text:
# Jakub de Bourbon-La Marche
Jakub I de Bourbon-La Marche (ur. 1319, zm. 6 kwietnia 1362) – syn Ludwika I, księcia Burbonii, i Marii d’Avesnes. Hrabia Ponthieu w latach 1351–1360, hrabia La Marche od 1356 do swojej śmierci.

## Życiorys
W 1349 Jakub uzyskał tytuł generalnego kapitana Langwedocji, a w 1354 konetabla Francji. Znudzony wiecznymi intrygami politycznymi, zrezygnował z urzędu konetabla w maju 1356. Walczył w bitwie pod Crécy (1346) (gdzie został ranny) oraz w bitwie pod Poitiers (1356). Trafił do angielskiej niewoli, a wypuszczono go na mocy traktatu z Brétigny. Ten sam traktat oddał Anglikom hrabstwo Ponthieu. Jakub jednak odziedziczył hrabstwo La Marche po swoim bracie Piotrze, który zginął pod Poitiers.
Pokój zawarty na mocy traktatu był jednak iluzją. Anglia i Francja zawiesiły broń, lecz żołnierze obu stron nadal napadali i grabili wsie oraz miasteczka, domagali się też płacenia okupu w zamian za pozostawienie w spokoju. Niedługo po powrocie Jakuba z niewoli, król Jan II Dobry poprosił go o zebranie armii przeciw grasującym żołnierzom angielskim. Jakub zastosował się do prośby króla, ale on i jego wojska zostali dotkliwie pokonani w bitwie pod Brignais (niedaleko Lyonu). Jakub i jego najstarszy syn zostali śmiertelnie ranni.

## Potomstwo
W 1335 poślubił Joannę de Chatillon, córkę Hugona de Chatillon, pana Leuze. Para miała dzieci:
- Izabelę (1340–1371), od 1362 żonę Ludwika II - wicehrabiego Beaumont-au-Maine, od 1364 żonę Boucharda VII – hrabiego Vendôme,
- Piotra II, hrabiego La Marche (1342–1362),
- Jana I, hrabiego La Marche (1344–1393),
- Jakuba, barona Argies (1346–1417), od ok. 1385 męża Małgorzaty (Marguerite), pani Preaux.

title: Jakub de Bourbon-La Marche

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Jakub I de Bourbon-La Marche
 |imiona            =
 |grafika           = Merry-Joseph Blondel - Jacques de Bourbon, comte de La Marche.jpg
 |opis grafiki      =
 |herb              = Blason_comte_fr_LaMarche.svg
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = Hrabia [[Ponthieu]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = 1351
 |1. do             = 1360
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = ''brak''
 |1. następca       = ''przyłączone do Anglii''
 |2. tytuł          = Hrabia [[Marche (Francja)|La Marche]]
 |2. od             = 1356
 |2. do             =
 |2. jako           =
 |2. kogo           =
 |2. koronacja      =
 |2. poprzednik     = [[Piotr de Bourbon|Piotr de Burbon]]
 |2. następca       = [[Piotr II de Bourbon-La Marche|Piotr II de Burbon-La Marche]]
 |dynastia          = [[Burbonowie]]
 |data urodzenia    = 1319
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = 6 kwietnia 1362
 |miejsce śmierci   = [[Brignais]]
 |przyczyna śmierci = zabity w bitwie
 |data pogrzebu     =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            = [[Ludwik de Bourbon]]
 |matka             = [[Maria d’Avesnes]]
 |rodzeństwo        = [[Piotr de Bourbon|Piotr Bourbon]]
[[Beatrice de Bourbon]]
 |1. związek z      = [[Joanna de Chatillon]]
 |1. związek od     = 1335
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         = Izabela de Burbon-La Marche
[[Piotr II de Bourbon-La Marche|Piotr II de Burbon-La Marche]]
[[Jan I de Bourbon-La Marche|Jan I de Burbon-La Marche]]
Jakub de Burbon-La Marche
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:James_I_of_La_Marche
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Jakub I de Bourbon-La Marche''' (ur. [[1319]], zm. [[6 kwietnia]] [[1362]]) – syn [[Ludwik de Bourbon|Ludwika I]], księcia [[Burbonia|Burbonii]], i Marii d’Avesnes. Hrabia [[Ponthieu]] w latach [[1351]]–[[1360]], hrabia [[Marche (Francja)|La Marche]] od [[1356]] do swojej śmierci.

== Życiorys ==
W [[1349]] Jakub uzyskał tytuł generalnego kapitana [[Langwedocja|Langwedocji]], a w [[1354]] [[Konetablowie Francji|konetabla Francji]]. Znudzony wiecznymi intrygami politycznymi, zrezygnował z urzędu [[konetabl]]a w maju [[1356]]. Walczył w [[Bitwa pod Crécy|bitwie pod Crécy]] ([[1346]]) (gdzie został ranny) oraz w [[Bitwa pod Poitiers (1356)|bitwie pod Poitiers]] ([[1356]]). Trafił do [[Anglia|angielskiej]] niewoli, a wypuszczono go na mocy [[Traktat w Brétigny|traktatu z Brétigny]]. Ten sam traktat oddał Anglikom hrabstwo Ponthieu. Jakub jednak odziedziczył hrabstwo La Marche po swoim bracie [[Piotr de Bourbon|Piotrze]], który zginął pod [[Poitiers]].

Pokój zawarty na mocy traktatu był jednak iluzją. Anglia i Francja zawiesiły broń, lecz żołnierze obu stron nadal napadali i grabili wsie oraz miasteczka, domagali się też płacenia okupu w zamian za pozostawienie w spokoju. Niedługo po powrocie Jakuba z niewoli, król [[Jan II Dobry (król Francji)|Jan II Dobry]] poprosił go o zebranie armii przeciw grasującym żołnierzom angielskim. Jakub zastosował się do prośby króla, ale on i jego wojska zostali dotkliwie pokonani w bitwie pod [[Brignais]] (niedaleko [[Lyon]]u). Jakub i jego najstarszy syn zostali śmiertelnie ranni.

== Potomstwo ==
W [[1335]] poślubił Joannę de Chatillon, córkę Hugona de Chatillon, pana [[Leuze (Francja)|Leuze]]. Para miała dzieci:
*Izabelę ([[1340]]–[[1371]]), od [[1362]] żonę Ludwika II - wicehrabiego [[Beaumont-au-Maine]], od [[1364]] żonę Boucharda VII – hrabiego [[Vendôme]],
* [[Piotr II de Bourbon-La Marche|Piotra II]], hrabiego La Marche ([[1342]]–[[1362]]),
* [[Jan I de Bourbon-La Marche|Jana I]], hrabiego La Marche ([[1344]]–[[1393]]),
*Jakuba, barona [[Argies]] ([[1346]]–[[1417]]), od ok. [[1385]] męża Małgorzaty (Marguerite), pani [[Preaux]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Ród Bourbon-La Marche]]
[[Kategoria:Konetablowie Francji]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1319]]
[[Kategoria:Zmarli w 1362]]

title: Jakub I de Bourbon-La Marche

Poprzednik:
brak
Piotr de Burbon

Następca:
przyłączone do Anglii
Piotr II de Burbon-La Marche

Dynastia: Burbonowie

Data i miejsce śmierci: 6 kwietnia 1362 · Brignais

Przyczyna śmierci: zabity w bitwie

Ojciec: Ludwik de Bourbon

Matka: Maria d’Avesnes

Rodzeństwo: Piotr Bourbon · Beatrice de Bourbon

Małżeństwo: Joanna de Chatillon · od 1335

Dzieci: Izabela de Burbon-La Marche · Piotr II de Burbon-La Marche · Jan I de Burbon-La Marche · Jakub de Burbon-La Marche


text:
# Chet Holmgren
Chet Thomas Holmgren (ur. 1 maja 2002 w Minneapolis) – amerykański koszykarz, występujący na pozycjach silnego skrzydłowego lub środkowego, obecnie zawodnik Oklahoma City Thunder.
W 2021 został wybrany najlepszym koszykarzem szkół średnich w Stanach Zjednoczonych (Gatorade National Player of the Year, Naismith Prep Player of the Year, Morgan Wootten National Player of the Year, Sports Illustrated All-American Player of the Year, MaxPreps National Player of the Year, McDonald's All-American Player of the Year) oraz w stanie Minnesota (Minnesota Mr. Basketball). Wystąpił też w meczach wschodzących gwiazd – McDonald’s All-American, Jordan Brand Classic i Nike Hoop Summit.

## Osiągnięcia
Stan na 4 czerwca 2024, na podstawie, o ile nie zaznaczono inaczej.

### NCAA
- Uczestnik rozgrywek Sweet 16 turnieju NCAA (2022)
- Mistrz:
  - turnieju konferencji West Coast (WCC – 2022)
  - sezonu zasadniczego WCC (2022)
- Obrońca roku WCC (2022)
- Najlepszy nowo przybyły zawodnik WCC (2022)
- Zaliczony do:
  - I składu:
    - WCC (2022)
    - turnieju WCC (2022)
    - debiutantów WCC (2022)

  - II składu All-American (2022)
  - III składu All-American (2022 przez USBWA, NABC, Sporting News)
- Lider WCC w:
  - średniej:
    - zbiórek (2022 – 9,9)
    - bloków (2022 – 3,66)

  - liczbie:
    - zbiórek (2022 – 317)
    - bloków (2022 – 117)

  - skuteczności rzutów z gry (2022 – 60,7%)
- Najlepszy pierwszoroczny zawodnik tygodnia WCC (15.11.2021, 22.11.2021, 29.11.2021, 6.12.2021, 16.01.2022, 24.01.2022, 31.01.2022, 7.02.2022, 21.02.2022)

### NBA
- Zaliczony do I składu debiutantów NBA (2024)[8]
- Zwycięzca mini turnieju Panini Rising Stars (2024 – Team Jalen)[9]

### Reprezentacja
- Mistrz świata U–19 (2021)
- MVP mistrzostw świata U–19 (2021)
- Zaliczony do I składu turnieju mistrzostw świata U–19 (2021)

wikiname: plwiki

title: Chet Holmgren

in_language: pl

wikitext:
{{Koszykarz infobox
 |imię i nazwisko         = Chet Holmgren
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Chet Holmgren.jpg
 |opis grafiki            = Holmgren w barwach uczelni Gonzaga (2021)
 |numer                   = #7
 |klub                    = [[Oklahoma City Thunder]]
 |pozycja                 = [[silny skrzydłowy]]/[[Środkowy (koszykówka)|środkowy]]
 |pełne imię i nazwisko   =
 |pseudonim               =
 |data urodzenia          = 1 maja 2002
 |miejsce urodzenia       = [[Minneapolis]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |obywatelstwo            =
 |wzrost                  = 213
 |masa ciała              = 88
 |aktywność               = od 2022
 |szkoła średnia          = Minnehaha Academy (Minneapolis, [[Minnesota]])
 |college                 = Gonzaga (2021–2022)
 |draft                   = [[2022 NBA Draft|2022]]
 |numer draftu            = 2
 |zespół draftu           = Oklahoma City Thunder
 |kariera klubowa         = {{Koszykarz infobox/lata|od 2022|[[Oklahoma City Thunder]]|}}
 |data1                   =
 |kariera reprezentacyjna = {{Koszykarz infobox/lata|2021|{{reprezentacja|USA|k|rodzaj=U–19}}|}}
 |data2                   =
 |kariera trenerska       =
 |medale                  = {{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa świata U-19 w koszykówce mężczyzn|Mistrzostwa świata U–19]]|}}
{{Medalista infobox/wiersz|złoto|2021 Łotwa|koszykówka}}
 |commons                 =
 |www                     =
}}
'''Chet Thomas Holmgren''' (ur. [[1 maja]] [[2002]] w [[Minneapolis]]) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[Koszykówka|koszykarz]], występujący na pozycjach silnego skrzydłowego lub środkowego, obecnie zawodnik [[Oklahoma City Thunder]].

W 2021 został wybrany najlepszym koszykarzem szkół średnich w Stanach Zjednoczonych (Gatorade National Player of the Year, Naismith Prep Player of the Year, Morgan Wootten National Player of the Year, Sports Illustrated All-American Player of the Year, MaxPreps National Player of the Year, McDonald's All-American Player of the Year) oraz w stanie Minnesota (Minnesota Mr. Basketball)<ref name="ncaa" /><ref name="gm" />. Wystąpił też w meczach wschodzących gwiazd – [[McDonald’s All-American Game|McDonald’s All-American]], [[Jordan Brand Classic]] i [[Nike Hoop Summit]]<ref name="usa" /><ref>{{cytuj stronę| url = https://www.si.com/college/recruiting/basketball/jordab-brand-classic-rosters-announced-2021 | tytuł = Jordan Brand Classic Roster Announced | opublikowany = si.com | język = en| data dostępu = 2022-07-14}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = https://usatodayhss.com/2021/mcdonalds-all-american-game-boys-roster-chet-holmgren | tytuł = Chet Holmgren headlines 2021 boys McDonald's All American Game roster | opublikowany = usatodayhss.com | język = en| data dostępu = 2022-07-14}}</ref>.

== Osiągnięcia ==
Stan na 4 czerwca 2024, na podstawie<ref name="ncaa">{{cytuj stronę| url = https://gozags.com/sports/mens-basketball/roster/chet-holmgren/3945 | tytuł = Profil na gozags.com | opublikowany = gozags.com | język = en| data dostępu = 2022-07-14}}</ref><ref name="usa">{{cytuj stronę| url = https://www.usab.com/basketball/players/mens/h/holmgren-chet.aspx | tytuł = Profil na usab.com | opublikowany = usab.com | język = en| data dostępu = 2022-07-14}}</ref><ref name="gm">{{cytuj stronę| url = https://basketball.realgm.com/player/wd/Summary/134799 | tytuł = Profil na realgm.com | opublikowany = realgm.com | język = en | data dostępu = 2022-07-14}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = https://www.nba.com/draft/2022/prospects/chet-holmgren | tytuł = Profil draftu na nba.com | opublikowany = nba.com | język = en | data dostępu = 2022-07-14}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = https://www.sports-reference.com/cbb/players/chet-holmgren-1.html | tytuł = Statystyki z NCAA na sports-reference.com | opublikowany = sports-reference.com | język = en | data dostępu = 2022-07-14}}</ref>, o ile nie zaznaczono inaczej.
=== NCAA ===
* Uczestnik rozgrywek Sweet 16 turnieju [[NCAA Division I|NCAA]] (2022)
* Mistrz:
** turnieju konferencji West Coast (WCC – 2022)
** sezonu zasadniczego WCC (2022)
* Obrońca roku WCC (2022)
* Najlepszy nowo przybyły zawodnik WCC (2022)
* Zaliczony do:
** I składu:
*** WCC (2022)
*** turnieju WCC (2022)
*** debiutantów WCC (2022)
** II składu All-American (2022)
** III składu All-American (2022 przez USBWA, NABC, Sporting News)
* Lider WCC w:
** średniej:
*** zbiórek (2022 – 9,9)
*** bloków (2022 – 3,66)
** liczbie:
*** zbiórek (2022 – 317)
*** bloków (2022 – 117)
** skuteczności rzutów z gry (2022 – 60,7%)
* Najlepszy pierwszoroczny zawodnik tygodnia WCC (15.11.2021, 22.11.2021, 29.11.2021, 6.12.2021, 16.01.2022, 24.01.2022, 31.01.2022, 7.02.2022, 21.02.2022)

=== NBA ===
* Zaliczony do [[NBA All-Rookie Team|I składu debiutantów NBA]] (2024)<ref>{{cytuj stronę| url = https://www.nba.com/news/2023-24-all-rookie-teams-announced | tytuł = Victor Wembanyama, Chet Holmgren headline 2023-24 Kia NBA All-Rookie teams | data dostępu = 2024-06-04| opublikowany = nba.com| język = en}}</ref>
* Zwycięzca mini turnieju [[Rising Stars Challenge|Panini Rising Stars]] (2024 – Team [[Jalen Rose|Jalen]])<ref>{{cytuj stronę| url = https://www.nba.com/news/2024-nba-rising-stars | tytuł = Team Jalen knocks off Team Detlef to claim 2024 Panini Rising Stars | data dostępu = 2024-02-18| opublikowany = nba.com| język = en}}</ref>

=== Reprezentacja ===
* [[Mistrzostwa świata U-19 w koszykówce mężczyzn|Mistrz świata U–19]] (2021)
* [[MVP mistrzostw świata U-19 w koszykówce mężczyzn|MVP mistrzostw świata U–19]] (2021)
* Zaliczony do [[Składy najlepszych zawodników mistrzostw świata U-19 w koszykówce mężczyzn|I składu turnieju mistrzostw świata U–19]] (2021)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.nba.com/player/1631096 Profil na nba.com] {{lang|en}}
* [https://www.basketball-reference.com/players/h/holmgch01.html Statystyki na basketball-reference.com] {{lang|en}}
* [https://basketball.usbasket.com/player/Chet-Holmgren/NBA-Summer-League/Oklahoma-City-Thunder/510466 Profil na usab.com] {{lang|en}}

{{Oklahoma City Thunder skład}}
{{NBA Draft 2022}}
{{Mr. Basketball}}
{{Zawodnik Roku - Gatorade}}
{{Koszykarz Roku HS – McDonald’s}}
{{Zawodnik Roku Naismith Prep NCAA}}
{{MVP mistrzostw świata U-19}}

{{SORTUJ:Holmgren, Chet}}
[[Kategoria:Amerykańscy koszykarze]]
[[Kategoria:Koszykarze NCAA All-American]]
[[Kategoria:McDonald’s High School All-Americans]]
[[Kategoria:Koszykarze Gonzaga Bulldogs]]
[[Kategoria:Koszykarze Oklahomy City Thunder]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Minneapolis]]
[[Kategoria:Urodzeni w 2002]]

title: · Chet Holmgren

Data i miejsce urodzenia: 1 maja 2002 · Minneapolis

Masa ciała: 88 kg

Szkoła średnia: Minnehaha Academy (Minneapolis, Minnesota)

Draft: 2022, numer: 2 · Oklahoma City Thunder

Lata:
Kluby · Wyst.
Reprezentacja · Wyst.

od 2022: Oklahoma City Thunder

Stany Zjednoczone U–19

złoto: 2021 Łotwa · koszykówka


text:
# Bażanowice
Bażanowice (cz. Bažanovice, niem. Bazanowitz) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Goleszów. Powierzchnia sołectwa wynosi 381 ha, a liczba ludności 1161, co daje gęstość zaludnienia równą 304,7 os./km².

## Położenie
Miejscowość położona jest na Pogórzu Śląskim, nad potokiem Bobrówką (Padonią), prawym dopływem Olzy, w historycznym regionie Śląska Cieszyńskiego. Na zachodzie sąsiaduje z Cieszynem (Gułdowy), na północy z Ogrodzoną, na wschodzie z Goleszowem, na południu z Dzięgielowem. Przez miejscowość przebiega droga powiatowa i linia kolejowa z Cieszyna do Goleszowa.

## Historia
Bażanowice wzmiankowane były po raz pierwszy w 1523 jako Bazanowicze. W urbarzu cieszyńskim z 1577 widnieje jako wieś książęca, z kolei w urbarzu z 1621 znajduje się informacja iż książę Fryderyk Wilhelm podarował ją w całości Maksymilianowi Precklowi, swemu ochmistrzowi. Po wojnie trzydziestoletniej Bażanowice stały się własnością rodu Saint Genois d'Anneaucourt, którzy w końcu XVIII w. odsprzedali je księciu sasko-cieszyńskiemu Albertowi, który włączył ją do Komory Cieszyńskiej. Mieściła się tu również administracja klucza.
1 czerwca 1888 roku został otwarty szlak kolejowy austro-węgierskiej Kolei Miast Morawsko-Śląskich poprowadzonej z Bielska do Kojetina. W miejscowości zlokalizowano przystanek kolejowy.
Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 61 budynkach w Bażanowicach na obszarze 382 hektarów mieszkało 488 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 127,7 os./km². z tego 154 (31,6%) mieszkańców było katolikami, 329 (67,4%) ewangelikami a 5 (1%) wyznawcami judaizmu, 467 (95,7%) było polsko- a 15 (3,1%) niemieckojęzycznymi. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 65 a mieszkańców do 522, z czego 516 zameldowanych było na stałe, 135 (25,9%) było katolikami, 381 (73%) ewangelikami, 6 (1,1%) żydami, 489 (93,7%) polsko- a 27 (5,2%) niemieckojęzycznymi.
Po zakończeniu I wojny światowej tereny, na których leży miejscowość - Śląsk Cieszyński stał się punktem sporu pomiędzy Polską i Czechosłowacją. W 1918 roku na bazie Straży Obywatelskiej miejscowi Polacy utworzyli lokalny oddział Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego pod dowództwem ob. Niemca, który podlegał organizacyjnie  1 kompanii w Cieszynie.
W 1922 majątek przekazany został cieszyńskiej Państwowej Wyższej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego. W 1933 w XIX-wiecznych zabudowaniach gospodarczych byłej Komory Cieszyńskiej uruchomiła ona (z inicjatywy dra Tadeusza Rylskiego) eksperymentalną serowarnię, która podjęła prace nad wyrobem miejscowego sera typu ementalskiego. Po przeniesieniu PWSGW w 1950 do Olsztyna, powstał tu Zakład Doświadczalny Serowarstwa PAN.
W Bażanowicach urodził się Paweł Stalmach – czołowy polski działacz społeczny i narodowy Śląska Cieszyńskiego.

## Zabytki i inne obiekty godne uwagi
- Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się dwa obiekty zabytkowe[12] – dawny folwark z przełomu XVIII i XIX wieku (jedyny budynek wchodzący w skład dawnego folwarku - tzw. „obora”, oraz piętrowy budynek mieszkalny - tzw. „zamek”, obora z 1839 roku, dwa budynki gospodarcze z 2 poł. XIX wieku i ogród. - oba budynki należą do Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Cieszynie[13].
- Przy drodze późnobarokowa, kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1770.
- Współczesną architekturę prezentuje kościół ewangelicki z 1981 projektu Stanisława Kwaśniewicza i Karola Gasia. Przeszklony pawilon, wzniesiony na planie nieregularnego sześcioboku, jest okryty segmentowym dachem i posiada przystawioną wysmukłą dzwonnicę.
- Pomnik przyrody „Dąb szypułkowy”[14] - egzemplarz dębu szypułkowego koło gajówki Bielowice, wysokość 16 m, obwód w pierśnicy 521 cm[15].
- Pomnik przyrody „Miłorząb japoński”[16] - egzemplarz miłorzębu dwuklapowego w ogrodzie przy ul. Zamkowej, wysokość 21 m, obwód w pierśnicy 437 cm[17].

## Turystyka
Przez miejscowość przechodzą trasy rowerowe:
- czarna okrężna trasa rowerowa „Śladami Stroju Cieszyńskiego” (40 km)
- zielona trasa rowerowa nr 13 - Ustroń - Jastrzębie-Zdrój - Rybnik (82 km)

## Przemysł
Na terenie Bażanowic znajduje się fabryka Pearl Stream oraz siedziba i hala produkcyjna firmy Mirometr, zajmującej się produkcją wodomierzy i systemami zdalnego odczytu, tzw. licznikami. Nowa hala działa w Bażanowicach od 16 sierpnia 2011 roku. Poprzednio firma znajdowała się na terenie byłego STW, w Cieszynie-Gułdowach przy ul. Harcerskiej. Od stycznia 2013 roku firma zatrudnia nieco ponad 200 osób.

## Religia
Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi filia parafii w Cieszynie Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. We wsi znajduje się również siedziba niezależnej społeczności chrześcijańskiej powstałej na bazie nauk Williama Branhama.

## Komunikacja
Przez Bażanowice do 30 czerwca 2012 kursowały autobusy PKS w Cieszynie Sp. z o.o. w kierunku Cieszyna, Ustronia, Wisły, Jaworzynki i Koniakowa oraz obecnie autobusy prywatnego przewoźnika WISPOL na trasie do Cieszyna, Jaworzynki, Koniakowa, Ustronia, Wisły, Wisły Czarne, Wisły Malinki i w weekendy do Szczyrku na Salmopol. Przez wieś kursują również autobusy firmy TRANSKOM Skoczów sp. z o.o. na trasie Cieszyn - Ustroń Lipowiec Remiza.

## Galeria
- Chałupa z Bażanowic (1872 r.) znajdująca się w Górnośląskim Parku Etnograficznym w Chorzowie
- Kościół ewangelicki
- Szkoła Podstawowa im. Pawła Stalmacha
- OSP Bażanowice

title: Bażanowice

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Bażanowice
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Dwór w Bażanowicach 1.JPG
 |opis zdjęcia           = „Zabudowania majątku Komory z I połowy XIX” w Bażanowicach
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = śląskie
 |powiat                 = [[Powiat cieszyński|cieszyński]]
 |gmina                  = [[Goleszów (gmina)|Goleszów]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 1255<ref>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=2022-09-19 |data dostępu=2022-10-06 |opublikowany=Bank Danych Lokalnych [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]]}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 33
 |kod pocztowy           = 43-440<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=15}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = SCI
 |SIMC                   = 0052103
 |kod mapy               = Goleszów (gmina)
 |współrzędne            = 49°44'16"N 18°42'18"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|3325|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Bażanowice
 |www                    =
}}
'''Bażanowice''' ([[Język czeski|cz.]] ''Bažanovice'', [[Język niemiecki|niem.]] ''Bazanowitz''<ref name="spis1910"/>) – [[wieś]] [[Sołectwo|sołecka]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[Województwo śląskie|województwie śląskim]], w [[Powiat cieszyński|powiecie cieszyńskim]], w [[Goleszów (gmina)|gminie Goleszów]]. Powierzchnia sołectwa wynosi 381 [[Hektar|ha]]<ref name="planrozwoju">{{cytuj stronę| url = http://www.goleszow.bip.net.pl/?a=772| tytuł = Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Goleszów na lata 2007-2013| data dostępu = 2010-12-07| autor = Gmina Goleszów| opublikowany = 2007-03-21| praca = www.goleszow.bip.net.pl| data = 2007| archiwum = https://web.archive.org/web/20150430114227/http://www.goleszow.bip.net.pl/?a=772| zarchiwizowano = 2015-04-30}}</ref>, a liczba ludności 1161, co daje gęstość zaludnienia równą 304,7 os./km².

== Położenie ==
Miejscowość położona jest na [[Pogórze Śląskie|Pogórzu Śląskim]], nad potokiem [[Bobrówka (dopływ Olzy)|Bobrówką]] (Padonią), prawym dopływem [[Olza (rzeka)|Olzy]], w historycznym regionie [[Śląsk Cieszyński|Śląska Cieszyńskiego]]. Na zachodzie sąsiaduje z [[Cieszyn]]em ([[Gułdowy]]), na północy z [[Ogrodzona (województwo śląskie)|Ogrodzoną]], na wschodzie z [[Goleszów (województwo śląskie)|Goleszowem]], na południu z [[Dzięgielów|Dzięgielowem]]. Przez miejscowość przebiega droga powiatowa i [[Linia kolejowa nr 190|linia kolejowa z Cieszyna do Goleszowa]].

== Historia ==
Bażanowice wzmiankowane były po raz pierwszy w 1523 jako ''Bazanowicze''<ref>{{cytuj książkę | imię = Robert | nazwisko = Mrózek | tytuł = Nazwy miejscowe dawnego Śląska Cieszyńskiego| wydawca = [[Uniwersytet Śląski w Katowicach]]| miejsce = Katowice| rok = 1984| strony = 37| isbn = 82-00-00622-2}}</ref>. W [[urbarz]]u cieszyńskim z 1577 widnieje jako wieś książęca, z kolei w urbarzu z 1621 znajduje się informacja iż książę [[Fryderyk Wilhelm cieszyński|Fryderyk Wilhelm]] podarował ją w całości Maksymilianowi Precklowi, swemu [[Ochmistrz (urząd)|ochmistrzowi]]<ref>{{cytuj książkę | autor = [[Idzi Panic]] | tytuł = Śląsk Cieszyński w początkach czasów nowożytnych (1528-1653)| wydawca = Starostwo Powiatowe w Cieszynie| miejsce = Cieszyn| rok = 2011| strony = 205| isbn = 978-83-926929-5-9}}</ref>. Po [[Wojna trzydziestoletnia|wojnie trzydziestoletniej]] Bażanowice stały się własnością rodu [[Saint Genois d'Anneaucourt]], którzy w końcu XVIII w. odsprzedali je księciu sasko-cieszyńskiemu [[Albert Sasko-Cieszyński|Albertowi]], który włączył ją do [[Komora Cieszyńska|Komory Cieszyńskiej]]. Mieściła się tu również administracja [[Klucz (majątek ziemski)|klucza]].
1 czerwca 1888 roku został otwarty szlak kolejowy austro-węgierskiej [[Kolej Miast Morawsko-Śląskich|Kolei Miast Morawsko-Śląskich]] poprowadzonej z Bielska do Kojetina<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Żerański| imię = Marcin| tytuł = Śląsk Cieszyński. Od Bielska-Białej do Ostrawy| wydawca = Pracownia na pastwiskach| miejsce = Cieszyn| rok = 2012| strony = 28| isbn = 9788393310937}}</ref>. W miejscowości zlokalizowano [[Bażanowice (przystanek kolejowy)|przystanek kolejowy]]<ref>{{cytuj stronę | url = http://kolejcieszyn.pl/190.php?s=bazanowice | tytuł = Bażanowice | autor = Koleje Śląska Cieszyńskiego | data = | opublikowany = kolejcieszyn.pl | data dostępu = 2015-01-04}}</ref>.
Według [[Austro-Węgry|austriackiego]] spisu ludności z 1900 w 61 budynkach w Bażanowicach na obszarze 382 hektarów mieszkało 488 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 127,7 os./km². z tego 154 (31,6%) mieszkańców było [[Kościół łaciński|katolikami]], 329 (67,4%) [[Luteranizm|ewangelikami]] a 5 (1%) wyznawcami [[judaizm]]u, 467 (95,7%) było polsko- a 15 (3,1%) niemieckojęzycznymi<ref>{{cytuj książkę|autor=|tytuł=Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien|url=http://wiki-commons.genealogy.net/images/8/89/Oesterreich-11.djvu?djvuopts&page=51|miejsce=Wien|rok=1906|język=de}}</ref>. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 65 a mieszkańców do 522, z czego 516 zameldowanych było na stałe, 135 (25,9%) było katolikami, 381 (73%) ewangelikami, 6 (1,1%) żydami, 489 (93,7%) polsko- a 27 (5,2%) niemieckojęzycznymi<ref name="spis1910">{{cytuj książkę|autor=Ludwig Patryn (ed)|tytuł=Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=11734|miejsce=Troppau|rok=1912|język=de}}</ref>.

Po zakończeniu [[I wojna światowa|I wojny światowej]] tereny, na których leży miejscowość - [[Śląsk Cieszyński]] stał się punktem sporu pomiędzy [[Polska|Polską]] i [[Czechosłowacja|Czechosłowacją]]. W 1918 roku na bazie [[Straż Obywatelska (II RP)|Straży Obywatelskiej]] miejscowi Polacy utworzyli lokalny oddział [[Milicja Polska Śląska Cieszyńskiego|Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego]] pod dowództwem ob. Niemca, który podlegał organizacyjnie  1 kompanii w Cieszynie{{odn|Jerzy Szczurek|1933|s=32-37}}.

W 1922 majątek przekazany został cieszyńskiej Państwowej Wyższej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego. W 1933 w XIX-wiecznych zabudowaniach gospodarczych byłej Komory Cieszyńskiej uruchomiła ona (z inicjatywy dra [[Tadeusz Rylski|Tadeusza Rylskiego]]) eksperymentalną [[Serowarstwo|serowarnię]], która podjęła prace nad wyrobem miejscowego sera typu [[Ementaler|ementalskiego]]. Po przeniesieniu PWSGW w 1950 do [[Olsztyn]]a, powstał tu Zakład Doświadczalny [[Serowarstwo|Serowarstwa]] [[Polska Akademia Nauk|PAN]].

W Bażanowicach urodził się [[Paweł Stalmach]] – czołowy polski działacz społeczny i narodowy [[Śląsk Cieszyński|Śląska Cieszyńskiego]].

== Zabytki i inne obiekty godne uwagi ==
* Według [[Narodowy Instytut Dziedzictwa|Narodowego Instytutu Dziedzictwa]], w miejscowości znajdują się dwa obiekty zabytkowe<ref>{{zabytek|śląskie}}</ref> – dawny folwark z przełomu XVIII i XIX wieku (jedyny budynek wchodzący w skład dawnego folwarku - tzw. „obora”, oraz piętrowy budynek mieszkalny - tzw. „zamek”, obora z 1839 roku, dwa budynki gospodarcze z 2 poł. XIX wieku i ogród. - oba budynki należą do Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Cieszynie<ref>{{Cytuj | url=http://www.ekozofia.ox.pl/mikroblog/ | tytuł=O ekozofii... - Ekozofia Niepełnosprawnych<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.ekozofia.ox.pl | język=pl | data dostępu=2017-11-22 | archiwum=https://web.archive.org/web/20170707100134/http://www.ekozofia.ox.pl/mikroblog/ | zarchiwizowano=2017-07-07 }}</ref>.
* Przy drodze [[Barok|późnobarokowa]], kamienna figura [[Jan Nepomucen|św. Jana Nepomucena]] z 1770.
* Współczesną architekturę prezentuje kościół ewangelicki z 1981 projektu Stanisława Kwaśniewicza i Karola Gasia. Przeszklony pawilon, wzniesiony na planie nieregularnego sześcioboku, jest okryty segmentowym dachem i posiada przystawioną wysmukłą dzwonnicę.
* Pomnik przyrody „Dąb szypułkowy”<ref>Ustanowiony orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 19 listopada 1955 r. nr RL.13b/44/55</ref> - egzemplarz [[Dąb szypułkowy|dębu szypułkowego]] koło gajówki Bielowice, wysokość 16 m, obwód w [[Pierśnica|pierśnicy]] 521 cm<ref>{{Cytuj stronę | url = https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewpomnikprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.PP.2403072.805 | tytuł = Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody | opublikowany = Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska | język = pl | data dostępu = 2024-11-15}}</ref>.
* Pomnik przyrody „Miłorząb japoński”<ref>Ustanowiony rozporządzeniem Wojewody Bielskiego z dnia 1 września 1998 r nr 12/98</ref> - egzemplarz [[Miłorząb dwuklapowy|miłorzębu dwuklapowego]] w ogrodzie przy ul. Zamkowej, wysokość 21 m, obwód w pierśnicy 437 cm<ref>{{Cytuj stronę | url = https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewpomnikprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.PP.2403072.809 | tytuł = Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody | opublikowany = Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska | data dostępu = 2024-11-15}}</ref>.
== Turystyka ==
Przez miejscowość przechodzą trasy rowerowe:
* {{szlak rowerowy|czarny}} czarna okrężna trasa rowerowa „Śladami [[Strój cieszyński|Stroju Cieszyńskiego]]” (40 km)
* {{szlak rowerowy|zielony}} zielona trasa rowerowa nr 13 - [[Ustroń]] - [[Jastrzębie-Zdrój]] - [[Rybnik]] (82 km)

== Przemysł ==
Na terenie Bażanowic znajduje się fabryka Pearl Stream oraz siedziba i hala produkcyjna firmy Mirometr, zajmującej się produkcją wodomierzy i systemami zdalnego odczytu, tzw. licznikami. Nowa hala działa w Bażanowicach od 16 sierpnia 2011 roku. Poprzednio firma znajdowała się na terenie byłego STW, w Cieszynie-Gułdowach przy ul. Harcerskiej. Od stycznia 2013 roku firma zatrudnia nieco ponad 200 osób.

== Religia ==
Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzi filia [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Cieszynie|parafii w Cieszynie]] [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP|Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego]]. We wsi znajduje się również siedziba niezależnej społeczności chrześcijańskiej powstałej [[Ruch Williama Branhama w Polsce|na bazie nauk]] [[William Marrion Branham|Williama Branhama]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://goszen.pl/ | tytuł = BSB | opublikowany = Beskidzkie Stowarzyszenie Biblijne w Bażanowicach k. Cieszyna | data dostępu = 2016-02-01}}</ref>.

== Komunikacja ==
Przez Bażanowice do 30 czerwca 2012 kursowały autobusy [[PKS Cieszyn|PKS w Cieszynie Sp. z o.o.]] w kierunku Cieszyna, [[Ustroń|Ustronia]], [[Wisła (miasto)|Wisły]], [[Jaworzynka (wieś)|Jaworzynki]] i [[Koniaków|Koniakowa]] oraz obecnie autobusy prywatnego przewoźnika WISPOL na trasie do Cieszyna, Jaworzynki, Koniakowa, Ustronia, Wisły, Wisły Czarne, Wisły Malinki i w weekendy do Szczyrku na Salmopol. Przez wieś kursują również autobusy firmy TRANSKOM Skoczów sp. z o.o. na trasie Cieszyn - Ustroń Lipowiec Remiza.

== Galeria ==
<gallery>
Plik:WPKiW - Skansen - Chałupa z Bażanowic 01.JPG|Chałupa z Bażanowic (1872 r.) znajdująca się w [[Górnośląski Park Etnograficzny|Górnośląskim Parku Etnograficznym]] w Chorzowie
Plik:POL Bażanowice Kościół EA.JPG|Kościół ewangelicki
Plik:POL Bażanowice Szkoła Podstawowa im. Pawła Stalmacha.JPG|Szkoła Podstawowa im. Pawła Stalmacha
Plik:POL Bażanowice OSP.JPG|OSP Bażanowice
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |imię=Jerzy | nazwisko = Szczurek| tytuł = Z wielkich dni Śląska Cieszyńskiego. O milicjach ludowych w latach 1918-1920| data =| wydawca = Nakładem Grupy Związku Powstańców Śląskich w Cieszynie| miejsce = Cieszyn|rok = 1933|odn={{odn/id|Jerzy Szczurek|1933}}}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.goleszow.pl/bazanowice Opis Bażanowic na stronie gminy Goleszów]
* {{SgKP|I|121|Bażunowice}}
{{Gmina Goleszów}}

[[Kategoria:Bażanowice]]

title: Bażanowice

Państwo: Polska

Województwo: śląskie

Powiat: cieszyński

Gmina: Goleszów

Tablice rejestracyjne: SCI


text:
# Mangaba obrożna
Mangaba obrożna, mangaba zwyczajna, mangaba rudoczelna (Cercocebus torquatus) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae). Występuje w lasach tropikalnych na zachodzie Afryki. Jest zagrożony wyginięciem.

## Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1792 roku brytyjski przyrodnik Robert Kerr, nadając mu nazwę Simia (Cercopithecus) aethiops torquatus. Miejsce typowe to Afryka Zachodnia.
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy.

### Etymologia
- Cercocebus: gr. κερκος kerkos „ogon”; κηβος kēbos „małpa długoogoniasta”[10].
- torquatus: łac. torquatus „obrożny”, od torques „kołnierz, obroża, naszyjnik”, od torquere „skręcić, przekręcić”[11].

## Zasięg występowania
Mangaba obrożna występuje w płatach lasu nie dalej niż 350 km w głąb lądu od wybrzeża w południowej Nigerii (zachodnia granica lasów w pobliżu Dahomey Gap), w zachodnim Kamerunie, zachodniej Gwinei Równikowej, zachodnim Gabonie i południowo-zachodnim Kongu (na południe aż do Réserve de Conkouati); niepotwierdzone doniesienia pochodzą z Beninu, ale jeśli kiedykolwiek mangaba obrożna tam występowała, została już najprawdopodobniej wytępiona, podobnie jak populacja w pobliżu rzeki Benue w Nigerii.

## Morfologia
Długość ciała (bez ogona) samic 42–59 cm, samców 46–67 cm, długość ogona samic 46–64 cm, samców 50–76 cm; masa ciała samic 5–8 kg, samców 8–12,5 kg. Jej ciało pokryte jest długą, jedwabistą brązowoszarą sierścią. Na szczycie głowy znajduje się charakterystyczna rudobrązowa plama, której mangaba zawdzięcza jedną z polskich nazw zwyczajowych (mangaba rudoczelna). Bokobrody są dość długie i wyraźnie widoczne, zaś szyja i wewnętrzne powierzchnie kończyn jasne. Mangaby mają niemal całkowicie białe powieki. Ich twarz jest naga, oczy duże, a ogon długi.

## Ekologia

### Środowisko
Małpy te równie chętnie przebywają zarówno w koronach drzew, jak i na ziemi. Umieją dobrze pływać. Zajmują różne środowiska – od typowo leśnych, przez śródleśne polany i nadwodne krzewy po obrzeża plantacji. Prowadzą wędrowny tryb życia. Wśród wysokich traw do komunikacji z innymi członkami stada służy im wysoko uniesiony długi ogon, zaś między drzewami swoją pozycję sygnalizują mimiką (np. zamykając oczy i pokazując białe powieki) oraz głosem.

### Zachowanie i etologia
Mangaby zwyczajne żywią się głównie orzechami, nasionami i dojrzałymi owocami, ale jadają również pędy i soczyste łodygi roślin oraz drobną zwierzynę.
Ciąża trwa około 24 tygodni, po których samica rodzi jedno młode. Jest ono szarobrązowe, pozbawione plam na głowie, szyi i kończynach. Wybarwienie następuje po około pół roku. Samice opiekują się młodym przez okres roku, jednak ich związek trwa do trzech lat, chociaż już kilkumiesięczne małpy oddalają się od matki na odległość kilku metrów. Samiec nie uczestniczy w wychowywaniu potomstwa, ale toleruje obecność swych młodych. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej samce opuszczają grupę rodzinną i zakładają własną, podczas gdy samice pozostają w stadzie.

## Status zagrożenia
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii EN (ang. endangered ‘zagrożony’).

title: Mangaba obrożna

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Mangaba obrożna
 |nazwa łacińska         = ''Cercocebus torquatus''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = ([[Robert Kerr (1757–1813)|Kerr]], 1792)
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Rotscheitelmangabe Red Capped Mangabey (253782529).jpeg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ssaki]]
 |podgromada             = [[żyworodne]]
 |infragromada           = [[łożyskowce]]
 |rząd                   = [[naczelne]]
 |podrząd                = [[wyższe naczelne]]
 |nadrodzina             = [[koczkodanowce]]
 |rodzina                = [[koczkodanowate]]
 |podrodzina             = [[koczkodany]]
 |plemię                 = [[Papionini]]
 |rodzaj                 = [[mangaba]]
 |gatunek                = mangaba obrożna
 |synonimy               = * ''Simia'' (''Cercopithecus'') ''aethiops torquatus'' {{small|Kerr, 1792}}<ref name="Kerr" />
* ''Cercocebus collaris'' {{small|[[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1843}}<ref name="Gray" />
* ''Cercocebus crossi'' {{small|J.E. Gray, 1843}}<ref name="Gray" />
 |status IUCN            = EN
 |IUCN id                = 4201
 |mapa występowania      = Cercocebus torquatus distribution.svg
 |opis mapy występowania =
 |wikispecies            = Cercocebus torquatus
 |commons                = Category:Cercocebus torquatus
}}
'''Mangaba obrożna'''<ref name="Cichocki&inni" />, mangaba zwyczajna<ref name="Kowalski&inni" />, mangaba rudoczelna<ref name="pwn" /> (''Cercocebus torquatus'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[ssaki|ssaka]] [[naczelne]]go z [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[koczkodany|koczkodanów]] (Cercopithecinae) w obrębie [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[koczkodanowate|koczkodanowatych]] (Cercopithecidae). Występuje w [[wilgotny las równikowy|lasach tropikalnych]] na zachodzie [[Afryka|Afryki]]. Jest zagrożony wyginięciem.

== Taksonomia ==
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami [[binominalne nazewnictwo gatunków|nazewnictwa binominalnego]] opisał w 1792 roku brytyjski [[historia naturalna|przyrodnik]] [[Robert Kerr (1757–1813)|Robert Kerr]], nadając mu nazwę ''Simia'' (''Cercopithecus'') ''aethiops torquatus''<ref name="Kerr" />. [[Miejsce typowe]] to Afryka Zachodnia<ref name="Wilson&Reeder" /><ref name="mdd" />.

Autorzy ''[[Handbook of the Mammals of the World|Illustrated Checklist of the Mammals of the World]]'' uznają ten [[takson]] za [[gatunek monotypowy]]<ref name="Burgin&inni" />.

=== Etymologia ===
* ''Cercocebus'': {{gr.|κερκος}} ''kerkos'' „ogon”; κηβος ''kēbos'' „małpa długoogoniasta”<ref name="Palmer" />.
* ''torquatus'': {{łac.|torquatus}} „obrożny”, od ''torques'' „kołnierz, obroża, naszyjnik”, od ''torquere'' „skręcić, przekręcić”<ref name="Jobling" />.

== Zasięg występowania ==
Mangaba obrożna występuje w płatach lasu nie dalej niż 350 km w głąb lądu od wybrzeża w południowej [[Nigeria|Nigerii]] (zachodnia granica lasów w pobliżu Dahomey Gap), w zachodnim [[Kamerun]]ie, zachodniej [[Gwinea Równikowa|Gwinei Równikowej]], zachodnim [[Gabon]]ie i południowo-zachodnim [[Kongo|Kongu]] (na południe aż do [[Réserve de Conkouati]]); niepotwierdzone doniesienia pochodzą z [[Benin]]u, ale jeśli kiedykolwiek mangaba obrożna tam występowała, została już najprawdopodobniej wytępiona, podobnie jak populacja w pobliżu rzeki [[Benue (rzeka)|Benue]] w Nigerii<ref name="Burgin&inni" />.

== Morfologia ==
Długość ciała (bez ogona) [[samica|samic]] 42–59 cm, [[samiec|samców]] 46–67 cm, długość ogona samic 46–64 cm, samców 50–76 cm; masa ciała samic 5–8 kg, samców 8–12,5 kg<ref name="Zinner&inni" /><ref name="amw" />. Jej ciało pokryte jest długą, jedwabistą brązowoszarą [[sierść|sierścią]]. Na szczycie głowy znajduje się charakterystyczna rudobrązowa plama, której mangaba zawdzięcza jedną z polskich nazw zwyczajowych (mangaba rudoczelna). Bokobrody są dość długie i wyraźnie widoczne, zaś szyja i wewnętrzne powierzchnie kończyn jasne. Mangaby mają niemal całkowicie białe [[Powieka|powieki]]. Ich twarz jest naga, oczy duże, a ogon długi<ref name="Gucwinscy" />.

== Ekologia ==
=== Środowisko ===
Małpy te równie chętnie przebywają zarówno w koronach drzew, jak i na ziemi. Umieją dobrze pływać. Zajmują różne środowiska – od typowo leśnych, przez śródleśne polany i nadwodne krzewy po obrzeża plantacji. Prowadzą wędrowny tryb życia. Wśród wysokich traw do komunikacji z innymi członkami stada służy im wysoko uniesiony długi ogon, zaś między drzewami swoją pozycję sygnalizują [[mimika|mimiką]] (np. zamykając oczy i pokazując białe powieki) oraz głosem<ref name="Gucwinscy" />.

=== Zachowanie i etologia ===
Mangaby zwyczajne żywią się głównie orzechami, nasionami i dojrzałymi owocami, ale jadają również [[Pęd (botanika)|pędy]] i soczyste łodygi roślin oraz drobną zwierzynę<ref name="Gucwinscy" />.

[[Ciąża]] trwa około 24 tygodni, po których samica rodzi jedno młode. Jest ono szarobrązowe, pozbawione plam na głowie, szyi i kończynach. Wybarwienie następuje po około pół roku. Samice opiekują się młodym przez okres roku, jednak ich związek trwa do trzech lat, chociaż już kilkumiesięczne małpy oddalają się od matki na odległość kilku metrów. Samiec nie uczestniczy w wychowywaniu potomstwa, ale toleruje obecność swych młodych. Po osiągnięciu [[dojrzałość płciowa|dojrzałości płciowej]] samce opuszczają grupę rodzinną i zakładają własną, podczas gdy samice pozostają w stadzie<ref name="Gucwinscy" />.

== Status zagrożenia ==
W [[Czerwona księga gatunków zagrożonych|Czerwonej księdze gatunków zagrożonych]] [[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów]] został zaliczony do kategorii EN ({{ang.|endangered}} ‘zagrożony’)<ref name="iucn" />.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Kerr">{{cytuj książkę| autor = R. Kerr| tytuł = The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young. Class I, Mammalia|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/38664085|rok = 1792|wydawca = A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech|miejsce = Edinburgh | strony = 67|język = en}}</ref>
<ref name="Gray">{{cytuj książkę| autor = J.E. Gray| tytuł = List of the specimens of Mammalia in the collection of the British museum |url = https://archive.org/details/listspecimensma00graygoog/page/n41/mode/1up?view=theater|rok = 1843|wydawca = The Trustees|miejsce = London| strony = 7| język = en}}</ref>
<ref name="iucn">{{IUCN |id = 4201 |nazwa = Cercocebus torquatus |autor = F. Maisels, J.F. Oates, J. Linder, R. Ikemeh, I. Imong & D. Etiendem |iucn rok = 2019 |wersja = 2021-2 |data dostępu = 2021-08-27}}</ref>
<ref name="Cichocki&inni">Nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 44| język = pl en}}</ref>
<ref name="Kowalski&inni">{{cytuj książkę |autor = K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych| wydanie = IV| tytuł = Ssaki|wydawca = Wiedza Powszechna| seria = Mały słownik zoologiczny | miejsce = Warszawa| rok = 1991| strony = 188 |isbn = 83-214-0637-8}}</ref>
<ref name="pwn">{{cytuj książkę| autor = Praca zbiorowa|tytuł = Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana | rok = 2005 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | strony = 115|isbn = 83-01-14344-4}}</ref>
<ref name="Burgin&inni">{{cytuj książkę| autor = C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest | tytuł = Illustrated Checklist of the Mammals of the World|url = |rok = 2020|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|część = 1|tytuł części = Monotremata to Rodentia|isbn = 978-84-16728-34-3|strony = 226|język = en}}</ref>
<ref name="Zinner&inni">{{Cytuj książkę | autor = R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy)| tytuł = [[Handbook of the Mammals of the World]] | autor r = D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker| rozdział = Family Cercopithecidae (Old World Monkeys) | część = 3 | tytuł części = Primates| wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | strony = 653–654| isbn = 978-84-96553-89-7| rok = 2013 | język = en}}</ref>
<ref name="Gucwinscy">{{Cytuj książkę |autor= H. Gucwińska & A. Gucwiński |tytuł= Małpy. Od karzełka do olbrzyma |rok= 1995 |miejsce= Wrocław |wydawca= Wydawnictwo Dolnośląskie |strony= 20–21 |isbn= 83-7023-388-0}}</ref>
<ref name="Wilson&Reeder">{{cytuj stronę|autor = D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy)|url = https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12100433|tytuł = Species ''Cercocebus torquatus'' |opublikowany = Johns Hopkins University Press |praca = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) |rok = 2005 | data dostępu = 2021-08-27}}</ref>
<ref name="mdd">{{cytuj stronę | url = https://www.mammaldiversity.org/explore.html#genus=Cercocebus&species=torquatus&id=1000600| tytuł = ''Cercocebus torquatus'' (Kerr, 1792)| praca = ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11)|opublikowany = American Society of Mammalogists| data dostępu = 2023-09-19| autor = N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby| język = en}}</ref>
<ref name="amw">{{cytuj książkę| autor = Lynx Nature Books| tytuł = All the Mammals of the World|url = | rozdział = Class Mammalia|rok = 2023|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|isbn = 978-84-16728-66-4|strony = 147|język = en}}</ref>
<ref name="Palmer">{{cytuj pismo| autor = T.S. Palmer| autor link = Theodore Sherman Palmer|tytuł = Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655327|rok = 1904|czasopismo = North American Fauna |wolumin = 23| strony = 171|język = en}}</ref>
<ref name="Jobling">{{The Key to Scientific Names|nazwa=torquatus|data dostępu=2023-09-19}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Koczkodanowate]]
[[Kategoria:Ssaki Afryki]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1792 roku]]
[[Kategoria:Fauna Kamerunu]]
[[Kategoria:Fauna Konga]]
[[Kategoria:Fauna Gwinei Równikowej]]
[[Kategoria:Fauna Gabonu]]
[[Kategoria:Fauna Nigerii]]

title: Mangaba obrożna

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: ssaki

Podgromada: żyworodne

Infragromada: łożyskowce

Rząd: naczelne

Podrząd: wyższe naczelne

Nadrodzina: koczkodanowce

Rodzina: koczkodanowate

Podrodzina: koczkodany

Plemię: Papionini

Rodzaj: mangaba

Gatunek: mangaba obrożna

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· zagrożony
Zasięg występowania
Mapa występowania


text:
# Wilgotnica purpurowa
Wilgotnica purpurowa (Hygrocybe miniata (Fr.) P. Kumm.) – gatunek grzybów z rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae).

## Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hygrocybe, Hygrophoraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus miniatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1951 r. Paul Kummer, przenosząc go do rodzaju Hygrocybe.
Niektóre synonimy nazwy naukowej:

- Agaricus miniatus Fr. 1821
- Hygrocybe strangulata (P.D. Orton) Svrček 1962
- Hygrophorus miniatus (Fr.) Fr. 1838
- Hygrophorus strangulatus P.D. Orton 1960
- Pseudohygrocybe miniata (Fr.) Kovalenko 1988

Nazwę polską nadała Barbara Gumińska w 1997 r. Dawniej gatunek ten opisywany był w polskim piśmiennictwie mykologicznym jako wodolubek szkarłatny, wilgotnica przewężona, mięsicha szkarłatna lub wodnicha ognista.

## Morfologia
Kapelusz
Średnica od 1,5 do 2,5 cm, kształt początkowo półkulisty, później łukowaty, w końcu płaski i nieco zagłębiony na środku. Brzeg ostry, nieco pofalowany i jaśniejszy od reszty kapelusza. Powierzchnia sucha i delikatnie łuseczkowata, zwłaszcza na środku. Barwa młodych owocników cynobrowa lub krwistoczerwona, potem stopniowo coraz jaśniejsza – pomarańczowoczerwona. Łuski mają tę samą barwę, co kapelusz. Podczas wysychania, lub z wiekiem kapelusz blaknie i staje się pomarańczowożółty.
Blaszki
Szerokie i szeroko przyrośnięte, na trzon zbiegające ząbkiem. Mają pomarańczowo-czerwoną barwę i jaśniejsze (żółte) ostrza.
Trzon
Wysokość 2–4,5 cm, grubość 2–5 mm, kształt walcowaty. Jest kruchy i pusty w środku. Powierzchnia gładka, matowa, sucha,. Ma barwęod pomarańczowej do czerwonej, u nasady jest jaśniejsza – biaława lub jasnopomarańczowożółta. Pod kapeluszem zwykle biało przyprószona.
Miąższ
Cienki, pod skórka pomarańczowożółty, poza tym pomarańczowy, bez wyraźnego zapachu i smaku.
Wysyp zarodników
Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, nieamyloidalne, z kilkoma kroplami. Mają rozmiar 8-10 × 5-6μm.

## Występowanie i siedlisko
Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej, Australii, Nowej Zelandii, Europie i Azji. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniona, na obszarze Azji znane jest jej występowanie tylko w Korei i Japonii. W Polsce jej rozprzestrzenienie i częstość występowania nie są znane, nie znajduje się jednak na liście gatunków zagrożonych.
W Polsce występuje na różnego typu otwartych trawiastych terenach, w sosnowych lasach lub na ich obrzeżach, nad potokami i rzekami. Rośnie na ziemi, wśród traw i mchów. Owocniki wytwarza od sierpnia do września.

## Znaczenie
Saprotrof, grzyb niejadalny.

## Gatunki podobne
Charakterystycznymi cechami wilgotnicy purpurowej są niewielkie owocniki, suchy kapelusz i trzon oraz drobno łuskowata powierzchnia kapelusza. Podobne, również drobne i czerwone owocniki o drobnołuseczkowatej powierzchni mają:
- wilgotnica torfowiskowa (Hygrocybe helobia). Ma blaszki białe i występuje na torfowiskach i mokradłach,
- wilgotnica czerwona (Hygrocybe coccineocremata). Ma łuseczki ciemniejsze od kapelusza, blaszki rzadkie, początkowo białe, potem kremowe.
- wilgotnica lejkowata (Hygrocybe cantharellus). Ma jaśniejszy kolor, zbiegające blaszki, bardziej wysmukły kształt oraz suchą powierzchnią kapelusza[8]

title: Wilgotnica purpurowa

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Wilgotnica purpurowa
 |grafika              = Hygrocybe miniata 89779.jpg
 |opis grafiki         = Młode owocniki wilgotnicy purpurowej
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      =
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[grzyby]]
 |typ                  = [[podstawczaki]]
 |klasa                = [[pieczarniaki]]
 |rząd                 = [[pieczarkowce]]
 |rodzina              = [[wodnichowate]]
 |rodzaj               = [[Hygrocybe|wilgotnica]]
 |gatunek              = wilgotnica purpurowa
 |nazwa łacińska       = Hygrocybe miniata
 |autor                = (Fr.) P. Kumm.
 |cytat                = ''Führ. Pilzk.'' (Zerbst): 112 (1871)
 |synonimy             =
 |wikispecies          =
 |commons              = category:Hygrocybe miniata
}}
[[Plik:Hygrocybe miniata a1 (1).JPG|thumb|240px|Często ma barwę pomarańczowożółtą]]
[[Plik:Hygrocybe miniata a1 (3).JPG|thumb|240px|Blaszki i trzon]]
[[Plik:Hygrocybe miniata a2 (4).jpg|thumb|240px]]
'''Wilgotnica purpurowa''' (''Hygrocybe miniata'' (Fr.) P. Kumm.) – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] grzybów z rodziny [[wodnichowate|wodnichowatych]] (''Hygrophoraceae'')<ref name="if">{{Cytuj stronę |url = http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=356816 |tytuł = Index Fungorum |język = en |data dostępu = 2014-09-04}}</ref>.

== Systematyka i nazewnictwo ==
Pozycja w klasyfikacji według [[Index Fungorum]]: ''Hygrocybe, Hygrophoraceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi''<ref name="if" />.

Po raz pierwszy [[takson]] ten zdiagnozował w 1821 r. [[Elias Fries]] nadając mu nazwę ''Agaricus miniatus''. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1951 r. [[Paul Kummer]], przenosząc go do rodzaju ''Hygrocybe''<ref name="if" />.

Niektóre [[Synonim (taksonomia)|synonimy nazwy naukowej]]<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.speciesfungorum.org/Names/SynSpecies.asp?RecordID=356816 |tytuł = Species Fungorum |język = en |data dostępu = 2014-09-04}}</ref>:
{{układ wielokolumnowy|liczba=2|
* ''Agaricus miniatus'' Fr. 1821
* ''Hygrocybe strangulata'' (P.D. Orton) Svrček 1962
* ''Hygrophorus miniatus'' (Fr.) Fr. 1838
* ''Hygrophorus strangulatus'' P.D. Orton 1960
* ''Pseudohygrocybe miniata'' (Fr.) Kovalenko 1988
}}

Nazwę polską nadała [[Barbara Gumińska]] w 1997 r. Dawniej gatunek ten opisywany był w polskim piśmiennictwie mykologicznym jako wodolubek szkarłatny, wilgotnica przewężona, mięsicha szkarłatna lub wodnicha ognista<ref name="checklist">{{Cytuj książkę |nazwisko = Wojewoda |imię = Władysław |autor link = Władysław Wojewoda |tytuł = Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski |wydawca = W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences |miejsce = Kraków |rok = 2003 |isbn = 83-89648-09-1}}</ref>.

== Morfologia ==
; [[Kapelusz grzyba|Kapelusz]]:
Średnica od 1,5 do 2,5 cm, kształt początkowo półkulisty, później łukowaty, w końcu płaski i nieco zagłębiony na środku. Brzeg ostry, nieco pofalowany i jaśniejszy od reszty kapelusza. Powierzchnia sucha i delikatnie łuseczkowata, zwłaszcza na środku. Barwa młodych owocników cynobrowa lub krwistoczerwona, potem stopniowo coraz jaśniejsza – pomarańczowoczerwona. Łuski mają tę samą barwę, co kapelusz. Podczas wysychania, lub z wiekiem kapelusz blaknie i staje się pomarańczowożółty<ref name="wag">{{Cytuj książkę |nazwisko = Škubla |imię = Pavol |tytuł = Wielki atlas grzybów |miejsce = Poznań |data = 2007 |wydawca = Elipsa |isbn = 978-83-245-9550-1}}</ref>.
; [[Blaszki grzyba|Blaszki]]:
Szerokie i szeroko przyrośnięte, na trzon zbiegające ząbkiem. Mają pomarańczowo-czerwoną barwę i jaśniejsze (żółte) ostrza<ref name="wag" />.
; [[Trzon grzyba|Trzon]]:
Wysokość 2–4,5 cm, grubość 2–5 mm, kształt walcowaty. Jest kruchy i pusty w środku. Powierzchnia gładka, matowa, sucha,. Ma barwęod pomarańczowej do czerwonej, u nasady jest jaśniejsza – biaława lub jasnopomarańczowożółta. Pod kapeluszem zwykle biało przyprószona<ref name="wag" />.
; [[Miąższ grzyba|Miąższ]]:
Cienki, pod skórka pomarańczowożółty, poza tym pomarańczowy, bez wyraźnego zapachu i smaku<ref name="wag" />.
; [[Wysyp zarodników]]
Biały. [[Zarodnik]]i elipsoidalne, gładkie, bezbarwne, [[Odczynnik Melzera|nieamyloidalne]], z kilkoma kroplami. Mają rozmiar 8-10 × 5-6μm<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.first-nature.com/fungi/hygrocybe-helobia.php |tytuł = Hygrocybe helobia, waxcap mushroom, identification |data dostępu = 2014-09-04}}</ref>.

== Występowanie i siedlisko ==
Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej, Australii, Nowej Zelandii, Europie i Azji. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniona, na obszarze Azji znane jest jej występowanie tylko w Korei i Japonii<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.discoverlife.org/search.html |tytuł = Discover Life Maps |data dostępu = 2014-09-04}}</ref>. W Polsce jej rozprzestrzenienie i częstość występowania nie są znane, nie znajduje się jednak na liście gatunków zagrożonych<ref name="checklist" />.

W Polsce występuje na różnego typu otwartych trawiastych terenach, w sosnowych lasach lub na ich obrzeżach, nad potokami i rzekami. Rośnie na ziemi, wśród traw i [[Mchy|mchów]]. [[Owocnik]]i wytwarza od sierpnia do września<ref name="checklist" />.

== Znaczenie ==
[[Saprotrof]]<ref name="checklist" />, [[Grzyby niejadalne|grzyb niejadalny]]<ref name="wag" />.

== Gatunki podobne ==
Charakterystycznymi cechami wilgotnicy purpurowej są niewielkie owocniki, suchy kapelusz i trzon oraz drobno łuskowata powierzchnia kapelusza. Podobne, również drobne i czerwone owocniki o drobnołuseczkowatej powierzchni mają<ref>B. Gumińska, Flora Polska (Flora of Poland). Grzyby (Mycota). Tom XXVI. Wodnichowate (Hygrophoraceae). Uniwersytet Jagielloński, Instytut Botaniki, Kraków 1997.</ref>:
* [[wilgotnica torfowiskowa]] (''Hygrocybe helobia''). Ma blaszki białe i występuje na torfowiskach i mokradłach,
* [[wilgotnica czerwona]] (''Hygrocybe coccineocremata''). Ma łuseczki ciemniejsze od kapelusza, blaszki rzadkie, początkowo białe, potem kremowe.
* [[wilgotnica lejkowata]] (''Hygrocybe cantharellus''). Ma jaśniejszy kolor, zbiegające blaszki, bardziej wysmukły kształt oraz suchą powierzchnią kapelusza<ref name="guminska">B. Gumińska, Flora Polska (Flora of Poland). Grzyby (Mycota). Tom XXVI. Wodnichowate (''Hygrophoraceae''). Uniwersytet Jagielloński, Instytut Botaniki, Kraków 1997.</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wodnichowate]]
[[Kategoria:Mykobiota Polski]]

title: Wilgotnica purpurowa

Królestwo: grzyby

Typ: podstawczaki

Klasa: pieczarniaki

Rząd: pieczarkowce

Rodzina: wodnichowate

Rodzaj: wilgotnica

Gatunek: wilgotnica purpurowa


text:
# Weinhübel
Weinhübel – od 1949 część Görlitz (do 1936 Posottendorf-Leschwitz).
Weinhübel jest po raz pierwszy wzmiankowany w najstarszej księdze miejskiej Görlitz w 1305 i widnieje tam jako Leshewicz.
Pierwszy człon nazwy, Posotten - Posottendorf, ma swoje słowiańskie korzenie (zob. Bożęta). Drugi człon nazwy, Leschwitz, pochodził od szlachty von Les.
Historia osady datowana jest obecnie na młodszą epokę kamienia łupanego. Fundacja z 1930 r. utrzymywała przekonanie o istnieniu osady w epoce brązu i na początku epoki  żelaza.
W 1933 krótko istniał tutaj obóz koncentracyjny KZ Leschwitz, przez który przewinęło się ok. 1 300 więźniów.
W 1936 w czasach III Rzeszy nazwa została zniemczona i zmieniona przez nacjonalistów niemieckich na Weinhübel.
Część miejscowości leżącą po wschodniej stronie Nysy Łużyckiej przyłączono do Polski w 1945, do wsi Koźlice (Köslitz) pod spolszczoną nazwą Lasowice (Leschwitz).
W 1949 r. część miejscowości leżącą po zachodniej stronie Nysy Łużyckiej przyłączono do Görlitz. Pierwotna nazwa już nie wróciła.

## Zabytki
- barokowy kościół z organami i dzwonem[3]

title: Weinhübel

wikitext:
'''Weinhübel''' – od [[1949]] część [[Görlitz]] (do [[1936]] ''Posottendorf-Leschwitz'').

Weinhübel jest po raz pierwszy wzmiankowany w najstarszej księdze miejskiej [[Görlitz]] w [[1305]] i widnieje tam jako Leshewicz<ref name="digit">[http://hov.isgv.de/Weinhübel_(bis_1936_Leschwitz) Weinhübel] – ''Das Historische Ortsverzeichnis von Sachsen''</ref>.
Pierwszy człon nazwy, Posotten - Posottendorf, ma swoje [[Języki słowiańskie|słowiańskie]] korzenie (zob. [[Uboże|Bożęta]]). Drugi człon nazwy, Leschwitz, pochodził od szlachty ''von Les''.

Historia osady datowana jest obecnie na młodszą [[Periodyzacja|epokę]] [[Paleolit|kamienia łupanego]]. Fundacja z 1930 r. utrzymywała przekonanie o istnieniu osady w epoce [[Epoka brązu|brązu]] i na początku epoki  [[Epoka żelaza|żelaza]].

W [[1933]] krótko istniał tutaj [[obóz koncentracyjny]] KZ Leschwitz, przez który przewinęło się ok. 1 300 więźniów<ref>Klaus Drobisch, ''System der NS-Konzentrationslager 1933-1939'', Berlin 1993.</ref>.

W [[1936]] w czasach [[III Rzesza|III Rzeszy]] nazwa została zniemczona i zmieniona przez nacjonalistów niemieckich na ''Weinhübel''.

Część miejscowości leżącą po wschodniej stronie [[Nysa Łużycka|Nysy Łużyckiej]] przyłączono do Polski w [[1945]], do wsi [[Koźlice (powiat zgorzelecki)|Koźlice]] (Köslitz) pod spolszczoną nazwą Lasowice (''Leschwitz'').

W [[1949]] r. część miejscowości leżącą po zachodniej stronie Nysy Łużyckiej przyłączono do Görlitz. Pierwotna nazwa już nie wróciła.

== Zabytki ==
* barokowy kościół z organami i dzwonem<ref>http://www.sonnenorgel.de/goerlitzversoehnung/auferstehungskirche (de)</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://mapy.amzp.pl/tk25_list.cgi?show=4855;sort=w Mapy matryce (Meßtischblatt) z 1939 i 1946] - na pierwszej miejscowość widnieje jako Weinhübel a na drugiej już jako Posottendorf - Leschwitz (Lasowice).

[[Kategoria:Görlitz]]


text:
# Muzyka chińska
Muzyka chińska – ogół tradycji muzycznych chińskiego kręgu kulturowego, silnie oddziałujących również na inne kraje Azji, od Turkiestanu po Japonię i wyspy Indonezji. Wpływy widoczne są zwłaszcza w wykorzystaniu instrumentów strunowych szarpanych, takich jak różne odmiany lutni. Pewne elementy dawnej muzyki chińskiej, pomimo że zanikły w samych Chinach, zachowały się w takich krajach jak Japonia, Korea czy Wietnam.

## Historia
Początki muzycznej kultury Chin sięgają prawdopodobnie połowy II tysiąclecia p.n.e. Pomimo widocznej ciągłości historię muzyki chińskiej zazwyczaj dzieli się na dwa okresy: starożytny, do końca dynastii Han (220 n.e.) i nowożytny. Najwcześniejsza faza rozwoju poświadczona jest archeologicznie przez znalezione instrumenty (litofony, dzwony, okaryny). Najstarszym zachowanym tekstem zawierającym wzmianki nawiązujące do muzyki jest Księga pieśni zachodnich Zhou, sugerująca istnienie siedmiostrunowego instrumentu szarpanego, prawdopodobnie pierwowzoru cytry guqin.

## Charakterystyka
Tradycyjna muzyka chińska odznacza się wyjątkową zachowawczością, wynikającą z jej związku z religią i sposobem pojmowania świata. Muzyka w starożytnych Chinach była uważana za czynnik bezpośrednio normujący rzeczywistość społeczną, stąd szereg rygorystycznych norm i zasad, które nią rządziły. Rytualistyczne traktowanie muzyki skutkowało rozwojem kilku gatunków np. kultowej czy dworskiej, z wyraźnym zaniedbaniem muzyki rozrywkowej, popularnej w innych krajach regionu.

title: Muzyka chińska

wikitext:
[[Plik:ConcertGroupPano.jpg|thumb|450px|Koncert tradycyjnej muzyki chińskiej]]
'''Muzyka chińska''' – ogół tradycji muzycznych chińskiego kręgu kulturowego, silnie oddziałujących również na inne kraje [[Azja|Azji]], od [[Turkiestan]]u po [[Japonia|Japonię]] i wyspy [[Indonezja|Indonezji]]. Wpływy widoczne są zwłaszcza w wykorzystaniu instrumentów strunowych szarpanych, takich jak różne odmiany [[lutnia|lutni]]. Pewne elementy dawnej muzyki chińskiej, pomimo że zanikły w samych Chinach, zachowały się w takich krajach jak Japonia, [[Korea]] czy [[Wietnam]].

== Historia ==
Początki muzycznej kultury Chin sięgają prawdopodobnie połowy II tysiąclecia p.n.e. Pomimo widocznej ciągłości historię muzyki chińskiej zazwyczaj dzieli się na dwa okresy: starożytny, do końca [[dynastia Han|dynastii Han]] (220 n.e.) i nowożytny. Najwcześniejsza faza rozwoju poświadczona jest archeologicznie przez znalezione instrumenty ([[litofon]]y, dzwony, okaryny). Najstarszym zachowanym tekstem zawierającym wzmianki nawiązujące do muzyki jest ''Księga pieśni zachodnich Zhou'', sugerująca istnienie siedmiostrunowego instrumentu szarpanego, prawdopodobnie pierwowzoru cytry [[guqin]].

== Charakterystyka ==
Tradycyjna muzyka chińska odznacza się wyjątkową zachowawczością, wynikającą z jej związku z religią i sposobem pojmowania świata. Muzyka w starożytnych Chinach była uważana za czynnik bezpośrednio normujący rzeczywistość społeczną, stąd szereg rygorystycznych norm i zasad, które nią rządziły. Rytualistyczne traktowanie muzyki skutkowało rozwojem kilku gatunków np. kultowej czy dworskiej, z wyraźnym zaniedbaniem muzyki rozrywkowej, popularnej w innych krajach regionu.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|autor = Anna Czekanowska |tytuł = Kultury muzyczne Azji |data = 1981 |isbn = 83-224-0163-9 |miejsce = Kraków |wydawca = PWM |oclc = 830295955 }}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Muzyka]]
[[Kategoria:Kultura w Chinach]]


text:
# SM U-78 (1916)
SM U-78 – niemiecki podwodny stawiacz min, ósmy okręt typu UE I, zbudowany w stoczni Vulcan w Hamburgu w roku 1915. Zwodowany 27 lutego 1916 roku, wszedł do służby w Kaiserliche Marine 20 kwietnia 1916 roku. W czasie swojej służby SM U-78 zatopił 16 statków o łącznej pojemności 26 678 BRT, uszkodził dwa statki o pojemności 11 332 BRT), zajął dwa jako pryz 3427 BRT) oraz zatopił jeden okręt (880 ton).

## Budowa
U-78 był ósmym z dziesięciu okrętów typu UE I, będącego następcą typu U-66. Był jednokadłubowym okrętem przeznaczonym do działań oceanicznych, o długości 56,8 metra, wyporności w zanurzeniu 755 ton i o zasięgu 7880 Mm przy prędkości 7 węzłów na powierzchni oraz 83 Mm przy prędkości 4 węzły w zanurzeniu. Załoga składała się z 32 osób: 28 marynarzy i 4 oficerów. Okręt był wyposażony początkowo w działo pokładowe o kalibrze 88 mm, które zostało w 1917 roku wymienione na działo o kalibrze 105 mm. Wewnątrz kadłuba sztywnego okręt przewoził 34 kotwiczne miny morskie, stawiane z dwóch rufowych aparatów minowych o średnicy 100 cm. Każdy z nich mieścił po trzy miny. Po ich otwarciu, masa wody (w sumie 6 ton) musiała być kompensowana zalewaniem dziobowych zbiorników balastowych. Wygospodarowanie miejsca dla min oznaczało również przesunięcie przedziału silnikowego w kierunku dziobu. Uzbrojenie torpedowe to dwie wyrzutnie (dziobowa i rufowa) kalibru 500 mm, typu zewnętrznego, z zapasem 4 torped.

## Służba
Pierwszym dowódcą okrętu został 9 października 1915 roku mianowany Otto Dröscher. Pod jego dowództwem U-78 odniósł swoje wszystkie zwycięstwa.
9 lipca 1916 roku jednostka została przydzielona do II Flotylli. 18 lipca 1916 roku na Morzu Północnym załoga okrętu zajęła jako pryz szwedzki parowiec „Vidar” (2178 BRT). Po przeszukaniu statek został zwolniony.
Pierwszym zatopionym przez U-78 statkiem był norweski parowiec „Aranda” (1838 BRT). 5 sierpnia 1916 roku płynący z Bonaventure do Glasgow z ładunkiem drewna statek wszedł na jedną z min postawionych pomiędzy Kanałem Północnym, a Hebrydami. 2 września na minę postawioną w Kanale Bristolskim wpłynął brytyjski parowiec „Kelvinia” (5039 BRT).
13 grudnia na zachód od wysepki szkierowej Skerryvore na minę postawioną przez U-78 wpłynął statek pasażerski „Kursk” (ros. Курск). Zbudowany dla Russian American Line w 1910 roku w stoczni Barclay, Curle and Company w Glasgow statek pasażerski o pojemności 7858 BRT) płynął z ładunkiem drobnicowym z Archangielska do Nowego Jorku.
7 kwietnia 1917 roku na minę postawioną u wybrzeży wyspy Coll w Szkocji wszedł brytyjski trałowiec HMS „Jason”. Okręt zatonął, a na jego pokładzie zginęło 25 marynarzy. 17 czerwca 4 mile na północ od Cape Wrath U-78 zatopił brytyjski tankowiec o napędzie parowym SS „Fornebo”. Statek o pojemności 4259 BRT, który został zbudowany w 1906 roku w Sir Raylton Dixon & Co. Ltd. (Middlesbrough) zatonął bez ofiar w ludziach.
Ostatnim zatopionym przez miny pochodzące z U-78 statkiem był brytyjski parowiec SS „Arnewood” (2259 BRT). 13 grudnia 1917 roku statek zatonął na minie postawionej 4 mile na wschód od półwyspu Sleat na wyspie Skye. 15 stycznia 1918 roku Otto Dröscher został na dwa tygodnie zastąpiony przez porucznika Karla Thoureta. 1 lutego nowym dowódcą okrętu został mianowany por. mar. Johann Vollbrecht.
27 października 1918 roku w Skagerraku U-78 został wykryty i storpedowany przez załogę brytyjskiego okrętu podwodnego HMS G2. U-boot zatonął z całą załogą.

title: SM U-78 (1916)

wikitext:
{{Inne znaczenia|okrętu podwodnego U-78 z 1916 roku|[[U-78|inne okręty o tej samej lub podobnej nazwie]]}}
{{Okręt infobox
 |nazwa                  = SM U-78
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |klasa                  = [[okręt podwodny]]
 |typ                    = ''[[Okręty podwodne typu UE I|UE I]]''
 |projekt                = Werk 60
 |oznaczenie NATO        =
 |stocznia               = [[AG Vulcan Stettin|Vulcan]], [[Hamburg]]
 |początek budowy        = 9 marca 1915
 |położenie stępki       =
 |wodowanie              = 27 lutego 1916
 |1. bandera             = DEU
 |1. wersja bandery      = wojenna-1903
 |1. nazwa               =
 |1. wejście do służby   = 20 kwietnia 1916
 |1. wycofanie ze służby =
 |zatopiony              = 27 października 1918 przez [[HMS G2]]
 |zatonął                =
 |los okrętu             =
 |wyporność              = 755 ton
 |wyporność w zanurzeniu = 832 ton
 |długość                = 56,8 metra
 |szerokość              = 5,9 m
 |zanurzenie             =
 |zanurzenie testowe     = 50 m
 |zanurzenie maksymalne  =
 |rodzaj kadłuba         =
 |materiał kadłuba       =
 |napęd                  = 2 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Benz (2 × 450 KM), 2 silniki/generatory elektryczne SSW (2 x 330 KM), 2 wały
 |prędkość               = 9,9 węzła
 |prędkość w zanurzeniu  = 7,9 węzła
 |prędkość taktyczna     =
 |zasięg                 = powierzchnia: 7880 [[mila morska|Mm]] / 7 [[węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]]<br />zanurzenie: 83 Mm / 4 węzłów
 |sensory                =
 |uzbrojenie             = 2 zewnętrzne wyrzutnie torpedowe 500 mm (rufowa i dziobowa, zapas 4 [[torpeda|torpedy]]), działo pokładowe 88 mm (w 1917 roku zamienione na działo 105 mm{{r|Conway}}), 2 aparaty minowe (34 miny kotwiczne)
 |wyrzutnie torpedowe    =
 |opancerzenie           =
 |wyposażenie            =
 |wyposażenie lotnicze   =
 |załoga                 = 32
 |commons                =
}}
'''SM U-78''' – [[Cesarstwo Niemieckie|niemiecki]] [[podwodny stawiacz min]], ósmy okręt typu ''[[Okręty podwodne typu UE I|UE I]]'', zbudowany w stoczni [[AG Vulcan Stettin|Vulcan]] w [[Hamburg]]u w roku 1915. [[Wodowanie|Zwodowany]] 27 lutego 1916 roku, wszedł do służby w [[Kaiserliche Marine]] 20 kwietnia 1916 roku{{r|U78}}. W czasie swojej służby SM<ref group="uwaga">SM – ''Seiner Majestät'' - [okręt] Jego Mości.</ref> U-78 zatopił 16 statków o łącznej [[Pojemność brutto|pojemności]] {{formatnum:26678}} [[Tona rejestrowa brutto|BRT]], uszkodził dwa statki o pojemności {{formatnum:11332}} BRT), zajął dwa jako [[pryz]] {{formatnum:3427}} BRT) oraz zatopił jeden okręt ({{formatnum:880}} ton){{r|U78hits}}.

== Budowa ==
U-78 był ósmym z dziesięciu okrętów typu ''UE I'', będącego następcą [[Okręty podwodne typu U-66|typu ''U-66'']]. Był jednokadłubowym okrętem przeznaczonym do działań oceanicznych, o długości 56,8 metra, [[Wyporność|wyporności]] w zanurzeniu 755 ton i o zasięgu 7880 [[mila morska|Mm]]{{r|Fontenoy}} przy prędkości 7 węzłów na powierzchni oraz 83 Mm przy prędkości 4 węzły w zanurzeniu{{r|TypeU71}}. Załoga składała się z 32 osób: 28 marynarzy i 4 oficerów{{r|Greenhill}}. Okręt był wyposażony początkowo w działo pokładowe o kalibrze 88 mm, które zostało w 1917 roku wymienione na działo o kalibrze 105 mm{{r|Conway}}. Wewnątrz kadłuba sztywnego okręt przewoził 34 kotwiczne miny morskie{{r|Fontenoy}}, stawiane z dwóch rufowych aparatów minowych o średnicy 100 cm. Każdy z nich mieścił po trzy miny. Po ich otwarciu, masa wody (w sumie 6 ton) musiała być kompensowana zalewaniem dziobowych zbiorników balastowych. Wygospodarowanie miejsca dla min oznaczało również przesunięcie przedziału silnikowego w kierunku dziobu<ref>{{Cytuj książkę |autor = Showell Jak Mallmann|tytuł = The U-boat century|data = |strony = 58}}</ref>. Uzbrojenie torpedowe to dwie wyrzutnie (dziobowa i rufowa) kalibru 500 mm, typu zewnętrznego, z zapasem 4 torped.

== Służba ==
Pierwszym dowódcą okrętu został 9 października 1915 roku mianowany [[Otto Dröscher]]{{u|OttoDroscher}}{{r|OttoDroscher}}. Pod jego dowództwem U-78 odniósł swoje wszystkie zwycięstwa{{r|U78hits}}.

9 lipca 1916 roku jednostka została przydzielona do II Flotylli. 18 lipca 1916 roku na [[Morze Północne|Morzu Północnym]] załoga okrętu zajęła jako pryz szwedzki parowiec „Vidar” ({{formatnum:2178}} BRT). Po przeszukaniu statek został zwolniony{{r|Vidar}}.

Pierwszym zatopionym przez U-78 statkiem był norweski parowiec „Aranda” ({{formatnum:1838}} BRT). 5 sierpnia 1916 roku płynący z [[Bonaventure (miasto)|Bonaventure]] do [[Glasgow]] z ładunkiem drewna statek wszedł na jedną z min postawionych pomiędzy [[Kanał Północny|Kanałem Północnym]], a [[Hebrydy|Hebrydami]]{{r|Aranda}}. 2 września na minę postawioną w [[Kanał Bristolski|Kanale Bristolskim]] wpłynął brytyjski parowiec „Kelvinia” ({{formatnum:5039}} BRT){{r|Kelvinia}}.
13 grudnia na zachód od wysepki szkierowej {{link-interwiki|Skerryvore|Q=Q867300}} na minę postawioną przez U-78 wpłynął statek pasażerski „Kursk” ({{ros.|Курск}}){{r|Kursk}}. Zbudowany dla [[Russian American Line]] w 1910 roku w stoczni [[Barclay, Curle and Company]]{{r|ClydeBuiltShips1}} w [[Glasgow]] statek pasażerski o pojemności {{formatnum:7858}} BRT) płynął z ładunkiem drobnicowym z [[Archangielsk]]a do [[Nowy Jork|Nowego Jorku]]{{u|Polonia}}.

7 kwietnia 1917 roku na minę postawioną u wybrzeży wyspy [[Coll]] w Szkocji wszedł brytyjski [[trałowiec]] HMS „Jason”. Okręt zatonął, a na jego pokładzie zginęło 25 marynarzy{{r|Jason}}{{r|Jason1}}. 17 czerwca 4 mile na północ od [[Cape Wrath (geografia)|Cape Wrath]] U-78 zatopił brytyjski tankowiec o napędzie parowym SS „Fornebo”{{r|Fornebo}}. Statek o pojemności {{formatnum:4259}} BRT, który został zbudowany w 1906 roku w [[Sir Raylton Dixon & Co. Ltd.]] ([[Middlesbrough]]) zatonął bez ofiar w ludziach.

Ostatnim zatopionym przez miny pochodzące z U-78 statkiem był brytyjski parowiec SS „Arnewood” ({{formatnum:2259}} BRT). 13 grudnia 1917 roku statek zatonął na minie postawionej 4 mile na wschód od półwyspu Sleat na wyspie [[Skye]]{{r|Arnewood}}. 15 stycznia 1918 roku Otto Dröscher został na dwa tygodnie zastąpiony przez porucznika Karla Thoureta. 1 lutego nowym dowódcą okrętu został mianowany por. mar. Johann Vollbrecht{{r|JohannVollbrecht}}{{u|JohannVollbrecht}}.

27 października 1918 roku w [[Skagerrak]]u U-78 został wykryty i storpedowany przez załogę brytyjskiego okrętu podwodnego [[HMS G2]]. U-boot zatonął z całą załogą.

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref group="uwaga" name=OttoDroscher>'''Otto Dröscher''' (4 marca 1884 r. – ?) w czasie I wojny światowej dowódca SM U-78, [[SM U-14 (1911)|SM U-14]], [[SM U-79 (1916)|SM U-79]], [[SM U-71]] i [[SM U-117]]. Odznaczony dwukrotnie [[Krzyż Żelazny|Krzyżem Żelaznym]] i [[Order Hohenzollernów|orderem Hohenzollernów]].</ref>
<ref group="uwaga" name=Polonia> '''Kursk''' (ros. ''Курск'') w 1921 roku statek, który przeszedł pod banderę duńską został przemianowany na ''Polonia'', a w 1930 roku razem z [[SS Pułaski|SS „Pułaski”]] i [[SS Kościuszko|SS „Kościuszko”]], przeszedł pod banderę polską, do spółki [[Polskie Transatlantyckie Towarzystwo Okrętowe]]. Sprzedany został na złom do [[Włochy|Włoch]] w roku 1939.</ref>
<ref group="uwaga" name=JohannVollbrecht>'''Johann Vollbrecht''' (13 lutego 1891 r. – 27 października 1918 r.) w czasie I wojny światowej dowódca SM U-73. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Żelaznym.</ref>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=U78>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/boats/index.html?boat=78 | tytuł = WWI U-boats U 78 | praca = The U-boats of World War One 1914–1918  | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-27}}</ref>

<ref name=U78hits>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/boats/successes/u78.html | tytuł = Ships hit by U 78 | praca = WWI U-boat Successes | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-27}}</ref>

<ref name=OttoDroscher>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/men/commanders/57.html | tytuł = Kapitänleutnant Otto Dröscher | praca = WWI U-boat commanders | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-27}}</ref>

<ref name=Vidar>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/ships_hit/7432.html | tytuł = Vidar | praca = Ships hit during WWI | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-16}}</ref>

<ref name=Aranda>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/ships_hit/403.html | tytuł = Aranda | praca = Ships hit during WWI | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-27}}</ref>

<ref name=Kelvinia>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/ships_hit/3289.html | tytuł = Kelvinia | praca = Ships hit during WWI | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-28}}</ref>

<ref name=Kursk>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/ships_hit/3398.html | tytuł = Kursk | praca = Ships hit during WWI | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-129}}</ref>

<ref name=ClydeBuiltShips1>{{Cytuj stronę | url = http://clydeships.co.uk/view.php?official_number=&imo=&builder=22&builder_eng=&year_built=&launch_after=&launch_before=&role=&type_ref1=&propulsion=&category=&owner=&port=&flag=&disposal=&lost=&a1Page=43&ref=1619&vessel=KURSK | tytuł = KURSK | praca =  Clyde Built Ships The history of shipbuilding on the River Clyde | opublikowany = Clyde Built Ships The history of shipbuilding | autor= Caledonian Maritime Research Trust | język = en | data dostępu = 2016-01-29}}</ref>

<ref name=Jason>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/ships_hit/3127.html | tytuł = HMS Jason | praca = Ships hit during WWI | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-30}}</ref>

<ref name=Jason1>{{Cytuj stronę | url = https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?11644 | tytuł = HMMS Jason ? [+1917]| praca = Wreck Site | opublikowany = wrecksite.eu | język = en | data dostępu = 2016-01-31}}</ref>

<ref name=Fornebo>{{Cytuj stronę | url = https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?6015 | tytuł = SS Fornebo [+1917] | praca = Wreck Site | opublikowany = wrecksite.eu | język = en | data dostępu = 2016-01-31}}</ref>

<ref name=Arnewood>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/ships_hit/455.html | tytuł = Arnewood | praca = Ships hit during WWI | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-31}}</ref>

<ref name=JohannVollbrecht>{{Cytuj stronę | url = http://www.uboat.net/wwi/men/commanders/379.html | tytuł = Kapitänleutnant Johann Vollbrecht | praca = WWI U-boat commanders | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2016-01-31}}</ref>

<ref name=TypeU71>{{Cytuj stronę | url =http://www.uboat.net/wwi/types/?type=UE+1 | tytuł = Type UE 1 UE ocean minelayers class | opublikowany = u-boat.net | język = en | data dostępu = 2015-12-20}}</ref>

<ref name=Conway>{{cytuj książkę | nazwisko = Gardiner (red.) | imię = Robert | tytuł = Conway's All the World Fighting Ships 1906-1921 | strony = 178}}
</ref>

<ref name=Greenhill>{{cytuj książkę|nazwisko = Moller | imię = Eberhard | nazwisko2 = Brack | imię2 = Werner | tytuł = The Encyclopedia of U-Boats From 1904 to the Present | strony = 32}}</ref>

<ref name=Fontenoy>{{cytuj książkę |nazwisko = Fontenoy| imię = Paul E.| tytuł = Submarines: An Illustrated History of Their Impact..| strony = 102}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko = Moller | imię = Eberhard | nazwisko2 = Brack | imię2 = Werner | tytuł = The Encyclopedia of U-Boats From 1904 to the Present | wydawca = Greenhill Books Lionel Leventhal Ltd. | miejsce = Londyn | rok = 2004 | język = en | isbn = 1-85367-623-3}}
* {{cytuj książkę | nazwisko = Gardiner (red.) | imię = Robert | tytuł = Conway's All the World Fighting Ships 1906-1921 | wydawca = Conway Maritime Press Ltd. | miejsce = Londyn | rok = 1985 | strony = 178 | język = en | isbn = 0-85177-245-5}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Fontenoy| imię = Paul E.| tytuł = Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare)| wydawca = ABC-CLIO| miejsce = Santa Barbara, California | rok = marzec 2007 | isbn = 1-85367-623-3}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko = Showell|imię = Jak Mallmann|tytuł = The U-boat century|rok = 2006|wydawca = Chatham Publishing|miejsce = Londyn|strony = 57-59|isbn = 9781861762412}}

{{Okręty podwodne typu UE I}}

{{SORTUJ:U-078}}
[[Kategoria:Niemieckie okręty podwodne zatopione podczas I wojny światowej]]
[[Kategoria:Niemieckie okręty podwodne zatopione przez okręty podwodne]]
[[Kategoria:Okręty podwodne typu UE I]]
[[Kategoria:Okręty zbudowane w AG Vulcan Stettin]]
[[Kategoria:Statki i okręty zatopione na Morzu Północnym]]

title: SM U-78

Klasa: okręt podwodny

Typ: UE I

Projekt: Werk 60

Stocznia: Vulcan, Hamburg

Początek budowy: 9 marca 1915

Wodowanie: 27 lutego 1916

Wejście do służby: 20 kwietnia 1916

Zatopiony: 27 października 1918 przez HMS G2

Wyporność · • na powierzchni · • w zanurzeniu: · 755 ton · 832 ton

Długość: 56,8 metra

Prędkość · • na powierzchni · • w zanurzeniu: · 9,9 węzła · 7,9 węzła

Zasięg: powierzchnia: 7880 Mm / 7 węzłów · zanurzenie: 83 Mm / 4 węzłów


text:
# Audnedal
Gmina Audnedal (norw. Audnedal kommune) – norweska gmina leżąca w regionie Vest-Agder. Jej siedzibą jest miasto Konsmo.
Audnedal jest 301. norweską gminą pod względem powierzchni.
W miejscowości jest stacja kolejowa Audnedal.

## Demografia
Według danych z roku 2005 gminę zamieszkuje 1575 osób. Gęstość zaludnienia wynosi 6,21 os./km². Pod względem zaludnienia Audnedal zajmuje 362. miejsce wśród norweskich gmin.
| ludność stan na 1 stycznia 2005 |         |           |       |
|                                 | kobiety | mężczyźni | razem |
| osób                            | 784     | 791       | 1575  |
| %                               | 49,78%  | 50,22%    | 100%  |

| wykształcenie stan na 1 października 2004 |            |         |        |          |
|                                           | podstawowe | średnie | wyższe | nieznane |
| osób                                      | 279        | 730     | 180    | 11       |
| %                                         | 23,25%     | 60,83%  | 15%    | 0,92%    |

## Edukacja
Według danych z 1 października 2004:
- liczba szkół podstawowych (norw. grunnskolar): 3
- liczba uczniów szkół podst.: 286

## Władze gminy
Według danych na rok 2011 administratorem gminy (norw. rådmann) jest Kjell Olav Hæåk, natomiast burmistrzem (norw. ordfører, d. borgermester) jest Tønnes Seland.

title: Audnedal

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Audnedal
 |nazwa oryginalna                = Audnedal
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Audnedal komm.svg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = NOR
 |1. jednostka administracyjna    = [[Vest-Agder]]
 |siedziba                        = [[Konsmo]]
 |kod statystyczny                = 1027
 |powierzchnia                    = 253,66 km²
 |rok                             =
 |liczba ludności                 = 1575
 |gęstość zaludnienia             = 6,21 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    = Rådhuset
4525 KONSMO
 |plan                            =
 |mapa                            = NO 1027 Audnedal.svg
 |nazwa mapy                      = okręgu
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             = http://www.audnedal.kommune.no
}}
'''Gmina Audnedal''' ({{w języku|no|Audnedal kommune}}) – norweska gmina leżąca w regionie [[Vest-Agder]]. Jej siedzibą jest miasto [[Konsmo]].

Audnedal jest 301. norweską gminą pod względem powierzchni.

W miejscowości jest stacja kolejowa [[Audnedal (stacja kolejowa)|Audnedal]].

== Demografia ==
Według danych z roku 2005 gminę zamieszkuje 1575 osób. Gęstość zaludnienia wynosi 6,21 os./km². Pod względem zaludnienia Audnedal zajmuje 362. miejsce wśród norweskich gmin.

{| class="wikitable"
| colspan = 4 | '''ludność'''
stan na 1 stycznia 2005
|-
! !! kobiety !! mężczyźni !! razem
|-
|osób || 784 || 791 || '''1575'''
|-
|% || 49,78% || 50,22% || 100%
|}

{| class="wikitable"
| colspan = 5 | '''wykształcenie'''
stan na 1 października 2004
|-
! !! podstawowe !! średnie !! wyższe !! nieznane
|-
|osób || 279 || 730 || 180 || 11
|-
| % || 23,25% || 60,83% || 15% || 0,92%
|}

== Edukacja ==
Według danych z 1 października 2004:
* liczba [[szkoła podstawowa|szkół podstawowych]] ({{w języku|no|grunnskolar}}): 3
* liczba uczniów szkół podst.: 286

== Władze gminy ==
Według danych na rok 2011 administratorem gminy ({{w języku|no|rådmann}}) jest Kjell Olav Hæåk, natomiast burmistrzem ({{w języku|no|ordfører}}, d. {{j|no|''borgermester''}}) jest Tønnes Seland.

== Zobacz też ==
* [[gminy Norwegii]]
* [[okręgi Norwegii]]

== Bibliografia ==
* dane liczbowe: [http://www.ssb.no Statistisk sentralbyrå]
* dane adresowe i dotyczące władz: [https://web.archive.org/web/20191218131930/http://www.kommunenokkelen.no/ Kommunenøkkelen]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Dawne gminy w Norwegii]]
[[Kategoria:Lyngdal]]

title: Audnedal

Herb: Flaga

Państwo: Norwegia

Region: Vest-Agder

Siedziba: Konsmo


text:
# Missaguash River
Missaguash River – rzeka (river) płynąca na granicy kanadyjskich prowincji Nowa Szkocja (hrabstwie Cumberland) i Nowy Brunszwik (hrabstwo Westmorland), stanowiąca jej część.
Rzeka rozpoczyna swój bieg po stronie nowoszkockiej, płynie w kierunku południowym i uchodzi do zatoki Cumberland Basin, jej nazwa etymologicznie pochodzi od słowa w języku Mikmaków (prawdopodobnie muskwash), oznaczającego piżmaka amerykańskiego (piżmoszczura) lub bagnistą rzekę, i została zaadaptowana około połowy XVIII wieku przez brytyjskich kartografów w formie Musaguash (u Charlesa Morrisa), Mesiguash (u J.F.W. DesBarresa), by osiągnąć u schyłku XIX wieku współczesną formę, która została w 1901 uznana przez Geographical Board, a urzędowo zatwierdzona w 1924.

title: Missaguash River

wikitext:
{{Rzeka infobox
 | nazwa               = Missaguash River
 | zdjęcie             =
 | opis zdjęcia        =
 | kontynent           = Ameryka Północna
 | państwo             = Kanada
 | lokalizacja         =
 | rodzaj cieku        = rzeka
 | długość             =
 | kod mapy            = Nowa Szkocja
 | spadek              =
 | powierzchnia zlewni =
 | średni przepływ     =
 | miejsce przepływu   =
 | źródło: miejsce     =
 | źródło: wysokość    =
 | źródło: współrzędne = 45°55′N 64°12′W
 | ujście: recypient   = [[Cumberland Basin]]
 | ujście: miejsce     =
 | ujście: wysokość    =
 | ujście: współrzędne = 45°50′13″N 64°16′31″W
 | mapa                =
 | opis mapy           =
 | szlak               =
 | commons             =
}}
'''Missaguash River''' – [[rzeka]] (''river'') płynąca na granicy [[Kanada|kanadyjskich]] [[podział administracyjny Kanady|prowincji]] [[Nowa Szkocja]] ([[Cumberland (hrabstwo w Kanadzie)|hrabstwie Cumberland]]) i [[Nowy Brunszwik]] ([[hrabstwo Westmorland]]), stanowiąca jej część<ref>{{Cytuj |tytuł = Missaguash River |url = https://toponymes.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/CAZWQ |opublikowany = Natural Resources Canada / Ressources naturelles Canada – nrcan.gc.ca |data dostępu = 2022-02-17 |kropka = ;}} {{Cytuj |tytuł = Missaguash River |url = https://toponymes.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/DAVOC |opublikowany = Natural Resources Canada / Ressources naturelles Canada – nrcan.gc.ca |data dostępu = 2022-02-17 |kropka = ;}} {{Cytuj |tytuł = Missaguash River |url = https://nsgi.novascotia.ca/geonames/?cgndb_key=CAZWQ |opublikowany = Nova Scotia GeoNames Explorer – nsgi.novascotia.ca/geonames/ |data dostępu = 2022-02-17 |kropka = ;}} {{Cytuj |tytuł = Missaguash River / Missaguash River |url = https://toponymes.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/7b9a6cccba1f11d892e2080020a0f4c9 |opublikowany = Natural Resources Canada / Ressources naturelles Canada – nrcan.gc.ca |data dostępu = 2022-02-17 |kropka = ;}} {{Cytuj |tytuł = Gazetteer of Canada |wolumin = 9: Nova Scotia |miejsce = Ottawa |wydawca = Canadian Board on Geographical Names |data = 1961 |s = 118 |kropka = ;}} {{Cytuj |autor r = W.B. Hamilton |rozdział = Missaguash River |autor = W.B. Hamilton |tytuł = Place Names of Atlantic Canada |miejsce = Toronto–Buffalo–London |wydawca = University of Toronto Press |data = 1996 |s = 103 |kropka = ;}} {{Cytuj |autor r = A. Rayburn |rozdział = Cornwallis Square |autor = A. Rayburn |tytuł = Place Names of Canada |wydanie = 2 |miejsce = Oxford |wydawca = Oxford University Press |data = 2010 |s = 183}}</ref>.

Rzeka rozpoczyna swój bieg po stronie [[Nowa Szkocja|nowoszkockiej]], płynie w kierunku południowym i uchodzi do zatoki [[Cumberland Basin]], jej nazwa etymologicznie pochodzi od słowa w [[język mikmak|języku Mikmaków]] (prawdopodobnie ''muskwash''), oznaczającego [[piżmak amerykański|piżmaka amerykańskiego (piżmoszczura)]] lub bagnistą rzekę, i została zaadaptowana około połowy XVIII wieku przez [[Wielka Brytania|brytyjskich]] [[kartografia|kartografów]] w formie ''Musaguash'' (u [[Charles Morris (1711–1781)|Charlesa Morrisa]]), ''Mesiguash'' (u [[Joseph Frederick Wallet Desbarres|J.F.W. DesBarresa]]), by osiągnąć u schyłku XIX wieku współczesną formę, która została w 1901 uznana przez [[Geographical Names Board of Canada|Geographical Board]], a urzędowo zatwierdzona w 1924<ref>{{Cytuj |tytuł = Missaguash River |url = https://nsgi.novascotia.ca/geonames/?cgndb_key=CAZWQ |opublikowany = Nova Scotia GeoNames Explorer – nsgi.novascotia.ca/geonames/ |data dostępu = 2022-02-17 |kropka = ;}} {{Cytuj |tytuł = Gazetteer of Canada |wolumin = 9: Nova Scotia |miejsce = Ottawa |wydawca = Canadian Board on Geographical Names |data = 1961 |s = 118 |kropka = ;}} {{Cytuj |autor r = W.B. Hamilton |rozdział = Cornwallis River; Cornwallis Valley; CFB Cornwallis |autor = W.B. Hamilton |tytuł = Place Names of Atlantic Canada |miejsce = Toronto–Buffalo–London |wydawca = University of Toronto Press |data = 1996 |s = 103 |kropka = ;}} {{Cytuj |autor r = A. Rayburn |rozdział = Cornwallis Square |autor = A. Rayburn |tytuł = Place Names of Canada |wydanie = 2 |miejsce = Oxford |wydawca = Oxford University Press |data = 2010 |s = 183}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zlewisko Zatoki Fundy]]
[[Kategoria:Rzeki w Nowej Szkocji]]
[[Kategoria:Rzeki w Nowym Brunszwiku]]

title: Missaguash River

Kontynent: Ameryka Północna

Państwo: Kanada

Recypient: Cumberland Basin


text:
# Mociu (gmina)
Mociu – gmina w Rumunii, w okręgu Kluż. Obejmuje miejscowości Boteni, Chesău, Crișeni, Falca, Ghirișu Român, Mociu, Roșieni, Turmași i Zorenii de Vale. W 2011 roku liczyła 3313 mieszkańców.

title: Mociu (gmina)

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Mociu
 |nazwa oryginalna                = Mociu
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Biserica de lemn din Chesau (113).JPG
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = CoA_Mociu_CJ_ROU.jpg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna    = [[Okręg Kluż|Kluż]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             = 2011
 |liczba ludności                 = 3313
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Mociu jud Cluj.png
 |nazwa mapy                      = okręgu Kluż
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Mociu''' – gmina w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Kluż|okręgu Kluż]]. Obejmuje miejscowości [[Boteni (okręg Kluż)|Boteni]], [[Chesău]], [[Crișeni (okręg Kluż)|Crișeni]], [[Falca]], [[Ghirișu Român]], [[Mociu]], [[Roșieni (okręg Kluż)|Roșieni]], [[Turmași]] i [[Zorenii de Vale]]{{r|rpl}}. W 2011 roku liczyła 3313 mieszkańców{{r|rpl}}.
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Naţional de Statistică | język = ro | data dostępu = 2021-05-13 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170610134720/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | zarchiwizowano = 2017-06-10 }}</ref>
}}
{{Okręg Kluż}}

[[Kategoria:Gminy w okręgu Kluż]]

title: Mociu

Państwo: Rumunia

Okręg: Kluż


text:
# Jajo alecytalne
Jajo alecytalne (bezżółtkowe) – komórka jajowa pozbawiona substancji odżywczych, prawie niezawierająca żółtka. Jaja tego rodzaju ulegają bruzdkowaniu całkowitemu regularnemu, powstające komórki są podobnego kształtu i wielkości. Z powodu braku substancji odżywczych rozwój embrionalny musi przebiegać w organizmie macierzystym. Przykładem są jaja strzykw, większości ssaków i niektórych organizmów pasożytniczych.

title: Jajo alecytalne

wikitext:
'''Jajo alecytalne''' (bezżółtkowe) – [[komórka jajowa]] pozbawiona substancji odżywczych, prawie niezawierająca [[żółtko|żółtka]]. Jaja tego rodzaju ulegają [[bruzdkowanie|bruzdkowaniu]] całkowitemu regularnemu, powstające komórki są podobnego kształtu i wielkości. Z powodu braku substancji odżywczych rozwój embrionalny musi przebiegać w organizmie macierzystym. Przykładem są jaja [[strzykwy|strzykw]], większości [[ssaki|ssaków]] i niektórych organizmów [[pasożyt]]niczych.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |tytuł=Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0| data=2008 |wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]] |miejsce=Wrocław |isbn=978-83-61492-24-5}}
* Słownik terminów w: {{Cytuj książkę |tytuł=Zoologia: bezkręgowce. T. 1 |inni=Red. nauk. Czesław Błaszak |data=2009 |wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]] |miejsce=Warszawa |isbn=978-83-01-16108-8}}
* {{cytuj książkę |tytuł=Encyklopedia Biologia |inni=Agnieszka Nawrot (red.) |strony=15 |wydawca=[[Wydawnictwo GREG]] |miejsce=Kraków |isbn=978-83-7327-756-4}}

{{Jaja}}

[[Kategoria:Biologia rozrodu]]


text:
# Pannecières
Pannecières – miejscowość i gmina we Francji, w Regionie Centralnym, w departamencie Loiret.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 117 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 17 osób/km² (wśród 1842 gmin Centre, Pannecières plasuje się na 1017. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1289.).

title: Pannecières

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Pannecières
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Pannecières
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         = Pannecières vue du ciel.jpg
 |opis zdjęcia                    = Widok na Pannecières
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Region Centralny-Dolina Loary
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Loiret]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Pithiviers|Pithiviers]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 45246
 |powierzchnia                    = 6,88 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 117
 |gęstość zaludnienia             = 17 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 45300
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Loiret
 |współrzędne                     = 48°17′N 2°9′E
 |commons                         = Category:Pannecières
 |www                             =
}}
'''Pannecières''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w [[Region Centralny-Dolina Loary|Regionie Centralnym]], w departamencie [[Loiret]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 117 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 17 osób/km² (wśród 1842 gmin Centre, Pannecières plasuje się na 1017. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1289.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Pithiviers}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Loiret]]

title: Pannecières

Państwo: Francja

Region: Region Centralny-Dolina Loary

Departament: Loiret

Okręg: Pithiviers

• gęstość: 17 os./km²