text:
# Poliptyk augustiański
Poliptyk augustiański – pierwotnie ołtarz główny kościoła św. Katarzyny wchodzącego w skład zespołu klasztornego OO. augustianów na Kazimierzu w Krakowie (stąd nazwa dzieła). Do dziś z poliptyku zachowało się trzynaście obrazów przedstawiających dwa cykle: sceny z życia Chrystusa i Marii. Obrazy namalował krakowski malarz Mikołaj Haberschrack. Jest to jedno z cenniejszych dzieł gotyckiego malarstwa tablicowego w Polsce z 2. połowy XV wieku.

## Dzieje
Dzięki źródłom archiwalnym wiadomo o tym dziele stosunkowo dużo. Inicjatorami powstania dzieła byli kazimierscy augustianie, którzy aktywnie uczestniczyli w rozwoju krakowskiego malarstwa tablicowego.
Dnia 22 kwietnia 1468 Mikołaj Haberschrack zatwierdził kontrakt zawarty z konwentem, w którym zakonnicy zlecili wykonanie obrazów do ołtarza. Na podstawie zachowanych elementów można przypuszczać, iż poliptyk był monumentalnym retabulum ołtarzowym. Dzieło to miało być wykonane szybko, bo w ciągu pięciu miesięcy – według kontraktu ad festum sancti Michaelis proxime, czyli do 28 września 1468. Na podstawie informacji źródłowych nie da się stwierdzić, czy artysta dostosował się do terminu. Jeśli tak było, to ze względu na krótki czas Haberschrack musiał malowane kwatery wykonywać przy udziale większej ilości pomocników ze swojego warsztatu, zaś materiały i podobrazia miał uprzednio przygotowywane. Przypuszcza się, że kontrakt z 1468 był umową dodatkową, sankcjonującą w sposób ostateczny nieznane wcześniejsze kontrakty, oraz ustalającą termin ukończenia dzieła.
Poliptyk augustiański był thabule magna – ołtarzem głównym kościoła klasztornego. Znajdował się tam do czasów nowożytnych, kiedy to zakonnicy postanowili zlecić wykonanie kolejnych ołtarzy: w XVI wieku ołtarza z obrazami Jana Goraja, a później obecnego monumentalnego ołtarza w stylu wczesnego baroku. Natomiast dawny poliptyk gotycki mógł zostać rozebrany już w XVI wieku, zaś kwatery przeniesiono do katedry na Wawelu oraz na krużganki klasztoru augustianów; zawieszone na ścianach obrazy ze scenami pasyjnymi, pełniły rolę stacji Męki Pańskiej.
Zachowane kwatery dawnego retabulum zostały nabyte przez Muzeum Narodowe w Krakowie. Obecnie eksponowane są w pałacu Erazma Ciołka przy ul. Kanoniczej w Krakowie.
- Wypędzenie przekupniów ze świątyni, Modlitwa w Ogrojcu i Naigrawanie – obrazy z poliptyku augustiańskiego
- Wypędzenie przekupniów ze świątyni
- Modlitwa w Ogrojcu
- Naigrawanie Chrystusa

## Wygląd
Do dziś zachowały się: trzynaście obrazów oraz fragment kolejnego, przedstawiającego Prezentację Marii w świątyni. Stan zachowania malowideł tych jest różny. Najbardziej uszkodzone są sceny Zwiastowania Św. Annie, oraz Obrzezania. Obraz ze sceną Pokłonu Trzech króli zawiera uszkodzenia, które naruszyły jedynie dolną część kompozycji. Reszta obrazów zachowała się w całości.

### Ołtarz otwarty
Rekonstrukcja ołtarza otwartego (według Jerzego Gadomskiego):
- 1. ?
- 2. Zwiastowanie Annie. Na podstawie zachowanych fragmentów można odczytać, iż scena rozgrywa się we wnętrzu kaplicy, w której Święta Anna Samotrzecia w pozie modlitewnej zwraca się do anioła unoszącego się nad mensą ołtarzową.
- 3. Prezentacja Marii w świątyni. W zachowanej części obrazu widoczne są: grupa ludzi, która miała otaczać główną część sceny, oraz fragment wnętrza z kolumną ozdobioną kapitelem z motywem roślinnym.
- 4. Pokłon Trzech Króli. W podniszczonej stajence siedzi Maria z Dzieciątkiem, zaś królowie ubrani w pełnych splendoru strojach stoją na czele orszaku zmierzającego do Betlejem. Za nimi widoczny jest rozległy górzysty krajobraz z kościołem. Uwagę przykuwa wnikliwe opracowanie dekoracji szat monarchów, o wyszukanych motywach roślinnych i ornamentalnych, przez co prozaiczna scena wzbogacona jest dworską i nieco egzotyczną atmosferą.
- 5. Obrzezanie. W zachowanych fragmentach widać kapłanów oraz Marię z Józefem, niewidoczne jest Dzieciątko. Tłem tej kompozycji jest eleganckie wnętrze gotyckiej budowli, o centralizującej formie, co zostało podkreślone filarem stojącym na osi środkowej obrazu.
- 6. ?
- 7. Gody w Kanie Galilejskiej. Chrystus został ukazany w momencie rozmowy z Marią, która siedzi wśród biesiadujących uczniów, zwracających się w stronę siedzącego po lewej stronie Zbawiciela. Wnętrze mieszczańskiego domu pogłębia biesiadną atmosferę. Postać nalewająca wodę do stągwi w swoim wyglądzie przypomina ówczesnego mieszczanina.

### Ołtarz zamknięty
Rekonstrukcja ołtarza zamkniętego (według Jerzego Gadomskiego):
- 8. Wjazd do Jerozolimy. Po lewej stronie Chrystus jedzie na osiołku, za nim idą apostołowie, prawą część zajmuje brama do miasta, z której wychodzi tłum mieszkańców Jerozolimy w typowych dla XV-wiecznego mieszczaństwa strojach. Na ich twarzach nie widać entuzjazmu, ale zdziwienie. Artysta w sposób wysublimowany zilustrował zamkową architekturę obwarowań miasta.
- 9. Wypędzenie przekupniów ze świątyni. Scenę tę cechuje dynamizm, który nadają ukośnie ułożona ława z rozrzuconymi sakwami i monetami, wywrócony stół, uciekające zwierzęta, malownicza posadzka, oraz Jezus, który przegania chłostą grupę kupców. Szczegółowo namalowany fragment gotyckiego kościoła wraz z typowymi dla gotyckiej architektury detalami – oknami z maswerkami, portalem kruchty z czołgankami i kwiatonem w kluczu oraz przyporami sugeruje, iż Chrystus opróżnił świątynię, a artysta przeniósł ten epizod na zewnątrz.
- 10. Umywanie nóg w Wieczerniku. Pośrodku kompozycji klęczy Chrystus umywający nogi uczniom. Większość z nich siedzi w zwartym rzędzie wewnątrz budynku, z którego okien rozpościera się widok na malowniczy pagórkowy krajobraz.
- 11. Chrystus w Ogrojcu Kompozycja tego obrazu dzieli się wyraźnie na dwa plany. Na pierwszym planie umiejscowiony jest poruszony modlitwą Jezus, a obok niego śpiący apostołowie: Piotr, Jan Ewangelista oraz Jakub Starszy. Po lewej stronie ukazuje się Jezusowi anioł. Skalisty ogród emanuje bogactwem roślinności, którą artysta oddał niemalże w studyjny sposób. Pośrodku na skale stoi kielich z krzyżem zapowiadający zbawczą śmierć Chrystusa. Na drugim planie ukazana jest zwarta rzesza żołnierzy prowadzona przez Judasza, z których jeden wyraźnie wskazuje na cel ich wyprawy.
- 12. Pojmanie Chrystusa. Ta pełna dramatyzmu scena zawiera na dalszym planie wątek pocałunku Judasza. Chrystus jest otoczony przez tłum żołnierzy. Na pierwszym planie Święty Piotr walczy z Malchusem.
- 13. Chrystus przed Kajfaszem. Artysta zwraca uwagę na motywy gotyckiej architektury, czego przykładami są balkon z trójbocznym wykuszem, czy okna, w których można dostrzec gomółki. Natomiast żołnierze prowadzący Jezusa to średniowieczni rycerze. Zwraca uwagę wnikliwa obserwacja XV-wiecznego uzbrojenia.
- 14. Chrystus przed Piłatem. W swoim wyglądzie scena ta jest niemal kopią poprzedniej, co szczególnie jest widoczne w przedstawieniu Jezusa.
- 15. Naigrawanie. W tym obrazie została przedstawiona grupa złoczyńców, która bezlitośnie bije, wyszydza i szarpie samotnego Chrystusa. Ich twarze są mocno powykrzywiane, szpetne, niemalże groteskowe. Od strony plastycznej w tym obrazie widać niezrealizowane w pełni poprawnie dążenie artysty do osiągnięcia perspektywy, co widać szczególnie w układzie posadzki.
- 16. Koronowanie cierniem. Jest to ostatnia zachowana scena pasyjna tego poliptyku. Trzy ostatnie nie zachowały się, a przypuszczać można, iż kontynuowały narrację Pasji. Koronowanie cierniem jest kontynuacją Naigrawania, jeśli chodzi o dramatyzm sceny oraz twarze złoczyńców. W celu urozmaicenia kompozycji artysta zamyka scenę w arkadzie z trójlistnym łukiem. Tło, które tworzy gotyckie wnętrze, w przeciwieństwie do Naigrawania zostało przysłonięte przez postacie.
- 17 ?
- 18 ?
- 19 ?

## Analiza i interpretacja
Jest to pierwszy znany na terenie Małopolski poliptyk. Jest to zarazem najwcześniejsze dzieło z tego regionu, którego autor jest znany z imienia. Zawiera on wątki św. Anny, życia Marii i dzieciństwa Chrystusa, sceny z działalności Chrystusa oraz obszerny cykl ilustrujący Pasję. Zachowane obrazy cechuje zróżnicowanie w skali siły wyrazu. Sceny Zwiastowania Annie oraz Modlitwy w Ogrójcu emanują liryzmem. Ponadto te sceny poświadczają wrażliwość artysty na przyrodę i zjawiska natury. Z kolei Wypędzenie przekupniów ze świątyni i Naigrawanie cechują dramatyzm, dynamizm, który buduje gwałtowny ruch postaci, oraz liczne diagonalne linie ścian budynku, przedmiotów, bądź układu posadzki. Natomiast scena Pokłonu Trzech Króli jest przesycona splendorem i dostojeństwem oraz bogactwem dworskości. Monotonia i uproszczona kompozycja cechują Gody w Kanie Galilejskiej oraz Umywanie nóg. Odmienny jest także poziom artystyczny poszczególnych obrazów, co może poświadczać udział w tworzeniu dzieła szerokiego grona pomocników.
Sceny Zwiastowania Św. Annie i Prezentacji Marii w świątyni odzwierciedlają ówczesną postawę religijną. Od lat 60. XV stulecia przypada silny rozwój kultu Marii, a wiązało się to z ideami Marii Wniebowziętej i Niepokalanej rozbudzonymi przez uchwałę soboru w Bazylei. W konsekwencji zaczęto wprowadzać do ikonografii maryjnej cykle historyczne, do których wprowadzano wątek poświęcony św. Annie, wśród nich w typie znanym jako Anna Samotrzeć.

title: Poliptyk augustiański

wikitext:
{{Dopracować|przypisy=2022-05}}
{{Dzieło sztuki infobox
 |tytuł             = Pokłon Trzech Króli<br />(fragment poliptyku augustiańskiego)
 |tytuł oryginalny  =
 |zdjęcie           = Nicolaus Haberschrack - Pokłon Trzech Króli - MNK I-594 (432612).jpg
 |opis zdjęcia      =
 |alt zdjęcia       =
 |autor             = [[Mikołaj Haberschrack]]
 |rodzaj            =
 |data powstania    = przed 1468
 |medium            = tempera na desce
 |wymiary           =
 |miejscowość       =
 |lokalizacja       = [[Muzeum Narodowe w Krakowie]]
 |commons           = Category:Augustinian_Polyptych
}}
'''Poliptyk augustiański''' – pierwotnie ołtarz główny [[Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Małgorzaty w Krakowie|kościoła św. Katarzyny]] wchodzącego w skład zespołu klasztornego OO. [[Augustianie|augustianów]] na [[Kazimierz (Kraków)|Kazimierzu]] w [[Kraków|Krakowie]] (stąd nazwa dzieła). Do dziś z [[poliptyk]]u zachowało się trzynaście obrazów przedstawiających dwa cykle: sceny z życia Chrystusa i Marii. Obrazy namalował krakowski malarz [[Mikołaj Haberschrack]]. Jest to jedno z cenniejszych dzieł [[gotyk|gotyckiego]] [[malarstwo tablicowe|malarstwa tablicowego]] w Polsce z 2. połowy XV wieku.

== Dzieje ==
Dzięki źródłom archiwalnym wiadomo o tym dziele stosunkowo dużo. Inicjatorami powstania dzieła byli kazimierscy augustianie, którzy aktywnie uczestniczyli w rozwoju krakowskiego malarstwa tablicowego.

Dnia 22 kwietnia 1468 Mikołaj Haberschrack zatwierdził kontrakt zawarty z konwentem, w którym zakonnicy zlecili wykonanie obrazów do ołtarza. Na podstawie zachowanych elementów można przypuszczać, iż poliptyk był monumentalnym [[retabulum]] ołtarzowym. Dzieło to miało być wykonane szybko, bo w ciągu pięciu miesięcy – według kontraktu ''ad festum [[Święty Michał|sancti Michaelis]] proxime'', czyli do 28 września 1468. Na podstawie informacji źródłowych nie da się stwierdzić, czy artysta dostosował się do terminu. Jeśli tak było, to ze względu na krótki czas Haberschrack musiał malowane kwatery wykonywać przy udziale większej ilości pomocników ze swojego warsztatu, zaś materiały i podobrazia miał uprzednio przygotowywane. Przypuszcza się, że kontrakt z 1468 był umową dodatkową, sankcjonującą w sposób ostateczny nieznane wcześniejsze kontrakty, oraz ustalającą termin ukończenia dzieła.

Poliptyk augustiański był ''thabule magna'' – ołtarzem głównym kościoła klasztornego. Znajdował się tam do czasów nowożytnych, kiedy to zakonnicy postanowili zlecić wykonanie kolejnych ołtarzy: w XVI wieku ołtarza z obrazami Jana Goraja, a później obecnego monumentalnego ołtarza w stylu wczesnego baroku. Natomiast dawny poliptyk gotycki mógł zostać rozebrany już w XVI wieku, zaś kwatery przeniesiono do katedry na Wawelu oraz na krużganki klasztoru augustianów; zawieszone na ścianach obrazy ze scenami pasyjnymi, pełniły rolę stacji Męki Pańskiej.

Zachowane kwatery dawnego retabulum zostały nabyte przez [[Muzeum Narodowe w Krakowie]]. Obecnie eksponowane są w [[Pałac biskupa Erazma Ciołka|pałacu Erazma Ciołka]] przy [[Ulica Kanonicza w Krakowie|ul. Kanoniczej]] w Krakowie.

<gallery mode=packed heights=200px caption="''Wypędzenie przekupniów ze świątyni'', ''Modlitwa w Ogrojcu'' i ''Naigrawanie'' – obrazy z poliptyku augustiańskiego">
Wypedzenie.jpg|Wypędzenie przekupniów ze świątyni
Nicolaus Haberschrack - Prayer in Gethsemane - MNK I-595 (432952).jpg|Modlitwa w Ogrojcu
Naigrawanie.jpg|Naigrawanie Chrystusa
</gallery>

== Wygląd ==
Do dziś zachowały się: trzynaście obrazów oraz fragment kolejnego, przedstawiającego ''Prezentację Marii w świątyni''. Stan zachowania malowideł tych jest różny. Najbardziej uszkodzone są sceny ''Zwiastowania Św. Annie'', oraz ''Obrzezania''. Obraz ze sceną ''Pokłonu Trzech króli'' zawiera uszkodzenia, które naruszyły jedynie dolną część kompozycji. Reszta obrazów zachowała się w całości.

=== Ołtarz otwarty ===
[[Plik:Struktura ołtarza.PNG|180px|thumb|Rekonstrukcja ołtarza otwartego (według Jerzego Gadomskiego)]]
Rekonstrukcja ołtarza otwartego (według [[Jerzy Gadomski|Jerzego Gadomskiego]]):
* 1. '''?'''
* 2. '''Zwiastowanie Annie'''. Na podstawie zachowanych fragmentów można odczytać, iż scena rozgrywa się we wnętrzu kaplicy, w której Święta Anna Samotrzecia w pozie modlitewnej zwraca się do anioła unoszącego się nad [[mensa (budownictwo)|mensą]] ołtarzową.
* 3. '''Prezentacja Marii w świątyni'''. W zachowanej części obrazu widoczne są: grupa ludzi, która miała otaczać główną część sceny, oraz fragment wnętrza z kolumną ozdobioną [[kapitel]]em z motywem roślinnym.
* 4. '''Pokłon Trzech Króli'''. W podniszczonej stajence siedzi Maria z Dzieciątkiem, zaś królowie ubrani w pełnych splendoru strojach stoją na czele orszaku zmierzającego do Betlejem. Za nimi widoczny jest rozległy górzysty krajobraz z kościołem. Uwagę przykuwa wnikliwe opracowanie dekoracji szat monarchów, o wyszukanych motywach roślinnych i ornamentalnych, przez co prozaiczna scena wzbogacona jest dworską i nieco egzotyczną atmosferą.
* 5. '''Obrzezanie'''. W zachowanych fragmentach widać kapłanów oraz Marię z Józefem, niewidoczne jest Dzieciątko. Tłem tej kompozycji jest eleganckie wnętrze gotyckiej budowli, o centralizującej formie, co zostało podkreślone filarem stojącym na osi środkowej obrazu.
* 6. '''?'''
* 7. '''Gody w Kanie Galilejskiej'''. Chrystus został ukazany w momencie rozmowy z Marią, która siedzi wśród biesiadujących uczniów, zwracających się w stronę siedzącego po lewej stronie Zbawiciela. Wnętrze mieszczańskiego domu pogłębia biesiadną atmosferę. Postać nalewająca wodę do [[stągiew|stągwi]] w swoim wyglądzie przypomina ówczesnego mieszczanina.

=== Ołtarz zamknięty ===
[[Plik:Struktura ołtarza2.PNG|thumb|180px|Rekonstrukcja ołtarza zamkniętego (według Jerzego Gadomskiego)]]
Rekonstrukcja ołtarza zamkniętego (według Jerzego Gadomskiego):
* 8. '''Wjazd do Jerozolimy'''. Po lewej stronie Chrystus jedzie na osiołku, za nim idą apostołowie, prawą część zajmuje brama do miasta, z której wychodzi tłum mieszkańców Jerozolimy w typowych dla XV-wiecznego mieszczaństwa strojach. Na ich twarzach nie widać entuzjazmu, ale zdziwienie. Artysta w sposób wysublimowany zilustrował zamkową architekturę obwarowań miasta.
* 9. '''Wypędzenie przekupniów ze świątyni'''. Scenę tę cechuje dynamizm, który nadają ukośnie ułożona ława z rozrzuconymi sakwami i monetami, wywrócony stół, uciekające zwierzęta, malownicza posadzka, oraz Jezus, który przegania chłostą grupę kupców. Szczegółowo namalowany fragment gotyckiego kościoła wraz z typowymi dla gotyckiej architektury detalami – oknami z [[maswerk]]ami, portalem kruchty z [[czołganka]]mi i [[kwiaton]]em w kluczu oraz [[szkarpa|przyporami]] sugeruje, iż Chrystus opróżnił świątynię, a artysta przeniósł ten epizod na zewnątrz.
* 10. '''Umywanie nóg w Wieczerniku'''. Pośrodku kompozycji klęczy Chrystus umywający nogi uczniom. Większość z nich siedzi w zwartym rzędzie wewnątrz budynku, z którego okien rozpościera się widok na malowniczy pagórkowy krajobraz.
* 11. '''Chrystus w Ogrojcu''' Kompozycja tego obrazu dzieli się wyraźnie na dwa plany. Na pierwszym planie umiejscowiony jest poruszony modlitwą Jezus, a obok niego śpiący apostołowie: [[Święty Piotr|Piotr]], [[Jan Ewangelista]] oraz [[Jakub Starszy]]. Po lewej stronie ukazuje się Jezusowi anioł. Skalisty ogród emanuje bogactwem roślinności, którą artysta oddał niemalże w studyjny sposób. Pośrodku na skale stoi kielich z krzyżem zapowiadający zbawczą śmierć Chrystusa. Na drugim planie ukazana jest zwarta rzesza żołnierzy prowadzona przez Judasza, z których jeden wyraźnie wskazuje na cel ich wyprawy.
* 12. '''Pojmanie Chrystusa'''. Ta pełna dramatyzmu scena zawiera na dalszym planie wątek pocałunku Judasza. Chrystus jest otoczony przez tłum żołnierzy. Na pierwszym planie Święty Piotr walczy z [[Malchus]]em.
* 13. '''Chrystus przed Kajfaszem'''. Artysta zwraca uwagę na motywy gotyckiej architektury, czego przykładami są balkon z trójbocznym [[wykusz]]em, czy okna, w których można dostrzec [[gomółki]]. Natomiast żołnierze prowadzący Jezusa to średniowieczni rycerze. Zwraca uwagę wnikliwa obserwacja XV-wiecznego uzbrojenia.
* 14. '''Chrystus przed Piłatem'''. W swoim wyglądzie scena ta jest niemal kopią poprzedniej, co szczególnie jest widoczne w przedstawieniu Jezusa.
* 15. '''Naigrawanie'''. W tym obrazie została przedstawiona grupa złoczyńców, która bezlitośnie bije, wyszydza i szarpie samotnego Chrystusa. Ich twarze są mocno powykrzywiane, szpetne, niemalże groteskowe. Od strony plastycznej w tym obrazie widać niezrealizowane w pełni poprawnie dążenie artysty do osiągnięcia perspektywy, co widać szczególnie w układzie posadzki.
* 16. '''Koronowanie cierniem'''. Jest to ostatnia zachowana scena pasyjna tego poliptyku. Trzy ostatnie nie zachowały się, a przypuszczać można, iż kontynuowały narrację Pasji. ''Koronowanie cierniem'' jest kontynuacją ''Naigrawania,'' jeśli chodzi o dramatyzm sceny oraz twarze złoczyńców. W celu urozmaicenia kompozycji artysta zamyka scenę w arkadzie z trójlistnym łukiem. Tło, które tworzy gotyckie wnętrze, w przeciwieństwie do ''Naigrawania'' zostało przysłonięte przez postacie.
* 17 '''?'''
* 18 '''?'''
* 19 '''?'''

== Analiza i interpretacja ==
Jest to pierwszy znany na terenie [[Małopolska|Małopolski]] [[poliptyk]]. Jest to zarazem najwcześniejsze dzieło z tego regionu, którego autor jest znany z imienia. Zawiera on wątki [[Święta Anna|św. Anny]], życia Marii i dzieciństwa Chrystusa, sceny z działalności Chrystusa oraz obszerny cykl ilustrujący [[Pasja|Pasję]]. Zachowane obrazy cechuje zróżnicowanie w skali siły wyrazu. Sceny ''Zwiastowania Annie'' oraz ''Modlitwy w Ogrójcu'' emanują liryzmem. Ponadto te sceny poświadczają wrażliwość artysty na przyrodę i zjawiska natury. Z kolei ''Wypędzenie przekupniów ze świątyni'' i ''Naigrawanie'' cechują dramatyzm, dynamizm, który buduje gwałtowny ruch postaci, oraz liczne diagonalne linie ścian budynku, przedmiotów, bądź układu posadzki. Natomiast scena ''Pokłonu Trzech Króli'' jest przesycona splendorem i dostojeństwem oraz bogactwem dworskości. Monotonia i uproszczona kompozycja cechują Gody w ''Kanie Galilejskiej'' oraz ''Umywanie nóg''. Odmienny jest także poziom artystyczny poszczególnych obrazów, co może poświadczać udział w tworzeniu dzieła szerokiego grona pomocników.

Sceny ''Zwiastowania Św. Annie'' i ''Prezentacji Marii w świątyni'' odzwierciedlają ówczesną postawę religijną. Od lat 60. XV stulecia przypada silny rozwój kultu Marii, a wiązało się to z ideami Marii Wniebowziętej i Niepokalanej rozbudzonymi przez uchwałę [[Sobór w Bazylei|soboru w Bazylei]]. W konsekwencji zaczęto wprowadzać do ikonografii maryjnej cykle historyczne, do których wprowadzano wątek poświęcony św. Annie, wśród nich w typie znanym jako [[Anna Samotrzeć]].

== Bibliografia ==
* [[Jerzy Gadomski]], ''Gotyckie malarstwo tablicowe w Małopolsce. 1460-1500'', Warszawa 1988.
* ''Malarstwo gotyckie w Polsce'', red. Adam S. Labuda, Krystyna Secomska, Warszawa 2006.
* Maria Otto Michałowska, ''Gotyckie malarstwo tablicowe w Polsce'', Warszawa 1982

[[Kategoria:Obrazy Mikołaja Haberschracka]]
[[Kategoria:Obrazy z motywami z Nowego Testamentu]]
[[Kategoria:Obrazy w pałacu biskupa Erazma Ciołka]]

title: Pokłon Trzech Króli · (fragment poliptyku augustiańskiego)

Autor: Mikołaj Haberschrack

Data powstania: przed 1468

Medium: tempera na desce

Lokalizacja: Muzeum Narodowe w Krakowie


text:
# Pierwsza Polska Wyprawa Polarna
Pierwsza Polska Wyprawa Polarna to ekspedycja naukowa, która miała miejsce w latach 1932–1933 na Wyspie Niedźwiedziej w ramach II Międzynarodowego Roku Polarnego.
Ekspedycja była inspirowana przez międzynarodowe środowisko naukowe, które na konferencji w Kopenhadze w 1929 roku ogłosiło II Międzynarodowy Rok Polarny. Polska Narodowa Komisja Roku Polarnego, pod przewodnictwem dyrektora Państwowego Instytutu Meteorologicznego, dra inż. Jeana Lugeona, zorganizowała wyprawę. Przygotowania obejmowały szkolenia i zakup sprzętu. Wyprawa wyruszyła z Gdyni, przewożąc sprzęt statkiem do Narwiku, skąd udała się na Wyspę Niedźwiedzią.
W skład wyprawy wchodzili: Czesław Centkiewicz - kierownik wyprawy, Władysław Łysakowski, Stanisław Siedlecki, Jean Lugeon, Jan Gurtzman. Główne cele wyprawy obejmowały badania meteorologiczne, magnetyczne oraz obserwacje zorzy polarnej. Uczestnicy zimowali w opuszczonej osadzie górniczej Tunheim, gdzie korzystali z infrastruktury dawnego przedsiębiorstwa Bjørnøen A.S. Wyniki badań zostały opublikowane w czterech woluminach dotyczących meteorologii, magnetyzmu ziemskiego, trzasków atmosferycznych i zorzy polarnej. Wartościowe naukowe wyniki przyczyniły się do rozwoju polskiej polarnictwa i są cenione do dziś. Mimo że fizyczne ślady wyprawy na Wyspie Niedźwiedziej uległy zniszczeniu, to pamięć o tej ekspedycji zachowała się w literaturze i publikacjach naukowych. Książka Czesława Centkiewicza Wyspa mgieł i wichrów stanowi jedno z najważniejszych źródeł relacji z tej wyprawy.
Na wyspie umieszczono brązową tablicę upamiętniającą wyprawę, która jednak została zniszczona przed 1936 rokiem.

wikiname: plwiki

title: Pierwsza Polska Wyprawa Polarna

in_language: pl

wikitext:
'''Pierwsza Polska Wyprawa Polarna''' to ekspedycja naukowa, która miała miejsce w latach 1932–1933 na [[Wyspa Niedźwiedzia|Wyspie Niedźwiedziej]] w ramach II Międzynarodowego Roku Polarnego.

Ekspedycja była inspirowana przez międzynarodowe środowisko naukowe, które na konferencji w Kopenhadze w 1929 roku ogłosiło II [[Międzynarodowy Rok Polarny]]. Polska Narodowa Komisja Roku Polarnego, pod przewodnictwem dyrektora [[Państwowy Instytut Meteorologiczny|Państwowego Instytutu Meteorologicznego]], dra inż. Jeana Lugeona, zorganizowała wyprawę. Przygotowania obejmowały szkolenia i zakup sprzętu. Wyprawa wyruszyła z Gdyni, przewożąc sprzęt statkiem do Narwiku, skąd udała się na Wyspę Niedźwiedzią{{r|Kohler2014}}.

W skład wyprawy wchodzili{{r|Krawczyk2014}}: [[Czesław Centkiewicz]] - kierownik wyprawy, Władysław Łysakowski, [[Stanisław Siedlecki (geolog)|Stanisław Siedlecki]], [[Jean Lugeon]], [[Jan Gurtzman]]. Główne cele wyprawy obejmowały badania meteorologiczne, magnetyczne oraz obserwacje zorzy polarnej. Uczestnicy zimowali w opuszczonej osadzie górniczej Tunheim, gdzie korzystali z infrastruktury dawnego przedsiębiorstwa Bjørnøen A.S. Wyniki badań zostały opublikowane w czterech woluminach dotyczących meteorologii, magnetyzmu ziemskiego, trzasków atmosferycznych i zorzy polarnej. Wartościowe naukowe wyniki przyczyniły się do rozwoju polskiej polarnictwa i są cenione do dziś. Mimo że fizyczne ślady wyprawy na Wyspie Niedźwiedziej uległy zniszczeniu, to pamięć o tej ekspedycji zachowała się w literaturze i publikacjach naukowych. Książka Czesława Centkiewicza ''[[Wyspa mgieł i wichrów]]'' stanowi jedno z najważniejszych źródeł relacji z tej wyprawy.
Na wyspie umieszczono brązową tablicę upamiętniającą wyprawę, która jednak została zniszczona przed 1936 rokiem.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Krawczyk2014">{{Cytuj stronę
|url = https://biuletynpolarny.pan.pl/BiPo_0017/0017_21.pdf
|tytuł = Polskie ślady na Wyspie Niedźwiedziej (1932-1933)
|autor = Adam Krawczyk
|data = 2014
|opublikowany = Biuletyn Polarny, Polska Akademia Nauk
|język = pl
|data dostępu =
}}</ref>

<ref name="Kohler2014">{{Cytuj pismo
|nazwisko = Köhler
|imię = Piotr
|tytuł = Z Legionowa na Wyspę Niedźwiedzią. I polska wyprawa polarna 1932-1933
|czasopismo = Rocznik Legionowski
|wolumin = 7
|rok = 2014
}}</ref>

}}

[[Kategoria:Arktyka]]
[[Kategoria:Ekspedycje naukowo-badawcze]]
[[Kategoria:Geofizyka]]
[[Kategoria:Wydarzenia 1932]]
[[Kategoria:Wydarzenia 1933]]


text:
# Firozpur
Firozpur (hindi फिरोज़पुर, lub Ferozepur, Ferozepore) – miasto w Indiach, w dystrykcie Firozpur w stanie Pendżab, nad rzeką Satledź, w pobliżu granicy z Pakistanem. Około 100,000 mieszkańców.
Miasto założone przez sułtana Delhi Firuz Shah Tughluq (1351-1388).

title: Firozpur

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Firozpur
 |nazwa oryginalna             = फिरोज़पुर
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = IND
 |1. jednostka administracyjna = [[Pendżab]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     = 182
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 95 451
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Pendżab
 |współrzędne                  = 30°54′59.75″N 74°36′0″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Firozpur''' ([[Język hindi|hindi]] फिरोज़पुर, lub '''Ferozepur''', '''Ferozepore''') – miasto w [[Indie|Indiach]], w dystrykcie [[Firozpur (dystrykt)|Firozpur]] w stanie [[Pendżab (Indie)|Pendżab]], nad rzeką [[Satledź]], w pobliżu granicy z [[Pakistan]]em. Około 100,000 mieszkańców.

Miasto założone przez [[sułtan]]a [[Delhi]] [[Firuz Szah Tughlak|Firuz Shah Tughluq]] (1351-1388).

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Pendżab]]

title: Firozpurफिरोज़पुर

Państwo: Indie

Stan: Pendżab


text:
# Ken Kavanagh
Ken Kavanagh, właśc. Thomas Kenrick Kavanagh (ur. 12 grudnia 1923 roku w Melbourne, zm. 26 listopada 2019 w Bergamo) – australijski kierowca wyścigowy i motocyklowy.

## Wyniki w Formule 1
| Legenda oznaczeń w tabelach wyników Wyświetl szablon na nowej stronie | Legenda oznaczeń w tabelach wyników Wyświetl szablon na nowej stronie                                                                     |
| Oznaczenie                                                            | Wyjaśnienie                                                                                |
| --------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Złoty                                                                 | Zwycięzca lub mistrzostwo                                                                                |
| Srebrny                                                               | 2. miejsce lub wicemistrzostwo                                                                                |
| Brązowy                                                               | 3. miejsce lub II wicemistrzostwo                                                                                |
| Zielony                                                               | Ukończył, punktował (w klasyfikacji generalnej, gdy zdobył co najmniej jeden punkt na przestrzeni sezonu, poza trzema powyższymi opcjami) |
| Niebieski                                                             | Ukończył, nie punktował (w klasyfikacji generalnej, gdy nie zdobył co najmniej jednego punktu na przestrzeni sezonu)                      |
| Czerwony                                                              | Nie zakwalifikował się (NZ)                                                                                |
| Czerwony                                                              | Nie prekwalifikował się (NPK)                                                                                |
| Różowy                                                                | Nie ukończył (NU)                                                                                |
| Różowy                                                                | Niesklasyfikowany (NS) (w klasyfikacji generalnej, gdy nie został sklasyfikowany w żadnym wyścigu sezonu)                                 |
| Czarny                                                                | Zdyskwalifikowany (DK)                                                                                |
| Czarny                                                                | Wykluczony (WYK/EX)                                                                                |
| Biały                                                                 | Nie wystartował (NW)                                                                                |
| Biały                                                                 | Kontuzjowany (K/INJ)                                                                                |
| Biały                                                                 | Wyścig odwołany (OD/C)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Został wycofany (WYC/WD)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Nie przybył (NP/DNA)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Nie brał udziału w treningach (NT/DNP)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Nie został zgłoszony (–)                                                                                |
| Pogrubienie                                                           | Start z pole position                                                                                |
| Kursywa                                                               | Najszybsze okrążenie wyścigu                                                                                |
| †                                                                     | Nie ukończył, ale jego rezultat został zaliczony ze względu na przejechanie więcej niż 90% dystansu wyścigu.                              |
| *                                                                     | Sezon w trakcie                                                                                |
| 1/2/3                                                                 | Punktowana pozycja w sprincie kwalifikacyjnym                                                                                |
| Lista systemów punktacji Formuły 1                                    |                                                                                |

| Rok  | Zespół       | Bolid         | Silnik      | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Pozycja | Punkty |
| ---- | ------------ | ------------- | ----------- | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------- | ------ |
| 1958 | Ken Kavanagh | Maserati 250F | Maserati R6 | ARG                                  | MON                                  | HOL                                  | 500                                  | BEL                                  | FRA                                  | GBR                                  | GER                                  | PRT                                  | ITA                                  | MAR                                  | NS      | 0      |
| 1958 | Ken Kavanagh | Maserati 250F | Maserati R6 | -                                    | NZ                                   | -                                    | -                                    | NW                                   | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | NS      | 0      |

title: Ken Kavanagh

wikitext:
{{Kierowca infobox
 |imię i nazwisko       = Ken Kavanagh
 |zdjęcie               = Ken Kavanagh 1.jpg
 |opis zdjęcia          = Ken Kavanagh (1955)
 |pełne imię i nazwisko = Thomas Kenrick Kavanagh
 |kraj                  = AUS
 |pochodzenie           =
 |data urodzenia        = 12 grudnia 1923
 |miejsce urodzenia     = [[Melbourne]]
 |data śmierci          = 26 listopada 2019
 |miejsce śmierci       = [[Bergamo]]
 |sukcesy               =
 |commons               = Category:Ken Kavanagh
 |wikiquote             =
 |www                   =
}}
'''Ken Kavanagh''', właśc. '''Thomas Kenrick Kavanagh''' (ur. 12 grudnia 1923 roku w [[Melbourne]], zm. 26 listopada 2019 w [[Bergamo]]<ref>[https://www.ecodibergamo.it/stories/premium/Sport/addio-kavanagh-uomo-dei-recordlaustraliano-viveva-a-bergamo_1329773_11/ Addio Kavanagh, uomo dei record L’australiano viveva a Bergamo] {{LL|it}}</ref>) – australijski kierowca wyścigowy i motocyklowy.

== Wyniki w Formule 1 ==
{{Sporty motorowe/Oznaczenia}}
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%"
! Rok
! Zespół
! Bolid
! Silnik
! colspan="11"| Wyniki w poszczególnych eliminacjach
! Pozycja
! Punkty
|-
!rowspan="2"|[[Formuła 1 Sezon 1958|1958]]
!rowspan="2"|Ken Kavanagh
!rowspan="2"|[[Maserati 250F]]
!rowspan="2"|[[Maserati]] [[R6 (silnik)|R6]]
! {{Flaga|ARG}}
[[Grand Prix Argentyny 1958|ARG]]
! {{Flaga|MCO}}
[[Grand Prix Monako 1958|MON]]
! {{Flaga|NLD}}
[[Grand Prix Holandii 1958|HOL]]
! {{Flaga|USA}}
[[Indianapolis 500 1958|500]]
! {{Flaga|BEL}}
[[Grand Prix Belgii 1958|BEL]]
! {{Flaga|FRA}}
[[Grand Prix Francji 1958|FRA]]
! {{Flaga|GBR}}
[[Grand Prix Wielkiej Brytanii 1958|GBR]]
! {{Flaga|DEU}}
[[Grand Prix Niemiec 1958|GER]]
! {{Flaga|PRT}}
[[Grand Prix Portugalii 1958|PRT]]
! {{Flaga|ITA}}
[[Grand Prix Włoch 1958|ITA]]
! {{Flaga|MAR}}
[[Grand Prix Maroka 1958|MAR]]
|bgcolor="#FFCFFF" rowspan="2"|NS
|bgcolor="#FFCFFF" rowspan="2"|0
|-
|-
|bgcolor="#FFCFCF"|NZ
|-
|-
|NW
|-
|-
|-
|-
|-
|-
|-
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.f1ultra.pl/kierowca-Kavanagh-Ken,2193.html | tytuł = Ken Kavanagh | data dostępu = 2012-05-02 | opublikowany = f1ultra.pl | język = pl en | archiwum = https://web.archive.org/web/20170617214525/http://www.f1ultra.pl/kierowca-Kavanagh-Ken,2193.html | zarchiwizowano = 2017-06-17 }}

{{SORTUJ:Kavanagh, Ken}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1923]]
[[Kategoria:Zmarli w 2019]]
[[Kategoria:Australijscy kierowcy Formuły 1]]
[[Kategoria:Kierowcy Maserati w Formule 1]]
[[Kategoria:Australijscy kierowcy Brytyjskiej Formuły 2]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Melbourne]]

title: Ken Kavanagh

Imię i nazwisko: Thomas Kenrick Kavanagh

Państwo: Australia

Data i miejsce urodzenia: 12 grudnia 1923 · Melbourne

Data i miejsce śmierci: 26 listopada 2019 · Bergamo


text:
# Erasmus (program)
Erasmus (ang. ERASMUS programme) – program uruchomiony przez Komisję Europejską 15 czerwca 1987 obejmujący szkolnictwo wyższe, a mający na celu finansowanie wyjazdów studentów na studia w innym kraju europejskim przez okres do jednego roku oraz wspieranie europejskiej współpracy uczelni wyższych ze wszystkich krajów członkowskich UE, EOG oraz kandydujących przez wspólne opracowanie programów nauczania, a także wymiany kadry akademickiej.
Nazwę otrzymał na cześć żyjącego na przełomie XV i XVI w. holenderskiego filozofa i pedagoga, jednego z czołowych humanistów odrodzenia, propagatora kultury antycznej – Erazma z Rotterdamu.
W Polsce funkcję Narodowej Agencji Programu Erasmus+ (od 2014 r.) i Europejskiego Korpusu Solidarności (od 2018 r.) pełni Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji. Na arenie międzynarodowej reprezentuje ona Polskę, a w kraju organizuje nabory i nadzoruje finansowanie projektów. Łączny budżet przeznaczony na inicjatywy realizowane w ramach Erasmus+ w latach 2021–2027 przekroczy 28 miliardów euro w skali całej Europy.
Ważnym elementem programu była akceptacja Europejskiego Systemu Transferu Punktów przez wszystkie uczelnie uczestniczące w tym programie. System ten umożliwia wzajemną akceptację zaliczeń i egzaminów przez uczestniczące w programie uczelnie. Jego realizacja trwała w latach 1987–1994, kiedy to został zastąpiony przez program Socrates I w latach 1995–1999, a następnie przez Socrates II w latach 2000–2007.
Program Erasmus obejmował:
- współpracę europejskich szkół wyższych w zakresie programów nauczania,
- dopasowanie i koordynowanie toku studiów,
- gwarantowanie stypendiów dla studentów, którzy po pierwszym roku studiów kształcą się w innym kraju należącym do UE przez okres od 3 do 12 miesięcy
- wysyłanie studentów na praktyki do współpracujących instytucji, firm, organizacji w krajach europejskich na okres od 3 miesięcy do 1 roku akademickiego; uczelnia może także wysyłać swoich studentów na praktyki za pośrednictwem polskiej instytucji specjalizującej się w organizowaniu praktyk za granicą,
- wysyłanie nauczycieli akademickich do partnerskich uczelni i przyjmowanie wykładowców z tych uczelni w celu prowadzenia przez nich zajęć dydaktycznych,
- wysyłanie nauczycieli akademickich do partnerskich uczelni oraz do innych współpracujących instytucji, organizacji, przedsiębiorstw w celach szkoleniowych,
- transgraniczne partnerstwo szkół wyższych,
- inicjowanie kontaktów naukowo-badawczych,
- rozwój programów międzyuniwersyteckich,
- wspieranie przygotowanie pedagogicznego i językowego.

Sukces programu spowodował, że włączono go jako pakiet do kolejnych projektów UE:
- Socrates I
- Socrates II
- Lifelong Learning Programme
- Erasmus+

Erasmus+ – program Unii Europejskiej w dziedzinie edukacji, szkoleń, młodzieży i sportu – to kontynuacja europejskich programów edukacyjnych realizowanych od 1998 r. Jego celem jest wspieranie uczniów, studentów, nauczycieli, wykładowców i wolontariuszy w prowadzeniu międzynarodowych projektów służących podnoszeniu kompetencji. Do udziału w programie są zatem uprawnione także instytucje i organizacje publiczne i prywatne wspierające edukację formalną oraz uczenie się pozaformalne i nieformalne osób w każdym wieku. Europejski budżet programu na lata 2021–2027 wynosi 28 miliardów euro. Wraz z nową perspektywą finansową poszerzono założenia Erasmusa+, który w rezultacie stał się bardziej innowacyjny i inkluzywny, a także bardziej cyfrowy. Będzie miał też kluczowe znaczenie dla planowanego do 2025 r. utworzenia Europejskiego Obszaru Edukacji, dzięki któremu Unia Europejska zamierza m.in. zapewnić wszystkim młodym ludziom dostęp do edukacji i szkoleń jak najwyższej jakości, umożliwić osobom uczącym się łatwe przemieszczanie się między systemami edukacji w różnych krajach, a także dać im możliwość znalezienia pracy w całej Europie.
Sektory Programu Erasmus+:
- Edukacja szkolna[5] – W sektorze Edukacja szkolna programu Erasmus+ uczestnikami działań projektowych mogą być m.in. uczniowie, nauczyciele, pracownicy szkół i innych instytucji, których działalność jest związana z edukacją szkolną, oraz kadra zarządzająca placówek oświatowych. O dofinansowanie projektów mogą starać się publiczne i niepubliczne przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe realizujące obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także jednostki samorządu terytorialnego, kuratoria oświaty, ośrodki doskonalenia nauczycieli, biblioteki, domy kultury oraz inne instytucje działające w obszarze edukacji szkolnej i na jej rzecz.
- Kształcenie i szkolenia zawodowe[5] – uczestnikami projektów realizowanych w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe programu Erasmus+ mogą być uczniowie i absolwenci szkół branżowych i technicznych, nauczyciele praktycznej nauki zawodu, kadra zarządzająca placówek oświatowych oraz trenerzy i szkoleniowcy. Wnioski mogą składać instytucje i organizacje zaangażowane w rozwój sektora kształcenia i szkoleń zawodowych: szkoły branżowe i techniczne, placówki kształcenia praktycznego i ustawicznego, instytucje szkoleniowe, małe i średnie przedsiębiorstwa, organizacje branżowe, partnerzy społeczni, fundacje, izby rzemieślnicze, szkoły wyższe, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, a także organy administracji samorządu lokalnego i regionalnego. Wszyscy wnioskodawcy muszą posiadać osobowość prawną.
- Szkolnictwo wyższe[5] – w sektorze Szkolnictwo wyższe mogą uczestniczyć szkoły wyższe, ich studenci i pracownicy, a w niektórych działaniach – również inne organizacje współpracujące z uczelniami. Uczelnie mogą prowadzić wymianę studentów i pracowników oraz koordynować międzynarodowe projekty lub brać w nich udział jako partnerzy. Warunkiem udziału uczelni w programie jest posiadanie Karty Erasmusa dla szkolnictwa wyższego. Dzięki programowi studenci mają możliwość wyjazdów za granicę na część studiów i na praktyki. Nauczyciele akademiccy mogą prowadzić zajęcia dydaktyczne dla studentów w zagranicznych uczelniach. Pracownicy z różnych jednostek uczelni mogą korzystać z wyjazdów szkoleniowych. Ponadto studenci i pracownicy uczelni mają możliwość uczestniczyć w projektach międzynarodowych, w które zaangażowana jest ich jednostka.
- Edukacja dorosłych[5] – o dofinansowanie w tym sektorze programu Erasmus+ mogą ubiegać się organizacje działające w obszarze formalnej, pozaformalnej i nieformalnej edukacji dorosłych o charakterze niezawodowym, takie jak np.: organizacje pozarządowe, uniwersytety trzeciego wieku, uniwersytety ludowe i otwarte, instytucje kultury, ośrodki pomocy społecznej, szkoły ogólnokształcące dla dorosłych, urzędy pracy, władze lokalne. W ramach projektów mobilności dorosłe osoby uczące się w tych organizacjach (słuchacze) z określonych grup wymagających szczególnego wsparcia edukacyjnego oraz przedstawiciele kadry edukacji dorosłych mogą uczestniczyć w mobilnościach zagranicznych mających na celu rozwój ich kompetencji. Natomiast w ramach projektów partnerskich kadra i dorośli słuchacze mają możliwość uczestniczyć w działaniach międzynarodowych realizowanych z udziałem partnerów zagranicznych.
- Młodzież[5] – O dofinansowanie projektów w sektorze Młodzież mogą starać się m.in. organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną, grupy nieformalne młodzieży (tylko KA1) oraz organy publiczne na szczeblu lokalnym, regionalnym lub krajowym, działające na rzecz młodzieży lub osób pracujących z młodzieżą, wykorzystujące pozaformalne metody edukacji. Do udziału w projektach uprawnione są osoby młode (13–30 lat) oraz osoby pracujące z młodzieżą (bez ograniczeń wiekowych).

title: Erasmus (program)

wikitext:
[[Plik:Erasmus students at a party in Groningen, Netherlands (2007).jpg|thumb|Studenci z pięciu krajów – uczestnicy programu Erasmus w [[Groningen]]]]
[[Plik:Pilszcz,_szkoła_podstawowa,_grafitti_o_programie_Erasmus.jpg|thumb|Graffiti upamiętniające udział w programie Erasmus na budynku szkoły w [[Pilszcz]]u]]
'''Erasmus''' ({{ang.|ERASMUS programme}}) – program uruchomiony przez [[Komisja Europejska|Komisję Europejską]] [[15 czerwca]] [[1987]] obejmujący szkolnictwo wyższe, a mający na celu finansowanie wyjazdów studentów na studia w innym kraju europejskim przez okres do jednego roku oraz wspieranie europejskiej współpracy uczelni wyższych ze wszystkich krajów członkowskich [[Unia Europejska|UE]], [[Europejski Obszar Gospodarczy|EOG]] oraz [[Państwa kandydujące do Unii Europejskiej|kandydujących]] przez wspólne opracowanie programów nauczania, a także wymiany kadry akademickiej<ref>{{cytuj stronę |url = http://uniaeuropejska.org/unia/erasmus-bije-rekord-popularnosci |tytuł = Erasmus bije rekord popularności |nazwisko = |imię = |autor = Agnieszka Jarosz |autor link = |data = 2011-06-10 |rok = |opublikowany = UniaEuropejska.org |język = pl |data dostępu = 2011-06-11}}</ref>.

Nazwę otrzymał na cześć żyjącego na przełomie XV i XVI w. [[Holandia|holenderskiego]] [[Filozofia|filozofa]] i [[Nauczyciel|pedagoga]], jednego z czołowych [[humanizm|humanistów]] [[Renesans|odrodzenia]], propagatora kultury antycznej – [[Erazm z Rotterdamu|Erazma z Rotterdamu]].

W Polsce funkcję Narodowej Agencji Programu Erasmus+ (od 2014 r.) i Europejskiego Korpusu Solidarności (od 2018 r.) pełni Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji<ref>{{Cytuj |tytuł = O FUNDACJI {{!}} FUNDACJA ROZWOJU SYSTEMU EDUKACJI |data dostępu = 2022-08-17 |opublikowany = www.frse.org.pl |url = https://www.frse.org.pl/o-fundacji |język = pl}}</ref>. Na arenie międzynarodowej reprezentuje ona Polskę, a w kraju organizuje nabory i nadzoruje finansowanie projektów. Łączny budżet przeznaczony na inicjatywy realizowane w ramach Erasmus+ w latach 2021–2027 przekroczy 28 miliardów euro<ref>{{Cytuj |tytuł = Nowy Erasmus+: budżet ponad 28 mld euro |data dostępu = 2022-08-17 |opublikowany = erasmusplus.org.pl |url = https://erasmusplus.org.pl/aktualnosci/nowy-erasmus-budzet-ponad-28-mld-euro |język = pl}}</ref> w skali całej Europy.

Ważnym elementem programu była akceptacja [[Europejski System Transferu Punktów|Europejskiego Systemu Transferu Punktów]] przez wszystkie uczelnie uczestniczące w tym programie. System ten umożliwia wzajemną akceptację zaliczeń i egzaminów przez uczestniczące w programie uczelnie. Jego realizacja trwała w latach 1987–1994, kiedy to został zastąpiony przez program [[Program Socrates|Socrates I]] w latach 1995–1999, a następnie przez [[Socrates II]] w latach 2000–2007.

Program Erasmus obejmował:
* współpracę europejskich szkół wyższych w zakresie programów nauczania,
* dopasowanie i koordynowanie toku studiów,
* gwarantowanie stypendiów dla studentów, którzy po pierwszym roku studiów kształcą się w innym kraju należącym do UE przez okres od 3 do 12 miesięcy
* wysyłanie studentów na praktyki do współpracujących instytucji, firm, organizacji w krajach europejskich na okres od 3 miesięcy do 1 roku akademickiego; uczelnia może także wysyłać swoich studentów na praktyki za pośrednictwem polskiej instytucji specjalizującej się w organizowaniu praktyk za granicą,
* wysyłanie nauczycieli akademickich do partnerskich uczelni i przyjmowanie wykładowców z tych uczelni w celu prowadzenia przez nich zajęć dydaktycznych,
* wysyłanie nauczycieli akademickich do partnerskich uczelni oraz do innych współpracujących instytucji, organizacji, przedsiębiorstw w celach szkoleniowych,
* transgraniczne partnerstwo szkół wyższych,
* inicjowanie kontaktów naukowo-badawczych,
* rozwój programów międzyuniwersyteckich,
* wspieranie przygotowanie [[pedagogika|pedagogicznego]] i językowego.

Sukces programu spowodował, że włączono go jako pakiet do kolejnych projektów [[Unia Europejska|UE]]:
* [[Program Socrates|Socrates I]]
* [[Socrates II]]
* ''[[Program „Uczenie się przez całe życie”|Lifelong Learning Programme]]''
* [[Erasmus+]]

Erasmus+ – program Unii Europejskiej w dziedzinie edukacji, szkoleń, młodzieży i sportu – to kontynuacja europejskich programów edukacyjnych realizowanych od 1998 r. Jego celem jest wspieranie uczniów, studentów, nauczycieli, wykładowców i wolontariuszy w prowadzeniu międzynarodowych projektów służących podnoszeniu kompetencji<ref>{{Cytuj |tytuł = O programie – Narodowa Agencja Erasmus+ |data dostępu = 2022-08-17 |opublikowany = erasmusplus.org.pl |url = https://erasmusplus.org.pl/o-programie |język = pl}}</ref>. Do udziału w programie są zatem uprawnione także instytucje i organizacje publiczne i prywatne wspierające edukację formalną oraz uczenie się pozaformalne i nieformalne osób w każdym wieku. Europejski budżet programu na lata 2021–2027 wynosi 28 miliardów euro. Wraz z nową perspektywą finansową poszerzono założenia Erasmusa+, który w rezultacie stał się bardziej innowacyjny i inkluzywny, a także bardziej cyfrowy. Będzie miał też kluczowe znaczenie dla planowanego do 2025 r. utworzenia Europejskiego Obszaru Edukacji, dzięki któremu Unia Europejska zamierza m.in. zapewnić wszystkim młodym ludziom dostęp do edukacji i szkoleń jak najwyższej jakości, umożliwić osobom uczącym się łatwe przemieszczanie się między systemami edukacji w różnych krajach, a także dać im możliwość znalezienia pracy w całej Europie.

'''Sektory Programu Erasmus+:'''

* Edukacja szkolna<ref name=Sektory>{{Cytuj |tytuł = Sektory – Narodowa Agencja Erasmus+ |data dostępu = 2022-08-17 |opublikowany = erasmusplus.org.pl |url = https://erasmusplus.org.pl/sektory |język = pl}}</ref> – W sektorze Edukacja szkolna programu Erasmus+ uczestnikami działań projektowych mogą być m.in. uczniowie, nauczyciele, pracownicy szkół i innych instytucji, których działalność jest związana z edukacją szkolną, oraz kadra zarządzająca placówek oświatowych. O dofinansowanie projektów mogą starać się publiczne i niepubliczne przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe realizujące obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a także jednostki samorządu terytorialnego, kuratoria oświaty, ośrodki doskonalenia nauczycieli, biblioteki, domy kultury oraz inne instytucje działające w obszarze edukacji szkolnej i na jej rzecz.
* Kształcenie i szkolenia zawodowe<ref name=Sektory /> – uczestnikami projektów realizowanych w sektorze Kształcenie i szkolenia zawodowe programu Erasmus+ mogą być uczniowie i absolwenci szkół branżowych i technicznych, nauczyciele praktycznej nauki zawodu, kadra zarządzająca placówek oświatowych oraz trenerzy i szkoleniowcy. Wnioski mogą składać instytucje i organizacje zaangażowane w rozwój sektora kształcenia i szkoleń zawodowych: szkoły branżowe i techniczne, placówki kształcenia praktycznego i ustawicznego, instytucje szkoleniowe, małe i średnie przedsiębiorstwa, organizacje branżowe, partnerzy społeczni, fundacje, izby rzemieślnicze, szkoły wyższe, wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy, a także organy administracji samorządu lokalnego i regionalnego. Wszyscy wnioskodawcy muszą posiadać osobowość prawną.
* Szkolnictwo wyższe<ref name=Sektory /> – w sektorze Szkolnictwo wyższe mogą uczestniczyć szkoły wyższe, ich studenci i pracownicy, a w niektórych działaniach – również inne organizacje współpracujące z uczelniami. Uczelnie mogą prowadzić wymianę studentów i pracowników oraz koordynować międzynarodowe projekty lub brać w nich udział jako partnerzy. Warunkiem udziału uczelni w programie jest posiadanie Karty Erasmusa dla szkolnictwa wyższego. Dzięki programowi studenci mają możliwość wyjazdów za granicę na część studiów i na praktyki. Nauczyciele akademiccy mogą prowadzić zajęcia dydaktyczne dla studentów w zagranicznych uczelniach. Pracownicy z różnych jednostek uczelni mogą korzystać z wyjazdów szkoleniowych. Ponadto studenci i pracownicy uczelni mają możliwość uczestniczyć w projektach międzynarodowych, w które zaangażowana jest ich jednostka.
* Edukacja dorosłych<ref name=Sektory /> – o dofinansowanie w tym sektorze programu Erasmus+ mogą ubiegać się organizacje działające w obszarze formalnej, pozaformalnej i nieformalnej edukacji dorosłych o charakterze niezawodowym, takie jak np.: organizacje pozarządowe, uniwersytety trzeciego wieku, uniwersytety ludowe i otwarte, instytucje kultury, ośrodki pomocy społecznej, szkoły ogólnokształcące dla dorosłych, urzędy pracy, władze lokalne. W ramach projektów mobilności dorosłe osoby uczące się w tych organizacjach (słuchacze) z określonych grup wymagających szczególnego wsparcia edukacyjnego oraz przedstawiciele kadry edukacji dorosłych mogą uczestniczyć w mobilnościach zagranicznych mających na celu rozwój ich kompetencji. Natomiast w ramach projektów partnerskich kadra i dorośli słuchacze mają możliwość uczestniczyć w działaniach międzynarodowych realizowanych z udziałem partnerów zagranicznych.
* Młodzież<ref name=Sektory /> – O dofinansowanie projektów w sektorze Młodzież mogą starać się m.in. organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną, grupy nieformalne młodzieży (tylko KA1) oraz organy publiczne na szczeblu lokalnym, regionalnym lub krajowym, działające na rzecz młodzieży lub osób pracujących z młodzieżą, wykorzystujące pozaformalne metody edukacji. Do udziału w projektach uprawnione są osoby młode (13–30 lat) oraz osoby pracujące z młodzieżą (bez ograniczeń wiekowych).
:

== Zobacz też ==
{{wikisłownik|Erasmus}}
* [[Wymiana studencka]] typ studenckiego projektu wyjazdowego do państw spoza UE
* [[Proces boloński]]
* [[Europejski System Opisu Kształcenia Językowego]]
* [[AIESEC]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.erasmus.org.pl/ Erasmus pl]
* https://erasmusplus.org.pl/
* [http://www.esn.pl/ Erasmus Student Network Polska]
* [http://europa.eu/50/news/article/070622_pl.htm Dwudziestolecie programu Erasmus]

{{Programy edukacyjne Komisji Europejskiej}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Nauka w Unii Europejskiej]]
[[Kategoria:Programy Unii Europejskiej]]