text:
# Baker (Luizjana)
Baker – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Luizjana.
Liczba mieszkańców w 2000 roku wynosiła 13 753.

## Miasta partnerskie
- Joal-Fadiouth, Senegal

title: Baker (Luizjana)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Baker
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Baker
 |państwo                      = US-LA
 |2. jednostka administracyjna = [[Parafia East Baton Rouge|East Baton Rouge]]
 |powierzchnia                 = 20,5
 |wysokość                     = 24
 |rok                          = 200
 |liczba ludności              = 13 793
 |gęstość zaludnienia          = 569,2
 |numer kierunkowy             = 225
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]<br />[[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-LA
 |współrzędne                  = 30°35′8″N 91°9′26″W
 |commons                      =
 |www                          = http://www.cityofbakerla.us
}}
'''Baker''' – [[miasto]] w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Luizjana]].

Liczba mieszkańców w 2000 roku wynosiła 13 753.

== Miasta partnerskie ==
* {{Flaga|SEN}} [[Joal-Fadiouth]], [[Senegal]]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Luizjana]]

title: Baker

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Luizjana

Parafia: East Baton Rouge


text:
# Trent Ford
Trent Manley Ford (ur. 16 stycznia 1979 w Akron) – brytyjsko–amerykański aktor filmowy i telewizyjny oraz model.

## Życiorys

### Wczesne lata
Urodził się w Akron w stanie Ohio jako syn Patricii Leigh (z domu Harris), angielskiej stewardesy pochodzącej z Birmingham w hrabstwie Warwickshire, i Trenta Fredericka Forda, pilota doświadczalnego United States Navy. Kiedy miał rok przeniósł się wraz z rodzicami do Wielkiej Brytanii. Dorastał w Cradley i Malvern z młodszym rodzeństwem – bratem i dwiema siostrami. Studiował ekonomię i literaturę angielską w Clare College na University of Cambridge.

### Kariera
Wystąpił na dużym ekranie w melodramacie W głębi (Deeply, 2000) jako James z Kirsten Dunst i Lynn Redgrave, dramacie Roberta Altmana Gosford Park (Gosford Park, 2001), komedii Cicha woda (Slap Her... She’s French, 2002) z Piper Perabo, melodramacie Uwierz w miłość (How to Deal, 2003) z Mandy Moore i Allison Janney oraz westernie Christophera Caina Wrześniowy świt (September Dawn, 2007) u boku Jona Voighta.
W serialu NBC Prezydencki poker (The West Wing, 2002–2003) pojawił się jako Jean Paul, francuski przyjaciel Zoey Bartlet (Elisabeth Moss). Gościł też w serialu Tajemnice Smallville (Smallville, 2004) z Tomem Wellingiem.
Brał udział w kampanii reklamowej perfum Calvina Kleina „Eternity Moment” z Scarlett Johansson, a także Gap Inc., Abercrombie & Fitch i Valentino.
W maju 2012 roku przyjął rolę Alexa w filmie krótkometrażowym Shoot’er z Nikki Sixxem.
29 września 2013 roku wystąpił w szóstym sezonie serialu CBS Mentalista (The Mentalist).
Wziął udział w teledysku do singla grupy Sixx:A.M. „Gotta Get It Right”, który miał swoją premierę 6 sierpnia 2014 roku.

## Filmografia

### Filmy kinowe
- 2000: W głębi (Deeply) jako James Griggs
- 2001: Gosford Park jako Jeremy Blond
- 2002: Cicha woda (Slap Her, She’s French) jako Ed Mitchell
- 2003: Uwierz w miłość (How to Deal) jako Macon Forrester
- 2005: Wyspa (The Island) jako model Calvina Kleina
- 2006: W parku (Park) jako Nathan
- 2007: Wrześniowy świt (September Dawn) jako Jonathan Samuelson
- 2013: Burning Blue jako Daniel Lynch

### Seriale TV
- 2002–2003: Prezydencki poker (The West Wing) jako Jean Paul
- 2004: Tajemnice Smallville (Smallville) jako Mikhail Mxyzptlk
- 2004: Uziemieni (Grounded for Life) jako Steve
- 2010–2011: Pamiętniki wampirów (The Vampire Diaries) jako Trevor
- 2007: Powrót do życia (Life) jako Jeffrey Farmer
- 2011: 90210 jako instruktor projektant mody
- 2013: Mentalista (The Mentalist) jako Gavin Yardley

wikiname: plwiki

title: Trent Ford

in_language: pl

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Trent Ford
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko = Trent Manley Ford
 |data urodzenia            = 16 stycznia 1979
 |miejsce urodzenia         = [[Akron (Ohio)|Akron]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = aktor, model
 |lata aktywności           = od 2000
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |www                       =
}}
'''Trent Manley Ford'''<ref>{{cytuj stronę |url = https://ethnicelebs.com/trent-ford |tytuł = Trent Ford |opublikowany = EthniCelebs.com |język = en |data dostępu = 2021-02-27}}</ref> (ur. [[16 stycznia]] [[1979 w filmie|1979]] w [[Akron (Ohio)|Akron]]) – brytyjsko–amerykański aktor filmowy i telewizyjny oraz [[model (zawód)|model]]<ref>{{cytuj stronę |url = https://starity.hu/sztarok/trent-ford/ |tytuł = Trent Ford – Sztárlexikon |opublikowany = Starity.hu |język = hu |data dostępu = 2017-05-04}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url = http://www.listal.com/trent-ford |tytuł = Trent Ford |opublikowany = Listal |język = en |data dostępu = 2016-11-27}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url = http://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=79620.html |tytuł = Trent Ford |opublikowany = [[AlloCiné]] |język = fr |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>.

== Życiorys ==
=== Wczesne lata ===
Urodził się w [[Akron (Ohio)|Akron]]<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.cinemagia.ro/actori/trent-ford-7360/ |tytuł = Trent Ford – Actor |opublikowany = CineMagia.ro |język = ro |data dostępu = 2017-05-04}}</ref> w stanie [[Ohio]] jako syn Patricii Leigh (z domu Harris), angielskiej [[Stewardesa|stewardesy]] pochodzącej z [[Birmingham]] w hrabstwie [[Warwickshire]]<ref name="TV.com">{{cytuj stronę |url = http://www.tv.com/people/trent-ford/ |tytuł = Trent Ford |opublikowany = TV.com |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20170326115953/http://www.tv.com/people/trent-ford/ |zarchiwizowano = 2017-03-26 |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>, i Trenta Fredericka Forda, [[Pilot doświadczalny|pilota doświadczalnego]] [[United States Navy]]<ref name="Famous Birthdays">{{cytuj stronę |url = http://www.famousbirthdays.com/people/trent-ford.html |tytuł = Trent Ford – Bio, Facts, Family |opublikowany = Famous Birthdays |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>. Kiedy miał rok przeniósł się wraz z rodzicami do Wielkiej Brytanii. Dorastał w [[Cradley (West Midlands)|Cradley]] i [[Malvern (Worcestershire)|Malvern]] z młodszym rodzeństwem – bratem i dwiema siostrami<ref name="TV.com" />. Studiował ekonomię i literaturę angielską w [[Clare College (Cambridge)|Clare College]] na [[University of Cambridge]]<ref name="Famous Birthdays" />.

=== Kariera ===
Wystąpił na dużym ekranie w melodramacie ''W głębi'' (''Deeply'', 2000) jako James z [[Kirsten Dunst]] i [[Lynn Redgrave]], dramacie [[Robert Altman|Roberta Altmana]] ''[[Gosford Park]]'' (''Gosford Park'', 2001)<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.rottentomatoes.com/celebrity/trent_ford/ |tytuł = Trent Ford |opublikowany = [[Rotten Tomatoes]] |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>, komedii ''Cicha woda'' (''Slap Her... She’s French'', 2002) z [[Piper Perabo]]<ref>{{cytuj stronę |url = https://filmow.com/trent-ford-a36972/ |tytuł = Trent Ford (16 de Janeiro de 1979) Artista |opublikowany = Filmow |język = pt |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>, melodramacie ''[[Uwierz w miłość]]'' (''How to Deal'', 2003)<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.mymovies.it/biografia/?a=100773 |tytuł = Trent Ford |opublikowany = MYmovies |język = it |data dostępu = 2017-05-04}}</ref> z [[Mandy Moore]]<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.whosdatedwho.com/dating/trent-ford |tytuł = Trent Ford Dating History |opublikowany = FamousFix |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref> i [[Allison Janney]] oraz westernie [[Christopher Cain|Christophera Caina]] ''[[Wrześniowy świt]]'' (''September Dawn'', 2007)<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.filmstarts.de/personen/79620.html |tytuł = Trent Ford |opublikowany = FILMSTARTS.de |język = de |data dostępu = 2017-05-04}}</ref> u boku [[Jon Voight|Jona Voighta]].

W serialu NBC ''[[Prezydencki poker]]'' (''The West Wing'', 2002–2003) pojawił się jako Jean Paul<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.csfd.cz/tvurce/52949-trent-ford/ |tytuł = Trent Ford |opublikowany = ČSFD.cz |język = cs |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>, francuski przyjaciel Zoey Bartlet ([[Elisabeth Moss]]). Gościł też w serialu ''[[Tajemnice Smallville]]'' (''Smallville'', 2004) z [[Tom Welling|Tomem Wellingiem]].

Brał udział w kampanii reklamowej perfum [[Calvin Klein|Calvina Kleina]] „Eternity Moment” z [[Scarlett Johansson]]<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.fandango.com/people/trent-ford-217586/photos |tytuł = Trent Ford Work |opublikowany = Fandango |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>, a także [[Gap (przedsiębiorstwo)|Gap Inc.]], [[Abercrombie & Fitch]] i [[Valentino (dom mody)|Valentino]].

W maju 2012 roku przyjął rolę Alexa w filmie krótkometrażowym ''Shoot’er'' z [[Nikki Sixx]]em<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.kickstarter.com/projects/1529360883/shooter |tytuł = Shooter |opublikowany = kickstarter.com |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>.

29 września 2013 roku wystąpił w szóstym sezonie serialu CBS ''[[Mentalista (serial telewizyjny)|Mentalista]]'' (''The Mentalist'')<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.tvguide.com/celebrities/trent-ford/credits/275658 |tytuł = Trent Ford |opublikowany = TV Guide |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>.

Wziął udział w teledysku do singla grupy [[Sixx:A.M.]] „Gotta Get It Right”, który miał swoją premierę 6 sierpnia 2014 roku<ref>{{cytuj stronę |url = https://archive.ph/20141211210242/http://www.revolvermag.com/news/sixxa-m-premiere-new-music-video-gotta-get-it-right.html |tytuł = Sixx:A.M. Premiere New Music Video, „Gotta Get It right” |opublikowany = Revolver Magazine |język = en |data dostępu = 2017-05-04}}</ref>.

== Filmografia ==
=== Filmy kinowe ===
* [[2000 w filmie|2000]]: ''W głębi'' (''Deeply'') jako James Griggs
* [[2001 w filmie|2001]]: ''[[Gosford Park]]'' jako Jeremy Blond
* [[2002 w filmie|2002]]: ''Cicha woda'' (''Slap Her, She’s French'') jako Ed Mitchell
* [[2003 w filmie|2003]]: ''[[Uwierz w miłość]]'' (''How to Deal'') jako Macon Forrester
* [[2005 w filmie|2005]]: ''[[Wyspa (film 2005)|Wyspa]]'' (''The Island'') jako model Calvina Kleina
* [[2006 w filmie|2006]]: ''W parku'' (''Park'') jako Nathan
* [[2007 w filmie|2007]]: ''Wrześniowy świt'' (''September Dawn'') jako Jonathan Samuelson
* [[2013 w filmie|2013]]: ''Burning Blue'' jako Daniel Lynch

=== Seriale TV ===
* 2002–2003: ''[[Prezydencki poker]]'' (''The West Wing'') jako Jean Paul
* 2004: ''[[Tajemnice Smallville]]'' (''Smallville'') jako Mikhail Mxyzptlk
* 2004: ''[[Uziemieni]]'' (''Grounded for Life'') jako Steve
* 2010–2011: ''[[Pamiętniki wampirów (serial telewizyjny)|Pamiętniki wampirów]]'' (''The Vampire Diaries'') jako Trevor
* 2007: ''[[Powrót do życia (amerykański serial telewizyjny)|Powrót do życia]]'' (''Life'') jako Jeffrey Farmer
* 2011: ''[[90210]]'' jako instruktor [[projektant mody]]
* 2013: ''[[Mentalista (serial telewizyjny)|Mentalista]]'' (''The Mentalist'') jako Gavin Yardley

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0285913|Trent Ford}}
* {{Filmweb|osoba|73434|Trent Ford}}
* {{NNDB|osoba|320/000045185|Trent Ford}}
* {{Fdb|osoba|18248|Trent Ford}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ford, Trent}}
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Amerykańscy modele]]
[[Kategoria:Brytyjscy modele]]
[[Kategoria:Absolwenci Clare College (Cambridge)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1979]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Akron (Ohio)]]

title: Trent Ford

Imię i nazwisko: Trent Manley Ford

Data i miejsce urodzenia: 16 stycznia 1979 · Akron

Zawód: aktor, model


text:
# Gongbuzaur
Gongbuzaur (Gongbusaurus) – mały, roślinożerny dinozaur z rzędu dinozaurów ptasiomiednicznych (Ornithischia)
Żył w okresie późnej jury (ok. 156 mln lat temu) na terenach wschodniej Azji. Długość ciała ok. 1,3-1,5 m, wysokość ok. 50 cm, masa ok. 20-30 kg. Jego szczątki znaleziono w Chinach (w prowincji Syczuan), w skałach formacji Shaximiao.
Opisany na podstawie dwóch zębów. Zaliczany do fabrozaurów lub do hipsylofodonów.
Gatunki gongbuzaura:
- Gongbusaurus shiyii (Dong, Zhou & Zhang, 1983)
- Gongbusaurus wucaiwanensis (Dong, 1989)

title: Gongbuzaur

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Gongbuzaur
 |nazwa łacińska         = ''Gongbusaurus''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = Dong, Zhou & Zhang, 1983
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[zauropsydy]]
 |podgromada             = [[diapsydy]]
 |nadrząd                = [[dinozaury]]
 |rząd                   = [[dinozaury ptasiomiedniczne]]
 |rodzaj                 = '''gongbuzaur'''
 |synonimy               =
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''Gongbuzaur''' (''Gongbusaurus'') – mały, roślinożerny [[Dinozaury|dinozaur]] z [[rząd (biologia)|rzędu]] [[dinozaury ptasiomiedniczne|dinozaurów ptasiomiednicznych]] (Ornithischia)

Żył w okresie późnej [[jura|jury]] (ok. 156 mln lat temu) na terenach wschodniej [[Azja|Azji]]. Długość ciała ok. 1,3-1,5 m, wysokość ok. 50 cm, masa ok. 20-30 kg. Jego szczątki znaleziono w [[Chiny|Chinach]] (w prowincji [[Syczuan]]), w skałach [[Formacja Shaximiao|formacji Shaximiao]].

Opisany na podstawie dwóch zębów. Zaliczany do [[fabrozaury|fabrozaurów]] lub do [[Hipsylofodonty|hipsylofodonów]].

Gatunki gongbuzaura:
* ''Gongbusaurus shiyii'' (Dong, Zhou & Zhang, 1983)
* ''Gongbusaurus wucaiwanensis'' (Dong, 1989)

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.dinoruss.com/de_4/5a8aef9.htm | tytuł = gongbuzaur na dinoruss.com | opublikowany = dinoruss.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20070811060822/http://www.dinoruss.com/de_4/5a8aef9.htm | zarchiwizowano = 2007-08-11}} {{lang|en}}

{{dinozaury}}

[[Kategoria:Dinozaury ptasiomiedniczne]]
[[Kategoria:Dinozaury Azji]]
[[Kategoria:Dinozaury jury]]

title: Gongbuzaur

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: zauropsydy

Podgromada: diapsydy

Nadrząd: dinozaury

Rząd: dinozaury ptasiomiedniczne

Rodzaj: gongbuzaur


text:
# Bitwa pod Borodino
Bitwa pod Borodino, bitwa pod Możajskiem (ros. Бородинское сражение, we Francji znana jako Bataille de la Moskova – bitwa nad rzeką Moskwą) – bitwa stoczona w dniach 5-7 września 1812 roku pod Borodino w pobliżu Możajska pomiędzy armią francuską dowodzoną przez Napoleona Bonaparte, a rosyjską dowodzoną przez Michaiła Kutuzowa. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do Moskwy.

## Tło konfliktu
Od zawarcia traktatu pokojowego w Tylży stosunki francusko-rosyjskie stopniowo się pogarszały. Głównymi przyczynami zbliżającej się wojny były:
- blokada kontynentalna, narzucona przez Napoleona, która w znacznym stopniu osłabiała gospodarkę rosyjską, opartą głównie na handlu z Anglią[2];
- utworzenie przez Napoleona zależnego od siebie zalążka państwa polskiego, jakim było Księstwo Warszawskie, a zwłaszcza plany Napoleona dotyczące odbudowy Królestwa Polskiego[3];
- chęć rewanżu ze strony arystokracji i generalicji rosyjskiej, które nie mogły przeboleć klęsk poniesionych w ostatnich wojnach z Francuzami, i rosyjska wygrana w wojnie z Turcją, naturalnym sprzymierzeńcem Francji;
- z drugiej strony pewność Napoleona, że armia rosyjska jest do pokonania, nawet na jej własnym terenie.

22 czerwca 1812 roku Napoleon wydał w Wyłkowyszkach rozkaz do Wielkiej Armii o rozpoczęciu drugiej wojny polskiej. Dwa dni później, przekraczając Niemen, wkroczył na terytorium Rosji na czele armii liczącej ponad pół miliona żołnierzy i 1300 armat. Armia rosyjska ponosiła porażki w mniejszych bitwach i cofała się, przy czym do dziś nie wiadomo, czy było to działanie zaplanowane – celem wciągnięcia przeciwnika w głąb Rosji i zniszczenia go tam – czy też skutek poszczególnych starć, w wyniku których armia napoleońska znalazła się w pobliżu Moskwy – historycznej stolicy i jednego z najważniejszych miast imperium (stolicą wówczas był Petersburg).
Do decydującego starcia doszło dopiero we wrześniu, po objęciu naczelnego dowództwa armii carskiej przez gen. Michaiła Kutuzowa, który zastąpił na tym stanowisku gen. Michaiła Barclaya de Tolly, oskarżanego powszechnie (aczkolwiek niesłusznie) o zdradę, i postanowił zmierzyć się z Francuzami na przedpolach Moskwy. Rosjanie nie chcieli dopuścić Francuzów do dawnej stolicy bez walki. Kutuzow bardzo starannie wybrał rejon bitwy, z natury dogodny do obrony, dopuszczający jedynie atak frontalny, wzmocniony dodatkowymi licznymi fortyfikacjami polowymi. Naprzeciw 120 tysięcy Francuzów stanęło 135 tysięcy Rosjan. Pod Borodino, jak pisał Clausewitz, „armia francuska, najlepsza na świecie, została rzucona przeciw armii rosyjskiej, która – w sensie organizacji i wyszkolenia – była prawdopodobnie najgorsza. Jednakże w bitwie tej nie było śladu finezji czy inteligencji: była to po prostu próba sił i w tym sensie obie armie były sobie równe”.

## Bitwa

### Reduta Szewardin
Rano 5 września, po przerzuceniu Wielkiej Armii na południowy brzeg rzeczki Kołocza, Napoleon usiłował przełamać opór Rosjan koncentrując całą siłę uderzenia na lewym skrzydle nieprzyjaciela, gdzie – na wzgórzu 233 – wznosiła się umocniona, pięciokątna reduta, nazwana później (od nazwy pobliskiej wioski) Redutą Szewardino. Broniło jej, według różnych źródeł, 8 tys. piechoty, 4 tys. kawalerii i 36 dział z 27. dywizji księcia Andrieja Gorczakowa, przy czym wewnątrz reduty znajdowało się tylko 12 dział, pozostałe zaś miały wspierać ją z większej odległości. Gorczakow rozmieścił piechotę w kolumnach batalionowych za redutą. 2 Dywizja Kirasjerów stanęła nieco z boku, pomiędzy umocnieniami a wioską Utica. Trzy pułki piechoty – w luźnym szyku tyralierowym – ustawiono przed redutą, na wysokości wioski Doronino, a placówki kozackie oraz pospolite ruszenie na „starej drodze smoleńskiej” przed Uticą. Dwa pułki dragonów z IV Rezerwowego Korpusu Kawalerii znalazły się na północny wschód od umocnień.
Pierwszy atak przypuściły siły V Korpusu (polskiego) księcia Józefa Poniatowskiego, idące starą drogą. Po zepchnięciu przesłony złożonej z Kozaków, 16. dywizja piechoty gen. Krasińskiego zaczęła oskrzydlać redutę od południa (18. dywizja i kawaleria ubezpieczały ją od południowego wschodu), zataczając na jedno ze wzgórz 24 działa. Ułani i strzelcy konni pilnowali skrzydeł. Posuwającą się naprzód piechotę polską i działa na wzgórzu zasypała lawina ognia rosyjskiej artylerii. Wielu żołnierzy zostało zabitych lub rannych. Szef brygady Józef Sowiński stracił prawą nogę, ale leżąc na ziemi przy swoich działach nie przestawał wydawać rozkazów kanonierom.
Tymczasem od czoła uderzała 5. dywizja piechoty gen. Compansa ze składu I Korpusu marszałka Davouta. Idące do ataku z trzech stron pułki francuskie ponosiły znaczne straty od ognia artyleryjskiego oraz podczas powtarzających się kontrataków rosyjskich jegrów i dragonów. Jednak dzięki bliskiemu wsparciu własnej artylerii i pojawieniu się na południowym brzegu mas kawalerii Murata, około godz. 17 reduta została wzięta. W ręce Francuzów wpadło kilka dział, a straty poniesione przez obie strony wyniosły około 4 tys. (Wielka Armia) i około 6 tys. (Rosjanie); polski V Korpus stracił w tej wstępnej fazie bitwy 550 ludzi.

### Główne uderzenie
Dzień 6 września upłynął spokojnie. Obie armie szykowały się do rozstrzygającej bitwy. Cesarz Francuzów przybył do V Korpusu celem dokonania rekonesansu. W dniu tym otrzymał niepomyślną wiadomość z Hiszpanii, gdzie Marmont poniósł klęskę pod Arapiles, co groziło utratą Madrytu. Jednocześnie posłaniec przywiózł mu z Paryża portret małego króla Rzymu. W Wielkiej Armii poczytywano to za dobrą wróżbę. Wieczorem z obozu francuskiego obserwowano iluminowane procesje po stronie rosyjskiej, słyszano pieśni religijne.
Rankiem 7 września odezwały się w pułkach Wielkiej Armii fanfary, a po chwili odczytano wojsku rozkaz cesarski:

Żołnierze! Przed wami bitwa, której tak bardzo pragnęliście. Od was zależy zwycięstwo, które jest nam tak bardzo potrzebne; da nam pod dostatkiem wszystkiego i dobre leże zimowe, a potem prędki powrót do ojczyzny. Sprawcie się tak jak pod Austerlitz, Frydlandem i Witebskiem. Niech wasi najpóźniejsi potomkowie wspominają z dumą: oni byli w tej wielkiej bitwie pod murami Moskwy!

Kutuzow rozstawił swe siły od brzegów Kołoczy i wioski Borodino po lesisty teren pod wioską Utica. Na północy I Armia Zachodnia Barclaya de Tolly’ego z korpusami Baggovuta, Ostermana, Korfa i Uwarowa, w centrum, w oparciu o tzw. Wielką Redutę, II Armia Zachodnia Bagrationa z korpusami Rajewskiego, Dochturowa i Borozdina, na południu szańce Bagrationa obsadzone przez część sił Borozdina, a dalej, w lasach, naprzeciwko V Korpusu polskiego, korpus Tuczkowa, pospolite ruszenie moskiewskie i Kozacy Płatowa.
Kutuzow liczył, że bitwa rozegra się na północnym skrzydle i dlatego najsłabiej obsadzone było skrzydło południowe, naprzeciw V Korpusu. Tu jednak sprzymierzeńcem obrońców była przyroda – gęste lasy, bagniska i nierówny, poszarpany teren.
Plan Napoleona zakładał, że Davout, ze wsparciem Murata, zdobędzie szańce Bagrationa, podczas gdy Poniatowski wedrze się głęboko na tyły wroga i wówczas uderzy na jego skrzydło i tyły. Działaniem dywersyjnym miało być frontalne uderzenie Eugeniusza de Beauharnais w kierunku na Borodino i następnie na południe, ku Wielkiej Reducie.
Tymczasem wszystko szło inaczej niż zakładał cesarz. Korpusowi Davouta nie udało się z marszu zdobyć szańców. Generałowie Compans, Rapp i Dessaix odnieśli rany; ranny był również Davout. Dopiero uderzenie Neya przyniosło – przy ogromnych stratach – około godz. 10 powodzenie. Także rzucona do walki w centrum ciężka kawaleria francuska nie zdołała przełamać oporu Rosjan. Wieś Borodino została zdobyta w pierwszym uderzeniu, jednak ciężkie boje toczono o uzbrojoną w baterię 200 dział Wielką Redutę Rajewskiego w centrum, która dopiero o 9 rano została zdobyta przez Francuzów. W zaciętych walkach Davout stracił konia, wkrótce sam został ranny.
Około godziny 11 Rosjanie przypuścili kontratak na całym froncie odbierając Wielką Redutę. Ney i Murat błagali cesarza, by rzucił do boju Gwardię, ale Napoleon odmówił. W zamian pchnął do ataku dywizję Marchanda i Würtemberczyków, którzy z wielkim wysiłkiem ustabilizowali sytuację wstrzymując impet Rosjan. Jednocześnie rozpoczęto frontalny atak na utracone pozycje, przy czym piechotę wspierało ponad 400 dział. Ostrzał był tak intensywny, że pod ogniem znalazły się nawet stojące na tyłach rezerwowe pułki rosyjskie. Zaledwie 16-letni wówczas, późniejszy dekabrysta Siergiej Murawiow-Apostoł, tak wspominał ten dzień:

2. batalion Gwardyjskiego Pułku Siemionowskiego stał rozwinięty na prawo od 1. batalionu, z adiutantem batalionu Piotrem Oleninem konno nieco z boku. Około 8 rano kula armatnia niemal otarła się o jego głowę, skutkiem czego natychmiast spadł z konia, w przekonaniu wszystkich martwy. Książę Trubieckoj, który odwiedził go w lazarecie, zapewnił starszego Olenina, że brat żyje, jest jedynie kontuzjowany. Olenin nie posiadał się z radości. Wszyscy oficerowie zgromadzili się przed frontem batalionu dopytując o stan rannego, ale wobec gęstniejącego ostrzału artylerii nieprzyjacielskiej, pułkownik Maksym Iwanowicz baron de Damas rozkazał – Panowie, proszę wrócić na swoje miejsca. Nikołaj Olenin zajął miejsce przed swoją kompanią, a naprzeciw niego hrabia Tatiszczew, by jeszcze zamienić parę słów. W tym momencie kula armatnia uderzyła Tatiszczewa w plecy, przebiła go na wylot, uderzyła Olenina w pierś, również przechodząc na wylot i urywając nogę stojącemu za nim podoficerowi...

Po godz. 12 nastąpiła druga i ostatnia faza bitwy. Rosjanie zgromadzili w okolicach reduty ponad 30 tysięcy ludzi, natomiast znacznie gorzej przedstawiała się sprawa artylerii. Część baterii po wyczerpaniu amunicji opuściła pozycje. Tym bardziej zaciekłe były kontrataki rosyjskiej piechoty i kawalerii, prowadzone z godną podziwu pogardą śmierci. Np. Gwardyjski Pułk Litowskij ze składu V Korpusu stracił tego dnia 973 z 1740 żołnierzy i oficerów. W walce na szańcach śmiertelną ranę odniósł Bagration.
W pewnym momencie walk o redutę polscy lansjerzy zaatakowali jakoby baterię armat i zaczęli wycinać kanonierów (według źródeł rosyjskich), gdy dowódca baterii, generał Kosteneckij, człowiek niezwykle silny, chwycił za wycior i położył kilku Polaków, ocalając baterię i jej obrońców.
W czasie zaciętych walk poniósł śmierć generał Caulaincourt, ale ostatecznie Wielka Reduta około godz. 15 została przez Francuzów zdobyta. Rosjanie zaczęli ustępować na całej linii.

### Działania V Korpusu
Walczący na południowym odcinku V (polski) Korpus księcia Poniatowskiego uwikłany był aż do godziny 13 w bezskuteczną walkę o kurhan Mamelon koło Uticy – ufortyfikowany i mocno obsadzony artylerią. Por. Roztworowskiemu, wysłanemu z raportem o wzięciu Uticy, granat strzaskał ramię, ale walcząc z bólem zdołał dotrzeć do cesarza.
W boju o kurhan, który przechodził z rąk do rąk, poległ rosyjski gen. Aleksander Tuczkow (jego ciała nigdy nie odnaleziono), ranny został gen. Izydor Krasiński. Dowódca batalionu 15 Pułku Piechoty, kpt. Maciej Rybiński, ze sztandarem pułkowym w ręku przebił się wprawdzie przez masy rosyjskiej piechoty do swoich, ale stracił ponad 300 ludzi.
W rezultacie książę Józef, zniecierpliwiony brakiem rozstrzygnięcia, dopadł dywizji Kniaziewicza i z okrzykiem Hej, chłopcy, naprzód. Hurrra! poprowadził ją do zwycięskiego wreszcie ataku. O godzinie 17 Rosjanie zostali odepchnięci na wschód, ale nie byli rozbici. Piechota i artyleria, pod osłoną kawalerii i Kozaków, ustępowały w najlepszym porządku.
W ostatnim niemal momencie tej wielkiej bitwy ranny został – prowadząc do ataku 2. batalion 1. pułku Legii Nadwiślańskiej – gen. Chłopicki, co wywarło przygnębiające wrażenie na żołnierzach tak Legii, jak i innych polskich jednostek.
V Korpus utracił 1 900 żołnierzy, którzy zostali zabici lub ranni. Ogółem – we wszystkich jednostkach polskich rozsianych po korpusach Wielkiej Armii – stracono 220 oficerów, w tym 3 generałów.
Walki żołnierza polskiego pod Borodino zostały po 1990 r. upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, „BORODINO 5–7 IX 1812”.

### Zakończenie bitwy i rezultaty
Napoleon nie pozwolił Neyowi na rzucenie do walki Gwardii Cesarskiej, która w krytycznym momencie bitwy mogła doprowadzić do zniszczenia armii rosyjskiej: Nie pozwolę na zniszczenie mojej Gwardii. Będąc 800 mil od Francji nie zaryzykuję utraty moich najlepszych rezerw!. Pod wieczór walki wygasły. Napoleon Bonaparte nie wykorzystał inicjatywy i dał Kutuzowowi możliwość odwrotu.
Wstrząsający był widok pobojowiska: „Ludzie, konie, żywi, ranni, zabici, leżeli jeden na drugim warstwami po sześciu i ośmiu...”.
Straty obu stron były niesłychanie wysokie. Rosjanie odnotowali od 45 do 50 tysięcy zabitych i rannych, Francuzi około 35 tysięcy. Ciężkie straty kawalerii francuskiej i odmowa rzucenia do boju Gwardii uniemożliwiły podjęcie pościgu za cofającą się ku Kałudze armią rosyjską. Napoleon zajął Moskwę 14 września 1812 roku, lecz zasadniczy cel kampanii, jakim miało być rozgromienie armii rosyjskiej w walnej bitwie, nie został osiągnięty, co niebawem przyczyniło się do klęski Napoleona w Rosji.
Bitwa ta jest wymieniona na Łuku Triumfalnym w Paryżu.

## Bitwa w literaturze i muzyce
Epopeja Lwa Tołstoja Wojna i pokój zawiera szczegółowy opis fabularny bitwy. Z licznych ekranizacji powieści na uwagę zasługują dwie: z roku 1956 (reż. King Vidor) i z 1967 (reż. Siergiej Bondarczuk).
W 1880 rosyjski kompozytor Piotr Czajkowski dla upamiętnienia obrony Moskwy przed wojskami Napoleona stworzył uwerturę koncertową Rok 1812.
Karol Kurpiński skomponował symfonię „Bitwa pod Możajskiem” wykonaną przez orkiestrę w Teatrze Wielkim Narodowym dnia 18 grudnia 1812 roku. Rękopis znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. Części symfonii: Noc, Rozwidnienie się, Wschód słońca, Czytanie rozkazu dziennego, Marsz Wielki, Batalia, Marsz Wielki da capo. W tekście muzycznym kompozytor zawarł oryginalne komentarze przedstawiające przygotowanie do bitwy oraz przebieg bitwy pod Możajskiem/Borodino. Symfonia została nagrana archiwalnie przez Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Telewizji w Krakowie pod dyrekcją Szymona Kawalli. Wykonywana wielokrotnie na koncertach w Polsce i za granicą, m.in. W Korei Południowej – z Orkiestrą Symfoniczną w Masan.

title: Bitwa pod Borodino

wikitext:
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Bitwa pod Borodino
Bitwa pod Możajskiem
 |epoka        = nowożytność
 |konflikt     = [[inwazja na Rosję (1812)]]
 |grafika      = Battle of Borodino.jpg
 |opis grafiki = Po zdobyciu reduty Szewardino (mal. Louis Lejeune)
 |czas         = [[5 września|5]]–[[7 września]] [[1812]]
 |miejsce      = [[Borodino]]
 |terytorium   = [[Imperium Rosyjskie]]
 |przyczyna    = Inwazja Napoleona na Rosję
 |wynik        = zwycięstwo Francuzów
 |strona1      = [[I Cesarstwo Francuskie]]
 |strona2      = [[Imperium Rosyjskie]]
 |dowódca1     = [[Napoleon Bonaparte]]
 |dowódca2     = [[Michaił Kutuzow]]
[[Piotr Bagration]]
 |siły1        = 130 tysięcy
 |siły2        = 125 tysięcy
 |straty1      = 30– 35 tys.
 |straty2      = 40– 50 tys.
 |kod mapy     = RU-MOS
 |współrzędne  =
 |commons      = Category:Battle of Borodino
}}
'''Bitwa pod Borodino''', '''bitwa pod Możajskiem'''<ref name="ency">{{encyklopedia PWN|id = 3879682|tytuł=Borodino|data dostępu=2018-02-23}}</ref> ([[język rosyjski|ros.]] Бородинское сражение, we Francji znana jako ''Bataille de la Moskova'' – bitwa nad rzeką [[Moskwa (rzeka)|Moskwą]]) – bitwa stoczona w dniach 5-7 września 1812 roku pod [[Borodino]] w pobliżu [[Możajsk]]a{{r|ency}} pomiędzy armią francuską dowodzoną przez [[Napoleon Bonaparte|Napoleona Bonaparte]], a rosyjską dowodzoną przez [[Michaił Kutuzow|Michaiła Kutuzowa]]. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do [[Moskwa|Moskwy]].

== Tło konfliktu ==
Od zawarcia [[Pokój w Tylży|traktatu pokojowego w Tylży]] stosunki francusko-rosyjskie stopniowo się pogarszały. Głównymi przyczynami zbliżającej się wojny były:

* [[blokada kontynentalna]], narzucona przez Napoleona, która w znacznym stopniu osłabiała gospodarkę rosyjską, opartą głównie na handlu z Anglią<ref>Alexandre Tchoudinov, ''Russia and the Continental System: Trends in Russian Historiography'', in: Katherine Aaslestad, Johan Joor (eds.), ''Revisiting Napoleon's Continental System: Local, Regional and European Experiences'', Palgrave Macmillan, 2015, s. 58-60.</ref>;
* utworzenie przez Napoleona zależnego od siebie zalążka państwa polskiego, jakim było [[Księstwo Warszawskie]], a zwłaszcza plany Napoleona dotyczące odbudowy Królestwa Polskiego{{odn|Kozłowski|Wrzosek|1984|s=116}};
* chęć rewanżu ze strony arystokracji i generalicji rosyjskiej, które nie mogły przeboleć klęsk poniesionych w ostatnich wojnach z Francuzami, i rosyjska wygrana w [[Wojna rosyjsko-turecka (1806–1812)|wojnie z Turcją]], naturalnym sprzymierzeńcem Francji;
* z drugiej strony pewność Napoleona, że armia rosyjska jest do pokonania, nawet na jej własnym terenie.

22 czerwca 1812 roku Napoleon wydał w [[Wyłkowyszki|Wyłkowyszkach]] rozkaz do Wielkiej Armii o rozpoczęciu ''drugiej wojny polskiej.'' Dwa dni później, przekraczając Niemen, wkroczył na terytorium Rosji na czele armii liczącej ponad pół miliona żołnierzy i 1300 armat{{odn|Franceschi|Weider|2008|s=156}}. Armia rosyjska ponosiła porażki w mniejszych bitwach i cofała się, przy czym do dziś nie wiadomo{{odn|Mikaberidze|2007|s=13}}, czy było to działanie zaplanowane – celem wciągnięcia przeciwnika w głąb Rosji i zniszczenia go tam – czy też skutek poszczególnych starć, w wyniku których armia napoleońska znalazła się w pobliżu Moskwy – historycznej stolicy i jednego z najważniejszych miast imperium (stolicą wówczas był [[Petersburg]]).

Do decydującego starcia doszło dopiero we wrześniu, po objęciu naczelnego dowództwa armii carskiej przez gen. [[Michaił Kutuzow|Michaiła Kutuzowa]], który zastąpił na tym stanowisku gen. [[Michaił Barclay de Tolly|Michaiła Barclaya de Tolly]], oskarżanego powszechnie (aczkolwiek niesłusznie) o zdradę{{odn|Kukiel|1996|s=313}}, i postanowił zmierzyć się z Francuzami na przedpolach Moskwy. Rosjanie nie chcieli dopuścić Francuzów do dawnej stolicy bez walki. Kutuzow bardzo starannie wybrał rejon bitwy, z natury dogodny do obrony, dopuszczający jedynie atak frontalny, wzmocniony dodatkowymi licznymi fortyfikacjami polowymi. Naprzeciw 120 tysięcy Francuzów stanęło 135 tysięcy Rosjan<ref group=uwaga>Większość opracowań ostatnich lat podaje następujące liczby obu armii: Wasiljew i Jelisiejew (1997) 130 tys. żołnierzy Wielkiej Armii, 155,3 tys. Rosjan, Smith (1998) odpowiednio 133 tys. i 120,8 tys., Ziemcow (1999) odpowiednio 127 tys. i 154 tys., Hourtoulle (2000) odpowiednio 115 tys. i 140 tys., zaś Biezotosnyj (2004) odpowiednio 135 tys. i 150 tys.</ref>{{odn|Mikaberidze|2007|s=50}}. Pod Borodino, jak pisał Clausewitz, „armia francuska, najlepsza na świecie, została rzucona przeciw armii rosyjskiej, która – w sensie organizacji i wyszkolenia – była prawdopodobnie najgorsza. Jednakże w bitwie tej nie było śladu finezji czy inteligencji: była to po prostu próba sił i w tym sensie obie armie były sobie równe”{{odn|Clausewitz|1984|s=282–283}}.

== Bitwa ==
[[Plik:Vereshchagin Napoleon near Borodino.jpg|thumb|290px|Napoleon pod Borodino, malował [[Wasilij Wierieszczagin]]]]
[[Plik:Boro1.jpg|thumb|290px|Starcie formacji kawalerii]]
[[Plik:Battle of Borodino fragment 3.jpg|thumb|290px|Rosjanie w wiosce Siemiennowskaja]]
[[Plik:Peter von Hess 002.jpg|thumb|290px|Bagration ranny pod Borodino]]
[[Plik:Lejb Guard Litov attack at Borodino.jpg|thumb|290px|Kontratak pułku lejb-gwardii rosyjskiej]]
[[Plik:Battle of Borodino by Langlois.jpg|thumb|290px|Ney prowadzi atak na redutę Rajewskiego]]

=== Reduta Szewardin ===
Rano 5 września, po przerzuceniu Wielkiej Armii na południowy brzeg rzeczki [[Kołocza]], Napoleon usiłował przełamać opór Rosjan koncentrując całą siłę uderzenia na lewym skrzydle nieprzyjaciela, gdzie – na wzgórzu 233 – wznosiła się umocniona, pięciokątna reduta, nazwana później (od nazwy pobliskiej wioski) Redutą Szewardino. Broniło jej, według różnych źródeł{{odn|Chandler|1990|s=129}}{{odn|Mikaberidze|2007|s=34}}, 8 tys. piechoty, 4 tys. kawalerii i 36 dział z 27. dywizji księcia Andrieja Gorczakowa, przy czym wewnątrz reduty znajdowało się tylko 12 dział, pozostałe zaś miały wspierać ją z większej odległości. Gorczakow rozmieścił piechotę w kolumnach batalionowych za redutą. 2 Dywizja Kirasjerów stanęła nieco z boku, pomiędzy umocnieniami a wioską Utica. Trzy pułki piechoty – w luźnym szyku tyralierowym – ustawiono przed redutą, na wysokości wioski Doronino, a placówki kozackie oraz [[pospolite ruszenie]] na „starej drodze smoleńskiej” przed Uticą. Dwa pułki dragonów z IV Rezerwowego Korpusu Kawalerii znalazły się na północny wschód od umocnień{{odn|Mikaberidze|2007|s=35}}.

Pierwszy atak przypuściły siły V Korpusu (polskiego) księcia [[Józef Poniatowski|Józefa Poniatowskiego]], idące starą drogą. Po zepchnięciu przesłony złożonej z Kozaków, 16. dywizja piechoty gen. [[Izydor Krasiński|Krasińskiego]] zaczęła oskrzydlać redutę od południa (18. dywizja i kawaleria ubezpieczały ją od południowego wschodu), zataczając na jedno ze wzgórz 24 działa. Ułani i strzelcy konni pilnowali skrzydeł. Posuwającą się naprzód piechotę polską i działa na wzgórzu zasypała lawina ognia rosyjskiej artylerii. Wielu żołnierzy zostało zabitych lub rannych. Szef brygady [[Józef Longin Sowiński|Józef Sowiński]] stracił prawą nogę, ale ''leżąc na ziemi przy swoich działach nie przestawał wydawać rozkazów kanonierom''{{odn|Kukiel|1996|s=315}}<ref name="Koz">{{odn|ref=nie|Kozłowski|Wrzosek|1984|s=128}}.</ref>.

Tymczasem od czoła uderzała 5. dywizja piechoty gen. [[Jean Dominique Compans|Compansa]] ze składu I Korpusu [[marszałkowie Francji|marszałka]] [[Louis Nicolas Davout|Davouta]]. Idące do ataku z trzech stron pułki francuskie ponosiły znaczne straty od ognia artyleryjskiego oraz podczas powtarzających się kontrataków rosyjskich [[jegrzy|jegrów]] i [[Dragoni|dragonów]]{{odn|Mikaberidze|2007|s=37}}. Jednak dzięki bliskiemu wsparciu własnej artylerii i pojawieniu się na południowym brzegu mas kawalerii Murata, około godz. 17 reduta została wzięta. W ręce Francuzów wpadło kilka dział<ref group="uwaga">Relacje uczestników są rozbieżne: od 3 do 12.</ref>{{odn|Mikaberidze|2007|s=40}}, a straty poniesione przez obie strony wyniosły około 4 tys. (Wielka Armia) i około 6 tys. (Rosjanie); polski V Korpus stracił w tej wstępnej fazie bitwy 550 ludzi{{odn|Mikaberidze|2007|s=47}}<ref name="Koz" />.

=== Główne uderzenie ===
Dzień 6 września upłynął spokojnie. Obie armie szykowały się do rozstrzygającej bitwy. Cesarz Francuzów przybył do V Korpusu celem dokonania rekonesansu. W dniu tym otrzymał niepomyślną wiadomość z [[Hiszpania|Hiszpanii]], gdzie [[Auguste Frédéric Louis Viesse de Marmont|Marmont]] poniósł klęskę pod [[Bitwa pod Salamanką|Arapiles]], co groziło utratą [[Madryt]]u. Jednocześnie posłaniec przywiózł mu z [[Paryż]]a portret małego [[Napoleon II Bonaparte|króla Rzymu]]. W Wielkiej Armii poczytywano to za dobrą wróżbę. Wieczorem z obozu francuskiego obserwowano iluminowane procesje po stronie rosyjskiej, słyszano pieśni religijne.

Rankiem 7 września odezwały się w pułkach Wielkiej Armii fanfary, a po chwili odczytano wojsku rozkaz cesarski:
{{Cytat
 |treść = ''Żołnierze! Przed wami bitwa, której tak bardzo pragnęliście. Od was zależy zwycięstwo, które jest nam tak bardzo potrzebne; da nam pod dostatkiem wszystkiego i dobre leże zimowe, a potem prędki powrót do ojczyzny. Sprawcie się tak jak pod Austerlitz, Frydlandem i Witebskiem. Niech wasi najpóźniejsi potomkowie wspominają z dumą: oni byli w tej wielkiej bitwie pod murami Moskwy!''
 |autor =
 |źródło = {{odn|Kukiel|1996|s=317}}.
 |styl = środek
}}

Kutuzow rozstawił swe siły od brzegów Kołoczy i wioski Borodino po lesisty teren pod wioską Utica. Na północy I Armia Zachodnia [[Michaił Barclay de Tolly|Barclaya de Tolly’ego]] z korpusami Baggovuta, [[Aleksander Ostermann-Tołstoj|Ostermana]], Korfa i Uwarowa, w centrum, w oparciu o tzw. ''Wielką Redutę''<ref group=uwaga>W historiografii rosyjskiej jest to ''Reduta Rajewskiego''.</ref>, II Armia Zachodnia [[Piotr Bagration|Bagrationa]] z korpusami [[Nikołaj Rajewski|Rajewskiego]], [[Dmitrij Dochturow|Dochturowa]] i Borozdina, na południu ''szańce Bagrationa'' obsadzone przez część sił Borozdina, a dalej, w lasach, naprzeciwko V Korpusu polskiego, korpus Tuczkowa, pospolite ruszenie moskiewskie i Kozacy [[Matwiej Płatow|Płatowa]].

Kutuzow liczył, że bitwa rozegra się na północnym skrzydle i dlatego najsłabiej obsadzone było skrzydło południowe, naprzeciw V Korpusu. Tu jednak sprzymierzeńcem obrońców była przyroda – gęste lasy, bagniska i nierówny, poszarpany teren.

Plan Napoleona zakładał, że Davout, ze wsparciem Murata, zdobędzie szańce Bagrationa, podczas gdy Poniatowski wedrze się głęboko na tyły wroga i wówczas uderzy na jego skrzydło i tyły. Działaniem dywersyjnym miało być frontalne uderzenie [[Eugeniusz de Beauharnais|Eugeniusza de Beauharnais]] w kierunku na Borodino i następnie na południe, ku Wielkiej Reducie.

Tymczasem wszystko szło inaczej niż zakładał cesarz. Korpusowi Davouta nie udało się z marszu zdobyć szańców. Generałowie Compans, Rapp i Dessaix odnieśli rany; ranny był również Davout{{odn|Kozłowski|Wrzosek|1984|s=129}}. Dopiero uderzenie [[Michel Ney|Neya]] przyniosło – przy ogromnych stratach{{odn|Franceschi|Weider|2008|s=161}} – około godz. 10 powodzenie. Także rzucona do walki w centrum ciężka kawaleria francuska nie zdołała przełamać oporu Rosjan. Wieś Borodino została zdobyta w pierwszym uderzeniu, jednak ciężkie boje toczono o uzbrojoną w baterię 200 dział Wielką Redutę Rajewskiego w centrum, która dopiero o 9 rano została zdobyta przez Francuzów. W zaciętych walkach Davout stracił konia, wkrótce sam został ranny.

Około godziny 11 Rosjanie przypuścili kontratak na całym froncie odbierając Wielką Redutę. Ney i Murat błagali cesarza, by rzucił do boju [[Gwardia Cesarska|Gwardię]], ale Napoleon odmówił. W zamian pchnął do ataku dywizję Marchanda i Würtemberczyków, którzy z wielkim wysiłkiem ustabilizowali sytuację wstrzymując impet Rosjan. Jednocześnie rozpoczęto frontalny atak na utracone pozycje, przy czym piechotę wspierało ponad 400 dział. Ostrzał był tak intensywny, że pod ogniem znalazły się nawet stojące na tyłach rezerwowe pułki rosyjskie. Zaledwie 16-letni wówczas, późniejszy [[Dekabryści|dekabrysta]] [[Siergiej Murawiow-Apostoł]], tak wspominał ten dzień:
{{Cytat
 |treść = ''2. batalion Gwardyjskiego Pułku Siemionowskiego stał rozwinięty na prawo od 1. batalionu, z adiutantem batalionu Piotrem Oleninem konno nieco z boku. Około 8 rano kula armatnia niemal otarła się o jego głowę, skutkiem czego natychmiast spadł z konia, w przekonaniu wszystkich martwy. Książę Trubieckoj, który odwiedził go w lazarecie, zapewnił starszego Olenina, że brat żyje, jest jedynie kontuzjowany. Olenin nie posiadał się z radości. Wszyscy oficerowie zgromadzili się przed frontem batalionu dopytując o stan rannego, ale wobec gęstniejącego ostrzału artylerii nieprzyjacielskiej, pułkownik Maksym Iwanowicz baron de Damas rozkazał – Panowie, proszę wrócić na swoje miejsca. Nikołaj Olenin zajął miejsce przed swoją kompanią, a naprzeciw niego hrabia Tatiszczew, by jeszcze zamienić parę słów. W tym momencie kula armatnia uderzyła Tatiszczewa w plecy, przebiła go na wylot, uderzyła Olenina w pierś, również przechodząc na wylot i urywając nogę stojącemu za nim podoficerowi...''
 |autor = Murawjow, Zapiski
 |źródło = Russkij Archiw 1855({{odn|Mikaberidze|2007|s=168}}).
 |styl = środek
}}

Po godz. 12 nastąpiła druga i ostatnia faza bitwy. Rosjanie zgromadzili w okolicach reduty ponad 30 tysięcy ludzi, natomiast znacznie gorzej przedstawiała się sprawa artylerii. Część baterii po wyczerpaniu amunicji opuściła pozycje{{odn|Chandler|1990|s=132}}. Tym bardziej zaciekłe były kontrataki rosyjskiej piechoty i kawalerii, prowadzone z godną podziwu pogardą śmierci. Np. Gwardyjski Pułk Litowskij ze składu V Korpusu stracił tego dnia 973 z 1740 żołnierzy i oficerów{{odn|Franceschi|Weider|2008|s=164}}. W walce na szańcach śmiertelną ranę odniósł Bagration{{odn|Mikaberidze|2007|s=116}}.

W pewnym momencie walk o redutę [[1 Pułk Szwoleżerów-Lansjerów Gwardii Cesarskiej|polscy lansjerzy]] zaatakowali jakoby baterię armat i zaczęli wycinać kanonierów (według źródeł rosyjskich), gdy dowódca baterii, generał Kosteneckij, człowiek niezwykle silny, chwycił za wycior i położył kilku Polaków, ocalając baterię i jej obrońców<ref group=uwaga>Polscy szwoleżerowie, jak i reszta gwardii cesarskiej, w bitwie pod Borodino bezpośredniego udziału nie brali.</ref>{{odn|Mikaberidze|2007|s=178}}.

W czasie zaciętych walk poniósł śmierć generał [[Auguste-Jean-Gabriel de Caulaincourt|Caulaincourt]]<ref group=uwaga>Zastępował poległego nieco wcześniej [[Louis Pierre de Montbrun|Montbruna]].</ref>{{odn|Mikaberidze|2007|s=165–166}}, ale ostatecznie Wielka Reduta około godz. 15 została przez Francuzów zdobyta. Rosjanie zaczęli ustępować na całej linii{{odn|Mikaberidze|2007|s=177}}.

=== Działania V Korpusu ===
Walczący na południowym odcinku V (polski) Korpus księcia [[Józef Poniatowski|Poniatowskiego]] uwikłany był aż do godziny 13 w bezskuteczną walkę o [[kurhan]] Mamelon koło Uticy – ufortyfikowany i mocno obsadzony artylerią<ref group=uwaga>72 działa, dwukrotnie więcej niż Polacy.</ref>{{odn|Kukiel|1996|s=319}}. Por. Roztworowskiemu, wysłanemu z raportem o wzięciu Uticy, granat strzaskał ramię, ale walcząc z bólem zdołał dotrzeć do cesarza<ref name=Kuk>{{odn|ref=nie|Kukiel|1996|s=320}}.</ref>.

W boju o kurhan, który przechodził z rąk do rąk, poległ rosyjski gen. Aleksander Tuczkow (jego ciała nigdy nie odnaleziono{{odn|Mikaberidze|2007|s=140}}), ranny został gen. [[Izydor Krasiński]]. Dowódca batalionu [[15 Pułk Piechoty (Księstwo Warszawskie)|15 Pułku Piechoty]], kpt.<ref name=iPSB>{{IPSB| tytuł = Maciej Rybiński (1784–1874) | id = maciej-rybinski-1784-1874-general-wp-wodz-powstania-emigrant| autor = Zbigniew Zacharewicz | wolumin = XXXIII| data = 1991-1992 | data dostępu = 2022-09-05}}</ref> [[Maciej Rybiński (generał)|Maciej Rybiński]], ze sztandarem pułkowym w ręku przebił się wprawdzie przez masy rosyjskiej piechoty do swoich<ref name=Kuk />, ale stracił ponad 300 ludzi{{odn|Kozłowski|Wrzosek|1984|s=129}}.

W rezultacie książę Józef, zniecierpliwiony brakiem rozstrzygnięcia, dopadł dywizji Kniaziewicza i z okrzykiem ''Hej, chłopcy, naprzód. Hurrra!'' poprowadził ją do zwycięskiego wreszcie ataku<ref name=Kuki>{{odn|ref=nie|Kukiel|1996|s=321}}.</ref>. O godzinie 17 Rosjanie zostali odepchnięci na wschód, ale nie byli rozbici. Piechota i artyleria, pod osłoną kawalerii i Kozaków, ustępowały w najlepszym porządku<ref name=Kuki />.

W ostatnim niemal momencie tej wielkiej bitwy ranny został – prowadząc do ataku 2. batalion 1. pułku [[Legia Nadwiślańska|Legii Nadwiślańskiej]] – gen. [[Józef Chłopicki|Chłopicki]], co wywarło przygnębiające wrażenie na żołnierzach tak Legii, jak i innych polskich jednostek<ref name=Kukie>{{odn|ref=nie|Kukiel|1996|s=326}}.</ref>.

V Korpus utracił 1 900 żołnierzy, którzy zostali zabici lub ranni. Ogółem – we wszystkich jednostkach polskich rozsianych po korpusach Wielkiej Armii – stracono 220 oficerów, w tym 3 generałów<ref name=Kukie />.

Walki żołnierza polskiego pod Borodino zostały po 1990 r. upamiętnione na [[Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie|Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie]] napisem na jednej z tablic, „BORODINO 5–7 IX 1812”.

=== Zakończenie bitwy i rezultaty ===
Napoleon nie pozwolił Neyowi na rzucenie do walki [[Gwardia Cesarska|Gwardii Cesarskiej]], która w krytycznym momencie bitwy mogła doprowadzić do zniszczenia armii rosyjskiej: ''Nie pozwolę na zniszczenie mojej Gwardii. Będąc 800 mil od Francji nie zaryzykuję utraty moich najlepszych rezerw!''{{odn|Chandler|1990|s=134}}. Pod wieczór walki wygasły. Napoleon Bonaparte nie wykorzystał inicjatywy i dał Kutuzowowi możliwość odwrotu.

Wstrząsający był widok pobojowiska: „Ludzie, konie, żywi, ranni, zabici, leżeli jeden na drugim warstwami po sześciu i ośmiu...”{{odn|Kozłowski|Wrzosek|1984|s=130}}.

Straty obu stron były niesłychanie wysokie. Rosjanie odnotowali od 45 do 50 tysięcy zabitych i rannych, Francuzi około 35 tysięcy<ref group=uwaga>Większość opracowań ostatnich lat podaje następujące straty obu stron: Nafziger (1988) 30 tys. w Wielkiej Armii, 38,5 tys. Rosjan, Reihn (1991) odpowiednio 28 tys. i 43 tys., Zamoyski (2007) odpowiednio 28 tys. i 45 tys., Pigeard (2004) odpowiednio 28 tys. i 46 tys., zaś Ensikłopedija 1812 goda (2004) odpowiednio 35 tys. i 50 tys.</ref>{{odn|Mikaberidze|2007|s=212}}. Ciężkie straty kawalerii francuskiej i odmowa rzucenia do boju Gwardii uniemożliwiły podjęcie pościgu za cofającą się ku [[Kaługa (miasto)|Kałudze]] armią rosyjską{{odn|Mikaberidze|2007|s=222}}. Napoleon zajął Moskwę 14 września 1812 roku, lecz zasadniczy cel kampanii, jakim miało być rozgromienie armii rosyjskiej w walnej bitwie, nie został osiągnięty, co niebawem przyczyniło się do klęski Napoleona w Rosji{{odn|Mikaberidze|2007|s=223}}.

Bitwa ta jest wymieniona na [[Łuk Triumfalny w Paryżu|Łuku Triumfalnym w Paryżu]]<ref>{{Cytuj stronę |url= https://www.frenchempire.net/articles/arcbattles/ |tytuł= Battles on the Arc de Triomphe |opublikowany= Frenchempire.net (Nathan D. Jensen)}}</ref>.

== Bitwa w literaturze i muzyce ==
Epopeja [[Lew Tołstoj|Lwa Tołstoja]] ''[[Wojna i pokój]]'' zawiera szczegółowy opis fabularny bitwy. Z licznych ekranizacji powieści na uwagę zasługują dwie: z roku 1956 (reż. [[King Vidor]]) i z 1967 (reż. [[Siergiej Bondarczuk]]).
{{osobny artykuł|Rok 1812 (uwertura)}}
W [[1880]] [[Rosja|rosyjski]] [[kompozytor]] [[Piotr Czajkowski]] dla upamiętnienia obrony Moskwy przed wojskami Napoleona stworzył [[uwertura koncertowa|uwerturę koncertową]] [[Rok 1812 (uwertura)|Rok 1812]].

[[Karol Kurpiński]] skomponował symfonię „Bitwa pod Możajskiem” wykonaną przez orkiestrę w Teatrze Wielkim Narodowym dnia 18 grudnia 1812 roku. Rękopis znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. Części symfonii: Noc, Rozwidnienie się, Wschód słońca, Czytanie rozkazu dziennego, Marsz Wielki, Batalia, Marsz Wielki da capo. W tekście muzycznym kompozytor zawarł oryginalne komentarze przedstawiające przygotowanie do bitwy oraz przebieg bitwy pod Możajskiem/Borodino. Symfonia została nagrana archiwalnie przez Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Telewizji w Krakowie pod dyrekcją [[Szymon Kawalla|Szymona Kawalli]]. Wykonywana wielokrotnie na koncertach w Polsce i za granicą, m.in. W [[Korea Południowa|Korei Południowej]] – z Orkiestrą Symfoniczną w Masan.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko=Chandler |imię=David G. |tytuł=The Ilustraded Napoleon |url=https://archive.org/details/illustratednapol0000chan |wydawca=Henry Hold & Co. |miejsce=New York |rok=1990 |isbn=0-8050-0442-4 |odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Clausewitz |imię=Carl von |autor link=Carl von Clausewitz |tytuł=On War |wydawca=Princeton University Press |miejsce= |rok=1984 |isbn=0-691-05657-9 |odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Franceschi |imię=General Michel |nazwisko2=Weider |imię2=Ben |tytuł=The Wars Against Napoleon |url=https://archive.org/details/warsagainstnapol0000fran |wydawca=Savas Beatie |miejsce=New York |rok=2008 |isbn=978-1-932714-37-1 |odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Kukiel |imię=Maryan |autor link=Marian Kukiel |tytuł=Dzieje oręża polskiego w epoce napoleońskiej |wydawca= |miejsce=Poznań |data=1996 |isbn=83-86600-51-9 |odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Mikaberidze |imię=Alexander |tytuł=The Battle of Borodino, Napoleon Against Kutuzov |wydawca=Pen & Sword Military |miejsce=South Yorkshire |rok=2007 |isbn=1-84415-603-6 |oclc=145389377 |język=en |odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko= Kozłowski |imię=Eligiusz|nazwisko2= Wrzosek |imię2= Mieczysław |tytuł=Historia oręża polskiego 1795-1939 |wydawca=Wiedza Powszechna |miejsce=Warszawa |rok=1984 |isbn=83-214-0339-5 |odn=tak}}
* {{cytuj książkę |autor=Adam Zamoyski |tytuł=1812: Wojna z Rosją |inni=tłumaczenie Michał Ronikier |wydawca=Znak |miejsce=Kraków |rok=2007 |isbn=978-83-240-0770-7 |odn=tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://historia.org.pl/2012/09/06/bitwa-pod-borodino-%e2%80%9etragedia-bez-piatego-aktu/ Bitwa pod Borodino – „tragedia bez piątego aktu”]

{{Armia Księstwa Warszawskiego}}
{{Inwazja na Rosję}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Borodino, Bitwa pod}}
[[Kategoria:Bitwy w historii Polski]]
[[Kategoria:Bitwy w historii Rosji]]
[[Kategoria:Bitwy inwazji na Rosję (1812)]]
[[Kategoria:Bitwy zapisane na Łuku Triumfalnym w Paryżu]]

title: Bitwa pod Borodino · Bitwa pod Możajskiem

Czas: 5–7 września 1812

Miejsce: Borodino

Terytorium: Imperium Rosyjskie

Przyczyna: Inwazja Napoleona na Rosję

Wynik: zwycięstwo Francuzów

title: Strony konfliktu

I Cesarstwo Francuskie: Imperium Rosyjskie

title: Dowódcy

Napoleon Bonaparte: Michaił Kutuzow · Piotr Bagration

title: Siły

130 tysięcy: 125 tysięcy

title: Straty

Straty: Położenie na mapie obwodu moskiewskiegomiejsce bitwy


text:
# Zalew Nowomiejski
Zalew Nowomiejski – sztuczny zbiornik wodny, utworzony na rzece Sonie w Nowym Mieście (województwo mazowieckie, powiat płoński).
Zbiornik ma powierzchnię 31,6 hektara. Istnieją na nim dwie wyspy. Latem (na zachodnim brzegu), funkcjonuje strzeżone kąpielisko i molo. Istnieje tutaj możliwość uprawiania sportów wodnych. Na zbiorniku ustanowiono łowisko specjalne Polskiego Związku Wędkarskiego użytkowane przez Koło Wędkarskie w Nowym Mieście (podlegające pod PZW w Pułtusku).

## Galeria
- Zapora
- Sona poniżej zapory

title: Zalew Nowomiejski

wikitext:
{{Jezioro infobox
 |nazwa              = Zalew Nowomiejski
 |nazwa oryginalna   =
 |inne nazwy         =
 |grafika            = MOs810, WG 2024 7 Mazowsze W-N (Zalew Nowomiejski) (5).jpg
 |opis grafiki       = Widok z centrum [[Nowe Miasto (powiat płoński)|Nowego Miasta]]
 |państwo            = POL
 |lokalizacja        =
 |miasta nadbrzeżne  = [[Nowe Miasto (powiat płoński)|Nowe Miasto]]
 |region             =
 |wysokość lustra    =
 |wyspy              = 2
 |powierzchnia       = 31,6 ha
 |max długość        =
 |max szerokość      =
 |głębokość średnia  =
 |głębokość max      =
 |długość brzegu     =
 |objętość           =
 |rodzaj jakości     =
 |jakość             =
 |zasolenie          =
 |rzeki zasilające   = [[Sona (rzeka)|Sona]]
 |rzeki wypływające  = [[Sona (rzeka)|Sona]]
 |rodzaj             = [[zbiornik zaporowy]]
 |kod mapy           = Nowe Miasto (gmina)
 |współrzędne        = 52.6609536N, 20.6390747E
 |mapka jeziora      = MOs810, WG 2024 7 Mazowsze W-N (Zbiornik Nowomiejski, Nowe Miasto nad Soną. plan).jpg
 |opis mapki jeziora =
 |commons            = Category:Zalew Nowomiejski
}}
'''Zalew Nowomiejski''' – [[Zbiornik retencyjny|sztuczny zbiornik wodny]], utworzony na rzece [[Sona (rzeka)|Sonie]]<ref>{{Cytuj |autor = Krzysztof Bielski |tytuł = Jakość wody w kąpielisku Zalew Nowomiejski |data = 8.8.2022 |data dostępu = 2024-03-30 |opublikowany = Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Płońsku |url = https://www.gov.pl/web/psse-plonsk/jakosc-wody-w-kapielisku-zalew-nowomiejski |język = pl-PL}}</ref> w [[Nowe Miasto (powiat płoński)|Nowym Mieście]] ([[województwo mazowieckie]], [[powiat płoński]]).

Zbiornik ma powierzchnię 31,6 hektara<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Gabriela Gizińska |tytuł = Miasto i Gmina Nowe Miasto - Charakterystyka Gminy |data = 2018 |data dostępu = 2024-03-30 |opublikowany = www.ugnowemiasto.pl |url = https://www.ugnowemiasto.pl/pl/charakterystyka-gminy}}</ref><ref name=":1">''Studium uwarunkowania i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Nowe Miasto'', Nowe Miasto, 2017, s. 38</ref>. Istnieją na nim dwie [[Wyspa|wyspy]]<ref>{{Cytuj |autor = Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie / Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ‒ Państwowy Instytut Badawczy ARCADIS Sp. z o.o. |tytuł = Mapa zagrożenia powodziowego z głębokością wody (arkusz O N-34-126-A-b-1) |data = 04.2019 |url = https://wody.isok.gov.pl/pdf/N34126/N34126Ab1_ZG_02_2019v1.pdf}}</ref>. Latem (na zachodnim brzegu<ref name=":2">{{Cytuj |autor = Ewa Salamon, Marek Nieć, Jerzy Król, Paweł Kwecko, Hanna Tomassi-Morawiec |tytuł = Objaśnienia do mapy geośrodowiskowej Polski 1:50.000. Arkusz Nowe Miasto (448) |data = 2010 |miejsce = Warszawa |wydawca = Państwowy Instytut Geologiczny |s = 5 |url = https://bazadata.pgi.gov.pl/data/mgsp/txt/mgsp0448.pdf}}</ref>), funkcjonuje [[Kąpielisko|strzeżone kąpielisko]] i molo<ref>{{Cytuj |tytuł = Ciechanów i okolice. Kąpieliska otwarte 15.09. Doskonały sposób na schłodzenie się w upalny dzień |data = 15 września 2023 |opublikowany = Ciechanów Nasze Miasto |url = https://ciechanow.naszemiasto.pl/ciechanow-i-okolice-kapieliska-otwarte-15-09-doskonaly-sposob-na-schlodzenie-sie-w-upalny-dzien/ar/c7p1-20353291}}</ref>. Istnieje tutaj możliwość uprawiania [[Sporty wodne|sportów wodnych]]<ref name=":0" />. Na zbiorniku ustanowiono [[łowisko specjalne]] [[Polski Związek Wędkarski|Polskiego Związku Wędkarskiego]]<ref name=":1" /> użytkowane przez Koło Wędkarskie w Nowym Mieście (podlegające pod PZW w Pułtusku)<ref name=":2" />.

== Galeria ==
<gallery mode="packed" heights="200px">
Plik:MOs810, WG 2024 7 Mazowsze W-N (Zalew Nowomiejski) (7).jpg|Zapora
Plik:MOs810, WG 2024 7 Mazowsze W-N (Zalew Nowomiejski) (1).jpg|[[Sona (rzeka)|Sona]] poniżej zapory
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
[[Kategoria:Sztuczne zbiorniki wodne w województwie mazowieckim]]
[[Kategoria:Nowe Miasto (powiat płoński)]]

title: Zalew Nowomiejski

Państwo: Polska

Miejscowości nadbrzeżne: Nowe Miasto

Rzeki zasilające: Sona

Rzeki wypływające: Sona

Rodzaj jeziora: zbiornik zaporowy


text:
# Bethel (Waszyngton)
Bethel – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Waszyngton, w hrabstwie Kitsap.

title: Bethel (Waszyngton)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Bethel
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Bethel
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Waszyngton}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Kitsap|Kitsap]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 53-05735
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1512005
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 8,57
 |wysokość                     = 96
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 360
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-08:00]]
[[UTC-07:00]]
 |kod mapy                     = US-WA
 |współrzędne                  = 47°29′39″N 122°37′48″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Bethel''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Waszyngton (stan)|Waszyngton]], w hrabstwie [[Hrabstwo Kitsap|Kitsap]].

[[Kategoria:CDP w stanie Waszyngton]]

title: Bethel

Stan: Waszyngton

Hrabstwo: Kitsap


text:
# Andrzej Matuszewski
Andrzej Matuszewski (ur. 28 sierpnia 1924 w Poznaniu, zm. 6 maja 2008 tamże) – polski artysta, malarz, twórca happeningów, animator i teoretyk sztuki, współzałożyciel Grupy 55.
Studiował na Wydziale Malarstwa Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu, gdzie w 1949 roku otrzymał dyplom w pracowni Wacława Taranczewskiego. W latach 1964–1969 prowadził galerię Od Nowa. Uczestniczył w plenerach w Osiekach, organizował ogólnopolskie sympozja, m.in. Interwencje (Pawłowice 1975), Artycypacje (Dłusko 1976), Sytuartacje (Jankowice 1978).
W 1965 r. wziął udział I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, gdzie do dzisiaj stoi jego praca.
Andrzej Matuszewski jest autorem książek: Artykulacje 1993, Aspekty 2004, Refleksje 2006.
W roku 1982 zainaugurował działalność Galerii AT odczytem Przyczyny i skutki. Prace artysty znajdują się m.in. w kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

title: Andrzej Matuszewski

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Andrzej Matuszewski
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             =
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = [[28 sierpnia]] [[1924]]
 |miejsce urodzenia     = [[Poznań]]
 |data śmierci          = [[6 maja]] [[2008]]
 |miejsce śmierci       = [[Poznań]]
 |narodowość            = polska
 |język                 =
 |Alma Mater            = [[Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu|Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych w Poznaniu]]
 |dziedzina sztuki      = [[malarstwo]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               =
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            = Andrzej Matuszewski
 |www                   =
}}
[[Plik:Andrzej Matuszewski, Ceramiczna Sciana Dekoracyjna, Hotel Mercure, Poznan.JPG|thumb|250px|''Ceramiczna ściana dekoracyjna'' w [[Hotel Mercure Poznań|Hotelu Mercure Poznań]] (1963)]]

'''Andrzej Matuszewski''' (ur. [[28 sierpnia]] [[1924]] w [[Poznań|Poznaniu]], zm. [[6 maja]] [[2008]] tamże) – polski artysta, malarz, twórca happeningów, animator i teoretyk sztuki, współzałożyciel [[Grupa 55|Grupy 55]].

Studiował na Wydziale Malarstwa Państwowej [[Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu|Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu]], gdzie w 1949 roku otrzymał dyplom w pracowni [[Wacław Taranczewski|Wacława Taranczewskiego]]. W latach [[1964]]–[[1969]] prowadził galerię Od Nowa. Uczestniczył w [[Plenery w Osiekach|plenerach w Osiekach]], organizował ogólnopolskie sympozja, m.in. ''Interwencje'' (Pawłowice [[1975]]), ''Artycypacje'' ([[Dłusko]] [[1976]]), ''Sytuartacje'' ([[Jankowice]] [[1978]]).

W 1965 r. wziął udział I [[Biennale Form Przestrzennych w Elblągu]], gdzie do dzisiaj stoi jego praca<ref>{{Cytuj |tytuł = OTWARTA GALERIA - BIENNALE FORM PRZESTRZENNYCH – Moje Mapy Google |data dostępu = 2022-01-22 |opublikowany = Google My Maps |url = https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1mC2XL1wWm8yOBVtOmTaYZEeed9MkD3UK}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Centrum Sztuki Galeria EL |tytuł = Otwarta Galeria. Formy przestrzenne w Elblągu. Przewodnik |data = 2015 |isbn = 978-83-92721-7-3 |miejsce = Elbląg |s = s. 112-113}}</ref>.

Andrzej Matuszewski jest autorem książek: ''Artykulacje'' [[1993]], ''Aspekty'' [[2004]], ''Refleksje'' [[2006]].

W roku [[1982]] zainaugurował działalność [[Galeria AT|Galerii AT]] odczytem ''Przyczyny i skutki''. Prace artysty znajdują się m.in. w kolekcji [[Muzeum Narodowe we Wrocławiu|Muzeum Narodowego]] we [[Wrocław]]iu.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* ''Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny'', edycja 3 (redaktorzy Lubomir Mackiewicz, Anna Żołna), Warszawa 1993, s. 448

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Matuszewski, Andrzej}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1924]]
[[Kategoria:Polscy malarze]]
[[Kategoria:Polscy artyści konceptualni]]
[[Kategoria:Zmarli w 2008]]
[[Kategoria:Teoretycy sztuki]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu]]

title: Andrzej Matuszewski

Data i miejsce urodzenia: 28 sierpnia 1924 · Poznań

Data i miejsce śmierci: 6 maja 2008 · Poznań

Narodowość: polska

Dziedzina sztuki: malarstwo


text:
# Wstęgor grzywiasty
Wstęgor grzywiasty (Zu cristatus) – gatunek morskiej ryby głębinowej z rodziny wstęgorowatych (Trachipteridae). Jest typem nomenklatorycznym rodzaju Zu.

## Występowanie
Występuje w Morzu Śródziemnym oraz w Atlantyku w rejonie wysp Azorów i Madery. Żyje na głębokości do 90 m.

## Cechy morfologiczne
Osiąga długość 118 cm.

title: Wstęgor grzywiasty

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Wstęgor grzywiasty
 |nazwa łacińska         = ''Zu cristatus''
 |TSN                    = 166353
 |zoolog                 = ([[Franco Andrea Bonelli|Bonelli]], 1820){{r|Eschmeyer}}
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Zu cristatus2.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[promieniopłetwe]]
 |rząd                   = [[strojnikokształtne]]
 |rodzina                = [[wstęgorowate]]
 |rodzaj                 = ''[[Zu (rodzaj)|Zu]]''
 |gatunek                = wstęgor grzywiasty
 |synonimy               =
* ''Trachypterus cristatus'' <small>Bonelli, 1820</small>
 |status IUCN            = LC
 |IUCN id                = 190346
 |wikispecies            =
 |commons                = Category:Zu cristatus
}}
'''Wstęgor grzywiasty'''{{odn|Terofal|Militz|1996|s=82}} (''Zu cristatus'') – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] morskiej [[ryby głębinowe]]j z [[Rodzina (biologia)|rodziny]] [[wstęgorowate|wstęgorowatych]] (Trachipteridae). Jest [[gatunek typowy|typem nomenklatorycznym]] rodzaju ''[[Zu (rodzaj)|Zu]]''.

== Występowanie ==
Występuje w [[Morze Śródziemne|Morzu Śródziemnym]] oraz w [[Ocean Atlantycki|Atlantyku]] w rejonie wysp [[Azory|Azorów]] i [[Madera|Madery]]. Żyje na głębokości do 90 m.

== Cechy morfologiczne ==
Osiąga długość 118 cm.

[[Plik:Zu cristatus.jpg|thumb|none|250px|Rysunek]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=Eschmeyer>{{Cytuj stronę|url=http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/fishcatmain.asp |tytuł=Catalog of Fishes electronic version (10 Mar 2014)|nazwisko= Eschmeyer| imię = W. N. |autor link = William Eschmeyer |opublikowany=California Academy of Sciences|język=en |data dostępu= 2014-03-15}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę|odn=tak|nazwisko=Terofal|imię=Fritz|nazwisko2=Militz|imię2=Claus|inni= Przekład i adaptacja: Henryk Garbarczyk i Eligiusz Nowakowski|tytuł=Ryby morskie. Leksykon przyrodniczy|rok=1996|wydawca=Świat Książki|miejsce=Warszawa|isbn=83-7129-306-2}}
* {{FishBase gatunek | id = 1776| nazwa = Zu cristatus| data = 8 kwietnia 2010}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wstęgorowate]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1820 roku]]

title: Wstęgor grzywiasty

Gromada: promieniopłetwe

Rząd: strojnikokształtne

Rodzina: wstęgorowate

Rodzaj: Zu

Gatunek: wstęgor grzywiasty

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· najmniejszej troski


text:
# Pierty
Pierty (Perty) – jezioro o powierzchni 2,28 km² położone w północno-wschodniej Polsce, na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, w woj. podlaskie, powiat suwalski, gmina Suwałki (na wschód od Suwałk). Poprzez jezioro Omułówek łączy się ono z jeziorem Wigry.
Maksymalna głębokość wynosi 38 m, średnia zaś – ok. 10 m. Jest to typowe jezioro eutroficzne, charakteryzujące się bujną roślinnością (ok. 1/6 powierzchni), małą przejrzystością wody oraz mulistym dnem.
Żyje tutaj wiele gatunków ryb, a są to między innymi: sieja, węgorz, szczupak, lin, okoń, płoć, miętus pospolity, wzdręga, ukleja, leszcz, kleń, a nawet sandacz.
Na jeziorze znajduje się niewielka wyspa o powierzchni 0,3 ha nazwana Ostrówkiem.

title: Pierty

wikitext:
{{Jezioro infobox
 |nazwa              = Pierty
 |nazwa oryginalna   =
 |inne nazwy         = Perty
 |grafika            =
 |opis grafiki       =
 |państwo            = podlaskie
 |lokalizacja        =
 |miasta nadbrzeżne  =
 |region             = [[Pojezierze Wschodniosuwalskie]]
 |wysokość lustra    =
 |wyspy              =
 |powierzchnia       = 2,28<ref name="wedkuje">{{cytuj stronę
| url        = http://www.wedkuje.pl/lowisko,jezioro-pierty,232.htm
| tytuł      = Jezioro Pierty na portalu wedkuje.pl
| data dostępu = 2011-12-18
}}</ref> km²
 |max długość        =
 |max szerokość      =
 |głębokość średnia  = 10<ref name="wedkuje"/>
 |głębokość max      = 38<ref name="wedkuje"/>
 |długość brzegu     =
 |objętość           =
 |rodzaj jakości     =
 |jakość             =
 |zasolenie          =
 |rzeki zasilające   =
 |rzeki wypływające  =
 |rodzaj             =
 |kod mapy           = Suwałki (gmina wiejska)
 |współrzędne        = 54°06′13″N 23°04′38″E
 |mapka jeziora      =
 |opis mapki jeziora =
 |commons            =
}}
'''Pierty''' (Perty) – [[jezioro]] o powierzchni 2,28 [[Kilometr kwadratowy|km²]] położone w północno-wschodniej [[Polska|Polsce]], na [[Pojezierze Wschodniosuwalskie|Pojezierzu Wschodniosuwalskim]], w [[województwo podlaskie|woj. podlaskie]], [[powiat suwalski]], [[Suwałki (gmina wiejska)|gmina Suwałki]] (na wschód od [[Suwałki|Suwałk]]). Poprzez jezioro [[Omułówek]] łączy się ono z jeziorem [[Wigry (jezioro)|Wigry]]<ref name="wedkuje"/>.

Maksymalna głębokość wynosi 38 m, średnia zaś – ok. 10 m. Jest to typowe [[jezioro eutroficzne]], charakteryzujące się bujną roślinnością (ok. 1/6 powierzchni), małą [[Przezroczystość|przejrzystością]] wody oraz [[Muł (geologia)|mulistym]] dnem<ref name="wedkuje"/>.

Żyje tutaj wiele gatunków ryb, a są to między innymi: [[Sieja pospolita|sieja]], [[Węgorzowate|węgorz]], [[Szczupak pospolity|szczupak]], [[Lin (ryba)|lin]], [[Okoń pospolity|okoń]], [[płoć]], [[miętus pospolity]], [[wzdręga]], [[Ukleja pospolita|ukleja]], [[leszcz]], [[kleń]], a nawet [[Sandacz pospolity|sandacz]]<ref name="wedkuje"/>.

Na jeziorze znajduje się niewielka wyspa o powierzchni 0,3 [[Hektar|ha]] nazwana Ostrówkiem<ref name="wedkuje"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Jeziora na Pojezierzu Wschodniosuwalskim]]
[[Kategoria:Jeziora w gminie Suwałki]]
[[Kategoria:Tartak (powiat suwalski)]]

title: PiertyPerty

Województwo: podlaskie

Region: Pojezierze Wschodniosuwalskie

Głębokość · • średnia · • maksymalna: · 10 m · 38 m


text:
# Arkadiusz Baron
Arkadiusz Baron (ur. 2 września 1960 w Żywcu, zm. 16 lutego 2024) – polski duchowny katolicki, kapłan, teolog, profesor nauk teologicznych, w latach 2014-2020 dziekan Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

## Życiorys
Urodził się w Żywcu w 1960 roku. 19 maja 1985 roku przyjął święcenia kapłańskie. Po ukończeniu w tym samym roku studiów filozoficzno-teologicznych na Wydziale Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie podjął studia doktoranckie w Instytucie Katolickim w Paryżu (1987-1988). Studia kontynuował w Instytucie Patrystycznym Augustinianum w Rzymie (1988-1993) i ukończył doktoratem z teologii oraz nauk patrystycznych. Po powrocie do Polski w 1994 podjął pracę przy katedrze patrologii na WT PAT w Krakowie. W latach 1996–1997 przebywał gościnnie w seminarium w Morogoro w Tanzanii, afiliowanym do Papieskiego Uniwersytetu Urbaniana w Rzymie, gdzie wykładał w języku angielskim patrologię, metodologię teologiczną oraz uczył greki biblijnej i łaciny.
W październiku 2006 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk teologicznych w zakresie patrologii. Był kierownikiem Katedry Historii Dogmatu na Wydziale Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Od 2010 roku pełnił funkcję prodziekana WT UPJPII. W 2014 został wybrany dziekanem WT UPJPII. Funkcję tę sprawował do 2020 roku.
Na macierzystej uczelni prowadził wykłady z patrologii, metodyki nauk humanistycznych, seminarium naukowe z patrologii i historii dogmatu. Wykładał też patrologię w Instytucie Teologicznym im. św. Jana Kantego w Bielsku-Białej.
Do jego zainteresowań i pracy naukowej należały takie zagadnienia jak: inkulturacja chrześcijaństwa w starożytności oraz wpływ światopoglądu na rozumienie i wdrażanie w życie wyznawanych prawd i zasad. Był współredaktorem „Myśli Teologicznej” oraz serii patrystycznej „Źródła Myśli Teologicznej”; tłumacz tekstów soborowych i synodalnych oraz komentarzy patrystycznych m.in. do ksiąg biblijnych (Augustyn z Hippony, Jan Chryzostom, Hieronim, Mariusz Wiktoryn, Pelagiusz).
Był kanonikiem. Przez ostatnie lata życia mieszkał w Domu Księży przy ulicy św. Marka w Krakowie. Zmarł nagle, 16 lutego 2024 roku, będąc do końca wykładowcą akademickim i pracownikiem naukowym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.
20 lutego 2024 roku odbyła się jego msza pogrzebowa w Kolegiacie św. Anny w Krakowie. Przewodniczył jej ks. abp. Marek Jędraszewski, który wygłosił podczas niej także homilię. Dzień później w kościele parafialnym św. Marcina w Radziechowach, w jego rodzinnej miejscowości, odbyła się kolejna eucharystia pogrzebowa w jego intencji, której przewodniczył i słowo Boże podczas niej wygłosił ks. bp Roman Pindel, ordynariusz diecezji bielsko-żywieckiej. Następnie został pochowany na tamtejszym cmentarzu parafialnym w grobowcu rodzinnym, obok swoich rodziców.
Jego brat Antoni (wyświęcony w 1985 roku) jest kapłanem archidiecezji krakowskiej. Pełnił posługę proboszcza parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie-Luboczy w latach 2008-2025, następnie zamieszkał w domu rodzinnym w Żywcu.

## Ważniejsze publikacje
- Repertorium linguae Latinae (Kraków 1991; 2006).
- Spór o Pawła, spór o człowieka czy spór o Boga? Refleksje na marginesie kontrowersji pelagiańskiej (Kraków 1999).
- Dokumenty Soborów Powszechnych (wybór, układ i oprac., praca zbiorowa), (t. 1-4, Kraków 2001-2004).

title: Arkadiusz Baron

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko          = Arkadiusz Baron
 |imię i nazwisko org      =
 |tytuł                    =
 |grafika                  = Arkadiusz Baron.jpg
 |opis grafiki             = ks. prof. Arkadiusz Baron (2016)
 |alt grafiki              =
 |herb                     =
 |dewiza                   =
 |dewiza - j. polski       =
 |kraj działania           =
 |data urodzenia           = 2 września 1960
 |miejsce urodzenia        = [[Żywiec]]
 |data śmierci             = 16 lutego 2024
 |miejsce śmierci          =
 |miejsce pochówku         =
 |1. funkcja               =
 |1. funkcja - okres       =
 |2. funkcja               =
 |2. funkcja - okres       =
 |wyznanie                 = [[katolicyzm]]
 |kościół                  = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja             = [[Archidiecezja krakowska]]
 |data ślubów zakonnych    =
 |data diakonatu           =
 |data ordynacji           =
 |data święceń             = 1985
 |data nominacji           =
 |data sakry               =
 |data patriarchatu        =
 |data kreacji             =
 |papież kreujący          =
 |kościół tytularny        =
 |faksymile                =
 |opis faksymile           =
 |odznaczenia              =
 |commons                  = Category:Arkadiusz Baron
 |wikiźródła               =
 |wikicytaty               =
 |wikinews                 =
 |www                      =
}}
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Arkadiusz Baron
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   =
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            =
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = Profesor
 |jakich nauk               = teologicznych
 |specjalność               = Patrologia i historia dogmatu
 |almamater                 =
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie]]
 |okres zatr1               =
 |doktorat data             = 1993
 |doktorat uczelnia         = [[Instytut Patrystyczny Augustinianum|Instytut Patrystyczny Augustinianum w Rzymie]]
 |doktorat dyscyplina       =
 |habilitacja data          =
 |habilitacja uczelnia      =
 |habilitacja dyscyplina    =
 |profesura data            =
 |funkcja                   = Dziekan Wydziału Teologicznego
 |instytucja typ            = Uniwersytet
 |instytucja nazwa          = Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
 |od                        = 2014-2020
 |do                        =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Arkadiusz Baron''' (ur. [[2 września]] [[1960]] w [[Żywiec|Żywcu]]<ref name="Apostolicum">Duchowieństwo diecezjalne oraz członkowie męskich instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego 2001, wyd. Apostolicum, Ząbki 2002, s. 40.</ref>, zm. [[16 lutego]] [[2024]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Zmarł ks. prof. Arkadiusz Baron, były prorektor i dziekan Wydziału Teologicznego UPJPII 16 II 2024 |data dostępu = 2024-02-16 |opublikowany = upjp2.edu.pl |url = https://upjp2.edu.pl/aktualnosci/zmarl-ks-prof-arkadiusz-baron--byly-prorektor-i-dziekan-wydzialu-teologicznego-upjpii-16-ii-2024-2491.html |język = pl}}</ref>) – polski [[Duchowieństwo|duchowny]] [[Kościół katolicki|katolicki]], kapłan, [[teolog]], [[Tytuł naukowy|profesor]] nauk teologicznych, w latach 2014-2020 dziekan [[Wydział Teologiczny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie|Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie]].

== Życiorys ==
Urodził się w [[Żywiec|Żywcu]] w 1960 roku. 19 maja 1985 roku przyjął święcenia kapłańskie<ref name="Apostolicum" />. Po ukończeniu w tym samym roku studiów filozoficzno-teologicznych na [[Wydział Teologiczny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie|Wydziale Teologicznym]] [[Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie|Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie]] podjął studia doktoranckie w Instytucie Katolickim w [[Paryż]]u (1987-1988). Studia kontynuował w [[Instytut Patrystyczny Augustinianum|Instytucie Patrystycznym Augustinianum]] w [[Rzym]]ie (1988-1993) i ukończył doktoratem z teologii oraz nauk patrystycznych. Po powrocie do [[Polska|Polski]] w 1994 podjął pracę przy katedrze patrologii na WT PAT w [[Kraków|Krakowie]]. W latach 1996–1997 przebywał gościnnie w seminarium w [[Morogoro]] w [[Tanzania|Tanzanii]], afiliowanym do [[Papieski Uniwersytet Urbaniana|Papieskiego Uniwersytetu Urbaniana]] w Rzymie, gdzie wykładał w języku angielskim patrologię, metodologię teologiczną oraz uczył greki biblijnej i łaciny.

W październiku 2006 roku uzyskał stopień [[Habilitacja|doktora habilitowanego]] nauk teologicznych w zakresie patrologii. Był kierownikiem Katedry Historii Dogmatu na Wydziale Teologicznego [[Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie|Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie]]. Od 2010 roku pełnił funkcję prodziekana WT UPJPII. W 2014 został wybrany dziekanem WT UPJPII. Funkcję tę sprawował do 2020 roku<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowe władze UPJPII oficjalnie objęły swoje stanowiska, wręczono nominacje kierownicze na lata 2020 - 2024 1 IX 2020 |data dostępu = 2023-07-19 |opublikowany = upjp2.edu.pl |url = https://upjp2.edu.pl/aktualnosci/nowe-wladze-upjpii-dzis-oficjalnie-objely-swoje-stanowiska--wreczono-nominacje-kierownicze-na-lata-2020---2024-ix-2020-1530.html |język = pl}}</ref>.

Na macierzystej uczelni prowadził wykłady z [[patrologia|patrologii]], metodyki nauk humanistycznych, seminarium naukowe z patrologii i historii dogmatu<ref>{{Cytuj |tytuł = Arkadiusz Baron - Tyniec  Wydawnictwo Benedyktynów |data dostępu = 2017-12-27 |opublikowany = tyniec.com.pl |url = http://tyniec.com.pl/211_arkadiusz-baron |język = pl}}</ref>. Wykładał też patrologię w [[Instytut Teologiczny im. św. Jana Kantego w Bielsku-Białej|Instytucie Teologicznym im. św. Jana Kantego w Bielsku-Białej]]<ref>{{Cytuj |autor = Www.airmedia.pl |tytuł = ks. dr hab. Arkadiusz Baron - Instytut Teologiczny |data dostępu = 2018-09-02 |opublikowany = www.itbielsko.edu.pl (Web Archive) |url = http://web.archive.org/web/20171228000719/http://www.itbielsko.edu.pl/wykladowcy_instytutu/pn/1/sp/ks_dr_hab_arkadiusz_baron/ |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20171228000719/http://www.itbielsko.edu.pl/wykladowcy_instytutu/pn/1/sp/ks_dr_hab_arkadiusz_baron/ |zarchiwizowano = 2017-12-28 }}</ref>.

Do jego zainteresowań i pracy naukowej należały takie zagadnienia jak: inkulturacja chrześcijaństwa w starożytności oraz wpływ światopoglądu na rozumienie i wdrażanie w życie wyznawanych prawd i zasad. Był współredaktorem „Myśli Teologicznej” oraz serii patrystycznej „Źródła Myśli Teologicznej”; tłumacz tekstów soborowych i synodalnych oraz komentarzy patrystycznych m.in. do ksiąg biblijnych ([[Augustyn z Hippony]], [[Jan Chryzostom]], [[Hieronim]], [[Mariusz Wiktoryn]], [[Pelagiusz]]).

Był [[Rochettum et Mantolettum|kanonikiem]]. Przez ostatnie lata życia mieszkał w Domu Księży przy [[Ulica św. Marka w Krakowie|ulicy św. Marka w Krakowie]]<ref>{{Cytuj |autor = Quantoo - Www.quantoo.pl |tytuł = Archidiecezja Krakowska - Kapłani - Domy księży |data dostępu = 2017-12-27 |opublikowany = www.diecezja.pl |url = http://www.diecezja.pl/kaplani/domy-ksiezy.html |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20171228054052/http://www.diecezja.pl/kaplani/domy-ksiezy.html |zarchiwizowano = 2017-12-28 }}</ref>. Zmarł nagle, 16 lutego 2024 roku, będąc do końca wykładowcą akademickim i pracownikiem naukowym [[Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie|Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Nie żyje ksiądz Arkadiusz Baron. "Zmarł nagle" |data = 2024-02-18 |data dostępu = 2024-02-21 |opublikowany = Onet Wiadomości |url = https://wiadomosci.onet.pl/krakow/nie-zyje-ks-prof-arkadiusz-baron-byl-wykladowca-na-uniwersytecie-papieskim/wt7hymk |język = pl}}</ref>.

20 lutego 2024 roku odbyła się jego msza pogrzebowa w [[Kościół św. Anny w Krakowie|Kolegiacie św. Anny w Krakowie]]. Przewodniczył jej ks. abp. [[Marek Jędraszewski]], który wygłosił podczas niej także homilię<ref>{{Cytuj |autor = TBC PROJECT |tytuł = Pogrzeb śp. ks. prof. Arkadiusza Barona |data dostępu = 2024-02-21 |opublikowany = Archidiecezja Krakowska |url = https://diecezja.pl/aktualnosci/pogrzeb-ks-prof-arkadiusza-barona/ |język = pl-PL}}</ref>. Dzień później w [[Parafia św. Marcina w Radziechowach|kościele parafialnym św. Marcina w Radziechowach]], w jego rodzinnej miejscowości, odbyła się kolejna eucharystia pogrzebowa w jego intencji, której przewodniczył i słowo Boże podczas niej wygłosił ks. bp [[Roman Pindel]], ordynariusz [[Diecezja bielsko-żywiecka|diecezji bielsko-żywieckiej]]. Następnie został pochowany na tamtejszym cmentarzu parafialnym w grobowcu rodzinnym, obok swoich rodziców<ref>{{Cytuj |tytuł = Radziechowy: pogrzeb śp. ks. prof. Arkadiusza Barona |data dostępu = 2024-02-21 |opublikowany = www.onet.pl |url = https://www.onet.pl/informacje/kai/radziechowy-pogrzeb-sp-ks-prof-arkadiusza-barona/4renqty,30bc1058 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Pogrzeb ks. prof. Arkadiusza Barona w Radziechowach 21 II 2024 |data dostępu = 2024-02-23 |opublikowany = upjp2.edu.pl |url = https://upjp2.edu.pl/aktualnosci/pogrzeb-ks-prof-arkadiusza-barona-w-radziechowach-21-ii-2024-2497.html |język = pl}}</ref>.

Jego brat Antoni (wyświęcony w 1985 roku) jest kapłanem [[Archidiecezja krakowska|archidiecezji krakowskiej]]. Pełnił posługę proboszcza [[Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie (Wzgórza Krzesławickie)|parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie-Luboczy]] w latach 2008-2025, następnie zamieszkał w domu rodzinnym w [[Żywiec|Żywcu]]<ref>{{Cytuj |autor = TBC PROJECT |tytuł = Antoni Baron |data dostępu = 2024-02-23 |opublikowany = Archidiecezja Krakowska |url = https://diecezja.pl/kaplani/antoni-baron/ |język = pl-PL}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = TBC PROJECT |tytuł = Kraków-Lubocza, Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa |data dostępu = 2024-02-23 |opublikowany = Archidiecezja Krakowska |url = https://diecezja.pl/parafie/krakow-lubocza-parafia-najswietszego-serca-pana-jezusa/ |język = pl-PL}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = JZ&GK by IAP |tytuł = Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa - Kraków Lubocza |data dostępu = 2025-06-21 |opublikowany = www.parafia.krakow-lubocza.iap.pl |url = http://www.parafia.krakow-lubocza.iap.pl/?id=54814&location=f&msg=1&lang_id=PL |archiwum = https://web.archive.org/web/20091026045051/http://www.parafia.krakow-lubocza.iap.pl/?id=54814&location=f&msg=1&lang_id=PL |zarchiwizowano = 2009-10-26}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = TBC PROJECT |tytuł = Zmiany personalne księży Archidiecezji Krakowskiej 2025 |data dostępu = 2025-06-21 |opublikowany = Archidiecezja Krakowska |url = https://diecezja.pl/aktualnosci/zmiany-personale-ksiezy-archidiecezji-krakowskiej-2025/}}</ref>.

== Ważniejsze publikacje ==
* ''Repertorium linguae Latinae'' (Kraków 1991; 2006).
* ''Spór o Pawła, spór o człowieka czy spór o Boga? Refleksje na marginesie kontrowersji pelagiańskiej'' (Kraków 1999).
* ''Dokumenty Soborów Powszechnych'' (wybór, układ i oprac., praca zbiorowa), (t. 1-4, Kraków 2001-2004).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* https://web.archive.org/web/20171008192804/http://www.upjp2.edu.pl/edumod/pracownik/91/
* https://web.archive.org/web/20171227180407/https://www.rektorzy.pl/serwis.php?s=2251&pok=54869&id=308802

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Baron, Arkadiusz}}
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie]]
[[Kategoria:Polscy teolodzy katoliccy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1960]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Żywcu]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie]]
[[Kategoria:Zmarli w 2024]]

title: Arkadiusz Baron

Data i miejsce urodzenia: 2 września 1960 · Żywiec

Data śmierci: 16 lutego 2024

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki

Inkardynacja: Archidiecezja krakowska

title: Arkadiusz Baron

Doktorat: 1993 · Instytut Patrystyczny Augustinianum w Rzymie


text:
# Oskar Maria Graf
Oskar Maria Graf (ur. 22 lipca 1894 w Bergu, zm. 28 czerwca 1967 w Nowym Jorku) – niemiecki pisarz, anarchista współpracujący z Erichem Mühsamem i ruchem pacyfistycznym. Na emigracji bardzo aktywny w działalności antyfaszystowskiej, współpracownik międzynarodowego ruchu socjalistycznego. Autor socjalistycznych i anarchistycznych powieści.
W młodości pracował jako piekarz. Przed I wojną światową wyjechał do Monachium, gdzie dołączył do bohemy artystycznej, pracując dorywczo. Wiele podróżował. W czasie Wielkiej Wojny służył na froncie wschodnim. W 1916 roku został osadzony w karcerze za niesubordynację, wysłany do zakładu psychiatrycznego, a następnie po zorganizowaniu strajku głodowego zwolniony.
W 1917 roku ożenił się z Karoliną Bretting. Rok później urodziła się córka Anna Maria (1918–2008). Małżeństwo rozpadło się już w tym samym roku (rozwód nastąpił w 1944 roku). Oskar Graf brał wówczas udział w strajkach, rewolucji w Monachium i był aresztowany. W 1919 roku związał się z żydówką Mirjam Sachs (ślub wzięli w 1944 roku, zmarła w 1959).
W latach 20. pracował w teatrze. W 1933 roku wyjechał z Niemiec, a naziści umieścili go na liście autorów zakazanych. Z Austrii wyjechał do Czechosłowacji, a w 1938 roku do USA. Udzielał się w tamtejszym ruchu literackim. W 1957 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo i odbył swoją pierwszą powojenną podróż do Europy. Trzy lata później otrzymał honorowy doktorat Wayne State University.

title: Oskar Maria Graf

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Oskar Maria Graf
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             =
 |grafika               = Schrimpf, Georg - Portrait Oskar Maria Graf - Google Art Project.jpg
 |opis grafiki          = Portret autorstwa Georga Schrimpfa z 1918
 |data urodzenia        = [[22 lipca]] [[1894]]
 |miejsce urodzenia     = [[Berg (powiat Starnberg)|Berg]]
 |data śmierci          = [[28 czerwca]] [[1967]]
 |miejsce śmierci       = [[Nowy Jork]]
 |narodowość            = [[Niemcy|niemiecka]]
 |język                 = [[język niemiecki|niemiecki]]
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[literatura]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Oskar Maria Graf
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            = Oskar Maria Graf
 |www                   =
}}
'''Oskar Maria Graf''' (ur. [[22 lipca]] [[1894]] w [[Berg (powiat Starnberg)|Bergu]], zm. [[28 czerwca]] [[1967]] w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]) – niemiecki pisarz, [[anarchizm|anarchista]] współpracujący z [[Erich Mühsam|Erichem Mühsamem]] i ruchem pacyfistycznym. Na emigracji bardzo aktywny w działalności antyfaszystowskiej, współpracownik międzynarodowego ruchu socjalistycznego. Autor socjalistycznych i anarchistycznych powieści.

W młodości pracował jako piekarz. Przed [[I wojna światowa|I wojną światową]] wyjechał do [[Monachium]], gdzie dołączył do bohemy artystycznej, pracując dorywczo. Wiele podróżował. W czasie Wielkiej Wojny służył na froncie wschodnim. W 1916 roku został osadzony w karcerze za niesubordynację, wysłany do zakładu psychiatrycznego, a następnie po zorganizowaniu strajku głodowego zwolniony.

W 1917 roku ożenił się z Karoliną Bretting. Rok później urodziła się córka Anna Maria (1918–2008). Małżeństwo rozpadło się już w tym samym roku (rozwód nastąpił w 1944 roku). Oskar Graf brał wówczas udział w strajkach, [[Bawarska Republika Rad|rewolucji w Monachium]] i był aresztowany. W 1919 roku związał się z żydówką Mirjam Sachs (ślub wzięli w 1944 roku, zmarła w 1959).

W latach 20. pracował w teatrze. W 1933 roku wyjechał z Niemiec, a naziści umieścili go na [[Lista autorów zakazanych w III Rzeszy|liście autorów zakazanych]]. Z Austrii wyjechał do [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]], a w 1938 roku do [[Stany Zjednoczone|USA]]. Udzielał się w tamtejszym ruchu literackim. W 1957 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo i odbył swoją pierwszą powojenną podróż do [[Europa|Europy]]. Trzy lata później otrzymał honorowy doktorat [[Wayne State University]].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2008/0510/feuilleton/0014/index.html Verbrennt mich! – artykuł w „Berliner Zeitung” o Oskarze Marii Grafie]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Graf, Oskar Maria}}
[[Kategoria:Niemieccy anarchiści]]
[[Kategoria:Niemieccy piekarze]]
[[Kategoria:Niemieccy pisarze XX wieku]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Monachium]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1894]]
[[Kategoria:Zmarli w 1967]]

title: Oskar Maria Graf

Data i miejsce urodzenia: 22 lipca 1894 · Berg

Data i miejsce śmierci: 28 czerwca 1967 · Nowy Jork

Narodowość: niemiecka

Język: niemiecki

Dziedzina sztuki: literatura


text:
# Sampling (reklama)
Samplowanie (ang. sampling) – termin stosowany w reklamie dźwiękowej i audiowizualnej na określenie emisji materiału reklamowego w ramach działań plenerowych. Emisja spotów, dżingli, sampli – charakterystycznych fragmentów utworów muzycznych oraz obrazów powiązanych z reklamą.

title: Sampling (reklama)

wikitext:
{{DISPLAYTITLE:{{J|en|Sampling}} (reklama)}}
{{dopracować|źródła|data=2021-12}}
{{inne znaczenia|pojęcia z zakresu reklamy|[[Sampling|inne znaczenia pojęcia „sampling”]]}}
'''Samplowanie''' ({{ang.|sampling}}) – termin stosowany w [[reklama|reklamie]] dźwiękowej i audiowizualnej na określenie emisji materiału reklamowego w ramach działań [[plener]]owych. Emisja [[spot reklamowy|spotów]], dżingli, [[Sampling (muzyka)|sampli]] – charakterystycznych fragmentów utworów muzycznych oraz obrazów powiązanych z reklamą.

[[Kategoria:Reklama]]


text:
# Pomnik Stepana Bandery we Lwowie
Pomnik Stepana Bandery we Lwowie – pomnik autorstwa lwowskiego rzeźbiarza Mykoły Posikiry i architekta Mychajła Fedyka znajdujący się na placu Kropiwnickiego we Lwowie, w pobliżu dawnego kościoła św. Elżbiety.
Projekt pomnika został zatwierdzony po siedmiu konkursach w 2002 roku, budowę rozpoczęto pod koniec 2003 roku. Oficjalne odsłonięcie odbyło się 14 października 2007 roku, w 65 rocznicę powstania UPA. W osłonięciu pomnika wzięli udział m.in. Petro Olijnyk, Myrosław Senyk, Andrij Parubij, Taras Stećkiw i Andrij Szkil, oraz deputowani lwowskiej rady miejskiej i lwowskiej rady obwodowej.
Budowa monumentu została w większości sfinansowana ze środków administracji obwodu lwowskiego.
Pomnik składa się z 7-metrowej figury Stepana Bandery wykonanej z brązu oraz stojącego za nią 30-metrowego łuku triumfalnego. Cztery kolumny łuku symbolizują etapy historii Ukrainy: Ruś, Kozaczyznę, okres istnienia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej oraz współczesność. Kolumny w zamierzeniu mają być pokryte symbolami Ukrainy oraz nazwiskami ukraińskich bohaterów.

## Opinie
Według Tarika Cyrila Amara monumentalny styl pomnika przypomina architekturę „autorytarnych reżimów XX wieku”, co przyznają twórcy pomnika. Zaznaczają przy tym, że właśnie taki wygląd kompleksu ma podkreślać „heroizm czasów Bandery”, w przeciwieństwie do mniej bohaterskiej współczesności. Pomnik ma być również przeciwwagą dla znajdującego się w pobliżu „polskiego” kościoła św. Elżbiety (obecnie greckokatolicka cerkiew św. św. Olgi i Elżbiety).
Pomnik, ze względu na przedstawioną osobę, styl rzeźby i lokalizację, wywoływał kontrowersje zarówno wśród jego przeciwników, jak i zwolenników. Część inicjatorów budowy pomnika była zdania, że powinien on znajdować się bliżej ścisłego centrum miasta – przed lwowską operą, na miejscu, gdzie wcześniej znajdował się kamień ku czci Hitlera, a później pomnik Lenina. Niektórzy krytycy uważali, że łuk triumfalny przypomina szubienicę, bądź odwrócony tryzub, symbol Ukrainy. Pojawiał się także zarzut, że pomnik jest wykonany w sowieckim stylu.
Ewa Siemaszko była oburzona powstaniem pomnika, stwierdzając, iż gloryfikacja Bandery to uznanie za słuszną ideologii OUN, wrogiej Polsce i ludobójczej, i że Ukraińcy nie mają powodów, by go czcić, gdyż gdyby jego frakcja objęła władzę na Ukrainie, to wprowadziłaby rządy totalitarne.

title: Pomnik Stepana Bandery we Lwowie

wikitext:
{{Pomnik infobox
 |nazwa                 = Pomnik Stepana Bandery we Lwowie
 |nazwa oryginalna      = Пам'ятник Степанові Бандері у Львові
 |grafika               = Halytskyi District, Lviv, Lviv Oblast, Ukraine - panoramio (280).jpg
 |opis grafiki          = Pomnik od strony [[Ulica Stepana Bandery we Lwowie|ul. Stepana Bandery]].
 |państwo               = UKR
 |miejscowość           = [[Lwów]]
 |miejsce               = [[Plac Kropywnyckiego]]
 |typ pomnika           = [[pomnik]]
 |styl architektoniczny =
 |projektant            = Mykoła Posikira, Mychajło Fedyk
 |fundator              =
 |materiał              =
 |całkowita wysokość    =
 |data budowy           = 2003
 |data odsłonięcia      = {{Dts|14|10|2007}}
 |ważniejsze przebudowy =
 |data likwidacji       =
 |kod mapy              = Lwów
 |współrzędne           = 49°50′09.5″N 24°00′20.5″E
 |commons               = Category:Stepan Bandera monument in Lviv
}}
'''Pomnik Stepana Bandery we Lwowie''' – pomnik autorstwa lwowskiego rzeźbiarza [[Mykoła Posikira|Mykoły Posikiry]] i architekta [[Mychajło Fedyk|Mychajła Fedyka]] znajdujący się na [[Plac Kropywnyckiego|placu Kropiwnickiego]] we [[Lwów|Lwowie]], w pobliżu dawnego [[Kościół św. Elżbiety we Lwowie|kościoła św. Elżbiety]].

Projekt pomnika został zatwierdzony po siedmiu konkursach w 2002 roku, budowę rozpoczęto pod koniec 2003 roku. Oficjalne odsłonięcie odbyło się 14 października 2007 roku, w 65 rocznicę powstania [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]]. W osłonięciu pomnika wzięli udział m.in. [[Petro Olijnyk (polityk)|Petro Olijnyk]], [[Myrosław Senyk]], [[Andrij Parubij]], [[Taras Stećkiw]] i [[Andrij Szkil]], oraz deputowani lwowskiej rady miejskiej i lwowskiej rady obwodowej.

Budowa monumentu została w większości sfinansowana ze środków administracji obwodu lwowskiego<ref name=amar />.

Pomnik składa się z 7-metrowej figury [[Stepan Bandera|Stepana Bandery]] wykonanej z [[brązy|brązu]] oraz stojącego za nią 30-metrowego [[łuk triumfalny|łuku triumfalnego]]. Cztery kolumny łuku symbolizują etapy historii Ukrainy: [[Ruś Kijowska|Ruś]], [[Kozacy|Kozaczyznę]], okres istnienia [[Ukraińska Republika Ludowa|Ukraińskiej Republiki Ludowej]] i [[Zachodnioukraińska Republika Ludowa|Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej]] oraz współczesność. Kolumny w zamierzeniu mają być pokryte symbolami Ukrainy oraz nazwiskami ukraińskich bohaterów<ref name=amar />.

== Opinie ==
Według Tarika Cyrila Amara monumentalny styl pomnika przypomina architekturę „autorytarnych reżimów XX wieku”, co przyznają twórcy pomnika. Zaznaczają przy tym, że właśnie taki wygląd kompleksu ma podkreślać „heroizm czasów Bandery”, w przeciwieństwie do mniej bohaterskiej współczesności. Pomnik ma być również przeciwwagą dla znajdującego się w pobliżu „polskiego” kościoła św. Elżbiety (obecnie [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego|greckokatolicka]] cerkiew św. św. Olgi i Elżbiety)<ref name=amar>{{cytuj pismo |autor = Tarik Cyril Amar |tytuł = Different but the Same or the Same but Different? Public Memory of the Second World War in Post-Soviet Lviv |czasopismo = Journal of Modern European History |wolumin = 9 |wydanie = 3 |strony = 373–396 |rok = 2011 |doi = 10.17104/1611-8944_2011_3_373}}</ref>.

Pomnik, ze względu na przedstawioną osobę, styl rzeźby i lokalizację, wywoływał kontrowersje zarówno wśród jego przeciwników, jak i zwolenników. Część inicjatorów budowy pomnika była zdania, że powinien on znajdować się bliżej ścisłego centrum miasta – przed lwowską operą, na miejscu, gdzie wcześniej znajdował się kamień ku czci [[Adolf Hitler|Hitlera]], a później pomnik [[Włodzimierz Lenin|Lenina]]. Niektórzy krytycy uważali, że łuk triumfalny przypomina szubienicę<ref name=amar />, bądź odwrócony tryzub, symbol Ukrainy. Pojawiał się także zarzut, że pomnik jest wykonany w [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|sowieckim]] stylu<ref name=amar />.

[[Ewa Siemaszko]] była oburzona powstaniem pomnika, stwierdzając, iż gloryfikacja Bandery to uznanie za słuszną ideologii [[Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów|OUN]], wrogiej Polsce i ludobójczej, i że Ukraińcy nie mają powodów, by go czcić, gdyż gdyby jego frakcja objęła władzę na Ukrainie, to wprowadziłaby rządy totalitarne<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.rp.pl/artykul/782789.html |tytuł = We Lwowie odsłonią pomnik Bandery |autor = Piotr Kościński |opublikowany = rp.pl |data = 2011-12-29 |data dostępu = 2014-10-17}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Ojciec nasz Bandera, Ukraina matka]]
* [[Bandersztat]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę |url = http://www.historians.in.ua/index.php/istoriya-i-pamyat-vazhki-pitannya/183-taryk-syril-amar-inaksha-ale-podibna-chy-podibna-ale-inaksha-publichna-pamyat-pro-druhu-svitovu-viynu-u-postradyanskomu-lvovi |tytuł = Inna, ale podobna czy podobna, ale inna? Publiczna pamięć o II wojnie światowej w poradzieckim Lwowie |autor = Tarik Cyril Amar |opublikowany = Historians.in.ua |data = 2012-03-19 |język = uk |data dostępu = 2012-03-24}}
* [https://archive.ph/20130710123501/http://www.3dmaps.com.ua/pl/place/vulici-ta-ploshi/pamyatnik-stepanovi-banderi.html Pomnik Stepana Bandery] Virtual 3D tour

[[Kategoria:Stepan Bandera]]
[[Kategoria:Pomniki we Lwowie|Bandery]]
[[Kategoria:Pomniki odsłonięte w 2007|Bandery]]
[[Kategoria:Pomniki osób na Ukrainie|Bandery]]

title: Pomnik Stepana Bandery we LwowieПам'ятник Степанові Бандері у Львові

Państwo: Ukraina

Miejscowość: Lwów

Miejsce: Plac Kropywnyckiego

Typ obiektu: pomnik

Projektant: Mykoła Posikira, Mychajło Fedyk

Data odsłonięcia: 14 października 2007(dts)