text:
# Historia samorządu terytorialnego w Gryficach po II wojnie światowej
Historia samorządu terytorialnego w Gryficach obejmuje okres kształtowania się lokalnych władz samorządowych w latach 1945–2000.
Władze samorządu terytorialnego w Gryficach zaczęły kształtować się z chwilą powołania przez radziecką komendanturę wojenną pierwszego burmistrza miasta – Mieczysława Tachera (marzec 1945 r.), powołania pełnomocnika rządu – Kazimierza Borzęckiego oraz administracyjnej grupy operacyjnej, która stanowiła zalążek władzy i administracji polskiej w mieście (maj 1945 r.) W pierwszym okresie działalności administracyjnej miasta funkcjonowały także: (niem.) Deutschenrat, typ władzy polsko-niemieckiej oraz Tymczasowa Rada Doradcza (1945–1946), jedna z nielicznych na Pomorzu Zachodnim. Od maja 1945 r. powstawały lokalne delegatury i komitety partii politycznych, wśród których najważniejsze znaczenie miały Polski Związek Zachodni oraz Stronnictwo Ludowe. Wraz z Polską Partią Robotniczą i Polską Partią Socjalistyczną partie te wytyczały kierunki rozwoju gospodarczego miasta. Były również zaangażowane w powstawanie rad narodowych (1946–1947), które po zmianach ustawowych w 1950 i 1954 r. stanowiły typ jednolitej władzy. Dalsze zmiany administracyjne w latach 70. XX w. przyniosły likwidację gromad (1973 r.) i powołanie w ich miejsce gmin oraz likwidację powiatów (1975 r.) W roku 1990 zmiany samorządowej administracji publicznej, doprowadziły do powołania powiatu gryfickiego (1 stycznia 1999 r.).

## Komendantury wojenne

### Radziecka komendantura wojenna
6 marca 1945 r. władza nad miastem Greifenberg in Pommern (dziś Gryfice) i zajętych przez Sowietów (dzień wcześniej) terenach przeszła w ręce radzieckiej komendantury wojennej, zgodnie z konwencją haską z 18 października 1907 r. o prawach i zwyczajach wojny lądowej. Komendantura pełniła władzę do czasu ukształtowania się polskiej administracji. Siedzibę jej zlokalizowano w budynku przy ul. Górskiej 15.

### Organizacja polskiej administracji
Major Łukin (imię nieznane), radziecki komendant wojenny w kilka dni po zdobyciu miasta rozpoczął organizację polskiej administracji, wykorzystując miejscowych Polaków wywiezionych na roboty bądź powracających z Niemiec. Jego działania były skutkiem wydanego rozkazu przez Radę Wojenną I Frontu Białoruskiego, która zalecała organizację lokalnych władz pod nieobecność pełnomocników Rządu Tymczasowego RP. Do zadań komendanta należało m.in. kierowanie jednostką wojskową i zarządzanie podległym mu terenem. Był odpowiedzialny za ład i porządek, pomoc przy tworzeniu administracji lokalnej oraz zwalczanie reakcji i band. Na podstawie instrukcji z dn. 10 października 1944 r., wydanej przez gen. Aleksieja Antonowa, szefa Sztabu Generalnego Armii Czerwonej, komendant posiadał dużą samodzielność w działaniu.
Komendant Łukin na burmistrza miasta nominował Mieczysława Tachera. Po ustąpieniu przez niego z zajmowanego stanowiska (1 kwietnia 1945 r.) funkcję tę przejął Wacław Brustmen. Jednak kompetencje burmistrza były niewielkie. Do zadań miejscowego (łac.) magister urbis należała m.in. współpraca z komendantem wojennym oraz usuwanie skutków pożogi wojennej. Straty poniesione na skutek celowych podpaleń dokonywanych przez wojska radzieckie w mieście były dotkliwe i w dużej mierze utrudniały organizację życia gospodarczego i społecznego. Do pierwszych poważniejszych zadań należało zajęcie się zaopatrzeniem miasta i okolicznych wsi w artykuły żywnościowe. Zdewastowane gospodarstwa rolne, brak maszyn i urządzeń rolniczych stanowiły poważny problem w zagospodarowaniu ziemi.

### Polska komendantura wojenna
Radziecką komendanturę wojenną w Greifenbergu zniesiono 12 lipca 1945 r., co z kolei wpłynęło na pogorszenie się stanu bezpieczeństwa publicznego. Władze lokalne zdecydowały o powołaniu we wrześniu 1945 r. Obwodowego Biura Bezpieczeństwa Publicznego. Radziecką zastąpiła polska komendantura wojenna, która działała już od czerwca 1945 r. Pełniła ona rolę łącznika między lokalną administracją a wojskowymi (radzieckimi) jednostkami gospodarczymi, które nadal zarządzały większymi zakładami produkcyjnymi w mieście. Pozostałe drobne zakłady rzemieślnicze, warsztaty ślusarskie i kowalskie, rzeźnia z chłodnią oraz kolej wąskotorowa pozostawały w gestii władz lokalnych.

## Administracyjna grupa operacyjna
Mimo braku międzynarodowej decyzji przyznającej ziemie po Odrę i Bałtyk, Urząd Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie sformował administracyjną grupę operacyjną na obwód (powiat) zagórski (dziś gryficki). Funkcję pełnomocnika rządu powierzył Kazimierzowi Borzęckiemu. Grupa z Piły dotarła do miasta Greifenberg 18 maja 1945 r. Według różnych źródeł archiwalnych grupa ta liczyła od 21 do 24 osób, spośród 160, którzy zostali oddelegowani na Okręg Pomorze Zachodnie. Grupa operacyjna stała się zalążkiem władzy i administracji polskiej w mieście. Na siedzibę Urzędu Obwodowego przeznaczono budynek przy dzisiejszej ul. T. Kościuszki 20. W kilka miesięcy później przeniesiona została do budynków położonych przy ul. Łąkowej 8-10.
Do zadań urzędu m.in. należała rozbudowa administracji w powiecie zagórskim, zajęcie się sprawami handlowo-aprowizacyjnymi i rolnymi oraz prowadzenie współpracy z radziecką komendanturą wojenną. Pełnomocnik rządu posiadał silną i scentralizowaną władzę. Przewodniczył wszystkim radom kolegialnym. Nie podlegały mu tylko sądy i wojsko.
Obszar powiatu był zbliżony do niemieckiego sprzed 1945 r. Jego powierzchnia obejmowała 765,2 km² i była podzielona na 8 gmin zbiorowych: Broniszewo (dziś Brojce), Kościerzynę (Gołańcz Pomorska), Gruszę (Górzyca), Karnicę, Głębokie (Mrzeżyno), Zielkowice (Sadlno), Strzelce (Przybiernówko), Trojanowo (Trzygłów) oraz 78 gromad. W powiecie znajdowały się dwa miasta, tj. Greifenberg in Pommern (od 21 sierpnia 1945 r. – Zagórze, a od 7 maja 1946 r. – Gryfice), siedziba obwodu (powiatu) oraz Treptow an der Rega (Trzebiatów). Powierzchnia użytkowa gruntów obejmowała 41 907 ha. Na terenie powiatu znajdowało się 2234 gospodarstw rolnych powyżej 100 ha, w tym 200 wolnych. W jurysdykcji wojsk radzieckich pozostawało 40 majątków ziemskich. Według spisu z dn. 12 czerwca 1945 r. ludność niemiecka zajmowała w powiecie 1713 gospodarstw, polska – 194, natomiast 327 nadal pozostawało niezagospodarowanych.

### Deutschenrat
Trzy miesiące po nominacji W. Brustmena funkcję zastępcy burmistrza powierzono Tadeuszowi Radomskiemu, który przejął kierowanie pracami zarządu miejskiego. Zarząd ten został podzielony na referaty: meldunkowy, aprowizacji, mieszkaniowy, pośrednictwa pracy, spraw sanitarnych i do spraw ludności niemieckiej. W porozumieniu z komendantem wojennym utworzona została (niem.) Deutschenrat (pod kontrolą polskiego urzędu).
Zarząd miejski nabrał charakteru organu polsko-niemieckiego, w którym urzędnicy w większości byli Niemcami, a Polacy obejmowali kierownicze stanowiska. Powołanie takiego typu organu było spowodowane m.in. brakiem wykwalifikowanej kadry urzędniczej oraz licznymi rozdźwiękami pomiędzy niemieckimi mieszkańcami miasta a nowymi osadnikami z Polski. Innego oblicza zarząd zaczął nabierać dopiero w miarę napływu nowych osadników. Kompetencje zarządu poszerzyły się z chwilą zniesienia radzieckiej komendantury wojennej.

### Tymczasowa Rada Doradcza
Po aresztowaniu przez wojsko W. Brustmena (10 czerwca) nowym burmistrzem został Stefan Płóciewniczak, który m.in. przewodniczył Greifenberdzkiej (Zagórskiej) Tymczasowej Radzie Doradczej, jednej z nielicznych powołanych na Pomorzu Zachodnim. Do jej najważniejszych zadań należała troska o zwiększanie i utrwalanie polskiego stanu posiadania (we wrześniu rada została zawieszona, w styczniu 1946 r. reaktywowana na innych zasadach działania).
Rada Doradcza została powołana na skutek instrukcji dla burmistrzów, wydanej przez Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie z dn. 18 sierpnia 1945 r. Składała się z 9–10 członków, którzy reprezentowali różne środowiska i instytucje. W radzie mogli uczestniczyć rekomendowani o nieposzlakowanej opinii i nie współpracujący z nazistami. TRD obradowało pod przewodnictwem burmistrza bądź jego zastępcy. Rada podejmowała działania od 22 sierpnia 1945 r. do 21 grudnia 1946 r.

### Utrzymanie statusu powiatu
Późną jesienią 1945 r. władze centralne zadecydowały o dyslokacji z Zagórza 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii (siedziba sztabu mieściła się w dawnym budynku gimnazjum przy ul. Wałowej 18) i przeniesieniu władz obwodowych do Trzebiatowa. Przeniesienie urzędów i biur miało nastąpić do 15 grudnia 1945 r. Na skutek zbyt dużych kosztów manipulacyjnych, braku odpowiednich warunków oraz licznych protestów i petycji – decyzję anulowano. Dzięki temu Zagórze (dziś Gryfice) utrzymały status miasta obwodowego (powiatowego).
W tym czasie do Trzebiatowa został przeniesiony Eugeniusz Zych, który od 25 września do 18 grudnia 1945 r. pełnił obowiązki burmistrza miasta. Jego odejście było spowodowane oddelegowaniem do pracy i objęciem podobnego stanowiska w tamtejszym mieście.

## Partie polityczne
Jedynym ze społecznych organów przedstawicielskich była Międzypartyjna Komisja Porozumiewawcza, która powstała 22 września 1945 r. na skutek porozumienia Polskiej Partii Robotniczej, Stronnictwa Ludowego oraz Polskiej Partii Socjalistycznej. Przedstawiciele poszczególnych partii politycznych pojawili się w Greifenbergu wraz z pierwszymi osadnikami. Prym wśród tych partii wiódł Polski Związek Zachodni (delegatura powstała 16 września) i Stronnictwo Ludowe. Nad masowymi akcjami propagandowymi czuwał Obwodowy Urząd Informacji i Propagandy. Komisja Porozumiewawcza nadała społeczności lokalnej kierunek polityczny, organizowała życie społeczne i usuwała tarcia międzypartyjne.
Struktury powiatowe poszczególnych partii politycznych zaczęły tworzyć się z dn. 1 września 1945 r. Utworzono wówczas Komitet Powiatowy Polskiej Partii Robotniczej (PPR). I sekretarzem KP PPR został Henryk Radomski. Zarząd Powiatowy Stronnictwa Ludowego (SL) został powołany 16 września (Prezes ZP SL – Jan Doroszewski) a Powiatowy Komitet Polskiej Partii Socjalistycznej – 14 października (Przewodniczący PK PPS – Henryk Antosiak, I sekretarz – Wacław Wierciński). W roku 1945 nie było jeszcze struktur Stronnictwa Demokratycznego.

## Rady narodowe
Wytyczne z 15 kwietnia 1946 r. wydane przez Ministerstwo Ziem Odzyskanych zapoczątkowały powstanie rad narodowych. Uprawnienia rad początkowo należały do pełnomocnika rządu. W powiecie gryfickim właściwe rady narodowe powstały w ostatnim kwartale roku kalendarzowego. Do chwili ich powołania funkcję rad narodowych pełnił kierownik administracji ogólnej i Międzypartyjna Komisja Porozumiewawcza. 29 września 1946 r. powołano Powiatowy Komitet Organizacyjny Powiatowej Rady Narodowej. Pierwsze natomiast posiedzenie PRN w Gryficach odbyło się 12 października. Radę tworzyło 38 radnych (Polska Partia Robotnicza – 13, Polska Partia Socjalistyczna – 13, Stronnictwo Ludowe – 7, Polskie Stronnictwo Ludowe – 2, bezpartyjni – 3 członków).
Przewodniczącym Powiatowej Rady Narodowej w Gryficach został Wacław Wierciński (PPS), a wiceprzewodniczącym – Tadeusz Bedera (PPR). Organem wykonawczym rady został Wydział Powiatowy. Przy radzie pracowały trzy komisje: kontroli społecznej, oświatowa i budżetowa. Pierwszym starostą gryfickim był Zygmunt Pogoda (po zmianie funkcji pełnomocnika rządu na starostę; pełnił ją od kwietnia do sierpnia 1946 r.), dalej Michał Surawski (od sierpnia 1946 do czerwca 1948 r.), Bolesław Orłowski (p.o. starosty od lipca do października 1948 r.), Józef Jabłoński (wicestarosta od listopada 1948 do stycznia 1949 r.) i Kazimierz Mirecki (od stycznia 1949 do marca 1950 r.) Zarządzenie Wojewody Szczecińskiego z dn. 1 lutego 1946 r. określiło zadania statutowe starostwa oraz wprowadziło jego podział na 18 referatów, których liczba z czasem wzrosła do 21.
Miejską Radę Narodową w Gryficach utworzono 17 grudnia 1946 r., a gminne z początkiem 1947 r. (GRN w Górzycy (Gruszy), Przybiernówku (Strzelcach) oraz Trzygłowie (Trojanowie)). MRN składała się z 34 radnych (PPR – 13, PPS – 11, SL – 7, Stronnictwo Pracy – 1, bezpartyjni – 2 członków). Partie polityczne dzięki powstaniu rad uzyskały możliwość wpływu na kształtowanie norm życia gospodarczego, społecznego oraz polityki kadrowej (obsada stanowisk w administracji publicznej i samorządzie terytorialnym). Po powołaniu rad narodowych zarząd miejski przestał pełnić rolę organu wykonawczego administracji państwowej, stając się organem wykonawczym miejskiej rady narodowej, a w administracji ogólnej – wojewodów i starostów. W roku 1948 zarząd miasta podzielono na referaty. Współpraca zarządu miasta z administracją państwową spowodowała powstanie nowych instytucji użyteczności publicznej.

### Typ jednolitej administracji
W roku 1950 nastąpiły dalsze zmiany w funkcjonowaniu rad narodowych, które po wydanej ustawie z dn. 20 marca 1950 r. stały się jedyną władzą na danym terenie. Ustawa ta zakończyła proces dualizmu administracyjnego (wyodrębnienie organów samorządowych od administracji rządowej) i zapoczątkowała typ jednolitej administracji. Rozwiązano m.in. organy samorządu terytorialnego. I tak art. 33 ustawy z dn. 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej znosił stanowiska starosty, wicestarosty, burmistrza i wiceburmistrza; art. 34 – wydziały powiatowe, zarządy miejskie i gminne; art. 35 – starostwa. Dotychczasowe kompetencje burmistrzów i starostów zostały zastąpione przez prezydia miejskich, gminnych i powiatowych rad narodowych oraz przewodniczących tych prezydiów (art. 12.1 i 13.1 ustawy z dn. 20 marca 1950 r.)
Proces ujednolicenia władzy zakończył się powołaniem gromadzkiej rady narodowej, która funkcjonowała od 25 września 1954 r. oraz wyborami do rad narodowych, które zostały przeprowadzone w dn. 5 grudnia 1954 r. GRN powstało w miejsce dotychczasowych gmin i gromad jako nowa jednostka podziału administracyjnego wsi (art. 1). Kadencja rady ustalona została w ustawie na okres trzech lat (art. 4.2). Organem wykonawczym i zarządzającym rady było prezydium, w którego skład wchodzili: przewodniczący, zastępca przewodniczącego, sekretarz i członkowie. Art. 10 oraz 12–14 ustawy określały natomiast zadania i zakres obowiązków rady, które były realizowane podczas sesji przy pomocy instytucji pomocniczych, tj. zebrań wiejskich (art. 34). Nadzór nad GRN sprawowała Powiatowa Rada Narodowa w Gryficach (art. 31–33). Po wyborach do rad narodowych w dn. 5 grudnia 1954 r. – oficjalnie rozpoczęły się jej działania. Do czasu jej wyboru zakres prac spoczywał na dotychczasowych gminnych (art. 37).
Powołanie rad narodowych zakończyło proces tworzenia władz terenowych w powiecie, gromadzie i mieście. Działalność ich w pierwszych latach funkcjonowania była narażona na trudności kadrowe, spowodowana brakiem wykwalifikowanych pracowników w zakresie administracji publicznej. Społeczność lokalna nie orientowała się w kwestiach problemowych, z jakimi musieli borykać się miejscowi rajcy. Doskonalenie kadr poprzez różnorodne kursy doprowadziło do normalizacji działań społecznych.

## Reforma administracyjna 1972–1975
W roku 1973 nastąpiły zmiany administracyjne (I etap reformy administracyjnej 1972–1975) na skutek wydanej ustawy z dn. 29 listopada 1972 r., w której przywrócono gminy, tym samym rozwiązując gromady. Pierwszym naczelnikiem gminy Gryfice została Elżbieta Szeliga (od 1 stycznia do 31 grudnia 1973 r.) (na podstawie art. 65a.3 ustawy). W II etapie reformy po rozwiązaniu Miejskiej Rady Narodowej w Gryficach (9 grudnia 1973 r.) w jej miejsce utworzono miejsko-gminną radę narodową, tym samym nazwę naczelnika gminy zmieniono na Naczelnika Miasta i Gminy Gryfice. Elżbieta Szeliga piastowała ją od 1 stycznia 1974 do 31 maja 1975 r., kiedy rozwiązano powiatową radę narodową.
W PRN Gryfice również zaszły zmiany. W II etapie reformy w miejsce kolegialnego organu rady powiatowej, jakim było prezydium wprowadzono monokratyczny organ naczelnika powiatu (1973–1975). Pierwszym Naczelnikiem Powiatu Gryfickiego został Eugeniusz Pociecha, później Stanisław Muras, który po rozwiązaniu powiatów automatycznie został powołany na Naczelnika Miasta i Gminy Gryfice z dniem 1 czerwca 1975 r.

## Samorządowa administracja publiczna
8 marca 1990 r. została uchwalona ustawa o samorządzie terytorialnym, która stała się podstawą do działań prowadzonych przez organy samorządowe gminy. Od 27 maja 1990 r., kiedy ustawa weszła w życie, w Gryficach ponownie rozpoczęła funkcjonowanie samorządowa administracja publiczna. W tym dniu społeczność lokalna dokonała wyboru przedstawicieli do samorządu terytorialnego. Dotychczasowa funkcja naczelnika została zniesiona, na jej miejsce przywrócono status burmistrza (art. 33.3), natomiast zakres działań i zadań gminy został określony w art. 6-10 ustawy.
Burmistrzem Gryfic został Stanisław Gołębiewski, który pełnił swe obowiązki od 7 czerwca 1990 r. do 5 lipca 1994 r. Pierwszym natomiast burmistrzem wybranym w wolnych wyborach powszechnych przeprowadzonych w dniu 27 października 2002 r. został Andrzej Wacław Szczygieł, który pełnił obowiązki (łac.) magister urbis już od 6 kwietnia 1995 r. Wybrany został bezwzględną większością głosów (51,44% głosów) spośród 5 kandydatów na to stanowisko. W pierwszych wyborach do Rady Miejskiej w Gryficach I kadencji (1990–1994) dokonano wyboru 30 rajców (23 – Obywatelski Komitet Porozumiewawczy (OKP) „Solidarność”, 6 – Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) i 1 – niezależny).

### Utworzenie powiatu
1 stycznia 1999 r. utworzono ponownie powiat gryficki, jednostkę samorządu terytorialnego II stopnia i podziału administracyjnego państwa. Zamieszkuje w niej 60 612 mieszkańców (stan na 30 czerwca 2010 r.)
Wybory do Rady Powiatu zostały przeprowadzone 11 października 1998 r., a 6 listopada odbyła się pierwsza sesja, na której dokonano wyboru przewodniczącego rady, zarządu i starosty powiatu. Przewodniczącym Rady Powiatu złożonej z 30 radnych (obecnie 19) został Franciszek Gródecki (Płoty), starostą natomiast – Zbigniew Chabowski (Gryfice).
Utworzono Wydziały: Urbanistyki, Architektury i Budownictwa; Komunikacji, Transportu i Dróg Powiatowych; Rolnictwa, Leśnictwa i Ochrony Środowiska; Administracji i Spraw Obywatelskich oraz Edukacji. Ponadto powstały: Powiatowe Biuro Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Nieruchomościami; Powiatowe Centrum Marketingu, Rozwoju Gospodarczego i Integracji Europejskiej i Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.

### Źródła
- Archiwum Państwowe w Płotach. Obwodowy Urząd Informacji i Propagandy, sygn. 2.
- Archiwum Państwowe w Płotach. Starostwo Powiatowe Gryfice, sygn. 45.
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 430, 517.
- Biuletyn Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorza Zachodniego 1945, T. 3, poz. 26, 1945.
- Biuro Rady Miejskiej w Gryficach, Wykaz radnych Rady Miejskiej w Gryficach, I kadencja, lata 1990–1994, Gryfice 2010.
- Rada Miasta i Gminy w Gryficach, Uchwała RMiG w Gryficach, nr I/6/1990, z dn. 7 czerwca 1990 r. w sprawie wyboru burmistrza Miasta i Gminy Gryfice, Gryfice 1990.
- Wojewódzka Rada Narodowa w Szczecinie, Uchwała nr XX/151/73 WRN w Szczecinie z dn. 3 października 1973 r., w sprawie utworzenia wspólnych rad narodowych dla gmin i miast nie stanowiących powiatów w województwie szczecińskim (Dz. Urz. WRN w Szczecinie, rok 1973, nr 12, poz. 86), Szczecin 1973.

### Źródła online
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gryficach (SEZAM), Spisy ludności (pol.), nr zesp. 66/0, karta A, [dostęp 2011-06-01].
- Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Starostwo powiatowe w Gryficach (SEZAM), Spisy ludności (pol.), nr zesp. 1/0, karta A, [dostęp 2011-05-29].
- Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach, Alfabetyczny wykaz spraw (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach, Radni powiatu gryfickiego kadencji 1998-2002 (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach, Skład Zarządu Powiatu I kadencji (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Główny Urząd Statystyczny, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. (stan na 30 czerwca 2010 r.) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Główny Urząd Statystyczny, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. (stan na 1 stycznia 2010 r.) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 23 listopada 1973 r. w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej (Dz. U., rok 1973, nr 47, poz. 280) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Uchwała Rady Państwa z dn. 30 września 1954 r. o zarządzeniu wyborów do rad narodowych (Dz. U., rok 1954, nr 45, poz. 210) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U., rok 1998, nr 91, poz. 578) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. rok 1990, nr 16, poz. 95) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz. U., rok 2002, nr 113, poz. 984) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U., rok 1950, nr 14, poz. 130) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 22 listopada 1973 r. o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U. rok 1973, nr 47, poz. 276) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U., rok 1998, nr 96, poz. 603) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz. U., rok 1954, nr 43, poz. 191) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U., rok 1975, nr 16, poz. 91) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Ustawa z dn. 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych (Dz. U., rok 1972, nr 49, poz. 312) (pol.) [dostęp 2011-05-31].
- Internetowy System Aktów Prawnych, Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dn. 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P., rok 1946, nr 44, poz. 85) (pol.) [dostęp 2011-05-29].
- Państwowa Komisja Wyborcza, Wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta: wyniki głosowania i wyniki wyborów w I turze (Gmina Gryfice, powiat gryficki, województwo zachodniopomorskie) (pol.) [dostęp 2011-05-31].

### Opracowania
- Błonko T., Sytuacja gospodarcza w powiecie gryfickim w roku 1945 [w]: Białecki T., Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
- Burger W.S., Ludowcy w radach narodowych i administracji Pomorza Zachodniego w latach 1945–1949 [w]: Przegląd Zachodniopomorski, nr 1–2, Szczecin 1983.
- Chmielewski Z., Samorząd Miejski na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1950 [w]: Przegląd Zachodniopomorski, nr 1–2, Szczecin 1983.
- Cieśliński A., Pierwszy powojenny rok szkolny 1945/1946 w Gryficach [w]: Cieśliński A. (pod red.), Zeszyty Gryfickie, nr 1, Gryfice 2001.
- Cieśliński A., Ułańskie zaślubiny [w]: Białecki T. (pod red.), Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
- Dopierała B., Polskie losy Pomorza Zachodniego, Poznań 1970.
- Frankiewicz B., Początki Rad Narodowych na Pomorzu Zachodnim 1945–1947 [w]: Przegląd Zachodniopomorski, nr 4, Szczecin 1969.
- Golczewski K., Rola Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego w odbudowie podstaw życia społecznego na Pomorzu Zachodnim [w]: Przegląd Zachodniopomorski, nr 5, Szczecin 1963.
- Góra W., Polska Ludowa 1944–1984. Zarys dziejów politycznych, Lublin 1986.
- Macholak J., Rok 1945 w Gryficach [w]: Kozłowski K. (pod red.), Ziemia Gryficka 1945–1985, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Gryfice 1987.
- Muras S., Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948 [w]: Białecki T. (pod red.), Ziemia Gryficka 1969, Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
- Pilch A., Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 (praca magisterska pod kier. dr W. Skóry), Słupsk 2007.

### Opracowania online
- Macholak J., Wysiedlenia ze strefy nadgranicznej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1950 jako przejaw represji politycznej (pol.) [dostęp 2011-05-29].
- Солдат. ru, tytuł=ГРАЙФЕНБЕРГ (ГРЫФИЦЕ) (ros.) [dostęp 2011-05-29].

### Opracowania prasowe
- Jarząb W., O marcowej rocznicy i tradycyjnym kłopocie z kalendarzem, „Gryfickie Echa”, z dn. 4 marca 2010 r., Gryfice 2010.

wikitext:
'''Historia samorządu terytorialnego w Gryficach''' obejmuje okres kształtowania się lokalnych władz samorządowych w latach 1945–2000.

[[Plik:Gryfice UM 2001.jpg|thumb|300px|Siedziba władz powiatowych i miejskich w Gryficach]]
[[Plik:POL Gryfice COA 1.svg|thumb|300px|Herb Gryfic]]
Władze [[Samorząd terytorialny|samorządu terytorialnego]] w Gryficach zaczęły kształtować się z chwilą powołania przez radziecką komendanturę wojenną pierwszego burmistrza miasta – Mieczysława Tachera (marzec 1945 r.), powołania pełnomocnika rządu – Kazimierza Borzęckiego oraz administracyjnej grupy operacyjnej, która stanowiła zalążek władzy i [[Administracja publiczna|administracji polskiej]] w mieście (maj 1945 r.) W pierwszym okresie działalności administracyjnej miasta funkcjonowały także: (niem.) ''Deutschenrat'', typ władzy polsko-niemieckiej oraz Tymczasowa Rada Doradcza (1945–1946), jedna z nielicznych na [[Pomorze Zachodnie|Pomorzu Zachodnim]]. Od maja 1945 r. powstawały lokalne delegatury i komitety partii politycznych, wśród których najważniejsze znaczenie miały [[Polski Związek Zachodni]] oraz [[Stronnictwo Ludowe]]. Wraz z [[Polska Partia Robotnicza|Polską Partią Robotniczą]] i [[Polska Partia Socjalistyczna|Polską Partią Socjalistyczną]] partie te wytyczały kierunki rozwoju [[gospodarka|gospodarczego]] miasta. Były również zaangażowane w powstawanie rad narodowych (1946–1947), które po zmianach ustawowych w 1950 i 1954 r. stanowiły typ jednolitej władzy. Dalsze zmiany administracyjne w latach 70. XX w. przyniosły likwidację [[Gromada (podział administracyjny)|gromad]] (1973 r.) i powołanie w ich miejsce [[gmina|gmin]] oraz likwidację [[Powiat (Polska)|powiatów]] (1975 r.) W roku 1990 zmiany samorządowej [[Administracja publiczna|administracji publicznej]], doprowadziły do powołania [[Powiat gryficki|powiatu gryfickiego]] (1 stycznia 1999 r.).

== Komendantury wojenne ==
=== Radziecka komendantura wojenna ===
6 marca 1945 r. władza nad miastem Greifenberg in Pommern (dziś [[Gryfice]]) i zajętych przez [[Sowieci|Sowietów]] (dzień wcześniej<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.soldat.ru/spravka/freedom/9-poland.html|tytuł=''ГРАЙФЕНБЕРГ (ГРЫФИЦЕ)'' |autor=Солдат. ru|data dostępu=2011-05-23|język=ru}}</ref><ref>{{cytuj pismo|czasopismo=Gryfickie Echa|tytuł=''O marcowej rocznicy i tradycyjnym kłopocie z kalendarzem''|autor= W. Jarząb|oznaczenie=, z dn. 4 marca 2010 r.|miejsce=Gryfice|rok=2010|strony=9}}</ref>) terenach przeszła w ręce [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckiej]] komendantury wojennej, zgodnie z [[Konwencje haskie z 1899 i 1907 roku|konwencją haską]] z 18 października 1907 r. ''o prawach i zwyczajach wojny lądowej''. Komendantura pełniła władzę do czasu ukształtowania się [[Administracja publiczna|polskiej administracji]]. Siedzibę jej zlokalizowano w budynku przy ul. Górskiej 15<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=36–37, 40–41}}</ref><ref name="Macholak10">{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=|strony=10}}</ref>.

=== Organizacja polskiej administracji ===
Major Łukin (imię nieznane), radziecki [[komendant]] wojenny w kilka dni po zdobyciu miasta rozpoczął organizację polskiej administracji<ref>{{cytuj książkę|imię=A.|nazwisko=Cieśliński|tytuł=Ułańskie zaślubiny ''[w]: T. Białecki (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969|wydawca=|miejsce=|rok=|strony=333}}</ref>, wykorzystując miejscowych Polaków wywiezionych na roboty bądź powracających z [[III Rzesza|Niemiec]]. Jego działania były skutkiem wydanego rozkazu przez Radę Wojenną I Frontu Białoruskiego, która zalecała organizację lokalnych władz pod nieobecność pełnomocników [[Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej|Rządu Tymczasowego RP]]<ref name="Macholak10"/>. Do zadań komendanta należało m.in. kierowanie jednostką wojskową i zarządzanie podległym mu terenem. Był odpowiedzialny za ład i porządek, pomoc przy tworzeniu administracji lokalnej oraz zwalczanie reakcji i band. Na podstawie instrukcji z dn. 10 października 1944 r., wydanej przez gen. [[Aleksiej Antonow|Aleksieja Antonowa]], szefa Sztabu Generalnego [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]], komendant posiadał dużą samodzielność w działaniu<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=38–39}}</ref>.

Komendant Łukin na [[burmistrz]]a miasta nominował Mieczysława Tachera<ref>Mieczysław Tacher (ur. 23 grudnia 1914 r. w Cieszynie – zm. 3 marca 1989 r. w Koszalinie), z zawodu nauczyciel, związany w okresie przedwojennym z Toruniem. W latach 1940–1945 był robotnikiem przymusowym w Łosośnicy koło Reska i Natolewicach koło Gryfic. Był pierwszym powojennym burmistrzem Greifenberga na przełomie marca/kwietnia 1945 r. oraz pierwszym kwalifikowanym nauczycielem w powiecie [[powiat Greifenberg i. Pom.|greifenberdzkim]] (zagórskim). W latach 1945–1947 był organizatorem i kierownikiem Publicznej Szkoły Powszechnej w Świeszewie, a w latach 1947–1950 podinspektorem szkolnym w Gryficach. {{cytuj książkę|imię=A.|nazwisko=Cieśliński|tytuł=Pierwszy powojenny rok szkolny 1945/1946 w Gryficach ''[w]: A. Cieśliński (pod red.),'' Zeszyty Gryfickie|miejsce=|rok=, nr 1|strony=36}}</ref>. Po ustąpieniu przez niego z zajmowanego stanowiska (1 kwietnia 1945 r.) funkcję tę przejął Wacław Brustmen. Jednak kompetencje burmistrza były niewielkie. Do zadań miejscowego (łac.) ''magister urbis'' należała m.in. współpraca z komendantem wojennym oraz usuwanie skutków pożogi wojennej. Straty poniesione na skutek celowych podpaleń dokonywanych przez wojska radzieckie w mieście były dotkliwe i w dużej mierze utrudniały organizację życia [[gospodarka|gospodarczego]] i [[społeczność|społecznego]]<ref>{{cytuj książkę|imię=T.|nazwisko=Błonko|tytuł=Sytuacja gospodarcza w powiecie gryfickim w roku 1945 ''[w]: Białecki T. (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969|wydawca=|miejsce=|rok=|strony=134}}</ref>. Do pierwszych poważniejszych zadań należało zajęcie się zaopatrzeniem miasta i okolicznych wsi w artykuły [[żywność|żywnościowe]]. Zdewastowane [[Gospodarstwo rolne|gospodarstwa rolne]], brak [[Maszyna rolnicza|maszyn i urządzeń rolniczych]] stanowiły poważny problem w zagospodarowaniu [[Grunty orne|ziemi]]<ref>{{cytuj książkę|imię=T.|nazwisko=Błonko|tytuł=Sytuacja gospodarcza w powiecie gryfickim w roku 1945 ''[w]: Białecki T. (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969|wydawca=|miejsce=|rok=|strony=135–136}}</ref>.

=== Polska komendantura wojenna ===
Radziecką komendanturę wojenną w Greifenbergu zniesiono 12 lipca 1945 r., co z kolei wpłynęło na pogorszenie się stanu [[Bezpieczeństwo wewnętrzne|bezpieczeństwa publicznego]]. Władze lokalne zdecydowały o powołaniu we wrześniu 1945 r. Obwodowego [[Bezpieczeństwo publiczne|Biura Bezpieczeństwa Publicznego]]. Radziecką zastąpiła polska komendantura wojenna, która działała już od czerwca 1945 r.<ref name="Macholak12-14">{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=|strony=12, 14}}</ref> Pełniła ona rolę łącznika między lokalną administracją a wojskowymi (radzieckimi) jednostkami gospodarczymi, które nadal zarządzały większymi [[Zakład produkcyjny|zakładami produkcyjnymi]] w mieście. Pozostałe drobne zakłady [[rzemiosło|rzemieślnicze]], warsztaty [[ślusarstwo|ślusarskie]] i [[kowalstwo|kowalskie]], [[Ubojnia|rzeźnia]] z [[chłodnia|chłodnią]] oraz [[kolej wąskotorowa]] pozostawały w gestii [[Władza lokalna|władz lokalnych]]<ref name="Macholak12-14"/>.

== Administracyjna grupa operacyjna ==
[[Plik:Pommern Kr Greifenberg.png|thumb|220px|Obszar powiatu [[Powiat Greifenberg i. Pom.|greifenberdzkiego]] (dziś gryfickiego w 1905 r.]]
Mimo braku międzynarodowej decyzji przyznającej ziemie po [[Odra|Odrę]] i [[Morze Bałtyckie|Bałtyk]], Urząd Pełnomocnika Rządu na Okręg [[Pomorze Zachodnie]] sformował administracyjną grupę operacyjną na obwód ([[Powiat (Polska)|powiat]]) zagórski ([[Powiat gryficki|dziś gryficki]])<ref>Okręg Pomorze Zachodnie – złożony z ziem Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej był jednym z czterech okręgów administracyjnych utworzonych na Ziemiach Odzyskanych. Decyzję o podziale administracyjnym podjęła Rada Ministrów Rządu Tymczasowego w dn. 14 marca 1945 r. Pierwszym pełnomocnikiem Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie był płk Leonard Borkowicz. {{cytuj książkę|imię=B.|nazwisko=Dopierała|tytuł=Polskie losy Pomorza Zachodniego|miejsce=|rok=|strony=246}}</ref><ref>26 lipca 1945 r. powołano pełnomocników PKWN, a w ich miejsce pełnomocników Rządu Tymczasowego RP. Do zadań ich należał nadzór nad komendanturami wojennymi oraz powstałych lokalnych władz administracyjnych. {{cytuj książkę|imię=K.|nazwisko=Golczewski|tytuł=Rola Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego w odbudowie podstaw życia społecznego na Pomorzu Zachodnim ''[w]:'' Przegląd Zachodniopomorski|rok=, nr 5|strony=43}}</ref>. Funkcję pełnomocnika rządu powierzył Kazimierzowi Borzęckiemu<ref>Kazimierz Borzęcki (ur. w 1919 w Kołomyi). W 1937 r. rozpoczął studia prawnicze we Lwowie, które zostały przerwane wybuchem II wojny światowej. W czasie okupacji podejmował pracę w charakterze robotnika i księgowego w Fabryce Tytoniu w Chorostkowie. Żołnierz Wojska Polskiego od maja 1944 r., natomiast od kwietnia 1945 r. – oddelegowany do pracy w administracji państwowej na Pomorzu Zachodnim. Został zawieszony w czynnościach pełnomocnika obwodowego w dniu 2 kwietnia 1946 r. za udział w kursie politycznym PSL, organizację struktur tej partii oraz „chęć egzekwowania swoich uprawnień wobec MO i PUBP”. Zwolniony z pracy w Starostwie Powiatowym w Gryficach w dniu 30 listopada 1946 r. Po kilku tygodniach wyjechał do Warszawy. Był pierwszym przeciwnikiem politycznym wysiedlonym przymusowo z Pomorza Zachodniego, z zakazem późniejszego powrotu. Decyzja władz nie zawierała klauzuli odwoławczej. {{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=, przyp. 5|strony=10}}</ref><ref>{{cytuj |url = https://web.archive.org/web/20160315030834/http://www.przelomy.muzeum.szczecin.pl/attachments/090_Stefa%20nadgraniczna.pdf |tytuł = Wysiedlenia ze strefy nadgranicznej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1950 jako przejaw represji politycznej |autor = Jan Macholak |data dostępu = 2011-05-29 |s = 3–4 |język = pl}}</ref>. Grupa z [[Piła (miasto)|Piły]] dotarła do miasta Greifenberg 18 maja 1945 r. Według różnych źródeł archiwalnych grupa ta liczyła od 21 do 24 osób<ref>{{cytuj książkę|imię=Archiwum Państwowe w Szczecinie,|nazwisko=Urząd Wojewódzki Szczeciński|tytuł=sygn. 517|miejsce=|rok=|strony=}}</ref><ref>{{cytuj książkę|imię=Archiwum Państwowe w Szczecinie,|nazwisko=Urząd Wojewódzki Szczeciński|tytuł=, sygn. 430|miejsce=|rok=|strony=}}</ref>, spośród 160, którzy zostali oddelegowani na Okręg Pomorze Zachodnie<ref>{{cytuj książkę|imię=B.|nazwisko=Dopierała|tytuł=Polskie losy Pomorza Zachodniego| miejsce=|rok=|strony=246}}</ref>. Grupa operacyjna stała się zalążkiem władzy i administracji polskiej w mieście. Na siedzibę Urzędu Obwodowego przeznaczono budynek przy dzisiejszej ul. T. Kościuszki 20. W kilka miesięcy później przeniesiona została do budynków położonych przy ul. Łąkowej 8-10<ref>{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=|strony=11}}</ref>.

Do zadań urzędu m.in. należała rozbudowa administracji w powiecie zagórskim, zajęcie się sprawami handlowo-aprowizacyjnymi i rolnymi oraz prowadzenie współpracy z radziecką komendanturą wojenną. Pełnomocnik rządu posiadał silną i scentralizowaną władzę<ref>Urząd pełnomocnika rządu w czerwcu 1946 r. został przekształcony w starostwo powiatowe, tym samym obwód stał się powiatem (pismo okólne M.Z.O. z 7 czerwca 1946 r., Dz.Urz.M.Z.O., rok 1946, nr 6, poz. 101.) {{cytuj stronę|url=http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75907|tytuł=''Spisy ludności''|autor=Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Starostwo powiatowe w Gryficach (SEZAM)|data dostępu=2011-05-29|język=pl|archiwum=https://web.archive.org/web/20131029203012/http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75907|zarchiwizowano=2013-10-29}}</ref>. Przewodniczył wszystkim radom kolegialnym. Nie podlegały mu tylko [[sąd]]y i [[Polskie Siły Zbrojne w ZSRR (1943–1944)|wojsko]]<ref name="SEZAM">{{cytuj stronę|url=http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75907|tytuł=''Spisy ludności''|autor=Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Starostwo powiatowe w Gryficach, (SEZAM)|data dostępu=2011-05-29|język=pl|archiwum=https://web.archive.org/web/20131029203012/http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75907|zarchiwizowano=2013-10-29}}</ref>.

Obszar powiatu był zbliżony do [[Powiat Greifenberg i. Pom.|niemieckiego]] sprzed 1945 r. Jego powierzchnia obejmowała 765,2 km² i była podzielona na 8 [[Gmina wiejska|gmin zbiorowych]]: Broniszewo (dziś Brojce), Kościerzynę ([[Gołańcz Pomorska (gmina)|Gołańcz Pomorska]]), Gruszę ([[Górzyca (gmina w województwie szczecińskim)|Górzyca]]), Karnicę, Głębokie ([[Mrzeżyno (gmina)|Mrzeżyno]]), Zielkowice ([[Sadlno (gmina w województwie szczecińskim)|Sadlno]]), Strzelce ([[Przybiernówko (gmina)|Przybiernówko]]), Trojanowo ([[Trzygłów (gmina)|Trzygłów]]) oraz 78 gromad<ref>Nazwy miejscowości podane w nawiasach obowiązują od czerwca 1946 r. {{cytuj książkę|imię=S.|nazwisko=Muras|tytuł=Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948 ''[w]: T. Białecki (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969|wydawca=|miejsce=|rok=|strony=147}}</ref><ref name="SEZAM"/>. W powiecie znajdowały się dwa miasta, tj. Greifenberg in Pommern (od 21 sierpnia 1945 r. – Zagórze, a od 7 maja 1946 r. – Gryfice), siedziba obwodu (powiatu) oraz Treptow an der Rega ([[Trzebiatów]])<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=51–52,75}}</ref><ref>{{Cytuj | tytuł = Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19460440085 | czasopismo = Monitor Polski | wolumin = 1946 nr 44 poz. 85 | data dostępu = 2011-05-29}}</ref>. Powierzchnia użytkowa gruntów obejmowała 41 907 ha. Na terenie powiatu znajdowało się 2234 gospodarstw rolnych powyżej 100 ha, w tym 200 wolnych. W jurysdykcji wojsk radzieckich pozostawało 40 [[Majątek ziemski|majątków ziemskich]]. Według spisu z dn. 12 czerwca 1945 r. ludność [[Niemcy|niemiecka]] zajmowała w powiecie 1713 gospodarstw, [[Polacy|polska]] – 194, natomiast 327 nadal pozostawało niezagospodarowanych<ref>{{cytuj książkę|imię=S.|nazwisko=Muras|tytuł=Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948 ''[w]: T. Białecki (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969|wydawca=|miejsce=|rok=|strony=147–148}}</ref>.

=== Deutschenrat ===
Trzy miesiące po nominacji W. Brustmena funkcję zastępcy burmistrza powierzono Tadeuszowi Radomskiemu, który przejął kierowanie pracami zarządu miejskiego. Zarząd ten został podzielony na referaty: meldunkowy, aprowizacji, mieszkaniowy, pośrednictwa pracy, spraw sanitarnych i do spraw ludności niemieckiej<ref name="Macholak13-14">{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985 |miejsce=|rok=|strony=13–14}}</ref>. W porozumieniu z komendantem wojennym utworzona została (niem.) ''Deutschenrat'' (pod kontrolą polskiego urzędu).

Zarząd miejski nabrał charakteru organu polsko-niemieckiego, w którym urzędnicy w większości byli Niemcami, a Polacy obejmowali kierownicze stanowiska. Powołanie takiego typu organu było spowodowane m.in. brakiem wykwalifikowanej kadry [[urzędnik|urzędniczej]] oraz licznymi rozdźwiękami pomiędzy niemieckimi mieszkańcami miasta a nowymi osadnikami z Polski. Innego oblicza zarząd zaczął nabierać dopiero w miarę napływu nowych [[osadnictwo|osadników]]<ref name="Macholak13-14"/>. Kompetencje zarządu poszerzyły się z chwilą zniesienia radzieckiej komendantury wojennej<ref>{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985 |miejsce=|rok=|strony=21}}</ref>.

=== Tymczasowa Rada Doradcza ===
Po aresztowaniu przez wojsko W. Brustmena (10 czerwca) nowym burmistrzem został Stefan Płóciewniczak, który m.in. przewodniczył Greifenberdzkiej (Zagórskiej) Tymczasowej Radzie Doradczej, jednej z nielicznych powołanych na Pomorzu Zachodnim<ref>{{cytuj książkę|imię=|nazwisko=|tytuł=Biuletyn Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorza Zachodniego 1945|tom=3, poz. 26}}</ref>. Do jej najważniejszych zadań należała troska o zwiększanie i utrwalanie polskiego stanu posiadania (we wrześniu rada została zawieszona, w styczniu 1946 r. reaktywowana na innych zasadach działania<ref>{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=|strony=14, 23}}</ref><ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko= Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=66–67}}</ref>).

Rada Doradcza została powołana na skutek instrukcji dla burmistrzów, wydanej przez Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorze Zachodnie z dn. 18 sierpnia 1945 r. Składała się z 9–10 członków, którzy reprezentowali różne środowiska i instytucje. W radzie mogli uczestniczyć rekomendowani o nieposzlakowanej opinii i nie współpracujący z [[Narodowy socjalizm|nazistami]]. TRD obradowało pod przewodnictwem burmistrza bądź jego zastępcy. Rada podejmowała działania od 22 sierpnia 1945 r. do 21 grudnia 1946 r.<ref>{{cytuj książkę|imię=B.|nazwisko=Frankiewicz|tytuł=Początki Rad Narodowych na Pomorzu Zachodnim 1945–1947 ''[w]:'' Przegląd Zachodniopomorski|rok=, nr 4|strony=8}}</ref><ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko= Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=55, 66–67}}</ref><ref>{{cytuj książkę|imię= J.|nazwisko= Macholak|tytuł= Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=|strony=22}}</ref>

=== Utrzymanie statusu powiatu ===
Późną jesienią 1945 r. władze centralne zadecydowały o dyslokacji z Zagórza [[1 Warszawska Dywizja Kawalerii|1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii]] (siedziba [[sztab]]u mieściła się w dawnym budynku [[gimnazjum]] przy ul. Wałowej 18<ref>{{cytuj książkę|imię= J.| nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985| miejsce= |rok= |strony= 16}}</ref>) i przeniesieniu władz obwodowych do Trzebiatowa. Przeniesienie urzędów i biur miało nastąpić do 15 grudnia 1945 r. Na skutek zbyt dużych kosztów manipulacyjnych, braku odpowiednich warunków oraz licznych [[demonstracja|protestów]] i [[petycja|petycji]] – decyzję anulowano<ref>{{cytuj książkę| imię= Archiwum Państwowe w Płotach.|nazwisko= Starostwo Powiatowe Gryfice|tytuł=, sygn. 45|miejsce= |rok=|strony=}}</ref>. Dzięki temu Zagórze (dziś Gryfice) utrzymały status miasta obwodowego (powiatowego)<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=54}}</ref>.

W tym czasie do Trzebiatowa został przeniesiony Eugeniusz Zych, który od 25 września do 18 grudnia 1945 r. pełnił obowiązki burmistrza miasta. Jego odejście było spowodowane oddelegowaniem do pracy i objęciem podobnego stanowiska w tamtejszym mieście<ref>{{cytuj książkę|imię=J.|nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985|miejsce=|rok=|strony=14}}</ref>.

== Partie polityczne ==
Jedynym ze społecznych organów przedstawicielskich była Międzypartyjna Komisja Porozumiewawcza<ref name="Macholak25">{{cytuj książkę|imię= J.| nazwisko=Macholak|tytuł=Rok 1945 w Gryficach ''[w]: K. Kozłowski (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1945–1985| miejsce= |rok= |strony= 25}}</ref>, która powstała 22 września 1945 r. na skutek porozumienia [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]], [[Stronnictwo Ludowe|Stronnictwa Ludowego]] oraz [[Polska Partia Socjalistyczna|Polskiej Partii Socjalistycznej]]<ref>{{cytuj książkę|imię=S.|nazwisko=Muras|tytuł=Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948 ''[w]: T. Białecki (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969|wydawca=|miejsce=|rok=|strony=152}}</ref>. Przedstawiciele poszczególnych partii politycznych pojawili się w Greifenbergu wraz z pierwszymi osadnikami. Prym wśród tych partii wiódł [[Polski Związek Zachodni]] (delegatura powstała 16 września<ref name="Macholak25"/>) i Stronnictwo Ludowe. Nad masowymi akcjami [[propaganda|propagandowymi]] czuwał Obwodowy Urząd Informacji i Propagandy. Komisja Porozumiewawcza nadała społeczności lokalnej kierunek [[polityka|polityczny]], organizowała życie społeczne i usuwała tarcia międzypartyjne<ref>{{cytuj książkę|imię=Archiwum Państwowe w Płotach.|nazwisko= Obwodowy Urząd Informacji i Propagandy|tytuł=, sygn. 2|miejsce= |rok=|strony=}}</ref>.

Struktury powiatowe poszczególnych partii politycznych zaczęły tworzyć się z dn. 1 września 1945 r. Utworzono wówczas Komitet Powiatowy Polskiej Partii Robotniczej (PPR). I sekretarzem KP PPR został Henryk Radomski. Zarząd Powiatowy Stronnictwa Ludowego (SL) został powołany 16 września (Prezes ZP SL – Jan Doroszewski) a Powiatowy Komitet Polskiej Partii Socjalistycznej – 14 października (Przewodniczący PK PPS – Henryk Antosiak, I sekretarz – Wacław Wierciński). W roku 1945 nie było jeszcze struktur [[Stronnictwo Demokratyczne|Stronnictwa Demokratycznego]]<ref>{{cytuj książkę|imię=S.|nazwisko=Muras|tytuł=Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948 ''[w]: T. Białecki (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969| wydawca= |miejsce= |rok= |strony=149–151}}</ref>.

== Rady narodowe ==
Wytyczne z 15 kwietnia 1946 r. wydane przez Ministerstwo [[Ziemie Odzyskane|Ziem Odzyskanych]] zapoczątkowały powstanie rad narodowych. Uprawnienia rad początkowo należały do pełnomocnika rządu<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=68}}</ref>. W powiecie gryfickim właściwe rady narodowe powstały w ostatnim kwartale roku kalendarzowego. Do chwili ich powołania funkcję rad narodowych pełnił kierownik administracji ogólnej i Międzypartyjna Komisja Porozumiewawcza. 29 września 1946 r. powołano Powiatowy Komitet Organizacyjny Powiatowej Rady Narodowej. Pierwsze natomiast posiedzenie PRN w Gryficach odbyło się 12 października. Radę tworzyło 38 radnych (Polska Partia Robotnicza – 13, Polska Partia Socjalistyczna – 13, Stronnictwo Ludowe – 7, Polskie Stronnictwo Ludowe – 2, bezpartyjni – 3 członków<ref>W grudniu 1946 r. PRN w Gryficach została zwiększona do 49 radnych (PPR – 12, PPS – 21, SL – 10, bezpartyjni – 6). {{cytuj książkę|imię=W. S. |nazwisko=Burger|tytuł=Ludowcy w radach narodowych i administracji Pomorza Zachodniego w latach 1945–1949 ''[w]:'' Przegląd Zachodniopomorski|miejsce=|rok=, nr 1–2, tab. 2|strony=15}}</ref>).

Przewodniczącym Powiatowej Rady Narodowej w Gryficach został Wacław Wierciński (PPS), a wiceprzewodniczącym – Tadeusz Bedera (PPR). Organem wykonawczym rady został Wydział Powiatowy<ref name="Muras160">{{cytuj książkę|imię=S.|nazwisko=Muras|tytuł=Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948 ''[w]: T. Białecki (pod red.),'' Ziemia Gryficka 1969| wydawca= |miejsce= |rok= |strony=160}}</ref>. Przy radzie pracowały trzy komisje: kontroli społecznej, oświatowa i budżetowa<ref name="Muras160"/>. Pierwszym starostą gryfickim był Zygmunt Pogoda (po zmianie funkcji pełnomocnika rządu na starostę; pełnił ją od kwietnia do sierpnia 1946 r.), dalej Michał Surawski (od sierpnia 1946 do czerwca 1948 r.), Bolesław Orłowski (p.o. starosty od lipca do października 1948 r.), Józef Jabłoński (wicestarosta od listopada 1948 do stycznia 1949 r.) i Kazimierz Mirecki (od stycznia 1949 do marca 1950 r.)<ref name="SEZAM"/> Zarządzenie Wojewody Szczecińskiego z dn. 1 lutego 1946 r. określiło zadania statutowe starostwa oraz wprowadziło jego podział na 18 referatów, których liczba z czasem wzrosła do 21<ref name="SEZAM"/>.

Miejską Radę Narodową w Gryficach utworzono 17 grudnia 1946 r., a gminne z początkiem 1947 r. (GRN w Górzycy (Gruszy), Przybiernówku (Strzelcach) oraz Trzygłowie (Trojanowie)). MRN składała się z 34 radnych (PPR – 13, PPS – 11, SL – 7, Stronnictwo Pracy – 1, bezpartyjni – 2 członków<ref name="Burger15">{{cytuj książkę|imię=W.S. |nazwisko=Burger|tytuł=Ludowcy w radach narodowych i administracji Pomorza Zachodniego w latach 1945–1949 ''[w]:'' Przegląd Zachodniopomorski|miejsce=|rok=, nr 1–2, tab. 2|strony=15}}</ref>). Partie polityczne dzięki powstaniu rad uzyskały możliwość wpływu na kształtowanie norm życia gospodarczego, społecznego oraz polityki kadrowej (obsada stanowisk w [[Administracja publiczna|administracji publicznej]] i [[Samorząd terytorialny|samorządzie terytorialnym]])<ref name="Burger15"/>. Po powołaniu rad narodowych zarząd miejski przestał pełnić rolę organu wykonawczego [[Administracja państwowa|administracji państwowej]], stając się organem wykonawczym miejskiej rady narodowej, a w administracji ogólnej – [[wojewoda|wojewodów]] i [[starosta|starostów]]<ref>{{cytuj książkę|imię=Z.|nazwisko=Chmielewski|tytuł=Samorząd Miejski na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1950 ''[w]:'' Przegląd Zachodniopomorski|miejsce=|rok=, nr 3–4|strony=212}}</ref>. W roku 1948 zarząd miasta podzielono na referaty. Współpraca zarządu miasta z administracją państwową spowodowała powstanie nowych [[Instytucja polityczna|instytucji]] użyteczności publicznej<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=75}}</ref>.

=== Typ jednolitej administracji ===
W roku 1950 nastąpiły dalsze zmiany w funkcjonowaniu [[Rada narodowa (PRL)|rad narodowych]], które po wydanej ustawie z dn. 20 marca 1950 r. stały się jedyną władzą na danym terenie. Ustawa ta zakończyła proces dualizmu administracyjnego (wyodrębnienie organów samorządowych od [[Administracja rządowa w Polsce|administracji rządowej]]) i zapoczątkowała typ jednolitej administracji. Rozwiązano m.in. organy [[Samorząd terytorialny|samorządu terytorialnego]]. I tak art. 33 ustawy z dn. 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej znosił stanowiska starosty, wicestarosty, burmistrza i wiceburmistrza; art. 34 – wydziały powiatowe, zarządy miejskie i gminne; art. 35 – starostwa. Dotychczasowe kompetencje burmistrzów i starostów zostały zastąpione przez prezydia miejskich<ref name="PMRN">{{cytuj stronę|url=http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75972&f=0&o=|tytuł=''Spisy ludności''|autor=Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gryficach (SEZAM)|data dostępu=2011-05-29|język=pl|archiwum=https://web.archive.org/web/20081015081627/http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75972&f=0&o=|zarchiwizowano=2008-10-15}}</ref>, gminnych i powiatowych rad narodowych oraz przewodniczących tych prezydiów (art. 12.1 i 13.1 ustawy z dn. 20 marca 1950 r.)<ref>{{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19500140130 | tytuł = Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1950 nr 14 poz. 130 | data dostępu = 2011-05-31 }} Gminy w latach 1954–1972 zostały zastąpione gromadami. Za: {{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19540430191 | tytuł = Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1954 nr 43 poz. 191 | data dostępu = 2011-05-31 }} Zob. również: {{cytuj stronę|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312|tytuł=Ustawa z dn. 29 listopada 1972 r. ''o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych'' (Dz. U., rok 1972, nr 49, poz. 312)|autor=Internetowy System Aktów Prawnych|data dostępu=2011-05-31|język=pl|archiwum=https://web.archive.org/web/20130126124210/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312|zarchiwizowano=2013-01-26}} {{cytuj książkę|imię=W.|nazwisko=Góra|tytuł=Polska Ludowa 1944–1984. Zarys dziejów politycznych|miejsce=|rok=|strony=356–357}} Powiaty zlikwidowano w 1975 r. Za: {{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19750160091 | tytuł = Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1975 nr 16 poz. 91 | data dostępu = 2011-05-31 }}</ref>

Proces ujednolicenia władzy zakończył się powołaniem gromadzkiej rady narodowej, która funkcjonowała od 25 września 1954 r.<ref name="UstawaGRN">{{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19540430191 | tytuł = Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1954 nr 43 poz. 191 | data dostępu = 2011-05-31}}</ref> oraz wyborami do rad narodowych, które zostały przeprowadzone w dn. 5 grudnia 1954 r.<ref name="Wybory1954">{{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19540450210 | tytuł = Uchwała Rady Państwa z dnia 30 września 1954 r. o zarządzeniu wyborów do rad narodowych | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1954 nr 45 poz. 210 | data dostępu = 2011-05-31}}</ref> GRN powstało w miejsce dotychczasowych [[gmina|gmin]] i [[Gromada (podział administracyjny)|gromad]] jako nowa jednostka [[Podział administracyjny|podziału administracyjnego]] wsi (art. 1). Kadencja rady ustalona została w ustawie na okres trzech lat (art. 4.2). Organem wykonawczym i zarządzającym rady było [[prezydium]], w którego skład wchodzili: przewodniczący, zastępca przewodniczącego, sekretarz i członkowie. Art. 10 oraz 12–14 ustawy określały natomiast zadania i zakres obowiązków rady, które były realizowane podczas sesji przy pomocy instytucji pomocniczych, tj. zebrań wiejskich (art. 34). Nadzór nad GRN sprawowała Powiatowa Rada Narodowa w Gryficach (art. 31–33<ref name="UstawaGRN"/>). Po wyborach do rad narodowych w dn. 5 grudnia 1954 r.<ref name="Wybory1954"/> – oficjalnie rozpoczęły się jej działania. Do czasu jej wyboru zakres prac spoczywał na dotychczasowych gminnych (art. 37)<ref name="UstawaGRN"/>.

Powołanie rad narodowych zakończyło proces tworzenia władz terenowych w powiecie, gromadzie i mieście. Działalność ich w pierwszych latach funkcjonowania była narażona na trudności kadrowe, spowodowana brakiem wykwalifikowanych pracowników w zakresie administracji publicznej. Społeczność lokalna nie orientowała się w kwestiach problemowych, z jakimi musieli borykać się miejscowi [[radny|rajcy]]. Doskonalenie kadr poprzez różnorodne kursy doprowadziło do normalizacji działań społecznych<ref>{{cytuj książkę |imię=A. |nazwisko=Pilch |tytuł= Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950 |miejsce=|rok=|strony=71}}</ref>.

== Reforma administracyjna 1972–1975 ==
W roku 1973 nastąpiły zmiany administracyjne (I etap reformy administracyjnej 1972–1975) na skutek wydanej ustawy z dn. 29 listopada 1972 r., w której przywrócono gminy, tym samym rozwiązując gromady. Pierwszym naczelnikiem gminy Gryfice została Elżbieta Szeliga (od 1 stycznia do 31 grudnia 1973 r.) (na podstawie art. 65a.3 ustawy)<ref>{{cytuj stronę|url=http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312|tytuł=Ustawa z dn. 29 listopada 1972 r. ''o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych'' (Dz. U., rok 1972, nr 49, poz. 312)|autor=Internetowy System Aktów Prawnych|data dostępu=2011-05-31|język=pl|archiwum=https://web.archive.org/web/20130126124210/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312|zarchiwizowano=2013-01-26}}</ref>. W II etapie reformy po rozwiązaniu Miejskiej Rady Narodowej w Gryficach (9 grudnia 1973 r.<ref name="PMRN"/>) w jej miejsce utworzono miejsko-gminną radę narodową<ref>{{cytuj książkę|imię=Wojewódzka Rada Narodowa|nazwisko=w Szczecinie|tytuł=Uchwała nr XX/151/73 WRN w Szczecinie z dn. 3 października 1973 r., w sprawie utworzenia wspólnych rad narodowych dla gmin i miast nie stanowiących powiatów w województwie szczecińskim (Dz. Urz. WRN w Szczecinie, rok 1973, nr 12, poz. 86)|miejsce=|rok=|strony=}}</ref>, tym samym nazwę naczelnika gminy zmieniono na Naczelnika Miasta i Gminy Gryfice. Elżbieta Szeliga piastowała ją od 1 stycznia 1974 do 31 maja 1975 r., kiedy rozwiązano powiatową radę narodową<ref>{{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19750160091 | tytuł = Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1975 nr 16 poz. 91 | data dostępu = 2011-05-31}}</ref>.

W PRN Gryfice również zaszły zmiany. W II etapie reformy w miejsce kolegialnego organu rady powiatowej, jakim było prezydium wprowadzono monokratyczny organ naczelnika powiatu (1973–1975)<ref>{{cytuj stronę| url= https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19730470276 |tytuł=Ustawa z dn. 22 listopada 1973 r. ''o zmianie ustawy o radach narodowych'' (Dz. U. rok 1973, nr 47, poz. 276) |autor=Internetowy System Aktów Prawnych|data dostępu=2011-05-31|język=pl}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19730470280 |tytuł= Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 23 listopada 1973 r. ''w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej'' (Dz. U., rok 1973, nr 47, poz. 280)|autor=Internetowy System Aktów Prawnych|data dostępu=2011-05-31|język=pl}}</ref>. Pierwszym Naczelnikiem Powiatu Gryfickiego został Eugeniusz Pociecha, później Stanisław Muras, który po rozwiązaniu powiatów automatycznie został powołany na Naczelnika Miasta i Gminy Gryfice z dniem 1 czerwca 1975 r.<ref>Art. 53 ustawy [w]: {{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19750160091 | tytuł = Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1975 nr 16 poz. 91 | data dostępu = 2011-05-31}}</ref>

== Samorządowa administracja publiczna ==
[[Plik:POL powiat gryficki COA.svg|thumb|150px|Herb powiatu gryfickiego]]
8 marca 1990 r. została uchwalona ustawa o samorządzie terytorialnym, która stała się podstawą do działań prowadzonych przez organy samorządowe gminy. Od 27 maja 1990 r., kiedy ustawa weszła w życie, w Gryficach ponownie rozpoczęła funkcjonowanie samorządowa administracja publiczna. W tym dniu społeczność lokalna dokonała wyboru przedstawicieli do samorządu terytorialnego. Dotychczasowa funkcja naczelnika została zniesiona, na jej miejsce przywrócono status burmistrza (art. 33.3), natomiast zakres działań i zadań gminy został określony w art. 6-10 ustawy<ref>{{Cytuj | tytuł = Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19900160095 | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 1990 nr 16 poz. 95 | data dostępu = 2011-05-31}}</ref>.

Burmistrzem Gryfic został Stanisław Gołębiewski, który pełnił swe obowiązki od 7 czerwca 1990 r. do 5 lipca 1994 r.<ref>S. Gołębiewski objął stanowisko po wyborach samorządowych przeprowadzonych 27 maja 1990 r., kiedy został powołany podczas I sesji Rady Miasta i Gminy w dniu 7 czerwca 1990 r. {{cytuj książkę|imię=Rada Miasta i Gminy|nazwisko=w Gryficach|tytuł=, ''Uchwała RMiG w Gryficach, nr I/6/1990, z dn. 7 czerwca 1990 r.'', w sprawie wyboru burmistrza Miasta i Gminy Gryfice|miejsce=|rok=|strony=}}</ref> Pierwszym natomiast burmistrzem wybranym w wolnych wyborach powszechnych przeprowadzonych w dniu 27 października 2002 r. został Andrzej Wacław Szczygieł<ref>Wybory powszechne na stanowisko burmistrza regulowała ustawa z dn. 20 czerwca 2002 r. {{Cytuj | url = http://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20021130984 | tytuł = Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta | czasopismo = Dziennik Ustaw | wolumin = 2002 nr 113 poz. 984 | data dostępu = 2011-05-31}}</ref>, który pełnił obowiązki (łac.) ''magister urbis'' już od 6 kwietnia 1995 r. Wybrany został bezwzględną większością głosów (51,44% głosów) spośród 5 kandydatów na to stanowisko<ref>Pozostałymi kandydatami na stanowisko burmistrza byli: Władysław Gliźniewicz (32,12% głosów), Tadeusz Kida (4,40%), Tadeusz Józef Łęczyński (8,69%), oraz Feliks Rokoszewski (3,37%). {{cytuj stronę|url=http://wybory2002.pkw.gov.pl/wojt/t1/gw1/w32/p3205/g320502.html|tytuł=''Wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta: wyniki głosowania i wyniki wyborów w I turze. Gmina Gryfice, powiat gryficki, województwo zachodniopomorskie''|autor=Państwowa Komisja Wyborcza|data dostępu=2011-05-31|język=pl}}</ref>. W pierwszych wyborach do Rady Miejskiej w Gryficach I kadencji (1990–1994) dokonano wyboru 30 rajców (23 – Obywatelski Komitet Porozumiewawczy (OKP) „Solidarność”, 6 – Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL) i 1 – niezależny)<ref>{{cytuj książkę| imię=Biuro Rady Miejskiej| nazwisko= w Gryficach|tytuł=Wykaz radnych Rady Miejskiej w Gryficach, I kadencja, lata 1990–1994| miejsce= |rok=| strony= 1–2}}</ref>.

=== Utworzenie powiatu ===
[[Plik:Powiat GryfickiV2.svg|thumb|150px|Mapa powiatu gryfickiego]]
1 stycznia 1999 r. utworzono ponownie [[powiat gryficki]], jednostkę samorządu terytorialnego II stopnia i podziału administracyjnego państwa<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.|wydawca=Główny Urząd Statystyczny|miejsce=Warszawa|data=2013-07-26|issn=1505-5507|url=https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2013-r-,7,10.html}}</ref>. Zamieszkuje w niej 60 612 mieszkańców (stan na 30 czerwca 2010 r.)<ref>{{cytuj stronę|url=https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LU_ludnosc_stan_struktura_31_12_2012.pdf|tytuł=''Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.'' (stan na 30 czerwca 2010 r.)|autor=Główny Urząd Statystyczny|data dostępu= 2011-05-31 |strony=107 |język=pl}}</ref>

Wybory do Rady Powiatu zostały przeprowadzone 11 października 1998 r., a 6 listopada odbyła się pierwsza sesja, na której dokonano wyboru przewodniczącego rady, zarządu i starosty powiatu. Przewodniczącym Rady Powiatu złożonej z 30 radnych (obecnie 19) został Franciszek Gródecki (Płoty)<ref>{{cytuj stronę|url=http://spow.gryfice.ibip.pl/public/?id=110153|tytuł=''Radni powiatu gryfickiego kadencji 1998–2002''|autor=Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach|data dostępu=2011-05-31|język=pl}}</ref>, starostą natomiast – Zbigniew Chabowski (Gryfice)<ref>{{cytuj stronę|url=http://spow.gryfice.ibip.pl/public/?id=111259|tytuł=''Skład Zarządu Powiatu I kadencji''|autor=Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach|data dostępu= 2011-05-31| język=pl}}</ref>.

Utworzono Wydziały: [[Urbanistyka|Urbanistyki]], [[Architektura|Architektury]] i [[Budownictwo|Budownictwa]]; Komunikacji, [[Transport]]u i Dróg Powiatowych; [[Rolnictwo|Rolnictwa]], [[Gospodarka leśna|Leśnictwa]] i [[Ochrona środowiska|Ochrony Środowiska]]; [[Administracja|Administracji]] i Spraw Obywatelskich oraz [[Edukacja|Edukacji]]. Ponadto powstały: Powiatowe Biuro [[Geodezja|Geodezji]], [[Kartografia|Kartografii]], [[Kataster nieruchomości|Katastru i Gospodarki Nieruchomościami]]; Powiatowe Centrum [[Marketing]]u, Rozwoju Gospodarczego i [[Integracja europejska|Integracji Europejskiej]] i Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o [[Niepełnosprawność|Niepełnosprawności]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://spow.gryfice.ibip.pl/public/ |tytuł=''Alfabetyczny wykaz spraw''|autor=Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach|data dostępu= 2011-05-31| język=pl}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Administracja państwowa]]
* [[Administracja publiczna]]
* [[Samorząd terytorialny]]
* [[Samorząd terytorialny w Polsce]]
* [[Samorząd terytorialny|Geneza samorządu terytorialnego]]
* [[Samorząd Terytorialny]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
=== Źródła ===
* Archiwum Państwowe w Płotach. Obwodowy Urząd Informacji i Propagandy, sygn. 2.
* Archiwum Państwowe w Płotach. Starostwo Powiatowe Gryfice, sygn. 45.
* Archiwum Państwowe w Szczecinie, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 430, 517.
* ''Biuletyn Pełnomocnika Rządu na Okręg Pomorza Zachodniego 1945'', T. 3, poz. 26, 1945.
* Biuro Rady Miejskiej w Gryficach, ''Wykaz radnych Rady Miejskiej w Gryficach, I kadencja, lata 1990–1994'', Gryfice 2010.
* Rada Miasta i Gminy w Gryficach, Uchwała RMiG w Gryficach, nr I/6/1990, z dn. 7 czerwca 1990 r. ''w sprawie wyboru burmistrza Miasta i Gminy Gryfice'', Gryfice 1990.
* Wojewódzka Rada Narodowa w Szczecinie, Uchwała nr XX/151/73 WRN w Szczecinie z dn. 3 października 1973 r., ''w sprawie utworzenia wspólnych rad narodowych dla gmin i miast nie stanowiących powiatów w województwie szczecińskim'' (Dz. Urz. WRN w Szczecinie, rok 1973, nr 12, poz. 86), Szczecin 1973.

=== Źródła online ===
* Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gryficach (SEZAM), [https://web.archive.org/web/20160304121218/http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75972&f=0&o=%7Ctytu%C5%82=''Spisy ludności'' (pol.)], nr zesp. 66/0, karta A, [dostęp 2011-06-01].
* Archiwum Państwowe w Szczecinie, Oddział w Płotach, Informacje o zespole archiwalnym. Starostwo powiatowe w Gryficach (SEZAM), [https://web.archive.org/web/20131029203012/http://baza.archiwa.gov.pl/sezam/sezam.php?l=&mode=show&zespoly_id=75907 ''Spisy ludności'' (pol.)], nr zesp. 1/0, karta A, [dostęp 2011-05-29].
* Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach, [http://spow.gryfice.ibip.pl/public/ ''Alfabetyczny wykaz spraw'' (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach, [http://spow.gryfice.ibip.pl/public/?id=110153 ''Radni powiatu gryfickiego kadencji 1998-2002'' (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Biuletyn Informacji Publicznej. Starostwo Powiatowe w Gryficach, [http://spow.gryfice.ibip.pl/public/?id=111259 ''Skład Zarządu Powiatu I kadencji'' (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Główny Urząd Statystyczny, [https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LU_ludnosc_stan_struktura_31_12_2012.pdf ''Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.'' (stan na 30 czerwca 2010 r.) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Główny Urząd Statystyczny, [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2013-r-,7,10.html ''Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.'' (stan na 1 stycznia 2010 r.) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19730470280 Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 23 listopada 1973 r. ''w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej'' (Dz. U., rok 1973, nr 47, poz. 280) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19540450210 Uchwała Rady Państwa z dn. 30 września 1954 r. ''o zarządzeniu wyborów do rad narodowych'' (Dz. U., rok 1954, nr 45, poz. 210) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19980910578 Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. ''o samorządzie powiatowym'' (Dz. U., rok 1998, nr 91, poz. 578) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19900160095 Ustawa z dn. 8 marca 1990 r. ''o samorządzie terytorialnym'' (Dz. U. rok 1990, nr 16, poz. 95) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20021130984 Ustawa z dn. 20 czerwca 2002 r. ''o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta'' (Dz. U., rok 2002, nr 113, poz. 984) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19500140130 Ustawa z dn. 20 marca 1950 r. ''o terenowych organach jednolitej władzy państwowej'' (Dz. U., rok 1950, nr 14, poz. 130) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19730470276 Ustawa z dn. 22 listopada 1973 r. ''o zmianie ustawy o radach narodowych'' (Dz. U. rok 1973, nr 47, poz. 276) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [http://isap.sejm.gov.pl/VolumeServlet?type=wdu&rok=1998&numer=096 Ustawa z dn. 24 lipca 1998 r. ''o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa'' (Dz. U., rok 1998, nr 96, poz. 603) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://web.archive.org/web/20120512050342/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19540430191 Ustawa z dn. 25 września 1954 r. ''o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych'' (Dz. U., rok 1954, nr 43, poz. 191) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19750160091 Ustawa z dn. 28 maja 1975 r. ''o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych'' (Dz. U., rok 1975, nr 16, poz. 91) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [https://web.archive.org/web/20130126124210/http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312 Ustawa z dn. 29 listopada 1972 r. ''o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych'' (Dz. U., rok 1972, nr 49, poz. 312) (pol.)] [dostęp 2011-05-31].
* Internetowy System Aktów Prawnych, [http://isap.sejm.gov.pl/VolumeServlet?type=wmp&rok=1946&numer=044 Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dn. 7 maja 1946 r. ''o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości'' (M.P., rok 1946, nr 44, poz. 85) (pol.)] [dostęp 2011-05-29].
* Państwowa Komisja Wyborcza, [http://wybory2002.pkw.gov.pl/wojt/t1/gw1/w32/p3205/g320502.html ''Wybory wójta, burmistrza i prezydenta miasta: wyniki głosowania i wyniki wyborów w I turze (Gmina Gryfice, powiat gryficki, województwo zachodniopomorskie)'' (pol.)] [dostęp 2011-05-31].

=== Opracowania ===
* Błonko T., ''Sytuacja gospodarcza w powiecie gryfickim w roku 1945'' [w]: [[Tadeusz Białecki|Białecki T.]], ''Ziemia Gryficka 1969'', Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
* Burger W.S., ''Ludowcy w radach narodowych i administracji Pomorza Zachodniego w latach 1945–1949'' [w]: ''Przegląd Zachodniopomorski'', nr 1–2, Szczecin 1983.
* Chmielewski Z., ''Samorząd Miejski na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1950'' [w]: ''Przegląd Zachodniopomorski'', nr 1–2, Szczecin 1983.
* Cieśliński A., ''Pierwszy powojenny rok szkolny 1945/1946 w Gryficach'' [w]: Cieśliński A. (pod red.), ''Zeszyty Gryfickie'', nr 1, Gryfice 2001.
* Cieśliński A., ''Ułańskie zaślubiny'' [w]: [[Tadeusz Białecki|Białecki T.]] (pod red.), ''Ziemia Gryficka 1969'', Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
* Dopierała B., ''Polskie losy Pomorza Zachodniego'', Poznań 1970.
* Frankiewicz B., ''Początki Rad Narodowych na Pomorzu Zachodnim 1945–1947'' [w]: ''Przegląd Zachodniopomorski'', nr 4, Szczecin 1969.
* Golczewski K., ''Rola Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego w odbudowie podstaw życia społecznego na Pomorzu Zachodnim'' [w]: ''Przegląd Zachodniopomorski'', nr 5, Szczecin 1963.
* Góra W., ''Polska Ludowa 1944–1984. Zarys dziejów politycznych'', Lublin 1986.
* Macholak J., ''Rok 1945 w Gryficach'' [w]: Kozłowski K. (pod red.), ''Ziemia Gryficka 1945–1985'', Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Gryfice 1987.
* Muras S., ''Partie i stronnictwa polityczne w powiecie gryfickim w latach 1945–1948'' [w]: [[Tadeusz Białecki|Białecki T.]] (pod red.), ''Ziemia Gryficka 1969'', Gryfickie Towarzystwo Kultury w Gryficach, Szczecin 1971.
* Pilch A., ''Kształtowanie się władz polskich w powiecie gryfickim w latach 1945–1950'' (praca magisterska pod kier. dr W. Skóry), Słupsk 2007.

=== Opracowania online ===
* Macholak J., [https://web.archive.org/web/20160315030834/http://www.przelomy.muzeum.szczecin.pl/attachments/090_Stefa%20nadgraniczna.pdf ''Wysiedlenia ze strefy nadgranicznej Pomorza Zachodniego w latach 1945–1950 jako przejaw represji politycznej'' (pol.)] [dostęp 2011-05-29].
* Солдат. ru, [http://www.soldat.ru/spravka/freedom/9-poland.html tytuł=''ГРАЙФЕНБЕРГ (ГРЫФИЦЕ)'' (ros.)] [dostęp 2011-05-29].

=== Opracowania prasowe ===
* Jarząb W., ''O marcowej rocznicy i tradycyjnym kłopocie z kalendarzem'', „Gryfickie Echa”, z dn. 4 marca 2010 r., Gryfice 2010.

== Linki zewnętrzne ==
* Lewicki J., [http://www.scenamysli.eu/artykuly.php?s=1&lang=PL&dzial=100&id=549 ''Samorząd terytorialny w Polsce. Rys historyczny'' (pol.)] [dostęp 2011-05-31].

[[Kategoria:Historia Gryfic]]
[[Kategoria:Samorząd terytorialny w Polsce]]