text:
# USS Craven (DD-70)
USS Craven (DD-70) – amerykański niszczyciel typu Caldwell. Jego patronem był Tunis Craven (1813–1864).
Zwodowano go 29 czerwca 1918 w Norfolk Naval Shipyard, matką chrzestną była pani F. Learned, córka patrona okrętu. Jednostka weszła do służby w US Navy 19 października 1918, jej pierwszym dowódcą był Lieutenant Commander M. B. McComb.
Po krótkiej służbie został wycofany do rezerwy 15 czerwca 1922. 12 listopada 1939, gdy nadal był w rezerwie, jego nazwę zmieniono na Conway by uhonorować Williama Conway`a.
Wrócił do służby 9 sierpnia 1940. Do Halifaksu dotarł 17 października. Tam został wycofany ze służby 23 października i przekazany władzom brytyjskim w ramach umowy niszczyciele za bazy. Tego samego dnia wszedł do służby jako HMS Lewes (G68) (nazwa pochodzi od miasta Lewes w East Sussex).
Pełnił zadania eskortowe i szkoleniowe na wodach europejskich, afrykańskich, azjatyckich i australijskich.
12 października 1945 został uznany za niepotrzebny flocie. Został pozbawiony cennych przedmiotów i zatopiony w pobliżu Sydney 25 maja 1946.

wikiname: plwiki

title: USS Craven (DD-70)

in_language: pl

wikitext:
{{inne znaczenia||[[USS Craven|inne jednostki pływające o tej nazwie]]}}
{{Okręt infobox
 |nazwa                  = USS Craven (DD-70)
 |grafika                = USS Craven (DD-70) underway in November 1918 (19-N-16455).jpg
 |opis grafiki           = USS Craven (DD-70)
 |klasa                  =
 |typ                    =
 |projekt                =
 |oznaczenie NATO        =
 |stocznia               = [[Norfolk Naval Shipyard]]
 |początek budowy        =
 |położenie stępki       =
 |wodowanie              = 29 czerwca 1918
 |1. bandera             = USA
 |1. wersja bandery      = wojenna-48
 |1. nazwa               = USS „Craven”
 |1. wejście do służby   = 19 października 1918
 |1. wycofanie ze służby =
 |2. bandera             = Wielka Brytania
 |2. wersja bandery      = wojenna
 |2. nazwa               = HMS „Lewes”
 |2. wejście do służby   = 23 października 1940
 |2. wycofanie ze służby =
 |zatopiony              =
 |zatonął                =
 |los okrętu             = zatopiony w pobliżu Sydney 25 maja 1946
 |wyporność              = 1,020 tons (standard), 1,125 tons (normal)
 |długość                = 93,88 m na linii wodnej
96,2 m całkowita
 |szerokość              = 9,52 m
 |zanurzenie             = 2,44 m, maks. 3,5 m
 |rodzaj kadłuba         =
 |materiał kadłuba       =
 |napęd                  = kotły {{link-interwiki|John I. Thornycroft & Company|tekst=Thornycroft|Q=Q551401}}
turbiny parowe Parsonsa
2 śruby
 |prędkość               = 35 węzłów
 |prędkość taktyczna     =
 |zasięg                 =
 |sensory                =
 |uzbrojenie             = 4 x 102 mm
1 x [[Armata przeciwlotnicza 28 mm|28 mm]]
6 x 533 mm wt.
 |wyrzutnie torpedowe    =
 |opancerzenie           =
 |wyposażenie            =
 |wyposażenie lotnicze   =
 |załoga                 = 146
 |commons                = Category:USS Craven (DD-70)
}}
'''USS Craven (DD-70)''' – amerykański [[niszczyciel]] typu [[niszczyciele typu Caldwell|''Caldwell'']]. Jego patronem był [[Tunis Craven]] (1813–1864).

Zwodowano go 29 czerwca 1918 w [[Norfolk Naval Shipyard]], matką chrzestną była pani F. Learned, córka patrona okrętu. Jednostka weszła do służby w [[United States Navy|US Navy]] 19 października 1918, jej pierwszym dowódcą był ''[[Lieutenant Commander]]'' M. B. McComb.

Po krótkiej służbie został wycofany do rezerwy 15 czerwca 1922. 12 listopada 1939, gdy nadal był w rezerwie, jego nazwę zmieniono na '''Conway''' by uhonorować [[William Conway|Williama Conway`a]].

Wrócił do służby 9 sierpnia 1940. Do [[Halifax (miejscowość w Kanadzie)|Halifaksu]] dotarł 17 października. Tam został wycofany ze służby 23 października i przekazany władzom brytyjskim w ramach umowy [[Porozumienie niszczyciele za bazy|''niszczyciele za bazy'']]. Tego samego dnia wszedł do służby jako '''HMS Lewes (G68)''' (nazwa pochodzi od miasta [[Lewes]] w [[East Sussex]]).

Pełnił zadania eskortowe i szkoleniowe na wodach europejskich, afrykańskich, azjatyckich i australijskich.

12 października 1945 został uznany za niepotrzebny flocie. Został pozbawiony cennych przedmiotów i zatopiony w pobliżu Sydney 25 maja 1946.

== Bibliografia ==
* {{DANFS|http://www.hazegray.org/danfs/destroy/dd70txt.htm}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.navsource.org/archives/05/070.htm Fotografie okrętu]

{{Niszczyciele typu Caldwell}}

{{SORTUJ:Craven (DD-70)}}
[[Kategoria:Amerykańskie niszczyciele z okresu I wojny światowej]]
[[Kategoria:Amerykańskie niszczyciele z okresu II wojny światowej]]
[[Kategoria:Brytyjskie niszczyciele z okresu II wojny światowej]]
[[Kategoria:Niszczyciele typu Caldwell]]
[[Kategoria:Samozatopione brytyjskie okręty]]
[[Kategoria:Statki i okręty zatopione na Oceanie Spokojnym]]
[[Kategoria:Zatopione niszczyciele]]

title: USS Craven (DD-70)

Stocznia: Norfolk Naval Shipyard

Wodowanie: 29 czerwca 1918

Nazwa:
USS „Craven”
HMS „Lewes”

Wejście do służby:
19 października 1918
23 października 1940

Los okrętu: zatopiony w pobliżu Sydney 25 maja 1946

Długość: 93,88 m na linii wodnej · 96,2 m całkowita

Prędkość: 35 węzłów


text:
# Judyta Olechowska
Judyta Olechowska, właściwie Maria Olechowska (ur. 21 września 1962 r. w Łańcucie) – teolożka, pedagog, przełożona generalna Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża od 2019 I wiceprezes Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi.

## Życiorys
W 1987 wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. W 1995 złożyła profesję wieczystą. Ukończyła teologię na Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie oraz podyplomowe studia z tyflopedagogiki i kurs kwalifikacyjny dla oświatowej kadry kierowniczej. Pracowała z dziećmi niewidomymi jako wychowawczyni w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Laskach. Od 1998 była kierowniczką postulatu Zgromadzenia, a od 2001 mistrzynią nowicjatu. Była też przełożoną różnych domów zakonnych, w tym kierowniczką Domu Rekolekcyjnego w Laskach oraz filii Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Rabce-Zdroju. Prowadziła także działalność powołaniową. W 2013 została wybrana przez Kapitułę Generalną Zgromadzenia radną generalną, a w 2019 – przełożoną generalną Zgromadzenia.
Od tego czasu pełni także funkcję I wiceprezes Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi.

title: Judyta Olechowska

wikitext:
'''Judyta Olechowska''', właściwie Maria Olechowska (ur. 21 września 1962 r. w [[Łańcut|Łańcucie]]) – teolożka, pedagog, przełożona generalna [[Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża|Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża]] od 2019 I wiceprezes [[Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi|Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi]].

== Życiorys ==
W 1987 wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. W 1995 złożyła profesję wieczystą. Ukończyła teologię na [[Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie|Papieskim Wydziale Teologicznym w Warszawie]] oraz podyplomowe studia z [[Tyflopedagogika|tyflopedagogiki]] i kurs kwalifikacyjny dla oświatowej kadry kierowniczej. Pracowała z dziećmi niewidomymi jako wychowawczyni w [[Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych im. Róży Czackiej w Laskach|Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Laskach]]. Od 1998 była kierowniczką postulatu Zgromadzenia, a od 2001 mistrzynią nowicjatu. Była też przełożoną różnych domów zakonnych, w tym kierowniczką Domu Rekolekcyjnego w Laskach oraz filii Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w [[Rabka-Zdrój|Rabce-Zdroju]]. Prowadziła także działalność powołaniową. W 2013 została wybrana przez Kapitułę Generalną Zgromadzenia radną generalną, a w 2019 – przełożoną generalną Zgromadzenia<ref>{{Cytuj |tytuł = ROK XXV, Nr 4 (150) 2019 LASKI PISMO REHABILITACYJNO-SPOŁECZNE Z ŻYCIA DZIEŁA MATKI ELŻBIETY RÓŻY CZACKIEJ TOWARZYSTWO OPIEKI NAD OCIEMNIAŁYMI LASKI - PDF Darmowe pobieranie |data dostępu = 2022-12-04 |opublikowany = docplayer.pl |url = https://docplayer.pl/174542305-Rok-xxv-nr-4-150-2019-laski-pismo-rehabilitacyjno-spoleczne-z-zycia-dziela-matki-elzbiety-rozy-czackiej-towarzystwo-opieki-nad-ociemnialymi-laski.html}}</ref>.

Od tego czasu pełni także funkcję I wiceprezes Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi<ref>{{Cytuj |tytuł = Zarząd |data = 2014-02-26 |data dostępu = 2022-12-04 |opublikowany = Zarząd |url = https://www.laski.edu.pl/pl/zarzad |język = pl}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Olechowska, Judyta}}
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Łańcucie]]
[[Kategoria:Franciszkanki Służebnice Krzyża (biografie)]]
[[Kategoria:Zakonnice]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Warszawą]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Rabką-Zdrojem]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1962]]


text:
# Brisbane Cricket Ground
Brisbane Cricket Ground (znany także pod nazwą The Gabba) – jedna z głównych aren sportowych w Brisbane (stan Queensland) w Australii, której początki datuje się na 1895 rok. Po niedawnych renowacjach uchodzi za jeden z najnowocześniejszych stadionów w kraju; może pomieścić 42 000 widzów. Przydomek The Gabba pochodzi od przedmieścia Woolloongabba, w którym się znajduje. Przez lata Gabba gościła lekkoatletykę, piłkę nożną, baseball, koncerty, krykieta, kolarstwo, rugby league, rugby union i wyścigi konne. Stadion będzie miejscem ceremonii otwarcia i zamknięcia Letnich Igrzysk Olimpijskich 2032.
Latem na stadionie rozgrywane są mecze krykieta (międzynarodowe i międzystanowe), a w okresie jesienno-zimowym obiekt wykorzystywany jest przez drużynę Brisbane Lions, występującą w lidze futbolu australijskiego - AFL.

title: Brisbane Cricket Ground

wikitext:
{{Stadion infobox
 |nazwa                 = Brisbane Cricket Ground
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = The Gabba Panorama.jpg
 |opis zdjęcia          =
 |pełna nazwa           =
 |przydomek             = The Gabba
 |poprzednia nazwa      =
 |państwo               = AUS
 |miejscowość           =
 |adres                 = Vulture St, Woolloongabba, [[Brisbane]], 4102 [[Queensland]]
 |architekt             =
 |koszt budowy          =
 |data budowy           =
 |data otwarcia         = [[1896]]
 |data przebudowy       =
 |data zamknięcia       =
 |właściciel            =
 |operator              =
 |klub                  = [[Brisbane Lions]]
 |inauguracja           =
 |pojemność stadionu    = 42 000
 |rekordowa frekwencja  =
 |oświetlenie           =
 |wymiary boiska        =
 |nawierzchnia boiska   =
 |długość toru          =
 |nawierzchnia toru     =
 |dodatkowe wyposażenie =
 |kod mapy              = AU-QLD
 |współrzędne           = 27°29′8.58″S 153°2′16.55″E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Brisbane Cricket Ground''' (znany także pod nazwą '''The Gabba''') – jedna z głównych aren sportowych w [[Brisbane]] (stan [[Queensland]]) w [[Australia|Australii]], której początki datuje się na 1895 rok. Po niedawnych renowacjach uchodzi za jeden z najnowocześniejszych stadionów w kraju; może pomieścić 42 000 widzów. Przydomek ''The Gabba'' pochodzi od przedmieścia Woolloongabba, w którym się znajduje. Przez lata Gabba gościła [[Lekkoatletyka|lekkoatletykę]], [[Piłka nożna|piłkę nożną]], [[baseball]], [[Koncert|koncerty]], [[Krykiet|krykieta]], [[kolarstwo]], [[rugby league]], [[rugby union]] i [[wyścigi konne]]. Stadion będzie miejscem ceremonii otwarcia i zamknięcia [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 2032|Letnich Igrzysk Olimpijskich 2032]].

Latem na stadionie rozgrywane są mecze [[krykiet]]a (międzynarodowe i międzystanowe), a w okresie jesienno-zimowym obiekt wykorzystywany jest przez drużynę [[Brisbane Lions]], występującą w lidze [[futbol australijski|futbolu australijskiego]] - [[Australian Football League|AFL]].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.thegabba.com.au/ Oficjalna strona stadionu]

{{Stadiony Letnich Igrzysk Olimpijskich}}

[[Kategoria:Stadiony krykietowe w Australii]]
[[Kategoria:Sport w Brisbane]]
[[Kategoria:Architektura w Brisbane]]
[[Kategoria:Obiekty sportowe na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000]]

title: Brisbane Cricket Ground

Państwo: Australia

Adres: Vulture St, Woolloongabba, Brisbane, 4102 Queensland

Klub: Brisbane Lions


text:
# Adam Pawełczyk
Adam Mieczysław Pawełczyk (ur. 3 grudnia 1950 r. w Wałbrzychu) – polski chemik specjalizujący się w rozwijaniu metod utylizacji odpadów, remediacji środowiska skażonego chemicznie oraz estymacji ryzyka środowiskowego, profesor w Katedrze Inżynierii i Technologii Procesów Chemicznych Politechniki Wrocławskiej.

## Życiorys
W 1975 r. ukończył studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej. W 1981 r. na tymże wydziale uzyskał stopień doktora nauk technicznych w dyscyplinie technologia chemiczna, na podstawie pracy pt. „Mechaniczne wzbudzanie reakcji chemicznych siarczanu amonowego z naturalnymi fosforanami wapnia”, wykonanej pod kierunkiem prof. Jerzego Schroedera. W 2013 r. University of Defence in Brno nadał mu stopień doktora habilitowanego nauk społecznych na podstawie rozprawy Environmental health risk and its sustainable abatement. W 2020 r. uzyskał tytuł profesora nauk inżynieryjno-technicznych.
Kierował projektami badawczymi związanymi między innymi z zastosowaniem aktywacji mechanicznej w procesach zagospodarowania odpadów, unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych oraz remediacji środowiska skażonego produktami naftowymi. Jest autorem metodologii ilościowej oceny środowiskowego ryzyka zdrowotnego na terenach skażonych chemicznie. W latach 1994–2013 był koordynatorem kilkunastu projektów europejskich oraz ekspertem Komisji Europejskiej ds. jakości szkolnictwa wyższego w Bośni i Hercegowinie (1998–2004). Jest producentem filmu dokumentalnego „Ziemia Zapomniana”.
Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 270 prac naukowych, w tym 3 monografie, 2 podręczniki i 9 patentów.
Żonaty z Katarzyną z d. Beuth, architekt. Ojciec Macieja, producenta filmowego.

## Odznaczenia i wyróżnienia
Wybrane odznaczenia i wyróżnienia:
- Złoty Medal za Długoletnią Służbę 2018[7]
- Złoty Medal z Wyróżnieniem na Światowych Targach Wynalazczości INNOVA w Brukseli 2012[8]
- Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za Międzynarodowe Osiągnięcia Naukowe 2013[7]
- Indywidualna Nagroda Rektora PWr za Osiągnięcia Naukowe 2013[potrzebny przypis]
- Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za Innowacje 2012[9]
- Srebrny Krzyż Zasługi[7]
- Medal Uniwersytetu Bihać, Bośnia i Hercegowina[7]
- Nagrody Naczelnej Organizacji Technicznej 1982, 2005, 2006, 2011[potrzebny przypis]
- Nagroda Ministra Szkolnictwa Wyższego za pracę doktorską 1981[potrzebny przypis]

## Wybrane publikacje
- Adam Pawełczyk i inni, Chemical elimination of the harmful properties of asbestos from military facilities, „Waste Management”, 61, 2017, s. 377–385, DOI: 10.1016/j.wasman.2016.11.041 [dostęp 2020-12-28] (ang.).
- Adam Pawełczyk, František Božek, Kazimierz Grabas, Impact of military metallurgical plant wastes on the population's health risk, „Chemosphere”, 152, 2016, s. 513–519, DOI: 10.1016/j.chemosphere.2016.03.031 [dostęp 2020-12-28] (ang.).
- Adam Pawełczyk, Bogdan Szczygieł, Prospects for processing wastes into products used in agriculture, „Pure and Applied Chemistry”, 81 (1), 2009, s. 113–122, DOI: 10.1351/PAC-CON-08-02-13 (ang.).
- Justyna Kubicz, Adam Pawełczyk, Paweł Lochyński, Environmental health risk posed by contamination of the individual water wells, „Chemosphere”, 208, 2018, s. 247–256, DOI: 10.1016/j.chemosphere.2018.05.182 [dostęp 2020-12-28] (ang.).
- Adam Pawełczyk i inni, Mitigation of the Environmental Health Risk on Military Air Bases Polluted with Hydrocarbons, „Journal of Environmental Engineering”, 143 (1), 2017, art. nr 05016007, DOI: 10.1061/(ASCE)EE.1943-7870.0001166, ISSN 0733-9372 [dostęp 2020-12-28] (ang.).
- Justyna Kubicz i inni, Effects of drought on environmental health risk posed by groundwater contamination, „Chemosphere”, 263, 2021, art. nr 128145, DOI: 10.1016/j.chemosphere.2020.128145 [dostęp 2020-12-28] (ang.).

title: Adam Pawełczyk

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Adam Mieczysław Pawełczyk
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |commons                   =
 |honoriscausa uczelnia1    =
 |honoriscausa data1        =
 |funkcja pan nazwa         =
 |funkcja pan typ           =
 |status pan                =
 |profesura data            =
 |okres zatr1               = od 1981
 |jednostka1 nazwa          = [[Politechnika Wrocławska]]
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |grafika                   = Prof. Adam Pawełczyk.jpg
 |almamater                 = [[Politechnika Wrocławska]]
 |specjalność               = chemia, inżynieria środowiska
 |jakich nauk               = inżynieryjno-technicznych
 |stopień lub tytuł naukowy = Profesor
 |miejsce śmierci           =
 |data śmierci              =
 |miejsce urodzenia         = [[Wałbrzych]]
 |data urodzenia            = [[3 grudnia]] [[1950]]
 |państwo                   = {{flaga|POL}} [[Polska]]
 |opis grafiki              = Adam Pawełczyk
 |wikicytaty                =
}}
'''Adam Mieczysław Pawełczyk''' (ur. [[3 grudnia]] [[1950]] r. w [[Wałbrzych]]u) – [[Polska|polski]] chemik specjalizujący się w rozwijaniu metod utylizacji odpadów, remediacji środowiska skażonego chemicznie oraz estymacji ryzyka środowiskowego, profesor w Katedrze Inżynierii i Technologii Procesów Chemicznych [[Politechnika Wrocławska|Politechniki Wrocławskiej]]<ref>{{Cytuj |tytuł = prof. dr hab. inż. Adam Pawełczyk |data dostępu = 2020-12-29 |opublikowany = Wydział Chemiczny PWr  |url = https://wch.pwr.edu.pl/pracownicy/adam-pawelczyk}}</ref>.

== Życiorys ==
W 1975 r. ukończył studia na [[Wydział Chemiczny Politechniki Wrocławskiej|Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej]]. W 1981 r. na tymże wydziale uzyskał stopień doktora nauk technicznych w dyscyplinie [[technologia chemiczna]], na podstawie pracy pt. „Mechaniczne wzbudzanie reakcji chemicznych siarczanu amonowego z naturalnymi fosforanami wapnia”, wykonanej pod kierunkiem prof. [[Jerzy Schroeder (inżynier)|Jerzego Schroedera]]. W 2013 r. [[University of Defence in Brno]] nadał mu stopień doktora habilitowanego nauk społecznych na podstawie rozprawy ''Environmental health risk and its sustainable abatement''. W 2020 r. uzyskał tytuł profesora nauk inżynieryjno-technicznych<ref name=LN>{{ludzie nauki|60314|osoba=prof. dr hab. inż. Adam Mieczysław Pawełczyk|data dostępu=2021-01-20}}</ref>.

Kierował projektami badawczymi związanymi między innymi z zastosowaniem aktywacji mechanicznej w procesach zagospodarowania odpadów, unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych oraz remediacji środowiska skażonego produktami naftowymi. Jest autorem metodologii ilościowej oceny środowiskowego ryzyka zdrowotnego na terenach skażonych chemicznie. W latach 1994–2013 był koordynatorem kilkunastu projektów europejskich oraz ekspertem [[Komisja Europejska|Komisji Europejskiej]] ds. jakości szkolnictwa wyższego w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]] (1998–2004). Jest producentem filmu dokumentalnego „Ziemia Zapomniana”<ref>{{Filmpolski|osoba|11105055|Adam Pawełczyk}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Wirtualna Polska Media S.A |tytuł = W bałkańskim kotle znowu wrze... |data = 2008-03-07 |data dostępu = 2020-12-25 |opublikowany = wiadomosci.wp.pl |url = https://wiadomosci.wp.pl/w-balkanskim-kotle-znowu-wrze-6032720690344577a}}</ref>.

Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 270 prac naukowych, w tym 3 monografie, 2 podręczniki i 9 patentów<ref>{{Cytuj |tytuł = Adam Pawełczyk |data dostępu = 2022-03-09|opublikowany = Dorobek naukowy Politechniki Wrocławskiej (baza DONA) |url = https://dona.pwr.edu.pl/szukaj/default.aspx?nrewid=144683}}</ref>.

{{fakt|Żonaty z Katarzyną z d. Beuth, architekt. Ojciec [[Maciej Pawełczyk|Macieja]]|data=2021-01}}, producenta filmowego<ref>{{Filmpolski|osoba|11105056|Maciej Pawełczyk}}</ref>.

== Odznaczenia i wyróżnienia ==
Wybrane odznaczenia i wyróżnienia:
* Złoty [[Medal za Długoletnią Służbę]] 2018<ref name=Awards>{{Cytuj |tytuł = Awards |data dostępu = 2020-12-29 |opublikowany = adampawelczyk.wixsite.com|url = https://adampawelczyk.wixsite.com/adam/awards |język = en}}</ref>
* Złoty Medal z Wyróżnieniem na Światowych Targach Wynalazczości INNOVA w Brukseli 2012<ref>{{Cytuj |tytuł = Myśl techniczna na medal |data dostępu = 2020-12-25 |opublikowany = Miasta akademickie |url = https://gliwice.studia.pl/akademicki-wroclaw/4845-myl-techniczna-na-medal}}</ref>
* Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za Międzynarodowe Osiągnięcia Naukowe 2013{{r|Awards}}
* Indywidualna Nagroda Rektora PWr za Osiągnięcia Naukowe 2013{{fakt|data=2020-12}}
* Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za Innowacje 2012<ref>{{Cytuj |tytuł = Mistrzowskie wynalazki na giełdzie - Edukacja - Laboratoria.net |data dostępu = 2020-12-25 |opublikowany = laboratoria.net |url = http://laboratoria.net/edukacja/16504.html}}</ref>
* Srebrny [[Krzyż Zasługi]]{{r|Awards}}
* Medal Uniwersytetu Bihać, Bośnia i Hercegowina{{r|Awards}}
* Nagrody Naczelnej Organizacji Technicznej 1982, 2005, 2006, 2011{{fakt|data=2020-12}}
* Nagroda Ministra Szkolnictwa Wyższego za pracę doktorską 1981{{fakt|data=2020-12}}

== Wybrane publikacje ==
* {{Cytuj |autor = Adam Pawełczyk, František Božek, Kazimierz Grabas, Jacek Chęcmanowski |tytuł = Chemical elimination of the harmful properties of asbestos from military facilities |czasopismo = Waste Management |data = 2017-03 |data dostępu = 2020-12-28 |wolumin = 61 |s = 377–385 |doi = 10.1016/j.wasman.2016.11.041 |język = en}}
* {{Cytuj |autor = Adam Pawełczyk, František Božek, Kazimierz Grabas |tytuł = Impact of military metallurgical plant wastes on the population's health risk |czasopismo = Chemosphere |data = 2016-06 |data dostępu = 2020-12-28 |wolumin = 152 |s = 513–519 |doi = 10.1016/j.chemosphere.2016.03.031 |język = en}}
* {{Cytuj |autor = Adam Pawełczyk, Bogdan Szczygieł |tytuł = Prospects for processing wastes into products used in agriculture |czasopismo = Pure and Applied Chemistry |data = 2009|wolumin = 81 |numer = 1 |s = 113–122 |doi = 10.1351/PAC-CON-08-02-13  |język = en|dostęp=o}}
* {{Cytuj |autor = Justyna Kubicz, Adam Pawełczyk, Paweł Lochyński |tytuł = Environmental health risk posed by contamination of the individual water wells |czasopismo = Chemosphere |data = 2018-10 |data dostępu = 2020-12-28 |wolumin = 208 |s = 247–256 |doi = 10.1016/j.chemosphere.2018.05.182 |język = en}}
* {{Cytuj |autor = Adam Pawełczyk, František Božek, Barbara Kołwzan, Kazimierz Grabas, Mieczysław Steininger |tytuł = Mitigation of the Environmental Health Risk on Military Air Bases Polluted with Hydrocarbons |czasopismo = Journal of Environmental Engineering |data = 2017-01 |data dostępu = 2020-12-28 |issn = 0733-9372 |wolumin = 143 |numer = 1 |s = art. nr 05016007 |doi = 10.1061/(ASCE)EE.1943-7870.0001166  |język = en}}
*{{Cytuj |autor = Justyna Kubicz, Paweł Lochyński, Adam Pawełczyk, Maciej Karczewski |tytuł = Effects of drought on environmental health risk posed by groundwater contamination |czasopismo = Chemosphere |data = 2021-01 |data dostępu = 2020-12-28 |wolumin = 263 |s = art. nr 128145 |doi = 10.1016/j.chemosphere.2020.128145  |język = en}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj | url = https://adampawelczyk.wixsite.com/adam/ | tytuł = Strona osobista Adama Pawełczyka | data dostępu = 2020-12-29}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Pawełczyk, Adam}}
[[Kategoria:Polscy chemicy]]
[[Kategoria:Absolwenci Politechniki Wrocławskiej]]
[[Kategoria:Wykładowcy Politechniki Wrocławskiej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1950]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Wałbrzychu]]

title: Adam Mieczysław Pawełczyk

Państwo działania: Polska

Data i miejsce urodzenia: 3 grudnia 1950 · Wałbrzych

Alma Mater: Politechnika Wrocławska

Uczelnia: Politechnika Wrocławska


text:
# Artur Litwinczuk
Artur Litwinczuk (biał. Артур Літвінчук, ur. 4 stycznia 1988) – białoruski kajakarz. Złoty medalista olimpijski z Pekinu.
Igrzyska w 2008 były jego olimpijskim debiutem. Triumfował w kajakowej czwórce. W 2009 Białorusini na tym samym dystansie zwyciężyli na mistrzostwach świata.

title: Artur Litwinczuk

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Artur Litwinczuk
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = kajakarstwo
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[4 stycznia]] [[1988]]
 |miejsce urodzenia         = [[Mozyrz]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 189 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/nagłówek|IO}}
{{Medalista infobox/reprezentacja|BLR}}
{{Medalista infobox/IO|L|Pekin|2008|kajakarstwo|złoto|(K-4 1000 m)}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Artur Litwinczuk''' ([[język białoruski|biał.]] Артур Літвінчук, ur. [[4 stycznia]] [[1988]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/li/artur-litvinchuk-1.html |tytuł=sports-reference.com |data dostępu=2010-03-19 |archiwum=https://web.archive.org/web/20121009112130/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/li/artur-litvinchuk-1.html |zarchiwizowano=2012-10-09 }}</ref>) – [[Białoruś|białoruski]] [[Kajakarstwo|kajakarz]]. Złoty medalista olimpijski z Pekinu.

Igrzyska w 2008 były jego olimpijskim debiutem. Triumfował w kajakowej czwórce. W 2009 Białorusini na tym samym dystansie zwyciężyli na mistrzostwach świata<ref>[https://www.canoeicf.com/sites/default/files/results_history_-_complete_medal_winners_icf_updated_2007.pdf www.canoeicf.com (pdf)]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Litwinczuk, Artur}}
[[Kategoria:Białoruscy kajakarze]]
[[Kategoria:Białoruscy medaliści olimpijscy]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1988]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Mozyrzu]]

title: · Artur Litwinczuk

Data i miejsce urodzenia: 4 stycznia 1988 · Mozyrz

title: Dorobek medalowy

złoto: Pekin 2008 · kajakarstwo · (K-4 1000 m)


text:
# Dietmar Woidke
Hubert Dietmar Woidke (ur. 22 października 1961 w Naundorfie koło Forst) – niemiecki polityk, agronom i samorządowiec, działacz Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD), od 2013 premier Brandenburgii, koordynator rządu ds. niemiecko-polskiej współpracy społecznej i przygranicznej, w kadencji 2019–2020 przewodniczący Bundesratu.

## Życiorys
Dietmar Woidke studiował agronomię i produkcję zwierzęcej oraz fizjologię żywienia na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie, studia ukończył w 1987 z dyplomem inżyniera rolnictwa. Do 1990 pracował jako asystent naukowy w Instytucie Fizjologii Żywienia macierzystej uczelni, następnie w spółce prawa handlowego i w administracji powiatu Spree-Neiße. W 1993 uzyskał doktorat w zakresie nauk rolniczych.
W 1993 został członkiem Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, rok później uzyskał po raz pierwszy mandat posła do landtagu, z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w kolejnych wyborach. Od 1998 wybierany na radnego miejskiego Forst oraz na radnego powiatu Spree-Neiße. W rządach Matthiasa Platzka był ministrem rozwoju obszarów wiejskich, środowiska i ochrony konsumentów (2004–2009) oraz ministrem spraw wewnętrznych (2010–2013). W latach 2009–2010 przewodniczył frakcji poselskiej SPD w landtagu. 28 sierpnia 2013, po rezygnacji Matthiasa Platzka, landtag wybrał Dietmara Woidke na stanowisko premiera kraju związkowego Brandenburgia. W tym samym roku objął również funkcję przewodniczącego krajowych struktur socjaldemokratów. Pozostawał na urzędzie premiera także po wyborach w 2014, 2019 i 2024.
W 2014 nowy rząd federalny powołał go na stanowisko koordynatora ds. niemiecko-polskiej współpracy społecznej i przygranicznej. W kadencji 2019–2020 przewodniczący Bundesratu.

## Odznaczenia
- Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec – 2023[6]
- Order Zasługi Brandenburgii – 2013
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RP – Polska, 2019[7][8]

title: Dietmar Woidke

wikitext:
{{Polityk infobox
 | imię i nazwisko     = Dietmar Woidke
 | grafika             = Dietmar Woidke M-0212 36139 Ausschnitt Color Hoffotografen (cropped).jpg
 | opis grafiki        =
 | data urodzenia      = 22 października 1961
 | miejsce urodzenia   = Naundorf
 | data śmierci        =
 | miejsce śmierci     =
 | funkcja             = [[Brandenburgia|Premier Brandenburgii]]
 | partia              = [[Socjaldemokratyczna Partia Niemiec]]
 | od                  = 28 sierpnia 2013
 | do                  =
 | poprzednik          = [[Matthias Platzeck]]
 | następca            =
 | odznaczenia         = {{Order|OZRFN|WKZGW}} {{order|DE-OZB}} {{order|OZRP|KKG}}
 | commons             = Category:Dietmar Woidke
 | quote               =
 | news                =
}}
'''Hubert Dietmar Woidke''' (ur. [[22 października]] [[1961]] w Naundorfie koło [[Forst (Lausitz)|Forst]]<ref name="bio">{{Cytuj stronę |tytuł=Premier Dietmar Woidke | url = https://archive.fo/fKZ6s | opublikowany =stk.brandenburg.de| data dostępu = 2017-04-23}}</ref>) – [[Niemcy|niemiecki]] polityk, agronom i samorządowiec, działacz [[Socjaldemokratyczna Partia Niemiec|Socjaldemokratycznej Partii Niemiec]] (SPD), od 2013 premier [[Brandenburgia|Brandenburgii]], koordynator rządu ds. niemiecko-polskiej współpracy społecznej i przygranicznej, w kadencji 2019–2020 przewodniczący [[Bundesrat (Niemcy)|Bundesratu]].

== Życiorys ==
Dietmar Woidke studiował agronomię i produkcję zwierzęcej oraz fizjologię żywienia na [[Uniwersytet Humboldtów w Berlinie|Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie]], studia ukończył w 1987 z dyplomem inżyniera rolnictwa. Do 1990 pracował jako asystent naukowy w Instytucie Fizjologii Żywienia macierzystej uczelni, następnie w spółce prawa handlowego i w administracji [[Powiat Spree-Neiße|powiatu Spree-Neiße]]. W 1993 uzyskał doktorat w zakresie nauk rolniczych<ref name="bio" />.

W 1993 został członkiem Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, rok później uzyskał po raz pierwszy mandat posła do [[Landtag Brandenburgii|landtagu]], z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w kolejnych wyborach. Od 1998 wybierany na radnego miejskiego Forst oraz na radnego powiatu Spree-Neiße. W rządach [[Matthias Platzeck|Matthiasa Platzka]] był ministrem rozwoju obszarów wiejskich, środowiska i ochrony konsumentów (2004–2009) oraz ministrem spraw wewnętrznych (2010–2013). W latach 2009–2010 przewodniczył frakcji poselskiej SPD w landtagu. 28 sierpnia 2013, po rezygnacji Matthiasa Platzka, landtag wybrał Dietmara Woidke na stanowisko premiera kraju związkowego Brandenburgia<ref name="bio" />. W tym samym roku objął również funkcję przewodniczącego krajowych struktur socjaldemokratów. Pozostawał na urzędzie premiera także po wyborach w 2014, 2019<ref>{{Cytuj stronę|url=https://www.rbb24.de/politik/wahl/Landtagswahl/beitraege/brandenburg-landtag-woidke-wiederwahl.html|tytuł=Woidke als Brandenburgs Ministerpräsident wiedergewählt|data=20 listopada 2019|opublikowany=rbb24.de|data dostępu=2019-11-20|język=de}}</ref> i 2024<ref>{{Cytuj stronę|url=https://www.dw.com/pl/woidke-nadal-premierem-brandenburgii-bedzie-rz%C4%85dzi%C5%82-z-populistyczn%C4%85-lewic%C4%85/a-71023469|tytuł=Woidke premierem Brandenburgii. Lewicowi populiści w rządzie|autor=Anna Widzyk|data=11 grudnia 2024|opublikowany=dw.com|data dostępu=2024-12-11}}</ref>.

W 2014 nowy rząd federalny powołał go na stanowisko koordynatora ds. niemiecko-polskiej współpracy społecznej i przygranicznej<ref>{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | tytuł =Der Koordinator für die deutsch-polnische Zusammenarbeit | url = https://web.archive.org/web/20170127182541/https://www.auswaertiges-amt.de/DE/AAmt/Koordinatoren/D-PL-Koordinator/D-Pol-Koordinator_node.html | opublikowany = auswaertiges-amt.de| data = | data dostępu = 2017-04-23| język=de}}</ref>. W kadencji 2019–2020 przewodniczący [[Bundesrat (Niemcy)|Bundesratu]]<ref>{{Cytuj stronę|tytuł=Woidke tritt Amt als Bundesratspräsident an|data=1 listopada 2019|opublikowany=rbb24.de|data dostępu=2019-11-02|język=de|url=https://web.archive.org/web/20191102160302/https://www.rbb24.de/politik/beitrag/2019/10/berlin-brandenburg-bundesrat-woidke-ratspraesident.html}}</ref>.

== Odznaczenia ==
* Wielki Krzyż Zasługi z Gwiazdą i Wstęgą [[Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec|Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec]] – 2023<ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Ordensverleihung an die Ministerpräsidentin Malu Dreyer sowie die Ministerpräsidenten Winfried Kretschmann, Dietmar Woidke, Stephan Weil, Reiner Haseloff und Bodo Ramelow sowie an den Ministerpräsidenten a. D. und Bundesminister a. D. Horst Seehofer |data dostępu = 2023-12-31 |opublikowany = bundespraesident.de |url = https://www.bundespraesident.de/SharedDocs/Reden/DE/Frank-Walter-Steinmeier/Reden/2023/11/231124-OV-MP-Laender.html |język = de|data=24 listopada 2023}}</ref>
* [[Order Zasługi Brandenburgii]] – 2013
* Krzyż Komandorski z Gwiazdą [[Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej|Orderu Zasługi RP]] – [[Polska]], 2019<ref>{{Monitor Polski|2019|924}} – pkt 2.</ref><ref>{{Cytuj stronę|url=https://www.dw.com/pl/dietmar-woidke-z-orderem-zas%C5%82ugi-rp/a-49743356 |tytuł=Dietmar Woidke z Orderem Zasługi RP |opublikowany=dw.com |data=25 lipca 2019 |data dostępu=2020-01-22}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Premierzy Brandenburgii}}
{{Pierwszy rząd Dietmara Woidkego}}
{{Drugi rząd Dietmara Woidkego}}
{{Trzeci rząd Dietmara Woidkego}}
{{Czwarty rząd Dietmara Woidkego}}
{{Przewodniczący Bundesratu}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Woidke, Dietmar}}
[[Kategoria:Niemieccy ministrowie rządów krajowych]]
[[Kategoria:Niemieccy posłowie do landtagów]]
[[Kategoria:Niemieccy premierzy rządów krajowych]]
[[Kategoria:Politycy SPD]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Brandenburgii]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1961]]

title: Dietmar Woidke

Data i miejsce urodzenia: 22 października 1961 · Naundorf

Okres: od 28 sierpnia 2013

Przynależność polityczna: Socjaldemokratyczna Partia Niemiec

Poprzednik: Matthias Platzeck


text:
# Działo
Działo – lufowa artyleryjska broń palna o kalibrze co najmniej 20 mm. Dawniej ogólna nazwa machin miotających używanych od XIV wieku.

## Podział
Współczesne działa dzieli się ze względu na:
- tor lotu pocisku:
  - armata
  - haubica
  - armatohaubica
  - moździerz

- funkcję, przeznaczenie i specyficzną budowę:
  - działa polowe – ogólnego przeznaczenia
  - działa specjalne:
    - bezodrzutowe
    - czołgowe
    - forteczne
    - górskie
    - lotnicze
    - oblężnicze
    - okrętowe
    - piechoty
    - przeciwlotnicze
    - przeciwpancerne
- sposób transportu:
  - holowane
  - kolejowe
  - samobieżne
- stopień automatyki:
  - nieautomatyczne
  - półautomatyczne
  - automatyczne

- Bombarda z XV w.
- Hufnica z XV w.
- Armata z XVII w.
- Lekki moździerz piechoty M2
- Działo piechoty wz. 1927
- Armata przeciwpancerna PaK 38
- Armata przeciwlotnicza Flak 36
- Haubica wz. 1938 (M-30)
- Armata automatyczna GAU-8/A Avenger
- Samobieżna armatohaubica 2S19 Msta-S
- Samobieżny moździerz oblężniczy Karl Gerät 040
- Działo kolejowe K5
- Działa okrętowe Mark 7 na pancerniku USS "Iowa" (BB-61)

title: Działo

wikitext:
[[Plik:Артилерійські підрозділи ВМС ЗС України виконали бойові стрільби (cropped).jpg|thumb|skaluj=1.2|Działo ([[haubicoarmata]] [[152 mm haubicoarmata D-20|D-20]])]]
[[Plik:M30 components.jpg|thumb|skaluj=1.2|Budowa [[Działo holowane|działa holowanego]] na przykładzie [[122 mm haubica wz. 1938 (M-30)|haubicy wz. 1938 (M-30)]]:
1. [[Lufa]]
2. [[Oporopowrotnik]]
3. [[Tarcza ochronna]]
4. [[celownik (element broni)|Celownik]]
5. [[zamek (broń)|Zamek]]
6. Koła
7. Ogony]]
'''Działo''' – [[Broń lufowa|lufowa]] [[Artyleria|artyleryjska]] [[broń palna]] o [[Kaliber broni|kalibrze]] co najmniej 20 mm. Dawniej ogólna nazwa [[Machina miotająca|machin miotających]] używanych od XIV wieku{{odn|Mała Encyklopedia Wojskowa Tom 2|s=355}}{{odn|Laprus|1979|s=105}}{{odn|Gradowski|Żygulski|1994|s=108}}.

== Podział ==
Współczesne działa dzieli się ze względu na:{{odn|Mała Encyklopedia Wojskowa Tom 2|s=355}}{{odn|Laprus|1979|s=105}}
* '''[[Krzywa balistyczna|tor lotu pocisku]]:'''
** [[armata]]
** [[haubica]]
** [[haubicoarmata|armatohaubica]]
** [[moździerz]]

* '''funkcję, przeznaczenie i specyficzną budowę:'''
** [[Działo polowe|działa polowe]] – ogólnego przeznaczenia
** działa specjalne:
*** [[Działo bezodrzutowe|bezodrzutowe]]
*** [[Armata czołgowa|czołgowe]]
*** [[Artyleria forteczna|forteczne]]
*** [[Artyleria górska|górskie]]
*** [[Armata lotnicza|lotnicze]]
*** [[Artyleria oblężnicza|oblężnicze]]
*** [[Działo okrętowe|okrętowe]]
*** [[Działo piechoty|piechoty]]
*** [[Armata przeciwlotnicza|przeciwlotnicze]]
*** [[Armata przeciwpancerna|przeciwpancerne]]
* '''sposób transportu:'''
** [[Działo holowane|holowane]]
** [[Działo kolejowe|kolejowe]]
** [[Działo samobieżne|samobieżne]]
* '''stopień automatyki:'''
** [[Broń nieautomatyczna|nieautomatyczne]]
** [[Broń półautomatyczna|półautomatyczne]]
** [[Armata automatyczna|automatyczne]]

<gallery>
Plik:MonsMeg.JPG|[[Bombarda]] z XV w.
Plik:Bombard from XV century.PNG|[[Hufnica]] z XV w.
Plik:Sächsisches Geschütz 1691.jpg|[[Armata]] z XVII w.
Plik:M2-Mortar.jpg|Lekki [[moździerz]] piechoty [[60 mm moździerz M2|M2]]
Plik:Modlin armata 76 mm wz. 1927 01.jpg|[[Działo piechoty]] [[76 mm armata pułkowa wz. 1927|wz. 1927]]
Plik:Pak38 cfb borden 2.JPG|[[Armata przeciwpancerna]] [[5 cm PaK 38|PaK 38]]
Plik:Flak18-36(cropped).png|[[Armata przeciwlotnicza]] [[8,8 cm Flak 18|Flak 36]]
Plik:Zdbice WW2 skansen (5) (cropped).jpg|[[Haubica]] [[122 mm haubica wz. 1938 (M-30)|wz. 1938 (M-30)]]
Plik:GAU-8 Avenger contrast.jpg|[[Armata automatyczna]] [[GAU-8/A Avenger]]
Plik:April 9th rehearsal in Alabino of 2014 Victory Day Parade (558-37).jpg|[[Działo samobieżne|Samobieżna]] [[haubicoarmata|armatohaubica]] [[2S19 Msta-S]]
Plik:Adam DSC 7902 (8777001477).jpg|Samobieżny [[Artyleria oblężnicza|moździerz oblężniczy]] [[60-cm Karl Gerät 040|Karl Gerät 040]]
Plik:K5 Audinghen.jpg|[[Działo kolejowe]] [[28 cm Kanone 5 (Eisenbahn)|K5]]
Plik:330-CFD-DN-ST-87-05936 (24155474721).jpg|[[Działo okrętowe|Działa okrętowe]] Mark 7 na [[pancernik]]u [[USS Iowa (BB-61)|USS "Iowa" (BB-61)]]
</gallery>

== Historia ==
{{Osobny artykuł|Artyleria#Historia|o1=Historia artylerii}}

== Zobacz też ==
{{wikisłownik|działo}}
* [[działko]]
* [[działon]]
* [[działobitnia]]
* [[działoczyny]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko= Laprus|imię=  [red.] Marian|tytuł= Leksykon wiedzy wojskowej| wydawca = Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej|miejsce= Warszawa |rok= 1979|isbn=83-11-06229-3|odn=tak}}
* {{cytuj książkę|nazwisko=Gradowski|imię=Michał|nazwisko2=Żygulski|imię2=Zdzisław|autor link= Michał Gradowski|autor link2=Zdzisław Żygulski (historyk sztuki)| tytuł=Słownik uzbrojenia historycznego|rok=1994 |wydawca= Wydawnictwo naukowe PWN|miejsce=Warszawa |isbn = 83-01-12390-7|odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł = Mała Encyklopedia Wojskowa (K-Q) | tom = 2| wydawca = Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej| miejsce = Warszawa| rok = 1970| isbn = |odn={{odn/id|Mała Encyklopedia Wojskowa Tom 2}}}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Broń artyleryjska]]


text:
# Nagroda Vilenica
Nagroda Vilenica (słoweń. nagrada Vilenica) – nagroda literacka przyznawana co roku przez Związek Pisarzy Słoweńskich pisarzom pochodzącym z Europy Środkowej. Wręczenie nagrody odbywa się podczas wrześniowego festiwalu literackiego odbywającego się w jaskini Vilenica na Krasie.
Dotychczasowi laureaci nagrody:
- 1986 – Fulvio Tomizza(inne języki) (Włochy)
- 1987 – Peter Handke (Austria)
- 1988 – Péter Esterházy (Węgry)
- 1989 – Jan Skácel (Czechy)
- 1990 – Tomas Venclova (Litwa)
- 1991 – Zbigniew Herbert (Polska)
- 1992 – Milan Kundera (Czechy)
- 1993 – Libuše Moníková (Czechy/Niemcy)
- 1994 – Josip Osti(inne języki) (Bośnia i Hercegowina)
- 1995 – Adolf Muschg (Szwajcaria)
- 1996 – Adam Zagajewski (Polska)
- 1997 – Pavel Vilikovský (Słowacja)
- 1998 – Péter Nádas (Węgry)
- 1999 – Erica Pedretti(inne języki) (Szwajcaria)
- 2000 – Slavko Mihalić(inne języki) (Chorwacja)
- 2001 – Jaan Kaplinski (Estonia)
- 2002 – Ana Blandiana (Rumunia)
- 2003 – Mirko Kovač (Chorwacja)
- 2004 – Brigitte Kronauer(inne języki) (Niemcy)
- 2005 – Ilma Rakusa(inne języki) (Szwajcaria) i Karl-Markus Gauß (Austria)
- 2006 – Miodrag Pavlović (Serbia)
- 2007 – Goran Stefanovski(inne języki) (Macedonia)
- 2008 – Andrzej Stasiuk (Polska)
- 2009 – Claudio Magris (Włochy)
- 2010 – Dževad Karahasan (Bośnia i Hercegowina)
- 2011 – Mircea Cărtărescu (Rumunia)
- 2012 – David Albahari (Serbia)
- 2013 – Olga Tokarczuk (Polska)
- 2014 – László Krasznahorkai (Węgry)
- 2015 – Jáchym Topol (Czechy)
- 2016 – Dubravka Ugrešić (Chorwacja)
- 2017 – Jurij Andruchowycz (Ukraina)
- 2018 – Ilija Trojanow (Bułgaria/Niemcy)
- 2019 – Dragan Velikić (Serbia)
- 2020 - Mila Haugová (Słowacja)
- 2021 - Josef Winkler(inne języki) (Austria)
- 2022 - Amanda Aizpuriete (Łotwa)
- 2023 - Ottó Tolnai (Węgry/Serbia)
- 2024 - Miljenko Jergović (Bośnią i Hercegowina/Chorwacja)

title: Nagroda Vilenica

wikitext:
'''Nagroda Vilenica''' ({{w języku|sl|nagrada Vilenica}}) – [[nagrody literackie|nagroda literacka]] przyznawana co roku przez Związek Pisarzy Słoweńskich pisarzom pochodzącym z [[Europa Środkowa|Europy Środkowej]]. Wręczenie nagrody odbywa się podczas wrześniowego festiwalu literackiego odbywającego się w jaskini [[Vilenica]] na [[Kras (płaskowyż)|Krasie]].

Dotychczasowi laureaci nagrody:
* [[1986]] – {{link-interwiki|Fulvio Tomizza|Q=Q525798}} ([[Włochy]])
* [[1987]] – [[Peter Handke]] ([[Austria]])
* [[1988]] – [[Péter Esterházy]] ([[Węgry]])
* [[1989]] – [[Jan Skácel]] ([[Czechy]])
* [[1990]] – [[Tomas Venclova]] ([[Litwa]])
* [[1991]] – [[Zbigniew Herbert]] ([[Polska]])
* [[1992]] – [[Milan Kundera]] ([[Czechy]])
* [[1993]] – [[Libuše Moníková]] ([[Czechy]]/[[Niemcy]])
* [[1994]] – {{link-interwiki|Josip Osti|Q=Q3622163}} ([[Bośnia i Hercegowina]])
* [[1995]] – [[Adolf Muschg]] ([[Szwajcaria]])
* [[1996]] – [[Adam Zagajewski]] ([[Polska]])
* [[1997]] – [[Pavel Vilikovský]] ([[Słowacja]])
* [[1998]] – [[Péter Nádas]] ([[Węgry]])
* [[1999]] – {{link-interwiki|Erica Pedretti|Q=Q123106}} ([[Szwajcaria]])
* [[2000]] – {{link-interwiki|Slavko Mihalić|Q=Q1288758}} ([[Chorwacja]])
* [[2001]] – [[Jaan Kaplinski]] ([[Estonia]])
* [[2002]] – [[Ana Blandiana]] ([[Rumunia]])
* [[2003]] – [[Mirko Kovač]] ([[Chorwacja]])
* [[2004]] – {{link-interwiki|Brigitte Kronauer|Q=Q106606}} ([[Niemcy]])
* [[2005]] – {{link-interwiki|Ilma Rakusa|Q=Q124694}} ([[Szwajcaria]]) i [[Karl-Markus Gauß]] ([[Austria]])
* [[2006]] – [[Miodrag Pavlović]] ([[Serbia]])
* [[2007]] – {{link-interwiki|Goran Stefanovski|Q=Q3397207}} ([[Macedonia Północna|Macedonia]])
* [[2008]] – [[Andrzej Stasiuk]] ([[Polska]])
* [[2009]] – [[Claudio Magris]] ([[Włochy]])
* [[2010]] – [[Dževad Karahasan]] ([[Bośnia i Hercegowina]])
* [[2011]] – [[Mircea Cărtărescu]] (Rumunia)
* [[2012]] – [[David Albahari]] (Serbia)
* [[2013]] – [[Olga Tokarczuk]] (Polska)
* [[2014]] – [[László Krasznahorkai]] (Węgry)
* [[2015]] – [[Jáchym Topol]] (Czechy)
* [[2016]] – [[Dubravka Ugrešić]] (Chorwacja)
* [[2017]] – [[Jurij Andruchowycz]] ([[Ukraina]])
* [[2018]] – [[Ilija Trojanow]] ([[Bułgaria]]/Niemcy)
* [[2019]] – [[Dragan Velikić]] (Serbia)
* [[2020]] - [[Mila Haugová]] (Słowacja)
* [[2021]] - {{link-interwiki|Josef Winkler|Q=Q677196}} (Austria)
* [[2022]] - [[Amanda Aizpuriete]] ([[Łotwa]])
* [[2023]] - [[Ottó Tolnai]] (Węgry/Serbia)
* [[2024]] - [[Miljenko Jergović]] (Bośnią i Hercegowina/Chorwacja)

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://vilenica.si/ | tytuł = Strona festiwalu literackiego Vilenica | opublikowany = vilenica.si | archiwum = https://web.archive.org/web/20190814173313/http://vilenica.si/ | zarchiwizowano = 2019-08-14}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.drustvo-dsp.si/nagrade/vilenica_nagrada/vilenica_nagrada.html | tytuł = O nagrodzie na stronie Związku Pisarzy Słoweńskich | opublikowany = drustvo-dsp.si | archiwum = https://web.archive.org/web/20070928140128/http://www.drustvo-dsp.si/nagrade/vilenica_nagrada/vilenica_nagrada.html | zarchiwizowano = 2007-09-28}}

[[Kategoria:Nagrody literackie|Vilenica]]
[[Kategoria:Kultura w Słowenii]]


text:
# HMS Rawalpindi
HMS Rawalpindi – brytyjski statek pasażerski, służący w okresie II wojny światowej jako krążownik pomocniczy. Został zatopiony przez niemieckie pancerniki 23 listopada 1939.

## Budowa i służba jako statek
Statek wodowano 26 marca 1925 w stoczni Harland and Wolff w Greenock (numer budowy 660), a ukończono 3 września 1925. Należał do serii czterech statków tego typu: "Rajputana", "Ranchi" i "Ranpura", przeznaczonych na trasę Londyn-Bombaj, dla brytyjskiego armatora Peninsular & Oriental Line (P&O) (w tej samej stoczni został zbudowany "Rajputana"). Nazwa pochodziła od miasta w brytyjskich Indiach (ob. w Pakistanie) Rawalpindi.
Był to średniej wielkości dwukominowy dwuśrubowy parowiec, o pojemności początkowo 16 619 BRT, a od 1931 – 16 697 BRT. Zabierał 310 pasażerów w I klasie i 290 w II klasie, a załoga liczyła 380 osób.

## Służba jako krążownik pomocniczy
Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, 24 sierpnia 1939 statek został przejęty przez rząd brytyjski i przebudowany następnie przez R & H Green & Silley Weir w stoczni Royal Albert Dock w Londynie na krążownik pomocniczy HMS "Rawalpindi". Uzbrojenie składało się z 8 pojedynczych armat 152 mm MK VII i 2 armat przeciwlotniczych 76 mm. Okręt stał się jednokominowcem, przez usunięcie tylnego komina. Zapas paliwa wynosił 2100 ts.
Okręt wszedł do służby już we wrześniu 1939 (według niektórych danych w październiku), po czym został skierowany do służby w ramach Patrolu Północnego (Northern Patrol) – patrolowania wód na północ od Wielkiej Brytanii w celu uniemożliwienia przedzierania się niemieckich jednostek na Atlantyk i z powrotem. Dowódcą był komandor Edward Kennedy. 19 października 1939 na północnym Atlantyku przechwycił niemiecki statek "Gonzenheim" (4574 BRT), który dokonał samozatopienia.
23 listopada 1939 o 15.51, patrolując między Wyspami Owczymi a Islandią, krążownik natknął się na niemiecki zespół pancerników "Scharnhorst" i "Gneisenau", udających się w rejsie rajderskim na północny Atlantyk, w celu odciągnięcia sił brytyjskich od krążownika "Admiral Scheer". Brytyjczycy przy tym błędnie rozpoznali pancernik jako krążownik ciężki "Deutschland". Dowódca "Rawalpindi" postawił zasłonę dymną i podjął walkę, skracając dystans, bez żadnych szans na powodzenie. O 16.03 "Scharnhorst", a o 16.11 "Gneisenau" otworzyły ogień. W krótkim czasie "Rawalpindi" został trafiony wielokrotnie pociskami 283 mm "Scharnhorsta", po czym o 16.16, płonący, został opuszczony przez załogę. Sam zdołał trafić "Scharnhorsta" jednym pociskiem 152 mm w rufę, powodując lekkie obrażenia załogi. Na miejsce akcji przypłynął krążownik lekki HMS "Newcastle", lecz niemieckie okręty już odpłynęły. Około godziny 20 opuszczony "Rawalpindi" zatonął na pozycji 63°40′N 12°31′W/63,666667 -12,516667, jako pierwszy brytyjski krążownik pomocniczy podczas tej wojny. Zginęło 279 ludzi załogi, a 21 zostało  uratowanych i wziętych do niewoli przez "Gneisenau" i 6 przez "Scharnhorsta", po czym następnego dnia jeszcze 11 odnalazł brytyjski krążownik pomocniczy HMS "Chitral". Mimo podjętych przez Brytyjczyków poszukiwań niemieckich pancerników, 27 listopada powróciły one do Niemiec z niewielkimi uszkodzeniami spowodowanymi przez sztorm.
Komandor Edward Coverley Kennedy, który zginął podczas starcia, został uhonorowany Mentioned in Despatches.

title: HMS Rawalpindi

wikitext:
{{Statek infobox
 |nazwa                      = Rawalpindi
 |grafika                    =
 |opis grafiki               =
 |bandera                    = GBR
 |wariant bandery            =
 |numer IMO                  =
 |call sign                  =
 |MMSI                       =
 |port macierzysty           = [[Greenock]]
 |właściciel                 =
 |armator                    = [[The Peninsular and Oriental Steam Navigation Company|Peninsular & Oriental Line]]
 |operator                   =
 |towarzystwo klasyfikacyjne =
 |typ                        = [[statek pasażerski]]
 |materiał                   =
 |stocznia                   = [[Harland and Wolff]]
 |data budowy                =
 |data wodowania             = 26 marca [[1925]]
 |data eksploatacji          =
 |data wycofania             =
 |data zatonięcia            =
 |wyporność                  =
 |wyporność całkowita        =
 |nośność                    =
 |załoga                     = 380
 |pasażerowie                = 600
 |długość                    = 173,2 m
 |długość linii wodnej       =
 |długość kadłuba            =
 |długość po pokładzie       =
 |szerokość                  = 21,7 m
 |zanurzenie                 = 8,7 m
 |wysokość                   =
 |pojemność                  = brutto 16 697 [[Tona rejestrowa|RT]]
 |pojemność brutto           =
 |pojemność netto            =
 |pojemność TEU              =
 |masa całkowita             =
 |silnik                     = maszyny parowe poczwórnego rozprężania, 15.000 KM
 |moc silnika                =
 |liczba śrub                = 2
 |prędkość                   = 17 [[Węzeł (jednostka prędkości)|w.]]
 |commons                    =
}}
{{Okręt infobox
 |nazwa                  = HMS Rawalpindi
 |grafika                = HMS Rawalpindi (MOD 381).jpg
 |opis grafiki           = Model "Rawalpindi"
 |klasa                  =
 |typ                    =
 |projekt                =
 |oznaczenie NATO        =
 |stocznia               =
 |początek budowy        =
 |położenie stępki       =
 |wodowanie              =
 |1. bandera             = Wielka Brytania
 |1. wersja bandery      = wojenna
 |1. nazwa               =
 |1. wejście do służby   = 24 sierpnia [[1939]]
 |1. wycofanie ze służby =
 |zatopiony              = 23 listopada [[1939]]
 |zatonął                =
 |los okrętu             =
 |wyporność              =
 |długość                =
 |szerokość              =
 |zanurzenie             =
 |rodzaj kadłuba         =
 |materiał kadłuba       =
 |napęd                  =
 |prędkość               =
 |prędkość taktyczna     =
 |zasięg                 =
 |sensory                =
 |uzbrojenie             = 8 dział '''152''' mm (8xI)<br />2 działa '''76''' mm plot (2xI)
 |wyrzutnie torpedowe    =
 |opancerzenie           =
 |wyposażenie            =
 |wyposażenie lotnicze   =
 |załoga                 = ok. 320
 |commons                =
}}
'''HMS Rawalpindi''' – brytyjski [[statek pasażerski]], służący w okresie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] jako [[krążownik pomocniczy]]. Został zatopiony przez niemieckie pancerniki 23 listopada [[1939]].

== Budowa i służba jako statek ==
Statek wodowano [[26 marca]] [[1925]] w stoczni [[Harland and Wolff]] w [[Greenock]] (numer budowy 660), a ukończono 3 września 1925. Należał do serii czterech statków tego typu: "[[SS Rajputana|Rajputana]]", "[[SS Ranchi|Ranchi]]" i "Ranpura", przeznaczonych na trasę Londyn-Bombaj, dla brytyjskiego armatora [[The Peninsular and Oriental Steam Navigation Company|Peninsular & Oriental Line]] (P&O) (w tej samej stoczni został zbudowany "Rajputana")<ref name=jarosz>J. Jarosz, ''Brytyjskie...'', s.42</ref>. Nazwa pochodziła od miasta w brytyjskich Indiach (ob. w Pakistanie) [[Rawalpindi]].

Był to średniej wielkości dwukominowy dwuśrubowy parowiec, o pojemności początkowo 16 619 [[Tona rejestrowa|BRT]], a od 1931 – 16 697 BRT. Zabierał 310 pasażerów w I klasie i 290 w II klasie, a załoga liczyła 380 osób<ref name=jarosz/>.

== Służba jako krążownik pomocniczy ==
Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej, 24 sierpnia [[1939]] statek został przejęty przez rząd brytyjski i przebudowany następnie przez R & H Green & Silley Weir w stoczni Royal Albert Dock w Londynie na [[krążownik pomocniczy]] [[Lista skrótowców przed nazwami okrętów|HMS]] "Rawalpindi". Uzbrojenie składało się z 8 pojedynczych armat 152 mm MK VII i 2 armat przeciwlotniczych 76 mm. Okręt stał się jednokominowcem, przez usunięcie tylnego komina. Zapas paliwa wynosił 2100 [[tona|ts]]<ref name=jarosz/>.

Okręt wszedł do służby już we wrześniu 1939 (według niektórych danych w październiku), po czym został skierowany do służby w ramach Patrolu Północnego (''Northern Patrol'') – patrolowania wód na północ od Wielkiej Brytanii w celu uniemożliwienia przedzierania się niemieckich jednostek na Atlantyk i z powrotem. Dowódcą był komandor Edward Kennedy. 19 października 1939 na północnym Atlantyku przechwycił niemiecki statek "Gonzenheim" (4574 BRT), który dokonał [[samozatopienie|samozatopienia]]<ref name=jarosz/>.

23 listopada 1939 o 15.51, patrolując między [[Wyspy Owcze|Wyspami Owczymi]] a Islandią, krążownik natknął się na niemiecki zespół pancerników "[[Scharnhorst (1936)|Scharnhorst]]" i "[[Gneisenau (1936)|Gneisenau]]", udających się w rejsie [[rajder]]skim na północny Atlantyk, w celu odciągnięcia sił brytyjskich od krążownika "[[Admiral Scheer]]". Brytyjczycy przy tym błędnie rozpoznali pancernik jako krążownik ciężki "[[Lützow (1931)|Deutschland]]"<ref name=naval>[http://www.naval-history.net/xDKWW2-3911-08NOV02.htm Don Kindell, ''NAVAL EVENTS, NOVEMBER 1939, Part 2 of 2''] w serwisie naval-history.net [dostęp 27-10-2010]</ref>. Dowódca "Rawalpindi" postawił zasłonę dymną i podjął walkę, skracając dystans, bez żadnych szans na powodzenie<ref name=jarosz/>. O 16.03 "Scharnhorst", a o 16.11 "Gneisenau" otworzyły ogień<ref name=naval/>. W krótkim czasie "Rawalpindi" został trafiony wielokrotnie pociskami 283 mm "Scharnhorsta", po czym o 16.16, płonący, został opuszczony przez załogę<ref name=jarosz/>. Sam zdołał trafić "Scharnhorsta" jednym pociskiem 152 mm w rufę, powodując lekkie obrażenia załogi<ref name=naval/>. Na miejsce akcji przypłynął krążownik lekki HMS "Newcastle", lecz niemieckie okręty już odpłynęły. Około godziny 20<ref name=naval/> opuszczony "Rawalpindi" zatonął na pozycji {{Współrzędne|63°40′N 12°31′W|umieść=w tekście}}, jako pierwszy brytyjski krążownik pomocniczy podczas tej wojny<ref name=jarosz/>. Zginęło 279 ludzi załogi<ref>[http://www.naval-history.net/xDKWW2-3911-08NOV02.htm Don Kindell, ''NAVAL EVENTS, NOVEMBER 1939, Part 2 of 2''] [dostęp 27-10-2010]. Według innych danych, 240, 238, 270 lub 275 – J. Jarosz, ''Brytyjskie...''</ref>, a 21 zostało  uratowanych i wziętych do niewoli przez "Gneisenau" i 6 przez "Scharnhorsta", po czym następnego dnia jeszcze 11 odnalazł brytyjski krążownik pomocniczy HMS "Chitral". Mimo podjętych przez Brytyjczyków poszukiwań niemieckich pancerników, 27 listopada powróciły one do Niemiec z niewielkimi uszkodzeniami spowodowanymi przez sztorm<ref name=naval/>.

Komandor Edward Coverley Kennedy, który zginął podczas starcia, został uhonorowany [[Mentioned in Despatches]]<ref>[http://www.unithistories.com/officers/RN_officersK.html ''Royal Navy (RN) Officers 1939-1945''] [dostęp 25-10-2010]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Jacek Jarosz, ''Brytyjskie krążowniki pomocnicze II wojny światowej'' w: Morza, Statki i Okręty nr 6/2005, s.43

== Zobacz też ==
* [[SS Rajputana|HMS Rajputana]]
* [[HMS Jervis Bay]]

{{SORTUJ:Rawalpindi}}
[[Kategoria:Brytyjskie krążowniki pomocnicze]]
[[Kategoria:Brytyjskie krążowniki zatopione podczas II wojny światowej]]
[[Kategoria:Brytyjskie okręty z okresu II wojny światowej]]
[[Kategoria:Brytyjskie statki pasażerskie]]
[[Kategoria:Nazwy brytyjskich okrętów]]
[[Kategoria:Statki i okręty zatopione na Oceanie Atlantyckim]]
[[Kategoria:Wraki statków]]
[[Kategoria:Statki P&O]]

title: Rawalpindi

Bandera: Wielka Brytania

Port macierzysty: Greenock

Armator: Peninsular & Oriental Line

Typ: statek pasażerski

Stocznia: Harland and Wolff

Pojemność: brutto 16 697 RT

title: HMS Rawalpindi

Wejście do służby: 24 sierpnia 1939

Zatopiony: 23 listopada 1939


text:
# Pysoń wygrzbiecony
Pysoń wygrzbiecony, pikarel plamisty (Spicara maena) – gatunek ryby z rodziny śródkolcowatych (Centracanthidae).

## Występowanie
Północny Atlantyk od Portugalii do Wysp Kanaryjskich i Maroko, Morze Śródziemne i Morze Czarne.
Ryba stanowiskowa, żyje blisko wybrzeży nad dnem mulistym w pobliżu łąk trawy morskiej.

## Opis
Dorasta maksymalnie samice do 21 cm, a samce do 24 cm. Ciało owalne, nieco wygrzbiecone, wyraźnie zaznaczona część karkowa. Głowa nad oczami wklęsła. Łuski wzdłuż w linii bocznej od 70 – 75. Uzębienie w postaci drobnych zębów, szczęki daleko wysuwalne. Płetwa grzbietowa długa, niepodzielona, podparta 11 twardymi promieniami i 12  miękkimi promieniami. Płetwa odbytowa podparta 3 twardymi  i 10 miękkimi promieniami. Płetwa piersiowa, długie i spiczaste. Płetwy brzuszne silne. Płetwa ogonowa wcięta.
Ubarwienie w zależności od wieku, płci i pór roku odmienne. Pośrodku boków zawsze ciemna prostokątna plama. Dorosłe samce mają na głowie niebiesko połyskująca smuga. Płetwy koloru brązowoniebieskie z niebieskimi cętkami, nieregularnie rozmieszczonymi.

## Odżywianie
Odżywia się drobnymi organizmami żyjącymi na dnie.

## Rozród
Tarło odbywa się późną jesienią. Samiec wygrzebuje w piasku okrągłą jamę gniazdową, do której samica składa ikrę w postaci kleistych jaj, które przyklejają się do podłoża, a następnie są zapładniane przez samca.

title: Pysoń wygrzbiecony

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Pysoń wygrzbiecony
 |nazwa łacińska         = ''Spicara maena''
 |TSN                    = 647987
 |zoolog                 = [[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1758
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Spicara maena male spawning.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[promieniopłetwe]]
 |rząd                   = [[okoniokształtne]]
 |podrząd                = [[okoniowce]]
 |rodzina                = [[śródkolcowate]]
 |rodzaj                 = ''[[Spicara]]''
 |gatunek                = pysoń wygrzbiecony
 |synonimy               =
*''Spicara chryselis'' (Valenciennes, 1830)
*''Maena maena'' (Linnaeus, 1758)<ref>Inne patrz [http://species.wikimedia.org/wiki/Spicara_maena Wikispecies]</ref>
 |status IUCN            = LC
 |IUCN id                = 170280
 |wikispecies            = Spicara maena
 |commons                = Category:Spicara maena
}}
'''Pysoń wygrzbiecony''', '''pikarel plamisty''' (''Spicara maena'') – gatunek ryby z rodziny [[śródkolcowate|śródkolcowatych]] (Centracanthidae).

== Występowanie ==
Północny [[Ocean Atlantycki|Atlantyk]] od [[Portugalia|Portugalii]] do [[Wyspy Kanaryjskie|Wysp Kanaryjskich]] i [[Maroko]], [[Morze Śródziemne]] i [[Morze Czarne]].

Ryba stanowiskowa, żyje blisko wybrzeży nad dnem mulistym w pobliżu łąk trawy morskiej.

== Opis ==
Dorasta maksymalnie samice do 21 cm, a samce do 24 cm. Ciało owalne, nieco wygrzbiecone, wyraźnie zaznaczona część karkowa. Głowa nad oczami wklęsła. [[Łuski (ryby)|Łuski]] wzdłuż w linii bocznej od 70 – 75. [[Uzębienie]] w postaci drobnych zębów, szczęki daleko wysuwalne. [[Płetwa]] grzbietowa długa, niepodzielona, podparta 11 twardymi promieniami i 12  miękkimi promieniami. Płetwa odbytowa podparta 3 twardymi  i 10 miękkimi promieniami. Płetwa piersiowa, długie i spiczaste. Płetwy brzuszne silne. Płetwa ogonowa wcięta.

Ubarwienie w zależności od wieku, płci i pór roku odmienne. Pośrodku boków zawsze ciemna prostokątna plama. Dorosłe samce mają na głowie niebiesko połyskująca smuga. Płetwy koloru brązowoniebieskie z niebieskimi cętkami, nieregularnie rozmieszczonymi.

== Odżywianie ==
Odżywia się drobnymi organizmami żyjącymi na dnie.

== Rozród ==
Tarło odbywa się późną jesienią. Samiec wygrzebuje w piasku okrągłą jamę gniazdową, do której samica składa ikrę w postaci kleistych jaj, które przyklejają się do podłoża, a następnie są zapładniane przez samca.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
*{{Cytuj książkę | nazwisko= Terofal | imię=Fritz | nazwisko2= Militz | imię2=Claus | tytuł= Ryby morskie  | data=1996 | wydawca=Świat Książki| miejsce=Warszawa | isbn=83-7129-306-2}}
*{{FishBase gatunek | id = 4887| nazwa = Spicara maena |data = 4 sierpnia 2010}}
*{{cytuj stronę| url = http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=126828 | tytuł = Spicara maena | data dostępu = 2010-08-04 | autor = | opublikowany = WoRMS World Register of Marine Species | praca = | data = | język = en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Okoniokształtne]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]

title: Pysoń wygrzbiecony

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: promieniopłetwe

Rząd: okoniokształtne

Podrząd: okoniowce

Rodzina: śródkolcowate

Rodzaj: Spicara

Gatunek: pysoń wygrzbiecony

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· najmniejszej troski


text:
# Rajd Portugalii 1977
Rajd Portugalii 1977 (11. Rallye de Portugal - Vinho do Porto) – 11 Rajd Portugalii rozgrywany w Portugalii w dniach 1-6 marca. Była to trzecia runda Rajdowych Mistrzostw Świata w roku 1977. Rajd został rozegrany na szutrze i asfalcie. Bazą rajdu było miasto Estoril.

## Wyniki końcowe rajdu[1]
| Msc. | Kierowca               | Pilot                | Samochód             | Czas    | Strata | Grupa | Pkt zespół | Pkt kierowca |
| ---- | ---------------------- | -------------------- | -------------------- | ------- | ------ | ----- | ---------- | ------------ |
| 1    | Markku Alén            | Ilkka Kivimäki       | Fiat 131 Abarth      | 6:51.47 | 0.0    | 4     | 10+8       | 9            |
| 2.   | Björn Waldegård        | Hans Thorszelius     | Ford Escort RS1800   | 6:55.43 | +3.56  | 4     | 9+7        | 6            |
| 3.   | Ove Andersson          | Henry Liddon         | Toyota Celica 2000GT | 6:56.08 | +4.21  | 4     | 8+6        | 4            |
| 4.   | Jean-Claude Andruet    | Christian Delferrier | Fiat 131 Abarth      | 7:06.34 | +10.47 | 4     |            | 3            |
| 5.   | Maurizio Verini        | Ninni Russo          | Fiat 131 Abarth      | 7:07.00 | +11.13 | 4     |            | 2            |
| 6.   | Manuel Queirós Pereira | Miguel Vilar         | Opel Kadett GT/E     | 7:28.55 | +37.08 | 2     | 5+8        | 1            |
| 7.   | Franz Wittmann         | Kurt Nestinger       | Opel Kadett GT/E     | 7:38.27 | +46.40 | 4     |            |              |
| 8.   | Giovanni Salvi         | Pedro de Almeida     | Ford Escort RS2000   | 7:44.32 | +52.45 | 1     |            |              |
| 9.   | Américo Nunes          | Mira Amaral          | Porsche 911          | 7:46.36 | +54.49 | 4     | 2+2        |              |
| 10.  | Klaus Russling         | Klaus Krammer        | Opel Kadett GT/E     | 7:46.43 | +54.56 | 1     |            |              |

## Punktacja

### Klasyfikacja producentów
| Lp | Producent | Pkt. |
| -- | --------- | ---- |
| 1  | Fiat      | 48   |
| 2  | Opel      | 39   |
| 3  | Ford      | 30   |
| 4  | Toyota    | 24   |
| 5  | Lancia    | 18   |
| 5  | Porsche   | 18   |
| 5  | Saab      | 18   |

- Uwaga: Tabela obejmuje tylko pięć pierwszych miejsc.

### Klasyfikacja  FIA Cup for Rally Drivers
| Lp | Producent           | Pkt. |
| -- | ------------------- | ---- |
| 1  | Sandro Munari       | 9    |
| 1  | Ari Vatanen         | 9    |
| 1  | Stig Blomqvist      | 9    |
| 1  | Markku Alén         | 9    |
| 1  | Jean-Claude Andruet | 9    |

- Uwaga: Tabela obejmuje tylko pięć pierwszych miejsc.

title: Rajd Portugalii 1977

wikitext:
{{Rajd WRC infobox
 |nazwa              = 11. Rallye de Portugal - Vinho do Porto
 |runda              = 3
 |rok                = 1977
 |państwo            = PRT
 |baza               = [[Estoril]]
 |dzień rozpoczęcia  = 1 marca
 |dzień zakończenia  = 6 marca
 |długość            =
 |długość os         = 579,90
 |liczba os          = 46
 |nawierzchnia       = szuter, asfalt
 |załóg-start        = 103
 |załóg-meta         = 27
 |zwycięzca          = [[Markku Alén]]
 |zwycięzca-samochód = [[Fiat 131#Modele sportowe|Fiat 131 Abarth]]
 |commons            = Category:1977 Rally Portugal
}}
'''Rajd Portugalii 1977''' ('''11. Rallye de Portugal - Vinho do Porto''') – 11 [[Rajd Portugalii]] rozgrywany w [[Portugalia|Portugalii]] w dniach 1-6 marca. Była to trzecia runda [[Rajdowe mistrzostwa świata|Rajdowych Mistrzostw Świata]] w roku [[Rajdowe Mistrzostwa Świata 1977|1977]]. Rajd został rozegrany na szutrze i asfalcie. Bazą rajdu było miasto [[Estoril]].

== Wyniki końcowe rajdu<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.ewrc-results.com/final/5704-rallye-de-portugal-vinho-do-porto-1977/ | tytuł = 11. Rallye de Portugal - Vinho do Porto 1977 | data = | opublikowany = www.ewrc-results.com | język = pl | data dostępu = 2018-02-23}}</ref> ==
{| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 95%; max-width: 950px;"
|-
! Msc.
! Kierowca
! Pilot
! Samochód
! Czas
! Strata
! Grupa
! Pkt zespół
! Pkt kierowca
|-
! 1
|align=left| {{Flaga|FIN}} [[Markku Alén]]
|align=left| {{Flaga|FIN}} [[Ilkka Kivimäki]]
|align=left| [[Fiat 131#Modele sportowe|Fiat 131 Abarth]]
| 6:51.47
| 0.0
| 4
| 10+8
| 9
|-
! 2.
|align=left| {{Flaga|SWE}} [[Björn Waldegård]]
|align=left| {{Flaga|SWE}} [[Hans Thorszelius]]
|align=left| [[Ford Escort (Europa)|Ford Escort RS1800]]
| 6:55.43
| +3.56
| 4
| 9+7
| 6
|-
! 3.
|align=left| {{Flaga|SWE}} [[Ove Andersson]]
|align=left| {{Flaga|GBR}} [[Henry Liddon]]
|align=left| [[Toyota Celica]] 2000GT
| 6:56.08
| +4.21
| 4
| 8+6
| 4
|-
! 4.
|align=left| {{Flaga|FRA}} [[Jean-Claude Andruet]]
|align=left| {{Flaga|GER}} [[Christian Delferrier]]
|align=left| [[Fiat 131#Modele sportowe|Fiat 131 Abarth]]
| 7:06.34
| +10.47
| 4
|
| 3
|-
! 5.
|align=left| {{Flaga|ITA}} [[Maurizio Verini]]
|align=left| {{Flaga|ITA}} [[Ninni Russo]]
|align=left| [[Fiat 131#Modele sportowe|Fiat 131 Abarth]]
| 7:07.00
| +11.13
| 4
|
| 2
|-
! 6.
|align=left| {{Flaga|POR}} [[Manuel Queirós Pereira]]
|align=left| {{Flaga|POR}} [[Miguel Vilar]]
|align=left| [[Opel Kadett GT/E]]
| 7:28.55
| +37.08
| 2
| 5+8
| 1
|-
! 7.
|align=left| {{Flaga|AUT}} [[Franz Wittmann]]
|align=left| {{Flaga|AUT}} [[Kurt Nestinger]]
|align=left| [[Opel Kadett GT/E]]
| 7:38.27
| +46.40
| 4
|
|
|-
! 8.
|align=left| {{Flaga|POR}} [[Giovanni Salvi]]
|align=left| {{Flaga|POR}} [[Pedro de Almeida]]
|align=left| [[Ford Escort (Europa)|Ford Escort]] RS2000
| 7:44.32
| +52.45
| 1
|
|
|-
! 9.
|align=left| {{Flaga|POR}} [[Américo Nunes]]
|align=left| {{Flaga|POR}} [[Mira Amaral]]
|align=left| [[Porsche 911]]
| 7:46.36
| +54.49
| 4
| 2+2
|
|-
! 10.
|align=left| {{Flaga|AUT}} [[Klaus Russling]]
|align=left| {{Flaga|AUT}} [[Klaus Krammer]]
|align=left| [[Opel Kadett GT/E]]
| 7:46.43
| +54.56
| 1
|
|
|-
|}

== Punktacja ==
=== Klasyfikacja producentów ===

{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 85%;"

! Lp
! Producent
! Pkt.
|-
| 1
|align=left| {{Flaga|ITA}} [[FIAT|Fiat]]
| 48
|-
| 2
|align=left| {{Flaga|DEU}} [[Opel]]
| 39
|-
| 3
|align=left| {{Flaga|USA}} [[Ford]]
| 30
|-
| 4
|align=left| {{Flaga|JPN}} [[Toyota]]
| 24
|-
| 5
|align=left| {{Flaga|ITA}} [[Lancia]]
| 18
|-
| 5
|align=left| {{Flaga|DEU}} [[Porsche]]
| 18
|-
| 5
|align=left| {{Flaga|SWE}} [[Saab Automobile|Saab]]
| 18
|}

:* '''Uwaga''': Tabela obejmuje tylko pięć pierwszych miejsc.

=== Klasyfikacja  FIA Cup for Rally Drivers===

{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 85%;"

! Lp
! Producent
! Pkt.
|-
| 1
|align=left| {{Flaga|ITA}} [[Sandro Munari]]
| 9
|-
| 1
|align=left| {{Flaga|FIN}} [[Ari Vatanen]]
| 9
|-
| 1
|align=left| {{Flaga|SWE}} [[Stig Blomqvist]]
| 9
|-
| 1
|align=left| {{Flaga|FIN}} [[Markku Alén]]
| 9
|-
| 1
|align=left| {{Flaga|FRA}} [[Jean-Claude Andruet]]
| 9
|-
|}

:* '''Uwaga''': Tabela obejmuje tylko pięć pierwszych miejsc.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Rajdowe Mistrzostwa Świata 1977}}
{{Rajd Portugalii}}

[[Kategoria:Rajdowe Mistrzostwa Świata 1977|Portugalia]]
[[Kategoria:Rajd Portugalii|1977]]
[[Kategoria:Portugalia w XX wieku]]
[[Kategoria:1977 w Europie]]
[[Kategoria:Estoril]]

title: 11. Rallye de Portugal - Vinho do Porto

Państwo: Portugalia

Baza: Estoril

Od: 1 marca 1977

Do: 6 marca 1977

Nawierzchnia: szuter, asfalt

Zwycięzca: Markku Alén · (Fiat 131 Abarth)


text:
# Ośrodek kamieniarski w Bruśnie
Ośrodek kamieniarski w Bruśnie obejmował zespół wsi Stare Brusno, Polanka Horyniecka i Nowe Brusno. Do XVII w. Brusno było jedną wsią. W 1785 r. pośrodku Brusna władze austriackie założyły w ramach kolonizacji józefińskiej niemiecką wieś DeutschBach, rozdzielając Brusno na Stare i Nowe. Po wojnie Stare Brusno zostało całkowicie wysiedlone i zniszczone (na miejscu wsi pozostało zarastające lasem cerkwisko - murowana cerkiew z 1906 r. była zniszczona w 1956 roku - i cmentarz), a nazwę wsi DeutschBach zmieniono na Polanka Horyniecka.

## Historia ośrodka
Lustracja dawnego zamku lubaczowskiego (spłonął w roku 1700), przeprowadzana w latach 1564-1565 mówi o kamieniarzach pracujących dla zamku. Można przypuszczać, iż byli to właśnie kamieniarze z Brusna. Najstarsza wzmianka pisana o "trzech mistrzach, którzy w Bruśnie łamią kamienie" pochodzi z lat 1654-1655 i dotyczy najprawdopodobniej kamieniarzy miejscowych. Według tradycji ustnej w tym samym czasie we wsi pojawili się zagraniczni mistrzowie rzemiosła. Nie ma zgodności co do ich narodowości, jedna z wersji mówi o "dwóch Italianach", inna, że to byli "jacyś Turcy".
Początkowo wyrabiano w Bruśnie głównie kamienie młyńskie i żarnowe, kamień budowlany oraz inne przedmioty użytkowe. Wyroby artystyczne (krzyże i figury przydrożne, nagrobki) pojawiły się – sądząc po datowanych obiektach – na początku XIX w. Na okolicznych cmentarzach zachowały się setki wytwarzanych tu nagrobków, zwanych bruśnieńskimi. Stoją również dziesiątki przydrożnych krzyży bruśnieńskich. O popularności ośrodka świadczyć mogą liczne nagrobki bruśnieńskie w odległych miejscowościach, m.in. w Kolbuszowej, Dłużniowie, Zamościu, Józefowie, Lwowie, Jarosławiu i Przeworsku.  Najbardziej oddalone od Brusna pojedyncze rzeźby istnieją do dziś w Roźwienicy, Świebodnej, Pruchniku, Lipiu i Kostarowcach.
W bruśnieńskim ośrodku kamieniarskim nie były wyrabiane kamienie do ostrzenia narzędzi ("toczydła", "brusy"), gdyż nie było tu odpowiedniego surowca. Toczydła produkowano w pobliskiej Hucie Różanieckiej, stosując materiał z tamtejszego kamieniołomu.

## Kamieniołom
Miejscem pozyskiwania surowca były zbocza góry Brusno (364,8 m), położonej ok. 1 km na południe od Starego Brusna. Właścicielami działek pod Górą byli wyłącznie mieszkańcy Starego Brusna, nawet po powstaniu Nowego Brusna i Deutschbach. Najcenniejszym surowcem był miękki kamień, zwany tu "wapniakiem", przeznaczony do obróbki rzeźbiarskiej. Zalegał na głębokości 15–20 m poniżej poziomu zbocza.
Po II wojnie światowej kamieniołom eksploatowany był przez Spółdzielnię Usługowo-Wytwórczą Kółek Rolniczych w Horyńcu. W latach 60. XX w. próbowano odstrzału skał materiałami wybuchowymi, ale uzyskiwany w ten sposób surowiec nie nadawał się do użytku. Materiały wybuchowe przechowywane były w jednym ze schronów bojowych Linii Mołotowa, położonym w pobliżu kamieniołomu. Później kamieniołom był własnością Przedsiębiorstwa Usług Terenowych i Rejonu Eksploatacji Kamienia w Rzeszowie. Pracowało tu kilkadziesiąt osób. Wydobycie kamienia trwało przez całą dobę. Był on na miejscu kruszony i sortowany. Po zakładzie pozostały resztki budynków i maszyn, linia energetyczna wysokiego napięcia oraz stare słupy oświetleniowe.
Obecnie (2006 r.) teren kamieniołomu jest własnością Nadleśnictwa w Lubaczowie. Jedno z wyrobisk jest dzierżawione prywatnemu przedsiębiorcy, który sezonowo wydobywa tu kamień, głównie do celów budowy dróg. W nieczynnej części kamieniołomu widać w wielu miejscach świeże ślady dzikiej eksploatacji.
W przysiółku Starego Brusna "Szałasy" istniał najstarszy kamieniołom, w którym wydobywano kamień twardy, używany do wyrobu kamieni młyńskich i żarnowych ("żarniaków") oraz na surowiec budowlany.

## Wydobywanie i obróbka surowca
Pokłady kamienia zalegają tu poziomymi warstwami, poprzecinanymi naturalnymi, pionowymi szczelinami. Ułatwia to oddzielanie prostopadłościennych bloków od złoża. Eksploatację zaczynano od podnóża zbocza, zdejmując najpierw warstwę próchnicy i zwietrzałe warstwy kamienia. Łamanie bloku rozpoczynał górnik (nazwa "kamieniarz" nie była tu znana) od wykucia dziaganem rowków i włożenie weń klina lub klinów żeliwnych. Kliny, pobijane dużym młotem odrywały blok od masywu skalnego. Gdy szczeliny zrobiły się dostatecznie szerokie, przy pomocy łomu blok odsuwano na bok i umieszczano na wozie lub saniach. XIX w. stosowano zimą metodę "mokrych klinów" – bukowe, świerkowe lub sosnowe kliny wbijane były w szczeliny i polewane wodą lub moczem. Zamarzająca woda rozsadzała w nocy skałę, a przychodzący rano górnicy oddzielali łomami. Urobek transportowano do swojego gospodarstwa, gdzie był obrabiany. Tutejsi kamieniarze sami wydobywali surowiec, który był dla nich materiałem rzeźbiarskim.

## Bruśnieńscy kamieniarze
Wielu dawnych rzeźbiarzy bruśnieńskich pozostaje anonimowa. Znane są głównie rodziny, które zajmowały się z pokolenia na pokolenie rzeźbiarstwem i obróbką kamienia. Są to między innymi rody: Chmielów, Kuźniewiczów, Lubyckich, Bumbarów, Hałaburdów, a także Stefan Danys, Piotr Hrabec, Aleksy Duś, Dymitr Podgórecki. Kamieniarze byli zazwyczaj samoukami a znajomość rzemiosła przechodziła z ojca na syna. Wyjątkiem był Grzegorz Kuźniewicz, który pobierał naukę we Lwowie. Wśród kamieniarzy nie było podziału na tych, co kopali i tych, co rzeźbili. Czasami w kopaniu nie brał udziału najstarszy z rodu, gdy był w podeszłym wieku. Do rzadkości natomiast należało, by kamieniarze sami trudnili się zbytem wyrobów. Wyodrębnił się specjalny zawód "furmanów", którzy wyroby rozwozili po okolicy. Jednym ze stałych miejsc sprzedaży był jarmark w Jarosławiu. Po wojnie kamieniarstwem zajmował się też Adam Birnbach i Mieczysław Zaborniak, którzy mieszkali w Polance Horynieckiej.

## Przegląd zachowanych wyrobów bruśnieńskich
- Najstarszymi z zachowanych wyrobów są krzyże nagrobne, kształtem zbliżone do krzyża maltańskiego. Możliwe do odczytania napisy pochodzą z pocz. XIX w., krzyże bez zachowanych napisów mogą być starsze. Krzyże te są niskie, przysadziste, stawiane wprost na ziemi, często o ramionach nierównych i niesymetrycznych. Zachowane napisy (zazwyczaj wyłącznie rok) są ryte grubym dłutem, niezdarne i nierówne.
- Od lat 40. XIX w. krzyże stają się wyższe, wydłuża się głównie dolne ramię. Stawiane są na niewielkiej poziomej płycie, dzięki czemu nie zapadają się w ziemię. Powierzchnie czołowe pokrywane są w większej części bardziej precyzyjnymi napisami oraz rysunkiem krzyża. W skład napisu wchodzą przeważnie: monogram INRI, inwokacja, imię i nazwisko zmarłego, wiek i data śmierci. Dokładne odczytanie niektórych napisów pozwala podejrzewać, że twórca był niepiśmienny, a napis odtwarzał bez zrozumienia z oryginału narysowanego na kartce.
- Od poł. XIX w. krzyż staje się mniejszy i traci kształt krzyża maltańskiego. Wyniesiony zostaje na postument, najczęściej w kształcie smukłej piramidy o ściętym wierzchołku. Inskrypcje umieszczane są na postumencie.
- Przy końcu XIX w. postumenty stają się wieloczęściowe, rozbudowane i bogato zdobione. Na krzyżu pojawia się płaskorzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego, a sam krzyż bywa ozdobnie profilowany.
- W tym samym czasie pojawiają się nagrobki nazywane "figurą". Rzeźba Chrystusa staje się bardziej przestrzenna, poniżej pojawiają się adorujące postacie Matki Bożej i Marii Magdaleny. Widać doskonalenie się warsztatu twórców.
- Na pocz. XX w. nagrobki stają się bardziej urozmaicone. Figura Chrystusa na krzyżu staje się realistyczna i anatomicznie poprawna. Na postumencie zamiast krzyża stawiana bywa duża rzeźba Matki Bożej lub anioła.
- Po I wojnie światowej następuje powolny zanik charakterystycznej twórczości bruśnieńskich kamieniarzy, nagrobki stają się podobne do tworzonych w innych rejonach kraju.

Oprócz nagrobków, najczęściej spotykanymi wyrobami były:
- krzyże przydrożne, stawiane na pamiątkę zniesienia pańszczyzny, ustania zarazy we wsi, podziękowanie za ocalenie życia, urodzenia dziecka w rodzinie, wysłuchania modlitw, uzdrowień, szczęśliwego powrotu zza granicy.
- pomniki związane z narodowymi świętami.

title: Ośrodek kamieniarski w Bruśnie

wikitext:
{{Dopracować|przypisy=2022-06}}
'''Ośrodek [[Kamieniarstwo|kamieniarski]] w Bruśnie''' obejmował zespół wsi [[Stare Brusno]], [[Polanka Horyniecka (wieś)|Polanka Horyniecka]] i [[Nowe Brusno]]. Do XVII w. Brusno było jedną wsią. W 1785 r. pośrodku Brusna władze austriackie założyły w ramach [[kolonizacja józefińska|kolonizacji józefińskiej]] niemiecką wieś DeutschBach, rozdzielając Brusno na Stare i Nowe. Po [[II wojna światowa|wojnie]] Stare Brusno zostało całkowicie wysiedlone i zniszczone (na miejscu wsi pozostało zarastające lasem cerkwisko - murowana cerkiew z 1906 r. była zniszczona w 1956 roku - i cmentarz), a nazwę wsi DeutschBach zmieniono na [[Polanka Horyniecka (wieś)|Polanka Horyniecka]].
[[Plik:Stare Brusno cmentarz2.jpg|thumb|220px|Cmentarz w Starym Bruśnie]]
[[Plik:Polanka Hor krzyż.jpg|thumb|220px|Krzyż gromadzki postawiony w 1841 roku, przy drodze do greckokatolickiego cmentarza w Starym Bruśnie.]]

== Historia ośrodka ==
Lustracja dawnego zamku [[Lubaczów|lubaczowskiego]] (spłonął w roku 1700), przeprowadzana w latach 1564-1565 mówi o kamieniarzach pracujących dla zamku. Można przypuszczać, iż byli to właśnie kamieniarze z Brusna. Najstarsza wzmianka pisana o "''trzech mistrzach, którzy w Bruśnie łamią kamienie''" pochodzi z lat 1654-1655 i dotyczy najprawdopodobniej kamieniarzy miejscowych. Według tradycji ustnej w tym samym czasie we wsi pojawili się zagraniczni mistrzowie rzemiosła. Nie ma zgodności co do ich narodowości, jedna z wersji mówi o "''dwóch Italianach''", inna, że to byli "''jacyś Turcy''".

Początkowo wyrabiano w Bruśnie głównie kamienie młyńskie i [[żarna|żarnowe]], kamień budowlany oraz inne przedmioty użytkowe. Wyroby artystyczne (krzyże i figury przydrożne, [[nagrobek|nagrobki]]) pojawiły się – sądząc po datowanych obiektach – na początku XIX w. Na okolicznych cmentarzach zachowały się setki wytwarzanych tu nagrobków, zwanych '''''bruśnieńskimi'''''. Stoją również dziesiątki przydrożnych krzyży bruśnieńskich. O popularności ośrodka świadczyć mogą liczne nagrobki bruśnieńskie w odległych miejscowościach, m.in. w [[Kolbuszowa|Kolbuszowej]], [[Dłużniów|Dłużniowie]], [[Zamość|Zamościu]], [[Józefów (powiat biłgorajski)|Józefowie]], [[Lwów|Lwowie]], [[Jarosław (województwo podkarpackie)|Jarosławiu]] i [[Przeworsk]]u.  Najbardziej oddalone od Brusna pojedyncze rzeźby istnieją do dziś w [[Roźwienica|Roźwienicy]], [[Świebodna|Świebodnej]], [[Pruchnik]]u, [[Lipie (powiat bieszczadzki)|Lipiu]] i [[Kostarowce|Kostarowcach]].

W bruśnieńskim ośrodku kamieniarskim nie były wyrabiane kamienie do ostrzenia narzędzi ("''toczydła''", "''[[brus (kamieniarstwo)|brusy]]''"), gdyż nie było tu odpowiedniego surowca. ''Toczydła'' produkowano w pobliskiej [[Huta Różaniecka|Hucie Różanieckiej]], stosując materiał z tamtejszego kamieniołomu.

== Kamieniołom ==
Miejscem pozyskiwania surowca były zbocza góry Brusno (364,8 m), położonej ok. 1 km na południe od Starego Brusna. Właścicielami działek pod Górą byli wyłącznie mieszkańcy Starego Brusna, nawet po powstaniu Nowego Brusna i Deutschbach. Najcenniejszym surowcem był miękki kamień, zwany tu "''wapniakiem''", przeznaczony do obróbki rzeźbiarskiej. Zalegał na głębokości 15–20 m poniżej poziomu zbocza.

Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] kamieniołom eksploatowany był przez Spółdzielnię Usługowo-Wytwórczą Kółek Rolniczych w Horyńcu. W latach 60. XX w. próbowano odstrzału skał materiałami wybuchowymi, ale uzyskiwany w ten sposób surowiec nie nadawał się do użytku. Materiały wybuchowe przechowywane były w jednym ze schronów bojowych [[Linia Mołotowa|Linii Mołotowa]], położonym w pobliżu kamieniołomu. Później kamieniołom był własnością Przedsiębiorstwa Usług Terenowych i Rejonu Eksploatacji Kamienia w Rzeszowie. Pracowało tu kilkadziesiąt osób. Wydobycie kamienia trwało przez całą dobę. Był on na miejscu kruszony i sortowany. Po zakładzie pozostały resztki budynków i maszyn, linia energetyczna wysokiego napięcia oraz stare słupy oświetleniowe.

Obecnie (2006 r.) teren kamieniołomu jest własnością Nadleśnictwa w Lubaczowie. Jedno z wyrobisk jest dzierżawione prywatnemu przedsiębiorcy, który sezonowo wydobywa tu kamień, głównie do celów budowy dróg. W nieczynnej części kamieniołomu widać w wielu miejscach świeże ślady dzikiej eksploatacji.
[[Plik:Brusno kamieniolom1.jpg|thumb|640px|center|Kamieniołom w Starym Bruśnie]]

W przysiółku Starego Brusna "Szałasy" istniał najstarszy kamieniołom, w którym wydobywano kamień twardy, używany do wyrobu kamieni młyńskich i żarnowych ("''żarniaków''") oraz na surowiec budowlany.

== Wydobywanie i obróbka surowca ==
Pokłady kamienia zalegają tu poziomymi warstwami, poprzecinanymi naturalnymi, pionowymi szczelinami. Ułatwia to oddzielanie prostopadłościennych bloków od złoża. Eksploatację zaczynano od podnóża [[zbocze|zbocza]], zdejmując najpierw warstwę [[Próchnica (humus)|próchnicy]] i zwietrzałe warstwy kamienia. Łamanie bloku rozpoczynał górnik (nazwa "''kamieniarz''" nie była tu znana) od wykucia ''dziaganem'' rowków i włożenie weń klina lub klinów żeliwnych. [[Klin (fizyka)|Kliny]], pobijane dużym [[Młotek|młotem]] odrywały blok od masywu skalnego. Gdy szczeliny zrobiły się dostatecznie szerokie, przy pomocy [[Łom (narzędzie)|łomu]] blok odsuwano na bok i umieszczano na wozie lub [[sanie|saniach]]. XIX w. stosowano zimą metodę "''mokrych klinów''" – bukowe, świerkowe lub sosnowe kliny wbijane były w szczeliny i polewane wodą lub moczem. Zamarzająca woda rozsadzała w nocy skałę, a przychodzący rano górnicy oddzielali łomami. Urobek transportowano do swojego gospodarstwa, gdzie był obrabiany. Tutejsi kamieniarze sami wydobywali surowiec, który był dla nich materiałem rzeźbiarskim.
[[Plik:Stare Brusno 1850.jpg|thumb|Stare Brusno, nagrobek z 1850]]
[[Plik:Nowe Brusno ewang.jpg|thumb|Nowe Brusno, nagrobek ewangelicki, 1857]]
[[Plik:Stare Brusno 1932.JPG|thumb|Stare Brusno, nagrobek typu ''figura'', 1932]]
== Bruśnieńscy kamieniarze ==
Wielu dawnych rzeźbiarzy bruśnieńskich pozostaje anonimowa. Znane są głównie rodziny, które zajmowały się z pokolenia na pokolenie rzeźbiarstwem i obróbką kamienia. Są to między innymi rody: Chmielów, Kuźniewiczów, Lubyckich, Bumbarów, Hałaburdów, a także Stefan Danys, Piotr Hrabec, Aleksy Duś, Dymitr Podgórecki. Kamieniarze byli zazwyczaj samoukami a znajomość rzemiosła przechodziła z ojca na syna. Wyjątkiem był [[Grzegorz Kuźniewicz]], który pobierał naukę we Lwowie. Wśród kamieniarzy nie było podziału na tych, co kopali i tych, co rzeźbili. Czasami w kopaniu nie brał udziału najstarszy z rodu, gdy był w podeszłym wieku. Do rzadkości natomiast należało, by kamieniarze sami trudnili się zbytem wyrobów. Wyodrębnił się specjalny zawód "''furmanów''", którzy wyroby rozwozili po okolicy. Jednym ze stałych miejsc sprzedaży był jarmark w Jarosławiu. Po wojnie kamieniarstwem zajmował się też Adam Birnbach i Mieczysław Zaborniak, którzy mieszkali w Polance Horynieckiej.

== Przegląd zachowanych wyrobów bruśnieńskich ==
* Najstarszymi z zachowanych wyrobów są krzyże nagrobne, kształtem zbliżone do [[krzyż maltański|krzyża maltańskiego]]. Możliwe do odczytania napisy pochodzą z pocz. XIX w., krzyże bez zachowanych napisów mogą być starsze. Krzyże te są niskie, przysadziste, stawiane wprost na ziemi, często o ramionach nierównych i niesymetrycznych. Zachowane napisy (zazwyczaj wyłącznie rok) są ryte grubym dłutem, niezdarne i nierówne.
* Od lat 40. XIX w. krzyże stają się wyższe, wydłuża się głównie dolne ramię. Stawiane są na niewielkiej poziomej płycie, dzięki czemu nie zapadają się w ziemię. Powierzchnie czołowe pokrywane są w większej części bardziej precyzyjnymi napisami oraz rysunkiem krzyża. W skład napisu wchodzą przeważnie: monogram ''INRI'', [[inwokacja]], imię i nazwisko zmarłego, wiek i data śmierci. Dokładne odczytanie niektórych napisów pozwala podejrzewać, że twórca był niepiśmienny, a napis odtwarzał bez zrozumienia z oryginału narysowanego na kartce.
* Od poł. XIX w. krzyż staje się mniejszy i traci kształt krzyża maltańskiego. Wyniesiony zostaje na postument, najczęściej w kształcie smukłej piramidy o ściętym wierzchołku. Inskrypcje umieszczane są na postumencie.
* Przy końcu XIX w. postumenty stają się wieloczęściowe, rozbudowane i bogato zdobione. Na krzyżu pojawia się płaskorzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego, a sam krzyż bywa ozdobnie profilowany.
* W tym samym czasie pojawiają się nagrobki nazywane "figurą". Rzeźba Chrystusa staje się bardziej przestrzenna, poniżej pojawiają się adorujące postacie Matki Bożej i Marii Magdaleny. Widać doskonalenie się warsztatu twórców.
* Na pocz. XX w. nagrobki stają się bardziej urozmaicone. Figura Chrystusa na krzyżu staje się realistyczna i anatomicznie poprawna. Na postumencie zamiast krzyża stawiana bywa duża rzeźba Matki Bożej lub anioła.
* Po I wojnie światowej następuje powolny zanik charakterystycznej twórczości bruśnieńskich kamieniarzy, nagrobki stają się podobne do tworzonych w innych rejonach kraju.

Oprócz nagrobków, najczęściej spotykanymi wyrobami były:
* krzyże przydrożne, stawiane na pamiątkę zniesienia pańszczyzny, ustania zarazy we wsi, podziękowanie za ocalenie życia, urodzenia dziecka w rodzinie, wysłuchania modlitw, uzdrowień, szczęśliwego powrotu zza granicy.
* pomniki związane z narodowymi świętami.

== Bibliografia ==
# Stefan Lew – Ludowy ośrodek kamieniarski w Bruśnie, Rocznik Przemyski t. XI, 1967
# P. Wład M. Wiśniewski – Roztocze Wschodnie, Wyd. Nauk. Turyst. i Eduk., Mielec 2004
# Grzegorz Rąkowski – Polska egzotyczna, część II, wyd. "Rewasz" 2004
# Katalog Zabytków Sztuki w Polsce - Lesko, Sanok, Ustrzyki Dolne i okolice, wyd. PAN, Warszawa 1982
# Napisy na zachowanych nagrobkach i innych rzeźbach

[[Kategoria:Kamieniarstwo]]
[[Kategoria:Stare Brusno]]
[[Kategoria:Nowe Brusno]]
[[Kategoria:Polanka Horyniecka (wieś w województwie podkarpackim)]]


text:
# Hiperkalciuria
Hiperkalciuria – stan chorobowy, polegający na zwiększonym wydalaniu wapnia z moczem (powyżej 300 mg/dobę u mężczyzn i powyżej 250 mg u kobiet).
Przewlekła hiperkalciuria może prowadzić do kamicy moczowej (występuje w 30-60% przypadków), nefrokalcynozy i zaburzenia wydalniczej funkcji nerek.

## Etiopatogeneza
Wydalanie wapnia z moczem zależy od rodzaju stosowanej diety - nadmiar sodu jest istotnym czynnikiem zwiększającym kalciurię .
Czynniki mające wpływ na kalciurię:
- wpływ leków
- nadczynność przytarczyc
- długotrwałe unieruchomienie
- przerzuty nowotworowe do kości
- hiperkalciuria idiopatyczna - jest rozpoznawana gdy,  stwierdza się  hiperkalciurię u osoby stosującej dietę o standardowej ilości produktów mlecznych, z prawidłową funkcją nerek, bez zaburzeń stężenia wapnia, fosforu i magnezu w surowicy, bez rozpoznania kwasicy kanalikowej i schorzeń endokrynologicznych
- czynniki dietetyczne
  - nadmierne spożycie sodu
  - zwiększone spożycie białka zwierzęcego
  - nadmierne spożycie alkoholu
  - zwiększone spożycie cukrów prostych

## Rodzaje
- hiperkalciuria absorpcyjna
- hiperkalciuria nerkowa
- hiperkalciuria resorpcyjna

## Diagnostyka
- dobowa zbiórka moczu na zawartość wapnia
- wskaźnik wapniowo-kreatyninowy (UCa/Cr)

## Leczenie
Leczenie hiperkalciurii jest leczeniem przyczynowym. W leczeniu objawowym hiperkalciurii nerkowej stosuje się najczęściej hydrochlorotiazyd z suplementacją potasu.

title: Hiperkalciuria

wikitext:
'''Hiperkalciuria''' – stan chorobowy, polegający na zwiększonym wydalaniu [[wapń|wapnia]] z moczem (powyżej 300 mg/dobę u mężczyzn i powyżej 250 mg u kobiet{{r|s1429}}).

Przewlekła hiperkalciuria może prowadzić do [[kamica moczowa|kamicy moczowej]] (występuje w 30-60% przypadków{{r|s1427}}), [[nefrokalcynoza|nefrokalcynozy]] i zaburzenia wydalniczej funkcji nerek.

== Etiopatogeneza ==
Wydalanie wapnia z moczem zależy od rodzaju stosowanej diety - nadmiar sodu jest istotnym czynnikiem zwiększającym kalciurię .

Czynniki mające wpływ na kalciurię:
* wpływ leków
* nadczynność przytarczyc
* długotrwałe unieruchomienie
* przerzuty nowotworowe do kości
* hiperkalciuria idiopatyczna - jest rozpoznawana gdy,  stwierdza się  hiperkalciurię u osoby stosującej dietę o standardowej ilości produktów mlecznych, z prawidłową funkcją nerek, bez zaburzeń stężenia wapnia, fosforu i magnezu w surowicy, bez rozpoznania kwasicy kanalikowej i schorzeń endokrynologicznych
* czynniki dietetyczne
** nadmierne spożycie sodu
** zwiększone spożycie białka zwierzęcego
** nadmierne spożycie alkoholu
** zwiększone spożycie cukrów prostych

== Rodzaje ==
* hiperkalciuria absorpcyjna
* hiperkalciuria nerkowa
* hiperkalciuria resorpcyjna

== Diagnostyka ==
* dobowa zbiórka moczu na zawartość wapnia
* wskaźnik wapniowo-kreatyninowy (UCa/Cr)

== Leczenie ==
Leczenie hiperkalciurii jest leczeniem przyczynowym. W leczeniu objawowym hiperkalciurii nerkowej stosuje się najczęściej [[hydrochlorotiazyd]] z suplementacją potasu.

== Zobacz też ==
* [[hiperkalcemia]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="s1427">{{Cytuj książkę|tytuł=Choroby wewnętrzne Stan wiedzy na rok 2011|inni=Pod redakcją prof. dr. hab. Andrzeja Szczeklika|wydawca=Medycyna Praktyczna|miejsce=Kraków|rok=2011|isbn=9788374302883|strony=1427}}</ref>
<ref name="s1429">{{Cytuj książkę|tytuł=Choroby wewnętrzne Stan wiedzy na rok 2011|inni=Pod redakcją prof. dr. hab. Andrzeja Szczeklika|wydawca=Medycyna Praktyczna|miejsce=Kraków|rok=2011|isbn=9788374302883|strony=1429}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* Anna Kamińska, Iwona Bieroza ''Hiperkalciuria – najczęstsze zaburzenie metaboliczne u dzieci z kamicą nerkową'', Nowa Pediatria 2/2011, s. 49-52

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Diagnostyka laboratoryjna]]
[[Kategoria:Wapń]]


text:
# Steve Henriette
Steve Henriette (ur. 7 października 1987) – seszelski piłkarz grający na pozycji obrońcy, piętnastokrotny reprezentant Seszeli, grający w reprezentacji w latach 2007-2014.

## Kariera klubowa
Henriette w latach 2007-2012 roku grał w seszelskim klubie Northern Dynamo FC. W 2013 roku przeszedł do St Louis Suns United FC.

## Kariera reprezentacyjna
Steve Henriette rozegrał w reprezentacji 15 oficjalnych spotkań; w żadnym z nich nie udało mu się zdobyć gola.
Uczestniczył także w Eliminacjach do Mistrzostw Świata 2010, jednak jego drużyna nie zdołała się zakwalifikować na mundial.

title: Steve Henriette

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Steve Henriette
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = [[7 października]] [[1987]]
 |miejsce urodzenia       =
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  =
 |pozycja                 = [[Obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    = [[St Louis Suns United FC]]
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2007–2012 ! [[Northern Dynamo FC]]
! 2013–     ! [[St Louis Suns United FC]]
 |kariera reprezentacyjna = ! 2007–2014 ! {{reprezentacja|SEY|pn}} ! 15 ! 0
 |data reprezentacja      =
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Steve Henriette''' (ur. [[7 października]] [[1987]]) – seszelski piłkarz grający na pozycji obrońcy, piętnastokrotny reprezentant Seszeli, grający w reprezentacji w latach 2007-2014.

== Kariera klubowa ==
Henriette w latach 2007-2012 roku grał w seszelskim klubie [[Northern Dynamo FC]]. W 2013 roku przeszedł do [[St Louis Suns United FC]]<ref name="NFT">{{cytuj stronę| url = https://www.national-football-teams.com/player/22278/Steve_Henriette.html| tytuł = ..:: National Football Teams ::.. Player Steve Henriette| data dostępu = 2012-07-06| autor = | opublikowany = | praca = | data = | język = en}}</ref>.

== Kariera reprezentacyjna ==
Steve Henriette rozegrał w reprezentacji 15 oficjalnych spotkań; w żadnym z nich nie udało mu się zdobyć gola<ref name="NFT"/>.
Uczestniczył także w [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2010|Eliminacjach do Mistrzostw Świata 2010]], jednak jego drużyna nie zdołała się zakwalifikować na mundial<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.footballzz.com/jogador.php?id=75876&epoca_id=0| tytuł = Steve Henriette :: Steve Henriette :: Northern Dynamo :: Statistics :: Titles:| data dostępu = 2012-07-06| autor = | opublikowany = | praca = | data = | język = en}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Henriette, Steve}}
[[Kategoria:Reprezentanci Seszeli w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze St Louis Suns United FC]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1987]]

title: · Steve Henriette

Data urodzenia: 7 października 1987

Pozycja: obrońca

Klub: St Louis Suns United FC

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Northern Dynamo FC

St Louis Suns United FC

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Seszele · 15 · (0)