniki, odpowiednio do 70 i 40%. Tymczasem, jak pokazały wyniki dziesięciomiesięcznego dochodzenia podkomisji [[Kongres Stanów Zjednoczonych|Kongresu USA]], pociski systemu Patriot trafiły zaledwie kilka irackich Scudów. Świadectwa 7 kwietnia 1992 r. przed komisją [[Profesor]]a Theodore Postola (Wydział Technologii i Narodowej Polityki Obronnej [[Massachusetts Institute of Technology]]) oraz jego pisemny raport, spowodowały powstanie wielu wątpliwości co do skuteczności systemów Patriot w trakcie wojny w zatoce. Po przeanalizowaniu materiałów video z izraelskiego teatru obrony antybalistycznej, prof. Postol stwierdził, że Patrioty miały tu bardzo niski – bliski zeru – wskaźnik skuteczności. Na każdych 8 losowo wybranych taśm video z zapisem akcji bojowej, najwyżej zaledwie jedna przedstawiała skuteczne zniszczenie celu<ref name="cdi.org">{{cytuj stronę| url = http://www.cdi.org/issues/bmd/Patriot.html| tytuł = ''The Patriot Missile. Performance in the Gulf War Reviewed''| autor = Alexander Simon| język = en| archiwum = https://web.archive.org/web/19970328193438/http://www.cdi.org/issues/bmd/Patriot.html| zarchiwizowano = 1997-03-28| data dostępu = 2007-08-20}}</ref>. Reuven Pedatzur (analityk wojskowy izraelskiego dziennika [[Ha-Arec]] i pilot rezerwy izraelskich sił powietrznych [[Siły Powietrzne Izraela|IAF]]), również świadczący przed komisją, który przeprowadził swą niezależną analizę (niezależną względem IAF), stwierdził iż paradoksalnie, problemem okazało się to, że irackie rakiety Al-Hussein często same rozlatywały się wchodząc w atmosferę „zwielokrotniając liczbę celów”, czyniąc tym samym znacznie trudniejszym proces identyfikacji głowicy bojowej, z którym to zadaniem komputery systemów PAC-1 i PAC-2 nie radziły sobie. Analiza danych pokazywała także, że kiedy pociski Al-Hussein ulegały dezintegracji radary systemu Patriot szybko traciły namiar bojowy na podzielony cel. Często też radary systemu były „zablokowane” na części stanowiącej oddzielony ogon rakiety Scud, zamiast na jej głowicy. Według [[raport]]u Petera D. Zimmermana z centrum Studiów Międzynarodowych i Strategicznych – szefa zespołu [[Naukowiec|naukowców]] Senackiej Komisji Spraw zagranicznych oraz Charlesa A. Zraketa z Kennedy School of Government, [[Uniwersytet]]u [[Uniwersytet Harvarda|Harvarda]], należy oddzielić współczynnik skuteczności (współczynnik zniszczonych Scudów lub tych, którym zmieniono tor lotu na tereny niezamieszkane) od współczynnika trafień (liczba trafień na liczbę wystrzelonych pocisków Patriot). Jak wskazuje raport, standardowa amerykańska procedura nakazywała wystrzelenie 3 pocisków Patriot do każdego nadlatującego Scuda. Przy jego zniszczeniu, wskaźnik skuteczności wynosi więc 100%, ale współczynnik trafień już tylko ok. 33%<ref name="cdi.org" />.

Obydwa raporty wskazywały na jeszcze jeden ważny aspekt zagadnienia. System Patriot powstał oryginalnie jako broń przeciwlotnicza, nie zaś antyrakietowa. Mimo wielu modyfikacji do tamtego czasu, pociski PAC-1 i PAC-2 wciąż posiadały zbliżeniową głowicę odłamkową. Więc nawet w przypadku udanego trafienia i wybuchu takiej głowicy w pobliżu przechwytywanego pocisku balistycznego – pocisk ten – ciężko uszkodzony, poszatkowany odłamkami i sfragmentowany, jednak swobodnie spadał na ziemię, w tym jego głowica z zapalnikiem uderzeniowym, która normalnie eksplodowała w momencie kontaktu z ziemią – co jak wskazywało wielu analityków jest nie do zaakceptowania. Może się bowiem w przyszłości zdarzyć, że taka eksplodująca „gdzie popadnie” zestrzelona głowica, będzie głowicą atomową lub inną masowego rażenia, a skutki jej wybuchu mogą być równie straszliwe, jak na skutek bezpośredniego trafienia w cel.<ref name="cdi.org" /> Raporty wskazywały także, że przeciwlotnicze przeznaczenie Patriotów odbijało się również w tym, że na skutek nieporównywalnie większej szybkości pocisku balistycznego od samolotu i nie zrównoważenia tej różnicy przez przeciwlotniczą w istocie naturę pocisku PAC-1 i PAC-2, te ostatnie wybuchały w okolicach ogona rakiety balistycznej, nie zaś w pobliżu jego znajdującej się na czubie głowicy. Jak stwierdził Major General Jay M. Garner – Asystent Szefa Sztabu do Spraw Operacji i Planowania do członków Komisji Kongresu, iracki wariant Scuda, przeciwko któremu walczyły Patrioty w Izraelu i Arabii Saudyjskiej, był znacznie szybszym celem niż pierwotnie oczekiwano. Głowice spadające z prędkością ponad 5000 mph (8300 km/h) o połowę mniejsze niż oryginalne głowice radzieckie, zaskoczyły obronę, gdyż posiadane systemy Patriot PAC-1 i PAC-2, nie były w stanie skutecznie przechwytywać tak szybkich i samoistnie rozpadających się celów, bowiem nie były do takich warunków walki skonstruowane<ref>{{cytuj stronę | url = https://archive.is/20120729194342/http://www.fas.org/spp/starwars/congress/1992_h/h920407g.htm| tytuł = PATRIOT PERFORMANCE IN DESERT STORM |autor = maj.gen. Jay M. Garner| język = en}}</ref>.

Raporty te stały się podstawą podjęcia decyzji o wprowadzeniu najnowszej generacji pocisków i systemu Patriot działających w systemie hit-to-kill – PAC-3, zrywającej z zadaniami przeciwlotniczymi, stającej się wyspecjalizowanym systemem antybalistycznym.

Przy wszystkich niedoskonałościach pracy systemu w trakcie I wojny w Zatoce Perskiej, bezsporny pozostaje fakt, że system Patriot odniósł strategiczne zwycięstwo, nie dopuszczając do zrealizowania zamiaru [[Saddam Husajn|Saddama Husajna]] sprowokowania Izraela do włączenia się do wojny, co prawdopodobnie spowodowałoby rozpad koalicji anty-irackiej z innymi arabskimi państwami regionu, a w konsekwencji niechybne – wobec utraty baz i lotnisk na ich terytorium – załamanie się operacji „Pustynna Burza”<ref name="Zdr_Hussajn">Bogdan Zdrodowski, ''Obrona Antyrakietowa''.</ref>. Zestawy systemu MIM-104, mimo niedokładnego niszczenia irackich pocisków balistycznych, uniemożliwiły im upadek na ważne obiekty w Izraelu, co pozwoliło uniknąć militarnej odpowiedzi tego państwa, wyzwalającej oparte na tradycyjnej niechęci społeczeństw arabskich w regionie niepokoje społeczne zmuszające władze tych państw do wystąpienia z koalicji antyirackiej, na co liczył prezydent Iraku podejmując decyzje o atakach rakietowych na nie będący członkiem koalicji Izrael<ref name="Zdr_Hussajn" />.

=== Użycie w Ukrainie (od 2023) ===
Po [[inwazja Rosji na Ukrainę|inwazji Rosji na Ukrainę]], w związku z wyczerpywaniem się poradzieckich rakiet przeciwlotniczych używanych przez Ukrainę, wspierające ją państwa zachodnie podjęły pod koniec 2022 roku polityczną decyzję o przekazaniu jej systemów Patriot. Od stycznia 2023 roku ukraiński personel był szkolony przez amerykańskich, niemieckich i holenderskich specjalistów. W kwietniu pierwsze systemy trafiły na Ukrainę, a 4 maja 2023 roku zestrzelono za ich pomocą pierwszy rosyjski pocisk rakietowy w obronie Kijowa<ref name="hill">{{Cytuj |autor=Donald Hill|tytuł =NATO & Ukrainian Air Defences|data =19 czerwca 2024 |opublikowany = Sarcastosaurus |url = https://xxtomcooperxx.substack.com/p/nato-and-ukrainian-air-defences|język = en}}</ref>. Używano ich także przeciw lotnictwu rosyjskiemu które nie zapuszczało się wgłąb Ukrainy. Stosując nową taktykę mobilnych pułapek przeciwlotniczych blisko linii frontu, jeszcze w tym miesiącu doszło do zestrzelenia dwóch samolotów Su-34 i Su-35 i dwóch śmigłowców jednego dnia nad przygranicznym obwodem briańskim w Rosji<ref name="hill" />. Według analityków, również Patriot ze 138 Brygady Obrony Powietrznej był pociskiem, który zestrzelił w ramach kolejnej pułapki przeciwlotniczej samolot wczesnego ostrzegania [[A-50 Szmiel|A-50]] 14 stycznia 2024 roku<ref name="hill" />.

== Sprzedaż systemu MIM-104 ==
=== Holandia ===
W 1978 roku [[Departament Obrony Stanów Zjednoczonych|amerykański Departament Obrony]] zaproponował państwom [[NATO]] wymianę starzejących się systemów [[MIM-14 Nike Hercules|Nike-Hercules]] i części systemów Hawk na nowy system Patriot. W lutym 1979 roku Stany Zjednoczone, [[Belgia]], [[Dania]], [[Francja]], [[Grecja]], [[Holandia]] oraz Niemcy podpisały Memorandum of Understanding (MOU) w którym zaplanowano dwuletni cykl prac nad zbadaniem najbardziej ekonomicznych i korzystnych dla wszystkich państw sposobów zakupu lub produkcji systemu<ref name="Zdrodowski2">Bogdan Zdrodowski, ''Obrona Antyrakietowa'', s. 67-69.</ref>.

Pierwszym nabywca nowego systemu została Holandia, której rząd w 1984 roku zamówił 4 eskadry (baterie) po 5 wyrzutni każda. Wraz z systemami Hawk miały one stanowić wyposażenie V i III Grupy Rakiet Przeciwlotniczych holenderskich sił powietrznych. Pierwsza jednostka – 502 Eskadra V Grupy osiągnęła gotowość bojową w kwietniu 1987 roku, druga zaś w lipcu 1988. W roku 1991 gotowość osiągnęły obie eskadry III Grupy<ref name="Zdrodowski2" />.

V Grupa stacjonuje w [[Stolzenau (Niemcy)|Stolzenau]] w Niemczech, III Grupa natomiast w [[Blomberg]] – również w Niemczech<ref name="Zdrodowski2" />. Obie Grupy wyposażone są także w 100 wyrzutni pocisków Stinger. Kolejne 4 baterie MIM-104A które zostały przez Holandię zamówione na początku lat 90., zapewniają ochronę 3 dużych baz lotniczych Volkel, De Peel i Gilze-Ruijen oraz dowództwa Holenderskich Królewskich Sił Powietrznych w [[Eindhoven]]<ref name="Zdrodowski2" />

=== Niemcy ===
[[Plik:Patriot System 2.jpg|thumb|300px|Wyrzutnia Patriot niemieckiej [[Bundeswehra|Bundeswehry]] na podwoziu [[MAN|MAN 8x8]]]]
W 1984 roku, decyzje o nabyciu systemu Patriot podjął także rząd Niemiec, który w latach 1985-1986 zamówił pierwsze 14 z 28 planowanych baterii Patriot. Stany Zjednoczone zgodziły się także oddać Niemcom w dziesięcioletnią dzierżawę kolejne 12 baterii, które po upływie okresu dzierżawy miały przejść na własność Niemiec. 36 z tych 40 baterii weszło w skład 6 skrzydeł (''Geschwader''), przeznaczonych dla każdego z 6 niemieckich dowództw rakiet obrony powietrznej (''Flugabwehrraketenstaffeln'')<ref name="Zdrodowski2" />. Z pozostałych 4, dwie baterie to pododdziały szkolne, 2 zaś zapasowe.

Niemieckie zestawy MIM-104 zostały częściowo wyprodukowane w Niemczech, a głównym poddostawcą był [[Siemens]]<ref name="Zdrodowski2" />. Pierwsze strzelania na niemieckim sprzęcie wykonano w listopadzie 1987 roku na amerykańskim poligonie rakietowym [[White Sands Missile Range]], zaś pierwsze niemieckie dywizjony gotowość bojową osiągnęły w 1989 roku.

=== Japonia ===
W 1984 roku, japońska Agencja Obrony wybrała system Patriot na następcę swoich systemów przeciwlotniczych Nike-Hercules. W 1986 japońska Mitsubishi Heavy Industries rozpoczęła licencyjną produkcje pocisków. Pierwsze dwie baterie zakupiono w 1985 roku, przy czym sprzęt każdej z nich został złożony na miejscu z elementów dostarczonych ze Stanów Zjednoczonych. W latach 1985–1991, w tempie jednej rocznie, przezbrojono 5 grup japońskich Sił Powietrznych Samoobrony. Każda dysponuje odtąd czterema bateriami, po 5 wyrzutni każda. Pierwsze 20 pocisków dostarczono z USA, pozostałe 980 wyprodukowano w Japonii<ref name="Zdrodowski2" />.

=== Włochy ===
W 1987 roku, po długiej debacie, na zakup systemu Patriot zdecydował się rząd Włoch. Wstępny kontrakt na zakup 20 baterii podpisano w maju 1990 roku. Pociski, wyrzutnie i inne elementy miały być wyprodukowane przez konsorcjum SNIA-BPD firm [[Alenia Aeronautica|Selenia]] i [[OTO Melara]]. Pierwsze włoskie zestawy weszły do uzbrojenia w końcu 1990 roku. W zamian za licencję, Włochy zapewniają bezpłatną ochronę przeciwlotniczą amerykańskich baz we Włoszech, przy pomocy własnych systemów [[Spada]] i [[Skyguard]]<ref name="Zdrodowski2" />.

=== Inne państwa ===
Sukces strategiczny baterii Patriot w odparciu irackich ataków rakietowych w trakcie I wojny w Zatoce Perskiej spowodował zainteresowanie tym wzorem uzbrojenia ze strony wielu innych państw na świecie, a w konsekwencji jego nabycie także przez Izrael, Arabię Saudyjską, [[Kuwejt]], [[Republika Chińska|Tajwan]], [[Hiszpania|Hiszpanię]] i [[Grecja|Grecję]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.deagel.com/Air-Defense-Systems/MIM-104-Patriot_a000603001.aspx| tytuł = MIM-104 Patriot| data dostępu = 2011-03-17| opublikowany = deagel.com|język = en}}</ref>. O pozyskanie systemu Patriot, w latach 2005-2006 starała się także [[Korea Południowa]], jednakże transakcja nie doszła do skutku, wobec nie dojścia do porozumienia w sprawie ceny nowych zestawów. W związku z tym faktem, kraj ten prowadził rozmowy z Niemcami w sprawie nabycia używanych zestawów pozostających w służbie [[Luftwaffe]]. Do dziś (marzec 2011) jednakże, brak jest pewnych informacji o dojściu transakcji do skutku.

=== Nielegalny transfer technologii Patriot ===
Zdobycie planów systemu Patriot było przedmiotem starań [[Służba specjalna|służb wywiadowczych]] wielu krajów. Do najgłośniejszych w tym zakresie należy sprawa [[szpiegostwo|szpiegowskiego]] zdobycia planów systemu Patriot przez [[funkcjonariusz publiczny|funkcjonariusza]] [[Departament I MSW|Departamentu I MSW PRL]] ppłka [[Zdzisław Przychodzień|Zdzisława Przychodzienia]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.focus.pl/historia/artykuly/zobacz/publikacje/cien-szakala/nc/1/ |tytuł=• Cień Szakala |data dostępu=2012-10-17 |archiwum=https://web.archive.org/web/20120422132750/http://www.focus.pl/historia/artykuly/zobacz/publikacje/cien-szakala/nc/1/ |zarchiwizowano=2012-04-22}}</ref>, przekazanych następnie przez [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] do [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]. Choć brak jest na to bezpośrednich dowodów, podejrzewa się, że na podstawie planów Patriot również [[Chińska Republika Ludowa|ChRL]] opracowała swój system [[Przeciwlotniczy pocisk rakietowy|przeciwlotniczo]]-antyrakietowy {{link-interwiki |HQ-9 |Q=Q169261}}.

== Patriot PAC-3 ==
{{Osobny artykuł|Patriot PAC-3}}
Po doświadczeniach wynikających z użycia systemu MIM-104 w akcji bojowej, opracowano i wprowadzono do służby daleko idące modyfikacje, zmieniające charakter i zasady działania całego systemu tak dalece, iż powstały w ten sposób system [[Patriot PAC-3]] jest de facto odmiennym systemem broni, który nigdy nie otrzymał nawet standardowego kodu Patriot – MIM-104. Ten właśnie system stał się następnie podstawą amerykańsko-włosko-niemieckich prac nad całkowicie nowym systemem [[Medium Extended Air Defense System|MEADS]]. Ten oparty na współpracy Stanów Zjednoczonych, Włoch i Niemiec (choć w programie uczestniczą także przedsiębiorstwa z innych państw europejskich) system, ma w założeniu być nowym systemem obronnym opartym na Patriot PAC-3 i zapewnić jednakową, wysoką zdolność do zwalczania aktualnych i przyszłych generacji taktycznych systemów balistycznych, [[Pocisk manewrujący|pocisków manewrujących]] wysokiego i niskiego [[pułap]]u, [[Bezzałogowy statek powietrzny|zdalnie sterowanych]] pojazdów powietrznych, [[samolot]]ów oraz [[śmigłowiec|helikopterów]]<ref>{{cytuj stronę| url =http://www.army-technology.com/projects/meads/| tytuł = MEADS Medium Extended Air Defence System, Germany / Italy / USA| język = en}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://www.raytheon.com/ Raytheon Company – strona producenta] {{lang|en}}
* [http://www.lockheedmartin.com/ Lockheed Martin – strona producenta] {{lang|en}}
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/app4/pac-3.html Designation-Systems.Net: Lockheed Martin Patriot PAC-3] {{lang|en}}
* [http://GlobalSecurity.org/ Witryna Global Security.org] {{lang|en}}
* [https://archive.is/20070928091010/http://www.411sync.com/cgi-bin/search?query=swikiurlPatriot_missile/ 411 Sync: Patriot Missile] {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.cdi.org/document/search/displaydoc.cfm?DocumentID=675&StartRow=11&ListRows=10&appendURL=&Orderby=Enabled&Program=&Date_From=&Date_To=08%2F21%2F2007&Keywords=friendly%20fire&ContentType=&Author=%2F | tytuł = CDI Center For Defense Information: ''The Patriot: Its Performance so Far'' | opublikowany = cdi.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20090531175959/http://www.cdi.org/document/search/displaydoc.cfm?DocumentID=675&StartRow=11&ListRows=10&appendURL=&Orderby=Enabled&Program=&Date_From=&Date_To=08%2F21%2F2007&Keywords=friendly%20fire&ContentType=&Author=%2F | zarchiwizowano = 2009-05-31 | język = en}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Zdrodowski| imię = Bogdan| autor link = | tytuł = Obrona Przeciwrakietowa| wydawca = Akademia Obrony Narodowej Wydział Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej| miejsce = Warszawa| rok = 1999}}

{{Amerykański system obrony antybalistycznej|MIM-104 Patriot}}
{{Pociski antybalistyczne|MIM-104 Patriot}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:MIM-104 Patriot}}
[[Kategoria:Amerykańskie pociski antybalistyczne]]
[[Kategoria:Amerykańskie systemy ziemia-powietrze]]
[[Kategoria:RTX]]
[[Kategoria:Byłe Artykuły na Medal]]

title: MIM-104 Patriot

Rodzaj systemu: przeciwlotniczy, antybalistyczny

Zwalczane cele: samoloty, helikoptery, UAV · pociski: manewrujące, balistyczne, antyradarowe

Warstwa obrony: terminalna

Platforma systemu: drogowa-samochodowa

Państwo: Stany Zjednoczone

Producent: Raytheon

Status systemu: w służbie

Naprowadzanie: Track-Via-Missile (TVM)

Rodzaje głowic: odłamkowa, 90 kg

Pułap plot.: 25 km

Wyrzutnia: M901 Launching Station

Liczba pocisków: cztery


text:
# (55875) Hirohatagaoka
(55875) Hirohatagaoka (1997 VH) – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4,2 lat w średniej odległości 2,6 j.a. Odkryta 1 listopada 1997 roku.

wikiname: plwiki

title: (55875) Hirohatagaoka

in_language: pl

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 55875
 |       nazwa = Hirohatagaoka
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Atsuo Asami]]
 |       dzień = 1 listopada
 |         rok = 1997
 |występowanie =
 |       epoka =
 |wielka_półoś = 2,6014
 |    mimośród = 0,2115
 |  peryhelium = 2,0512
 |    aphelium = 3,1516
 |         lat = 4
 |         dni = 72
 |      godzin = 14
 |    prędkość = 18,46
 |  nachylenie = 5,88
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu =
 |      albedo =
 |     jasność = 15,1
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(55875) Hirohatagaoka (1997 VH)''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego asteroid]] okrążająca [[Słońce]] w ciągu 4,2 lat w średniej odległości 2,6 [[jednostka astronomiczna|j.a.]] Odkryta [[1 listopada]] [[1997]] roku.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 55001–56000]]
* [[lista planetoid]]

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPL|55875}}
* {{JPLorb|55875}}
* {{MPC|55875}}

{{SORTUJ:Hirohatagaoka}}

[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1997]]

title: (55875) Hirohatagaoka

Odkrywca: Atsuo Asami

Data odkrycia: 1 listopada 1997

Okres obiegu · wokół Słońca: 4 lata 72 dni 14 godzin


text:
# Erika Villaécija
Erika Villaécija García (ur. 2 czerwca 1984 w Barcelonie) – hiszpańska pływaczka, złota i brązowa medalistka mistrzostw świata (basen 25 m), mistrzyni Europy na długim i krótkim basenie.
Specjalizuje się w pływaniu stylem dowolnym. Jej największym dotychczasowym osiągnięciem jest złoty medal mistrzostw Europy w 2004 roku w Madrycie na 800 m kraulem.
Trzykrotnie startowała w igrzyskach olimpijskich. Najlepszym jej wynikiem podczas igrzysk w Atenach (2004) było 5. miejsce w wyścigu na 800 m stylem dowolnym. Cztery lata później, w Pekinie startując na 400 i 800 m kraulem, nie awansowała do decydujących o medalach wyścigów. W 2012 roku podczas igrzysk w Londynie byłą 8. na dystansie 10 km na otwartym akwenie.

title: Erika Villaécija

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Erika Villaécija
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = pływanie
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[2 czerwca]] [[1984]]
 |miejsce urodzenia         = [[Barcelona]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 177 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|ESP}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa świata w pływaniu na krótkim basenie|Mistrzostwa świata (basen 25 m)]]|PKB}}
{{Medalista infobox/MŚ|PKB|Dubaj|2010|złoto|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/MŚ|PKB|Manchester|2008|brąz|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa Europy w pływaniu|Mistrzostwa Europy]]|P}}
{{Medalista infobox/ME|P|Madryt|2004|złoto|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|P|Madryt|2004|złoto|4 x 200 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|P|Berlin|2002|srebro|4 x 200 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|P|Eindhoven|2008|srebro|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|P|Eindhoven|2008|srebro|1500 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|P|Budapeszt|2010|brąz|1500 m stylem dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|P|Debreczyn|2012|brąz|1500 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa Europy w pływaniu na krótkim basenie|Mistrzostwa Europy (basen 25 m)]]|PKB}}
{{Medalista infobox/ME|PKB|Dublin|2003|złoto|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|PKB|Debreczyn|2007|srebro|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|PKB|Stambuł|2009|srebro|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/wiersz|2|[[Mistrzostwa Europy w Pływaniu na krótkim basenie 2011|Szczecin 2011]]|800 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|PKB|Wiedeń|2004|brąz|400 m st. dowolnym}}
{{Medalista infobox/ME|PKB|Wiedeń|2004|brąz|800 m st. dowolnym}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Erika Villaécija García''' (ur. [[2 czerwca]] [[1984]]<ref>{{Cytuj | url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/erika-villaecija-1.html | tytuł=Olympics Site Closed | Olympics at Sports-Reference.com<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.sports-reference.com | język=en | data dostępu=2020-05-15 | archiwum=https://web.archive.org/web/20090705001257/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/erika-villaecija-1.html | zarchiwizowano=2009-07-05 }}</ref> w [[Barcelona|Barcelonie]]) – [[Hiszpania|hiszpańska]] [[Pływanie (sport)|pływaczka]], złota i brązowa medalistka mistrzostw [[Mistrzostwa świata w pływaniu na krótkim basenie|świata]] (basen 25 m), mistrzyni [[Mistrzostwa Europy w pływaniu|Europy]] na długim i krótkim basenie.

Specjalizuje się w pływaniu [[Styl dowolny|stylem dowolnym]]. Jej największym dotychczasowym osiągnięciem jest złoty medal mistrzostw Europy w 2004 roku w [[Madryt|Madrycie]] na 800 m kraulem.

Trzykrotnie startowała w igrzyskach olimpijskich. Najlepszym jej wynikiem podczas igrzysk w [[Ateny|Atenach]] ([[Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004|2004]]) było 5. miejsce w wyścigu na 800 m stylem dowolnym. [[Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008|Cztery lata później]], w [[Pekin]]ie startując na 400 i 800 m kraulem, nie awansowała do decydujących o medalach wyścigów. W 2012 roku podczas [[Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2012|igrzysk]] w [[Londyn]]ie byłą 8. na dystansie 10 km na otwartym akwenie.

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/erika-villaecija-1.html | tytuł = Profil zawodniczki na ''sports-reference.com'' | opublikowany = sports-reference.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20090705001257/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/vi/erika-villaecija-1.html | zarchiwizowano = 2009-07-05}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.erikavillaecija.com/ | tytuł = Oficjalna strona | opublikowany = erikavillaecija.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20100301113357/http://www.erikavillaecija.com/ | zarchiwizowano = 2010-03-01}}
* [https://www.swimrankings.net/index.php?page=athleteDetail&athleteId=4070058 Rekordy życiowe zawodniczki]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Villaécija, Erika}}
[[Kategoria:Hiszpańscy olimpijczycy]]
[[Kategoria:Hiszpańscy pływacy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1984]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Barcelonie]]
[[Kategoria:Uczestnicy Letnich Igrzysk Olimpijskich 2004]]
[[Kategoria:Uczestnicy Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008]]
[[Kategoria:Uczestnicy Letnich Igrzysk Olimpijskich 2012]]
[[Kategoria:Pływacy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2016]]

title: · Erika Villaécija

Data i miejsce urodzenia: 2 czerwca 1984 · Barcelona

title: Dorobek medalowy

złoto:
Dubaj 2010 · 800 m st. dowolnym
Madryt 2004 · 800 m st. dowolnym
Madryt 2004 · 4 x 200 m st. dowolnym
Dublin 2003 · 800 m st. dowolnym

brąz:
Manchester 2008 · 800 m st. dowolnym
Budapeszt 2010 · 1500 m stylem dowolnym
Debreczyn 2012 · 1500 m st. dowolnym
Wiedeń 2004 · 400 m st. dowolnym
Wiedeń 2004 · 800 m st. dowolnym

srebro:
Berlin 2002 · 4 x 200 m st. dowolnym
Eindhoven 2008 · 800 m st. dowolnym
Eindhoven 2008 · 1500 m st. dowolnym
Debreczyn 2007 · 800 m st. dowolnym
Stambuł 2009 · 800 m st. dowolnym
Szczecin 2011 · 800 m st. dowolnym


text:
# Lou Gehrig
Henry Louis Gehrig (ur. 19 czerwca 1903 w Nowym Jorku, zm. 2 czerwca 1941 tamże) – amerykański baseballista w latach 20. i 30., zdobywca wielu rekordów w Major League, nazywany „The Iron Horse”. Gehrig został uznany za najlepszego pierwszobazowego wszech czasów przez Baseball Writers’ Association.
Jego rekord zdobycia maksymalnej liczby (23) grand slamów (zdobycie home run, gdy wszystkie bazy są zajęte – równoznaczne ze zdobyciem 4 punktów) został pobity przez Alexa Rodrigueza w 2013 roku. Przez 15 lat kariery w okresie od 1925 do 1939 zagrał w 2130 kolejnych meczach. Ten rekord pozostał obroniony aż do 20 sierpnia 1998 roku, gdy Cal Ripken Jr. z Baltimore Orioles zagrał w 2632 meczach z rzędu, ustanawiając aktualny rekord.
Jako urodzony nowojorczyk, związany był z drużyną New York Yankees, dopóki jego kariera nie została przerwana przez ujawnienie się objawów choroby neurologicznej, stwardnienia zanikowego bocznego (ALS). Zmarł dwa lata od postawienia diagnozy; do dziś, zwłaszcza w USA, stwardnienie zanikowe boczne określane jest jako choroba Lou Gehriga.
| Nagroda/wyróżnienie                    | Lata                                     | Źródło |
| 2× MVP American League                 | 1927, 1936                               | [ 7 ]  |
| 7× All-Star                            | 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1939 | [ 7 ]  |
| 6× zwycięzca w World Series            | 1927, 1928, 1932, 1936, 1937, 1938       | [ 8 ]  |
| Major League Baseball All-Century Team |                                          | [ 9 ]  |
| Baseball Hall of Fame                  | od 1939                                  | [ 10 ] |
| #4 zastrzeżony przez Yankees           | 1939                                     | [ 11 ] |

title: Lou Gehrig

wikitext:
{{Baseballista infobox
 |imię i nazwisko         = Lou Gehrig
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Gehrig cropped.jpg
 |opis grafiki            =
 |numer                   =
 |klub                    =
 |pozycja                 = [[Baseball#Drużyna w polu (fielding team)|pierwszobazowy]]
 |pełne imię i nazwisko   = Henry Louis Gehrig
 |pseudonim               =
 |data urodzenia          = 19 czerwca 1903
 |miejsce urodzenia       = [[Nowy Jork]]
 |data śmierci            = 2 czerwca 1941
 |miejsce śmierci         = [[Nowy Jork]]
 |obywatelstwo            =
 |wzrost                  =
 |masa ciała              =
 |rzuca                   = lewą
 |odbija                  = lewą
 |debiut                  = 15 czerwca 1923
 |debiut - zespół         =
 |ostatni występ          = 30 czerwca 1939
 |ostatni występ - zespół =
 |średnia uderzeń         = 0,340
 |RBI                     = 1995
 |hits                    = 2721
 |home runs               = 493
 |runs                    = 1888
 |win-loss                =
 |ERA                     =
 |strikeouts              =
 |kariera klubowa         = {{Baseballista infobox/lata|1923–1939|[[New York Yankees]]|}}
 |kariera menedżerska     =
 |stan na                 =
 |rokwstąpienia           = 1939
 |głosowanie              =
 |metoda elekcji          = ''Special Election''
 |commons                 = Category:Lou Gehrig
 |www                     =
}}
'''Henry Louis Gehrig''' (ur. [[19 czerwca]] [[1903]] w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]], zm. [[2 czerwca]] [[1941]] tamże) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[baseball]]ista w latach 20. i 30., zdobywca wielu rekordów w [[Major League Baseball|Major League]], nazywany „The Iron Horse”<ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20130119010356/http://www.lougehrig.com:80/about/facts.htm|tytuł=Lou Gehrig fast|opublikowany=lougehrig.com|data dostępu=2012-08-19|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20130119010356/http://www.lougehrig.com/about/facts.htm|zarchiwizowano=19 stycznia 2013}}</ref>. Gehrig został uznany za najlepszego pierwszobazowego wszech czasów przez [[Baseball Writers’ Association of America|Baseball Writers’ Association]]<ref name=lou>{{cytuj stronę|url=http://moregehrig.tripod.com/id41.html|tytuł=Memorials and Tributes to Gehrig|opublikowany=moregehrig.tripod.com|data dostępu=2012-08-19|język=en}}</ref>.

Jego rekord zdobycia maksymalnej liczby (23) [[Grand slam (baseball)|grand slamów]] (zdobycie home run, gdy wszystkie bazy są zajęte – równoznaczne ze zdobyciem 4 punktów) został pobity przez [[Alex Rodriguez|Alexa Rodrigueza]] w 2013 roku<ref>{{cytuj stronę|url=http://m.mlb.com/news/article/61235776/|tytuł=A-Rod passes Gehrig with 24th grand slam|opublikowany=mlb.com|data dostępu=2012-09-08|język=en}}</ref><ref name="mlb.mlb.com">{{cytuj stronę|url=http://mlb.mlb.com/mlb/baseballs_best/mlb_bb_gamepage.jsp?story_page=bb_95reg_090695_calbal|tytuł=Cal Ripken breaks Lou Gehrig’s consecutive game streak|opublikowany=mlb.com|data dostępu=2012-08-19|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20120612001524/http://mlb.mlb.com/mlb/baseballs_best/mlb_bb_gamepage.jsp?story_page=bb_95reg_090695_calbal|zarchiwizowano=12 czerwca 2012}}</ref>. Przez 15 lat kariery w okresie od 1925 do 1939 zagrał w 2130 kolejnych meczach. Ten rekord pozostał obroniony aż do 20 sierpnia 1998 roku, gdy [[Cal Ripken Jr.]] z [[Baltimore Orioles]] zagrał w 2632 meczach z rzędu, ustanawiając aktualny rekord{{r|lou}}<ref name="mlb.mlb.com"/>.

Jako urodzony nowojorczyk, związany był z drużyną [[New York Yankees]], dopóki jego kariera nie została przerwana przez ujawnienie się objawów choroby neurologicznej, [[stwardnienie zanikowe boczne|stwardnienia zanikowego bocznego]] (ALS)<ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20120710213853/http://www.focusonals.com:80/lougehrig.htm|tytuł=Lou Gehrig|opublikowany=focusonals.com|data dostępu=2012-08-19|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20120710213853/http://www.focusonals.com/lougehrig.htm|zarchiwizowano=10 lipca 2012}}</ref>. Zmarł dwa lata od postawienia diagnozy; do dziś, zwłaszcza w USA, stwardnienie zanikowe boczne określane jest jako choroba Lou Gehriga<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.alsa.org/about-als/what-is-als.html|tytuł=What is ALS?|opublikowany=alsa.org|data dostępu=2012-08-19|język=en}}</ref>.

{| class="wikitable" style="font-size: 90%"
|+ <big>Nagrody i wyróżnienia</big>
|- style="background-color:gainsboro"
|'''Nagroda/wyróżnienie'''||'''Lata''' ||'''Źródło'''
|- style="background-color:#FAFAFA"
|2× [[Major League Baseball Most Valuable Player Award|MVP American League]] ||1927, 1936||<ref name="stats">{{cytuj stronę|url=http://www.baseball-reference.com/players/g/gehrilo01.shtml|tytuł=Lou Gehrig|opublikowany=baseball-reference.com|data dostępu=2012-11-11|język=en}}</ref>
|- style="background-color:#FAFAFA"
|7× [[Mecz Gwiazd MLB|All-Star]] ||[[MLB All-Star Game 1933|1933]], [[MLB All-Star Game 1934|1934]], [[MLB All-Star Game 1935|1935]], [[MLB All-Star Game 1936|1936]], [[MLB All-Star Game 1937|1937]], [[MLB All-Star Game 1938|1938]], [[MLB All-Star Game 1939|1939]] ||<ref name="stats"/>
|- style="background-color:#FAFAFA"
|6× zwycięzca w [[World Series]] ||[[World Series 1927|1927]], [[World Series 1928|1928]], [[World Series 1932|1932]], [[World Series 1936|1936]], [[World Series 1937|1937]], [[World Series 1938|1938]] ||<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.baseball-almanac.com/players/playerpost.php?p=gehrilo01&ps=ws |tytuł=Lou Gehrig World Series Stats |opublikowany=baseball-almanac.com |data dostępu=2012-11-11 |język=en}}</ref>
|- style="background-color:#FAFAFA"
|[[Major League Baseball All-Century Team]]|| ||<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.baseball-almanac.com/legendary/limc100.shtml|tytuł=All Century Team |opublikowany=baseball-almanac.com|data dostępu=2012-11-11|język=en}}</ref>
|- style="background-color:#FAFAFA"
|[[National Baseball Hall of Fame and Museum|Baseball Hall of Fame]]|| od 1939||<ref>{{cytuj stronę|url=http://baseballhall.org/hof/gehrig-lou |tytuł=Gehrig, Lou |opublikowany=baseballhall.org|data dostępu=2012-11-11|język=en}}</ref>
|- style="background-color:#FAFAFA"
|#4 zastrzeżony przez [[New York Yankees|Yankees]]||1939||<ref>{{cytuj stronę|url=http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/retired_numbers.jsp|tytuł=Yankees Retired Numbers|opublikowany=yankees.com|data dostępu=2012-11-11|język=en}}</ref>
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Członkowie Baseball Hall of Fame}}
{{MVP American League}}
{{Major League Baseball All-Century Team}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Gehrig, Lou}}
[[Kategoria:Amerykańscy baseballiści]]
[[Kategoria:Baseballiści New York Yankees]]
[[Kategoria:Członkowie Baseball Hall of Fame]]
[[Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami medycznymi]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1903]]
[[Kategoria:Zmarli w 1941]]

title: · Lou Gehrig

Pełne imię i nazwisko: Henry Louis Gehrig

Data i miejsce urodzenia: 19 czerwca 1903 · Nowy Jork

Data i miejsce śmierci: 2 czerwca 1941 · Nowy Jork

Odbijał: lewą

Rzucał: lewą

Debiut: 15 czerwca 1923

Ostatni występ: 30 czerwca 1939

title: Kariera klubowa

Lata: Kluby

New York Yankees

Kariera klubowa:
Baseball Hall of Fame
Strona internetowa

Metoda elekcji: Special Election


text:
# Energia rozpadu
Energia rozpadu – energia wydzielająca się podczas rozpadu promieniotwórczego będąca częścią energii wiązania jądra. Jest ona unoszona przez produkty rozpadu w postaci energii kinetycznej oraz przez kwanty promieniowania gamma. Część tej energii może być przekazana elektronom rozpadającego się atomu, czemu towarzyszy zmiana ich konfiguracji lub jonizacja atomu.
Znając masę spoczynkową {\displaystyle m} atomu przed rozpadem oraz masy produktów rozpadu {\displaystyle M,} energię rozpadu można obliczyć z równania wynikającego z równoważności masy i energii:
{\displaystyle \Delta E=(m-M)c^{2},}
gdzie {\displaystyle c} – prędkość światła w próżni.
Rozpadowi spontanicznemu ulegają tylko te jądra, których energia rozpadu jest większa od zera, czyli masa jądra jest większa od sumy mas produktów hipotetycznego rozpadu.

title: Energia rozpadu

wikitext:
'''Energia rozpadu''' – energia wydzielająca się podczas [[reakcja jądrowa|rozpadu promieniotwórczego]] będąca częścią [[energia wiązania|energii wiązania]] jądra. Jest ona unoszona przez produkty rozpadu w postaci [[Energia kinetyczna|energii kinetycznej]] oraz przez [[Kwant|kwanty]] [[promieniowanie elektromagnetyczne|promieniowania]] [[Promieniowanie gamma|gamma]]. Część tej energii może być przekazana elektronom rozpadającego się atomu, czemu towarzyszy zmiana ich konfiguracji lub [[jonizacja]] atomu.

Znając masę spoczynkową <math>m</math> atomu przed rozpadem oraz masy produktów rozpadu <math>M,</math> energię rozpadu można obliczyć z równania wynikającego z [[Równoważność masy i energii|równoważności masy i energii]]:
:: <math>\Delta E = (m - M) c^2,</math>

gdzie <math>c</math> – [[prędkość światła]] w próżni.

Rozpadowi spontanicznemu ulegają tylko te jądra, których energia rozpadu jest większa od zera, czyli masa jądra jest większa od sumy mas produktów hipotetycznego rozpadu.

== Zobacz też ==
* [[deficyt masy]]
* [[równoważność masy i energii]]

[[Kategoria:Fizyka jądrowa]]
[[Kategoria:Radioaktywność]]
[[Kategoria:Energia]]


text:
# Cedric Rochon
Cedric Rochon (ur. 14 czerwca 1990 w Saint-Jérôme) – Kanadyjski narciarz dowolny, specjalizujący się w jeździe po muldach. W 2011 roku wystartował na mistrzostwach świata w Deer Valley, zajmują siódme miejsce w jeździe po muldach i jedenaste w muldach podwójnych. Na rozgrywanych dwa lata później mistrzostwach świata w Voss zajął 30. miejsce w muldach podwójnych. Najlepsze wyniki w Pucharze Świata osiągnął w sezonie 2010/2011, kiedy to w klasyfikacji generalnej uplasował się na 27. miejscu, a w klasyfikacji jazdy po muldach był ósmy. Nie brał udziału w igrzyskach olimpijskich. W 2015 roku zakończył karierę.

## Osiągnięcia

### Mistrzostwa świata
| Miejsce | Dzień    | Rok  | Miejscowość | Konkurencja      | Zwycięzca          |
| ------- | -------- | ---- | ----------- | ---------------- | ------------------ |
| 7.      | 2 lutego | 2011 | Deer Valley | Jazda po muldach | Guilbaut Colas     |
| 11.     | 5 lutego | 2011 | Deer Valley | Muldy podwójne   | Alexandre Bilodeau |
| 30.     | 8 marca  | 2013 | Voss        | Muldy podwójne   | Alexandre Bilodeau |

### Puchar Świata

#### Miejsca w klasyfikacji generalnej
- 2008/2009: 155.
- 2009/2010: 56.
- 2010/2011: 27.
- 2011/2012: 34.
- 2012/2013: 80.
- 2014/2015: 227.

#### Miejsca na podium w zawodach
1. Naeba – 18 lutego 2012 (jazda po muldach) – 3. miejsce

title: Cedric Rochon

wikitext:
{{Zawodnik zima infobox
 | imię i nazwisko   = Cedric Rochon
 |dyscyplina           = narciarstwo dowolne
 | grafika           =
 | opis grafiki      =
 | data urodzenia    = [[14 czerwca]] [[1990]]
 | miejsce urodzenia = [[Saint-Jérôme]]
 | data śmierci      =
 | miejsce śmierci   =
 | klub              =
 | wzrost            = 180 cm
 | debiut            = [[24 stycznia|24.01]] [[2009]], [[Mont Gabriel]] (19. miejsce – muldy)
 | pierwsze punkty   = [[24 stycznia|24.01]] [[2009]], [[Mont Gabriel]] (19. miejsce – muldy)
 | pierwsze podium   = [[18 lutego|18.02]] [[2012]], [[Naeba]] <br /> (3. miejsce – muldy)
 | commons           =
 | wikicytaty        =
 | www               = http://web.archive.org/web/20131013195144/http://www.cedricrochon.com/
 | medale            =
{{Medalista infobox/reprezentacja|CAN}}
}}
'''Cedric Rochon''' (ur. [[14 czerwca]] [[1990]] w [[Saint-Jérôme]]) – [[Kanada|Kanadyjski]] [[narciarstwo dowolne|narciarz dowolny]], specjalizujący się w [[Jazda po muldach|jeździe po muldach]]. W 2011 roku wystartował na [[Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Dowolnym 2011|mistrzostwach świata w Deer Valley]], zajmują siódme miejsce w jeździe po muldach i jedenaste w muldach podwójnych. Na rozgrywanych dwa lata później [[Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Dowolnym 2013|mistrzostwach świata w Voss]] zajął 30. miejsce w muldach podwójnych. Najlepsze wyniki w [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym|Pucharze Świata]] osiągnął w [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2010/2011|sezonie 2010/2011]], kiedy to w klasyfikacji generalnej uplasował się na 27. miejscu, a w klasyfikacji jazdy po muldach był ósmy. Nie brał udziału w [[Zimowe igrzyska olimpijskie|igrzyskach olimpijskich]]. W 2015 roku zakończył karierę.

== Osiągnięcia ==
=== [[Mistrzostwa świata w narciarstwie dowolnym|Mistrzostwa świata]] ===
{| width=70% style="font-size: 89%; text-align: center" class=wikitable
|-
! Miejsce
! Dzień
! Rok
! Miejscowość
! Konkurencja
! Zwycięzca
|-
||7.
|align=center|2 lutego
||[[Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Dowolnym 2011|2011]]
|align=center|{{flaga|USA}} [[Deer Valley]]
||Jazda po muldach
||{{Flaga|FRA}} [[Guilbaut Colas]]
|-
||11.
|align=center|5 lutego
||[[Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Dowolnym 2011|2011]]
|align=center|{{flaga|USA}} [[Deer Valley]]
||Muldy podwójne
||{{Flaga|CAN}} [[Alexandre Bilodeau]]
|-
||30.
|align=center|8 marca
||[[Mistrzostwa Świata w Narciarstwie Dowolnym 2013|2013]]
|align=center|{{flaga|NOR}} [[Voss]]
||Muldy podwójne
||{{Flaga|CAN}} [[Alexandre Bilodeau]]
|}

=== [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym|Puchar Świata]] ===
==== Miejsca w klasyfikacji generalnej ====
* [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2008/2009|2008/2009]]: 155.
* [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2009/2010|2009/2010]]: 56.
* [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2010/2011|2010/2011]]: 27.
* [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2011/2012|2011/2012]]: 34.
* [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2012/2013|2012/2013]]: 80.
* [[Puchar Świata w narciarstwie dowolnym 2014/2015|2014/2015]]: 227.

==== Miejsca na podium w zawodach ====
# {{Flaga|JPN}} [[Naeba]] – [[18 lutego]] [[2012]] (jazda po muldach) – 3. miejsce

== Linki zewnętrzne ==
* [https://data.fis-ski.com/dynamic/athlete-biography.html?sector=FS&competitorid=112223&type=result Profil na stronie FIS] {{lang|de|en|fr}}

{{SORTUJ:Rochon, Cedric}}
[[Kategoria:Kanadyjscy narciarze dowolni]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1990]]

title: · Cedric Rochon

Data i miejsce urodzenia: 14 czerwca 1990 · Saint-Jérôme

Debiut w PŚ: 24.01 2009, Mont Gabriel (19. miejsce – muldy)

Pierwsze podium w PŚ: 18.02 2012, Naeba · (3. miejsce – muldy)

title: Dorobek medalowy

Dorobek medalowy: Strona internetowa