text:
# Alfons VI
Alfons VI Mężny (Dzielny, Odważny), jęz. hiszp. Alfonso VI el Bravo (ur. w czerwcu 1040, zm. 1 lipca 1109) – król Leonu 1065–1072 i 1072-1109, król Kastylii i Galicii 1072–1109.

## Życiorys
Drugi syn króla Kastylii i Leonu Ferdynanda I Wielkiego i Sanczy, córki Alfonsa V, króla Leonu.
Ojciec Alfonsa VI był pierwszym królem Kastylii, za jego panowania Kastylia w unii z Leonem osiągnęła dominującą pozycję wśród chrześcijańskich królestw Półwyspu Iberyjskiego.
Po śmierci Ferdynanda I Wielkiego (27 grudnia 1065) jego królestwo uległo podziałowi: najstarszy syn Sancho został królem Kastylii i otrzymał zwierzchność nad muzułmańskim królestwem (taifa) Saragossy, Alfons został królem Leonu i trzymał kontrolę nad taifatem Toledo, a najmłodszy z braci Garcia otrzymał nowo utworzone królestwo Galicii oraz dzierżył zwierzchność nad taifatami Sewilli i Badajoz, córka Urraka otrzymała miasto Zamorę, druga córka Elwira władała miastem Toro.
Sancho II postanowił podporządkować sobie pozostałe rodzeństwo. W 1068 wojska Sancha II, dowodzone przez sławnego Cyda, królewskiego chorążego, pokonały wojska Alfonsa w bitwie pod Llantadillą, po kolejnej przegranej bitwie pod Golpejera (1072) Alfons opuścił Leon i schronił się w muzułmańskim Toledo. Sancho II zajął królestwo Leonu i w 1072 ogłosił się jego królem. Po wygnaniu Alfonsa, Sancho pokonał najmłodszego z braci, Garcię, zajmując królestwo Galicii. Alfons z pomocą muzułmanów zajął Zamorrę, gdzie rezydowała królewska siostra Urraka. Udał się tam Sancho i obległ miasto. Podczas oblężenia, w niewyjaśnionych do końca okolicznościach, w październiku 1072 Sancho II został zamordowany. O przygotowanie zamachu powszechnie oskarżano Urrakę, a także Alfonsa, który po śmierci Sancha II przejął władzę w Kastylii i Leonie. Alfonsowi udało się zająć także królestwo Galicii, którą nieskutecznie próbował odzyskać Garcia. W 1073 Garcia, zwabiony przez Alfonsa, wrócił do Galicii, ale wnet dostał się do niewoli Alfonsa, w której przebywał resztę życia, aż do swej śmierci w 1090.
Po śmierci braci Alfons został niekwestionowanym władcą trzech królestw, które na powrót zjednoczył: Leonu, Kastylii i Galicii.
Władając tak rozległym obszarem Alfons postanowił umocnić swą pozycję pośród innych chrześcijańskich władców półwyspu Pirenejskiego. W 1076 Alfons najechał ziemie królestwa Nawarry, zajęte naonczas przez króla Aragonii Sancho I Ramireza, który zajął Nawarrę po zabójstwie tamtejszego króla Sancho IV. Królowi Aragonii udało się utrzymać tytuł króla Nawarry i większość część kraju, jednak musiał oddać Alfonsowi prowincje La Rioja, Logrono i Calahora.
Umocniwszy się na tronie król zwołał synod, którego postanowienia zreformowały organizację kościoła kastylijskiego i zmienił liturgię kościelną. Odtąd kler niezmiennie popierał króla, co znalazło odzwierciedlenie we wskrzeszeniu idei rekonkwisty. Król Alfons VI utrzymywał bliskie kontakty z królestwem Francji, skąd pochodziła większość jego żon. Do królestwa kastylijskiego przybywało wielu duchownych francuskich, osiedlali tu się także rycerze francuscy lub burgundzcy. Jednym z nich był Henryk, najmłodszy syn księcia Burgundii, który poślubił pochodzącą z nieprawego łoża córkę Alfonsa. Z Francji, z opactwa w Cluny, pochodził także arcybiskup Toledo Bernard de Sedirac, który został nim w 1086 roku. Dzięki królowi Alfonsowi zostały wznowione, słynące na całą Europę, pielgrzymki do sanktuarium św. Jakuba w Santiago de Compostela.
Po tych sukcesach Alfons VI na nowo podjął rekonkwistę, która całkiem zamarła od czasów panowania potężnego Almanzora. Na początku działań podjętych przeciwko muzułmanom król Alfons odniósł spektakularny sukces. Król nakłonił władcę taifatu Toledo, swego muzułmańskiego wasala, do oddania w maju 1085 miasta, będącego dawną wizygocką stolicą. Po uroczystym wkroczeniu do miasta król Alfons przyjął tytuł „władcy dwóch religii” oraz „imperatora całej Hiszpanii”. Następnie Alfons ponownie erygował w Toledo biskupstwo i przeniósł tam swoją stolicę. Po zajęciu Toledo król podjął akcję repoblacji terenów położonych między rzeką Duero a górami Kordyliery Centralnej, nazwanych później Extremadura, jak również prowadził podbój obszarów położonych wzdłuż rzeki Tag. Następnie Alfons osadził w emiracie Walencji swego muzułmańskiego sojusznika i rozpoczął oblężenie Saragossy, gdzie tymczasem osiadł wygnany na banicję dawny królewski rycerz Cyd. Oblężenie nie powiodło się, królewska armia po kilku tygodniach odstąpiła od miasta zmuszona do walki z nowym wrogiem.
Działania Alfonsa VI wywołały reakcję, która doprowadziła do zniweczenia jego sukcesów. Władcy słabych muzułmańskich taifatów na czele z emirem Kordoby, zagrożeni ekspansją Alfonsa, wezwali na pomoc swych pobratymców, Almorawidów, którzy do tej pory podbili część północnej Afryki. Znani z religijnego fanatyzmu Almorawidzi pod wodzą Jusufa ibn Taszfina zjawili się w Hiszpanii w 1086 roku i połączywszy swe siły z wojskami lokalnych władców muzułmańskich zadali druzgocącą klęskę wojskom Alfonsa VI w bitwie pod Zalakką (inna nazwa – bitwa pod Sagrajas). Almorawidzi, zgodnie z porozumieniem zawartym ze swymi muzułmańskimi sojusznikami, cofnęli się do Afryki, lecz już w 1089/1090 powrócili, by rozpocząć trwały podbój taifatów, m.in. Grenady, Sewilli i Badajoz. W roku 1108 po raz kolejny doszło do wojny Leonu i Kastylii przeciwko Almorawidom, którzy ponownie pokonali Alfonsa w bitwie pod Ucles, gdzie zginął jedyny syn króla Alfonsa, Sancho.
Po przegranych z Almorawidami kampaniach oraz po śmierci Alfonsa VI nastąpił upadek znaczenia Kastylii i Leonu, a inicjatywa w prowadzeniu rekonkwisty na długie lata przeszła do królestwa Aragonii.
Król Alfons VI zmarł 1 lipca 1109 w Toledo. Został pochowany w klasztorze w Sahagún.

## Rodzina
- Pierwsza żoną króla została Agnieszka, córka księcia Akwitanii Wilhelma VIII i jego pierwszej małżonki, która zmarła w 1078.
- Drugą żoną została Konstancja, poślubiona 1081 córka księcia Burgundii Roberta I (syna króla Francji Roberta II), a zarazem siostrzenica Hugona, opata Cluny. Konstancja zmarła w 1093. Ich córką była Urraka, następczyni króla Alfonsa VI na tronie Kastylii i Leonu.
- Po śmierci Konstancji król związał się ze swoją nałożnicą Zaidą, będącą córką muzułmańskiego władcy Sewilli, nie jest wykluczone, że król zawarł z nią związek małżeński. Zaida została matką jedynego królewskiego syna, Sancha, który jednak zginął we wspomnianej wyżej bitwie pod Ucles.
- Kolejną żoną była Berta, której pochodzenie nie jest do końca wyjaśnione. Przyjmuje się, że mogła być córką hrabiego Burgundii Wilhelma I lub hrabiego Sabaudii Amadeusza II. Ślub miał miejsce w grudniu 1094 lub na początku 1095, Berta zmarła w 1099.
- Następną żoną została Izabela (Elżbieta), której pochodzenie nie jest znane. Z Izabelą król Alfons miał córki Sanczę i Elwirę, druga z nich poślubiła króla Sycylii Rogera II. Izabela zmarła po 1107 roku. Niektórzy badacze identyfikują Izabelę z muzułmanką Zaidą.
- Możliwe, że król miał jeszcze jedną żonę, Beatrycze, którą uważa się za córkę Wilhelma VIII z Akwitanii (był on także ojcem pierwszej żony króla).
- Alfons VI miał także dwie córki z nieprawego łoża - Elwirę i Teresę, druga z nich została żoną Henryka z Burgundii. W 1093 król mianował zięcia hrabią Portugalii, a trzy lata później oddał mu w lenno ziemie hrabstwo, co Henryk wykorzystał w 1099, ogłaszając się władcą niezależnym od Alfonsa VI - dało to początek niepodległej Portugalii.

## W kulturze
Już w średniowieczu, Alfons był częstym bohaterem pieśni i legend czasów rekonkwisty.

### Filmy i seriale
- W amerykańskim filmie z 1961 El Cid, w rolę Alfonsa wcielił się John Fraser[3].
- W hiszpańskim serialu z 2017 El final del camino Alfonsa sportretował Asier Etxeandia[4].
- Postać Alfonsa pojawia się również w hiszpańskim serialu El Cid produkowanym w latach 2020-2021. Zagrał go tam Jaime Olías[5].

### Gry wideo
W serii gier wideo Crusader Kings jednym z grywalnych władców jest Alfonso VI 'the Brave' Jimena, przedstawiony jako król Leonu.

title: Alfons VI

wikitext:
{{inne znaczenia|Alfonsa VI, króla [[Królestwo Leónu|Leónu]] i [[Królestwo Kastylii|Kastylii]]|hasło o [[Alfons VI Zwycięski|Alfonsie VI, królu Portugalii]]}}
{{Władca infobox
 |władca            = Alfons VI
 |imiona            =
 |grafika           = AlfonsoVI of Castile.jpg
 |opis grafiki      = Postać Alfonsa VI na dwunastowiecznym malowidle w [[katedra w Santiago de Compostela|katedrze w Santiago de Compostela]]
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = [[Władcy Leónu|Król Leónu]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = [[1065]]
 |1. do             = [[1068]]
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = [[Ferdynand I Wielki]]
 |1. następca       = [[Sancho II Mocny]]
 |2. tytuł          = [[Władcy Kastylii-Leónu|Król Kastylii i Leónu]]
 |2. od             = [[1072]]
 |2. do             = [[1109]]
 |2. jako           =
 |2. kogo           =
 |2. koronacja      =
 |2. poprzednik     = [[Sancho II Mocny]]
 |2. następca       = [[Urraka Kastylijska]]
 |dynastia          = Jimenez
 |data urodzenia    = [[1040]]
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = [[1 lipca]] [[1109]]
 |miejsce śmierci   =
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            = [[Ferdynand I Wielki]]
 |matka             = [[Sancha z Leónu]]
 |rodzeństwo        =
 |1. związek        = żona
 |1. związek z      = Agnieszka
Konstancja
Berta
Izabela
Beatrycze
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         = [[Urraka Kastylijska]]
Sancho
Sancha
Elwira
[[Teresa (hrabina Portugalii)|Teresa]]
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:Alfonso VI of Castile
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Alfons VI Mężny''' (Dzielny, Odważny), [[język hiszpański|jęz. hiszp.]] ''Alfonso VI el Bravo'' (ur. w czerwcu [[1040]], zm. [[1 lipca]] [[1109]]) – [[Królestwo Leónu|król Leonu]] [[1065]]–1072 i 1072-[[1109]], [[Królestwo Kastylii|król Kastylii]] i [[Królestwo Galicji|Galicii]] [[1072]]–[[1109]].

== Życiorys ==
Drugi syn króla Kastylii i Leonu [[Ferdynand I Wielki|Ferdynanda I Wielkiego]] i [[Sancha z Leónu|Sanczy]], córki [[Alfons V (król Leónu)|Alfonsa V]], króla Leonu.

Ojciec Alfonsa VI był pierwszym królem Kastylii, za jego panowania Kastylia w unii z Leonem osiągnęła dominującą pozycję wśród [[chrześcijaństwo|chrześcijańskich]] królestw [[Półwysep Iberyjski|Półwyspu Iberyjskiego]].

Po śmierci Ferdynanda I Wielkiego ([[27 grudnia]] [[1065]]) jego królestwo uległo podziałowi: najstarszy syn [[Sancho II Mocny|Sancho]] został królem Kastylii i otrzymał zwierzchność nad muzułmańskim królestwem (''[[taifa (państwo)|taifa]]'') [[Saragossa|Saragossy]], Alfons został królem Leonu i trzymał kontrolę nad taifatem [[Toledo (Hiszpania)|Toledo]], a najmłodszy z braci [[Garcia II (król Galicji)|Garcia]] otrzymał nowo utworzone królestwo Galicii oraz dzierżył zwierzchność nad taifatami [[Sewilla|Sewilli]] i [[Badajoz]], córka Urraka otrzymała miasto [[Zamora (Hiszpania)|Zamorę]], druga córka Elwira władała miastem [[Toro (Hiszpania)|Toro]].
Sancho II postanowił podporządkować sobie pozostałe rodzeństwo. W [[1068]] wojska Sancha II, dowodzone przez sławnego [[Cyd]]a, królewskiego chorążego, pokonały wojska Alfonsa w bitwie pod Llantadillą, po kolejnej przegranej bitwie pod Golpejera ([[1072]]) Alfons opuścił Leon i schronił się w muzułmańskim Toledo. Sancho II zajął królestwo Leonu i w 1072 ogłosił się jego królem. Po wygnaniu Alfonsa, Sancho pokonał najmłodszego z braci, Garcię, zajmując królestwo Galicii. Alfons z pomocą muzułmanów zajął Zamorrę, gdzie rezydowała królewska siostra Urraka. Udał się tam Sancho i obległ miasto. Podczas oblężenia, w niewyjaśnionych do końca okolicznościach, w październiku [[1072]] Sancho II został zamordowany. O przygotowanie zamachu powszechnie oskarżano Urrakę, a także Alfonsa, który po śmierci Sancha II przejął władzę w Kastylii i Leonie. Alfonsowi udało się zająć także królestwo Galicii, którą nieskutecznie próbował odzyskać Garcia. W [[1073]] Garcia, zwabiony przez Alfonsa, wrócił do Galicii, ale wnet dostał się do niewoli Alfonsa, w której przebywał resztę życia, aż do swej śmierci w [[1090]].

Po śmierci braci Alfons został niekwestionowanym władcą trzech królestw, które na powrót zjednoczył: Leonu, Kastylii i Galicii.

Władając tak rozległym obszarem Alfons postanowił umocnić swą pozycję pośród innych chrześcijańskich władców [[Półwysep Iberyjski|półwyspu Pirenejskiego]]. W [[1076]] Alfons najechał ziemie [[Królestwo Nawarry|królestwa Nawarry]], zajęte naonczas przez [[władcy Aragonii|króla Aragonii]] [[Sancho Ramírez|Sancho I Ramireza]], który zajął Nawarrę po zabójstwie tamtejszego króla [[Sancho IV (król Nawarry)|Sancho IV]]. Królowi Aragonii udało się utrzymać tytuł króla Nawarry i większość część kraju, jednak musiał oddać Alfonsowi prowincje La Rioja, Logrono i Calahora.

Umocniwszy się na tronie król zwołał [[synod]], którego postanowienia zreformowały organizację kościoła kastylijskiego i zmienił liturgię kościelną. Odtąd [[duchowieństwo|kler]] niezmiennie popierał króla, co znalazło odzwierciedlenie we wskrzeszeniu idei [[Rekonkwista|rekonkwisty]]. Król Alfons VI utrzymywał bliskie kontakty z królestwem Francji, skąd pochodziła większość jego żon. Do królestwa kastylijskiego przybywało wielu duchownych francuskich, osiedlali tu się także rycerze francuscy lub burgundzcy. Jednym z nich był [[Henryk Burgundzki|Henryk]], najmłodszy syn księcia Burgundii, który poślubił pochodzącą z nieprawego łoża córkę Alfonsa. Z Francji, z [[Opactwo w Cluny|opactwa w Cluny]], pochodził także [[Biskupi i arcybiskupi Toledo|arcybiskup Toledo]] Bernard de Sedirac, który został nim w [[1086]] roku. Dzięki królowi Alfonsowi zostały wznowione, słynące na całą Europę, pielgrzymki do sanktuarium św. Jakuba w [[Santiago de Compostela]].

Po tych sukcesach Alfons VI na nowo podjął rekonkwistę, która całkiem zamarła od czasów panowania potężnego [[Al-Mansur Ibn Abi Aamir|Almanzora]]. Na początku działań podjętych przeciwko muzułmanom król Alfons odniósł spektakularny sukces. Król nakłonił władcę taifatu Toledo, swego muzułmańskiego wasala, do oddania w maju [[1085]] [[Toledo (Hiszpania)|miasta]], będącego dawną [[Wizygoci|wizygocką]] stolicą. Po uroczystym wkroczeniu do miasta król Alfons przyjął tytuł „władcy dwóch religii” oraz „imperatora całej Hiszpanii”. Następnie Alfons ponownie erygował w Toledo [[diecezja|biskupstwo]] i przeniósł tam swoją stolicę. Po zajęciu Toledo król podjął akcję [[repoblacja|repoblacji]] terenów położonych między rzeką [[Duero]] a górami [[Góry Kastylijskie|Kordyliery Centralnej]], nazwanych później [[Estremadura (Hiszpania)|Extremadura]], jak również prowadził podbój obszarów położonych wzdłuż rzeki [[Tag (rzeka)|Tag]]. Następnie Alfons osadził w emiracie Walencji swego muzułmańskiego sojusznika i rozpoczął oblężenie Saragossy, gdzie tymczasem osiadł wygnany na [[banicja|banicję]] dawny królewski rycerz Cyd. Oblężenie nie powiodło się, królewska armia po kilku tygodniach odstąpiła od miasta zmuszona do walki z nowym wrogiem.

Działania Alfonsa VI wywołały reakcję, która doprowadziła do zniweczenia jego sukcesów. Władcy słabych muzułmańskich taifatów na czele z [[emir]]em [[Kordoba|Kordoby]], zagrożeni ekspansją Alfonsa, wezwali na pomoc swych pobratymców, [[Almorawidzi|Almorawidów]], którzy do tej pory podbili część północnej [[Afryka|Afryki]]. Znani z religijnego fanatyzmu Almorawidzi pod wodzą [[Jusuf ibn Taszfin|Jusufa ibn Taszfina]] zjawili się w Hiszpanii w [[1086]] roku i połączywszy swe siły z wojskami lokalnych władców muzułmańskich zadali druzgocącą klęskę wojskom Alfonsa VI w bitwie pod Zalakką (inna nazwa – [[bitwa pod Sagrajas]]). Almorawidzi, zgodnie z porozumieniem zawartym ze swymi muzułmańskimi sojusznikami, cofnęli się do Afryki, lecz już w [[1089]]/[[1090]] powrócili, by rozpocząć trwały podbój taifatów, m.in. Grenady, Sewilli i Badajoz. W roku [[1108]] po raz kolejny doszło do wojny Leonu i Kastylii przeciwko Almorawidom, którzy ponownie pokonali Alfonsa w bitwie pod Ucles, gdzie zginął jedyny syn króla Alfonsa, Sancho.
Po przegranych z Almorawidami kampaniach oraz po śmierci Alfonsa VI nastąpił upadek znaczenia Kastylii i Leonu, a inicjatywa w prowadzeniu rekonkwisty na długie lata przeszła do królestwa Aragonii.

Król Alfons VI zmarł [[1 lipca]] [[1109]] w Toledo. Został pochowany w klasztorze w Sahagún.

== Rodzina ==
* Pierwsza żoną króla została Agnieszka, córka księcia Akwitanii [[Wilhelm VIII Akwitański|Wilhelma VIII]] i jego pierwszej małżonki, która zmarła w [[1078]].
* Drugą żoną została Konstancja, poślubiona [[1081]] córka księcia Burgundii [[Robert I Burgundzki|Roberta I]] (syna króla Francji Roberta II), a zarazem siostrzenica Hugona, opata Cluny. Konstancja zmarła w [[1093]]. Ich córką była [[Urraka Kastylijska|Urraka]], następczyni króla Alfonsa VI na tronie Kastylii i Leonu.
* Po śmierci Konstancji król związał się ze swoją nałożnicą Zaidą, będącą córką muzułmańskiego władcy Sewilli, nie jest wykluczone, że król zawarł z nią związek małżeński. Zaida została matką jedynego królewskiego syna, Sancha, który jednak zginął we wspomnianej wyżej bitwie pod Ucles.
* Kolejną żoną była Berta, której pochodzenie nie jest do końca wyjaśnione. Przyjmuje się, że mogła być córką [[hrabiowie Burgundii|hrabiego Burgundii]] [[Wilhelm I (hrabia Burgundii)|Wilhelma I]] lub hrabiego Sabaudii [[Amadeusz II Sabaudzki|Amadeusza II]]. Ślub miał miejsce w grudniu [[1094]] lub na początku [[1095]], Berta zmarła w 1099.
* Następną żoną została Izabela (Elżbieta), której pochodzenie nie jest znane. Z Izabelą król Alfons miał córki Sanczę i Elwirę, druga z nich poślubiła króla Sycylii [[Roger II|Rogera II]]. Izabela zmarła po 1107 roku. Niektórzy badacze identyfikują Izabelę z muzułmanką Zaidą.
* Możliwe, że król miał jeszcze jedną żonę, Beatrycze, którą uważa się za córkę Wilhelma VIII z Akwitanii (był on także ojcem pierwszej żony króla).
* Alfons VI miał także dwie córki z nieprawego łoża - Elwirę i [[Teresa (hrabina Portugalii)|Teresę]], druga z nich została żoną [[Henryk Burgundzki|Henryka z Burgundii]]. W [[1093]] król mianował zięcia hrabią Portugalii, a trzy lata później oddał mu w lenno ziemie hrabstwo, co Henryk wykorzystał w [[1099]], ogłaszając się władcą niezależnym od Alfonsa VI - dało to początek niepodległej Portugalii.

== W kulturze ==
Już w średniowieczu, Alfons był częstym bohaterem pieśni i legend czasów rekonkwisty<ref>{{Cytuj |tytuł = Alfons VI Mężny (król Leonu 1065-1072 i 1072-1109, król Kastylii i Galicii 1072-1109) |data dostępu = 2023-09-23 |opublikowany = TwojaHistoria.pl |url = https://twojahistoria.pl/encyklopedia/alfons-vi-mezny-krol-leonu-1065-1072-i-1072-1109-krol-kastylii-i-galicii-1072-1109/ |język = pl-PL}}</ref><ref>{{Encyklopedia PWN |tytuł =Alfons VI Mężny|id =3867756|data dostępu =23.9.2023}}
</ref>.

=== Filmy i seriale ===

* W amerykańskim filmie z 1961 ''El Cid,'' w rolę Alfonsa wcielił się [[John Fraser]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Cyd (1961) pełna obsada |data dostępu = 2023-09-23 |opublikowany = Filmweb |url = https://www.filmweb.pl/film/Cyd-1961-33153/cast/actors |język = pl}}</ref>.
* W hiszpańskim serialu z 2017 ''[[El final del camino]]'' Alfonsa sportretował [[Asier Etxeandia]]<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=El final del camino|url=https://www.imdb.com/title/tt5954824/?ref_=tt_ch|autorzy=Antonio Velázquez, Javier Rey, Ismael Martínez|data dostępu=2023-09-23|stacja=Radio Televisión Española (RTVE), Televisión de Galicia (TVG) S.A., Voz Audiovisual|emisja=2017-01-11}}</ref>.
* Postać Alfonsa pojawia się również w hiszpańskim serialu ''El Cid'' produkowanym w latach 2020-2021. Zagrał go tam [[Jaime Olías]]<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=El Cid|url=https://www.imdb.com/title/tt10689614/|autorzy=Jaime Lorente, Francisco Ortiz, Alicia Sanz|data dostępu=2023-09-23|stacja=Amazon Studios, Zebra Producciones|emisja=2020-12-18}}</ref>.

=== Gry wideo ===
W serii gier wideo ''[[Paradox Interactive|Crusader Kings]]'' jednym z grywalnych władców jest Alfonso VI 'the Brave' Jimena, przedstawiony jako król Leonu<ref>{{Cytuj |tytuł = Interesting characters – CK3 Wiki |data dostępu = 2023-09-23 |opublikowany = ck3.paradoxwikis.com |url = https://ck3.paradoxwikis.com/Interesting_characters#Catholic_2}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|autor = Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza; Kamil Stepan |tytuł = Słownik władców świata |data = 2005 |isbn = 83-7435-077-6 |miejsce = Kraków |wydawca = Wydawnictwo Zielona Sowa |s = 140-141 |oclc = 749692036 }}
* {{Cytuj|autor = Jerzy Rajman |tytuł = Encyklopedia średniowiecza |data = 2006 |isbn = 83-7435-263-9 978-83-7435-263-5 |miejsce = Kraków |wydawca = Wydawnictwo Zielona Sowa |s = 42-43 |oclc = 749403223 }}
* M. Tunón de Lara, J. Valdeón Baruque, A. Domínguez Ortiz, ''Historia Hiszpanii'', Kraków 2007, s. 114, {{ISBN|83-242-0664-7}}
* D. Piwowarczyk, ''Słynni rycerze Europy. Rycerze Chrystusa'', Warszawa 2007, s. 65, 73, {{ISBN|978-83-244-0050-8}}
* [http://fmg.ac/Projects/MedLands/CASTILE.htm#AlfonsoVIdied1109B Genealogia (ang.)]

{{Władcy Leónu}}
{{Władcy Kastylii-Leónu}}
{{Władcy Galicji}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Urodzeni w 1040]]
[[Kategoria:Zmarli w 1109]]
[[Kategoria:Władcy Kastylii i Leónu]]

title: Alfons VI

Poprzednik:
Ferdynand I Wielki
Sancho II Mocny

Następca:
Sancho II Mocny
Urraka Kastylijska

Dynastia: Jimenez

Data śmierci: 1 lipca 1109

Ojciec: Ferdynand I Wielki

Matka: Sancha z Leónu

Żona: Agnieszka · Konstancja · Berta · Izabela · Beatrycze

Dzieci: Urraka Kastylijska · Sancho · Sancha · Elwira · Teresa


text:
# Viktória Ferenc
Viktória Ferenc, ukr. Вікторія Стефанівна Ференц, trb. Wiktorija Stefaniwna Ferenc (ur. 12 czerwca 1984 w Użhorodzie) – ukraińska nauczycielka akademicka i polityk narodowości węgierskiej, działaczka mniejszości węgierskiej, posłanka do Parlamentu Europejskiego X kadencji reprezentująca Węgry.

## Życiorys
Ukończyła w 2006 studia z zakresu filologii i historii angielskiej w Zakarpackim Instytucie Węgierskim im. im. Franciszka II Rakoczego w Berehowie. Doktoryzowała się z lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie w Peczu. Pracowała na Węgrzech jako urzędniczka w kancelarii premiera, a następnie jako badaczka w publicznym instytucie NPKI, zajmującym się analizą sytuacji i wspieraniem węgierskiej diaspory. W 2020 objęła stanowisko profesorskie na macierzystej uczelni w Berehowie.
W 2024 otrzymała siódme miejsce na liście węgierskiej koalicji Fidesz-KDNP w wyborach europejskich, uzyskując w głosowaniu z czerwca tegoż roku mandat eurodeputowanej X kadencji.

wikiname: plwiki

title: Viktória Ferenc

in_language: pl

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Viktória Ferenc
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 12 czerwca 1984
 |miejsce urodzenia         = [[Użhorod]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = nauczycielka akademicka, polityk
 |partia                    = [[Fidesz]]
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''Viktória Ferenc''', {{w języku|uk|Вікторія Стефанівна Ференц}}, [[Transkrypcja (językoznawstwo)|trb.]] Wiktorija Stefaniwna Ferenc (ur. [[12 czerwca]] [[1984]] w [[Użhorod]]zie<ref name="pe">{{Cytuj stronę|url=https://www.europarl.europa.eu/meps/pl/256857/VIKTORIA_FERENC/home|tytuł=Viktória Ferenc|opublikowany=europarl.europa.eu|data dostępu=2024-07-16}}</ref>) – [[Ukraina|ukraińska]] nauczycielka akademicka i polityk [[Węgrzy|narodowości węgierskiej]], działaczka [[Węgrzy na Ukrainie|mniejszości węgierskiej]], [[poseł do Parlamentu Europejskiego|posłanka]] do [[Parlament Europejski|Parlamentu Europejskiego]] X kadencji reprezentująca Węgry.

== Życiorys ==
Ukończyła w 2006 studia z zakresu filologii i historii angielskiej w Zakarpackim Instytucie Węgierskim im. im. Franciszka II Rakoczego w [[Berehowo|Berehowie]]. Doktoryzowała się z lingwistyki stosowanej na [[Uniwersytet w Peczu|Uniwersytecie w Peczu]]<ref name="bio">{{Cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20240601145315/https://fidesz.hu/ep-lista-2024|tytuł=A Fidesz-KDNP EP-képviselőjelöltjei|data=2024|opublikowany=fidesz.hu|język=hu|data dostępu=2024-06-23}}</ref>. Pracowała na Węgrzech jako urzędniczka w kancelarii premiera, a następnie jako badaczka w publicznym instytucie NPKI, zajmującym się analizą sytuacji i wspieraniem węgierskiej diaspory. W 2020 objęła stanowisko profesorskie na macierzystej uczelni w Berehowie<ref name="bio" />.

W 2024 otrzymała siódme miejsce na liście węgierskiej koalicji [[Fidesz]]-[[Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia Ludowa (Węgry)|KDNP]] w [[wybory do Parlamentu Europejskiego na Węgrzech w 2024 roku|wyborach europejskich]]<ref name="bio" />, uzyskując w głosowaniu z czerwca tegoż roku mandat eurodeputowanej X kadencji<ref>{{Cytuj stronę|url=https://magyarnemzet.hu/belfold/2024/06/tisztul-a-kep-ok-kepviselhetik-magyarorszagot-europaban-a-kovetkezo-ot-evben|tytuł=Tisztul a kép: ők képviselhetik Magyarországot Európában a következő öt évben|data=10 czerwca 2024|opublikowany=magyarnemzet.hu|język=hu|data dostępu=2024-06-23}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ferenc, Viktória}}
[[Kategoria:Politycy Fideszu]]
[[Kategoria:Węgierscy politycy poza granicami kraju]]
[[Kategoria:Węgierscy posłowie do Parlamentu Europejskiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy uczelni na Ukrainie]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Użhorodzie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1984]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Peczu]]

title: Viktória Ferenc

Data i miejsce urodzenia: 12 czerwca 1984 · Użhorod

Zawód, zajęcie: nauczycielka akademicka, polityk

Partia: Fidesz


text:
# Anass Azim
Anass Azim (arab. أنس عزيم, ur. 4 maja 1988 w Fezie) – marokański piłkarz, grający jako środkowy obrońca.

## Klub

### Wydad Fez
Zaczynał karierę w Wydadzie Fez, gdzie grał w rezerwach do 2009 roku.
W sezonie 2011/2012 (pierwszym w bazie Transfermarkt) zagrał 13 meczów i strzelił 3 bramki.

### Renaissance Berkane
1 sierpnia 2012 roku przeszedł do Renaissance Berkane za kwotę 39 tysięcy euro. W tym klubie zadebiutował 16 września 2012 roku w meczu przeciwko Hassania Agadir (porażka 3:2). Zagrał całe spotkanie. Pierwszą bramkę strzelił 2 marca 2013 roku w meczu przeciwko Maghreb Fez (1:1). Do siatki trafił w 51. minucie. Łącznie zagrał 22 mecze i strzelił gola.

### FAR Rabat
1 lipca 2013 roku dołączył do FAR Rabat, które zapłaciło za niego 71 tysięcy euro. W tym zespole debiut zaliczył 28 września 2013 roku w meczu przeciwko Olympic Safi (wygrana 1:2). Zagrał cały mecz. Pierwszego gola strzelił 2 kwietnia 2014 roku w meczu przeciwko Moghreb Tétouan (1:1). Do bramki rywali trafił w 5. minucie, ale też zdobył bramkę samobójczą, która padła w 34. minucie. Pierwszą asystę zaliczył 16 grudnia 2016 roku w meczu przeciwko JS de Kasba Tadla (2:2). Asystował przy bramce Mehdiego Naghmiego w 37. minucie. Łącznie zagrał 79 meczów, strzelił 5 goli i miał 2 asysty.

### Al-Shoalah
11 sierpnia 2017 roku został zawodnikiem Al-Shoalah.

### Olympique Khouribga
3 stycznia 2018 roku zmienił klub na Olympique Khouribga. W tym zespole zadebiutował 14 lutego 2018 roku w meczu przeciwko Raja Casablanca (porażka 4:3). Grał 42 minuty, został zastąpiony przez Mehdiego Baltama. Łącznie zagrał 8 spotkań.

### Maghreb Fez
1 stycznia 2019 roku został zawodnikiem Maghrebu Fez.
W sezonie 2020/2021 zagrał 4 mecze.

### Stade Marocain Rabat
25 sierpnia 2021 roku został graczem Stade Marocain Rabat. 1 lipca 2022 roku zakończył karierę.

title: Anass Azim

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko            = Anass Azim
 |imię i nazwisko org        = {{k|arab|أنس عزيم}}
 |grafika                    =
 |opis grafiki               =
 |pełne imię i nazwisko      =
 |imię i nazwisko urodzenia  =
 |data urodzenia             = [[4 maja]] [[1988]]
 |miejsce urodzenia          = [[Fez]]
 |data śmierci               =
 |miejsce śmierci            =
 |obywatelstwo               =
 |wzrost                     = 191 cm
 |pozycja                    =
 |klub                       =
 |numer w klubie             =
 |kariera juniorska          = ! {{0|0000}}–2009 ! [[Wydad Fez]]
 |kariera seniorska          = ! 2009–2012 ! [[Wydad Fez]]
! 2012–2013 ! [[Renaissance Berkane]] ! 22 ! 1
! 2013–2017 ! [[FAR Rabat]] ! 79 ! 5
! 2017–2018 ! [[Al-Shoalah]]
! 2018–2019 ! [[Olympique Khouribga]] ! 8 ! 0
! 2019–2021 ! [[Maghreb Fez]]
! 2021–2022 ! [[Stade Marocain Rabat]]
 |data seniorzy              =
 |kariera reprezentacyjna    =
 |data reprezentacja         =
 |kariera trenerska          =
 |faksymile                  =
 |opis faksymile             =
 |medale                     =
 |odznaczenia                =
 |commons                    =
 |wikicytaty                 =
 |www                        =
}}
'''Anass Azim''' ([[Język arabski|arab.]] أنس عزيم, ur. [[4 maja]] [[1988]] w [[Fez|Fezie]]<ref name=":0">{{transfermarkt|p|id=234837|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>) – [[Maroko|marokański]] [[piłkarz]], grający jako [[Obrońca (piłka nożna)|środkowy obrońca]].

== Klub ==

=== Wydad Fez ===
Zaczynał karierę w [[Wydad Fès|Wydadzie Fez]], gdzie grał w rezerwach do 2009 roku<ref name=":0" />.

W sezonie 2011/2012 (pierwszym w bazie [[Transfermarkt]]<ref>{{transfermarkt|l|id=MAR1|sezon=2011|nazwa=Botola Pro Inwi 11/12|data dostępu=2023-01-16}}</ref>) zagrał 13 meczów i strzelił 3 bramki<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=28210|sezon=2011|liga=MAR1|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>.

=== Renaissance Berkane ===
1 sierpnia 2012 roku przeszedł do [[Renaissance Berkane]] za kwotę 39 tysięcy euro<ref name=":0" />. W tym klubie zadebiutował 16 września 2012 roku w meczu przeciwko [[Hassania Agadir]] (porażka 3:2)<ref name=":1">{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=37176|sezon=2012|liga=MAR1|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Zagrał całe spotkanie<ref>{{transfermarkt|m|id=2257623|nazwa=Hassania d'Agadir - Renaissance de Berkane, 16 wrz 2012 - Botola Pro Inwi|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Pierwszą bramkę strzelił 2 marca 2013 roku w meczu przeciwko [[Maghreb Fez]] (1:1)<ref name=":1" />. Do siatki trafił w 51. minucie<ref>{{transfermarkt|m|id=2285492|nazwa=Renaissance de Berkane - MAS Fes, 2 mar 2013 - Botola Pro Inwi|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Łącznie zagrał 22 mecze i strzelił gola<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=37176|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>.

=== FAR Rabat ===
1 lipca 2013 roku dołączył do [[Association Sportive des Forces Armées Royales|FAR Rabat]], które zapłaciło za niego 71 tysięcy euro<ref name=":0" />. W tym zespole debiut zaliczył 28 września 2013 roku w meczu przeciwko [[Olympic Safi]] (wygrana 1:2)<ref name=":2">{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=9099|sezon=2013|liga=MAR1|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Zagrał cały mecz<ref>{{transfermarkt|m|id=2371091|nazwa=Olympique Safi - FAR Rabat, 28 wrz 2013 - Botola Pro Inwi|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Pierwszego gola strzelił 2 kwietnia 2014 roku w meczu przeciwko [[Moghreb Tétouan]] (1:1)<ref name=":2" />. Do bramki rywali trafił w 5. minucie, ale też zdobył bramkę samobójczą, która padła w 34. minucie<ref>{{transfermarkt|m|id=2428345|nazwa=Moghreb Tétouan - FAR Rabat, 2 kwi 2014 - Botola Pro Inwi|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Pierwszą asystę zaliczył 16 grudnia 2016 roku w meczu przeciwko [[JS de Kasba Tadla]] (2:2)<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=9099|sezon=2016|liga=MAR1|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Asystował przy bramce [[Mehdi Naghmi|Mehdiego Naghmiego]] w 37. minucie<ref>{{transfermarkt|m|id=2879207|nazwa=FAR Rabat - Jeunesse Sportive Kasba Tadla, 16 gru 2016 - Botola Pro Inwi|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Łącznie zagrał 79 meczów, strzelił 5 goli i miał 2 asysty<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=9099|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>.

=== Al-Shoalah ===
11 sierpnia 2017 roku został zawodnikiem [[Al-Shoalah]]<ref name=":0" />.

=== Olympique Khouribga ===
3 stycznia 2018 roku zmienił klub na [[Olympique Khouribga]]<ref name=":0" />. W tym zespole zadebiutował 14 lutego 2018 roku w meczu przeciwko [[Raja Casablanca]] (porażka 4:3)<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=18702|sezon=2017|liga=MAR1|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Grał 42 minuty, został zastąpiony przez [[Mehdi Baltam|Mehdiego Baltama]]<ref>{{transfermarkt|m|id=3000607|nazwa=Raja Club Athletic - Olympique Khouribga, 14 lut 2018 - Botola Pro Inwi|data dostępu=2023-01-16}}</ref>. Łącznie zagrał 8 spotkań<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=18702|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>.

=== Maghreb Fez ===
1 stycznia 2019 roku został zawodnikiem [[Maghreb Fez|Maghrebu Fez]]<ref name=":0" />.

W sezonie 2020/2021{{#tag:ref|[[Transfermarkt]] nie posiada raportów z [[GNF 2]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Ligi narodowe oraz rozgrywki pucharowe |data dostępu = 2023-01-11 |opublikowany = www.transfermarkt.pl |url = https://www.transfermarkt.pl/wettbewerbe/national/wettbewerbe/107 |język = pl}}</ref>, gdzie występował w poprzednich sezonach Maghreb<ref>{{Cytuj |tytuł = BOTOLA PRO INWI D2 TABLE 2018/2019 |data dostępu = 2023-01-16 |opublikowany = www.eurosport.com |url = https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = BOTOLA PRO INWI D2 TABLE 2019/2020 |data dostępu = 2023-01-16 |opublikowany = www.eurosport.com |url = https://www.eurosport.com/geoblocking.shtml}}</ref>.|group="uwaga"}} zagrał 4 mecze<ref>{{transfermarkt|pp|id=234837|drużyna=3282|sezon=2020|liga=MAR1|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}</ref>.

=== Stade Marocain Rabat ===
25 sierpnia 2021 roku został graczem [[Stade Marocain Rabat]]. 1 lipca 2022 roku zakończył karierę<ref name=":0" />.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==

* {{Transfermarkt|p|id=234837|nazwa=Anass Azim|data dostępu=2023-01-16}}
{{SORTUJ:Azim, Anass}}
[[Kategoria:Marokańscy piłkarze]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1988]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Fezie]]
[[Kategoria:Piłkarze Wydadu Fès]]
[[Kategoria:Piłkarze Renaissance Berkane]]
[[Kategoria:Piłkarze AS FAR Rabat]]
[[Kategoria:Piłkarze Olympique Khouribga]]
[[Kategoria:Piłkarze Maghrebu Fez]]
[[Kategoria:Piłkarze Stade Marocain Rabat]]

title: · Anass Azimأنس عزيم

Data i miejsce urodzenia: 4 maja 1988 · Fez

title: Kariera juniorska

Lata: Klub

Wydad Fez

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Wydad Fez

Renaissance Berkane · 22 · (1)

FAR Rabat · 79 · (5)

Al-Shoalah

Olympique Khouribga · 8 · (0)

Maghreb Fez

Stade Marocain Rabat


text:
# SWING
SWING (Standard Wymiany Informacji Geodezyjnych) – format danych geodezyjnych służący do wymiany danych pomiędzy bazami danych systemów informatycznych SIT. Pozwala na reprezentację w pliku tekstowym obiektów przestrzennych i opisowych.
Autorem formatu jest Krzysztof Miksa.

title: SWING

wikitext:
'''SWING''' (Standard Wymiany Informacji Geodezyjnych) – [[format danych]] geodezyjnych służący do wymiany danych pomiędzy bazami danych systemów informatycznych [[System Informacji o Terenie|SIT]]. Pozwala na reprezentację w pliku tekstowym obiektów przestrzennych i opisowych.

Autorem formatu jest Krzysztof Miksa<ref>{{Cytuj|autor = Alina Kmiecik, Adam Iwaniak|tytuł = Otwarte drzwi, narzędzia, s. 42, SDI inaczej, część X. Standaryzacja w geoinformatyce i normy serii 19100 | czasopismo = GEODETA: Magazyn GeoInformacyjny | data = listopad 2006 | issn = 1234-5202}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[SWDE]]
* [[Instrukcja techniczna G-5]]
* [[Geography Markup Language]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Standardy informatyczne]]
[[Kategoria:Kataster]]
[[Kategoria:Geoinformatyka]]


text:
# Piotr Wtulich
Piotr "Kay" Wtulich (ur. 1972 w Mławie) – polski muzyk, kompozytor, wokalista i gitarzysta. Członek Akademii Fonograficznej ZPAV. Działalność artystyczną rozpoczął w 1992 roku w zespole Neolithic, którego był współzałożycielem. Od 2008 roku przewodzi w formacji Black River. Wtulich współtworzył ponadto zespoły Kashtany oraz Kayzen.

## Dyskografia
| Neolithic - Terpsychora (1992, wydanie własne) - The Personal Fragment of Life (1993, Kassandra Promotion) - For Destroy The Lament (1996, Adipocere Records) - Neolithic (1997, Mystic Production) - My Beautiful Enemy (2003, Mystic Production) - Team 666 (2003, Empire Records) Kashtany - Kashtany (2006, Contras Records) | Kayzen - Concupiscence (2000, demo, wydanie własne) - Ablaze (2001, SP, wydanie własne) - Irremediable (2004, SP, wydanie własne) Black River - Black River (2008, Mystic Production) - Black’n’Roll (2009, Mystic Production) - Trash (2010, Mystic Production) - Humanoid (2019, Mystic Production) - Generationa aXe (2023, Mystic Production) |  |

## Nagrody i wyróżnienia
| Fryderyki | Fryderyki                    | Fryderyki | Fryderyki        | Fryderyki | Fryderyki |
| Rok       | Album                        |           | Kategoria        | Uwagi     |           |
| --------- | ---------------------------- | --------- | ---------------- | --------- | --------- |
| 2009      | Black River - Black River    |           | album roku metal | Nominacja |           |
| 2020      | Black River - Humanoid       |           | album roku metal | Nominacja |           |
| 2023      | Black River - Generation aXe |           | album roku metal | Nominacja |           |

title: Piotr Wtulich

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Piotr Wtulich
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Black River 007.jpg
 |opis zdjęcia          = Piotr "Kay" Wtulich podczas koncertu wraz z Black River w lubelskim klubie Graffiti (2008)
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Piotr Wtulich
 |pseudonim             = Kay
 |data urodzenia        = [[1972]]
 |miejsce urodzenia     = [[Mława]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |instrument            = [[gitara elektryczna]], [[gitara akustyczna]]
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[doom metal]], [[gothic metal]], [[stoner rock]], [[heavy metal]]
 |zawód                 = [[muzyk]], [[śpiew|wokalista]]
 |aktywność             = 1992-2010
 |wydawnictwo           = [[Mystic Production]]
 |powiązania            = Kashtany, Kayzen
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                = [[Neolithic]] (1992–2006)<br>[[Black River (zespół muzyczny)|Black River]] (2008–2010)
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               =
 |wikicytaty            = Piotr Wtulich
 |www                   =
}}
'''Piotr "Kay" Wtulich''' (ur. [[1972]] w [[Mława|Mławie]]) – polski [[muzyk]], [[kompozytor]], [[śpiew|wokalista]] i [[gitarzysta]]. Członek Akademii Fonograficznej [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]]<ref>{{cytuj stronę|url=https://fryderyki.pl/czlonkowie-akademii/|tytuł=Członkowie Akademii – FRYDERYK 2024|opublikowany = fryderyki.pl|język=pl|data dostępu=2010-10-03}}</ref>. Działalność artystyczną rozpoczął w 1992 roku w zespole [[Neolithic]], którego był współzałożycielem<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.metal-archives.com/band.php?id=13526|tytuł=Neolithic|opublikowany = metal-archives.com|język=en|data dostępu=2009-03-21}}</ref>. Od 2008 roku przewodzi w formacji [[Black River (zespół muzyczny)|Black River]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.metal-archives.com/band.php?id=3540276478|tytuł=Black River|opublikowany = metal-archives.com|język=en|data dostępu=2010-11-30}}</ref>. Wtulich współtworzył ponadto zespoły Kashtany oraz Kayzen<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.metal-archives.com/band.php?id=4570|tytuł=Kayzen|opublikowany = metal-archives.com|język=en|data dostępu=2011-01-06}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://www.musicarena.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=768&Itemid=81|tytuł=Piotr "Kay" Wtulich|opublikowany = musicarena.pl|język=pl|data dostępu=2011-01-06|archiwum=https://web.archive.org/web/20161010095030/http://www.musicarena.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=768&Itemid=81|zarchiwizowano=2016-10-10}}</ref>.

== Dyskografia ==
{|
|valign="top"|
; Neolithic
* ''Terpsychora'' (1992, wydanie własne)
* ''The Personal Fragment of Life'' (1993, Kassandra Promotion)
* ''For Destroy The Lament'' (1996, Adipocere Records)
* ''Neolithic'' (1997, Mystic Production)
* ''My Beautiful Enemy'' (2003, Mystic Production)
* ''[[Team 666]]'' (2003, Empire Records)

; Kashtany
* ''Kashtany'' (2006, Contras Records)
| valign="top" |
; Kayzen
* ''Concupiscence'' (2000, demo, wydanie własne)
* ''Ablaze'' (2001, SP, wydanie własne)
* ''Irremediable'' (2004, SP, wydanie własne)

; Black River
* ''[[Black River (album)|Black River]]'' (2008, Mystic Production)
* ''[[Black’n’Roll]]'' (2009, Mystic Production)
* ''[[Trash (album Black River)|Trash]]'' (2010, Mystic Production)
* [[Humanoid (album Black River)|Humanoid]] (2019, Mystic Production)
* [https://mystic.pl/product-pol-63953-Black-River-Generation-aXe.html Generationa aXe] (2023, Mystic Production)
| width="50" |
|}

== Nagrody i wyróżnienia ==
{{Osobna sekcja|Black River (zespół muzyczny)|Nagrody i wyróżnienia}}
{|class="wikitable"
! colspan="6" | [[Fryderyk (nagroda)|Fryderyki]]
|-
! Rok
! Album
!
! Kategoria
! Uwagi
|-
| 2009
| Black River - ''[[Black River (album)|Black River]]''
|
| ''album roku metal''
| Nominacja<ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20120225081758/http://muzyka.interia.pl/wiadomosci/metal/news/fryderyki-metalowe-nominacje,1259434,47|tytuł=Fryderyki: Metalowe nominacje|opublikowany=muzyka.interia.pl|język=pl|data dostępu=2009-03-24}}</ref>
|-
|2020
|Black River - ''[https://mystic.pl/product-pol-48718-Black-River-Humanoid.html Humanoid]''
|
|''album roku metal''
|Nominacja
|-
|2023
|Black River - ''[https://mystic.pl/product-pol-63953-Black-River-Generation-aXe.html Generation aXe]''
|
|''album roku metal''
|Nominacja
|}

== [[Przypisy]] ==
{{Przypisy}}

{{Black River}}

{{SORTUJ:Wtulich, Piotr}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1973]]
[[Kategoria:Polscy gitarzyści rockowi]]
[[Kategoria:Polscy gitarzyści metalowi]]
[[Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki rozrywkowej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Mławie]]

title: Piotr Wtulich

Pseudonim: Kay

Data i miejsce urodzenia: 1972 · Mława

Instrumenty: gitara elektryczna, gitara akustyczna

Gatunki: doom metal, gothic metal, stoner rock, heavy metal

Zawód: muzyk, wokalista

Wydawnictwo: Mystic Production

Powiązania: Kashtany, Kayzen


text:
# Dysleksja
Dysleksja rozwojowa (gr. dys „nie” + lexis „wyraz, czytanie”), czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania (F81.0 w ICD-10 i315.0 w DSM) – według Światowej Federacji Neurologów (definicja z 1968) zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania przy stosowaniu standardowych metod nauczania oraz inteligencji na poziomie co najmniej przeciętnym i sprzyjających warunkach społeczno-kulturowych. Dysleksja została opisana pierwszy raz na przełomie XIX i XX wieku. Obecnie dysleksję rozwojową można zdiagnozować także u dziecka z inteligencją niższą niż przeciętna (DSM V), o ile obniżone możliwości intelektualne nie wyjaśniają w pełni istotnych trudności w czytaniu i pisaniu, a funkcje percepcyjno-motoryczne są wyraźnie zaburzone.
Dysleksja jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Zaburzenia te mogą dotyczyć:
- percepcji wzrokowej – objawiającej się widzeniem, ale niedostrzeganiem,
- percepcji fonologicznej – objawiającej się słyszeniem, ale nieusłyszeniem,
- integracji powyższych procesów.

Dysleksja jest jedną z najbardziej uznanych przyczyn zaburzenia czytania, jednak nie wszystkie zaburzenia czytania są związane z dysleksją.
W Polsce obowiązujące przepisy prawne nakładają na poradnie psychologiczno-pedagogiczne, przedszkola, szkoły i placówki opiekuńczo-wychowawcze obowiązki związane z pomocą dzieciom z grupy ryzyka dysleksji oraz dzieciom dyslektycznym. Placówki te powinny rozpoznawać, diagnozować i opiniować trudności w nauce oraz organizować różne formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i ich rodzicom.

## Przyczyny dysleksji
Na rozwój dysleksji składa się wiele przyczyn. Obecnie podejrzewa się, że może mieć m.in. podłoże genetyczne (Schulte-Körne 2001, 2006). Zmiany dotyczą genu DCDC2 zlokalizowanego na 6 chromosomie człowieka kodującego białko doublecortin domain containing 2 określane tym samym skrótem co gen. Białko to powoduje zaburzenia w budowie mikrotubul. Oprócz tego badane są geny 1, 2, 3 i 15. Ten ostatni był pierwszym kandydatem na „winnego dysleksji”. Około roku 1950 przeprowadzonych zostało wiele badań w rodzinach obciążonych tym zaburzeniem i właśnie gen 15 DYXS1 miał wywoływać zmiany w rozwoju mózgu, postrzeganiu wzrokowym i słuchowym.
Dysleksja według badań Gerda Schulte-Körne jest dziedziczna. Prawdopodobieństwo odziedziczenia trudności w czytaniu szacuje na 60%, natomiast problemów z ortografią: 70 do 80%.

## Typy dysleksji
U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno-motorycznej. Prof. Marta Bogdanowicz wyróżnia następujące typy dysleksji:
- dysleksja typu wzrokowego, u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo-przestrzennej;
- dysleksja typu słuchowego uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy, najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji językowych;
- dysleksja integracyjna, kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej;
- dysleksja typu mieszanego, gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej;
- dysleksja wizualna, gdy występuje nieład tzw. nieporządek.

W dysleksji mogą wystąpić zaburzenia mowy, uwagi, koncentracji i pamięci. Pierwotną przyczynę dysleksji rozwojowej wielu badaczy upatruje w zakłóceniach pracy OUN (ośrodkowego układu nerwowego). Nie wyklucza się również roli czynnika genetycznego.
Odmiany dysleksji:
- dysleksja – terminem stosowanym także w węższym znaczeniu, do specyficznych trudności w czytaniu;
- dysortografia – specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych, mimo znajomości zasad poprawnej pisowni;
- dysgrafia – zniekształcenia strony graficznej pisma – brzydkie, niekaligraficzne pismo;
- dyskalkulia – specyficzne trudności w rozwiązywaniu najprostszych nawet zadań matematycznych, np. trudności w dodawaniu czy mnożeniu;

## Częstość i występowanie
Objawy dysleksji występują u mniej więcej 10% populacji.
W Polsce 10–15% uczniów ma dysleksję (a nasiloną 3–4%). Czterokrotnie częściej dyslektykami są chłopcy niż dziewczynki. Średnio w każdej polskiej klasie jest 3–4 dzieci dyslektycznych.
Dysleksja może być sprzężona z chromosomem Y decydującym o płci męskiej i dlatego jest przekazywana po linii męskiej z pokolenia na pokolenie. Niektórzy wskazują na rolę testosteronu. Jego nadprodukcja u chłopców, jeszcze w okresie prenatalnym modeluje rozwój mózgu, wywołując dysleksję. Są i tacy badacze, którzy przewagę chłopców w grupie dzieci dyslektycznych wyjaśniają mniejszą zdolnością osób płci męskiej do adaptacji i wyrównywania deficytów rozwojowych powstałych wskutek nieprawidłowego przebiegu okresu okołoporodowego. Niektórzy też wskazują na nadpobudliwość psychoruchową, agresywność i trudności wychowawcze, które powodują, że chłopcy są w centrum uwagi nauczyciela i z tych powodów są kierowani do psychologa, co sprzyja wczesnemu i częstszemu wykrywaniu tych trudności u chłopców.

## Objawy

### Objawy ryzyka dysleksji
U dzieci w wieku niemowlęcym, poniemowlęcym, przedszkolnym i częściowo wczesnoszkolnym (do ok. 9. r.ż.) nie można jeszcze zdiagnozować dysleksji rozwojowej. Jednak obserwuje się pewne objawy, które sygnalizują możliwość wystąpienia w przyszłości specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu. Nie determinują one jeszcze diagnozy (tej można dokonać na przełomie drugiej i trzeciej klasy szkoły podstawowej), jednak dzieci z poniższymi objawami zalicza się do tzw. grupy ryzyka dysleksji, gdyż bardzo często są to pierwsze sygnały nadchodzących trudności:
- pomijanie w rozwoju ruchowym raczkowania;
- opóźniony rozwój mowy; znacznie późniejszy moment rozpoczęcia porozumiewania się z otoczeniem przy pomocy słów, utrzymujące się trudności z poprawnością wypowiedzi zarówno w zakresie gramatyki, jak prawidłowym wybrzmiewaniem głosek, mowa niewyraźna, niezrozumiała dla otoczenia;
- mała obniżona sprawność ruchowa w zakresie swojego ciała, tzw. duża motoryka: trudności z utrzymaniem równowagi, niezdarność ruchów; niechęć do zabaw ruchowych, kłopoty z łapaniem piłki, rzucanie do celu;
- mała sprawność rąk, tzw. mała motoryka: niechęć w zapinaniu guzików, sznurowania butów, używaniu widelca, nożyczek;
- słaba koordynacja wzrokowo–ruchowa, dziecku sprawia trudność budowanie z klocków, niechętnie bawi się klockami, puzzlami, nie umie układać układanek według wzoru, tworzy tylko własne kompozycje, niechętnie rysuje;
- opóźniony rozwój lateralizacji – dziecko używa na zmianę raz jednej a raz drugiej ręki, ma trudności w określeniu stron: lewa – prawa;
- zaburzenia rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej, trudności z rysowaniem figur, odtwarzaniem figur geometrycznych, rysowaniem szlaczków;
- ma trudności w różnicowaniu głosek podobnych dźwiękowo;
- zaburzenia analizy i syntezy wyrazów;
- ma problemy z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek, oraz miesięcy, trudności z wymową, wadliwa wymowa;
- przy pierwszych próbach czytania przekręca wyrazy, wolne tempo czytania;
- słabe rozumienie tekstu;
- przy pierwszych próbach pisania – niestaranne, brzydkie pismo, popełnianie błędów przy przepisywaniu, mylenie liter, opuszczanie liter, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter.

### Objawy trudności w nauce
W pisaniu
- trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu
- trudności w przepisywaniu
- trudności w pisaniu ze słuchu
- mylenie liter b-p, d-b, d-g, u-n, m-w, n-w (inwersja statyczna) s-z, dz-c, sz-s, o-a, ł-l, ę-e
- trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność
- nieróżnicowanie ę-en-e, ą-om
- opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów
- opuszczanie litery y
- przestawianie liter w wyrazach (inwersja dynamiczna)
- przestawianie szyku dyktowanych wyrazów
- błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej
- zniekształcanie graficznej strony pisma
- wolne tempo pisania
- niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter
- trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka – półka)
- złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni
- brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji

W czytaniu
- wolne tempo, niepewne, „wymęczone”
- błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów
- trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści
- rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie
- opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania
- opuszczanie całego wiersza
- zmiana kolejności liter i wyrazów
- przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens
- niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego
- trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab
- trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście
- tzw. hiperleksja: czytanie płynne, w dobrym tempie, bezbłędne, jednak bez rozumienia treści

Trudności występujące w nauce innych przedmiotów
- trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach (błędny kierunek odwzorowywania)
- trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – objawy takie jak w języku polskim
- trudności w uczeniu się pamięciowym – tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne
- trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata
- trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne)
- trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa
- nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy

Osoby z dysleksją rozwojową narażone są na wiele niepowodzeń szkolnych, co wywołuje u nich frustrację. Olbrzymi wysiłek włożony w naukę daje czasami znikome efekty, przez to taka osoba może mieć poczucie niższej wartości, odczuwać brak wiary w swoje możliwości. Taki stan wtórnie osłabia jej możliwości intelektualne. Następuje sprzężenie zwrotne: trudności pogłębiają się, powodują coraz częstsze niepowodzenia i potwierdzają negatywną opinię innych i co gorsze – swoją własną. Bez fachowego wsparcia poprzez zajęcia terapii pedagogicznej, prowadzone przez pedagoga lub psychologa przygotowanego do pracy z osobą dotkniętą dysleksją rozwojową, trudno osobie z dysleksją, nawet przy wsparciu najbliższych, wyrwać się z tego zaklętego kręgu.
Dziecko nie musi czekać na zdiagnozowanie dysleksji rozwojowej, aby uczestniczyć w zajęciach terapii pedagogicznej. Już zaliczenie do tzw. grupy ryzyka dysleksji jest wystarczającym powodem do podjęcia pracy z dzieckiem. Zajęcia te mają charakter stymulujący rozwój intelektualny, poznawczy, nie mogą więc nikomu zaszkodzić.

## Inne aspekty dysleksji
Wysiłki terapeutów skierowane są również na podkreślenie mocnych stron tych osób i adekwatne kierowanie ich dalszej edukacji, aktywności.
Ronald Davies, autor Daru dysleksji, podaje pozytywne aspekty dysleksji, do których należą:
- korzystanie z wrodzonej umiejętności przetwarzania i kreowania doznań percepcyjnych
- większa wrażliwość na otoczenie
- myślenie obrazami, nie słowami (w czasie 1 sekundy osoba myśląca werbalnie może mieć od dwóch do pięciu myśli w postaci pojedynczych słów, natomiast osoba myśląca niewerbalnie 32 obrazy myślowe)
- świetna intuicja i przenikliwość
- myślenie i spostrzeganie ma charakter polisensoryczny i polimodalny (osoby z dysleksją wykorzystują wszystkie zmysły)
- realistycznie przeżywanie swoich myśli
- żywa wyobraźnia
- kreatywność/myślenie lateralne

## Nadużycia w wydawaniu opinii o dysleksji
Zdarzały się i zdarzają przypadki nadużywania niesłusznego rozpoznania dysleksji (mniej lub bardziej nieuczciwie „załatwienie” zaświadczenia przez rodziców dziecka, w prywatnych poradniach psychologicznych) w celu „ochrony” uczniów mających trudności w nauce z innych powodów (np. niechęci do niej) przed konsekwencjami.
W przypadku opinii o dysleksji powinny być spełnione poniższe warunki (kolejność nie oznacza znaczenia):
- konieczne jest wykluczenie schorzeń organicznych (neurologicznych);
- rozpoznanie dysleksji jest możliwe wyłącznie u osób w normie intelektualnej, która zna zasady poprawnej pisowni, ale zaburzenie CUN powoduje niestosowanie ich;
- rozpoznanie ryzyka dysleksji powinno nastąpić na samym początku edukacji, diagnoza dysleksji natomiast – po klasie III szkoły podstawowej;
- rozpoznanie dysleksji można postawić po co najmniej kilkumiesięcznych intensywnych ćwiczeniach korekcyjno-kompensacyjnych (zorganizowanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub na terenie szkoły) – ma to wykluczyć opiniowanie o dysleksji u kogoś, kto problemy z pisaniem i czytaniem ma w wyniku zaniedbań środowiskowych;
- opinię o dysleksji wydaje się obecnie na etapie klas IV–VIII i dokument ten jest ważny na wszystkich etapach edukacji;
- opinia o dysleksji zobowiązuje szkołę do dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia, jak również do zastosowania zmodyfikowanych kryteriów oceny (również na egzaminie maturalnym obecnie z języka polskiego i języka obcego nowożytnego) pod warunkiem wykonywania przez ucznia zaleconych mu ćwiczeń (zorganizowanych przez np. poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub na terenie szkoły).

title: Dysleksja

wikitext:
{{dopracować|więcej przypisów=2017-09|styl|Prawie wszystkie przypisy niezgodne z [[wp:WER-M]]}}
{{Choroba infobox
 |nazwa           = Specyficzne trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania
 |nazwa naukowa   =
 |grafika         = Dislexia nens.jpg
 |opis grafiki    = Trudności z pisaniem liter i słów
 |alt grafiki     =
 |synonimy        =
 |specjalizacja   =
 |objawy          =
 |powikłania      =
 |początek        =
 |czas trwania    =
 |typy            =
 |przyczyny       =
 |czynniki ryzyka =
 |rozpoznanie     =
 |różnicowanie    =
 |zapobieganie    =
 |leczenie        =
 |leki            =
 |rokowanie       =
 |zapadalność     =
 |śmiertelność    =
 |ICD11           =
 |ICD11 nazwa     =
 |ICD10           = F81.0
 |ICD10 nazwa     = Specyficzne zaburzenia umiejętności czytania
 |DSM-5           =
 |DSM-5 nazwa     =
 |DSM-IV          = 315
 |DSM-IV nazwa    = Specyficzne zaburzenie uczenia się
 |ICDO            =
 |DiseasesDB      = 4016
 |OMIM            = 127700
 |MedlinePlus     =
 |MeshID          = D004410
 |commons         =
}}
'''Dysleksja rozwojowa''' ([[język grecki|gr.]] {{K|el-Latn|dys}} „nie” + {{K|el-Latn|lexis}} „wyraz, czytanie”), czyli ''specyficzne trudności w nauce czytania i pisania'' (F81.0 w [[Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10|ICD-10]] i315.0 w DSM<ref>{{Cytuj | url=http://www.icd9data.com/2009/Volume1/290-319/300-316/315/315.0.htm | tytuł=2009 ICD-9-CM Diagnosis Code 315.0 : Developmental reading disorder<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.icd9data.com | język=en | data dostępu=2017-11-22}}</ref>) – według [[Światowa Federacja Neurologów|Światowej Federacji Neurologów]] (definicja z 1968) zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce [[czytanie|czytania]] i pisania przy stosowaniu standardowych metod [[nauczanie|nauczania]] oraz [[inteligencja (psychologia)|inteligencji]] na poziomie co najmniej przeciętnym<ref name="ptd.edu.pl">{{Cytuj stronę |url=http://www.ptd.edu.pl/o_dysleksji/co_to_jest_dysleksja_rozwojowa |tytuł=ptd |data dostępu=2013-11-01 |archiwum=https://web.archive.org/web/20131220123718/http://www.ptd.edu.pl/o_dysleksji/co_to_jest_dysleksja_rozwojowa |zarchiwizowano=2013-12-20 }}</ref><ref>[http://www.dyslexia.com/library/symptoms.htm dyslexia]</ref><ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.ninds.nih.gov/disorders/dyslexia/dyslexia.htm |tytuł=ninds |data dostępu=2013-11-01 |archiwum=https://web.archive.org/web/20160727234247/http://www.ninds.nih.gov/disorders/dyslexia/dyslexia.htm |zarchiwizowano=2016-07-27 }}</ref> i sprzyjających warunkach społeczno-kulturowych. Dysleksja została opisana pierwszy raz na przełomie XIX i XX wieku. Obecnie dysleksję rozwojową można zdiagnozować także u dziecka z inteligencją niższą niż przeciętna (DSM V), o ile obniżone możliwości intelektualne nie wyjaśniają w pełni istotnych trudności w czytaniu i pisaniu, a funkcje percepcyjno-motoryczne są wyraźnie zaburzone.

Dysleksja jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Zaburzenia te mogą dotyczyć:
* percepcji wzrokowej – objawiającej się widzeniem, ale niedostrzeganiem,
* percepcji fonologicznej – objawiającej się słyszeniem, ale nieusłyszeniem,
* integracji powyższych procesów.
Dysleksja jest jedną z najbardziej uznanych przyczyn zaburzenia czytania, jednak nie wszystkie zaburzenia czytania są związane z dysleksją.

W Polsce obowiązujące przepisy prawne nakładają na poradnie psychologiczno-pedagogiczne, przedszkola, szkoły i placówki opiekuńczo-wychowawcze obowiązki związane z pomocą dzieciom z grupy ryzyka dysleksji oraz dzieciom dyslektycznym. Placówki te powinny rozpoznawać, diagnozować i opiniować trudności w nauce oraz organizować różne formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i ich rodzicom<ref>[https://archive.is/20131101182747/http://www.spet.info.pl/index.php?action=info&subact=dysleksja&param=1b spet.info]</ref><ref>[https://www.men.gov.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1166%3Amen-czerpie-z-dowiadcze-polskiego-towarzystwa-dysleksji&catid=204%3Aarchiwum-aktualnosci&Itemid=249 men]</ref>.

== Przyczyny dysleksji ==
Na rozwój dysleksji składa się wiele przyczyn. Obecnie podejrzewa się, że może mieć m.in. podłoże genetyczne (Schulte-Körne 2001, 2006). Zmiany dotyczą genu [[DCDC2]] zlokalizowanego na [[Chromosom 6|6 chromosomie człowieka]] kodującego białko doublecortin domain containing 2 określane tym samym skrótem co gen. Białko to powoduje zaburzenia w budowie [[Mikrotubula|mikrotubul]]<ref name="ŚN240">{{cytuj pismo|nazwisko=Orzyłowska-Śliwińska|imię=Olga|tytuł=DCDC2 a rzęski|czasopismo=Świat Nauki|wydawca=Prószyński Media|wolumin=nr. 8 (240)|issn=0867-6380|data=sierpień 2011|strony=13}}</ref>. Oprócz tego badane są geny 1, 2, 3 i 15. Ten ostatni był pierwszym kandydatem na „winnego dysleksji”. Około roku 1950 przeprowadzonych zostało wiele badań w rodzinach obciążonych tym zaburzeniem i właśnie gen 15 DYXS1 miał wywoływać zmiany w rozwoju mózgu, postrzeganiu wzrokowym i słuchowym<ref>[https://archive.is/20131101182812/http://www.swiatpl.com/home/art.php?id=8432 Świat pl]</ref>.

Dysleksja według badań Gerda Schulte-Körne jest dziedziczna. Prawdopodobieństwo odziedziczenia trudności w czytaniu szacuje na 60%, natomiast problemów z ortografią: 70 do 80%.

== Typy dysleksji ==
U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji [[wzrok]]owej, [[słuch]]owej oraz integracji [[percepcja|percepcyjno]]-[[motoryka|motorycznej]]. Prof. [[Marta Bogdanowicz]] wyróżnia następujące typy dysleksji:
* '''dysleksja typu wzrokowego''', u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i [[pamięć|pamięci]] wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo-przestrzennej;
* '''dysleksja typu słuchowego''' uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej dźwięków [[Mowa (językoznawstwo)|mowy]], najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji [[język (mowa)|językowych]];
* '''dysleksja integracyjna''', kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej;
* '''dysleksja typu mieszanego''', gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej;
* '''dysleksja wizualna''', gdy występuje nieład tzw. nieporządek.
W dysleksji mogą wystąpić zaburzenia mowy, [[uwaga|uwagi]], koncentracji i pamięci. Pierwotną przyczynę dysleksji rozwojowej wielu badaczy upatruje w zakłóceniach pracy [[Ośrodkowy układ nerwowy|OUN]] (ośrodkowego układu nerwowego). Nie wyklucza się również roli czynnika [[genetyka|genetycznego]].

Odmiany dysleksji:
* '''dysleksja''' – terminem stosowanym także w węższym znaczeniu, do specyficznych trudności w czytaniu;
* '''[[dysortografia]]''' – specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych, mimo znajomości zasad poprawnej pisowni;
* '''[[dysgrafia]]''' – zniekształcenia strony graficznej pisma – brzydkie, niekaligraficzne pismo;
* '''[[dyskalkulia]]''' – specyficzne trudności w rozwiązywaniu najprostszych nawet zadań matematycznych, np. trudności w dodawaniu czy mnożeniu;

== Częstość i występowanie ==
Objawy dysleksji występują u mniej więcej 10% populacji<ref name="ptd.edu.pl"/>.
W Polsce 10–15% uczniów ma dysleksję (a nasiloną 3–4%). Czterokrotnie częściej dyslektykami są chłopcy niż dziewczynki. Średnio w każdej polskiej klasie jest 3–4 dzieci dyslektycznych<ref>{{cytuj stronę |url=https://archive.is/20131002093752/http://www.dlarodzinki.pl/starsze-dziecko/edukacja/dysleksja-przyczyny-rozpoznanie-terapia,167_393.html | tytuł=Dysleksja: przyczyny, rozpoznanie, terapia | data dostępu=2013-02-10 | autor = Katarzyna Szroeder-Dowjat | rok=2013 | język=pl}}</ref>.

Dysleksja może być sprzężona z [[chromosom Y|chromosomem Y]] decydującym o płci męskiej i dlatego jest przekazywana po linii męskiej z pokolenia na pokolenie. Niektórzy wskazują na rolę [[testosteron]]u. Jego nadprodukcja u chłopców, jeszcze w okresie [[prenatalny]]m modeluje rozwój [[kresomózgowie|mózgu]], wywołując dysleksję. Są i tacy badacze, którzy przewagę chłopców w grupie dzieci dyslektycznych wyjaśniają mniejszą zdolnością osób płci męskiej do adaptacji i wyrównywania deficytów rozwojowych powstałych wskutek nieprawidłowego przebiegu okresu okołoporodowego. Niektórzy też wskazują na [[ADHD|nadpobudliwość psychoruchową]], agresywność i [[trudności wychowawcze]], które powodują, że chłopcy są w centrum uwagi nauczyciela i z tych powodów są kierowani do [[psycholog]]a, co sprzyja wczesnemu i częstszemu wykrywaniu tych trudności u chłopców.

== Objawy ==
=== Objawy ryzyka dysleksji ===
U dzieci w wieku niemowlęcym, poniemowlęcym, przedszkolnym i częściowo wczesnoszkolnym (do ok. 9. r.ż.) nie można jeszcze zdiagnozować dysleksji rozwojowej. Jednak obserwuje się pewne objawy, które sygnalizują możliwość wystąpienia w przyszłości specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu. Nie determinują one jeszcze diagnozy (tej można dokonać na przełomie drugiej i trzeciej klasy szkoły podstawowej), jednak dzieci z poniższymi objawami zalicza się do tzw. '''grupy ryzyka dysleksji''', gdyż bardzo często są to pierwsze sygnały nadchodzących trudności<ref name="ptd.edu.pl"/><ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.ortograffiti.pl/o_dysleksji/symptomy_dysleksji_rozwojowej |tytuł=ortograffiti |data dostępu=2013-11-01 |archiwum=https://web.archive.org/web/20130926202105/http://www.ortograffiti.pl/o_dysleksji/symptomy_dysleksji_rozwojowej |zarchiwizowano=2013-09-26 }}</ref><ref>[http://info.zdrowie.gazeta.pl/temat/zdrowie/dysleksja+objawy zdrowie.gazeta]</ref><ref>[http://zdrowie.gazeta.pl/Zdrowie/1,105912,301691.html zdrowie.gazeta 1]</ref>:
* pomijanie w rozwoju ruchowym raczkowania;
* opóźniony rozwój mowy; znacznie późniejszy moment rozpoczęcia porozumiewania się z otoczeniem przy pomocy słów, utrzymujące się trudności z [[Poprawność językowa|poprawnością]] wypowiedzi zarówno w zakresie gramatyki, jak prawidłowym wybrzmiewaniem głosek, mowa niewyraźna, niezrozumiała dla otoczenia;
* mała ''obniżona sprawność ruchowa'' w zakresie swojego [[anatomia człowieka|ciała]], tzw. duża motoryka: trudności z utrzymaniem równowagi, niezdarność ruchów; niechęć do zabaw ruchowych, kłopoty z łapaniem piłki, rzucanie do celu;
* ''mała sprawność rąk'', tzw. mała motoryka: niechęć w zapinaniu guzików, sznurowania butów, używaniu widelca, nożyczek;
* słaba koordynacja wzrokowo–ruchowa, dziecku sprawia trudność budowanie z klocków, niechętnie bawi się klockami, puzzlami, nie umie układać układanek według wzoru, tworzy tylko własne kompozycje, niechętnie rysuje;
* ''opóźniony rozwój'' [[lateralizacja|lateralizacji]] – dziecko używa na zmianę raz jednej a raz drugiej ręki, ma trudności w określeniu stron: lewa – prawa;
* zaburzenia rozwoju [[spostrzeganie|spostrzegania]] wzrokowego i pamięci wzrokowej, trudności z rysowaniem figur, odtwarzaniem figur geometrycznych, rysowaniem szlaczków;
* ma trudności w różnicowaniu głosek podobnych dźwiękowo;
* zaburzenia analizy i syntezy wyrazów;
* ma problemy z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek, oraz miesięcy, trudności z wymową, wadliwa wymowa;
* przy pierwszych próbach czytania przekręca wyrazy, wolne tempo czytania;
* słabe rozumienie tekstu;
* przy pierwszych próbach pisania – niestaranne, brzydkie pismo, popełnianie błędów przy przepisywaniu, mylenie liter, opuszczanie liter, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter.

=== Objawy trudności w nauce ===
'''W pisaniu'''
* trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu
* trudności w przepisywaniu
* trudności w pisaniu ze [[słuch]]u
* mylenie liter '''b-p''', '''d-b''', '''d-g''', '''u-n''', '''m-w''', '''n-w''' (inwersja statyczna) '''s-z''', '''dz-c''', '''sz-s''', '''o-a''', '''ł-l''', '''ę-e'''
* trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, [[dwuznak]]ami, głoskami tracącymi dźwięczność
* nieróżnicowanie '''ę-en-e''', '''ą-om'''
* opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów
* opuszczanie litery '''y'''
* przestawianie liter w wyrazach (inwersja dynamiczna)
* przestawianie szyku dyktowanych wyrazów
* błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej
* zniekształcanie graficznej strony pisma
* wolne tempo pisania
* niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter
* trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka – półka)
* złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni
* brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji

'''W czytaniu<ref>[http://www.spet.info.pl/index.php?action=info&subact=dysleksja spet.info]</ref><ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.uni-duesseldorf.de/AWMF/ll/028-017.htm |tytuł=uni |data dostępu=2013-11-01 |archiwum=https://web.archive.org/web/20100429154110/http://www.uni-duesseldorf.de/AWMF/ll/028-017.htm |zarchiwizowano=2010-04-29 }}</ref>'''
* wolne tempo, niepewne, „wymęczone”
* błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów
* trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści
* rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie
* opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania
* opuszczanie całego wiersza
* zmiana kolejności liter i wyrazów
* przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens
* niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego
* trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab
* trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście
* tzw. hiperleksja: czytanie płynne, w dobrym tempie, bezbłędne, jednak bez rozumienia treści

'''Trudności występujące w nauce innych przedmiotów'''
* trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach (błędny kierunek odwzorowywania)
* trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – objawy takie jak w języku polskim
* trudności w uczeniu się pamięciowym – tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne
* trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata
* trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne)
* trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa
* nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy

Osoby z dysleksją rozwojową narażone są na wiele niepowodzeń szkolnych, co wywołuje u nich frustrację. Olbrzymi wysiłek włożony w naukę daje czasami znikome efekty, przez to taka osoba może mieć poczucie niższej wartości, odczuwać brak wiary w swoje możliwości. Taki stan wtórnie osłabia jej możliwości intelektualne. Następuje sprzężenie zwrotne: trudności pogłębiają się, powodują coraz częstsze niepowodzenia i potwierdzają negatywną opinię innych i co gorsze – swoją własną. Bez fachowego wsparcia poprzez zajęcia terapii pedagogicznej, prowadzone przez pedagoga lub psychologa przygotowanego do pracy z osobą dotkniętą dysleksją rozwojową, trudno osobie z dysleksją, nawet przy wsparciu najbliższych, wyrwać się z tego zaklętego kręgu.

Dziecko nie musi czekać na zdiagnozowanie dysleksji rozwojowej, aby uczestniczyć w zajęciach terapii pedagogicznej. Już zaliczenie do tzw. grupy ryzyka dysleksji jest wystarczającym powodem do podjęcia pracy z dzieckiem. Zajęcia te mają charakter stymulujący rozwój intelektualny, poznawczy, nie mogą więc nikomu zaszkodzić.

== Inne aspekty dysleksji ==
Wysiłki terapeutów skierowane są również na podkreślenie mocnych stron tych osób i adekwatne kierowanie ich dalszej edukacji, aktywności.

Ronald Davies, autor ''Daru dysleksji'', podaje pozytywne aspekty dysleksji<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.literka.pl/problem-specyficznych-trudnosci-w-czytaniu-i-pisaniu,artykul,18569.html |tytuł=Artykuł Barbary Wachowicz w portalu literka.pl |data dostępu=2009-05-13 |archiwum=https://web.archive.org/web/20090423055612/http://www.literka.pl/problem-specyficznych-trudnosci-w-czytaniu-i-pisaniu,artykul,18569.html |zarchiwizowano=2009-04-23 }}</ref>, do których należą:
* korzystanie z wrodzonej umiejętności przetwarzania i kreowania doznań percepcyjnych
* większa wrażliwość na otoczenie
* myślenie obrazami, nie słowami (w czasie 1 sekundy osoba myśląca werbalnie może mieć od dwóch do pięciu myśli w postaci pojedynczych słów, natomiast osoba myśląca niewerbalnie 32 obrazy myślowe)
* świetna intuicja i przenikliwość
* myślenie i spostrzeganie ma charakter polisensoryczny i polimodalny (osoby z dysleksją wykorzystują wszystkie zmysły)
* realistycznie przeżywanie swoich myśli
* żywa wyobraźnia
* kreatywność/[[myślenie lateralne]]

== Nadużycia w wydawaniu opinii o dysleksji ==
Zdarzały się i zdarzają przypadki nadużywania<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.matkapolka.com.pl/pociechy/wazne-dla-dyslektykow.html |tytuł=matka polka |data dostępu=2013-11-01 |archiwum=https://web.archive.org/web/20130530181101/http://www.matkapolka.com.pl/pociechy/wazne-dla-dyslektykow.html |zarchiwizowano=2013-05-30 }}</ref> niesłusznego rozpoznania dysleksji (mniej lub bardziej nieuczciwie „załatwienie” zaświadczenia przez rodziców dziecka, w prywatnych poradniach psychologicznych) w celu „ochrony” uczniów mających trudności w nauce z innych powodów (np. niechęci do niej) przed konsekwencjami.

W przypadku opinii o dysleksji powinny być spełnione poniższe warunki (kolejność nie oznacza znaczenia):
* konieczne jest wykluczenie schorzeń organicznych (neurologicznych);
* rozpoznanie dysleksji jest możliwe wyłącznie u osób w normie intelektualnej, która zna zasady poprawnej pisowni, ale zaburzenie CUN powoduje niestosowanie ich;
* rozpoznanie ryzyka dysleksji powinno nastąpić na samym początku edukacji, diagnoza dysleksji natomiast – po klasie III szkoły podstawowej;
* rozpoznanie dysleksji można postawić po co najmniej kilkumiesięcznych intensywnych ćwiczeniach korekcyjno-kompensacyjnych (zorganizowanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub na terenie szkoły) – ma to wykluczyć opiniowanie o dysleksji u kogoś, kto problemy z pisaniem i czytaniem ma w wyniku zaniedbań środowiskowych;
* opinię o dysleksji wydaje się obecnie na etapie klas IV–VIII i dokument ten jest ważny na wszystkich etapach edukacji;
* opinia o dysleksji zobowiązuje szkołę do dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia, jak również do zastosowania zmodyfikowanych kryteriów oceny (również na egzaminie maturalnym obecnie z języka polskiego i języka obcego nowożytnego) pod warunkiem wykonywania przez ucznia zaleconych mu ćwiczeń (zorganizowanych przez np. poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub na terenie szkoły).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Marta Bogdanowicz: O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu. Odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli. Lubin 1994;
* Marta Bogdanowicz: Portrety nie tylko sławnych osób z dysleksją. Gdańsk 2008
* Ronald D. Davis, Eldon M. Braun: Dar dysleksji. Poznań 2001;
* Malcolm Gladwell: Blink
* Malcolm Gladwell: The Tipping Point: How Little Things Can Make a Big Difference
* Gerd Schulte-Körne (2001): Lese-Rechtschreibstörung und Sprachwahrnehmung. Münster: Waxmann.
* Gerd Schulte-Körne (2006): Genetische Forschung zur Legasthenie. Die Entdeckung von störungsspezifischen Genen. In Zeitschrift des Österreichischen Bundesverbandes Legasthenie 14,(1) S.1–5.
* [http://hum-molgen.org/bb/Forum9/HTML/000079.html DCDC2 as a gene of general intelligence (IQ)] hum-molgen.org.

== Linki zewnętrzne ==
{{wikisłownik|dysleksja}}
* [http://www.ptd.edu.pl/ Polskie Towarzystwo Dysleksji]
* [http://www.eda-info.eu/ Europejskie Towarzystwo Dysleksji]
* [https://www.american-dyslexia-association.org/ Amerykańskie Towarzystwo Dysleksji]
* [http://www.bdadyslexia.org.uk/ Brytyjskie Towarzystwo Dysleksji]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.awmf.org/leitlinien/detail/ll/028-017.html | tytuł = Wytyczne Niemieckiego Towarzystwa Psychiatrii Dzieci i Młodzieży | opublikowany = awmf.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20141222123532/http://www.awmf.org/leitlinien/detail/ll/028-017.html | zarchiwizowano = 2014-12-22}}
* [http://archive.is/h5peR Sped info – zbiór podstawowych informacji o dysleksji w Polsce]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zaburzenia rozwoju psychicznego]]

ICD-10: F81.0 · Specyficzne zaburzenia umiejętności czytania

DSM-IV: 315 · Specyficzne zaburzenie uczenia się


text:
# East Coker (poemat)
East Coker – poemat T.S. Eliota wchodzący w skład cyklu Cztery kwartety. Utwór najpierw ukazał się osobno w 1940, a następnie razem z pozostałymi w 1943. Poemat zawiera obrazy toczącej się wojny, opustoszałych ulic, schronów przeciwlotniczych i szpitali. Dzieli się na pięć sekcji. Został napisany wierszem tonicznym.
Tytuł poematu jest nazwą miejscowości East Coker, w której mieszkali przodkowie Eliota przed emigracją do Ameryki w XVII wieku.

title: East Coker (poemat)

wikitext:
'''East Coker''' – poemat [[T.S. Eliot]]a wchodzący w skład cyklu [[Cztery kwartety]]. Utwór najpierw ukazał się osobno w 1940<ref name="Encyclopaedia Britannica">{{Encyklopedia Britannica |id = topic/East-Coker-poem-by-Eliot |tytuł = East Coker |data dostępu = 2016-12-21}}</ref>, a następnie razem z pozostałymi w 1943. Poemat zawiera obrazy toczącej się wojny, opustoszałych ulic, schronów przeciwlotniczych i szpitali{{r|Encyclopaedia Britannica}}. Dzieli się na pięć sekcji. Został napisany wierszem tonicznym{{r|Encyclopaedia Britannica}}.

Tytuł poematu jest nazwą miejscowości [[East Coker]], w której mieszkali przodkowie Eliota przed emigracją do Ameryki w XVII wieku{{r|Encyclopaedia Britannica}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{T.S. Eliot}}

[[Kategoria:Utwory poetyckie T.S. Eliota]]
[[Kategoria:Utwory literackie z 1940]]


text:
# LIFE+
LIFE+ – instrument finansowy Unii Europejskiej funkcjonujący od 2007 roku. Zastąpił poprzednio funkcjonujący, podobny instrument LIFE. LIFE+ finansuje w 50-75 procentach projekty z zakresu ochrony środowiska i przyrody, w tym w szczególności projekty dotyczące ochrony sieci Natura 2000.

## LIFE +, czyli plany na lata 2007–2013
Program LIFE + jest to kontynuacja pomocy unijnej na inicjatywy proekologiczne przewidziana na lata 2007–2013. Prawdopodobnie w lipcu bieżącego roku nastąpi modyfikacja zasad naboru i oceny projektów, natomiast główne cele i priorytety nie ulegną zmianom.

Podobnie, jak w przypadku LIFE, LIFE +został podzielony na trzy tematyczne komponenty:
1. LIFE + Przyroda i różnorodność biologiczna
2. LIFE+ Polityka i zarządzanie w zakresie ochrony środowiska
3. LIFE+ Informacja i komunikacja

W Polsce, od 2008 roku rolę Krajowej Instytucji Wdrażającej oraz Krajowego Punktu Kontaktowego dla Instrumentu LIFE+ pełni Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

title: LIFE+

wikitext:
'''LIFE+''' – instrument finansowy [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]] funkcjonujący od 2007 roku. Zastąpił poprzednio funkcjonujący, podobny instrument [[LIFE]]. LIFE+ finansuje w 50-75 procentach projekty z zakresu ochrony środowiska i przyrody, w tym w szczególności projekty dotyczące ochrony sieci [[Natura 2000]].

== LIFE +, czyli plany na lata 2007–2013 ==
Program LIFE + jest to kontynuacja pomocy unijnej na inicjatywy proekologiczne przewidziana na lata 2007–2013. Prawdopodobnie w lipcu bieżącego roku nastąpi modyfikacja zasad naboru i oceny projektów, natomiast główne cele i priorytety nie ulegną zmianom.<br />
Podobnie, jak w przypadku LIFE, LIFE +został podzielony na trzy tematyczne komponenty:
# LIFE + Przyroda i różnorodność biologiczna
# LIFE+ Polityka i zarządzanie w zakresie ochrony środowiska
# LIFE+ Informacja i komunikacja

W Polsce, od 2008 roku rolę Krajowej Instytucji Wdrażającej oraz Krajowego Punktu Kontaktowego dla Instrumentu LIFE+ pełni [[Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej]].
== Linki zewnętrzne ==
* Krajowy Punkt Kontaktowy Instrumentu Finansowego LIFE+ w Polsce: [[Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej]]
* [http://www.nfosigw.gov.pl/life Strona internetowa Krajowego Punktu Kontaktowego]
* [http://ec.europa.eu/environment/life/index.htm Oficjalna strona instrumentów LIFE i LIFE+]

[[Kategoria:Gospodarka Unii Europejskiej]]
[[Kategoria:Programy Unii Europejskiej]]
[[Kategoria:Natura 2000]]


text:
# Dziennik lekcyjny
Dziennik lekcyjny – szkolny dokument przebiegu nauczania – zawiera informacje o zajęciach lekcyjnych (edukacyjnych) w przedszkolu, oddziałach przedszkolnych, szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych wszystkich typów. Jest drukiem w postaci książki typowo formatu A4, zawierający otwieraną listę uczniów, ich dane osobowe, rubryki na tematy zajęć edukacyjnych, oceny przedmiotowe i miejsca na uwagi (lub pochwały).

## Typy dzienników lekcyjnych
Wyróżnia się różne typy dzienników:
- dla przedszkoli (oddziałów przedszkolnych) – oznaczenie MEN I/1
- dla klas I – III szkoły podstawowej – oznaczenie MEN I/2a
- dla klas IV – VIII szkoły podstawowej oraz dla klas szkół ponadpodstawowych wszystkich typów – oznaczenie MEN I/3.

## Elektroniczne dzienniki lekcyjne
Istnieją programy komputerowe wypierające tradycyjną papierową wersję dzienników lekcyjnych (tzw. elektroniczne dzienniki lekcyjne), w których prowadzona jest taka sama forma zapisu danych, jak w dziennikach papierowych (frekwencja ucznia, oceny, tematy zajęć itd.).

title: Dziennik lekcyjny

wikitext:
[[Plik:Dziennik Lekcyjny.jpg|mały|Dziennik lekcyjny dla klas IV – VIII i szkół ponadpodstawowych wszystkich typów|182px]]
'''Dziennik lekcyjny''' – szkolny dokument przebiegu nauczania – zawiera informacje o zajęciach lekcyjnych (edukacyjnych) w przedszkolu, oddziałach przedszkolnych, szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych wszystkich typów. Jest drukiem w postaci książki typowo formatu A4, zawierający otwieraną listę uczniów, ich dane osobowe, rubryki na tematy zajęć edukacyjnych, oceny przedmiotowe i miejsca na uwagi (lub pochwały).

== Typy dzienników lekcyjnych ==
Wyróżnia się różne typy dzienników:
* dla przedszkoli (oddziałów przedszkolnych) – oznaczenie MEN I/1
* dla klas I – III szkoły podstawowej – oznaczenie MEN I/2a
* dla klas IV – VIII szkoły podstawowej oraz dla klas szkół ponadpodstawowych wszystkich typów – oznaczenie MEN I/3.

== Elektroniczne dzienniki lekcyjne ==
Istnieją programy komputerowe wypierające tradycyjną papierową wersję dzienników lekcyjnych (tzw. [[Dziennik elektroniczny|elektroniczne dzienniki lekcyjne]]), w których prowadzona jest taka sama forma zapisu danych, jak w dziennikach papierowych (frekwencja ucznia, oceny, tematy zajęć itd.).

== Zobacz też ==
* [[szkoła podstawowa]]
* [[przedszkole]]
* [[gimnazjum]]
* [[edukacja]]

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.zs20.webserwer.pl/DOC/instrukcja_%20wypelniania_%20dziennika.doc | tytuł = Instrukcja wypełniania dziennika lekcyjnego | opublikowany = zs20.webserwer.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20160304134527/http://www.zs20.webserwer.pl/DOC/instrukcja_%20wypelniania_%20dziennika.doc | zarchiwizowano = 2016-03-04}}
* [http://drukiszkolne.pl/index.php?k15,dzienniki Różne wzory dzienników lekcyjnych]

[[Kategoria:Oświata]]


text:
# BBC Radio Jersey
BBC Radio Jersey (potocznie znane jako BBC Jersey) – brytyjska stacja radiowa należąca do publicznego nadawcy radiowo-telewizyjnego BBC i pełniąca w jego sieci rolę stacji lokalnej dla dependencji Jersey. Działa od 15 marca 1982 roku. Obecnie stacja dostępna jest na Jersey w analogowym przekazie naziemnym na falach krótkich i średnich, a także w Internecie.
Stacja produkuje swoje audycje w ośrodku BBC w Saint Helier. Oprócz audycji własnych stacja transmituje również programy siostrzanych stacji BBC Radio Bristol, BBC Radio Devon oraz BBC Radio Cornwall, a także nocne i wczesnoporanne audycje ogólnokrajowej stacji BBC Radio 5 Live.

title: BBC Radio Jersey

wikitext:
{{Stacja radiowa infobox
 |nazwa                     = BBC Radio Jersey
 |grafika                   = BBC Radio Jersey 2022.svg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |państwo                   = Jersey
 |siedziba                  =
 |język                     = [[Język angielski|angielski]]
 |data założenia            = [[1982]]
 |data likwidacji           =
 |inne nazwy                =
 |właściciel                = [[BBC]]
 |prezes                    =
 |redaktor naczelny         =
 |format                    = radio lokalne
 |częstotliwości w miastach = [[Saint Helier]]: 88,8 MHz, 1026 MW
 |dab                       =
 |dab+                      =
 |zastąpił                  =
 |zastąpiony                =
 |commons                   =
 |wikinews                  =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''BBC Radio Jersey''' (potocznie znane jako '''BBC Jersey''') – [[Wielka Brytania|brytyjska]] stacja radiowa należąca do publicznego nadawcy radiowo-telewizyjnego [[BBC]] i pełniąca w jego sieci rolę stacji lokalnej dla dependencji [[Jersey]]. Działa od 15 marca 1982 roku. Obecnie stacja dostępna jest na Jersey w analogowym przekazie naziemnym na [[fale krótkie|falach krótkich]] i [[fale średnie|średnich]], a także w Internecie.

Stacja produkuje swoje audycje w ośrodku BBC w [[Saint Helier]]. Oprócz audycji własnych stacja transmituje również programy siostrzanych stacji [[BBC Radio Bristol]], [[BBC Radio Devon]] oraz [[BBC Radio Cornwall]], a także nocne i wczesnoporanne audycje ogólnokrajowej stacji [[BBC Radio 5 Live]].

== Bibliografia ==
* [http://web.archive.org/web/20090414122248/http://www.bbc.co.uk/jersey/programmes Strona oficjalna (wersja archiwalna)] {{lang|en}}

{{Regionalne stacje radiowe BBC}}

[[Kategoria:Kultura na Jersey]]
[[Kategoria:Stacje radiowe BBC|Jersey]]

title: BBC Radio Jersey

Państwo: Wielka Brytania

Dependencja królewska: Jersey

Język: angielski

Właściciel: BBC

Format stacji: radio lokalne

Częstotliwości · w miastach: Saint Helier: 88,8 MHz, 1026 MW


text:
# Żółw i zając (film)
Żółw i zając (ang. Tortoise and the Hare) – amerykański krótkometrażowy film animowany z 1935 roku Walta Disneya wyreżyserowany przez Wilfreda Jacksona. Oparty na baśni Ezopa o tej samej nazwie. Zdobył Oscara w 1934 roku za najlepszy krótkometrażowy film animowany. Film z serii Silly Symphonies.

## Obsada
- Eddie Holden jako Żółw Toby
- Ned Norton jako Zając Max

## Wersja polska
W Polsce film został wydany na DVD.

title: Żółw i zając (film)

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Żółw i zając
 |oryginalny tytuł = Tortoise and the Hare
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[film animowany|animacja]] [[film krótkometrażowy|krótkometrażowa]]
 |rok produkcji    =
 |data premiery    = 5 stycznia 1935
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
 |język            = angielski
 |czas trwania     = 9 min
 |reżyseria        = [[Wilfred Jackson]]
 |scenariusz       = [[Larry Clemmons]]
 |główne role      = [[Eddie Holden]]<br>[[Ned Norton]]
 |muzyka           = [[Frank Churchill]]
 |zdjęcia          =
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           =
 |produkcja        = [[Walt Disney]]
 |wytwórnia        = [[The Walt Disney Company|Walt Disney Productions]]
 |dystrybucja      = [[United Artists]]
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          = [[Nagroda Akademii Filmowej|Oscar]]
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Żółw i zając''' ([[Język angielski|ang.]] ''Tortoise and the Hare'') – amerykański krótkometrażowy [[film animowany]] z [[1935 w filmie|1935]] roku [[Walt Disney|Walta Disneya]] wyreżyserowany przez [[Wilfred Jackson|Wilfreda Jacksona]]. Oparty na baśni [[Ezop]]a o tej samej nazwie. Zdobył [[Oscar za najlepszy krótkometrażowy film animowany|Oscara w 1934 roku za najlepszy krótkometrażowy film animowany]]. Film z serii [[Silly Symphonies]].

== Obsada ==
* [[Eddie Holden]] jako Żółw Toby
* [[Ned Norton]] jako Zając Max

== Wersja polska ==
W Polsce film został wydany na [[DVD]]<ref>[https://static.dvdmax.pl/grafika/produkty/midi/16526_0002.jpg Klasyczne krótkometrażówki 4: Żółw i Zając], DVD</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* ''Żółw i zając'', Klub Książek Disneya, Egmont, 2005.

== Linki zewnętrzne ==
* {{Filmweb|tytuł|159166|Żółw i zając}}
* {{IMDb|tytuł|0027126|Żółw i zając}}

[[Kategoria:Amerykańskie adaptacje filmowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 1935 roku]]
[[Kategoria:Animowane filmy krótkometrażowe Disneya]]
[[Kategoria:Filmy animowane z 1935 roku]]
[[Kategoria:Filmy o królikach i zającach]]
[[Kategoria:Filmy o żółwiach]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Wilfreda Jacksona]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszy krótkometrażowy film animowany]]

title: Żółw i zającTortoise and the Hare

Gatunek: animacja krótkometrażowa

Data premiery: 5 stycznia 1935

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Czas trwania: 9 min

Reżyseria: Wilfred Jackson

Scenariusz: Larry Clemmons

Główne role: Eddie Holden · Ned Norton

Muzyka: Frank Churchill

Produkcja: Walt Disney

Wytwórnia: Walt Disney Productions

Dystrybucja: United Artists


text:
# Parafia Beauregard
Parafia Beauregard (ang. Beauregard Parish) – parafia cywilna w stanie Luizjana w Stanach Zjednoczonych. Obszar całkowity parafii obejmuje powierzchnię 1 165,84 mil2 (3 019,52 km²). Według danych z 2010 r. parafia miała 35 654 mieszkańców. Parafia powstała w 1912 roku i nosi imię Pierrea Beauregarda, który był generałem armii konfederackiej.

## Sąsiednie parafie / hrabstwa
- Parafia Vernon (północ)
- Parafia Allen (wschód)
- Parafia Jefferson Davis (południowy wschód)
- Parafia Calcasieu (południe)
- Hrabstwo Newton (Teksas) (zachód)

## Miasta
- DeRidder
- Merryville

## CDP
- Longville
- Oretta
- Sugartown
- Singer

title: Parafia Beauregard

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Parafia Beauregard
 |nazwa oryginalna                = Beauregard Parish
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[Parafia (jednostka administracyjna)|parafia cywilna]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Luizjana
 |siedziba                        = [[DeRidder]]
 |kod statystyczny                = [[Federal Information Processing Standard|FIPS 6-4]]: 22011
 |powierzchnia                    = 3 019,52 km²<ref name="gazetteer">{{cytuj stronę| url = http://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/counties_list_22.txt| tytuł = Census 2000 U.S. Gazetteer Files: Counties| data dostępu = 2013-08-27| autor = | opublikowany =| praca = | data = | język = en}}</ref>
 |rok                             = 2010
 |liczba ludności                 = 35 654
 |gęstość zaludnienia             = 11,89 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |strefa czasowa                  = UTC-6/-5
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Map of Louisiana highlighting Beauregard Parish.svg
 |nazwa mapy                      = Luizjana
 |współrzędne                     = 30°38′42.065″N 93°20′24.911″W
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Parafia Beauregard''' (ang. ''Beauregard Parish'') – [[Parafia (jednostka administracyjna)|parafia cywilna]] w [[Stan (podział administracyjny)|stanie]] [[Luizjana]] w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]]. Obszar całkowity parafii obejmuje powierzchnię 1 165,84 mil2 (3 019,52 km²). Według danych z 2010 r. parafia miała 35 654 mieszkańców<ref>{{cytuj stronę| url = https://www.census.gov/quickfacts/qfd/states/22/22011.html| tytuł = QuickFacts from the US Census Bureau| data dostępu = 2013-08-27| autor = | opublikowany =| praca = | data = | język = en}}</ref>. Parafia powstała w 1912 roku i nosi imię [[Pierre G.T. Beauregard|Pierrea Beauregarda]], który był generałem armii konfederackiej.

== Sąsiednie parafie / hrabstwa ==
* [[Parafia Vernon]] (północ)
* [[Parafia Allen]] (wschód)
* [[Parafia Jefferson Davis]] (południowy wschód)
* [[Parafia Calcasieu]] (południe)
* [[Hrabstwo Newton (Teksas)]] (zachód)

== Miasta ==
* [[DeRidder]]
* [[Merryville]]

== CDP ==
* [[Longville (Luizjana)|Longville]]
* [[Oretta]]
* [[Sugartown]]
* [[Singer (Luizjana)|Singer]]

== Demografia ==
{{Wykres demograficzny
|tytuł= '''Historia populacji Parafii Beauregard w latach 1920 - 2010'''
|szerokość= 750
|wysokość= 300
|popmax= 35654
|linie= 5000
|linie pomocnicze= 1000
| rok1= 1920   || pop1= 20767
| rok2= 1930   || pop2= 14569
| rok3= 1940   || pop3= 14847
| rok4= 1950   || pop4= 17766
| rok5= 1960   || pop5= 19191
| rok6= 1970   || pop6= 22888
| rok7= 1980   || pop7= 29692
| rok8= 1990   || pop8= 30083
| rok9= 2000   || pop9= 32986
| rok10= 2010  || pop10= 35654
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Parafie cywilne Luizjana USA}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Beauregard}}
[[Kategoria:Parafie cywilne w stanie Luizjana]]
[[Kategoria:Hrabstwa Stanów Zjednoczonych powstałe w 1912]]

title: Parafia BeauregardBeauregard Parish

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Luizjana

Siedziba: DeRidder