text:
# Nigerzaur
Nigerzaur (Nigersaurus, „jaszczur z Nigru”) – rodzaj dinozaura z rodziny rebbachizaurów, zauropoda żyjącego w środku okresu kredowego, około 115–105 milionów lat temu. Odkryto go w formacji Elrhaz na obszarze zwanym Gadoufaoua, leżącym w Nigrze. Skamieniałości tego zwierzęcia zostały opisane po raz pierwszy w 1976, nazwano je jednak dopiero w 1999 po znalezieniu i opisaniu kolejnych, bardziej kompletnych szczątków. Rodzaj obejmuje pojedynczy gatunek N. taqueti. Epitet gatunkowy honoruje francuskiego paleontologa Philippe Taqueta, który odkrył pierwsze jego skamieniałości.
Nigerzaur mierzył 9 m długości, a więc stosunkowo mało jak na zauropoda. Cechował się też krótką szyją. Ważył około 4 tony, mniej więcej tyle, co współczesny słoń. Szkielet wykazuje dużą pneumatyzację kości, wypełnionych workami powietrznymi, kończyny były jednak solidnie zbudowane. Miał czaszkę wysoce wyspecjalizowaną pod kątem pobierania pokarmu, obejmowała liczne otwory i cienkie kości. Szeroki pysk zawierał ponad 500 zębów, zastępowanych w szybkim tempie: co około 14 dni. Szczękę i żuchwę mogła pokrywać keratynowa osłonka. W przeciwieństwie do innych czworonogów miał szczękę i żuchwę szersze od reszty czaszki, a zęby leżały daleko od przedniej części pyska.
Najbliżsi krewni nigerzaura tworzą podrodzinę Nigersaurinae, wchodzącą w skład rodziny rebbachizaurów. Ta z kolei należy do nadrodziny diplodokokształtnych w grupie zauropodów. Nigerzaur pasł się, prawdopodobnie trzymając głowę blisko podłoża. Obszar mózgu odpowiedzialny za zmysł węchu był bardzo słabo rozwinięty, choć wielkością mózgu nigerzaur nie wyróżniał się wśród dinozaurów. Kwestia, czy trzymał głowę nisko przy ziemi, czy też horyzontalnie, jak inne zauropody, stała się przedmiotem dyskusji. Zamieszkiwał środowiska nadbrzeżne. Dieta prawdopodobnie składała się z niezdrewniałych roślin, jak paprotniki, skrzypy i okrytonasienne. Jego skamieniałości należą do najczęstszych skamielin kręgowców w miejscu ich znalezienia. Dzielił siedlisko z innymi dużymi dinozaurami roślinożernymi, jak też wielkimi teropodami i krokodylomorfami.

## Budowa
Jak wszystkie zauropody, nigerzaur był dużym zwierzęciem poruszającym się na czterech kończynach. Miał małą głowę, grube tylne kończyny i wydatny ogon. Wśród przedstawicieli wymienionego kladu wyróżniał się jednak mniejszymi rozmiarami. Długość ciała wynosiła tylko 9 m. Kość udowa miała tylko 1 m długości. Nigersaurus mógł ważyć około 4 tony, mniej więcej tyle, co współczesny słoń. Cechował się też krótką jak na zauropoda szyją, której szkielet tworzyło 13 kręgów szyjnych. Prawie wszystkie rebbachizaury miały względnie krótkie szyje i osiągały do 10 m długości. Jedyny członek tej rodziny, który dorównywał wielkością pokaźniejszym zauropodom, to rebbachizaur.
Kręgi przedkrzyżowe cechowały się znaczną pneumatyzacją, posuniętą do tego stopnia, że kręgosłup zdaje się wydrążoną strukturą podzieloną cienką, położoną pośrodkowo przegrodą. Kości zawierały niewielką ilość istoty gąbczastej, co czyniło trzony kręgów w zasadzie cienkimi płytkami kości wypełnionymi przestrzeniami powietrznymi. Łuk kręgu mierzył jedynie 2 mm w przekroju płytek. Kręgi ogonowe wyróżniały się solidnymi trzonami. Kości budujące obręcz miedniczną i obręcz barkową były niezwykle cienkie, często grubości kilku milimetrów. Jak inne zauropody, nigerzaur miał dobrze zbudowane kończyny, co kontrastowało z ekstremalnie lekką budową reszty szkieletu. W przeciwieństwie do niej kończyny nie uległy takiej specjalizacji. Przednie łapy nigerzaura osiągały około ⅔ długości tylnych, jak u większości diplodokokształtnych.

### Czaszka
Nigerzaur miał delikatną czaszkę. Na jej bocznej powierzchni występowało 5 parzystych okien (otworów), czyli więcej niż w przypadku innych zauropodomorfów. Całkowita powierzchnia kości przytwierdzających pysk do tylnej części czaszki miała tylko 1 cm². Te łączące obie części czaszki elementy miały zazwyczaj mniej niż 2 mm grubości. Pomimo tego czaszka znosiła ruchy zębów. Inna unikalna wśród zauropodomorfów cecha to zamknięcie okien nadskroniowych. Otwór nosowy był wydłużony. Kość nosowa nie jest znana w całości, wydaje się jednak, że przedni brzeg parzystego otworu nosowego leżał bliżej pyska niż u innych diplodokokształtnych. Pysk był też proporcjonalnie krótszy, a rzędy zębów położone w mniejszym stopniu ku przodowi. Żaden inny czworonóg nie miał wszystkich zębów ulokowanych tak daleko z przodu jak nigerzaur.
Smukłe zęby tego zauropoda miały nieznacznie zakrzywione korony, owalne w przekroju. Zęby żuchwy mogły być 20–30% mniejsze od swych szczękowych odpowiedników, ale poznano niewiele z nich, a ich dojrzałość jest niepewna. Poza tą cechą zęby nie różniły się między sobą. Poniżej każdego pracującego zęba znajdowała się kolumna 9 zębów czekających, by zastąpić ten aktywny. Na szczękę przypadało 68 kolumn, podczas gdy na żuchwę 60. Określa się je mianem baterii zębowych. Podobne występowały u hadrozaurów i ceratopsów. U nigerzaura obejmowały w sumie ponad 500 zębów, aktywnych bądź zastępczych. Baterie zębowe wyrzynały się razem, nie jedna po drugiej. Szkliwo zębów nigerzaura było wysoce asymetryczne, 10 razy grubsze na zewnętrznych powierzchniach. Przypominało pod tym względem rozwiązanie obecne u zaawansowanych ewolucyjnie ptasiomiednicznych.
Nigersaurus nie wykazywał tych samych modyfikacji szczęki czy żuchwy, co inne dinozaury dysponujące bateriami zębowymi ani też ssaki prezentujące wyszukane funkcje żucia. Żuchwa była s-kształtna i dzieliła się na prawie cylindryczną transverse ramus, gałąź żuchwy o przebiegu horyzontalnym, która nosiła zęby, oraz back ramus, gałąź tylną o lżejszej budowie, stanowiącą miejsce przyczepu większości mięśni. Kości te również zawierały w sobie kilka otworów, w tym nie występujących u innych zauropodów. Koniec żuchwy i szczęki nosił rowki, co wskazuje na obecność osłonki zbudowanej z keratyny. Nigerzaur jest jedynym znanym zwierzęciem, u którego żuchwa i szczęka są szersze od reszty czaszki, a zęby leżą wysunięte po bokach. Czyniło to pysk tego zauropodomorfa szerszym niż u kaczodziobych.

## Historia
Nigersaurus znany jest z formacji Elrhaz należącej do grupy Tegama, z obszaru zwanego Gadoufaoua, leżącego w Nigrze. Należy do najpospolitszych kręgowców tej formacji. Przypisywane nigerzaurowi szczątki odkryto po raz pierwszy podczas trwającej w latach 1965–1972 ekspedycji w Nigrze, której przewodził francuski paleontolog Philippe Taquet. Pierwsza wzmianka pochodzi z publikacji z 1976. Chociaż popularny, dinozaur był bardzo słabo poznany aż do odkrycia nowego materiału podczas ekspedycji pod kierunkiem amerykańskiego paleontologa Paula Sereno w 1997 i 2000. Umiarkowane poznanie tego rodzaju było wynikiem kiepskiego utrwalenia pozostałości, co z kolei było efektem delikatnej i wysoce spneumatyzowanej struktury szkieletu, która przyczyniła się do dezartykulacji kości. Część skamielin czaszki była tak cienka, że prześwitywała przez nie silna wiązka światła. W związku z powyższym nie znaleziono nietkniętych kości czaszki ani zachowanych połączeń stawowych. Okaz znaleziony wówczas stanowi jednak najbardziej kompletne, jak dotąd, znane pozostałości rebbachizauryda.
Nigersaurus został nazwany i opisany bardziej szczegółowo przez Sereno i współpracowników w 1999, na podstawie pozostałości nowo znalezionych osobników. W tym samym artykule nazwano także innego zauropoda z Nigru, Jobaria. Nazwa rodzajowa Nigersaurus oznacza „jaszczura z Nigru” i odnosi się do kraju, w którym odkryto szczątki zwierzęcia. Z kolei epitet gatunkowy taqueti honoruje Taqueta, który jako pierwszy zorganizował wielkoskalową ekspedycję paleontologiczną do Nigru. Holotyp stanowi okaz MNN GAD512. Składa się on z fragmentarycznej czaszki i szyi. Do tego samego znaleziska przypisano również materiał pochodzący z kończyn, w tym łopatkę znalezioną w pobliżu. Skamieniałości te znajdują się w Muzeum Narodowym Nigru.
Sereno i Jeffrey Wilson dokonali pierwszego szczegółowego opisu czaszki i adaptacji pokarmowych w 2005. W 2007 opublikowano bardziej szczegółowy opis szkieletu, bazując na okazie odkrytym 10 lat wcześniej. Skamieniałości, razem ze zrekonstruowanym i zmontowanym szkieletem oraz plastycznym modelem głowy i szyi, były następnie prezentowane przez National Geographic Society w Waszyngtonie. Prasa przedstawiała nigerzaura jako mezozoiczną krowę, a Sereno podkreślił, że był to najniezwyklejszy dinozaur, jakiego kiedykolwiek widział. Porównywał jego wygląd fizyczny do Dartha Vadera bądź odkurzacza, a uzębienie do przenośnika taśmowego czy zaostrzonych klawiszy pianina.
Zęby przypominające te należące do nigerzaura znaleziono na Wyspie Wight oraz w Brazylii. Nie wiadomo jednak, czy pochodzą od krewnych nigerzaura, czy też od tytanozaurów, których szczątki znaleziono w sąsiedztwie. Żuchwa przypisana tytanozaurowi antarktozaurowi przypomina spotykaną u nigerzaura, musiała jednak wyewoluować konwergentnie.

## Klasyfikacja
Szczątki nigerzaura opisano po raz pierwszy w 1976 jako należące do dikreozauryda. Jednak w 1999 zespół kierowany przez Paula Sereno reklasyfikował je, uznając za diplodokokształtnego z rodziny rebbachizaurów. Rebbachisauridae stanowią wśród nadrodziny diplodokokształtnych rodzinę bazalną. Prócz nich nadrodzina diplodokokształtnych obejmuje jeszcze długoszyje diplodoki i krótkoszyje dikreozaury. W 2011 John A. Whitlock stworzył podrodzinę Nigersaurinae, obejmując nią nigerzaura i najbliżej spokrewnione z nim rodzaje. Poniższy kladogram podaje wyniki analizy Federico Fantiego i współpracowników z 2013, które potwierdziły pogląd, zgodnie z którym nigerzaur był bazalnym rebbachizaurydem wśród Nigersaurinae.
|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

|  | Rayososaurus                                                  |
|  |                                                               |
|  | Rebbachisaurus                                                |
|  |                                                               |
|  | \| \| Cathartesaura \| \| \| \| \| \| Limaysaurus \| \| \| \| |
|  |                                                               |
|  | Cathartesaura                                                 |
|  |                                                               |
|  | Limaysaurus                                                   |
|  |                                                               |

|  | Cathartesaura |
|  |               |
|  | Limaysaurus   |
|  |               |

|  | Nigersaurus                                                  |
|  |                                                              |
|  | \| \| Demandasaurus \| \| \| \| \| \| Tataouinea \| \| \| \| |
|  |                                                              |
|  | Demandasaurus                                                |
|  |                                                              |
|  | Tataouinea                                                   |
|  |                                                              |

|  | Demandasaurus |
|  |               |
|  | Tataouinea    |
|  |               |

W 2003 opisano pochodzący z Hiszpanii blisko spokrewniony z nigerzaurem rodzaj Demandasaurus. Razem z innymi grupami organizmów rozpowszechnionymi w kredzie w Afryce i w Europie wskazuje to na platformę węglanową łączącą te lądy poprzez ocean Tetydy. Pogląd ten został wsparty w 2013 opisem nigerzauryna Tataouinea z Tunezji, bliżej spokrewnionego z formą europejską niż z nigerzaurem, pomimo swego afrykańskiego, a więc gondwańskiego pochodzenia. Odkrycie tych bazalnych diplodokokształtnych może wskazywać na to, że krótkie szyje i niewielkie rozmiary ciała były pierwotnymi cechami tej grupy. Pneumatyzacja szkieletu rebbachizaurydów postępowała w trakcie ewolucji, osiągając wręcz kulminację wśród Nigersaurinae.

## Paleobiologia
Sereno i współpracownicy zasugerowali, że nigerzaur pasł się nieselektywnie na poziomie gruntu niską roślinnością. Szerokość pyska i boczne położenie rzędów zębów pokazuje, że zauropod ten mógł gromadzić wiele jedzenia i rozdrabniać je nisko nad ziemią, do 1 metra nad nią. Pogląd ten wsparło dalej rozmieszczenie oznak atrycji na powierzchni wargowej (czyli zewnętrznej) zębów górnych, podobnie jak u dikreozaura i diplodoka. Dowodzi to, że zwierzę doświadczało zużycia poprzez tarcie ząb o jedzenie bądź ząb o podłoże, gdy pożywiało się. Nigersaurus nosił także ślady zużycia przez tarcie zęba o ząb pod niskim kątem. Znajdowały się one na wewnętrznej stronie koron szczęki. Sugeruje to, że ruchy żuchwy były ograniczone do precyzyjnych ruchów w dół i w górę. Zużyte zęby żuchwy nie zostały jeszcze odkryte, ale badacze spodziewają się, że pokażą odwrotną atrycję na skutek tarcia zęba o ząb. Zdolność do podniesienia głowy znacznie powyżej poziomu gruntu nie oznacza koniecznie, że zwierzę pasło się na tej wysokości. Krótka szyja nigerzaura ograniczała zasięg wysokości, na których mógł się żywić w porównaniu z innymi diplodokokształtnymi.
Wydaje się, że mięsień przywodzący żuchwę przyczepiał się do kości kwadratowej, zamiast do otworu podskroniowego. Zarówno ten, jak i inne mięśnie odpowiedzialne za żucie cechowały się słabą budową. Szacuje się, że ugryzienie nigerzaura należało do najsłabszych wśród zauropodów. W dodatku niewielkie, prawie równoległe rysy i dziurki na zębach, spowodowane piaskiem, którego nie spożywał by tyle dinozaur pasący się wysokimi roślinami, wskazują, że opisywany zauropsyd spożywał względnie miękkie rośliny zielne, takie jak paprotniki niskopienne. Z powodu bocznego położenia zębów prawdopodobnie nie miał zdolności żucia. Korony zębów podlegały szybszemu zużyciu niż u innych dinozaurów roślinożernych, a tempo zastępowania zębów było wyższe niż u jakiegokolwiek innego znanego dinozaura. Każdy z zębów ulegał zastąpieniu co 14 dni, choć wcześniej oceniano to tempo na wolniejsze. Dla kontrastu, zauropody o niskim tempie zastępowania zębów i z szerszymi ich koronami uważa się za pasące się w koronach drzew.
Pomimo dużych nozdrzy zewnętrznych i mięsistego pyska nigerzaur dysponował bardzo słabo rozwiniętym obszarem mózgu odpowiadającym za zmysł węchu. Nie mógł więc mieć zaawansowanego powonienia. Stosunek masy mózgu do masy ciała osiągał średnią jak na gada wartość, mniejszą jednak niż u dinozaurów ptasiomiednicznych czy teropodów, nawet nie należących do celurozaurów. Tylko 30% objętości mózgowia stanowiło kresomózgowie, podobnie jak u wielu innych dinozaurów.

### Położenie głowy
Na podstawie mikrotomograficznych skanów elementów czaszki okazu holotypowego zespół Sereno stworzył prototyp czaszki nigerzaura, który mógł poddać badaniom. Wykonano również odlew mózgu i zeskanowano kanały półkoliste ucha wewnętrznego. Okazało się, że układają się one poziomo. W badaniu z 2007 uczeni wykazali, że struktura potylicy i kręgów szyjnych ograniczały ruchy szyi w górę i w dół, jak też rotację czaszki. Na podstawie analizy biomechanicznej zespół doszedł do wniosku, że głowa z pyskiem były notorycznie ustawione pod kątem 67° w dół, leżąc blisko poziomu gruntu. Stanowiło to adaptację do żywienia się tak nisko. Sposób przedstawiania innych zauropodów z głową ułożoną bardziej poziomo nie wydaje się tutaj prawdopodobny.
Badanie z 2009 opublikowane przez Mike’a P. Taylora, Mathew Wedela i Darrena Naisha potwierdziło, że nigerzaur był zdolny żerować ze skierowaną ku dołowi głową i szyją w pozycji zaproponowanej przez publikację o 2 lata starszą. Nie zgodzono się natomiast, by była to zwyczajowa dla tego zwierzęcia pozycja. Badacze odnotowali, że neutralna pozycja głowy i szyi u współczesnych zwierząt niekoniecznie odpowiada nawykowemu położeniu głowy. Argumentowali dalej, że ułożenie kanałów półokrężnych różni się znacznie u współczesnych gatunków zwierząt, co nie pozwala na tej podstawie wyznaczyć w sposób wiarygodny położenia głowy. Pogląd ten wsparło badanie z 2013. Zasugerowano w nim, że metody użyte przez zespół Sereno nie były precyzyjne, a nigerzaur trzymał normalnie głowę tak, jak to czyniły inne zauropody.

## Paleoekologia
Formacja Elrhaz składa się głównie z niskoreliefowych piaskowców fluwialnych, w większości pokrytych piaskiem wydm. Osady są gruboziarniste do średnioziarnistych, prawie nie ma pięter drobnoziarnistych. Nigersaurus żył na terenach należących obecnie do Nigru około 115–105 milionów lat temu, podczas wieków aptu i albu przypadających na środek okresu kredowego. Prawdopodobnie bytował w siedliskach zdominowanych przez śródlądowe równiny zalewowe i strefy nadbrzeżne. Po iguanodoncie i lurduzaurze był najliczniejszym wielkim roślinożercą. Formację tę zamieszkiwały też inne fitofagi, jak uranozaur, waldozaur i nienazwany jeszcze przedstawiciel tytanozaurów. Spośród teropodów wymienia się kryptopsa, suchomima i eokarcharię oraz nienazwanego jeszcze noazauryda. Żyły tam również krokodylomorfy, jak sarkozuch, Anatosuchus, Araripesuchus i Stolokrosuchus. Znaleziono tam także pozostałości pterozaurów, żółwi, ryb, w tym rekina z rodziny Hybodontidae, oraz małży słodkowodnych. Trawy nie wyewoluowały przed kredą późną, wobec czego potencjalnym pokarmem nigerzaura były paprotniki, skrzypowe i okrytonasienne (które zdążyły już powstać w środku okresu kredowego). Nie wydaje się, by dinozaur ten spożywał iglaste, sagowcowe czy roślinność wodną z powodu ich opornej budowy i braku odpowiednich siedlisk.

title: Nigerzaur

wikitext:
{{wyróżnienie|AnM}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Nigerzaur
 |nazwa łacińska         = ''Nigersaurus taqueti''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = Sereno ''et al'', 1999
 |okres istnienia        = {{okres istnienia grupy organizmów 2|111|99}}
 |grafika                = Nigersaurus BW.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[zauropsydy]]
 |podgromada             = [[diapsydy]]
 |nadrząd                = [[dinozaury]]
 |rząd                   = [[dinozaury gadziomiedniczne]]
 |podrząd                = [[zauropodomorfy]]
 |infrarząd              = [[zauropody]]
 |nadrodzina             = [[diplodokokształtne]]
 |rodzina                = [[rebbachizaury]]
 |podrodzina             = [[Nigersaurinae]]
 |rodzaj                 = '''nigerzaur'''
 |gatunek                = '''''Nigersaurus taqueti'''''
 |synonimy               =
 |wikispecies            = Nigersaurus
 |commons                = Category:Nigersaurus
}}
'''Nigerzaur''' (''Nigersaurus'', „jaszczur z [[Niger|Nigru]]”) – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[dinozaury|dinozaura]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[rebbachizaury|rebbachizaurów]], [[zauropody|zauropoda]] żyjącego w środku [[okres (geologia)|okresu]] [[kreda (okres)|kredowego]], około 115–105 milionów lat temu. Odkryto go w [[formacja Elrhaz|formacji Elrhaz]] na obszarze zwanym [[Gadoufaoua]], leżącym w Nigrze. [[Skamieniałości]] tego zwierzęcia zostały opisane po raz pierwszy w 1976, nazwano je jednak dopiero w 1999 po znalezieniu i opisaniu kolejnych, bardziej kompletnych szczątków. Rodzaj obejmuje [[takson monotypowy|pojedynczy gatunek]] '''''N. taqueti'''''. [[binominalne nazewnictwo gatunków|Epitet gatunkowy]] honoruje francuskiego [[paleontologia|paleontologa]] [[Philippe Taquet]]a, który odkrył pierwsze jego skamieniałości.

Nigerzaur mierzył 9 m długości, a więc stosunkowo mało jak na zauropoda. Cechował się też krótką szyją. Ważył około 4 tony, mniej więcej tyle, co współczesny [[słoniowate|słoń]]. [[Szkielet (anatomia)|Szkielet]] wykazuje dużą [[Kości pneumatyczne|pneumatyzację]] kości, wypełnionych workami powietrznymi, kończyny były jednak solidnie zbudowane. Miał [[czaszka|czaszkę]] wysoce wyspecjalizowaną pod kątem pobierania pokarmu, obejmowała liczne otwory i cienkie kości. Szeroki pysk zawierał ponad 500 [[zęby|zębów]], zastępowanych w szybkim tempie: co około 14 dni. [[Szczęka|Szczękę]] i żuchwę mogła pokrywać [[Keratyny|keratynowa]] osłonka. W przeciwieństwie do innych [[czworonogi|czworonogów]] miał szczękę i żuchwę szersze od reszty czaszki, a zęby leżały daleko od przedniej części pyska.

Najbliżsi krewni nigerzaura tworzą [[rodzina (biologia)|podrodzinę]] [[Nigersaurinae]], wchodzącą w skład rodziny rebbachizaurów. Ta z kolei należy do nadrodziny [[diplodokokształtne|diplodokokształtnych]] w grupie zauropodów. Nigerzaur pasł się, prawdopodobnie trzymając głowę blisko podłoża. Obszar [[mózgowie|mózgu]] odpowiedzialny za [[zmysł]] [[węch]]u był bardzo słabo rozwinięty, choć wielkością mózgu nigerzaur nie wyróżniał się wśród dinozaurów. Kwestia, czy trzymał głowę nisko przy ziemi, czy też horyzontalnie, jak inne zauropody, stała się przedmiotem dyskusji. Zamieszkiwał środowiska nadbrzeżne. Dieta prawdopodobnie składała się z niezdrewniałych [[rośliny|roślin]], jak [[paprotniki]], [[skrzypy]] i [[okrytonasienne]]. Jego skamieniałości należą do najczęstszych skamielin [[kręgowce|kręgowców]] w miejscu ich znalezienia. Dzielił [[siedlisko (biologia)|siedlisko]] z innymi dużymi dinozaurami [[fitofag|roślinożernymi]], jak też wielkimi [[teropody|teropodami]] i [[krokodylomorfy|krokodylomorfami]].

== Budowa ==
[[Plik:Nigersaurus mount.jpg|thumb|left|Zmontowany odlew szkieletu z Japonii]]
Jak wszystkie [[zauropody]], nigerzaur był dużym zwierzęciem poruszającym się na czterech kończynach. Miał małą [[głowa|głowę]], grube tylne kończyny i wydatny [[ogon (anatomia)|ogon]]. Wśród przedstawicieli wymienionego [[klad]]u wyróżniał się jednak mniejszymi rozmiarami. Długość ciała wynosiła tylko 9 m. [[Kość udowa]] miała tylko 1 m długości. ''Nigersaurus'' mógł ważyć około 4 tony, mniej więcej tyle, co współczesny [[słoniowate|słoń]]. Cechował się też krótką jak na zauropoda szyją, której szkielet tworzyło 13 [[kręgi szyjne|kręgów szyjnych]]. Prawie wszystkie [[rebbachizaury]] miały względnie krótkie szyje i osiągały do 10 m długości. Jedyny członek tej rodziny, który dorównywał wielkością pokaźniejszym zauropodom, to [[rebbachizaur]]{{r|serenoetal2007}}.

[[Kręgi przedkrzyżowe]] cechowały się znaczną [[Kości pneumatyczne|pneumatyzacją]], posuniętą do tego stopnia, że [[kręgosłup]] zdaje się wydrążoną strukturą podzieloną cienką, położoną pośrodkowo przegrodą. Kości zawierały niewielką ilość [[istota gąbczasta|istoty gąbczastej]], co czyniło [[trzon kręgu|trzony kręgów]] w zasadzie cienkimi płytkami kości wypełnionymi przestrzeniami powietrznymi. [[Łuk kręgu]] mierzył jedynie 2 mm w przekroju płytek. [[Kręgi ogonowe]] wyróżniały się solidnymi trzonami. Kości budujące [[Obręcz kończyny dolnej|obręcz miedniczną]] i [[Obręcz kończyny górnej|obręcz barkową]] były niezwykle cienkie, często grubości kilku milimetrów. Jak inne zauropody, nigerzaur miał dobrze zbudowane kończyny, co kontrastowało z ekstremalnie lekką budową reszty szkieletu. W przeciwieństwie do niej kończyny nie uległy takiej specjalizacji. Przednie łapy nigerzaura osiągały około ⅔ długości tylnych, jak u większości [[diplodokokształtne|diplodokokształtnych]]{{r|serenoetal2007}}.

=== Czaszka ===
[[Plik:August 1, 2012 - Cast Skull of a Nigersaurus taqueti on Display at the Royal Ontario Museum (Cast of MNN GAD512).jpg|thumb|Odlew czaszki z [[Royal Ontario Museum]]]]
[[Plik:Nigersaurus taqueti skull.jpg|thumb|Rekonstrukcja [[czaszka|czaszki]], [[żuchwa|żuchwy]], [[bateria zębowa|baterii zębowych]] i [[mózgowie|mózgu]]. '''A''' – boczny widok czaszki (MNN GAD512). '''B''' – przednio-grzbietowy widok czaszki. '''C''' – widok żuchwy z przodu. '''D''' – szeregi zębów w kości przedszczękowej i zębowej zrekonstruowane w [[tomografia komputerowa|TK]]. '''E''' – rekonstrukcja czaszki w widoku przednio-grzbietowym przecięta w połowie odległości między końcem pyska a okolicą ciemieniową, ze zrekonstruowanym mięśniem przywodzicielem żuchwy z przyczepami na kości kwadratowej i ''os surangularis''. '''F''' – odlew mózgoczaszki widziany od góry z widocznym móżdżkiem i opuszkami węchowymi. '''G''' – porównanie czaszek i odlewów puszki mózgowej zauropodów: ''[[masospondyl|Massospondylus carinatus]]'' (BP 1/4779), ''[[kamarazaur|Camarasaurus lentus]]'' (CM 11338), ''[[diplodok|Diplodocus longus]]'' (CM 11161) i ''Nigersaurus taqueti'' (prototyp). Odlewy i czaszki ustawione są tak, że boczny [[kanał półkolisty]] ustawiony jest w płaszczyźnie poziomej. Na odlewach puszek mózgowych zaznaczono objętość mózgu i zatok opony twardej (niebieski), ujścia nerwów (żółty), struktury ucha wewnętrznego (różowy) i tętnicę szyjną wewnętrzną (czerwony). Kladogram na dole ukazuje relacje filogenetyczne poszczególnych gatunków, widać zaznaczającą się tendencję do zwiększania kąta między szczękami a osią szyi. Skala w F wynosi 2 cm. '''Skróty''': 1–5, okna czaszki 1–5; a, kość kątowa; amm, mięsień przywodziciel żuchwy; antfe, okno przedoczodołowe; ar, kość stawowa; ce, móżdżek; cp, wyrostek dziobiasty żuchwy; d, kość zębowa; d1, 34, zęby w kości zębowej 1, 34; ds, zatoki opony twardej; emf, otwór żuchwowy zewnętrzny; en, nozdrza zewnętrzne; f, kość czołowa; fo, otwór; j, kość policzkowa; m, kość szczękowa; nf, narial fossa; olb, opuszka węchowa; olt, pasmo węchowe; pm, kość przedszczękowa; po, kość zaoczodołowa; popr, paroccipital process.]]
Nigerzaur miał delikatną [[czaszka|czaszkę]]. Na jej bocznej powierzchni występowało 5 parzystych okien (otworów), czyli więcej niż w przypadku innych [[zauropodomorfy|zauropodomorfów]]. Całkowita powierzchnia kości przytwierdzających pysk do tylnej części czaszki miała tylko 1 cm². Te łączące obie części czaszki elementy miały zazwyczaj mniej niż 2 mm grubości. Pomimo tego czaszka znosiła ruchy zębów. Inna unikalna wśród zauropodomorfów cecha to zamknięcie [[okno nadskroniowe|okien nadskroniowych]]. Otwór nosowy był wydłużony{{r|serenoetal2007}}. [[Kość nosowa]] nie jest znana w całości, wydaje się jednak, że przedni brzeg parzystego otworu nosowego leżał bliżej pyska niż u innych diplodokokształtnych. Pysk był też proporcjonalnie krótszy, a rzędy zębów położone w mniejszym stopniu ku przodowi{{r|wilson&sereno2005}}. Żaden inny czworonóg nie miał wszystkich zębów ulokowanych tak daleko z przodu jak nigerzaur{{r|serenoetal2007}}.

Smukłe zęby tego zauropoda miały nieznacznie zakrzywione [[korona zęba|korony]], owalne w przekroju. Zęby żuchwy mogły być 20–30% mniejsze od swych szczękowych odpowiedników, ale poznano niewiele z nich, a ich dojrzałość jest niepewna. Poza tą cechą zęby nie różniły się między sobą{{r|serenoetal1999}}. Poniżej każdego pracującego zęba znajdowała się kolumna 9 zębów czekających, by zastąpić ten aktywny. Na szczękę przypadało 68 kolumn, podczas gdy na żuchwę 60. Określa się je mianem [[bateria zębowa|baterii zębowych]]. Podobne występowały u [[hadrozaury|hadrozaurów]] i [[ceratopsy|ceratopsów]]. U nigerzaura obejmowały w sumie ponad 500 zębów, aktywnych bądź zastępczych{{r|wilson&sereno2005}}. Baterie zębowe wyrzynały się razem, nie jedna po drugiej{{r|serenoetal1999}}. [[szkliwo (anatomia)|Szkliwo]] zębów nigerzaura było wysoce asymetryczne, 10 razy grubsze na zewnętrznych powierzchniach{{r|teeth}}. Przypominało pod tym względem rozwiązanie obecne u zaawansowanych ewolucyjnie [[dinozaury ptasiomiedniczne|ptasiomiednicznych]]{{r|serenoetal1999}}.

''Nigersaurus'' nie wykazywał tych samych modyfikacji szczęki czy żuchwy, co inne dinozaury dysponujące bateriami zębowymi ani też [[ssaki]] prezentujące wyszukane funkcje żucia. [[Żuchwa]] była s-kształtna i dzieliła się na prawie cylindryczną ''transverse ramus'', gałąź żuchwy o przebiegu horyzontalnym, która nosiła zęby, oraz ''back ramus'', [[gałąź żuchwy|gałąź]] tylną o lżejszej budowie, stanowiącą miejsce przyczepu większości [[Mięsień poprzecznie prążkowany|mięśni]]. Kości te również zawierały w sobie kilka otworów, w tym nie występujących u innych zauropodów. Koniec żuchwy i szczęki nosił rowki, co wskazuje na obecność osłonki zbudowanej z [[keratyny]]{{r|serenoetal2007}}. Nigerzaur jest jedynym znanym zwierzęciem, u którego żuchwa i szczęka są szersze od reszty czaszki, a zęby leżą wysunięte po bokach{{r|NPR}}. Czyniło to pysk tego zauropodomorfa szerszym niż u [[hadrozaury|kaczodziobych]]{{r|Wear}}.

== Historia ==
[[Plik:Nigersaurus.png|thumb|left|Wydobywanie okazu w 2000]]
''Nigersaurus'' znany jest z [[formacja Elrhaz|formacji Elrhaz]] należącej do [[grupa Tegama|grupy Tegama]], z obszaru zwanego [[Gadoufaoua]], leżącego w [[Niger|Nigrze]]. Należy do najpospolitszych [[kręgowce|kręgowców]] tej [[formacja (geologia)|formacji]]{{r|serenoetal1999}}. Przypisywane nigerzaurowi szczątki odkryto po raz pierwszy podczas trwającej w latach 1965–1972 ekspedycji w Nigrze, której przewodził francuski [[paleontologia|paleontolog]] [[Philippe Taquet]]. Pierwsza wzmianka pochodzi z publikacji z 1976{{r|wilson&sereno2005|taquet1976}}. Chociaż popularny, dinozaur był bardzo słabo poznany aż do odkrycia nowego materiału podczas ekspedycji pod kierunkiem amerykańskiego paleontologa [[Paul Sereno|Paula Sereno]] w 1997 i 2000. Umiarkowane poznanie tego rodzaju było wynikiem kiepskiego utrwalenia pozostałości, co z kolei było efektem delikatnej i wysoce spneumatyzowanej struktury szkieletu, która przyczyniła się do dezartykulacji kości. Część skamielin czaszki była tak cienka, że prześwitywała przez nie silna wiązka światła. W związku z powyższym nie znaleziono nietkniętych kości czaszki ani zachowanych połączeń stawowych. Okaz znaleziony wówczas stanowi jednak najbardziej kompletne, jak dotąd, znane pozostałości rebbachizauryda{{r|serenoetal2007|wilson&sereno2005}}.
[[Plik:Nigersaurus taqueti skeleton.png|thumb|Znane elementy szkieletu nigerzaura i dla porównania wielkości sylwetka człowieka]]
''Nigersaurus'' został nazwany i opisany bardziej szczegółowo przez Sereno i współpracowników w 1999, na podstawie pozostałości nowo znalezionych osobników. W tym samym artykule nazwano także innego zauropoda z Nigru, ''[[Jobaria]]''. Nazwa rodzajowa ''Nigersaurus'' oznacza „jaszczura z [[Niger|Nigru]]” i odnosi się do kraju, w którym odkryto szczątki zwierzęcia. Z kolei epitet gatunkowy ''taqueti'' honoruje Taqueta, który jako pierwszy zorganizował wielkoskalową ekspedycję paleontologiczną do Nigru{{r|serenoetal1999}}. [[Holotyp]] stanowi okaz MNN GAD512. Składa się on z fragmentarycznej czaszki i szyi. Do tego samego znaleziska przypisano również materiał pochodzący z kończyn, w tym [[łopatka|łopatkę]] znalezioną w pobliżu. Skamieniałości te znajdują się w [[Muzeum Narodowe Nigru|Muzeum Narodowym Nigru]]{{r|wilson&sereno2005}}.

Sereno i [[Jeffrey Wilson]] dokonali pierwszego szczegółowego opisu czaszki i [[adaptacja (biologia)|adaptacji]] pokarmowych w 2005{{r|wilson&sereno2005}}. W 2007 opublikowano bardziej szczegółowy opis szkieletu, bazując na okazie odkrytym 10 lat wcześniej. Skamieniałości, razem ze zrekonstruowanym i zmontowanym szkieletem oraz plastycznym modelem głowy i szyi, były następnie prezentowane przez [[National Geographic Society]] w Waszyngtonie{{r|UM}}. Prasa przedstawiała nigerzaura jako [[mezozoik|mezozoiczną]] [[krowa|krowę]], a Sereno podkreślił, że był to najniezwyklejszy dinozaur, jakiego kiedykolwiek widział. Porównywał jego wygląd fizyczny do [[Darth Vader|Dartha Vadera]] bądź odkurzacza, a uzębienie do [[przenośnik taśmowy|przenośnika taśmowego]] czy zaostrzonych klawiszy pianina{{r|NPR}}.

Zęby przypominające te należące do nigerzaura znaleziono na [[Wight|Wyspie Wight]] oraz w [[Brazylia|Brazylii]]. Nie wiadomo jednak, czy pochodzą od krewnych nigerzaura, czy też od [[tytanozaury|tytanozaurów]], których szczątki znaleziono w sąsiedztwie. Żuchwa przypisana tytanozaurowi [[antarktozaur]]owi przypomina spotykaną u nigerzaura, musiała jednak wyewoluować [[konwergencja (biologia)|konwergentnie]]{{r|wilson&sereno2005}}.

== Klasyfikacja ==
Szczątki nigerzaura opisano po raz pierwszy w 1976 jako należące do [[dikreozaury]]da. Jednak w 1999 zespół kierowany przez Paula Sereno reklasyfikował je, uznając za [[diplodokokształtne]]go z rodziny [[rebbachizaury|rebbachizaurów]]{{r|serenoetal1999}}. Rebbachisauridae stanowią wśród nadrodziny diplodokokształtnych rodzinę [[klad bazalny|bazalną]]. Prócz nich nadrodzina diplodokokształtnych obejmuje jeszcze długoszyje [[diplodoki]] i krótkoszyje dikreozaury. W 2011 John A. Whitlock stworzył podrodzinę [[Nigersaurinae]], obejmując nią nigerzaura i najbliżej spokrewnione z nim [[rodzaj (biologia)|rodzaje]]{{r|Nigersaurinae}}. Poniższy [[kladogram]] podaje wyniki analizy Federico Fantiego i współpracowników z 2013, które potwierdziły pogląd, zgodnie z którym nigerzaur był bazalnym rebbachizaurydem wśród Nigersaurinae{{r|Tataouinea}}.
[[Plik:Nigersaurus model aus.jpg|thumb|Model głowy z [[Australian Museum]] w [[Sydney]]]]
[[Plik:Nigersaurus taqueti skeletal.png|thumb|Rekonstrukcja całego szkieletu (na dole) na podstawie znanych części (na górze po prawej)]]
{{Klad
 | style = font-size:90%;line-height:90%
 | 1 = Rebbachisauridae
 | 1.1 = ''[[Amazonzaur|Amazonsaurus]]''
 | 1.2.1 = ''[[Histriazaur|Histriasaurus]]''
 | 1.2.2 = ''[[Zapalazaur|Zapalasaurus]]''
 | 1.2.3.1 = ''[[Comahuesaurus]]''
 | 1.2.3.2.1 = [[Limaysaurinae]]
 | 1.2.3.2.1.1 = ''[[Rajozozaur|Rayososaurus]]''
 | 1.2.3.2.1.2 = ''[[Rebbachizaur|Rebbachisaurus]]''
 | 1.2.3.2.1.3.1 = ''[[Katartezaura|Cathartesaura]]''
 | 1.2.3.2.1.3.2 = ''[[Limajzaur|Limaysaurus]]''
 | 1.2.3.2.2 = [[Nigersaurinae]]
 | 1.2.3.2.2.1 = '''''Nigersaurus'''''
 | 1.2.3.2.2.2.1 = ''[[Demandasaurus]]''
 | 1.2.3.2.2.2.2 = ''[[Tataouinea]]''
}}
W 2003 opisano pochodzący z [[Hiszpania|Hiszpanii]] blisko spokrewniony z nigerzaurem rodzaj ''[[Demandasaurus]]''. Razem z innymi grupami organizmów rozpowszechnionymi w [[kreda (okres)|kredzie]] w [[Afryka|Afryce]] i w [[Europa|Europie]] wskazuje to na [[platforma węglanowa|platformę węglanową]] łączącą te lądy poprzez [[Tetyda (ocean)|ocean Tetydy]]{{r|serenoetal2007}}. Pogląd ten został wsparty w 2013 opisem nigerzauryna ''[[Tataouinea]]'' z [[Tunezja|Tunezji]], bliżej spokrewnionego z formą europejską niż z nigerzaurem, pomimo swego afrykańskiego, a więc [[Gondwana|gondwańskiego]] pochodzenia{{r|Tataouinea}}. Odkrycie tych bazalnych diplodokokształtnych może wskazywać na to, że krótkie szyje i niewielkie rozmiary ciała były pierwotnymi cechami tej grupy{{r|serenoetal2007}}. Pneumatyzacja szkieletu rebbachizaurydów postępowała w trakcie ewolucji, osiągając wręcz kulminację wśród Nigersaurinae{{r|Tataouinea}}.

== Paleobiologia ==
[[Plik:Nigersaurus teeth.png|thumb|left|Korona, wzór uszkodzeń i mikrostruktura zęba]]
Sereno i współpracownicy zasugerowali, że nigerzaur pasł się nieselektywnie na poziomie gruntu niską roślinnością. Szerokość pyska i boczne położenie rzędów zębów pokazuje, że zauropod ten mógł gromadzić wiele jedzenia i rozdrabniać je nisko nad ziemią, do 1 metra nad nią{{r|serenoetal2007|wilson&sereno2005}}. Pogląd ten wsparło dalej rozmieszczenie oznak [[atrycja|atrycji]] na powierzchni wargowej (czyli zewnętrznej) zębów górnych, podobnie jak u [[dikreozaur]]a i [[diplodok]]a. Dowodzi to, że zwierzę doświadczało zużycia poprzez tarcie ząb o jedzenie bądź ząb o podłoże, gdy pożywiało się. ''Nigersaurus'' nosił także ślady zużycia przez tarcie zęba o ząb pod niskim kątem. Znajdowały się one na wewnętrznej stronie koron szczęki. Sugeruje to, że ruchy żuchwy były ograniczone do precyzyjnych ruchów w dół i w górę. Zużyte zęby żuchwy nie zostały jeszcze odkryte, ale badacze spodziewają się, że pokażą odwrotną [[atrycja|atrycję]] na skutek tarcia zęba o ząb. Zdolność do podniesienia głowy znacznie powyżej poziomu gruntu nie oznacza koniecznie, że zwierzę pasło się na tej wysokości. Krótka szyja nigerzaura ograniczała zasięg wysokości, na których mógł się żywić w porównaniu z innymi diplodokokształtnymi{{r|serenoetal2007}}.
[[Plik:Nigersaurus teeth.JPG|thumb|Dojrzały i niedojrzały ząb z [[Museo di Storia Naturale di Venezia]]]]

Wydaje się, że mięsień przywodzący żuchwę przyczepiał się do [[kość kwadratowa|kości kwadratowej]], zamiast do [[otwór podskroniowy|otworu podskroniowego]]. Zarówno ten, jak i inne mięśnie odpowiedzialne za żucie cechowały się słabą budową. Szacuje się, że ugryzienie nigerzaura należało do najsłabszych wśród zauropodów{{r|serenoetal2007}}. W dodatku niewielkie, prawie równoległe rysy i dziurki na zębach, spowodowane piaskiem, którego nie spożywał by tyle dinozaur pasący się wysokimi roślinami, wskazują, że opisywany zauropsyd spożywał względnie miękkie [[Roślina zielna|rośliny zielne]], takie jak [[paprotniki]] niskopienne{{r|Wear}}. Z powodu bocznego położenia zębów prawdopodobnie nie miał zdolności żucia{{r|wilson&sereno2005}}. Korony zębów podlegały szybszemu zużyciu niż u innych dinozaurów roślinożernych{{r|serenoetal2007}}, a tempo zastępowania zębów było wyższe niż u jakiegokolwiek innego znanego dinozaura. Każdy z zębów ulegał zastąpieniu co 14 dni, choć wcześniej oceniano to tempo na wolniejsze. Dla kontrastu, zauropody o niskim tempie zastępowania zębów i z szerszymi ich koronami uważa się za pasące się w koronach drzew{{r|teeth}}.

Pomimo dużych nozdrzy zewnętrznych i mięsistego pyska nigerzaur dysponował bardzo słabo rozwiniętym obszarem mózgu odpowiadającym za [[zmysł]] [[węch]]u. Nie mógł więc mieć zaawansowanego powonienia. Stosunek masy mózgu do masy ciała osiągał średnią jak na gada wartość, mniejszą jednak niż u [[dinozaury ptasiomiedniczne|dinozaurów ptasiomiednicznych]] czy [[teropody|teropodów]], nawet nie należących do [[celurozaury|celurozaurów]]. Tylko 30% objętości mózgowia stanowiło [[kresomózgowie]], podobnie jak u wielu innych dinozaurów{{r|serenoetal2007}}.

=== Położenie głowy ===
Na podstawie [[mikrotomografia|mikrotomograficznych]] skanów elementów [[czaszka|czaszki]] okazu [[holotyp]]owego zespół Sereno stworzył [[prototyp]] czaszki nigerzaura, który mógł poddać badaniom. Wykonano również odlew [[mózgowie|mózgu]] i zeskanowano [[kanały półkoliste]] [[ucho wewnętrzne|ucha wewnętrznego]]. Okazało się, że układają się one poziomo. W badaniu z 2007 uczeni wykazali, że struktura [[Kość potyliczna|potylicy]] i [[kręgi szyjne|kręgów szyjnych]] ograniczały ruchy szyi w górę i w dół, jak też rotację czaszki. Na podstawie analizy biomechanicznej zespół doszedł do wniosku, że głowa z pyskiem były notorycznie ustawione pod kątem 67° w dół, leżąc blisko poziomu gruntu. Stanowiło to [[adaptacja (biologia)|adaptację]] do żywienia się tak nisko. Sposób przedstawiania innych zauropodów z głową ułożoną bardziej poziomo nie wydaje się tutaj prawdopodobny{{r|serenoetal2007}}.

Badanie z 2009 opublikowane przez [[Mike P. Taylor|Mike’a P. Taylora]], Mathew Wedela i [[Darren Naish|Darrena Naisha]] potwierdziło, że nigerzaur był zdolny żerować ze skierowaną ku dołowi głową i szyją w pozycji zaproponowanej przez publikację o 2 lata starszą. Nie zgodzono się natomiast, by była to zwyczajowa dla tego zwierzęcia pozycja. Badacze odnotowali, że neutralna pozycja głowy i szyi u współczesnych zwierząt niekoniecznie odpowiada nawykowemu położeniu głowy. Argumentowali dalej, że ułożenie kanałów półokrężnych różni się znacznie u współczesnych gatunków zwierząt, co nie pozwala na tej podstawie wyznaczyć w sposób wiarygodny położenia głowy{{r|neck posture}}. Pogląd ten wsparło badanie z 2013. Zasugerowano w nim, że metody użyte przez zespół Sereno nie były precyzyjne, a nigerzaur trzymał normalnie głowę tak, jak to czyniły inne zauropody{{r|Inner ear}}.

== Paleoekologia ==
[[Formacja Elrhaz]] składa się głównie z niskoreliefowych [[piaskowiec|piaskowców]] [[procesy fluwialne|fluwialnych]], w większości pokrytych piaskiem wydm{{r|ecology}}. [[Osady]] są gruboziarniste do średnioziarnistych, prawie nie ma pięter drobnoziarnistych{{r|serenoetal2007}}. ''Nigersaurus'' żył na terenach należących obecnie do [[Niger|Nigru]] około 115–105 milionów lat temu, podczas wieków [[Apt (geologia)|aptu]] i [[Alb (geologia)|albu]] przypadających na środek [[okres (geologia)|okresu]] [[kreda (okres)|kredowego]]{{r|serenoetal1999}}. Prawdopodobnie bytował w [[siedlisko (biologia)|siedliskach]] zdominowanych przez śródlądowe [[Terasa zalewowa|równiny zalewowe]] i strefy nadbrzeżne{{r|serenoetal2007}}. Po [[iguanodony|iguanodoncie]] i [[lurduzaur]]ze był najliczniejszym wielkim roślinożercą{{r|serenoetal2007}}. Formację tę zamieszkiwały też inne fitofagi, jak [[uranozaur]], [[waldozaur]] i nienazwany jeszcze przedstawiciel [[tytanozaury|tytanozaurów]]. Spośród [[teropody|teropodów]] wymienia się [[kryptops]]a, [[suchomim]]a i [[eokarcharia|eokarcharię]] oraz nienazwanego jeszcze [[noazaury]]da. Żyły tam również [[krokodylomorfy]], jak [[sarkozuch]], ''[[Anatosuchus]]'', ''[[Araripesuchus]]'' i ''[[Stolokrosuchus]]''. Znaleziono tam także pozostałości [[pterozaury|pterozaurów]], [[żółwie|żółwi]], [[ryby|ryb]], w tym [[rekiny|rekina]] z rodziny [[Hybodontidae]], oraz [[małże|małży]] słodkowodnych{{r|ecology}}. [[Wiechlinowate|Trawy]] nie wyewoluowały przed [[kreda późna|kredą późną]], wobec czego potencjalnym pokarmem nigerzaura były [[paprotniki]], [[skrzypowe]] i [[okrytonasienne]] (które zdążyły już powstać w środku okresu kredowego). Nie wydaje się, by dinozaur ten spożywał [[iglaste]], [[sagowcowe]] czy roślinność wodną z powodu ich opornej budowy i braku odpowiednich siedlisk{{r|serenoetal2007}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ecology">{{cytuj pismo | nazwisko = Sereno | imię = P. C. | nazwisko2 = Brusatte | imię2 = S. L. | tytuł = Basal abelisaurid and carcharodontosaurid theropods from the Lower Cretaceous Elrhaz Formation of Niger | czasopismo = Acta Palaeontologica Polonica | wolumin = 53 | wydanie = 1 | strony = 15–46 | rok = 2008 | doi = 10.4202/app.2008.0102 | język = en}}</ref>
<ref name="Inner ear">{{cytuj pismo | nazwisko = Marugán-Lobón | imię = J. S. | nazwisko2 = Chiappe | imię2 = L. M. | nazwisko3 = Farke | imię3 = A.A. | tytuł = The variability of inner ear orientation in saurischian dinosaurs: Testing the use of semicircular canals as a reference system for comparative anatomy | czasopismo = PeerJ | wolumin = 1 | strony = e124 | rok = 2013 | doi = 10.7717/peerj.124 | pmid = 23940837 | język = en}}</ref>
<ref name="neck posture">{{cytuj pismo | nazwisko = Taylor | imię = M. P. | nazwisko2 = Wedel | imię2 = M. J. | nazwisko3 = Naish | imię3 = D. | tytuł = Head and neck posture in sauropod dinosaurs inferred from extant animals | czasopismo = Acta Palaeontologica Polonica | wolumin = 54 | wydanie = 2 | strony = 213–220 | rok = 2009 | doi = 10.4202/app.2009.0007 | język = en}}</ref>
<ref name="Nigersaurinae">{{cytuj pismo | nazwisko = Whitlock | imię = J. A. | tytuł = A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda) | czasopismo = Zoological Journal of the Linnean Society | wolumin = 161 | wydanie = 4 | strony = 872–915 | rok = 2011 | doi = 10.1111/j.1096-3642.2010.00665.x | język = en}}</ref>
<ref name="NPR">{{cytuj stronę | url = http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=16334081 | tytuł = 'Mesozoic Cow' Rises from the Sahara Desert | data dostępu = 2007-11-16 | autor = Joyce, C. | data = 2013-11-25 | opublikowany = NPR | język = en}}</ref>
<ref name="serenoetal1999">{{cytuj pismo | nazwisko = Sereno | imię = P. C. | nazwisko2 = Beck | imię2 = A. L. | nazwisko3 = Dutheil | imię3 = D. B. | nazwisko4 = Larsson | imię4 = H. C. | nazwisko5 = Lyon | imię5 = G. H. | tytuł = Cretaceous sauropods from the Sahara and the uneven rate of skeletal evolution among dinosaurs | czasopismo = Science | wolumin = 286 | wydanie = 5443 | strony = 1342–1347 | rok = 1999 | doi = 10.1126/science.286.5443.1342 | pmid = 10558986 | język = en}}</ref>
<ref name="serenoetal2007">{{cytuj pismo | nazwisko = Sereno | imię = P. C. | nazwisko2 = Wilson | imię2 = J. A. | nazwisko3 = Witmer | imię3 = L. M. | nazwisko4 = Whitlock | imię4 = J. A. | nazwisko5 = Maga | imię5 = A. | tytuł = Structural extremes in a Cretaceous dinosaur | czasopismo = PLoS ONE | wolumin = 2 | wydanie = 11 | strony = e1230 | rok = 2007 | doi = 10.1371/journal.pone.0001230 | pmid = 18030355 | język = en}}</ref>
<ref name="taquet1976">{{cytuj pismo | nazwisko = Taquet | imię = P. | tytuł = Géologie et paléontologie du gisement de Gadoufaoua. (Aptien du Niger) | url = http://www.paleoglot.org/files/Taquet_76.pdf | czasopismo = Cahiers de paléontologie | rok = 1976 | miejsce = Paris | język = fr}}</ref>
<ref name="Tataouinea">{{cytuj pismo | nazwisko = Fanti | imię = F. | nazwisko2 = Cau | imię2 = A. | nazwisko3 = Hassine | imię3 = M. | nazwisko4 = Contessi | imię4 = M. | tytuł = A new sauropod dinosaur from the Early Cretaceous of Tunisia with extreme avian-like pneumatization | czasopismo = Nature Communications | wolumin = 4 | rok = 2013 | doi = 10.1038/ncomms3080 | język = en}}</ref>
<ref name="teeth">{{cytuj pismo | nazwisko = D’Emic | imię = M. D. | nazwisko2 = Whitlock | imię2 = J. A. | nazwisko3 = Smith | imię3 = K. M. | nazwisko4 = Fisher | imię4 = D. C. | nazwisko5 = Wilson | imię5 = J. A. | tytuł = Evolution of high tooth replacement rates in sauropod dinosaurs | czasopismo = PLoS ONE | wolumin = 8 | wydanie = 7 | strony = e69235 | rok = 2013 | doi = 10.1371/journal.pone.0069235 | pmid = 23874921 | język = en}}</ref>
<ref name="UM">{{cytuj stronę | url = //web.archive.org/web/20131012050244/http://www.ur.umich.edu/0708/Nov19_07/06.shtml | tytuł = U-M researchers study toothy, ground-feeding dinosaur | data dostępu = 2013-12-19 | autor = Ross-Flanigan, N. | rok = 2007 | opublikowany = University of Michigan | język = en}}</ref>
<ref name="Wear">{{cytuj pismo | nazwisko = Whitlock | imię = J. A. | tytuł = Inferences of diplodocoid (Sauropoda: Dinosauria) feeding behavior from snout shape and microwear snalyses | czasopismo = PLoS ONE | wolumin = 6 | wydanie = 4 | strony = e18304 | rok = 2011 | doi = 10.1371/journal.pone.0018304 | pmid = 21494685 | język = en}}</ref>
<ref name="wilson&sereno2005">{{cytuj książkę | autor = Wilson, J. A.; Sereno, P. C. | tytuł = The Sauropods: Evolution and Paleobiology | url = http://www-personal.umich.edu/~wilsonja/JAW/Publications_files/Sereno&Wilson2005.pdf | wydawca = University of California Press | rok = 2005 | strony = 157–177 | isbn = 0-520-24623-3 | język = en}}</ref>
}}

{{Zauropody}}
{{Dinozaury}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Rebbachizaury]]
[[Kategoria:Dinozaury Afryki]]
[[Kategoria:Dinozaury kredy]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1999 roku]]

title: Nigerzaur

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: zauropsydy

Podgromada: diapsydy

Nadrząd: dinozaury

Rząd: dinozaury gadziomiedniczne

Podrząd: zauropodomorfy

Infrarząd: zauropody

Nadrodzina: diplodokokształtne

Rodzina: rebbachizaury

Podrodzina: Nigersaurinae

Rodzaj: nigerzaur

Gatunek: Nigersaurus taqueti


text:
# Dorwin Logan
Dorwin Clint Logan (ur. 19 września 1997) – belizeński piłkarz występujący na pozycji pomocnika, reprezentant kraju.

## Kariera klubowa
Logan uczęszczał do szkoły średniej Delille Academy w Dangridze, występując w tamtejszej drużynie piłkarskiej. Następnie występował w regionalnych turniejach w barwach zespołów Pomona Warriors i Pomona Impact.

## Kariera reprezentacyjna
W lipcu 2014 Logan w barwach reprezentacji Belize U-20 prowadzonej przez Edmunda Pandy’ego Sr. wziął udział w turnieju kwalifikacyjnym do Mistrzostw CONCACAF U-20. Jego drużyna z kompletem sześciu porażek zajęła wówczas ostatnie miejsce w tabeli i nie zakwalifikowała się na kontynentalny czempionat. W grudniu 2017 został powołany przez Ryszarda Orłowskiego na Igrzyska Ameryki Środkowej w Managui. Wraz ze swoim zespołem odpadł z męskiego turnieju piłkarskiego w fazie grupowej.
W sierpniu 2015 Logan znalazł się w ogłoszonym przez Edmunda Pandy’ego Sr. składzie reprezentacji Belize U-23 na środkowoamerykańskie preeliminacje do Igrzysk Olimpijskich w Rio de Janeiro. Belizeńczycy przegrali obydwa spotkania i odpadli z dalszej rywalizacji.
Do seniorskiej reprezentacji Belize Logan został powołany na konsultacje już w listopadzie 2014. Zadebiutował w niej jednak dopiero za kadencji selekcjonera Palmiro Salasa, 3 czerwca 2018 w zremisowanym 0:0 meczu towarzyskim z Barbadosem.

wikiname: plwiki

title: Dorwin Logan

in_language: pl

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Dorwin Logan
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Dorwin Clint Logan
 |data urodzenia          = 19 września 1997
 |miejsce urodzenia       =
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  =
 |pozycja                 = [[Pomocnik (piłka nożna)|pomocnik]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2017 ! [[Wagiya FC|Wagiya]]
 |data seniorzy           = 1 sierpnia 2020
 |kariera reprezentacyjna =
! 2014–2017 ! {{reprezentacja|BLZ|rodzaj=U-20|pn}} ! ! 0
! 2015 ! {{reprezentacja|BLZ|rodzaj=U-23|pn}} ! ! 0
! 2018– ! {{reprezentacja|BLZ|pn}} ! 1 ! 0
 |data reprezentacja      = 1 sierpnia 2020
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Dorwin Clint Logan''' (ur. 19 września 1997) – [[belize]]ński piłkarz występujący na pozycji [[Pomocnik (piłka nożna)|pomocnika]], [[Reprezentacja Belize w piłce nożnej mężczyzn|reprezentant kraju]].

== Kariera klubowa ==
Logan uczęszczał do szkoły średniej Delille Academy w [[Dangriga|Dangridze]], występując w tamtejszej drużynie piłkarskiej<ref name="ref1">{{Cytuj stronę |url = https://amandala.com.bz/news/dangriga-sports-stats-5/ |tytuł = Dangriga sports stats |praca = Amandala |opublikowany = amandala.com.bz |data = 17 stycznia 2014 |język = en |data dostępu = 2020-10-25}}</ref>. Następnie występował w regionalnych turniejach w barwach zespołów Pomona Warriors<ref name="ref2">{{Cytuj stronę |url = https://amandala.com.bz/news/stann-creek-fa-division-cup-2018-week-2-results/ |tytuł = Stann Creek FA First Division Cup 2018 Week 2 results |praca = Amandala |opublikowany = amandala.com.bz |data = 10 października 2018 |język = en |data dostępu = 2020-10-25}}</ref> i Pomona Impact<ref name="ref3">{{Cytuj stronę |url = https://amandala.com.bz/news/national-amateur-inter-district-week-4-results-match-wednesday/ |tytuł = National Amateur Inter-District Week 4 results; back match on Wednesday |praca = Amandala |opublikowany = amandala.com.bz |data = 5 czerwca 2019 |język = en |data dostępu = 2020-10-25}}</ref>.

== Kariera reprezentacyjna ==
W lipcu 2014 Logan w barwach [[Reprezentacja Belize U-20 w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Belize U-20]] prowadzonej przez [[Edmund Pandy Sr.|Edmunda Pandy’ego Sr.]] wziął udział w turnieju kwalifikacyjnym do [[Mistrzostwa Ameryki Północnej U-20 w Piłce Nożnej 2015|Mistrzostw CONCACAF U-20]]<ref name="ref5">{{Cytuj stronę |url = https://www.sanpedrosun.com/community-and-society/2014/07/15/team-belize-heads-uncaf-qualifiers-2015-concacaf-u-20-championship/ |tytuł = Team Belize heads to UNCAF qualifiers for 2015 CONCACAF U-20 Championship |praca = The San Pedro Sun |opublikowany = sanpedrosun.com |data = 15 lipca 2014 |język = en |data dostępu = 2020-10-25}}</ref>. Jego drużyna z kompletem sześciu porażek zajęła wówczas ostatnie miejsce w tabeli i nie zakwalifikowała się na kontynentalny czempionat. W grudniu 2017 został powołany przez [[Ryszard Orłowski (piłkarz)|Ryszarda Orłowskiego]] na [[Piłka nożna na Igrzyskach Ameryki Środkowej 2017 – turniej mężczyzn|Igrzyska Ameryki Środkowej w Managui]]. Wraz ze swoim zespołem odpadł z męskiego turnieju piłkarskiego w fazie grupowej.

W sierpniu 2015 Logan znalazł się w ogłoszonym przez [[Edmund Pandy Sr.|Edmunda Pandy’ego Sr.]] składzie [[Reprezentacja Belize U-23 w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Belize U-23]] na środkowoamerykańskie preeliminacje do [[Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2016 – turniej mężczyzn|Igrzysk Olimpijskich w Rio de Janeiro]]<ref name="ref6">{{Cytuj stronę |url = https://amandala.com.bz/news/national-u-23-team-uncaf-pre-olympic-tournament-guatemala/ |tytuł = National U-23 team for UNCAF Pre-Olympic Tournament in Guatemala |praca = Amandala |opublikowany = amandala.com.bz |data = 11 sierpnia 2015 |język = en |data dostępu = 2020-10-25}}</ref>. Belizeńczycy przegrali obydwa spotkania i odpadli z dalszej rywalizacji.

Do seniorskiej [[Reprezentacja Belize w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Belize]] Logan został powołany na konsultacje już w listopadzie 2014<ref name="ref7">{{Cytuj stronę |url = https://amandala.com.bz/news/ffb-announces-training-sessions-national-a-team/ |tytuł = FFB announces training sessions for National “A” Team |praca = Amandala |opublikowany = amandala.com.bz |data = 7 listopada 2014 |język = en |data dostępu = 2020-10-25}}</ref>. Zadebiutował w niej jednak dopiero za kadencji selekcjonera [[Palmiro Salas]]a, 3 czerwca 2018 w zremisowanym 0:0 meczu towarzyskim z [[Reprezentacja Barbadosu w piłce nożnej mężczyzn|Barbadosem]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{NFT|p|71334}}
* {{transfermarkt|p|id=588949|nazwa=Clint Logan|data dostępu=2020-11-27}}
* {{soccerway|p|id=553827|nazwa=C. Logan|data dostępu=2021-01-02}}

{{SORTUJ:Logan, Dorwin}}
[[Kategoria:Reprezentanci Belize w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Wagiya FC]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1997]]

title: · Dorwin Logan

Pełne imię i nazwisko: Dorwin Clint Logan

Data urodzenia: 19 września 1997

Pozycja: pomocnik

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Wagiya

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Belize U-20 · (0)

Belize U-23 · (0)

Belize · 1 · (0)


text:
# Roman Maciejewski
Roman Maciejewski (ur. 28 lutego 1910 w Berlinie, zm. 30 kwietnia 1998 w Göteborgu) – polski kompozytor.

## Życiorys
Kształcił się w konserwatorium Juliusa Sterna w Berlinie, u Stanisława Wiechowicza i Kazimierza Sikorskiego w konserwatorium poznańskim, następnie kontynuował studia u Kazimierza Sikorskiego w konserwatorium warszawskim. W młodości wysoko ceniony przez Karola Szymanowskiego, otrzymał stypendium na studia u Nadii Boulanger w Paryżu, dokąd wyjechał w 1934 roku. W Paryżu zawarł znajomości z twórcami takimi, jak Darius Milhaud, Igor Strawinski, Francis Poulenc, Arthur Honegger, zaprzyjaźnił się także z Arturem Rubinsteinem, który zaprosił Maciejewskiego do Kalifornii w roku 1951. Od czasu wyjazdu na paryskie stypendium przebywał za granicą: we Francji do 1938 roku, w Wielkiej Brytanii 1938–1939, w Szwecji 1939–1951, w Stanach Zjednoczonych 1951–1977 i ponownie w Szwecji 1977–1998.
Początkowo tworzył w nawiązaniu do późnego stylu Karola Szymanowskiego (m.in. mazurki na fortepian, Pieśni kurpiowskie na chór). Tragedia II wojny światowej (w latach wojny co tydzień grał Chopina w szwedzkim radiu z intencją pokrzepiania rodaków w Polsce), a także silne przeżycia osobiste podczas pierwszego pobytu w Szwecji spowodowały głęboką zmianę osobowości kompozytora, co miało niebagatelny wpływ na jego twórczość. Od tej pory całe życie poświęcił idei stworzenia swego opus magnum – wielkiej mszy żałobnej dedykowanej ofiarom wojen i zbrodni wszech czasów. W ten właśnie sposób w latach 1945–1959 powstała Missa pro defunctis. Requiem, którego partytura ważyła 25 kg. Premiera dzieła miała miejsce w 1960 w Warszawie na IV edycji festiwalu Warszawska Jesień. Utwór spotkał się w kraju z chłodnym przyjęciem, gdyż swoją estetyką muzyczną rozmijał się z ówczesnymi awangardowymi trendami, a jego przesłanie zostało zignorowane, przychylniej zareagowali na niego Amerykanie – w roku 1975 odbyło się jego triumfalne wykonanie w sali Los Angeles Music Center; odkryty na nowo w latach 90. XX w. zyskał uznanie i należne mu miejsce pośród największych dzieł oratoryjno-kantatowych w muzyce polskiej.

## Upamiętnienia
- Od 2006 roku jego imieniem jest nazwana ulica w Warszawie na Tarchominie. W maju 2020 roku została tam zamontowana tablica pamiątkowa w ramach Miejskiego Systemu Informacji w Warszawie.
- W Poznaniu jednemu z parków patronuje Roman Maciejewski. Znajduje się tam również jego popiersie. Park usytuowany jest u zbiegu Alei Niepodległości i ulicy Towarowej, w bliskim sąsiedztwie poznańskiej Akademii Muzycznej[2].
- Roman Maciejewski. Kompozytor pokolenia zgubionego, Poznań: PTPN, 2008. Brak numerów stron w książce
- praca zbiorowa, Roman Maciejewski. Twórca charyzmatyczny, Poznań: Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego, 2010 [dostęp 2019-02-08] [zarchiwizowane z adresu 2022-08-11]. Brak numerów stron w książce
- W maju 2012 powstał film dokumentalny Bracia w reżyserii Moniki Adamczewskiej o trzech braciach Maciejewskich: Romanie, Zygmuncie i Wojciechu[3].
- 25 kwietnia 2013 ukazała się w serii Biografie Sławnych Ludzi powieść Marka Sołtysika pt. Roman Maciejewski. Dwa życia jednego artysty (256 s.), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 2013 ISBN 978-83-06-03347-2.
- 6 czerwca 2014 w Lesznie odsłonięto ławeczkę Romana Maciejewskiego[4].
- W 1993 roku powstał film dokumentalny Outsider, czyli portret Romana Maciejewskiego, kompozytora osobnego w reżyserii Stefana Szlachtycza[5].
- Roman Maciejewski jest patronem Państwowej Szkoły Muzycznej I i II st. w Lesznie[6].
- Kompozytor jest patronem Leszczyńskiego Towarzystwa Muzycznego, które organizuje m.in. Leszczyński Festiwal Muzyczny im. Romana Maciejewskiego[7].

## Ważniejsze utwory
- ok. 60 mazurków na fortepian
- Pieśni kurpiowskie na chór a cappella (1929)
- Pieśni Bilitis d.sł. Pierre Louÿsa w przekł. Leopolda Staffa, na sopran i ork. (1932)
- Koncert na 2 fortepiany (1936)
- Kołysanka i Allegro concertante na fortepian i orkiestrę (1944)
- Missa pro defunctis. Requiem na 4 głosy solowe, chór i orkiestrę (1945-59)
- Nokturn na flet, czelestę i gitarę (1952)
- Missa brevis na chór i organy (1964)
- Msza Zmartwychwstania na chór i organy (1966)
- ponadto utwory kameralne, fortepianowe i in.
- muzyka teatralna do sztuk w reżyserii Ingmara Bergmana

title: Roman Maciejewski

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Roman Maciejewski
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Roman Maciejewski (cropped).jpg
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       =
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = 28 lutego 1910
 |miejsce urodzenia     = [[Berlin]]
 |pochodzenie           = [[Polska|polskie]]
 |data śmierci          = 30 kwietnia 1998
 |miejsce śmierci       = [[Göteborg]]
 |instrument            = [[fortepian]]
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[muzyka poważna]], [[muzyka współczesna]]
 |zawód                 = [[kompozytor]], [[fortepian|pianista]]
 |aktywność             =
 |wydawnictwo           =
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                =
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               = Category:Roman Maciejewski
 |www                   =
}}
'''Roman Maciejewski''' (ur. [[28 lutego]] [[1910]] w [[Berlin]]ie, zm. [[30 kwietnia]] [[1998]] w [[Göteborg]]u) – polski kompozytor.

== Życiorys ==
Kształcił się w konserwatorium Juliusa Sterna w [[Berlin]]ie, u [[Stanisław Wiechowicz|Stanisława Wiechowicza]] i [[Kazimierz Sikorski (kompozytor)|Kazimierza Sikorskiego]] w konserwatorium poznańskim, następnie kontynuował studia u [[Kazimierz Sikorski (kompozytor)|Kazimierza Sikorskiego]] w konserwatorium warszawskim. W młodości wysoko ceniony przez [[Karol Szymanowski|Karola Szymanowskiego]], otrzymał stypendium na studia u [[Nadia Boulanger|Nadii Boulanger]] w [[Paryż]]u, dokąd wyjechał w 1934 roku. W Paryżu zawarł znajomości z twórcami takimi, jak [[Darius Milhaud]], [[Igor Strawinski]], [[Francis Poulenc]], [[Arthur Honegger]], zaprzyjaźnił się także z [[Artur Rubinstein|Arturem Rubinsteinem]], który zaprosił Maciejewskiego do Kalifornii w roku 1951<ref name=newsweek2010.7 />. Od czasu wyjazdu na paryskie stypendium przebywał za granicą: we [[Francja|Francji]] do 1938 roku, w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] 1938–1939, w [[Szwecja|Szwecji]] 1939–1951, w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] 1951–1977 i ponownie w [[Szwecja|Szwecji]] 1977–1998.

Początkowo tworzył w nawiązaniu do późnego stylu [[Karol Szymanowski|Karola Szymanowskiego]] (m.in. mazurki na fortepian, ''Pieśni kurpiowskie'' na chór). Tragedia [[II wojna światowa|II wojny światowej]] (w latach wojny co tydzień grał Chopina w szwedzkim radiu z intencją pokrzepiania rodaków w Polsce<ref name=newsweek2010.7 />), a także silne przeżycia osobiste podczas pierwszego pobytu w [[Szwecja|Szwecji]] spowodowały głęboką zmianę osobowości kompozytora, co miało niebagatelny wpływ na jego twórczość. Od tej pory całe życie poświęcił idei stworzenia swego opus magnum – wielkiej mszy żałobnej dedykowanej ofiarom wojen i zbrodni wszech czasów. W ten właśnie sposób w latach 1945–1959 powstała ''Missa pro defunctis. Requiem'', którego partytura ważyła 25 kg. Premiera dzieła miała miejsce w 1960 w [[Warszawa|Warszawie]] na IV edycji festiwalu [[Warszawska Jesień]]. Utwór spotkał się w kraju z chłodnym przyjęciem, gdyż swoją estetyką muzyczną rozmijał się z ówczesnymi awangardowymi trendami, a jego przesłanie zostało zignorowane, przychylniej zareagowali na niego Amerykanie – w roku 1975 odbyło się jego triumfalne wykonanie w sali Los Angeles Music Center<ref name=newsweek2010.7> Łobodziński Filip: „W cieniu Chopina”. Newsweek Polska 2010, 7, 90-91, ISSN 1642-5685</ref>; odkryty na nowo w latach 90. XX w. zyskał uznanie i należne mu miejsce pośród największych dzieł oratoryjno-kantatowych w muzyce polskiej.

== Upamiętnienia ==
[[Plik:Roman Maciejewski plate.jpg|thumb|Roman Maciejewski, tablica pamiątkowa na [[Tarchomin]]ie]]
[[Plik:City view from Leszno 2023 (18).jpg|thumb|Ławka pamiątkowa w [[Leszno|Lesznie]]]]
* Od 2006 roku jego imieniem jest nazwana ulica w Warszawie na [[Tarchomin]]ie. W maju 2020 roku została tam zamontowana tablica pamiątkowa w ramach [[Miejski System Informacji (Warszawa)|Miejskiego Systemu Informacji w Warszawie]].
* W [[Poznań|Poznaniu]] jednemu z parków patronuje Roman Maciejewski. Znajduje się tam również jego popiersie. [[Park Romana Maciejewskiego w Poznaniu|Park]] usytuowany jest u zbiegu [[Aleja Niepodległości w Poznaniu|Alei Niepodległości]] i [[Ulica Towarowa w Poznaniu|ulicy Towarowej]], w bliskim sąsiedztwie poznańskiej [[Akademia Muzyczna w Poznaniu|Akademii Muzycznej]]<ref>{{Cytuj |url= http://poznan.naszemiasto.pl/artykul/poznan-skwer-otrzymal-imie-kompozytora-romana-maciejewskigo,838056,art,t,id,tm.html |tytuł= Poznań – Skwer otrzymał imię kompozytora Romana Maciejowskiego |autor= MAZ |opublikowany= [[Nasze Miasto|poznan.naszemiasto.pl]] |data= 2011-03-28 |data dostępu= 2019-02-08}}</ref>.
* {{Cytuj |tytuł= Roman Maciejewski. Kompozytor pokolenia zgubionego |wydawca= PTPN |miejsce= Poznań |data= 2008}}
* {{Cytuj |tytuł= Roman Maciejewski. Twórca charyzmatyczny |autor= praca zbiorowa |wydawca= Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego |miejsce= Poznań |data= 2010 |url= https://amuz.edu.pl/publications/roman-maciejewski-tworca-charyzmatyczny |archiwum= https://web.archive.org/web/20220811032057/https://amuz.edu.pl/publications/roman-maciejewski-tworca-charyzmatyczny/ |data dostępu= 2019-02-08}}
* W maju 2012 powstał film dokumentalny ''Bracia'' w reżyserii Moniki Adamczewskiej o trzech braciach Maciejewskich: Romanie, [[Zygmunt Maciejewski|Zygmuncie]] i [[Wojciech Maciejewski (reżyser radiowy)|Wojciechu]]<ref>{{IMDb|tytuł|2153534|Bracia}}</ref>.
* 25 kwietnia 2013 ukazała się w serii Biografie Sławnych Ludzi powieść [[Marek Sołtysik|Marka Sołtysika]] pt. ''Roman Maciejewski. Dwa życia jednego artysty'' (256 s.), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa, 2013 {{ISBN|978-83-06-03347-2}}.
* 6 czerwca 2014 w [[Leszno|Lesznie]] odsłonięto ławeczkę Romana Maciejewskiego<ref>[http://leszno.naszemiasto.pl/artykul/miasto-leszno-laweczka-romana-maciejewskiego-odslonieta,2308126,gal,t,id,tm.html Miasto Leszno: Ławeczka Romana Maciejewskiego odsłonięta]. leszno.naszemiasto.pl [dostęp 2019-02-08]</ref>.
* W 1993 roku powstał film dokumentalny ''Outsider, czyli portret Romana Maciejewskiego, kompozytora osobnego'' w reżyserii Stefana Szlachtycza<ref>[https://www.sfp.org.pl/film,33861,1,Outsider-czyli-portret-Romana-Maciejewskiego-kompozytora-osobnego.html#opis Outsider, czyli portret Romana Maciejewskiego, kompozytora osobnego]. spf.org.pl</ref>.
* Roman Maciejewski jest patronem Państwowej Szkoły Muzycznej I i II st. w Lesznie<ref>[http://www.psm.leszno.pl Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st. im. Romana Maciejewskiego w Lesznie]. oficjalna strona [dostęp 2019-02-08]</ref>.
* Kompozytor jest patronem Leszczyńskiego Towarzystwa Muzycznego, które organizuje m.in. Leszczyński Festiwal Muzyczny im. Romana Maciejewskiego<ref>{{Cytuj stronę|url = http://www.leszno.pl/Juz_wkrotce__19-23_pazdziernika_2017_roku_XIX_Leszczynski_Festiwal_Muzyczny_im__Romana_Maciejewskiego.html|tytuł = XIX Leszczyński Festiwal Muzyczny im. Romana Maciejewskiego|opublikowany = leszno.pl|archiwum = https://web.archive.org/web/20190208100409/https://www.leszno.pl/Juz_wkrotce__19-23_pazdziernika_2017_roku_XIX_Leszczynski_Festiwal_Muzyczny_im__Romana_Maciejewskiego.html|zarchiwizowano = 2019-02-08|data dostępu = 2019-02-08}}</ref>.

== Ważniejsze utwory ==
* ok. 60 mazurków na fortepian
* ''Pieśni kurpiowskie'' na chór a cappella (1929)
* ''Pieśni Bilitis'' d.sł. Pierre Louÿsa w przekł. Leopolda Staffa, na sopran i ork. (1932)
* ''Koncert na 2 fortepiany'' (1936)
* ''Kołysanka i Allegro concertante'' na fortepian i orkiestrę (1944)
* ''Missa pro defunctis. Requiem'' na 4 głosy solowe, chór i orkiestrę (1945-59)
* ''Nokturn'' na flet, czelestę i gitarę (1952)
* ''Missa brevis'' na chór i organy (1964)
* ''Msza Zmartwychwstania'' na chór i organy (1966)
* ponadto utwory kameralne, fortepianowe i in.
* muzyka teatralna do sztuk w reżyserii [[Ingmar Bergman|Ingmara Bergmana]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | inni = Andrzej Chodkowski (red.) | tytuł = Encyklopedia muzyki | wydawca = PWN | miejsce = Warszawa | rok = 1995| strony = 516 | isbn = 83-01-11390-1 | język = pl | odn=tak}}
* {{Culture.pl|id = roman-maciejewski|tytuł = Roman Maciejewski|data dostępu = 2024-03-21}}
* {{Cytuj stronę|url=http://www.polmic.pl/index.php?option=com_mwosoby&view=czlowiek&id=184&lang=pl|tytuł=Roman Maciejewski|opublikowany=polmic.pl|język=pl|data dostępu=2011-06-22}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://romanmaciejewski.pl/ | tytuł = Strona o Romanie Maciejewskim | opublikowany = romanmaciejewski.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20170920040224/http://romanmaciejewski.pl/ | zarchiwizowano = 2017-09-20}}
* Marek Sołtysik: ''[https://polona.pl/item/roman-maciejewski-dwa-zycia-jednego-artysty,MTMyODQ4MzQ5 Roman Maciejewski. Dwa życia jednego artysty]'' (2013) w bibliotece [[Polona]]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Maciejewski, Roman}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Poznaniu]]
[[Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Berlinie]]
[[Kategoria:Pochowani w Lesznie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1910]]
[[Kategoria:Zmarli w 1998]]

title: Roman Maciejewski

Data i miejsce urodzenia: 28 lutego 1910 · Berlin

Pochodzenie: polskie

Data i miejsce śmierci: 30 kwietnia 1998 · Göteborg

Instrumenty: fortepian

Gatunki: muzyka poważna, muzyka współczesna

Zawód: kompozytor, pianista


text:
# Kozanowo
Kozanowo (bułg. Козаново) – wieś w Bułgarii, w obwodzie Płowdiw, w gminie Asenowgrad. Według danych szacunkowych Ujednoliconego Systemu Ewidencji Ludności oraz Usług Administracyjnych dla Ludności, 15 czerwca 2020 roku miejscowość liczyła 598 mieszkańców.

## Osoby związane z miejscowością

### Urodzeni
- Sławczo Todorow – bułgarski czetnik Iwana Naumowa Alabaki[2]

title: Kozanowo

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Kozanowo
 |nazwa oryginalna             = {{k|bg|Козаново}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BGR
 |1. jednostka administracyjna = [[Obwód Płowdiw|Płowdiw]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Asenowgrad (gmina)|Asenowgrad]]
 |stanowisko zarządzającego    = kmet
 |zarządzający                 = Antoaneta Paunowa-Fondi
 |powierzchnia                 = 14,696
 |wysokość                     = 214
 |rok                          = 2020
 |liczba ludności              = 598
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 03343
 |kod pocztowy                 = 4248
 |tablice rejestracyjne        = РВ
 |współrzędne                  = 42° 1′ 10.61″ N, 24° 58′ 8.17″ E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Kozanowo''' ({{w języku|bg|Козаново}}) – [[wieś]] w [[Bułgaria|Bułgarii]], w [[Obwód Płowdiw|obwodzie Płowdiw]], w [[Asenowgrad (gmina)|gminie Asenowgrad]]. Według danych szacunkowych Ujednoliconego Systemu Ewidencji Ludności oraz Usług Administracyjnych dla Ludności, 15 czerwca 2020 roku miejscowość liczyła 598 mieszkańców<ref>{{Cytuj |url = https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2020_2.txt |tytuł = Таблица на населението по постоянен и настоящ адрес |opublikowany = Единна система за гражданска регистрация и административно обслужване на населението |język = bg |data dostępu = 2021-11-11}}</ref>.

== Osoby związane z miejscowością ==
=== Urodzeni ===
* Sławczo Todorow – bułgarski czetnik Iwana Naumowa Alabaki<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Дневник на четите, изпратени в Македония от пункт Кюстендил. 1903–1908 | wydawca = ДА | miejsce = Враца | strony = ф. 617к, оп.1, а.е.1, л.52–53 | url = https://www.strumski.com/books/VMRO_Spisuk_na_Cheti.pdf}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Asenowgrad}}

[[Kategoria:Wsie w obwodzie Płowdiw]]

title: KozanowoКозаново

Państwo: Bułgaria

Obwód: Płowdiw

Gmina: Asenowgrad

Kmet: Antoaneta Paunowa-Fondi

Tablice rejestracyjne: РВ