text:
# Wiktor Awiłow
Wiktor Iwanowicz Awiłow (ros. Ви́ктор Ива́нович Ави́лов, ur. 1 maja 1900, zm. 24 kwietnia 1997) – radziecki dyplomata.
Członek WKP(b), 1928 ukończył 3 kursy Uniwersytetu Saratowskiego, później Wyższą Szkołę Dyplomatyczną przy Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych ZSRR, od 1945 pracownik tego komisariatu, 1949-1952 radca Ambasady ZSRR we Francji. Od 24 stycznia 1953 do 9 października 1958 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Belgii, jednocześnie od 24 stycznia 1953 do 16 maja 1956 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Luksemburgu, 1958-1960 zastępca kierownika Wydziału Prasy Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR, od 16 czerwca 1960 do 30 czerwca 1965 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Austrii.

wikiname: plwiki

title: Wiktor Awiłow

in_language: pl

wikitext:
'''Wiktor Iwanowicz Awiłow''' ([[język rosyjski|ros.]] Ви́ктор Ива́нович Ави́лов, ur. 1 maja [[1900]], zm. 24 kwietnia 1997) – [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecki]] dyplomata.

Członek [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|WKP(b)]], 1928 ukończył 3 kursy Uniwersytetu [[Saratów|Saratowskiego]], później Wyższą Szkołę Dyplomatyczną przy Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych ZSRR, od 1945 pracownik tego komisariatu, 1949-1952 radca Ambasady ZSRR we [[Francja|Francji]]. Od 24 stycznia 1953 do 9 października 1958 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w [[Belgia|Belgii]], jednocześnie od 24 stycznia 1953 do 16 maja 1956 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w [[Luksemburg]]u, 1958-1960 zastępca kierownika Wydziału Prasy Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR, od 16 czerwca 1960 do 30 czerwca 1965 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w [[Austria|Austrii]].

== Bibliografia ==
* [http://www.knowbysight.info/AAA/00870.asp Przewodnik po historii Partii Komunistycznej i ZSRR (ros.)]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Awiłow, Wiktor}}
[[Kategoria:Ambasadorowie ZSRR w Austrii]]
[[Kategoria:Ambasadorowie ZSRR w Belgii]]
[[Kategoria:Ambasadorowie ZSRR w Luksemburgu]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1900]]
[[Kategoria:Zmarli w 1997]]


text:
# Ondřej Kepka
Ondřej Kepka (ur. 28 września 1969 w Pradze) – czeski aktor dziecięcy, filmowy i telewizyjny, także reżyser i scenarzysta, fotograf. W Polsce znany głównie jako Honzík, młodszy syn Majerów, z serialu Arabela (1978–80) i Powrót Arabeli (1990–93).
Urodził się w Pradze i jest synem Jiříego Kepki i aktorki Gabrieli Vránovej. Uczęszczał do Gimnazjum Jana Nerudy (1988), specjalizującym się w geologii. Ukończył studia na Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze (1992) i na Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze (1996) na wydziale reżyserii.

## Albumy fotograficzne
- 1999: Kumštýři na vodě
- 2010: Příběhy fotografií aneb Soukromé album

## Wybrana filmografia (reżyser)
- Tvůj svět (TV)
- Dívka se zázračnou pamětí (TV)
- Souboj (TV)
- Cesta ke slunci (TV)
- Stará láska nerezaví – adaptacja telewizyjna spektaklu - Najlepsza komedia telewizja roku (festiwal Novoměstský Hrnec smíchu)
- Spirála nenávisti
- Poslední kouzlo (TV)
- Začarovaná láska (TV)
- Smetanový svět (TV)
- Bekyně mniška (TV)
- Dopisy od Karla Čapka (film dokumentalny)

## DVD
- 2010: Království poezie
- 2011: Ondřejova filmová škola – 33 dílů populární videoučebnice pro začínající filmaře

title: Ondřej Kepka

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Ondřej Kepka
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   = Ondřej Kepka 2019.jpg
 |opis grafiki              = Ondřej Kepka (2019)
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = 28 września 1969
 |miejsce urodzenia         = [[Praga]], Czechosłowacja
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = aktor, reżyser, scenarzysta, fotograf
 |lata aktywności           =
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Ondřej Kepka
 |www                       = http://www.ondrejkepka.com/Ondra/
}}
'''Ondřej Kepka''' (ur. [[28 września]] [[1969 w filmie|1969]] w [[Praga|Pradze]]) – czeski aktor dziecięcy, filmowy i telewizyjny, także reżyser i scenarzysta<ref name="fdb">{{cytuj stronę|url=https://www.fdb.cz/lidi/19838-ondrej-kepka.html|tytuł=Ondřej Kepka - Životopis / Info|opublikowany=FDb.cz|język=cs|data dostępu=2017-07-16}}</ref>, fotograf. W Polsce znany głównie jako Honzík, młodszy syn Majerów, z serialu ''[[Arabela (serial telewizyjny)|Arabela]]'' (1978–80) i ''[[Powrót Arabeli]]'' (1990–93)<ref>{{cytuj stronę|url=https://www.osobnosti.cz/ondrej-kepka.php|tytuł=Ondřej Kepka|opublikowany=Osobnosti.cz|język=cs|data dostępu=2017-07-16}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://www.ahaonline.cz/clanek/trapasy/93600/honzik-z-arabely-ondrej-kepka-44-priznal-proc-se-neozenil.html|tytuł=Honzík z Arabely Ondřej Kepka (44): Přiznal, proč se neoženil!|opublikowany=Aha|język=cs|data dostępu=2017-07-16}}</ref>.

Urodził się w [[Praga|Pradze]] i jest synem Jiříego Kepki i aktorki [[Gabriela Vránová|Gabrieli Vránovej]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.ahaonline.cz/clanek/zhave-drby/95049/herecka-gabriela-vranova-74-promluvila-o-rozvodu.html|tytuł=Herečka Gabriela Vránová (74): Promluvila o rozvodu!|opublikowany=Ahaonline.cz|język=cs|data dostępu=2017-07-16}}</ref>. Uczęszczał do Gimnazjum Jana Nerudy (1988), specjalizującym się w geologii<ref name="fdb"/>. Ukończył studia na [[Wydział Teatralny Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze|Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze]] (1992) i na [[Wydział Filmowy i Telewizyjny Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze|Wydziale Filmowym i Telewizyjnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze]] (1996) na wydziale reżyserii<ref>{{cytuj stronę|url=https://www.csfd.cz/tvurce/10661-ondrej-kepka/|tytuł=Ondřej Kepka|opublikowany=ČSFD.cz|język=cs|data dostępu=2017-07-16}}</ref>.

== Albumy fotograficzne ==
* 1999: ''Kumštýři na vodě''
* 2010: ''Příběhy fotografií aneb Soukromé album''

== Wybrana filmografia (reżyser) ==
* ''Tvůj svět'' (TV)
* ''Dívka se zázračnou pamětí'' (TV)
* ''Souboj'' (TV)
* ''Cesta ke slunci'' (TV)
* ''Stará láska nerezaví'' – adaptacja telewizyjna spektaklu - Najlepsza komedia telewizja roku (festiwal Novoměstský Hrnec smíchu)
* ''Spirála nenávisti''
* ''Poslední kouzlo'' (TV)
* ''Začarovaná láska'' (TV)
* ''Smetanový svět'' (TV)
* ''Bekyně mniška'' (TV)
* ''Dopisy od Karla Čapka'' (film dokumentalny)

== DVD ==
* 2010: ''Království poezie''
* 2011: ''Ondřejova filmová škola – 33 dílů populární videoučebnice pro začínající filmaře''

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Filmweb|osoba|120393|Ondřej Kepka}}
* {{IMDb|osoba|0449116|Ondřej Kepka}}
* {{Kinobox|osoba|19838|Ondřej Kepka}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Kepka, Ondřej}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze]]
[[Kategoria:Aktorzy związani z Pragą]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Pradze]]
[[Kategoria:Czescy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Czescy aktorzy teatralni]]
[[Kategoria:Czescy fotografowie]]
[[Kategoria:Czescy reżyserzy filmowi]]
[[Kategoria:Czescy reżyserzy teatralni]]
[[Kategoria:Czescy scenarzyści XXI wieku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1969]]

title: Ondřej Kepka

Data i miejsce urodzenia: 28 września 1969 · Praga, Czechosłowacja

Zawód: aktor, reżyser, scenarzysta, fotograf


text:
# Kulik (województwo lubelskie)
Kulik – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Siedliszcze.
Wieś jest sołectwem w gminie Siedliszcze. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 250 mieszkańców i była ósmą co do wielkości miejscowością gminy Siedliszcze.

## Części wsi
| SIMC    | Nazwa      | Rodzaj    |
| ------- | ---------- | --------- |
| 1026830 | Przymiarki | część wsi |

## Historia
Miejscowość ta, po raz pierwszy wzmiankowana była w roku 1724. W obrębie wsi położony jest dawny folwark, którego właścicielem był w 1724 r. Józef Sługocki, podczaszy chełmski. Od połowy XVIII wieku majątek przeszedł w ręce Węglińskich. Później właścicielami byli: Błażej Piotrowski (od 1830 do 1856), Kalikst Łaski (od 1856 do 1870) oraz Piotr Załuski (od 1870 do 1944).
Po przeprowadzeniu w 1947 roku parcelacji gruntów należących do majątku dwór przez pewien czas stał bezpański i był bezceremonialnie dewastowany. Wówczas to znikły zabytkowe kominki i rozebraniu uległy budynki gospodarcze. Przez wiele lat mieściła się tam szkoła podstawowa. Dwór usytuowany jest przy wschodnim krańcu wsi, jego otoczenie stanowi dawny park krajobrazowy. Dwór w Kuliku jest obiektem jednorodnym z zachowaną bez zniekształceń pierwotną bryłą. Obrazuje modę z drugiej połowy XIX wieku na wznoszenie rezydencji dworskich. Park otaczający dwór zajmuje powierzchnię 3 ha, znajduje się tu około 400 drzew z dwudziestoma gatunkami. Najstarsze drzewa mają 200 – 300 lat. Na uwagę zasługuje okaz rzadkiej w regionie magnolii.
W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kulik, po jej zniesieniu w gromadzie Ludwinów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa chełmskiego.

title: Kulik (województwo lubelskie)

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Kulik|Kulik w innych znaczeniach tego słowa]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Kulik
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = A 137 43 Zespół dworski (XVIII-XIX) Kulik 6.JPG
 |opis zdjęcia           = Dwór z XVIII-XIX w.
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat chełmski|chełmski]]
 |gmina                  = [[Siedliszcze (gmina)|Siedliszcze]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 241{{r|pwl|nsp}}
 |rok                    = 2021
 |strefa numeracyjna     = 82
 |kod pocztowy           = 22-130{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = LCH
 |SIMC                   = 0107620{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Siedliszcze (gmina)
 |współrzędne            = 51°14'55"N 23°10'07"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|65100|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Kulik, Lublin Voivodeship
 |www                    =
}}
'''Kulik''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[powiat chełmski|powiecie chełmskim]], w [[Siedliszcze (gmina)|gminie Siedliszcze]].

Wieś jest [[Sołectwo|sołectwem]] w gminie Siedliszcze{{r|bip}}. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 250 mieszkańców<ref name=GUS /> i była ósmą co do wielkości miejscowością gminy Siedliszcze.

== Części wsi ==
{|class="wikitable" width="60%"
|+Integralne części wsi Kulik{{r|R2013|teryt}}
! SIMC !! Nazwa !! Rodzaj
|-
|1026830 || Przymiarki || część wsi
|}

== Historia ==
Miejscowość ta, po raz pierwszy wzmiankowana była w roku 1724. W obrębie wsi położony jest dawny folwark, którego właścicielem był w 1724 r. Józef Sługocki, podczaszy chełmski. Od połowy XVIII wieku majątek przeszedł w ręce Węglińskich. Później właścicielami byli: Błażej Piotrowski (od 1830 do 1856), Kalikst Łaski (od 1856 do 1870) oraz Piotr Załuski (od 1870 do 1944)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://chelmskie.pl/dawniej/kulik-dwor-z-xix-wieku/ | tytuł = KULIK – dwór z XIX wieku | nazwisko = Prożogo | imię = K. | data dostępu = 2015-12-20 | archiwum = https://web.archive.org/web/20151222144248/http://chelmskie.pl/dawniej/kulik-dwor-z-xix-wieku/ | zarchiwizowano = 2015-12-22}}</ref>.

Po przeprowadzeniu w 1947 roku parcelacji gruntów należących do majątku dwór przez pewien czas stał bezpański i był bezceremonialnie dewastowany. Wówczas to znikły zabytkowe kominki i rozebraniu uległy budynki gospodarcze. Przez wiele lat mieściła się tam szkoła podstawowa. Dwór usytuowany jest przy wschodnim krańcu wsi, jego otoczenie stanowi dawny park krajobrazowy. Dwór w Kuliku jest obiektem jednorodnym z zachowaną bez zniekształceń pierwotną bryłą. Obrazuje modę z drugiej połowy XIX wieku na wznoszenie rezydencji dworskich. Park otaczający dwór zajmuje powierzchnię 3 ha, znajduje się tu około 400 drzew z dwudziestoma gatunkami. Najstarsze drzewa mają 200 – 300 lat. Na uwagę zasługuje okaz rzadkiej w regionie magnolii<ref>[http://ugsiedliszcze.bip.e-zeto.eu/bip/20_ugsiedliszcze/fckeditor/file/UCHWALY/2010/XXXV%20-%2020_08_2010/259%20za%C5%82.pdf Załącznik do Uchwały Nr XXXV/259/10 Rady Gminy Siedliszcze z dnia 20 sierpnia 2010]</ref>.

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady [[Kulik (gromada)|Kulik]], po jej zniesieniu w gromadzie [[Ludwinów (gromada w powiecie chełmskim)|Ludwinów]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo chełmskie|województwa chełmskiego]].

== Zobacz też ==
* [[Kulik-Kolonia]]
* [[Kulików]]
* [[Kulikówka]]

== Przypisy ==
<references>
* <ref name=pwl>{{Polska w liczbach|id=wies_Kulik|nazwa=Wieś Kulik w liczbach|data dostępu=2023-01-30}}</ref>
* <ref name=nsp>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=data=2022-09-19 |data dostępu=2023-01-30|opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
* <ref name=GUS>[http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.]</ref>
* <ref name=bip>[https://ugsiedliszcze.bip.e-zeto.eu/index.php?type%3D4%26name%3Dbt29%26func%3Dselectsite%26value%255B0%255D%3D99 BIP gminy, sołectwa] [dostęp 2023-12-28]</ref>
* <ref name = R2013>''Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
* <ref name = "teryt">[http://www.stat.gov.pl/broker/access/performSearch.jspa?searchString=&level=miejsc&wojewodztwo=&powiat=&gmina=&miejscowosc=&advanced=true GUS. Rejestr TERYT]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=633|data dostępu=2020-12-23}}</ref>
</references>

{{Gmina Siedliszcze}}

[[Kategoria:Siedliszcze (gmina)]]

title: Kulik

Państwo: Polska

Województwo: lubelskie

Powiat: chełmski

Gmina: Siedliszcze

Tablice rejestracyjne: LCH


text:
# Edward Oliver Essig
Edward Oliver Essig (ur. 29 września 1884 w Arcadii, zm. 23 listopada 1964 w Lafayette) – amerykański entomolog specjalizujący się w hemipterologii.
Był profesorem na Uniwersytecie Kalifornijskim. Specjalizował się w badaniach nad pluskwiakami, napisał kilkaset artykułów dotyczących tej grupy owadów. Interesował się również ogrodnictwem - napisał pracę o fuksjach.

## Prace[1]
- Injurious and Beneficial Insects of California 1913
- Insects of Western North America 1926
- A History of Entomology 1931
- College Entomology 1942

title: Edward Oliver Essig

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = '''Edward Oliver Essig'''
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = USA
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = 29 września 1884
 |miejsce urodzenia         = [[Arcadia (Indiana)|Arcadia]]
 |data śmierci              = 23 listopada 1964
 |miejsce śmierci           = [[Lafayette (Kalifornia)|Lafayette]]
 |stopień lub tytuł naukowy =
 |jakich nauk               =
 |specjalność               = [[entomologia]]
 |almamater                 =
 |aktywność zawodowa        =
 |jednostka1 typ            = [[Uniwersytet Kalifornijski]]
 |jednostka1 nazwa          =
 |okres zatr1               =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Edward Oliver Essig''' (ur. 29 września [[1884]] w [[Arcadia (Indiana)|Arcadii]], zm. 23 listopada [[1964]] w [[Lafayette (Kalifornia)|Lafayette]]) – amerykański [[entomolog]] specjalizujący się w [[hemipterologia|hemipterologii]].

Był profesorem na [[Uniwersytet Kalifornijski|Uniwersytecie Kalifornijskim]]. Specjalizował się w badaniach nad [[pluskwiaki|pluskwiakami]], napisał kilkaset artykułów dotyczących tej grupy owadów. Interesował się również ogrodnictwem - napisał pracę o [[fuksja|fuksjach]]{{r|ant}}.

== Prace{{r|ant}} ==
* ''Injurious and Beneficial Insects of California'' 1913
* ''Insects of Western North America'' 1926
* ''A History of Entomology'' 1931
* ''College Entomology'' 1942

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=ant>{{Cytuj stronę | url =https://antwiki.org/wiki/Essig,_Edward_Oliver_(1884-1964)| tytuł = Essig, Edward Oliver
 w antwiki.org| data dostępu = 2022-01-16}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Essig, Edward}}
[[Kategoria:Amerykańscy hemipterolodzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1884]]
[[kategoria:Zmarli w 1964]]

title: Edward Oliver Essig

Państwo działania: Stany Zjednoczone

Data i miejsce urodzenia: 29 września 1884 · Arcadia

Data i miejsce śmierci: 23 listopada 1964 · Lafayette


text:
# 8 Dywizja Piechoty (II RP)
8 Dywizja Piechoty (8 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
Dywizja sformowana została 9 maja 1919 w Modlinie, Łomży i Warszawie. W bitwie warszawskiej walczyła na kierunku warszawskim.

W okresie  międzywojennym dowództwo 7 DP stacjonowało w Twierdzy Modlin. W jej skład w 1923 wchodziły: 13 pp, 21 pp i 32 pułk piechoty.
W 1926, w okresie przewrotu majowego jej pułki poparły Marszałka.

W czasie kampanii wrześniowej dywizja walczyła w składzie Armii „Modlin”. W nocy z 3 na 4 września pod Gruduskiem i Przasnyszem uległa dezorganizacji. Odtworzona, stanowiła trzon obrony Modlina aż do kapitulacji twierdzy. Jej 21 pułk piechoty walczył w obronie Pragi.

## Formowanie i zmiany organizacyjne
Dywizję rozpoczęto formować 9 maja 1919 w Modlinie, Łomży i Warszawie. W jej skład weszły formowane już od 1918 pułki. 13 pułk piechoty formowano w Krakowie, 21 i 36 pułk piechoty w Warszawie, 33 w Łomży, a 8 pap w Rembertowie koło Warszawy.
Już w październiku 1918 potajemnie formowano pułk piechoty w Krakowie. Od 8 lutego 1919 nosił on numer 8. 8 lutego 1919 pułk przemianowano na 13. 21 pułk piechoty sformowano 1 listopada 1918 jako 1 Okręgowy Warszawski Pułk. Kadrę pułku w większości stanowili żołnierze byłego I Korpusu Polskiego. Od 13 listopada 1918 w Łomży formowano Łomżyński Okręgowy Pułk Piechoty. W grudniu pułk przemianowano na 33 pułk piechoty. Jego III batalion utworzono dopiero w połowie maja 1919. Początek 36 pułkowi piechoty dała utworzona 9 listopada 1918 Legia Akademicka. 3 grudnia 1918 Legię Akademicką przemianowano na 36 pułk piechoty. Zaczątkiem 8 pułku artylerii polowej były baterie artylerii formowane od listopada 1918 w Rembertowie. Powstały tam wówczas cztery baterie, z których utworzono dwa dywizjony przyszłego 8 pap.
W wyniku różnych poglądów na optymalną organizację polskiej dywizji piechoty, w składzie 8 DP zachodziły częste zmiany. W walkach na frontach w latach 1919–1920 w jej skład wchodziły:
- dowództwo 8 Dywizji Piechoty
- XV Brygada Piechoty
- XVI Brygada Piechoty
- VIII Brygada Artylerii

| Obsada personalna dowództwa dywizji w okresie IX–X 1920 | Obsada personalna dowództwa dywizji w okresie IX–X 1920 |
| Stanowisko                                              | Stopień, imię i nazwisko                                |
| ------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- |
| Dowódca dywizji                                         | płk szt. gen. Stanisław Burhardt-Bukacki                |
| Szef sztabu                                             | ppłk szt. gen. Henryk Bagiński                          |
| Referent organizacyjny                                  | ppor. Edward Schmalc                                    |
| Referent informacyjny                                   | ppor. Wacław Bielawski                                  |
| Referent operacyjny                                     | por. Stanisław Wilimowski                               |
| Referent materialny                                     | ppor. Tadeusz Biernacki                                 |
| Referent uzbrojenia                                     | ppor. Antoni Ciałowicz (od 2 IX)                        |
| Referent personalny                                     | por. Włodzimierz Falcman                                |
| Oficer szefostwa                                        | ppor. Czesław Pieniążek                                 |
| Szef adiutantury                                        | kpt. Zygmunt Bierowski                                  |
| Oficer ordynansowy                                      | ppor. Alfred Malinowski                                 |
| Szef łączności                                          | por. Stefan Klimkiewicz                                 |
| Referent techniczny                                     | kpt. Stanisław Magnuszewski                             |
| Szef intendentury                                       | por./kpt. int. Emil Krotochwil                          |
| Oficer intendentury                                     | ppor. Włodzimierz Brzeski                               |
| Oficer intendentury                                     | ppor. Witold Dietrich                                   |
| Oficer intendentury                                     | ppor. Stefan Moskwa                                     |
| Referent kontroli gospodarczej                          | por. Ludwik Feld                                        |
| Referent żywnościowy                                    | ppor. Stefan Maśliński                                  |
| Szef sanitarny                                          | ppłk Józef Chomierowski                                 |
| Adiutant                                                | pchor. san, Zygmunt Wolteger                            |
| Dywizyjny lekarz weterynarii                            | rtm. lek. wet. Józef Herman                             |
| Proboszcz dywizji                                       | ks. Henryk Olszewski                                    |
| Kierownik sądu polowego                                 | kpt. KS Antoni Doboszyński                              |
| Oficer sądu                                             | kpt. KS Jan Kawecki                                     |
| Oficer sądu                                             | kpt. KS Stanisław Manhardt                              |
| Oficer sądu                                             | por. Stanisław Biernacki                                |
| Oficer sądu                                             | por. Kazimierz Ceglecki                                 |
| Oficer sądu                                             | ppor. Stanisław Bork                                    |
| Oficer sądu                                             | ppor. Szymon Haber                                      |
| Oficer sądu                                             | ppor. Karol Wirth                                       |
| Kierownik poczty polowej                                | urz. wojsk. IX r. Wawrzyniec Swoboda                    |
| Oficer poczty                                           | urz. wojsk. XI r. Michał Mercałło                       |
| Referent taborów                                        | por. Władysław Litwińczuk                               |
| Oficer kasowy                                           | ppor. Piotr Kowalówka                                   |
| Oficer prowiantowy                                      | ppor, Józef Nowak                                       |
| Ruchoma kolumna oświatowa nr 1                          | pchor. Baykowski (od 9 X)                               |
| Kompania sztabowa                                       |                                                         |
| Dowódca                                                 | kpt. Kazimierz Czernecki                                |
| Dowódca                                                 | por. Stefan Bieniecki (X)                               |
| Dowódca plutonu                                         | ppor. Stanisław Raut                                    |
| Dowódca plutonu                                         | ppor. Stefan Smoleński                                  |
| Pluton żandarmerii polowej                              |                                                         |
| Dowódca plutonu                                         | ppor. Jan Suchecki                                      |

## Walki dywizji o granice
Walki w rozproszeniu
Cechą charakterystyczną działań oddziałów 8 Dywizji Piechoty do lata 1919 był ich udział w walkach w rozproszeniu. Najwięcej jej jednostek skierowano na front galicyjski. W grudniu 1918 pod Lwów skierowano 33 kompanię marszową. 4 stycznia ruszył za nią cały 33 pułk piechoty. Jego bataliony brały udział w walkach pod Żółkwią, Kulikowem i Hamulcem. Walczące na froncie dwa bataliony 36 pułku piechoty utraciły tylu żołnierzy, że z dwóch stworzono jeden batalion. W marcu 1919 36 pułk piechoty otrzymał dwa nowe bataliony i walczył już całością sił. Jego II batalion uzyskał miano „Batalionu Śmierci”. 9 stycznia 1919 na pomoc obrońcom Lwowa skierowano batalion marszowy z 8 (13) pp. W jego skład wchodziły dwie kompanie pułku i kompania z 4 pułku piechoty. W lutym batalion marszowy przemianowano na batalion 13 pułk piechoty. Batalion walczył do 28 lipca 1919 pod Gródkiem Jagiellońskim, Brzeżanami, Chodaczkowem Wielkim. 9 stycznia na front galicyjski wymaszerował też II/21 pp. Wszedł w skład grupy brygadiera Leona Berbeckiego. Bił się pod Rawą Ruską, Bełzem, Biesiadami, Dobrocinem, Żółkwią. III batalion tego pułku walczył w składzie armii gen. Iwaszkiewicza pod Chrośnicą, Siedliskiem, Jaworową, Wiszenką Małą, Magierowem i Sądową Wisznicą. Latem zaś nad Stochodem, Słuczą i Styrem.
W styczniu i lutym na front przegrupowano pododdziały 8 pułku artylerii polowej. Pierwsza do walk 5 stycznia 1919 w rejonie Lwowa pomaszerowała 5 bateria. Za nią dołączyły pozostałe. Na froncie znalazły się cztery baterie pułku, w każdej po cztery działa. Wszystkie działały na osobnych kierunkach. Wspierały piechotę pod Żółkwią i Gródkiem, Hołubami i Kowlem, Lidą i Wilnem. Dopiero od maja 8 pap występował w całości i wszedł w skład VIII BA płk. Olgierda Pożerskiego.
W styczniu 1919 8 pułk piechoty działając w składzie grupy płk. Bolesława Roi, ruszył na pomoc Polakom walczącym na Śląsku Cieszyńskim. W wyniku trzydniowych walk powstrzymano natarcie czeskie, a 30 stycznia zawarto rozejm. 26 lutego oddziały polskie wróciły do Cieszyna.
Działania całością sił
Latem 1919 walki o granice toczyły się przede wszystkim na północno-wschodnich kresach. Tam też skierowano większość wojsk 8 DP. Dywizja po raz pierwszy występowała całością sił. W sierpniu i we wrześniu jednostki dywizji przybyły na front litewsko-białoruski. Pierwszy na ten front, bo już 6 sierpnia, wszedł do walki w rejonie Klecka 33 pp. Na początku września na front przybył 13 pułk piechoty i wspólnie z 33 pułkiem tworzył XV Brygadę. Brygada obsadziła 70. kilometrowy odcinek obrony. Na przełomie września i października wzmocniony 13 pp wykonał udany wypad na Lepel. 14 października na front przybył 2 batalion 13 pp, a w dwa tygodnie później III batalion pułku. Od 5 listopada pułk podjął działania bojowe całością sił. Na okres zimy przeszedł do obrony.
W połowie sierpnia 1919 przybyło do Lidy dowództwo i dwa bataliony piechoty 21 pułku piechoty. Trzeci batalion dołączył w połowie października. 21 pułk do walki wszedł w rejonie Rakowa, następnie bronił linii Berezyna–Auta. Po nadejściu zimy pułk obsadził 80. kilometrowy pas obrony na lewym brzegu Dźwiny.
Latem 1919 bataliony 36 pp skierowano do Warszawy w celu uzupełnienia. Na front litewsko-białoruski dotarły 10 września gdzie w rejon Połocka i Mołodeczna nastąpiło połączenie wszystkich pododdziałów pułku. Pułk został podporządkowany dowódcy XVI Brygady. W jej składzie uczestniczył w natarciu w kierunku Dźwiny i Berezyny. Po odrzuceniu Armii Czerwonej za rzeki, 36 pułk przeszedł do obrony w rejonie Połocka. Zima na froncie minęła na ogół spokojnie. Jedynie w styczniu 1920 33 pułk piechoty odpierał wypad dwóch bolszewickich batalionów w rejonie Romla.
W marcu 8 DP przydzielono do 1 Armii gen. Stefana Majewskiego. W jej składzie wzięła udział w ofensywie kijowskiej zakończonej 7 maja 1920 opanowaniem Kijowa.
14 maja ruszyło przeciwnatarcie bolszewickie w całym pasie frontu północnego. Wojska 8 DP zostały zepchnięte z rejonu Połocka w kierunku południowo-zachodnim.
Utworzona została Armia Rezerwowa. W jej skład której weszła też 8 DP.
Będąc w składzie Armii Rezerwowej według stanu z 1 czerwca jej stan bojowy przedstawiał się następująco: oficerów – 123, podoficerów i szeregowych – 4176, karabinów maszynowych – 70, dział polowych – 27, dział ciężkich – 2.
Zadaniem dywizji było uderzenie w skrzydło nieprzyjaciela i wyparcie go za Berezynę. Walki trwały do połowy czerwca 1920.
25 czerwca 1920 Michaił Tuchaczewski wydał rozkaz o przygotowaniu wojsk bolszewickich. W tym czasie 8 DP działała w składzie Grupy gen. Żeligowskiego. 4 lipca bolszewicka 4 Armia uderzyła na Grupę Żeligowskiego w rejonie Pohostu. Grupa poniosła duże straty. Dochodziło wówczas do wyjątkowo krwawych i zaciętych walk. Dwa bataliony 33 pułku piechoty w okresie pierwszych 16 godzin walk wykonały 17 kontrataków. Od Woropajewa dywizja wycofywała się w formie czworoboku. Boki jego stanowiła piechota 10 i 8 Dywizji Piechoty, a w środku maszerowała artyleria i tabory. Odwrót obu dywizji osłaniał 21 pułk piechoty. 9 lipca dywizja stanęła w Kobylniku. Od 9 do 19 lipca 8 DP cofając się podeszła w rejon Grodna. Atakując miasto 21 pułk poniósł znaczne straty. Jego dwie jego kompanie dostały się do niewoli. Rozbiciu uległ cały tabor. 33 pułk cofał się w kilku kolumnach. Scalenia pułku dokonano dopiero pod Białymstokiem. W straży tylnej dywizji walczył zazwyczaj 3 dywizjon 1 pułku strzelców konnych. W trudnej sytuacji koło Grodna dowódca 8 pap, ppłk Strzemiński, otoczony przez Kozaków, popełnił samobójstwo.
22 lipca wojska bolszewickie osiągnęły linię Pińsk–Słonim–Grodno–Suwałki, a w końcu lipca Kowel, Brześć, Tykocin, Łomżę, Nowogród.
W końcu lipca 8 Dywizja prowadziła działania odwrotowe na kierunku Grodno, Białystok. Szczególnie ciężkie straty poniósł 21 pułk piechoty. W rejonie Białegostoku stracił około 500 żołnierzy. Osłaniający odwrót jego II batalion dostał się do niewoli. 28 lipca pod Wólką 145 żołnierzy II/36 pp nie wyszło z okrążenia. Dzień później 36 pułk prowadził ciężkie boje koło Świryd. Na początku sierpnia dywizja walczyła nad Bugiem w rejonie Nura. Przeprawę dywizji osłaniał 13 pułk piechoty. 4 sierpnia siłą torował sobie drogę do przeprawy. Po przekroczeniu Bugu 13 pp zebrał się w Małkini. Do Małkini przybył również 21 pułk, który dostał tu wzmocnienie w postaci dwóch kompanii karabinów maszynowych sformowanych w Modlinie. Przedmieścia Małkinia–Kańkowo bronił 33 pułk. Obrona w tym rejonie trwała 3 dni. 4 sierpnia 36 pułk piechoty odpierał natarcie koło Kosowa.
W dniach 10–12 sierpnia dywizja ześrodkowała się w rejonie Okuniew, Rembertów, a następnie przejęła obronę w pasie 1 Armii od Okuniewa do Leśniakowizny. 14 sierpnia o świcie rozpoczęła się bitwa pod Radzyminem.
Bitwa Warszawska
8 Dywizja Piechoty dopiero w toku bitwy warszawskiej otrzymała około 2000 żołnierzy uzupełnienia. Były to zazwyczaj pododdziały ochotnicze. 14 sierpnia przybył do dywizji I batalion 236 pułku oraz dwie kompanie 221 pułku piechoty. Na kierunku warszawskim dywizja odpierała uderzenia wojsk bolszewickich kierowane na Ossów. 13 sierpnia około 13:30 bolszewicka 79 Brygada z 16 Armii uderzyła w styk 47 pułku piechoty oraz 21 pp. Walki trwały do wieczora. Kontratak I/33 pp odzyskał utracony teren i ustabilizował położenie na noc z 13 na 14 sierpnia. 14 sierpnia Rosjanie zaatakowali skutecznie wzdłuż drogi Leśniakowizna – Ossów. Dowódca 33 pułku ppłk Jerzy Sawicki zdecydował się kontratakować II batalionem. Kontratakował również 36 pp dwoma kompaniami 236 pułku, a po nich dwoma kolejnymi kompaniami 36 pp.
Z żołnierzami 1 kompanii 236 pułku atakował ksiądz Ignacy Skorupka.

Dowódca 1 kompanii por. Słowikowski tak opowiadał o tym zdarzeniu: Spojrzałem na idącego okok mnie księdza Skorupkę. Szedł wyprostowany, a usta jego poruszały się lekko. Prawdopodobnie odmawiał modlitwę ... Za nami z okrzykiem hurra biegła kompania. Zdawało mi się, że ksiądz Skorupka potknął się o bruzdę i upadł na ziemię.

 Ksiądz Ignacy Skorupka poległ.
Jeszcze w godzinach przedpołudniowych wyprowadzono kontratak dywizyjny. Nacierał 13 pułk piechoty. W pierwszym rzucie atakował III batalion por. Jana Szewczyka z I/ 8 pap. Wspólnie z nim uderzyły pododdziały zaległe na zachodnim skraju Ossowa. Atak okazał się skuteczny. Kontratakująca bolszewicka 17 DS nie odniosła powodzenia. Pod Ossowem powstrzymano bolszewików.
Kontruderzenie znad Wieprza wyzwoliło ruch na wschód i na kierunku warszawskim. Dywizja uzupełniła stany i we wrześniu przegrupowano ją do Małopolski Wschodniej w rejon Stanisławowa i Holina. Tam została wprowadzona do walki. 16 września w rejonie Dyjatyna oddziały bolszewickiej 8 Dywizji Jazdy okrążyły dwie kompanie strzeleckie i 7 baterię artylerii. Mimo bohaterskiej obrony, Polacy ulegli przeważającym siłom rosyjskim, tym niemniej zdołali zatrzymać przeciwnika na cały dzień, co pozwoliło macierzystej 8 DP na zamknięcie linii frontu i rozpoczęcie operacji niemeńskiej przez wojska polsko-ukraińskiego Frontu Południowego. Po zawieszeniu broni dywizja ochraniała granicę państwową w powiatach krzemienieckim i ostrogskim.
W okresie walk o niepodległość i granice w oddziałach 8 DP poległo 1476 żołnierzy, a kilka tysięcy odniosło rany. Za okazane męstwo wyróżniono 118 żołnierzy Orderem Virtuti Militari, a 1620 Krzyżem Walecznych.

## Dywizja w okresie pokoju
Nad granicą 8 Dywizja Piechoty stała do wiosny 1921. W marcu wróciła na Mazowsze. Dowództwo i pododdziały dywizyjne dyslokowano w Modlina, 13 pułk piechoty do Pułtuska, 21 pp do Warszawy na Cytadelę, 33 pułk do Łomży, 36 pułk do Warszawy do koszar przy ul. 11 Listopada, a 8 pułk artylerii polowej do Płocka. W miastach garnizonowych witano żołnierzy uroczyście. Organizowano uroczyste polowe msze święte i defilady. Koszary były jednak zdewastowane. Braki występowały w wyposażeniu kwaterunkowym, uzbrojeniu i umundurowaniu. Wszystko budowano od podstaw. Dotyczyło to też ustalania regulaminów, przepisów i instrukcji, zasad gospodarki finansowej i materiałowej, remontu i robót inwestycyjnych. W pracy szkoleniowej dużą wagę przykładano do sportu. W pułkach powstały Wojskowe Kluby Sportowe. Królowała piłka nożna i lekkoatletyka. Zachęcano do uprawiania gimnastyki, siatkówki, kolarstwa, tenisa i wioślarstwa. W 1921 realizowano demobilizację wojska, a dywizje przechodziły na stopę pokojową. Przeprowadzono też pierwszą reorganizację wojsk. W jej wyniku w 8 DP pozostał 13 i 21 pułk piechoty, a w miejsce 33 i 36 pułku włączono w jej skład 32 pułk piechoty. Do maja 1924 kawalerię dywizjną stanowił dywizjon z 1 pułku strzelców konnych.
Organizacja pokojowa dywizji
- dowództwo w Twierdzy Modlin
- 13 pułk piechoty „Dzieci Krakowa” w Pułtusku
- 21 pułk piechoty „Dzieci Warszawy” w Warszawie
- 32 pułk piechoty w Twierdzy Modlin (III batalion w Działdowie)
- 8 Płocki pułk artylerii lekkiej im. Króla Bolesława Krzywoustego w Płocku
- kompania łączności 8 DP w Twierdzy Modlin

Szkolenie
Przyjęto roczny cykl szkolenia pułku kończony zazwyczaj ćwiczeniami zgrywającymi. 21 pułk szkolił się w okolicach Parysowa, Słodowca, Łomianek i Wawrzyszewa. Strzelania ostre prowadził na poligonie w Rembertowie. Strzelania artyleryjskie 8 pułku sprawdzane były na poligonach w Rembertowie lub Toruniu. W 1932 przy 13 pułku piechoty zlokalizowano dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy. W latach 30. zaczęły obowiązywać nowe instrukcje i regulaminy. Przerabiano przede wszystkim tematy z działań manewrowych. Brak środków transportu uniemożliwiał jednak praktyczną ich realizację. Stosunkowo mało wagi przywiązywano do obrony przeciwpancernej i przeciwlotniczej. Dopiero w ostatnich lat przed wybuchem wojny coraz więcej miejsca zajmować zaczęły zagadnienia zwalczania lotnictwa, organizacji obrony przeciwlotniczej i walki z bronią pancerną. Większą uwagę zaczęto zwracać na działania obronne, w tym na obronę stałą i działania opóźniające.
Działania społeczno kulturalne
Życie towarzyskie kadry zawodowej i jej rodzin koncentrowało się w kasynach. Organizowano tam wieczorki, bale i inne imprezy. Osoby cywilne mogły korzystać z kasyna tylko za poręczeniem oficera lub podoficera. Kasyna oficerskie pułku były miejscem spotkań miejscowej inteligencji i okolicznego ziemiaństwa. Prowadzono też działania charytatywne. W pułkach szyto ubrania dla dzieci bezrobotnych i organizowano dla nich obiady. W niedzielę i święta dla ubogich wydawano bigos lub grochówkę. W okresie wielkich powodzi w 1934 żołnierze brali udział w ratowaniu dobytku mieszkańców zagrożonych obszarów. Do dyspozycji społeczeństwa oddawano biblioteki pułków. Wyświetlano też filmy.
W życiu rodzin kadry ważną rolę odgrywało Stowarzyszenie „Rodzina Wojskowa”. Organizowała ona kursy strzeleckie, udzielania pierwszej pomocy, przeciwgazowe, przeciwlotnicze i inne. Działały w niej przede wszystkim żony oficerów. Personel kasyn i kantyn stanowiły zazwyczaj żony podoficerów. Rodzina Wojskowa w Płocku opiekowała się szkołami w Chylinie, Kępie Polskiej, Pogórzu i Zakrzewiu.
We wszystkich jednostkach dywizji uroczyście obchodzono święta kościelne. Żołnierze wyznania rzymskokatolickiego w każdą niedzielę i święta maszerowali w szyku zwartym z orkiestra do kościoła.
Żołnierze innych uczestniczyli indywidualnie w praktykach religijnych swoich wyznań.

## Dywizja w kampanii 1939
Rozkaz Sztabu Głównego z 25 sierpnia o koncentracji przewidywał, że 8 Dywizja Piechoty będąca odwodem Armii „Modlin”, skoncentruje się bez 13 pułku piechoty w rejonie Modlin – Zegrze. Posługiwała się wtedy kryptonimem „Stefan”. Miała wejść do walki na wypadek przerwania się Niemców przez polską obronę.
1 września stanowisko dowodzenia dywizji znajdowało się w Ościsłowie. Do świtu 2 września oddziały dywizji miały zająć rejon: Unikowo, Drogiszka, Niedzbórz. Zgodnie z przewidywanymi zadaniami do świtu 2 września dywizja przeszła do rejonu: Unikowo, Drogiszka, Niedzbórz.
2 września dywizja została skierowana do wsparcia wojsk walczących w rejonie Mławy (patrz: bitwa pod Mławą). 8 DP dotarła w rejon ześrodkowania o świcie 3 września. Na skutek często zmienianych rozkazów, pogubienia się jej pododdziałów, a także działań dywersantów na tyłach, została rozbita. Jedynie 21 pułk piechoty zdołał wykonać wyznaczone mu cele (uderzenie na Przasnysz w celu odciążenia Mazowieckiej Brygady Kawalerii). Ostatecznie brak kontaktu z dowództwem dywizji oraz wycofanie się pozostałych sił polskich w kierunku na Modlin zmusił dowódcę 21 pułku piechoty płk. dypl. Stanisława Sosabowskiego do wydania 4 września rozkazu o odwrocie podległych mu sił na Warszawę.
Natomiast w pozostałych oddziałach dywizji wybuchła panika, którą zapoczątkowała pomyłkowa wymiana ognia pomiędzy kawalerią dywizyjną a kompanią sztabową. Niedługo później zaczęły wzajemny ostrzał pododdziały 13 pułku piechoty i 32 pp ppłk. Stefana Zająca. Całe bataliony rzuciły się do ucieczki, zostawiając częściowo broń i sprzęt. Z wielkim trudem dowódca 13 pułku piechoty zebrał połowę pułku i skierował się do lasów pod Opinogórą, gdzie dołączył do zawiązanej grupy pod dowództwem płk. Sosabowskiego. Natomiast resztę żołnierzy z 8 Dywizji Piechoty, w tym większość 32 pp, zebrał na zachód od lasów opinogórskich dowódca dywizji płk Furgalski. Nie podejmując żadnych prób stawienia oporu nieprzyjacielowi, wyruszył w kierunku południowym. Kolumna szybko stała się celem nalotów niemieckich samolotów, które dosyć szybko ją rozproszyły. Pojedyncze grupy żołnierzy cofały się bezładnie w kierunku Wisły na Płock, Zakroczym i Modlin.
W rejonie Modlina udało się zebrać ocalałe oddziały 8 Dywizji Piechoty, którymi następnie obsadzono stanowiska obrony Twierdzy Modlińskiej; 32 pułk piechoty objął odcinek w rejonie fortów I i II, część artylerii dywizyjnej wraz z 8 dac zajęła stanowiska na wschód od Kazunia. W nocy z 7 na 8 IX do twierdzy przybył 21 pp płk. dypl. S. Sosabowskiego, a 13 pp ppłk. Alojzego Nowaka przeszedł do rejonu Gniewniewic w celu reorganizacji i dozorowania odcinka Wisły na zachód od Modlina. 12 września Dywizja miała wykonać demonstracyjne uderzenie w kierunku Sochaczewa, jednakże spotkawszy sztab Armii „Łódź” z gen. Thommée podporządkowała się jego rozkazom i uderzyła z Zaborowa na Borzęcin Duży, zajmując go o zmierzchu. 13 września 8 DP została zawrócona na Palmiry (bez 21 pp, który odszedł do obrony Warszawy), gdzie objęła odcinek obrony twierdzy: „Kazuń”–„Nowy Dwór”, na którym dotrwała do czasu kapitulacji.
Natomiast 21 pułk piechoty został przydzielony do Grupy Operacyjnej gen. Juliusza Zulaufa, w składzie której 15 września o świcie dotarł do Warszawy i z marszu obsadził odcinek obronny w rejonie Grochowa na przedmościu praskim. 26 września z powodzeniem odparł ostatni atak niemiecki. Następnego dnia rozpoczęło się zawieszenie broni, a 28 września podpisano akt kapitulacji stolicy.

## Żołnierze dywizji
Dowódcy dywizji:
- gen. ppor. Stanisław Suryn (od 15 V 1919[14])
- gen. ppor. Tadeusz Bylewski (do 1 VIII 1919)
- gen. ppor. Stefan Mokrzecki (1 VIII – XI 1919)
- gen. ppor. Józef Lasocki (1919 – 25 II 1920)
- gen. ppor. Józef Czikel (7 III – VI 1920)
- gen. bryg. Stanisław Burhardt-Bukacki (7 VII 1920 – 31 XII 1925)
- gen. bryg. Henryk Karol Korab-Bobkowski (9 VIII 1926 – 15 V 1928)
- gen. bryg. Antoni Szylling (od 15 V 1928)
- płk dypl. Wincenty Kowalski (V 1937 – I 1938)
- płk dypl. Teodor Furgalski (1938 – 1939)

Dowódcy piechoty dywizyjnej:
- płk piech. Bolesław Kraupa (do 10 XII 1923 → dowódca 28 DP[15])
- płk piech. Kazimierz Jacynik (10 XII 1923 – 31 VII 1927 → zastępca dowódcy OK I[16])
- płk piech. Stanisław Józef Kozicki (VIII 1927 - III 1935)
- płk dypl. Tadeusz Kalina-Zieleniewski (od III 1935)
- płk dypl. Ludwik de Laveaux (1939)

Szefowie sztabu
- ppłk SG Jan Kubin (18 I – 5 IV 1920)
- ppłk p.d. SG Henryk Bagiński (od 10 VII 1920)
- mjr SG Ludwik Rudka (1921)
- ppłk SG Mieczysław Boruta-Spiechowicz (IX 1921 – XI 1922)
- mjr SG Zygmunt Durski (1923 – X 1925)
- mjr SG Stanisław Wiloch (X 1925 – X 1926)
- mjr dypl. art. Wiktor Czopp (X 1926 – XII 1929)
- mjr dypl. piech. Kazimierz Ryziński (XII 1929[17] – X 1931[18] → Biuro Ogólno Organizacyjne MSWojsk.)
- mjr dypl. art. Zygmunt Andrzejowski (X 1931[19] – X 1932[20] → dowódca dyonu 10 pal)
- mjr dypl. piech. Marian Zdon (X 1932[21] – X 1935 → dowódca detaszowanego baonu 66 pp)
- mjr / ppłk dypl. piech. Kazimierz Franciszek Marczewski (X 1935 – IX 1939)

### Obsada personalna w marcu 1939 roku
Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji:
| Stanowisko                  | Stopień, imię i nazwisko                       |
| --------------------------- | ---------------------------------------------- |
| dowódca dywizji             | płk dypl. Teodor Wiktor Furgalski              |
| dowódca piechoty dywizyjnej | płk dypl. Ludwik de Laveaux                    |
| szef sztabu                 | ppłk dypl. Kazimierz Franciszek Marczewski     |
| I oficer sztabu             | kpt. dypl. Skierski Jerzy Stanisław            |
| II oficer sztabu            | kpt. adm. (piech.) Stanisław Maurycy Miszewski |
| komendant rejonu PW konnego | mjr kaw. Jarosław Ciechanowski                 |
| dowódca łączności           | mjr łączn. Zenon mgr Butkiewicz                |
| oficer taborowy             | kpt. tab. Witold Sawicki                       |
| oficer intendentury         | kpt. int. mgr Władysław I Śniegocki            |

### Obsada personalna we wrześniu 1939
- Dowództwo
  - dowódca dywizji – płk dypl. Teodor Wiktor Furgalski
  - I dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Ludwik de Laveaux
  - II dowódca piechoty dywizyjnej – płk Wacław Młodzianowski
  - dowódca artylerii dywizyjnej – ppłk art. Mikołaj Ordyczyński (od 11 IX ppłk Jan Domasiewicz)
  - oficer sztabu – kpt. Wiktor Jachimiuk
  - oficer sztabu – por. Stanisław Pancerz
  - oficer sztabu – kpt. Edward Cicharski
  - dowódca saperów – mjr Walerian Klimowicz
  - szef służby duszpasterskiej – ks. kapelan Ferdynand Zygmunt Wawro
  - szef służby sprawiedliwości – mjr Władysław Koreywo
  - sędzia sądu polowego – por. rez. Zygmunt Rose
  - sędzia sądu polowego – ppor. rez. Juliusz Kohn
- Sztab
  - szef sztabu – ppłk dypl. Kazimierz Franciszek Marczewski
  - oficer operacyjny – kpt. dypl. Adam Szugajew
  - oficer informacyjny – kpt. Zbigniew Garwacki
  - dowódca łączności – kpt. Michał Standziak
  - kwatermistrz – kpt. dypl. Stanisław Jerzy Skierski
  - szef służby uzbrojenia – kpt. Stefan Karol Łysakowski
  - szef służby intendentury – kpt. Władysław Śniegocki
  - szef służby zdrowia – mjr lek. dr Henryk Lenk
  - komendant Kwatery Głównej – mjr Otton Laskowski

### Obsada personalna pododdziałów dywizyjnych w 1939
- kompania telefoniczna 8 DP – kpt. Franciszek Leszczyński
- pluton radio 8 DP – ppor. Karol Wolfke
- pluton łączności Kwatery Głównej 8 DP
  - dowódca plutonu – por. łącz. Czesław Kotyński[23]
  - zastępca dowódcy plutonu – ppor. Karol Waszczenko
- drużyna parkowa łączności 8 DP
- kompania kolarzy nr 11
  - dowódca kompanii – por. Mieczysław Ptasiński
  - zastępca dowódcy kompanii – ppor. Kubiak

- szwadron kawalerii dywizyjnej
  - dowódca szwadronu – mjr Jarosław Ciechanowski
  - zastępca dowódcy szwadronu – ppor. Walerian Antoni Minor[24]
- kompania asystencyjna (zmobilizowana 24 VIII 1939 w Modlinie)
  - dowódca kompanii – ppor. Zbigniew Grabkowski[25]
  - zastępca dowódcy – ppor. Henryk Sieczko
- samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 11 – ppor. Kazimierz Bróździński (do 11 IX)
- 8 bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A – kpt. Józef Franciszek Płodowski
- 89 bateria przeciwlotnicza (typ B) (dołączona do dywizji na okres wojny) – kpt. Janusz Stanisław Klimontowicz
- park intendentury nr 101
- pluton parkowy uzbrojenia nr 101 – ppor. rez. sap. Franciszek Sikirko[26]

## Żołnierze Dywizji (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego
| Nazwisko i imię   | stopień | zawód             | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
| ----------------- | ------- | ----------------- | ------------------------------- | ----------- |
| Romanowski Adam   | kapitan | żołnierz zawodowy |                                 | Katyń       |
| Szerski Stanisław | major   | żołnierz zawodowy |                                 | Charków     |

## 8 Dywizja Piechoty AK
Polskie oddziały powstańcze walczące od 1 sierpnia 1944 roku podczas Powstania Warszawskiego zostały przeorganizowane w Warszawski Korpus AK, składający się z trzech dywizji piechoty, nawiązujących do przedwojennych jednostek wojskowych.
Jedną z dywizji była 8 Dywizja Piechoty AK im. Romualda Traugutta zorganizowana z oddziałów walczących na Żoliborzu i w Puszczy Kampinoskiej pod dowództwem ppłk. Mieczysława Niedzielskiego ps. „Żywiciel”.

title: 8 Dywizja Piechoty (II RP)

wikitext:
{{Inne znaczenia|8 Dywizji Piechoty okresu II RP|[[8 Dywizja Piechoty]] – inne dywizje piechoty o numerze 8}}
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = 8 Dywizja Piechoty
 |nazwa oryginalna     =
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = 9 maja 1919{{odn|Księga chwały piechoty|1937|s=207}}
 |rozformowanie        = wrzesień  1939
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     = gen. ppor. [[Stanisław Suryn]]
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      = płk dypl. [[Teodor Furgalski]]
 |działania zbrojne    = [[wojna polsko-bolszewicka]]
''[[bitwa nad Autą]]'' (4–6 lipca 1920)
''[[bitwa pod Małkinią]]'' (5–7 sierpnia 1920)
''[[Bitwa o przedmoście warszawskie|bitwa o przedmoście warsz.]]'' (13–16 VIII 1920)
[[kampania wrześniowa]]
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Twierdza Modlin|Modlin]]{{odn|Jagiełło|2007|s=46}}
 |rodzaj sił zbrojnych = [[Wojska lądowe|wojsko]]
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         = [[Piechota]]
 |podległość           = [[1 Armia (II RP)|1 Armia]]
[[Armia „Modlin”]]
 [[Armia „Warszawa”]]
[[Grupa Operacyjna „Piotrków”|GO gen. Thommée]]
 |skład                = [[13 Pułk Piechoty (II RP)|13 pułk piechoty]]

[[21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”|21 pułk piechoty]]
[[32 Pułk Piechoty (II RP)|32 pułk piechoty]]
[[8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej|8 pułk artylerii lekkiej]]
 |odznaczenia          =
 |commons              = Category:8th Infantry Division (Poland)
 |www                  =
}}
'''8 Dywizja Piechoty''' (8 DP) – [[związek taktyczny|wielka jednostka]] [[piechota II RP|piechoty]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] [[II Rzeczpospolita|II RP]].

[[Dywizja]] [[formowanie jednostki|sformowana]] została 9 maja 1919 w [[Modlin|Modlinie]], [[Łomża|Łomży]] i Warszawie. W bitwie warszawskiej walczyła na kierunku warszawskim.

W okresie [[II Rzeczpospolita| międzywojennym]] dowództwo 7 DP stacjonowało w [[Twierdza Modlin|Twierdzy Modlin]]. W jej skład w 1923 wchodziły: [[13 Pułk Piechoty (II RP)|13 pp]], [[21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”|21 pp]] i [[32 Pułk Piechoty (II RP)|32 pułk piechoty]]{{odn|Almanach oficerski|1923|s=40}}.
W 1926, w okresie [[Przewrót majowy|przewrotu majowego]] jej pułki poparły [[Józef Piłsudski|Marszałka]].

W czasie [[Kampania wrześniowa|kampanii wrześniowej]] dywizja walczyła w składzie [[Armia „Modlin”|Armii „Modlin”]]. W nocy z 3 na 4 września pod [[Grudusk|Gruduskiem]] i [[Przasnysz|Przasnyszem]] uległa dezorganizacji. Odtworzona, stanowiła trzon [[Obrona Modlina (1939)|obrony Modlina]] aż do kapitulacji twierdzy. Jej [[21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”|21 pułk piechoty]] walczył w [[Obrona Warszawy (1939)|obronie Pragi]]{{odn|Zawilski|2019|s=790}}.

== Formowanie i zmiany organizacyjne ==
[[Dywizja|Dywizję]] rozpoczęto [[formowanie jednostki|formować]] 9 maja 1919 w Modlinie, Łomży i Warszawie. W jej skład weszły formowane już od 1918 pułki. 13 pułk piechoty<ref group="uwaga">Wcześniej jako 8 pułk piechoty</ref> formowano w Krakowie, 21 i 36 pułk piechoty w Warszawie, 33 w Łomży, a 8 pap w [[Rembertów (wieś)|Rembertowie]] koło Warszawy.

Już w październiku 1918 potajemnie formowano pułk piechoty w Krakowie. Od 8 lutego 1919 nosił on numer '''8'''. 8 lutego 1919 pułk przemianowano na '''13'''. 21 pułk piechoty sformowano 1 listopada 1918 jako 1 Okręgowy Warszawski Pułk. Kadrę pułku w większości stanowili żołnierze byłego I Korpusu Polskiego. Od 13 listopada 1918 w Łomży formowano Łomżyński Okręgowy Pułk Piechoty. W grudniu pułk przemianowano na 33 pułk piechoty. Jego III batalion utworzono dopiero w połowie maja 1919. Początek 36 pułkowi piechoty dała utworzona 9 listopada 1918 Legia Akademicka. 3 grudnia 1918 Legię Akademicką przemianowano na 36 pułk piechoty. Zaczątkiem 8 pułku artylerii polowej były baterie artylerii formowane od listopada 1918 w Rembertowie. Powstały tam wówczas cztery baterie, z których utworzono dwa dywizjony przyszłego 8 pap.

W wyniku różnych poglądów na optymalną organizację polskiej dywizji piechoty, w składzie 8 DP zachodziły częste zmiany. W walkach na frontach w latach 1919–1920 w jej skład wchodziły:
* dowództwo 8 Dywizji Piechoty
* [[XV Brygada Piechoty (II RP)|XV Brygada Piechoty]]
* [[XVI Brygada Piechoty (II RP)|XVI Brygada Piechoty]]
* [[8 Brygada Artylerii (II RP)|VIII Brygada Artylerii]]
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed"
! colspan="2" style="background:LightGrey"|<big>Obsada personalna dowództwa dywizji w okresie IX–X 1920</big>{{odn|Tuliński|2020|s=877}}
|-
!Stanowisko
!Stopień, imię i nazwisko
|-
|Dowódca dywizji
|płk szt. gen. [[Stanisław  Burhardt-Bukacki]]
|-
|Szef sztabu
|ppłk szt. gen. [[Henryk Bagiński]]
|-
|Referent organizacyjny
|ppor. Edward Schmalc
|-
|Referent informacyjny
|ppor. Wacław Bielawski
|-
|Referent operacyjny
|por. Stanisław Wilimowski
|-
|Referent materialny
|ppor. Tadeusz Biernacki
|-
|Referent uzbrojenia
|ppor. Antoni Ciałowicz (od 2 IX)
|-
|Referent personalny
|por. Włodzimierz Falcman
|-
|Oficer szefostwa
|ppor. Czesław Pieniążek
|-
|Szef adiutantury
|kpt. Zygmunt Bierowski
|-
|Oficer ordynansowy
|ppor. Alfred Malinowski
|-
|Szef łączności
|por. Stefan Klimkiewicz
|-
|Referent techniczny
|kpt. Stanisław Magnuszewski
|-
|Szef intendentury
|por./kpt. int. Emil Krotochwil
|-
| rowspan="2" |Oficer intendentury
|ppor. Włodzimierz Brzeski
|-
|ppor. Witold Dietrich
|-
|Oficer intendentury
|ppor. Stefan Moskwa
|-
|Referent kontroli  gospodarczej
|por. Ludwik Feld
|-
|Referent żywnościowy
|ppor. Stefan Maśliński
|-
|Szef sanitarny
|ppłk Józef Chomierowski
|-
|Adiutant
|pchor. san, Zygmunt Wolteger
|-
|Dywizyjny lekarz weterynarii
|rtm. lek. wet. Józef Herman
|-
|Proboszcz dywizji
|ks. Henryk Olszewski
|-
|Kierownik sądu polowego
|kpt. KS Antoni Doboszyński
|-
|Oficer sądu
|kpt. KS Jan Kawecki
|-
|Oficer sądu
|kpt. KS Stanisław Manhardt
|-
|Oficer sądu
|por. Stanisław Biernacki
|-
|Oficer sądu
|por. Kazimierz Ceglecki
|-
|Oficer sądu
|ppor. Stanisław Bork
|-
|Oficer sądu
|ppor. Szymon Haber
|-
|Oficer sądu
|ppor. Karol Wirth
|-
|Kierownik poczty polowej
|urz. wojsk. IX r. Wawrzyniec Swoboda
|-
|Oficer poczty
|urz. wojsk. XI r. Michał Mercałło
|-
|Referent taborów
|por. Władysław Litwińczuk
|-
|Oficer kasowy
|ppor. Piotr Kowalówka
|-
|Oficer prowiantowy
|ppor, Józef Nowak
|-
|Ruchoma kolumna oświatowa nr  1
|pchor. Baykowski (od 9 X)
|-
| colspan="2" |'''Kompania  sztabowa'''
|-
| rowspan="2" |Dowódca
|kpt. Kazimierz Czernecki
|-
|por. Stefan Bieniecki (X)
|-
|Dowódca  plutonu
|ppor. Stanisław Raut
|-
|Dowódca plutonu
|ppor. Stefan Smoleński
|-
| colspan="2" |'''Pluton żandarmerii polowej'''
|-
|Dowódca plutonu
|ppor. Jan Suchecki
|}

== Walki dywizji o granice ==
; Walki w rozproszeniu

Cechą charakterystyczną działań oddziałów 8 Dywizji Piechoty do lata 1919 był ich udział w walkach w rozproszeniu. Najwięcej jej jednostek skierowano na front galicyjski. W grudniu 1918 pod Lwów skierowano 33 kompanię marszową. 4 stycznia ruszył za nią cały 33 pułk piechoty. Jego bataliony brały udział w walkach pod [[Żółkiew|Żółkwią]], Kulikowem i Hamulcem. Walczące na froncie dwa bataliony 36 pułku piechoty utraciły tylu żołnierzy, że z dwóch stworzono jeden batalion. W marcu 1919 36 pułk piechoty otrzymał dwa nowe bataliony i walczył już całością sił. Jego II batalion uzyskał miano „Batalionu Śmierci”. 9 stycznia 1919 na pomoc obrońcom Lwowa skierowano batalion marszowy z 8 (13) pp. W jego skład wchodziły dwie kompanie pułku i kompania z 4 pułku piechoty. W lutym batalion marszowy przemianowano na batalion 13 pułk piechoty. Batalion walczył do 28 lipca 1919 pod [[Gródek (obwód lwowski)|Gródkiem Jagiellońskim]], [[Brzeżany|Brzeżanami]], [[Chodaczków Wielki|Chodaczkowem Wielkim]]. 9 stycznia na front galicyjski wymaszerował też II/21 pp. Wszedł w skład grupy brygadiera [[Leon Berbecki|Leona Berbeckiego]]. Bił się pod [[Rawa Ruska|Rawą Ruską]], [[Bełz|Bełzem]], [[Biesiady|Biesiadami]], Dobrocinem, [[Żółkwią]]. III batalion tego pułku walczył w składzie armii gen. [[Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański|Iwaszkiewicza]] pod Chrośnicą, Siedliskiem, Jaworową, Wiszenką Małą, Magierowem i Sądową Wisznicą. Latem zaś nad [[Stochód|Stochodem]], Słuczą i [[Styr|Styrem]].

W styczniu i lutym na front przegrupowano pododdziały 8 pułku artylerii polowej. Pierwsza do walk 5 stycznia 1919 w rejonie Lwowa pomaszerowała 5 bateria. Za nią dołączyły pozostałe. Na froncie znalazły się cztery baterie pułku, w każdej po cztery działa. Wszystkie działały na osobnych kierunkach. Wspierały piechotę pod Żółkwią i Gródkiem, Hołubami i [[Kowel|Kowlem]], [[Lida|Lidą]] i Wilnem. Dopiero od maja 8 pap występował w całości i wszedł w skład [[8 Brygada Artylerii (II RP)|VIII BA]] płk. [[Olgierd Pożerski|Olgierda Pożerskiego]].

W styczniu 1919 8 pułk piechoty działając w składzie grupy płk. [[Bolesław Roja|Bolesława Roi]], ruszył na pomoc Polakom walczącym na [[Śląsk Cieszyński|Śląsku Cieszyńskim]]. W wyniku trzydniowych walk powstrzymano natarcie czeskie, a 30 stycznia zawarto rozejm. 26 lutego oddziały polskie wróciły do [[Cieszyn|Cieszyna]].

; Działania całością sił

Latem 1919 walki o granice toczyły się przede wszystkim na północno-wschodnich kresach. Tam też skierowano większość wojsk 8 DP. Dywizja po raz pierwszy występowała całością sił. W sierpniu i we wrześniu jednostki dywizji przybyły na front litewsko-białoruski. Pierwszy na ten front, bo już 6 sierpnia, wszedł do walki w rejonie [[Kleck|Klecka]] 33 pp. Na początku września na front przybył 13 pułk piechoty i wspólnie z 33 pułkiem tworzył XV Brygadę. Brygada obsadziła 70. kilometrowy odcinek obrony. Na przełomie września i października wzmocniony 13 pp wykonał udany wypad na [[Lepel]]. 14 października na front przybył 2 batalion 13 pp, a w dwa tygodnie później III batalion pułku. Od 5 listopada pułk podjął działania bojowe całością sił. Na okres zimy przeszedł do obrony.

W połowie sierpnia 1919 przybyło do [[Lida|Lidy]] dowództwo i dwa bataliony piechoty 21 pułku piechoty. Trzeci batalion dołączył w połowie października. 21 pułk do walki wszedł w rejonie [[Raków (Białoruś)|Rakowa]], następnie bronił linii [[Berezyna (dopływ Dniepru)|Berezyna]]–[[Auta (rzeka)|Auta]]. Po nadejściu zimy pułk obsadził 80. kilometrowy pas obrony na lewym brzegu [[Dźwina|Dźwiny]].
Latem 1919 bataliony 36 pp skierowano do Warszawy w celu uzupełnienia. Na front litewsko-białoruski dotarły 10 września gdzie w rejon [[Połock|Połocka]] i [[Mołodeczno|Mołodeczna]] nastąpiło połączenie wszystkich pododdziałów pułku. Pułk został podporządkowany dowódcy XVI Brygady. W jej składzie uczestniczył w natarciu w kierunku Dźwiny i Berezyny. Po odrzuceniu Armii Czerwonej za rzeki, 36 pułk przeszedł do obrony w rejonie [[Połock]]a. Zima na froncie minęła na ogół spokojnie. Jedynie w styczniu 1920 33 pułk piechoty odpierał wypad dwóch bolszewickich batalionów w rejonie Romla.

W marcu 8 DP przydzielono do 1 Armii gen. Stefana Majewskiego. W jej składzie wzięła udział w ofensywie kijowskiej zakończonej 7 maja 1920 opanowaniem [[Kijów|Kijowa]].
{{osobny artykuł|Bitwa pod Kubliczami}}
14 maja ruszyło przeciwnatarcie bolszewickie w całym pasie frontu północnego. Wojska 8 DP zostały zepchnięte z rejonu Połocka w kierunku południowo-zachodnim.
Utworzona została [[Armia Rezerwowa (II RP)|Armia Rezerwowa]]. W jej skład której weszła też 8 DP.
Będąc w składzie [[Armia Rezerwowa (II RP)|Armii Rezerwowej]] według stanu z 1 czerwca jej stan bojowy przedstawiał się następująco: oficerów – 123, podoficerów i szeregowych – 4176, karabinów maszynowych – 70, dział polowych – 27, dział ciężkich – 2{{odn|Odziemkowski|2010|s=332}}.
Zadaniem dywizji było uderzenie w skrzydło nieprzyjaciela i wyparcie go za Berezynę. Walki trwały do połowy czerwca 1920.
[[Plik:Ofensywa lit biał.png|250px|right]]
[[Plik:Armia rezerwowa 1920.png|250px|right]]
[[Plik:Ofensywa 4lipca1920.png|right|250px]]
[[Plik:Bitwa swieciany 1920.png|250px|right]]
25 czerwca 1920 [[Michaił Tuchaczewski]] wydał rozkaz o przygotowaniu wojsk bolszewickich. W tym czasie 8 DP działała w składzie Grupy gen. [[Lucjan Żeligowski|Żeligowskiego]]. 4 lipca bolszewicka 4 Armia uderzyła na Grupę Żeligowskiego w rejonie [[Nowy Pohost|Pohostu]]. Grupa poniosła duże straty. Dochodziło wówczas do wyjątkowo krwawych i zaciętych walk. Dwa bataliony 33 pułku piechoty w okresie pierwszych 16 godzin walk wykonały 17 kontrataków. Od [[Woropajewo|Woropajewa]] dywizja wycofywała się w formie czworoboku. Boki jego stanowiła piechota 10 i 8 Dywizji Piechoty, a w środku maszerowała artyleria i tabory. Odwrót obu dywizji osłaniał 21 pułk piechoty. 9 lipca dywizja stanęła w [[Narocz (agromiasteczko w rejonie miadzielskim)|Kobylniku]]. Od 9 do 19 lipca 8 DP cofając się podeszła w rejon [[Grodno|Grodna]]. Atakując miasto 21 pułk poniósł znaczne straty. Jego dwie jego kompanie dostały się do niewoli. Rozbiciu uległ cały tabor. 33 pułk cofał się w kilku kolumnach. Scalenia pułku dokonano dopiero pod [[Białystok|Białymstokiem]]. W straży tylnej dywizji walczył zazwyczaj 3 dywizjon 1 pułku strzelców konnych. W trudnej sytuacji koło Grodna dowódca 8 pap, ppłk Strzemiński, otoczony przez Kozaków, popełnił samobójstwo.

22 lipca wojska bolszewickie osiągnęły linię [[Pińsk]]–[[Słonim]]–[[Grodno]]–[[Suwałki]], a w końcu lipca [[Kowel]], [[Brześć]], [[Tykocin]], Łomżę, [[Nowogród]].

W końcu lipca 8 Dywizja prowadziła działania odwrotowe na kierunku Grodno, [[Białystok]]. Szczególnie ciężkie straty poniósł 21 pułk piechoty. W rejonie Białegostoku stracił około 500 żołnierzy. Osłaniający odwrót jego II batalion dostał się do niewoli. 28 lipca pod Wólką 145 żołnierzy II/36 pp nie wyszło z okrążenia. Dzień później 36 pułk prowadził ciężkie boje koło [[Świrydy|Świryd]]. Na początku sierpnia dywizja walczyła nad Bugiem w rejonie [[Nur]]a. Przeprawę dywizji osłaniał 13 pułk piechoty. 4 sierpnia siłą torował sobie drogę do [[przeprawa|przeprawy]]. Po przekroczeniu [[Bug]]u 13 pp zebrał się w Małkini. Do [[Małkinia Górna|Małkini]] przybył również 21 pułk, który dostał tu wzmocnienie w postaci dwóch kompanii karabinów maszynowych sformowanych w Modlinie. Przedmieścia Małkinia–[[Kańkowo]] bronił 33 pułk. Obrona w tym rejonie trwała 3 dni. 4 sierpnia 36 pułk piechoty odpierał natarcie koło Kosowa.
[[Plik:Bitwa_ciechanowiec_1920.png|259px|right]]
[[Plik:Bitwa malkinia 1920.png|250px|right]]
W dniach 10–12 sierpnia dywizja ześrodkowała się w rejonie [[Okuniew]], [[Rembertów]], a następnie przejęła obronę w pasie 1 Armii od Okuniewa do [[Leśniakowizna|Leśniakowizny]]. 14 sierpnia o świcie rozpoczęła się [[Bitwa Warszawska|bitwa pod Radzyminem]].

'''Bitwa Warszawska'''
[[Plik:Bitwa o przedmoscie warszawskie 1920 1.png|250px|right]]
[[Plik:Bitwa halicz 1920.png|250px|right]]
[[Plik:Polish-bolshevik war cemetery in Ossów.JPG|thumb|180px|Obelisk na [[Cmentarz Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie|Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie]]]]
8 Dywizja Piechoty dopiero w toku bitwy warszawskiej otrzymała około 2000 żołnierzy uzupełnienia. Były to zazwyczaj pododdziały ochotnicze. 14 sierpnia przybył do dywizji I batalion 236 pułku oraz dwie kompanie 221 pułku piechoty. Na kierunku warszawskim dywizja odpierała uderzenia wojsk bolszewickich kierowane na [[Ossów]]. 13 sierpnia około 13:30 bolszewicka 79 Brygada z 16 Armii uderzyła w styk 47 pułku piechoty oraz 21 pp. Walki trwały do wieczora. Kontratak I/33 pp odzyskał utracony teren i ustabilizował położenie na noc z 13 na 14 sierpnia. 14 sierpnia Rosjanie zaatakowali skutecznie wzdłuż drogi Leśniakowizna – Ossów. Dowódca 33 pułku ppłk Jerzy Sawicki zdecydował się kontratakować II batalionem. Kontratakował również 36 pp dwoma kompaniami 236 pułku, a po nich dwoma kolejnymi kompaniami 36 pp.

Z żołnierzami 1 kompanii 236 pułku atakował ksiądz Ignacy Skorupka.
{{Cytat
 |treść = Dowódca 1 kompanii por. Słowikowski tak opowiadał o tym zdarzeniu: ''Spojrzałem na idącego okok mnie księdza Skorupkę. Szedł wyprostowany, a usta jego poruszały się lekko. Prawdopodobnie odmawiał modlitwę ... Za nami z okrzykiem hurra biegła kompania. Zdawało mi się, że ksiądz Skorupka potknął się o bruzdę i upadł na ziemię''<ref>''8 Dywizja Piechoty'' s. 22</ref>.
}} Ksiądz [[Ignacy Skorupka]] poległ<ref group="uwaga">[[Ignacy Skorupka]] został pochowany 17 sierpnia na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|Powązkach]].</ref>.

Jeszcze w godzinach przedpołudniowych wyprowadzono kontratak dywizyjny. Nacierał 13 pułk piechoty. W pierwszym rzucie atakował III batalion por. Jana Szewczyka z I/ 8 pap. Wspólnie z nim uderzyły pododdziały zaległe na zachodnim skraju Ossowa. Atak okazał się skuteczny. Kontratakująca bolszewicka 17 DS nie odniosła powodzenia. Pod Ossowem powstrzymano bolszewików.

[[Kontruderzenie znad Wieprza]] wyzwoliło ruch na wschód i na kierunku warszawskim. Dywizja uzupełniła stany i we wrześniu przegrupowano ją do Małopolski Wschodniej w rejon [[Iwano-Frankiwsk|Stanisławowa]] i [[Holín|Holina]]. Tam została wprowadzona do walki. 16 września w rejonie [[Bitwa pod Dytiatynem|Dyjatyna]] oddziały bolszewickiej 8 Dywizji Jazdy okrążyły dwie kompanie strzeleckie i 7 baterię artylerii. Mimo bohaterskiej obrony, Polacy ulegli przeważającym siłom rosyjskim, tym niemniej zdołali zatrzymać przeciwnika na cały dzień, co pozwoliło macierzystej 8 DP na zamknięcie linii frontu i rozpoczęcie [[Bitwa nad Niemnem|operacji niemeńskiej]] przez wojska polsko-ukraińskiego Frontu Południowego. Po zawieszeniu broni dywizja ochraniała granicę państwową w [[Powiat krzemieniecki|powiatach krzemienieckim]] i [[Powiat ostrogski|ostrogskim]].

W okresie walk o niepodległość i granice w oddziałach 8 DP poległo 1476 żołnierzy, a kilka tysięcy odniosło rany. Za okazane męstwo wyróżniono 118 żołnierzy Orderem [[Order Virtuti Militari|Virtuti Militari]], a 1620 [[Krzyż Walecznych|Krzyżem Walecznych]]<ref>''8 Dywizja Piechoty'' s. 23</ref>.

== Dywizja w okresie pokoju ==
[[Plik:Modlin fort i koszary.jpg|thumb|180px|Dowództwo stacjonowało w [[Twierdza Modlin|Twierdzy Modlin]]]]
Nad granicą 8 Dywizja Piechoty stała do wiosny 1921. W marcu wróciła na [[Mazowsze]]. Dowództwo i pododdziały dywizyjne dyslokowano w Modlina{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=532}}, 13 pułk piechoty do [[Pułtusk]]a, 21 pp do Warszawy na [[Cytadela Warszawska|Cytadelę]], 33 pułk do Łomży, 36 pułk do Warszawy do koszar przy ul. 11 Listopada, a 8 pułk artylerii polowej do [[Płock]]a. W miastach garnizonowych witano żołnierzy uroczyście. Organizowano uroczyste polowe msze święte i defilady. Koszary były jednak zdewastowane. Braki występowały w wyposażeniu kwaterunkowym, uzbrojeniu i umundurowaniu. Wszystko budowano od podstaw. Dotyczyło to też ustalania regulaminów, przepisów i instrukcji, zasad gospodarki finansowej i materiałowej, remontu i robót inwestycyjnych. W pracy szkoleniowej dużą wagę przykładano do [[sport]]u. W pułkach powstały Wojskowe Kluby Sportowe. Królowała [[piłka nożna]] i [[lekkoatletyka]]. Zachęcano do uprawiania gimnastyki, siatkówki, kolarstwa, tenisa i wioślarstwa. W 1921 realizowano demobilizację wojska, a dywizje przechodziły na stopę pokojową. Przeprowadzono też pierwszą reorganizację wojsk. W jej wyniku w 8 DP pozostał 13 i 21 pułk piechoty, a w miejsce 33 i 36 pułku włączono w jej skład 32 pułk piechoty. Do maja 1924 kawalerię dywizjną stanowił dywizjon z [[1 Pułk Strzelców Konnych (II RP)|1 pułku strzelców konnych]].
[[Plik:8 DP w 1938.jpg|240px|thumb|8 DP w 1938]]
'''Organizacja pokojowa dywizji'''
* [[dowództwo]] w [[Twierdza Modlin|Twierdzy Modlin]]
* [[13 Pułk Piechoty (II RP)|13 pułk piechoty „Dzieci Krakowa”]] w [[Pułtusk]]u
* [[21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”|21 pułk piechoty „Dzieci Warszawy”]] w [[Warszawa|Warszawie]]
* [[32 Pułk Piechoty (II RP)|32 pułk piechoty]] w Twierdzy Modlin (III batalion w [[Działdowo|Działdowie]])
* [[8 Płocki Pułk Artylerii Lekkiej|8 Płocki pułk artylerii lekkiej im. Króla Bolesława Krzywoustego]] w [[Płock]]u
* kompania łączności 8 DP w Twierdzy Modlin

'''Szkolenie'''

Przyjęto roczny cykl szkolenia pułku kończony zazwyczaj [[ćwiczenie zgrywające|ćwiczeniami zgrywającymi]]. 21 pułk szkolił się w okolicach [[Parysów (powiat garwoliński)|Parysowa]], Słodowca, [[Łomianki|Łomianek]] i [[Wawrzyszew (Warszawa)|Wawrzyszewa]]. Strzelania ostre prowadził na poligonie w Rembertowie. Strzelania artyleryjskie 8 pułku sprawdzane były na poligonach w Rembertowie lub Toruniu. W 1932 przy 13 pułku piechoty zlokalizowano dywizyjny Kurs [[Podchorąży]]ch Rezerwy. W latach 30. zaczęły obowiązywać nowe instrukcje i regulaminy. Przerabiano przede wszystkim tematy z działań manewrowych. Brak środków transportu uniemożliwiał jednak praktyczną ich realizację. Stosunkowo mało wagi przywiązywano do obrony przeciwpancernej i przeciwlotniczej. Dopiero w ostatnich lat przed wybuchem wojny coraz więcej miejsca zajmować zaczęły zagadnienia zwalczania lotnictwa, organizacji obrony przeciwlotniczej i walki z bronią pancerną. Większą uwagę zaczęto zwracać na działania obronne, w tym na obronę stałą i [[działania opóźniające]].

'''Działania społeczno kulturalne'''

Życie towarzyskie kadry zawodowej i jej rodzin koncentrowało się w [[Kasyno wojskowe|kasynach]]<ref group="uwaga">Istniały oddzielne kasyna dla oficerów i dla podoficerów</ref>. Organizowano tam wieczorki, bale i inne imprezy. Osoby cywilne mogły korzystać z kasyna tylko za poręczeniem oficera lub podoficera. Kasyna oficerskie pułku były miejscem spotkań miejscowej inteligencji i okolicznego [[ziemiaństwo|ziemiaństwa]]. Prowadzono też działania charytatywne. W pułkach szyto ubrania dla dzieci bezrobotnych i organizowano dla nich [[obiad]]y. W niedzielę i święta dla ubogich wydawano [[bigos]] lub [[Zupa grochowa|grochówkę]]. W okresie wielkich powodzi w 1934 żołnierze brali udział w ratowaniu dobytku mieszkańców zagrożonych obszarów. Do dyspozycji społeczeństwa oddawano biblioteki pułków. Wyświetlano też [[film]]y.

W życiu rodzin kadry ważną rolę odgrywało [[Stowarzyszenie „Rodzina Wojskowa”#II Rzeczpospolita|Stowarzyszenie „Rodzina Wojskowa”]]. Organizowała ona kursy strzeleckie, udzielania pierwszej pomocy, przeciwgazowe, przeciwlotnicze i inne. Działały w niej przede wszystkim żony [[oficer (wojsko)|oficerów]]. Personel kasyn i [[kantyna|kantyn]] stanowiły zazwyczaj żony podoficerów. Rodzina Wojskowa w Płocku opiekowała się [[Szkoła (oświata)|szkołami]] w Chylinie, Kępie Polskiej, Pogórzu i Zakrzewiu.

We wszystkich jednostkach dywizji uroczyście obchodzono święta kościelne. Żołnierze wyznania rzymskokatolickiego w każdą niedzielę i święta maszerowali w szyku zwartym z orkiestra do kościoła.
Żołnierze innych uczestniczyli indywidualnie w praktykach religijnych swoich wyznań.

== Dywizja w kampanii 1939 ==
[[Plik:Obrona modlina 1939.png|right|250px]]
Rozkaz Sztabu Głównego z 25 sierpnia o koncentracji przewidywał, że 8 Dywizja Piechoty będąca odwodem [[Armia „Modlin”|Armii „Modlin”]]{{odn|Jurga|1975|s=217}}, skoncentruje się bez 13 pułku piechoty w rejonie Modlin – Zegrze. Posługiwała się wtedy kryptonimem „Stefan”{{odn|Kociszewski|1990|s=23}}. Miała wejść do walki na wypadek przerwania się Niemców przez polską obronę.

1 września [[stanowisko dowodzenia]] dywizji znajdowało się w [[Ościsłowo (wieś w województwie mazowieckim)|Ościsłowie]]{{odn|Kociszewski|1990|s=41}}. Do świtu 2 września oddziały dywizji miały zająć rejon: [[Unikowo (województwo mazowieckie)|Unikowo]], [[Drogiszka]], [[Niedzbórz]]{{odn|Kociszewski|1990|s=41}}. Zgodnie z przewidywanymi zadaniami do świtu 2 września dywizja przeszła do rejonu: Unikowo, Drogiszka, Niedzbórz{{odn|Kociszewski|1990|s=24}}.

2 września dywizja została skierowana do wsparcia wojsk walczących w rejonie [[Mława|Mławy]] (patrz: [[Bitwa pod Mławą (1939)|bitwa pod Mławą]]). 8 DP dotarła w rejon ześrodkowania o świcie 3 września. Na skutek często zmienianych rozkazów, pogubienia się jej pododdziałów, a także działań dywersantów na tyłach, została rozbita. Jedynie [[21 Pułk Piechoty „Dzieci Warszawy”|21 pułk piechoty]] zdołał wykonać wyznaczone mu cele (uderzenie na [[Przasnysz]] w celu odciążenia [[Mazowiecka Brygada Kawalerii|Mazowieckiej Brygady Kawalerii]]). Ostatecznie brak kontaktu z dowództwem dywizji oraz wycofanie się pozostałych sił polskich w kierunku na [[Twierdza Modlin|Modlin]] zmusił dowódcę 21 pułku piechoty płk. dypl. [[Stanisław Sosabowski|Stanisława Sosabowskiego]] do wydania 4 września rozkazu o odwrocie podległych mu sił na [[Warszawa|Warszawę]].

Natomiast w pozostałych oddziałach dywizji wybuchła panika, którą zapoczątkowała pomyłkowa wymiana ognia pomiędzy kawalerią dywizyjną a kompanią sztabową. Niedługo później zaczęły wzajemny ostrzał pododdziały [[13 Pułk Piechoty (II RP)|13 pułku piechoty]] i [[32 Pułk Piechoty (II RP)|32 pp]] ppłk. Stefana Zająca. Całe bataliony rzuciły się do ucieczki, zostawiając częściowo broń i sprzęt. Z wielkim trudem dowódca 13 pułku piechoty zebrał połowę pułku i skierował się do lasów pod [[Opinogóra Górna|Opinogórą]], gdzie dołączył do zawiązanej grupy pod dowództwem płk. Sosabowskiego. Natomiast resztę żołnierzy z 8 Dywizji Piechoty, w tym większość 32 pp, zebrał na zachód od lasów opinogórskich dowódca dywizji płk Furgalski. Nie podejmując żadnych prób stawienia oporu nieprzyjacielowi, wyruszył w kierunku południowym. Kolumna szybko stała się celem nalotów niemieckich samolotów, które dosyć szybko ją rozproszyły. Pojedyncze grupy żołnierzy cofały się bezładnie w kierunku [[Wisła|Wisły]] na [[Płock]], [[Zakroczym]] i Modlin.

W rejonie Modlina udało się zebrać ocalałe oddziały 8 Dywizji Piechoty, którymi następnie obsadzono stanowiska obrony Twierdzy Modlińskiej; 32 pułk piechoty objął odcinek w rejonie fortów I i II, część artylerii dywizyjnej wraz z 8 dac zajęła stanowiska na wschód od [[Kazuń Nowy|Kazunia]]. W nocy z 7 na 8 IX do twierdzy przybył 21 pp płk. dypl. S. Sosabowskiego, a 13 pp ppłk. [[Alojzy Nowak (wojskowy)|Alojzego Nowaka]] przeszedł do rejonu [[Stare Gniewniewice|Gniewniewic]] w celu reorganizacji i dozorowania odcinka Wisły na zachód od Modlina. 12 września Dywizja miała wykonać demonstracyjne uderzenie w kierunku Sochaczewa, jednakże spotkawszy sztab Armii „Łódź” z gen. [[Wiktor Thommée|Thommée]] podporządkowała się jego rozkazom i uderzyła z [[Zaborów (powiat warszawski zachodni)|Zaborowa]] na [[Borzęcin Duży]], zajmując go o zmierzchu. 13 września 8 DP została zawrócona na [[Palmiry]] (bez 21 pp, który odszedł do obrony Warszawy), gdzie objęła odcinek obrony twierdzy: „Kazuń”–„Nowy Dwór”, na którym dotrwała do czasu kapitulacji.

Natomiast 21 pułk piechoty został przydzielony do Grupy Operacyjnej gen. [[Juliusz Zulauf|Juliusza Zulaufa]], w składzie której 15 września o świcie dotarł do Warszawy i z marszu obsadził odcinek obronny w rejonie [[Grochów (Warszawa)|Grochowa]] na przedmościu praskim. 26 września z powodzeniem odparł ostatni atak niemiecki. Następnego dnia rozpoczęło się zawieszenie broni, a 28 września podpisano akt kapitulacji stolicy.

== Żołnierze dywizji ==
[[Plik:Bukacki.jpg|thumb|180px|gen. bryg. [[Stanisław Burhardt-Bukacki]]]]
'''Dowódcy dywizji:'''
* gen. ppor. [[Stanisław Suryn]] (od 15 V 1919<ref>Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 60 z 31 maja 1919 roku, poz. 1904.</ref>)
* gen. ppor. [[Tadeusz Bylewski]] (do 1 VIII 1919)
* gen. ppor. [[Stefan Mokrzecki]] (1 VIII – XI 1919)
* gen. ppor. [[Józef Adam Feliks Lasocki|Józef Lasocki]] (1919 – 25 II 1920)
* gen. ppor. [[Józef Czikel]] (7 III – VI 1920)
* gen. bryg. [[Stanisław Burhardt-Bukacki]] (7 VII 1920 – 31 XII 1925)
* gen. bryg. [[Henryk Bobkowski|Henryk Karol Korab-Bobkowski]] (9 VIII 1926 – 15 V 1928)
* gen. bryg. [[Antoni Szylling]] (od 15 V 1928)
* płk dypl. [[Wincenty Kowalski]] (V 1937 – I 1938)
* płk dypl. [[Teodor Furgalski]] (1938 – 1939)

'''Dowódcy piechoty dywizyjnej:'''
* płk piech. [[Bolesław Kraupa]] (do 10 XII 1923 → dowódca 28 DP<ref>Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 77 z 16 grudnia 1923 roku, s. 721.</ref>)
* płk piech. [[Kazimierz Jacynik]] (10 XII 1923 – 31 VII 1927 → zastępca dowódcy OK I<ref>Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 20 z 6 sierpnia 1927 roku, s. 229.</ref>)
* płk piech. [[Stanisław Józef Kozicki]] (VIII 1927 - III 1935)
* płk dypl. [[Tadeusz Kalina-Zieleniewski]] (od III 1935)
* płk dypl. [[Ludwik de Laveaux (generał)|Ludwik de Laveaux]] (1939)

; Szefowie sztabu
* ppłk SG [[Jan Kubin (generał)|Jan Kubin]] (18 I – 5 IV 1920)
* ppłk p.d. SG [[Henryk Bagiński]] (od 10 VII 1920)
* mjr SG [[Ludwik Rudka]] (1921)
* ppłk SG [[Mieczysław Boruta-Spiechowicz]] (IX 1921 – XI 1922)
* mjr SG [[Zygmunt Durski]] (1923 – X 1925)
* mjr SG [[Stanisław Wiloch]] (X 1925 – X 1926)
* mjr dypl. art. [[Wiktor Czopp]] (X 1926 – XII 1929)
* mjr dypl. piech. [[Kazimierz Ryziński]] (XII 1929{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 381}} – X 1931{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 327}} → Biuro Ogólno Organizacyjne MSWojsk.)
* mjr dypl. art. Zygmunt Andrzejowski (X 1931{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 344}} – X 1932{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 422}} → dowódca dyonu [[10 Kaniowski Pułk Artylerii Lekkiej|10 pal]])
* mjr dypl. piech. [[Marian Zdon]] (X 1932{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 414}} – X 1935 → dowódca detaszowanego baonu [[66 Kaszubski Pułk Piechoty|66 pp]])
* mjr / ppłk dypl. piech. [[Kazimierz Marczewski (podpułkownik)|Kazimierz Franciszek Marczewski]] (X 1935 – IX 1939)

=== Obsada personalna w marcu 1939 roku ===
Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=532}}{{refn|grupa=uwaga|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=VI}}.}}:
{| class="wikitable"
!Stanowisko
!Stopień, imię i nazwisko
|-
|dowódca dywizji
|płk dypl. Teodor Wiktor Furgalski
|-
|dowódca piechoty dywizyjnej
|płk dypl. Ludwik de Laveaux
|-
|szef sztabu
|ppłk dypl. [[Kazimierz Marczewski (podpułkownik)|Kazimierz Franciszek Marczewski]]
|-
|I oficer sztabu
|kpt. dypl. Skierski Jerzy Stanisław
|-
|II oficer sztabu
|kpt. adm. (piech.) Stanisław Maurycy Miszewski
|-
|komendant rejonu PW konnego
|mjr kaw. Jarosław Ciechanowski
|-
|dowódca łączności
|mjr łączn. Zenon mgr Butkiewicz
|-
|oficer taborowy
|kpt. tab. Witold Sawicki
|-
|oficer intendentury
|kpt. int. mgr Władysław I Śniegocki
|}

=== Obsada personalna we wrześniu 1939 ===
* [[Dowództwo]]
** dowódca dywizji – płk dypl. Teodor Wiktor Furgalski
** I dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. [[Ludwik de Laveaux (generał)|Ludwik de Laveaux]]
** II dowódca piechoty dywizyjnej – płk [[Wacław Młodzianowski]]
** dowódca artylerii dywizyjnej – ppłk art. [[Mikołaj Ordyczyński]] (od 11 IX ppłk Jan Domasiewicz)
** oficer sztabu – kpt. Wiktor Jachimiuk
** oficer sztabu – por. Stanisław Pancerz
** oficer sztabu – kpt. Edward Cicharski
** dowódca saperów – mjr Walerian Klimowicz
** szef służby duszpasterskiej – ks. kapelan [[Ferdynand Wawro|Ferdynand Zygmunt Wawro]]
** szef służby sprawiedliwości – mjr Władysław Koreywo
** sędzia sądu polowego – por. rez. Zygmunt Rose
** sędzia sądu polowego – ppor. rez. Juliusz Kohn
* [[Sztab]]
** [[szef sztabu]] – ppłk dypl. [[Kazimierz Marczewski (podpułkownik)|Kazimierz Franciszek Marczewski]]
** oficer operacyjny – kpt. dypl. [[Adam Szugajew]]
** oficer informacyjny – kpt. Zbigniew Garwacki
** dowódca łączności – kpt. Michał Standziak
** kwatermistrz – kpt. dypl. Stanisław Jerzy Skierski
** szef służby uzbrojenia – kpt. Stefan Karol Łysakowski
** szef służby intendentury – kpt. Władysław Śniegocki
** szef służby zdrowia – mjr lek. dr [[Henryk Lenk]]
** komendant Kwatery Głównej – mjr [[Otton Laskowski]]
=== Obsada personalna pododdziałów dywizyjnych w 1939 ===
* kompania telefoniczna 8 DP – kpt. Franciszek Leszczyński
* pluton radio 8 DP – ppor. [[Karol Wolfke]]
* pluton łączności Kwatery Głównej 8 DP
** dowódca plutonu – por. łącz. Czesław Kotyński<ref>Franciszek Sikirko, ''Relacja z kampanii wrześniowej 1939 roku'' spisana 15 grudnia 1945 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.20a, s. 12-14.</ref>
** zastępca dowódcy plutonu – ppor. Karol Waszczenko
* drużyna parkowa łączności 8 DP
* [[Kompania kolarzy w 1939|kompania kolarzy nr 11]]
** dowódca kompanii – por. Mieczysław Ptasiński
** zastępca dowódcy kompanii – ppor. Kubiak

* [[Krakusi|szwadron kawalerii dywizyjnej]]
** dowódca szwadronu – mjr Jarosław Ciechanowski
** zastępca dowódcy szwadronu – ppor. Walerian Antoni Minor<ref>Walerian Antoni Minor, ''Załącznik do zeszyty ewidencyjnego'', Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.20a, s. 20-33.</ref>
* kompania asystencyjna (zmobilizowana 24 VIII 1939 w Modlinie)
** dowódca kompanii – ppor. Zbigniew Grabkowski<ref>Zbigniew Grabkowski, ''Sprawozdanie z udziału w kampanii polskiej 1939 roku'' sporządzone 25 października 1945 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.20a, s. 15-17.</ref>
** zastępca dowódcy – ppor. Henryk Sieczko
* samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej nr 11 – ppor. Kazimierz Bróździński (do 11 IX)
* 8 bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A – kpt. Józef Franciszek Płodowski
* 89 bateria przeciwlotnicza (typ B) (dołączona do dywizji na okres wojny) – kpt. Janusz Stanisław Klimontowicz
* [[Park intendentury typ I|park intendentury nr 101]]
* pluton parkowy uzbrojenia nr 101 – ppor. rez. sap. Franciszek Sikirko<ref>Franciszek Sikirko, ''Relacja z kampanii wrześniowej 1939 roku'' spisana 15 grudnia 1945 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.20g, s. 3-4.</ref>
== Żołnierze Dywizji (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiej ==
{{Osobny artykuł|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Kalininie|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Białoruskiej Listy Katyńskiej|o1=zamordowani w Katyniu|o2=zamordowani w Charkowie|o3= zamordowani w Kalininie|o4=zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej (ULK)|o5=zamordowani z Białoruskiej Listy Katyńskiej (BLK)}}
''Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej [[Muzeum Katyńskie]]go''<ref>[http://www.ksiegicmentarne.muzeumkatynskie.pl/ Księgi Cmentarne – biogramy oficerów].</ref>

{| class="wikitable"
!Nazwisko i imię
!stopień
!zawód
!miejsce pracy przed mobilizacją
!zamordowany
|-
|[[Adam Romanowski|Romanowski Adam]]<ref>[http://www.ksiegicmentarne.muzeumkatynskie.pl/wpis/3138 Księgi Cmentarne – wpis 3138].</ref>
|kapitan
|żołnierz zawodowy
|
|Katyń
|-
|Szerski Stanisław<ref>[http://www.ksiegicmentarne.muzeumkatynskie.pl/wpis/7577 Księgi Cmentarne – wpis 7577].</ref>
|major
|żołnierz zawodowy
|
|Charków
|}

== 8 Dywizja Piechoty AK ==
Polskie oddziały powstańcze walczące od 1 sierpnia [[1944]] roku podczas [[powstanie warszawskie|Powstania Warszawskiego]] zostały przeorganizowane w Warszawski Korpus AK, składający się z trzech dywizji piechoty, nawiązujących do przedwojennych jednostek wojskowych.

Jedną z dywizji była '''8 Dywizja Piechoty AK im. Romualda Traugutta''' zorganizowana z oddziałów walczących na [[Żoliborz]]u i w [[Puszcza Kampinoska|Puszczy Kampinoskiej]] pod dowództwem ppłk. [[Mieczysław Niedzielski|Mieczysława Niedzielskiego]] ps. „Żywiciel”.

{{osobny artykuł|8 Dywizja Piechoty AK im. Romualda Traugutta}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}
== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Jagiełło | imię=Zdzisław | tytuł= Piechota Wojska Polskiego 1918-1939 | data=2007 | wydawca=Bellona | miejsce=Warszawa | isbn=978-83-11-10206-4 |odn=tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Jurga| imię=Tadeusz|tytuł= Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad|tom=7| data=1975| wydawca=[[Bellona (wydawnictwo)|Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej]]| miejsce=Warszawa |odn=tak}}
* {{Cytuj książkę | imię= Kazimierz|nazwisko=Goch | autor link =| tytuł = Zarys historji wojennej pułków polskich 1918–1920. 13 pułk piechoty| wydawca = [[Wojskowe Biuro Historyczne]] | miejsce = Warszawa | data = 1928 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=50878&from=publication|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Firich|imię=Karol|nazwisko2=Krzysik|imię2=Stanisław|nazwisko3=Kutrzeba|imię3=Tadeusz|nazwisko4=Müller|imię4 =Stanisław|nazwisko5 =Wiatr|imię5 =Józef|autor link=Karol Firich|autor link2=Stanisław Krzysik|autor link3=Tadeusz Kutrzeba|autor link4=Leopold Müller|autor link5=Józef Wiatr|tytuł=Almanach oficerski na rok 1923/24|tom=III/2|rok=1923|wydawca=Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy|miejsce=Warszawa|url=https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/57610/edition/73568|odn={{odn/id|Almanach oficerski|1923}}}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Kociszewski | imię=Aleksander |autor link=Aleksander Kociszewski| tytuł= Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, ''13 pułk piechoty'', zeszyt 4| data=1990 | wydawca=Przedsiębiorstwo Wielobranżowe „Mikromax” Sp. z o.o.| miejsce=Warszawa | isbn=83-900009-9-7|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Odziemkowski |imię = Janusz |autor link = Janusz Odziemkowski |tytuł = Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920 |data = 2010 |wydawca = Oficyna Wydawnicza „Adam” |miejsce = Warszawa |isbn = 9788370726508 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Prugar-Ketling (red.)| imię=Bronisław |autor link=Bronisław Prugar-Ketling|tytuł= Księga chwały piechoty| data=1992| wydawca=Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona| miejsce=Warszawa|odn={{odn/id|Księga chwały piechoty|1937}}}}
* {{cytuj książkę |nazwisko=Rybka|imię=Ryszard|nazwisko2=Stepan|imię2=Kamil|tytuł=Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|tom=29|data=2006|isbn=83-7188-899-6 |miejsce=Kraków|wydawca = Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska|odn={{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Wyszczelski | imię=Lech |autor link=Lech Wyszczelski| tytuł= Wojsko Polskie w latach 1918-1921 | data=2006 | wydawca=Wydawnictwo Neriton | miejsce=Warszawa | isbn=83-89729-56-3 |odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Tuliński|imię=Arkadiusz|tytuł=6 Armia Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r|tom=1 i 2|data=2020|wydawca=[[Instytut Pamięci Narodowej]] – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu|miejsce=Warszawa|isbn=9788382290622|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|imię=Artur|nazwisko=Wodzyński|tytuł=8 Dywizja Piechoty|seria=Wielka Księga Piechoty Polskiej 1918–1939|wydawca=Wydawnictwo Edipresse Polska SA |miejsce=Warszawa|rok=2016|isbn=9788379456000|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę  | nazwisko = Zawilski| imię = Apoloniusz| autor link = Apoloniusz Zawilski |tytuł =  Bitwy polskiego września | data = 2019 | wydawca = Znak Horyzont | miejsce = Kraków | isbn = 9788324056927 | odn=tak}}
* {{Cytuj stronę | url =http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164| tytuł =Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928, 1931 i 1934|data dostępu = 2016-02-15|odn={{odn/id|Dz. Pers. MSWojsk.|}}}}

{{Piechota II RP}}
{{Wojsko Polskie II RP}}

[[Kategoria:8 Dywizja Piechoty (II RP)]]
[[Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Modlinie]]
[[Kategoria:Wielkie jednostki Armii „Modlin”]]
[[Kategoria:Wielkie jednostki 1 Armii (II RP)]]
[[Kategoria:Wielkie jednostki 6 Armii (II RP)]]
[[Kategoria:Polskie dywizje piechoty z okresu wojny polsko-bolszewickiej]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1919]]
[[Kategoria:Polskie dywizje piechoty z okresu kampanii wrześniowej]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939]]
[[Kategoria:Polskie wielkie jednostki walczące w bitwie o przedmoście warszawskie]]

title: 8 Dywizja Piechoty

Rozformowanie: wrzesień 1939

Pierwszy: gen. ppor. Stanisław Suryn

Ostatni: płk dypl. Teodor Furgalski

Dyslokacja: Modlin

Rodzaj sił zbrojnych: wojsko

Rodzaj wojsk: Piechota

Podległość: 1 Armia · Armia „Modlin” · Armia „Warszawa” · GO gen. Thommée

Skład: 13 pułk piechoty · 21 pułk piechoty · 32 pułk piechoty · 8 pułk artylerii lekkiej


text:
# Michaił Swiniełupow
Michaił Gieorgijewicz Swiniełupow (ros. Михаил Георгиевич Свинелупов, ur. 1903 w Złatouście, zm. 13 sierpnia 1979 w Moskwie) – zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych ZSRR (1943-1946) i ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR (1946-1950), generał major.

## Życiorys
Od września 1915 pracował w fabryce metalurgicznej, od listopada 1917 pomocnik maszynisty, od 1924 ślusarz-elektryk. Od X 1925 w wojskach OGPU, od października 1926 przyjęty do WKP(b), 1931-1932 słuchacz Centralnej Szkoły OGPU przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR, 1932-1937 kierownik grupy szkoleniowej Centralnej Szkoły OGPU/NKWD. Od 23 lutego 1936 lejtnant bezpieczeństwa państwowego. W latach 1937–1939 starszy inspektor, zastępca szefa i szef Oddziału 1 Wydziału Kadr NKWD ZSRR, 1939-1941 pomocnik szefa Wydziału Kadr NKWD ZSRR, pomocnik szefa Wydziału Kadr NKGB ZSRR, do 1941 słuchacz wieczorowego wydziału specjalnego przeznaczenia NKWD ZSRR, w okresie od 7 sierpnia 1941 do 1 maja 1943 zastępca szefa Wydziału Kadr NKWD ZSRR, 11 maja 1943 do 31 grudnia 1950 zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych/ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR ds. kadr. Od 14 kwietnia 1938 starszy porucznik, od 14 marca 1940 kapitan, od 8 sierpnia 1941 major, od 14 lutego 1943 pułkownik, od 27 lipca 1943 komisarz bezpieczeństwa państwowego, od 9 lipca 1945 generał major. Od stycznia do kwietnia 1951 w rezerwie, 11 kwietnia 1951 - 16 marca 1953 zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego Estońskiej SRR, od maja 1953 do września 1954 zastępca szefa Zarządu Leśnego Łagrów MWD Mordwińskiej ASRR.

## Odznaczenia
- Order Lenina (24 listopada 1950)
- Order Czerwonego Sztandaru (trzykrotnie - 16 września 1945, 4 grudnia 1945 i 24 sierpnia 1949)
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (7 lipca 1944)
- Order Czerwonej Gwiazdy (dwukrotnie - 20 września 1943 i 3 listopada 1944)
- Order „Znak Honoru” (2 lipca 1942)
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”
- Odznaka "Zasłużony Funkcjonariusz NKWD" (2 lutego 1942)

I 7 medali.

title: Michaił Swiniełupow

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Michaił Swiniełupow
 |imię i nazwisko org = Михаил Георгиевич Свинелупов
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = paramilitarny
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = 1943inf-p05r.png
 |stopień             = [[generał major]]
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia      =
 |miejsce urodzenia   = [[Złatoust]]
 |data śmierci        = [[13 sierpnia]] [[1979]]
 |miejsce śmierci     = [[Moskwa]]
 |lata służby         =
 |siły zbrojne        = [[Plik:Emblema NKVD.svg|20px]] [[NKWD]]<br />[[NKGB]]
 |formacja            =
 |jednostki           =
 |stanowiska          =
 |wojny i bitwy       =
 |późniejsza praca    =
 |faksymile           =
 |opis faksymile      =
 |odznaczenia         = {{order|OL (ZSRR)}} {{order|OCzSz}} {{order|OCzSz}} {{order|OCzSz}} {{order|SU-OWO|1}} {{order|OCzG}} {{order|OCzG}} {{order|ZH}} {{order|SU-MZNWWO}} {{order|SU-M30RAMW}}
 |commons             =
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
 |wikinews            =
}}
'''Michaił Gieorgijewicz Swiniełupow''' ([[język rosyjski|ros.]] Михаил Георгиевич Свинелупов, ur. [[1903]] w [[Złatoust|Złatouście]], zm. [[13 sierpnia]] [[1979]] w [[Moskwa|Moskwie]]) – zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] (1943-1946) i ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR (1946-1950), [[generał major]].

== Życiorys ==
Od września 1915 pracował w fabryce metalurgicznej, od listopada 1917 pomocnik maszynisty, od 1924 ślusarz-elektryk. Od X 1925 w wojskach [[OGPU]], od października 1926 przyjęty do [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|WKP(b)]], 1931-1932 słuchacz Centralnej Szkoły OGPU przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR, 1932-1937 kierownik grupy szkoleniowej Centralnej Szkoły OGPU/[[NKWD]]. Od 23 lutego 1936 lejtnant bezpieczeństwa państwowego. W latach 1937–1939 starszy inspektor, zastępca szefa i szef Oddziału 1 Wydziału Kadr NKWD ZSRR, 1939-1941 pomocnik szefa Wydziału Kadr NKWD ZSRR, pomocnik szefa Wydziału Kadr [[NKGB]] ZSRR, do 1941 słuchacz wieczorowego wydziału specjalnego przeznaczenia NKWD ZSRR, w okresie od 7 sierpnia 1941 do 1 maja 1943 zastępca szefa Wydziału Kadr NKWD ZSRR, 11 maja 1943 do 31 grudnia 1950 zastępca ludowego komisarza spraw wewnętrznych/ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR ds. kadr. Od 14 kwietnia 1938 starszy porucznik, od 14 marca 1940 kapitan, od 8 sierpnia 1941 major, od 14 lutego 1943 pułkownik, od 27 lipca 1943 komisarz bezpieczeństwa państwowego, od 9 lipca 1945 [[generał major]]. Od stycznia do kwietnia 1951 w rezerwie, 11 kwietnia 1951 - 16 marca 1953 zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego [[Estońska Socjalistyczna Republika Radziecka|Estońskiej SRR]], od maja 1953 do września 1954 zastępca szefa Zarządu Leśnego Łagrów MWD [[Mordwińska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka|Mordwińskiej ASRR]].

== Odznaczenia ==
* [[Order Lenina]] (24 listopada 1950)
* [[Order Czerwonego Sztandaru]] (trzykrotnie - 16 września 1945, 4 grudnia 1945 i 24 sierpnia 1949)
* [[Order Wojny Ojczyźnianej]] I klasy (7 lipca 1944)
* [[Order Czerwonej Gwiazdy]] (dwukrotnie - 20 września 1943 i 3 listopada 1944)
* [[Order „Znak Honoru”]] (2 lipca 1942)
* [[Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”]]
* [[Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”]]
* Odznaka "Zasłużony Funkcjonariusz NKWD" (2 lutego 1942)
I 7 medali.

== Bibliografia ==
* http://shieldandsword.mozohin.ru/personnel/svinelupov_m_g.htm (ros.)
* http://www.knowbysight.info/SSS/15082.asp (ros.)
* https://web.archive.org/web/20131202225322/http://sport-necropol.narod.ru/svinelupov.html (ros.)

{{SORTUJ:Swiniełupow, Michaił}}
[[Kategoria:Funkcjonariusze NKWD]]
[[Kategoria:Radzieccy generałowie majorowie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem „Znak Honoru”]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1903]]
[[Kategoria:Zmarli w 1979]]

title: Michaił SwiniełupowМихаил Георгиевич Свинелупов

Data i miejsce urodzenia: 1903 · Złatoust

Data i miejsce śmierci: 13 sierpnia 1979 · Moskwa

Formacja: NKWD · NKGB