text:
# Kolokwializm
Kolokwializm (z łac. colloquium „rozmowa” od colloqui „rozmawiać”, col- „współ-” i loqui „mówić”), potocyzm – wyraz, wyrażenie lub forma składni – stosowane wyłącznie w języku potocznym, zwykle w mowie, w życiu codziennym, a jednocześnie w sytuacji, gdy nie ma wymogu dbałości o zgodność przekazu z wyższymi rejestrami języka (językiem starannym czy wyspecjalizowanym).
Kolokwializmy można odróżnić od slangu, który bywa właściwy dla pewnego środowiska i często jest silnie nacechowany emocjonalnie. Kolokwializmy są dopuszczalne w większym spektrum sytuacji społecznych i znane szerszej grupie użytkowników języka. W języku polskim przymiotnik „kolokwialny” jest odbierany bardziej negatywnie niż określenie „potoczny”; w większym stopniu kojarzy się z niedbałym sposobem wypowiedzi. Kolokwializmy to niekiedy środki na pograniczu języka standardowego i innych odmian języka (elementy profesjonalne i regionalne, czasami również pochodzenia dialektalnego lub slangowego).
W ramach kolokwializmów silnie reprezentowane są partykuły, wykrzykniki, wyrażenia kontaktowe (fatyczne), wypełniacze (tzw. słowa pasożyty).
Zastosowanie kolokwializmu w innej niż potoczna formie wypowiedzi stanowi uchybienie stylistyczne. Potocyzmem można, co prawda, posłużyć się w celu szczególnym, np. dla stylizacji środowiskowej czy ekspresji artystycznej, jednak nawet wtedy powód jego użycia musi być dla odbiorcy łatwo rozpoznawalny.
W literaturze pięknej używanie kolokwializmów ma miejsce niezbyt często, za to zawsze w sytuacjach jednoznacznych (aby autor nie został posądzony o brak warsztatu). Poeta Miron Białoszewski uczynił stosowanie kolokwializmów jedną z cech charakterystycznych swojej twórczości.
Kolokwializmy są typowym elementem tekstów w takich rodzajach muzyki, jak punk czy rap oraz disco polo, a także ska.

title: Kolokwializm

wikitext:
'''Kolokwializm''' (z {{w języku|la|colloquium}} „rozmowa” od {{k|la|colloqui}} „rozmawiać”, {{k|la|col-}} „współ-” i {{k|la|loqui}} „mówić”)<ref name="wkopalinski">{{Cytuj stronę | autor link=Władysław Kopaliński | autor=Władysław Kopaliński | url=http://www.slownik-online.pl/kopalinski/57B453C20ED4102AC12565E8005254E2.php | archiwum=https://web.archive.org/web/20080916223055/http://www.slownik-online.pl/kopalinski/57B453C20ED4102AC12565E8005254E2.php | tytuł=kolokwialny; kolokwium | praca=Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych | opublikowany=slownik-online.pl | zarchiwizowano=2008-09-16 | data dostępu=2018-11-03 }}</ref>, '''potocyzm'''<ref name=pwn>{{Cytuj | autor=[[Mirosław Bańko]] | url=https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/b-potocyzm-b;13048.html | tytuł=potocyzm | praca=Poradnia językowa PWN | opublikowany=sjp.pwn.pl | data=2012-04-16 | data dostępu=2018-11-03}}</ref> – [[wyraz]], [[Związek frazeologiczny|wyrażenie]] lub forma [[Syntaktyka (językoznawstwo)|składni]] – stosowane wyłącznie w [[styl potoczny|języku potocznym]], zwykle w [[język mówiony|mowie]], w życiu codziennym, a jednocześnie w sytuacji, gdy nie ma wymogu dbałości o zgodność przekazu z wyższymi [[rejestr (językoznawstwo)|rejestrami]] języka (językiem starannym czy wyspecjalizowanym).

Kolokwializmy można odróżnić od [[slang]]u, który bywa właściwy dla pewnego środowiska i często jest silnie nacechowany emocjonalnie. Kolokwializmy są dopuszczalne w większym spektrum sytuacji społecznych i znane szerszej grupie użytkowników języka<ref>{{Cytuj |autor = Małgorzata Kowalczyk |tytuł = Borrowings in Informal American English |data = 2023 |isbn = 978-1-009-34687-0 978-1-009-34691-7 |wydawca = Cambridge University Press |s = 35, 74–75 |doi = 10.1017/9781009346917 |oclc = 1395947358 |język = en}}</ref>. W języku polskim przymiotnik „kolokwialny” jest odbierany bardziej negatywnie niż określenie „potoczny”; w większym stopniu kojarzy się z niedbałym sposobem wypowiedzi<ref name=pwn/>. Kolokwializmy to niekiedy środki na pograniczu [[język standardowy|języka standardowego]] i innych odmian języka (elementy profesjonalne i regionalne, czasami również pochodzenia dialektalnego lub slangowego)<ref name="czechency">{{Cytuj | tytuł = [[Nový encyklopedický slovník češtiny]] | redaktor = [[Petr Karlík]]; [[Marek Nekula]]; [[Jana Pleskalová]] | autor = Jana Hoffmannová | data = 2017 | rozdział =[https://www.czechency.org/slovnik/HOVOROV%C3%9D%20STYL Hovorový styl] | data dostępu= 26.06.2024 | język = cs }}</ref>.

W ramach kolokwializmów silnie reprezentowane są [[partykuła|partykuły]], [[wykrzyknik (część mowy)|wykrzykniki]], [[fatyczna funkcja języka|wyrażenia kontaktowe (fatyczne)]], wypełniacze (tzw. słowa pasożyty)<ref name="czechency" />.

Zastosowanie kolokwializmu w innej niż potoczna formie wypowiedzi stanowi [[błąd leksykalny|uchybienie stylistyczne]]. Potocyzmem można, co prawda, posłużyć się w celu szczególnym, np. dla [[stylizacja|stylizacji]] środowiskowej czy ekspresji artystycznej, jednak nawet wtedy powód jego użycia musi być dla odbiorcy łatwo rozpoznawalny.

W literaturze pięknej używanie kolokwializmów ma miejsce niezbyt często, za to zawsze w sytuacjach jednoznacznych (aby autor nie został posądzony o brak warsztatu). Poeta [[Miron Białoszewski]] uczynił stosowanie kolokwializmów jedną z cech charakterystycznych swojej twórczości.

Kolokwializmy są typowym elementem tekstów w takich rodzajach muzyki, jak [[punk]] czy [[rap]] oraz [[disco polo]], a także [[ska]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
{{Wikisłownik|kolokwializm|potocyzm}}
* [https://obcyjezykpolski.pl/kolokwializm/ Porady językowe: Kolokwializm]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Semantyka]]
[[Kategoria:Leksykologia]]


text:
# Quinn (Dakota Południowa)
Quinn – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Pennington.

wikiname: plwiki

title: Quinn (Dakota Południowa)

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Quinn
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Quinn
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Dakota Południowa}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Pennington (Dakota Południowa)|Pennington]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 46-52500
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1262249
 |powierzchnia                 = 3,0
 |wysokość                     = 796
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 54<ref>{{Cytuj stronę | nazwisko =  | imię =  | tytuł = American FactFinder - Community Facts | url = http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | opublikowany =  | data =  | data dostępu = 2014-03-31 | archiwum = http://webarchive.loc.gov/all/20150118032557/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | zarchiwizowano = 2015-01-18 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 18,0
 |numer kierunkowy             = 605
 |kod pocztowy                 = 57775
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]
[[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-SD
 |współrzędne                  = 43°59′15″N 102°7′38″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Quinn''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Dakota Południowa]], w hrabstwie [[Hrabstwo Pennington (Dakota Południowa)|Pennington]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Dakota Południowa]]

title: Quinn

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Dakota Południowa

Hrabstwo: Pennington

Powierzchnia: 3,0 km²


text:
# George Finlay
George Finlay (ur. 21 grudnia 1799 w Faversham, zm. 26 stycznia 1875 w Atenach) – brytyjski historyk, publicysta, fillhelen.

## Życiorys
Kształcił się na Uniwersytecie w Glasgow, w Edynburgu i w Getyndze. Za sprawą swojego przyjaciela Lorda Byrona zainteresował się sprawą niepodległości Grecji. Kupił nieruchomość w pobliżu Aten i osiadł tam na stałe. Przez wiele lat pełnił funkcję korespondenta londyńskiego Timesa. Wielbiciel kultury greckiej, napisał monumentalne siedmiotomowe dzieło A History of Greece from the Roman Conquest to the Present Time (London 1877), które było owocem wieloletniego trudu, a obejmowało ogromny okres od 146 roku p.n.e. do 1864 roku.

## Wybrane publikacje
- History of the Byzantine and the Greek Empires from 1057 to 1453, London: Wiliam Balckwod and Sons 1854.
- A History of Greece from the Roman Conquest to the Present Time, London 1877.
- History of the Byzantine Empire: from 716 to 1057, London: J. M. Dent - New York: E. P. Dutton 1920.

title: George Finlay

wikitext:
'''George Finlay''' (ur. [[21 grudnia]] [[1799]] w [[Faversham]], zm. [[26 stycznia]] [[1875]] w [[Ateny|Atenach]]) – brytyjski historyk, publicysta, [[Filhellenizm|fillhelen]].

== Życiorys ==
Kształcił się na [[University of Glasgow|Uniwersytecie w Glasgow]], w [[Edynburg|Edynburgu]] i w [[Getynga|Getyndze]]. Za sprawą swojego przyjaciela [[George Gordon Byron|Lorda Byrona]] zainteresował się sprawą niepodległości Grecji. Kupił nieruchomość w pobliżu Aten i osiadł tam na stałe. Przez wiele lat pełnił funkcję korespondenta londyńskiego [[The Times|Timesa]]. Wielbiciel kultury greckiej, napisał monumentalne siedmiotomowe dzieło ''A History of Greece from the Roman Conquest to the Present Time'' (London 1877), które było owocem wieloletniego trudu, a obejmowało ogromny okres od 146 roku p.n.e. do 1864 roku.

== Wybrane publikacje ==
* ''History of the Byzantine and the Greek Empires from 1057 to 1453'', London: Wiliam Balckwod and Sons 1854.
* ''A History of Greece from the Roman Conquest to the Present Time'', London 1877.
* ''History of the Byzantine Empire: from 716 to 1057'', London: J. M. Dent - New York: E. P. Dutton 1920.

== Bibliografia ==
* https://en.wikisource.org/wiki/Finlay,_George_%28DNB00%29
* https://en.wikisource.org/wiki/A_Short_Biographical_Dictionary_of_English_Literature/Finlay,_George
* {{Encyklopedia Britannica |id = biography/George-Finlay |tytuł = George Finlay |data dostępu = 2022-10-03}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Finlay, George}}
[[Kategoria:Brytyjscy historycy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1799]]
[[Kategoria:Zmarli w 1875]]
[[Kategoria:Brytyjscy pisarze]]
[[Kategoria:Brytyjscy bizantynolodzy]]
[[Kategoria:Brytyjscy mediewiści]]


text:
# Macroramphosus
Macroramphosus – rodzaj morskich ryb z rodziny bekaśnikowatych (Macroramphosidae).

## Występowanie
Morskie wody przybrzeżne w tropikalnej i subtropikalnej strefie oceanów Atlantyckiego, Indyjskiego i Spokojnego.

## Klasyfikacja
Gatunki zaliczane do tego rodzaju:
- Macroramphosus gracilis – bekaśnik drobny[3]
- Macroramphosus scolopax – bekaśnik[4]

- Macroramphosus scolopax

title: Macroramphosus

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = Macroramphosus
 |TSN                    = 551495
 |zoolog                 = Lacepède, 1803
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Macroramphosus gracilis NOAA.jpg
 |opis grafiki           = Przedstawiciel rodzaju – ''[[Macroramphosus gracilis]]''
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[promieniopłetwe]]
 |rząd                   = [[igliczniokształtne]]
 |rodzina                = [[bekaśnikowate]]
 |rodzaj                 = ''Macroramphosus''
 |synonimy               =
* ''Centriscus'' Cuvier,1816
* ''Macrognathus'' Gronow,1854
* ''Macrorhamphosus'' Lacepède, 1803
* ''Orthichthys'' Gill,1862
 |wikispecies            =
 |commons                = Category:Macroramphosus
}}
'''''Macroramphosus''''' – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] morskich [[ryby|ryb]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[Bekaśnikowate|bekaśnikowatych]] (Macroramphosidae).

== Występowanie ==
Morskie wody przybrzeżne w tropikalnej i subtropikalnej strefie oceanów [[Ocean Atlantycki|Atlantyckiego]], [[Ocean Indyjski|Indyjskiego]] i [[Ocean Spokojny|Spokojnego]].

== Klasyfikacja ==
[[Gatunek (biologia)|Gatunki]] zaliczane do tego rodzaju{{r|Eschmeyer}}:

* ''[[Macroramphosus gracilis]]'' – [[bekaśnik drobny]]<ref>Fritz Terofal, Claus Militz, Ryby morskie, Warszawa, "Świat Książki", 1996, {{ISBN|83-7129-306-2}} (w haśle '''Bekaśnik''')</ref>
* ''[[Macroramphosus scolopax]]'' – [[bekaśnik]]<ref>{{Cytuj|autor = Fritz Terofal; Claus Militz |tytuł = Ryby morskie |data = 1996 |isbn = 83-7129-306-2 |inni = Henryk Garbarczyk (tłum.); Eligiusz Nowakowski (tłum.) |miejsce = Warszawa |wydawca = Świat Książki |s = 72 |oclc = 830127003 }}</ref>

<gallery>
File:Macroramphosus scolopax1.jpg|''[[Macroramphosus scolopax]]''
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Eschmeyer">{{Catalog of Fishes|fishcatmain|wersja=2 października 2012|data dostępu=22 października 2012}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Igliczniokształtne]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: promieniopłetwe

Rząd: igliczniokształtne

Rodzina: bekaśnikowate

Rodzaj: Macroramphosus


text:
# Sławomir Zagórski (historyk)
Sławomir Zagórski (łem. Славко Заґорскій) (ur. 25 lutego 1985 w Oleśnicy) – łemkowski historyk i dziennikarz zajmujący się historią polskiej wojskowości w XX wieku. Specjalista w dziedzinie działań zbrojnych na rzekach, autor artykułów popularnonaukowych i książek, publicysta.

## Życiorys
Publicysta tygodnika Newsweek Polska i portalu Wirtualna Polska. Do września 2021 roku szef serwisu historycznego portalu Interia.pl.
Laureat Buzdygana w 2015 roku, przyznanego za rzetelność w pisaniu o wojskach specjalnych oraz odkrywanie nieznanych dziejów polskiego oręża. W 2021 roku odznaczony medalem pamiątkowym z okazji 90. rocznicy utworzenia Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej, nadany za wkład w propagowanie historii Marynarki Wojennej RP.
Jako korespondent wojenny, relacjonował wojnę w Karabachu, Bliskim Wschodzie, konflikt w Donbasie i wojnę rosyjsko-ukraińską.
Autor książki Białe kontra czerwone, opisującej dzieje polskich marynarzy Flotylli Pińskiej w wojnie z bolszewikami oraz Baśka Murmańska i Lwy Północy.
Współautor Polscy bogowie wojny. Najwspanialsi dowódcy w dziejach czy Polskie triumfy. 50 chwalebnych bitew z naszej historii.

title: Sławomir Zagórski (historyk)

wikitext:
{{Inne znaczenia|łemkowskiego historyka|[[Sławomir Zagórski|Sławomir Zagórski (ujednoznacznienie)]]}}
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko     = Sławomir Zagórski
 |imię i nazwisko org =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |alt grafiki         =
 |data urodzenia      = [[25 lutego]] [[1985]]
 |miejsce urodzenia   = [[Oleśnica]]
 |data śmierci        =
 |miejsce śmierci     =
 |zawód               = historyk
 |odznaczenia         =
 |commons             =
 |wikiźródła          =
}}
'''Sławomir Zagórski''' ([[Język rusiński|łem]]. Славко Заґорскій) (ur. [[25 lutego]] [[1985]] w [[Oleśnica|Oleśnicy]]) – łemkowski historyk i dziennikarz zajmujący się historią polskiej wojskowości w XX wieku. Specjalista w dziedzinie działań zbrojnych na rzekach, autor artykułów popularnonaukowych i książek, publicysta.

== Życiorys ==
Publicysta tygodnika [[Newsweek Polska]] i portalu [[Wirtualna Polska]]<ref>{{Cytuj |autor = Wirtualna Polska Media S.A |tytuł = WP Wiadomości |data dostępu = 2023-04-01 |opublikowany = wiadomosci.wp.pl |url = https://wiadomosci.wp.pl/autor/slawek-zagorski/6707817819777153 |język = pl}}</ref>. Do września 2021 roku szef serwisu historycznego portalu [[Interia|Interia.pl]]<ref>http://www.portalmedialny.pl/art/78250/historia-interia-sawomir-zagorski-pokieruje-nowym-serwisem-historycznym-portalu-interia.html</ref>.

Laureat [[Buzdygany|Buzdygana]] w 2015 roku<ref>{{Cytuj |tytuł = Laureaci Buzdyganów 2015 |czasopismo = Polska Zbrojna |data = 2016-03-24 |data dostępu = 2020-01-20 |url = http://www.polska-zbrojna.pl/home/articleshow/22154?t=Laureaci-Buzdyganow-2015}}</ref>, przyznanego za rzetelność w pisaniu o wojskach specjalnych oraz odkrywanie nieznanych dziejów polskiego oręża. W 2021 roku odznaczony medalem pamiątkowym z okazji 90. rocznicy utworzenia Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej, nadany za wkład w propagowanie historii Marynarki Wojennej RP<ref>{{Cytuj |tytuł = Dziennikarz Interii Sławomir Zagórski nagrodzony |data dostępu = 2021-08-01 |opublikowany = wydarzenia.interia.pl |url = https://wydarzenia.interia.pl/polska/news-dziennikarz-interii-slawomir-zagorski-nagrodzony,nId,5339955 |język = pl}}</ref>.

Jako korespondent wojenny, relacjonował wojnę w Karabachu<ref>{{Cytuj |tytuł = Górski Karabach. Kraina żyjąca wojną |data dostępu = 2023-04-01 |opublikowany = geekweek.interia.pl |url = https://geekweek.interia.pl/militaria/news-gorski-karabach-kraina-zyjaca-wojna,nId,2248168 |język = pl}}</ref>, Bliskim Wschodzie, konflikt w Donbasie i wojnę rosyjsko-ukraińską<ref>{{Cytuj |tytuł = Slawek Zagorski |data dostępu = 2023-04-01 |opublikowany = Newsweek |url = https://www.newsweek.pl/autorzy/slawek-zagorski |język = pl}}</ref>.

Autor książki ''Białe kontra czerwone'', opisującej dzieje polskich marynarzy [[Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej|Flotylli Pińskiej]] w wojnie z bolszewikami oraz ''[[Baśka Murmańska i Lwy Północy]]''.

Współautor ''Polscy bogowie wojny. Najwspanialsi dowódcy w dziejach'' czy ''Polskie triumfy. 50 chwalebnych bitew z naszej historii''.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Zagórski, Sławomir}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1985]]
[[Kategoria:Polscy historycy]]
[[Kategoria:Polscy dziennikarze]]

title: Sławomir Zagórski

Data i miejsce urodzenia: 25 lutego 1985 · Oleśnica

Zawód, zajęcie: historyk


text:
# Mauzoleum Piotra II Petrowicia-Niegosza
Mauzoleum Piotra II Petrowicia-Niegosza – grobowiec przedostatniego władyki Czarnogóry, Piotra II Petrowicia-Niegosza, usytuowany na szczycie Jezerskim w paśmie gór Lovćenu. Wzniesiony na przełomie lat 60. i 70. XX wieku na miejscu wcześniejszej prawosławnej kaplicy.
W 1845 Piotr II Petrowić-Niegosz wyraził życzenie zostania po swojej śmierci pochowanym w ufundowanej przez siebie kaplicy na szczycie Jezerskim. Jednak po jego śmierci w 1851, w obawie przed ewentualnym napadem na grobowiec ze strony Turków skadarskich, zdecydowano o pochówku władyki w monasterze Narodzenia Matki Bożej w Cetyni, obok grobu jego poprzednika Piotra I. Dopiero 26 sierpnia 1855 jego szczątki zostały przeniesione na Lovćen. Przed przeniesieniem książę Czarnogóry Daniel I Petrowić-Niegosz dokonał otwarcia sarkofagu, aby sprawdzić, czy ciało zmarłego uległo rozkładowi (nierozłożenie się zwłok po śmierci jest w prawosławiu uważane za jedną z podstaw do uznania danej osoby za świętego; m.in. na tej podstawie kanonizowany został poprzednik Piotra II); stwierdzono wówczas, że pozostała z niego jedynie prawa ręka.
W czasie I wojny światowej wojska austro-węgierskie zbombardowały kaplicę na Jezerskom vrhu, zaś po zdobyciu Lovćenu, nocą z 12 na 13 sierpnia 1916, ponownie przeniosły szczątki Niegosza do monasteru w Cetyni. Na miejscu zniszczonej kaplicy planowano bowiem wzniesienie pomnika zdobycia Lovćenu przez Austro-Węgry. Ostatecznie plan ten nie został zrealizowany. 10 września 1925 zakończono odbudowę kaplicy, naśladując jej wygląd sprzed zniszczenia. 21 września 1925, w uroczystej procesji z udziałem metropolity Czarnogóry i Przymorza Gabriela oraz króla Serbów, Chorwatów i Słoweńców Aleksandra I, ponownie przeniesiono do niej sarkofag ze szczątkami władyki. W kwietniu 1942 kaplicę uszkodziły wojska włoskie.
W 1951, w związku z setną rocznicą śmierci Piotra II Petrowicia-Niegosza, władze Jugosławii podjęły decyzję o rozbiórce kaplicy i wzniesieniu na jej miejscu całkowicie nowej budowli, którą zaprojektował Ivan Meštrović. Plan ten wzbudził kontrowersje społeczne – zdaniem części mieszkańców Czarnogóry zniszczenie kaplicy i zastąpienie jej mauzoleum nie było zgodne z życzeniem Niegosza, który w swoim testamencie wyraźnie pisał o pochówku w ufundowanej przez siebie świątyni. Przeciwko rozbiórce kaplicy protestował prawosławny metropolita Czarnogóry i Przymorza Daniel. Mimo tego w końcu lat 60. dokonano rozbiórki tego obiektu, zaś do 1974 wzniesiono na jego miejscu mauzoleum, istniejące do dziś.
Mauzoleum jest niskim budynkiem z kamienia, z bramą wyznaczoną przez dwie kariatydy-postacie Czarnogórek. We wnętrzu znajduje się ważący 28 ton pomnik Piotra II Petrowicia-Niegosza, wykonany podobnie jak rzeźby kobiet z granitu. Dach mauzoleum jest pokryty złotem; całość otrzymana jest w stylu socrealistycznym. Mauzoleum ma status jednego z oddziałów Muzeum Narodowego Czarnogóry.

title: Mauzoleum Piotra II Petrowicia-Niegosza

wikitext:
[[Plik:Lovcen-024-p1010064.jpg|250px|right|thumb|Widok na bramę mauzoleum]]
[[Plik:Ruševine Njegoševe kapele na Lovćenu 1924. g.jpg|250px|right|thumb|Kaplica na szczycie Jezerskim zniszczona po I wojnie światowej]]
[[Plik:Njegoš.JPG|250px|right|thumb|Pomnik Piotra II Petrowicia-Niegosza we wnętrzu mauzoleum]]
'''Mauzoleum Piotra II Petrowicia-Niegosza''' – grobowiec przedostatniego władyki [[Czarnogóra|Czarnogóry]], [[Piotr II Petrowić-Niegosz|Piotra II Petrowicia-Niegosza]], usytuowany na szczycie [[Jezerski vrh|Jezerskim]] w paśmie gór [[Lovćen (pasmo górskie)|Lovćenu]]. Wzniesiony na przełomie lat 60. i 70. XX wieku na miejscu wcześniejszej [[prawosławie|prawosławnej]] kaplicy.

W 1845 Piotr II Petrowić-Niegosz wyraził życzenie zostania po swojej śmierci pochowanym w ufundowanej przez siebie kaplicy na szczycie Jezerskim<ref name="czarnogóra194">A. Szymańska, ''Czarnogóra'', s.194</ref>. Jednak po jego śmierci w 1851, w obawie przed ewentualnym napadem na grobowiec ze strony [[Turcy|Turków]] [[Szkodra|skadarskich]], zdecydowano o pochówku władyki w [[monaster Narodzenia Matki Bożej w Cetyni|monasterze Narodzenia Matki Bożej w Cetyni]], obok grobu jego poprzednika [[Piotr I Petrowić-Niegosz|Piotra I]]<ref name="ppn">{{Cytuj stronę |url=http://www.ppnjegos.org/biografija.htm |tytuł=Biografija |data dostępu=2010-10-13 |archiwum=https://web.archive.org/web/20201028164439/http://www.ppnjegos.org/biografija.htm |zarchiwizowano=2020-10-28}}</ref>. Dopiero 26 sierpnia 1855 jego szczątki zostały przeniesione na Lovćen. Przed przeniesieniem książę Czarnogóry [[Daniel I Petrowić-Niegosz]] dokonał otwarcia sarkofagu, aby sprawdzić, czy ciało zmarłego uległo rozkładowi (nierozłożenie się zwłok po śmierci jest w [[prawosławie|prawosławiu]] uważane za jedną z podstaw do uznania danej osoby za świętego; m.in. na tej podstawie [[Kanonizacja|kanonizowany]] został poprzednik Piotra II); stwierdzono wówczas, że pozostała z niego jedynie prawa ręka<ref name="ppn"/>.

W czasie [[I wojna światowa|I wojny światowej]] wojska austro-węgierskie zbombardowały kaplicę na Jezerskom vrhu, zaś po zdobyciu Lovćenu, nocą z 12 na 13 sierpnia 1916, ponownie przeniosły szczątki Niegosza do monasteru w Cetyni. Na miejscu zniszczonej kaplicy planowano bowiem wzniesienie pomnika zdobycia Lovćenu przez [[Austro-Węgry]]. Ostatecznie plan ten nie został zrealizowany<ref name="ppn"/>. 10 września 1925 zakończono odbudowę kaplicy, naśladując jej wygląd sprzed zniszczenia. 21 września 1925, w uroczystej procesji z udziałem [[Metropolia Czarnogóry i Przymorza|metropolity Czarnogóry i Przymorza]] [[Gabriel V (patriarcha Serbii)|Gabriela]] oraz króla [[Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców|Serbów, Chorwatów i Słoweńców]] [[Aleksander I Karadziordziewić|Aleksandra I]], ponownie przeniesiono do niej sarkofag ze szczątkami władyki<ref name="ppn"/>. W kwietniu 1942 kaplicę uszkodziły wojska włoskie<ref name="ppn"/>.

W 1951, w związku z setną rocznicą śmierci Piotra II Petrowicia-Niegosza, władze [[Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii|Jugosławii]] podjęły decyzję o rozbiórce kaplicy i wzniesieniu na jej miejscu całkowicie nowej budowli, którą zaprojektował [[Ivan Meštrović]]<ref name="ppn"/>. Plan ten wzbudził kontrowersje społeczne – zdaniem części mieszkańców Czarnogóry zniszczenie kaplicy i zastąpienie jej mauzoleum nie było zgodne z życzeniem Niegosza, który w swoim testamencie wyraźnie pisał o pochówku w ufundowanej przez siebie świątyni<ref name="ppn"/>. Przeciwko rozbiórce kaplicy protestował prawosławny metropolita Czarnogóry i Przymorza [[Daniel (Dajković)|Daniel]]<ref>[http://www.rastko.rs/rastko-cg/povijest/istorijat/istorijat_4_c.html Александар Стаматовић: Кратка историја Митрополије Црногорско-приморске (1219-1999)]</ref>. Mimo tego w końcu lat 60. dokonano rozbiórki tego obiektu, zaś do 1974 wzniesiono na jego miejscu mauzoleum, istniejące do dziś<ref name="czarnogóra194"/>.

Mauzoleum jest niskim budynkiem z kamienia, z bramą wyznaczoną przez dwie [[kariatyda|kariatydy]]-postacie Czarnogórek. We wnętrzu znajduje się ważący 28 ton pomnik Piotra II Petrowicia-Niegosza, wykonany podobnie jak rzeźby kobiet z [[granit]]u<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.nparkovi.co.me/NP%20Lovcen%20Kultura.htm |tytuł=Narodni park Lovćen |data dostępu=2010-10-13 |archiwum=https://web.archive.org/web/20091021062946/http://www.nparkovi.co.me/NP%20Lovcen%20Kultura.htm |zarchiwizowano=2009-10-21}}</ref>. Dach mauzoleum jest pokryty złotem; całość otrzymana jest w stylu [[socrealizm|socrealistycznym]]<ref>A. Szymańska, ''Czarnogóra'', s.195</ref>. Mauzoleum ma status jednego z oddziałów [[Muzeum Narodowe Czarnogóry|Muzeum Narodowego Czarnogóry]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Njegošev mauzolej – Narodni Muzej Crne Gore |data dostępu = 2022-05-14 |url = https://narodnimuzej.me/posjeta-njegosev-mauzolej/ | język = bs}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
== Bibliografia ==
* {{Cytuj |autor = Agnieszka Szymańska |tytuł = Czarnogóra |data = 2007 |isbn = 978-83-89188-60-1 |miejsce = Pruszków |wydawca = Rewasz |oclc = 749467399}}

[[Kategoria:Mauzolea|Piotra II Petrowicia-Niegosza]]
[[Kategoria:Architektura Czarnogóry]]


text:
# Bet Ammot Miszpat
Bet Ammot Miszpat (nazywany także HaMerkaz HaChaklaie) – biurowiec w osiedlu Ha-Kirja we wschodniej części miasta Tel Awiw, w Izraelu.

## Historia
Budynek został wybudowany w 1970 w ówczesnym Centrum Tel Awiwu. Obecnie tę część osiedla coraz częściej zalicza się do zachodniej części osiedla Ha-Kirja.

## Dane techniczne
Budynek ma 17 kondygnacji i wysokość 66 metrów.
Biurowiec składa się z dwóch skrzydeł, połączonych przez centralny szeroki element konstrukcyjny, którego wysokość przewyższa oba boczne skrzydła. Wschodnie skrzydło nazywa się HaMerkaz HaChaklaie, a zachodnie Bet Ammot Miszpat. Oba posiadają osobne wejścia.
Wieżowiec wybudowano w stylu brutalistycznym. Wzniesiono go z betonu. Elewacja jest wykonana w kolorze białym.
Budynek służy jako biurowiec firm finansowych i ubezpieczeniowych.

title: Bet Ammot Miszpat

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Bet Ammot Miszpat
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               =
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = ISR
 |miejscowość           = [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiw]]
 |adres                 = 8 King Shaul Boulevard,<br />Tel Aviv
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny = [[brutalizm]]
 |architekt             = Sharon Idelson Architects, Eli Mashiah
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     = 66 m
 |kondygnacje           = 17
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = [[1970]]
 |przebudowy            =
 |zniszczono            =
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Tel Awiw
 |współrzędne           = 32°4′31″N 34°47′2″E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Bet Ammot Miszpat''' (nazywany także ''HaMerkaz HaChaklaie'') – [[biurowiec]] w osiedlu [[Ha-Kirja]] we wschodniej części miasta [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiw]], w [[Izrael]]u.

== Historia ==
Budynek został wybudowany w [[1970]] w ówczesnym [[Centrum Tel Awiwu]]. Obecnie tę część osiedla coraz częściej zalicza się do zachodniej części osiedla Ha-Kirja<ref name="emporis">{{cytuj stronę| url = https://www.emporis.com/buildings/104835/beit-amot-mishpat-hamerkaz-hachaklaie-tel-aviv-yaffo-israel | tytuł = Bet Ammot Miszpat | data dostępu = 2011-02-26 | praca = Emporis.com | język = en}}</ref>.

== Dane techniczne ==
Budynek ma 17 [[kondygnacja|kondygnacji]] i wysokość 66 [[metr]]ów<ref name="emporis"/>.

Biurowiec składa się z dwóch skrzydeł, połączonych przez centralny szeroki element konstrukcyjny, którego wysokość przewyższa oba boczne skrzydła. Wschodnie skrzydło nazywa się HaMerkaz HaChaklaie, a zachodnie Bet Ammot Miszpat. Oba posiadają osobne wejścia<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.ph/20120913215150/http://www.telavivinf.com/info/infoitem.asp?item=119&lang=heb | tytuł = Bet Ammot Miszpat | data dostępu = 2011-03-03 | praca = Tel Aviv in Focus | język = he}}</ref>.

Wieżowiec wybudowano w stylu [[brutalizm|brutalistycznym]]. Wzniesiono go z [[beton]]u. Elewacja jest wykonana w kolorze białym.

Budynek służy jako biurowiec firm finansowych i ubezpieczeniowych.

== Zobacz też ==
* [[lista wieżowców w Tel Awiwie]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę|archiwum=https://archive.is/GLeEK| url = http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=979c49d289df03fd939948815c1bbf0f | tytuł = Bet Ammot Miszpat | data dostępu = 2011-02-26 | autor = | opublikowany = | praca = Galeria 3D Google | data = | język = en}}
[[Kategoria:Architektura brutalizmu w Izraelu]]
[[Kategoria:Obiekty administracyjne i biurowe w Tel Awiwie]]
[[Kategoria:Wieżowce poniżej 100 metrów w Tel Awiwie]]

title: Bet Ammot Miszpat

Państwo: Izrael

Miejscowość: Tel Awiw

Adres: 8 King Shaul Boulevard, · Tel Aviv

Styl architektoniczny: brutalizm

Architekt: Sharon Idelson Architects, Eli Mashiah


text:
# Józef Rogulski
Józef Rogulski pseud. „Wilk” (ur. 14 stycznia 1907 w Radzicach, zm. 30 sierpnia 1943 pod Brzostowem) – uczestnik II wojny światowej, dowódca oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej.

## Życiorys
Urodził się w rodzinie chłopskiej, był synem Jana Rogulskiego i Marianny ze Zdrojewskich. W okresie międzywojennym pełnił służbę wojskową w 1 pułku szwoleżerów w Warszawie. W 1939 roku uczestniczył w walkach obronnych w czasie agresji niemieckiej na Polskę. Po zakończeniu działań bojowych wrócił do domu, następnie pracował w fabryce Gerlacha w Drzewicy.
Od marca 1942 członek Komitetu Dzielnicowego (KD) PPR w Drzewicy i komendant miejscowego garnizonu GL. W sierpniu 1943 został mianowany przez Hilarego Chełchowskiego dowódcą 8-osobowego oddziału partyzanckiego GL działającego w okolicach Grójca (dotychczas dowodzonego przez Franciszka Ciastka „Owijacza”). „Wilk” działał początkowo w Okręgu Warszawa-Lewa Podmiejska w okolicach Rawy i Grójca. Wkrótce przeniósł się w okolice Opoczna i opanował na kilka godzin Drzewicę, rozbrajając granatową policję, niszcząc urząd gminny i uwalniając z aresztu 15 chłopów. 5 września 1943 Dowództwo Główne GL udzieliło mu pochwały i awansowało na oficera. 27 września 1942 „Wilk” zdobył broń na posterunku Luftwaffe koło Przysuchy.
Atakował gminne posterunki policji, niemieckie samochody i mniejsze niemieckie oddziały oraz przeprowadzał akcje na kolei, m.in. niszcząc urządzenia sygnalizacyjne i wykolejając pociągi. 9 lutego 1943 został ciężko ranny w wielkiej obławie niemieckiej (300 żołnierzy) w lasach w okolicach Gielniowa, a 8 jego żołnierzy zginęło.
Niemcy wyznaczyli 100 tys. nagrody za jego schwytanie. Zginął w walce z niemiecką żandarmerią w pobliżu Rawy Mazowieckiej. 31 grudnia 1945 został pośmiertnie awansowany na kapitana i odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. 19 maja 1946 został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B6-8-30).

## Ordery i odznaczenia
- Order Krzyża Grunwaldu (pośmiertnie[3])

## Upamiętnienie
W okresie Polski Ludowej jego imię nosiły szkoły w Skłobach i w Nowym Mieście nad Pilicą.

title: Józef Rogulski

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Józef Rogulski
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           = Wilk
 |rodzaj wojsk        = lądowe
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = PL Epolet kpt.svg
 |stopień             = kapitan
 |data urodzenia      = 14 stycznia 1907
 |miejsce urodzenia   = Radzice
 |data śmierci        = 30 sierpnia 1943
 |miejsce śmierci     = Brzostowo
 |lata służby         =
 |siły zbrojne        = [[Plik:Orzełek II RP.svg|15px]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojsko Polskie]]<br />[[Plik:Esercito Popolare Polacco.svg|15px]] [[Gwardia Ludowa]]
 |jednostki           = [[1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego]]
 |stanowiska          = dowódca 8-osobowego oddziału partyzanckiego
 |wojny i bitwy       = II wojna światowa
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         = {{order|OKG|3}}
 |commons             =
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
}}
[[Plik:Józef Rogulski grób.JPG|thumb|240px|Grób Józefa Rogulskiego]]
'''Józef Rogulski''' pseud. „Wilk” (ur. [[14 stycznia]] [[1907]] w [[Radzice|Radzicach]], zm. [[30 sierpnia]] [[1943]] pod Brzostowem) – uczestnik [[II wojna światowa|II wojny światowej]], dowódca oddziału partyzanckiego [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]].

== Życiorys ==
Urodził się w rodzinie chłopskiej, był synem Jana Rogulskiego i Marianny ze Zdrojewskich. W okresie międzywojennym pełnił służbę wojskową w [[1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego|1 pułku szwoleżerów]] w Warszawie. W 1939 roku uczestniczył w walkach obronnych w czasie [[Kampania wrześniowa|agresji niemieckiej na Polskę]]. Po zakończeniu działań bojowych wrócił do domu{{odn|Rydłowski|1971|s=443}}, następnie pracował w fabryce [[Gerlach (przedsiębiorstwo)|Gerlacha]] w [[Drzewica (miasto)|Drzewicy]].

Od marca 1942 członek Komitetu Dzielnicowego (KD) [[Polska Partia Robotnicza|PPR]] w Drzewicy i komendant miejscowego garnizonu GL. W sierpniu 1943 został mianowany przez [[Hilary Chełchowski|Hilarego Chełchowskiego]] dowódcą 8-osobowego oddziału partyzanckiego GL działającego w okolicach [[Grójec|Grójca]] (dotychczas dowodzonego przez [[Franciszek Ciastek|Franciszka Ciastka]] „Owijacza”). „Wilk” działał początkowo w Okręgu Warszawa-Lewa Podmiejska w okolicach [[Rawa Mazowiecka|Rawy]] i Grójca. Wkrótce przeniósł się w okolice Opoczna i opanował na kilka godzin Drzewicę, rozbrajając granatową policję, niszcząc urząd gminny i uwalniając z aresztu 15 chłopów. 5 września 1943 Dowództwo Główne GL udzieliło mu pochwały i awansowało na oficera. 27 września 1942 „Wilk” zdobył broń na posterunku [[Luftwaffe]] koło Przysuchy.

Atakował gminne posterunki policji, niemieckie samochody i mniejsze niemieckie oddziały oraz przeprowadzał akcje na kolei, m.in. niszcząc urządzenia sygnalizacyjne i wykolejając pociągi. 9 lutego 1943 został ciężko ranny w wielkiej obławie niemieckiej (300 żołnierzy) w lasach w okolicach [[Gielniów|Gielniowa]], a 8 jego żołnierzy zginęło.

Niemcy wyznaczyli 100 tys. nagrody za jego schwytanie. Zginął w walce z niemiecką żandarmerią w pobliżu Rawy Mazowieckiej. 31 grudnia 1945 został pośmiertnie awansowany na kapitana i odznaczony [[Order Krzyża Grunwaldu|Orderem Krzyża Grunwaldu]] III klasy. 19 maja 1946 został pochowany na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|Cmentarzu Wojskowym na Powązkach]] (kwatera B6-8-30)<ref>[http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=8&kwatera=B%206&grob=30&dane=+imie=+nazwisko=Rogulski+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=2020+miesiac2=3+dzien2=3+check_zg=+rok_zg1=2006+miesiac_zg1=1+dzien_zg1=4+rok_zg2=2006+miesiac_zg2=12+dzien_zg2=31+cmentarz=powazkowski#kotwica Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.

== Ordery i odznaczenia ==
* [[Order Krzyża Grunwaldu]] (pośmiertnie{{odn|Rydłowski|1971|s=446}})

== Upamiętnienie ==
W okresie Polski Ludowej jego imię nosiły szkoły w [[Skłoby|Skłobach]] i w [[Nowe Miasto nad Pilicą|Nowym Mieście nad Pilicą]]{{odn|Rydłowski|1971|s=446}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Rydłowski |imię = Jerzy |autor link = |tytuł = Żołnierze lat wojny i okupacji |miejsce = Warszawa |data = 1971 |isbn = |odn = tak}}
* ''Polski Słownik Biograficzny'' t. XXXI, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1988-1989.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Rogulski, Józef}}
[[Kategoria:Dowódcy polskich oddziałów partyzanckich z okresu II wojny światowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy]]
[[Kategoria:Oficerowie Gwardii Ludowej]]
[[Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie]]
[[Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska)]]
[[Kategoria:Uczestnicy akcji bojowych polskiego podziemia w czasie II wojny światowej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1907]]
[[Kategoria:Zmarli w 1943]]
[[Kategoria:Żołnierze 1 Pułku Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego]]

title: Józef RogulskiWilk

Data i miejsce urodzenia: 14 stycznia 1907 · Radzice

Data i miejsce śmierci: 30 sierpnia 1943 · Brzostowo

Siły zbrojne: Wojsko Polskie · Gwardia Ludowa

Jednostki: 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa


text:
# Golec piaskowy
Golec piaskowy, dawniej: golec (Heterocephalus glaber) – gatunek gryzonia z rodziny Heterocephalidae, żyjący na pustynnych obszarach Afryki Wschodniej (centralna Somalia, centralna i wschodnia Etiopia, centralna i wschodnia Kenia i Dżibuti). Gryzoń ten buduje rozległe podziemne kolonie, prawie nigdy nie wychodzi na powierzchnię. Żywi się korzeniami i bulwami roślin. Prawie zupełnie pozbawiony owłosienia i ślepy. Stada złożone z 20 do 300 osobników żyją razem w systemie podziemnych korytarzy. Golce piaskowe mają potężne siekacze, służące m.in. do kopania w ziemi.

## Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1842 roku niemiecki zoolog Eduard Rüppell. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Rüppell wskazał Shoa w Etiopii. Jest to jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel rodziny golców (Heterocephalidae) i rodzaju golec (Heterocephalus).
Genetyka, morfologia i chromosomy H. glaber różnią się pod względem geograficznym; populacje etiopska i kenijska różnią się sekwencjami cytochromu b, osiągając poziom często spotykany u odrębnych gatunków. Nie udało się przeprowadzić całościowej rewizji taksonomicznej gatunku, ponieważ konflikty polityczne w dużej części jego zasięgu występowania ograniczają możliwość pobrania dodatkowych próbek.

### Etymologia
- Heterocephalus: gr. ἑτερος heteros – różny, inny; -κεφαλος -kephalos – -głowy, od κεφαλη kephalē – głowa[15].
- glaber: łac. glaber – gładki, łysy, bezwłosy[16].
- phillipsi: Ethelbert Edward Lort Phillips (1857–1944), angielski biznesmen, podróżnik, myśliwy na dużego zwierza we Wschodniej Afryce w latach 1885–1895[17].
- ansorgei: prof. dr William John Ansorge (1850–1913), brytyjski lekarz w Mauritiusie, Ugandzie i Nigerii, zoolog, kolekcjoner, podróżnik po tropikalnej Afryce[18].
- dunni: kpt. Henry Nason Dunn (1864–1952), brytyjski chirurg wojskowy, myśliwy na dużego zwierza, kolekcjoner z Sudanu, Somalilandu, Etiopii i Indii[19].
- stygius: łac. stygius – styksowy, piekielny (tj. ciemny), od mit. Styksu, rzeki w Hadesie[20].
- scorteccii: prof. Giuseppe Scortecci (1898–1973), włoski herpetolog, kolekcjoner, podróżnik po Libii, Somalilandzie, Abisynii i Jemenie[21].

## Budowa ciała
Długość ciała (bez ogona) 70–110 mm, długość ogona 30–50 mm; masa ciała 15–70 g (przeważnie 30–35 g). Ciało golców piaskowych jest cylindrycznego kształtu ze stożkowatą, tępo zakończoną głową. Poruszają się na krótkich i wiotkich nogach. Mają małe oczy, które osłaniane są przez grube powieki z drobnymi rzęsami. Są bardzo niewyraźnie zaznaczone nie tylko ze względu na swój rozmiar, ale również pokaźne mięśnie szczęk zajmujące dużą część czaszki przeznaczoną dla oczu.
Skóra jest cienka i pomarszczona, koloru brązowo-różowego. Młode mają ciemniejszą stronę grzbietową od brzusznej – różnica ta zanika powyżej 7 roku życia.
W skórze osobników tego gatunku brakuje kluczowego dla przewodzenia bólu neuroprzekaźnika (mianowicie substancji P). W związku z tym nie odczuwają one bólu (zadraśnięć, otarć). Jeżeli jednak wstrzyknąć im brakujący neurotransmiter, odczuwają ból identycznie jak inne ssaki.
Mają też zdeformowane i mało skuteczne nasienie (tylko 7% ruchliwych plemników), dlatego samce rzadko walczą o dostęp do samicy w rui.

## Struktura społeczna
Niezwykłą cechą tego gatunku jest struktura eusocjalna jego kolonii, przypominająca kolonie pszczół, z podziałem na kasty – królowe i dominujące samce oraz powstrzymujące się od rozmnażania robotnice i robotników obojga płci. Tylko jedna samica (królowa) oraz jeden do trzech samców rozmnażają się w stadzie. Królowa jest niezwykle wrogo nastawiona do innych samic zachowujących się niezgodnie ze swoją kastą – produkujących hormony powodujące przemianę w królową. Po śmierci królowej jedna z samic przejmuje jej rolę, zwykle po zaciekłej walce z konkurentkami. Sporadycznie kolonia produkuje wędrowną kastę płciową, charakteryzującą się wyjątkowo silnym otłuszczeniem, której zadaniem jest migracja do innej kolonii w celu wymiany genów.

## Długowieczność
Golce piaskowe są najdłużej żyjącymi znanymi gryzoniami, o długości życia dochodzącej do 28 lat. Przyczyny tej długowieczności nie są dokładnie znane i stanowią obiekt badań naukowych. W ramach tych badań w 2011 roku zsekwencjonowano genom golca. Wśród obecnie znanych przystosowań umożliwiających golcom długie życie wymienia się:
- umiejętność hibernowania w czasie trudnych warunków[27],
- dodatkowy mechanizm wykrywania komórek nowotworowych oparty na genie p16Ink4a, oprócz istniejącego również u myszy i u ludzi mechanizmu opartego na genach p27Kip1[28],
- większa odporność na raka dzięki mutacji w genie HAS2 który bierze udział w produkcji wielkocząsteczkowego kwasu hialuronowego (HMW-HA)[29][30]
- kilkukrotnie aktywniejsze proteasomy niż u innych ssaków[31].

Kiedyś wierzono, że golce są całkowicie odporne na raka, ale w roku 2016 wykryto nowotwory u dwóch osobników.

## Adaptacje do hipoksji
Golce piaskowe wykazują daleko idące przystosowanie do hipoksji. Wynika to z ich trybu życia – golce zamieszkują zamknięte podziemne nory charakteryzujące się słabą cyrkulacją powietrza. W tych warunkach łatwo o znaczne obniżenie poziomu tlenu oraz podwyższenie poziomu CO2.  Takie środowisko wymusiło adaptację organizmu w kierunku uniknięcia negatywnych skutków hipoksji.
Hemoglobina golców piaskowych ma większe powinowactwo do tlenu niż hemoglobina występująca u innych ssaków. Ich nerwy obwodowe są niewrażliwe na acydemię, spowodowaną przebywaniem w środowisku bogatym w CO2. Mózg golców charakteryzuje się występowaniem wyższego niż u innych ssaków poziomu podjednostek GluN2D receptorów NMDA. Związek GluN2D z podwyższoną tolerancją hipoksji w mózgu został udowodniony u noworodków mysich i szczurzych, u których występuje naturalna odporność na niskie stężenie tlenu. Kanały zawierające tę podjednostkę wykazują zmniejszoną przepuszczalność w warunkach hipoksji. Ponieważ wysoki poziom GluN2D normalnie występuje jedynie u noworodków i z biegiem czasu jest zastępowany przez inne typy podjednostek, postuluje się, że u golców występuje specyficzne zahamowanie rozwoju mózgu . Również tempo metabolizmu golców piaskowych jest o około jedną trzecią mniejsze niż u innych gryzoni. Komórki golców w porównaniu z komórkami innych gryzoni są znacznie mniej wrażliwe na bodźce proapoptotyczne, na przykład na reaktywne formy tlenu. RFT są produkowane przez mitochondria w odpowiedzi na hipoksję.

title: Golec piaskowy

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Golec piaskowy
 |nazwa łacińska         = ''Heterocephalus glaber''
 |TSN                    = 584677
 |zoolog                 = [[Eduard Rüppell|Rüppell]], 1842{{r|Rüppell}}
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Nacktmull.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |nadgromada             = [[żuchwowce]]
 |gromada                = [[ssaki]]
 |infragromada           = [[łożyskowce]]
 |rząd                   = [[gryzonie]]
 |podrząd                = [[jeżozwierzowce]]
 |infrarząd              = [[jeżozwierzokształtne]]
{{wstaw takson|''[[incertae sedis]]''}}
 |rodzina                = [[golcowate]]
 |rodzaj                 = [[golcowate|golec]]
 |gatunek                = golec piaskowy
 |synonimy               =
* ''Heterocephalus phillipsi'' [[Oldfield Thomas|O. Thomas]], 1885{{r|Thomas1885}}
* ''Heterocephalus ansorgei'' O. Thomas, 1903{{r|Thomas1903}}
* ''Fonfarina phillipsi'' – O. Thomas, 1903{{r|Thomas1903}}
* ''Heterocephalus dunni'' O. Thomas, 1909{{r|Thomas1909}}
* ''Heterocephalus glaber progrediens'' [[Einar Lönnberg|Lönnberg]], 1911{{r|Lönnberg}}
* ''Heterocephalus stygius'' [[Glover Morrill Allen|G.M. Allen]], 1912{{r|Allen}}
* ''Heterocephalus glaber scorteccii'' de Beaux, 1934{{r|Beaux}}
 |status IUCN            = LC
 |IUCN id                = 9987
 |mapa występowania      = Heterocephalus glaber dis.png
 |opis mapy występowania =
 |wikispecies            = Heterocephalus glaber
 |commons                = Heterocephalus glaber
}}
'''Golec piaskowy'''{{r|Cichocki&inni}}, dawniej: golec<ref name="kracz">{{cytuj książkę|nazwisko=Kraczkiewicz|imię=Zygmunt|tytuł=SSAKI|wydawca=Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych|miejsce=Wrocław|data=1968|seria=''Polskie nazewnictwo zoologiczne''|strony=81}}</ref> (''Heterocephalus glaber'') – gatunek [[Gryzonie|gryzonia]] z rodziny Heterocephalidae, żyjący na pustynnych obszarach [[Afryka Wschodnia|Afryki Wschodniej]] (centralna [[Somalia]], centralna i wschodnia [[Etiopia]], centralna i wschodnia [[Kenia]] i [[Dżibuti]])<ref name="msw3">{{MSW3|id=13400041|nazwa=''Heterocephalus glaber''|data=30 października 2009}}</ref>{{r|iucn}}. Gryzoń ten buduje rozległe podziemne kolonie, prawie nigdy nie wychodzi na powierzchnię. Żywi się korzeniami i bulwami roślin. Prawie zupełnie pozbawiony owłosienia i ślepy. Stada złożone z 20 do 300 osobników żyją razem w systemie podziemnych korytarzy. Golce piaskowe mają potężne siekacze, służące m.in. do kopania w ziemi.

== Taksonomia ==
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami [[binominalne nazewnictwo gatunków|nazewnictwa binominalnego]] opisał w 1842 roku niemiecki zoolog [[Eduard Rüppell]]{{r|Rüppell}}. Jako [[miejsce typowe]] odłowu [[holotyp]]u Rüppell wskazał Shoa w Etiopii{{r|Rüppell}}. Jest to jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel rodziny golców{{r|Cichocki&inni}} (Heterocephalidae){{r|hmw6}} i rodzaju golec{{r|Cichocki&inni}} (''Heterocephalus''){{r|msw3}}.

Genetyka, morfologia i chromosomy ''H. glaber'' różnią się pod względem geograficznym; populacje etiopska i kenijska różnią się sekwencjami [[Cytochrom b|cytochromu b]], osiągając poziom często spotykany u odrębnych gatunków{{r|Burgin&inni}}. Nie udało się przeprowadzić całościowej rewizji taksonomicznej gatunku, ponieważ konflikty polityczne w dużej części jego zasięgu występowania ograniczają możliwość pobrania dodatkowych próbek{{r|Burgin&inni}}.

=== Etymologia ===
* ''Heterocephalus'': {{gr.|ἑτερος}} ''heteros'' – różny, inny; -κεφαλος ''-kephalos'' – -głowy, od κεφαλη ''kephalē'' – głowa{{r|Palmer}}.
* ''glaber'': {{łac.|glaber}} – gładki, łysy, bezwłosy<ref>{{The Key to Scientific Names|odn=tak|nazwa=Glaber|data dostępu=2018-02-06}}</ref>.
* ''phillipsi'': Ethelbert Edward Lort Phillips (1857–1944), angielski biznesmen, podróżnik, myśliwy na dużego zwierza we Wschodniej Afryce w latach 1885–1895<ref>{{The Key to Scientific Names|odn=tak|nazwa=Phillipsi|data dostępu=2018-02-06}}</ref>.
* ''ansorgei'': prof. dr William John Ansorge (1850–1913), brytyjski lekarz w Mauritiusie, Ugandzie i Nigerii, zoolog, kolekcjoner, podróżnik po tropikalnej Afryce<ref>{{The Key to Scientific Names|odn=tak|nazwa=Ansorgeanus|data dostępu=2018-02-06}}</ref>.
* ''dunni'': kpt. Henry Nason Dunn (1864–1952), brytyjski chirurg wojskowy, myśliwy na dużego zwierza, kolekcjoner z Sudanu, [[Somaliland]]u, Etiopii i Indii<ref>{{The Key to Scientific Names|odn=tak|nazwa=Dunni|data dostępu=2018-02-06}}</ref>.
* ''stygius'': łac. ''stygius'' – styksowy, piekielny (tj. ciemny), od mit. [[Styks]]u, rzeki w [[Hades]]ie<ref>{{The Key to Scientific Names|odn=tak|nazwa=Stygium|data dostępu=2018-02-06}}</ref>.
* ''scorteccii'': prof. Giuseppe Scortecci (1898–1973), włoski herpetolog, kolekcjoner, podróżnik po Libii, Somalilandzie, Abisynii i Jemenie<ref>{{The Key to Scientific Names|odn=tak|nazwa=Scorteccii|data dostępu=2018-02-06}}</ref>.

== Budowa ciała ==
Długość ciała (bez ogona) 70–110 mm, długość ogona 30–50 mm; masa ciała 15–70 g (przeważnie 30–35 g){{r|hmw6}}. Ciało golców piaskowych jest cylindrycznego kształtu ze stożkowatą, tępo zakończoną głową. Poruszają się na krótkich i wiotkich nogach. Mają małe oczy, które osłaniane są przez grube powieki z drobnymi rzęsami. Są bardzo niewyraźnie zaznaczone nie tylko ze względu na swój rozmiar, ale również pokaźne mięśnie szczęk zajmujące dużą część czaszki przeznaczoną dla oczu<ref name=":0">Jarvis Jennifer U.M., Sherman Paul W., ''Heterocephalus glaber'' w: Mammalian Species, nr 706, str. 1-9</ref>.

Skóra jest cienka i pomarszczona, koloru brązowo-różowego. Młode mają ciemniejszą stronę grzbietową od brzusznej – różnica ta zanika powyżej 7 roku życia<ref name=":0" />.

W skórze osobników tego gatunku brakuje kluczowego dla przewodzenia bólu [[neuroprzekaźnik]]a (mianowicie [[Substancja P|substancji P]]). W związku z tym nie odczuwają one bólu (zadraśnięć, otarć). Jeżeli jednak wstrzyknąć im brakujący neurotransmiter, odczuwają ból identycznie jak inne ssaki<ref>Park T.J. i wsp. (2008). [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2214810 Selective Inflammatory Pain Insensitivity in the African Naked Mole-Rat (''Heterocephalus glaber'')] ''PLoS Biology, 6, 1,'' p. e13</ref>.

Mają też zdeformowane i mało skuteczne [[Sperma|nasienie]] (tylko 7% ruchliwych [[plemnik]]ów), dlatego samce rzadko walczą o dostęp do samicy w [[Ruja|rui]]<ref>{{Cytuj |autor = Gerhard van der Horst, Liana Maree, Sanet H Kotzé, M Justin O'Riain |tytuł = Sperm structure and motility in the eusocial naked mole-rat, Heterocephalus glaber: a case of degenerative orthogenesis in the absence of sperm competition? |czasopismo = BMC Evolutionary Biology |data = 2011 |data dostępu = 2020-03-28 |issn = 1471-2148 |wolumin = 11 |numer = 1 |s = 351 |doi = 10.1186/1471-2148-11-351 |pmid = 22142177 |pmc = PMC3247228 |url = http://bmcevolbiol.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2148-11-351 |język = en}}</ref>.

== Struktura społeczna ==
Niezwykłą cechą tego gatunku jest struktura [[eusocjalność|eusocjalna]] jego kolonii, przypominająca kolonie pszczół, z podziałem na [[kasta eusocjalna|kasty]] – królowe i dominujące samce oraz powstrzymujące się od rozmnażania robotnice i robotników obojga płci. Tylko jedna samica (królowa) oraz jeden do trzech samców rozmnażają się w stadzie. Królowa jest niezwykle wrogo nastawiona do innych samic zachowujących się niezgodnie ze swoją [[Kasta (zoologia)|kastą]] – produkujących hormony powodujące przemianę w królową. Po śmierci królowej jedna z samic przejmuje jej rolę, zwykle po zaciekłej walce z konkurentkami. Sporadycznie kolonia produkuje wędrowną kastę płciową, charakteryzującą się wyjątkowo silnym otłuszczeniem, której zadaniem jest migracja do innej kolonii w celu wymiany genów.

== Długowieczność ==
Golce piaskowe są najdłużej żyjącymi znanymi gryzoniami, o długości życia dochodzącej do 28 lat<ref>{{Cytuj pismo | autor = Buffenstein R. | autor2 = Jarvis JU | tytuł = The naked mole rat – a new record for the oldest living rodent | url = http://sageke.sciencemag.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=14602989 | czasopismo = Sci Aging Knowledge Environ | wolumin = 2002 | wydanie = 21 | strony = 7 | data = 1002-05| doi = 10.1126/sageke.2002.21.pe7 | pmid = 14602989 | język = en}}</ref>. Przyczyny tej [[długowieczność|długowieczności]] nie są dokładnie znane i stanowią obiekt badań naukowych. W ramach tych badań w 2011 roku [[sekwencjonowanie DNA|zsekwencjonowano]] genom golca<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.nature.com/nature/journal/v479/n7372/full/nature10533.html | tytuł = Genome sequencing reveals insights into physiology and longevity of the naked mole rat | autor = Eun Bae Kim | autor2 = i inni | opublikowany = [[Nature]] | data = 2011-11-10 | data dostępu = 2012-06-06 | język = en}}</ref>. Wśród obecnie znanych przystosowań umożliwiających golcom długie życie wymienia się:
* umiejętność hibernowania w czasie trudnych warunków<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071015225336.htm | tytuł = Ugly Duckling Mole Rats Might Hold Key To Longevity | data dostępu = 2012-06-06 | data = 2007-10-16 | opublikowany = Sciencedaily.com | język = en}}</ref>,
* dodatkowy mechanizm wykrywania [[komórka nowotworowa|komórek nowotworowych]] oparty na genie p16Ink4a, oprócz istniejącego również u myszy i u ludzi mechanizmu opartego na genach p27Kip1<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.sciencemag.org/news/2009/10/naked-mole-rat-wins-war-cancer | tytuł = Naked Mole Rat Wins the War on Cancer | autor = Jocelyn Kaiser | data = 2009-09-26 | data dostępu = 2016-02-11 | opublikowany = [[Science]] | język = en}}</ref>,
* większa odporność na raka dzięki mutacji w genie HAS2 który bierze udział w produkcji wielkocząsteczkowego kwasu hialuronowego (HMW-HA)<ref>[http://wyborcza.pl/1,75400,17872828,Golce_uchronia_nas_przed_rakiem_.html Golce uchronią nas przed rakiem?]</ref><ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2015/05/150506084638.htm Naked mole-rats anti-cancer gene is unique among mammals]</ref>
* kilkukrotnie aktywniejsze [[proteasom]]y niż u innych ssaków<ref>{{cytuj stronę | url = http://extremelongevity.net/2012/05/08/naked-mole-rat-proteosomes-discovered-to-be-longevity-clue/ | tytuł = Naked Mole Rat Proteosomes Discovered to be Longevity Clue | autor = Lyle J. Dennis | data = 2012-05-08 | data dostępu = 2012-06-06 | opublikowany = Extreme Longevity | język = en}}</ref>.

Kiedyś wierzono, że golce są całkowicie odporne na raka, ale w roku 2016 wykryto nowotwory u dwóch osobników<ref>[http://www.the-scientist.com/?articles.view/articleNo/45269/title/Cancer-Detected-in-Naked-Mole-Rats/ Cancer Detected in Naked Mole Rats]</ref>.

== Adaptacje do hipoksji ==
Golce piaskowe wykazują daleko idące przystosowanie do [[hipoksja|hipoksji]]. Wynika to z ich trybu życia – golce zamieszkują zamknięte podziemne nory charakteryzujące się słabą cyrkulacją powietrza. W tych warunkach łatwo o znaczne obniżenie poziomu tlenu oraz podwyższenie poziomu CO2.  Takie środowisko wymusiło adaptację organizmu w kierunku uniknięcia negatywnych skutków hipoksji.

[[Hemoglobina]] golców piaskowych ma większe powinowactwo do tlenu niż hemoglobina występująca u innych ssaków<ref>{{Cytuj |autor = Kjell Johansen, Gunnar Lykkeboe, Roy E. Weber, G.M.O. Maloiy |tytuł = Blood respiratory properties in the naked mole rat Heterocephalus glaber, a mammal of low body temperature |czasopismo = Respiration Physiology |data = 1976-12 |data dostępu = 2024-04-02 |wolumin = 28 |numer = 3 |s = 303–314 |doi = 10.1016/0034-5687(76)90025-6 |url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0034568776900256 |język = en}}</ref>. Ich nerwy obwodowe są niewrażliwe na [[kwasica|acydemię]], spowodowaną przebywaniem w środowisku bogatym w CO2<ref>{{Cytuj |autor = Thomas J. Park, Ying Lu, René Jüttner, Ewan St J. Smith, Jing Hu, Antje Brand, Christiane Wetzel, Nevena Milenkovic, Bettina Erdmann, Paul A. Heppenstall, Charles E. Laurito, Steven P. Wilson, Gary R. Lewin |tytuł = Selective inflammatory pain insensitivity in the African naked mole-rat (Heterocephalus glaber) |czasopismo = PLoS biology |data = 2008-01 |data dostępu = 2024-04-02 |issn = 1545-7885 |wolumin = 6 |numer = 1 |s = e13 |doi = 10.1371/journal.pbio.0060013 |pmid = 18232734 |pmc = 2214810 |url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18232734}}</ref>. Mózg golców charakteryzuje się występowaniem wyższego niż u innych ssaków poziomu podjednostek GluN2D [[receptor NMDA|receptorów NMDA]]<ref>{{Cytuj |autor = Bethany L. Peterson, Thomas J. Park, John Larson |tytuł = Adult naked mole-rat brain retains the NMDA receptor subunit GluN2D associated with hypoxia tolerance in neonatal mammals |czasopismo = Neuroscience Letters |data = 2012-01 |data dostępu = 2024-04-02 |wolumin = 506 |numer = 2 |s = 342–345 |doi = 10.1016/j.neulet.2011.11.042 |url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0304394011015643 |język = en}}</ref>. Związek GluN2D z podwyższoną tolerancją hipoksji w mózgu został udowodniony u noworodków mysich i szczurzych, u których występuje naturalna odporność na niskie stężenie tlenu. Kanały zawierające tę podjednostkę wykazują zmniejszoną przepuszczalność w warunkach hipoksji. Ponieważ wysoki poziom GluN2D normalnie występuje jedynie u noworodków i z biegiem czasu jest zastępowany przez inne typy podjednostek, postuluje się, że u golców występuje specyficzne zahamowanie rozwoju mózgu <ref>[https://www.frontiersin.org/10.3389/conf.fnbeh.2012.27.00047/event_abstract Larson J, Peterson BL, Romano M and Park TJ (2012). ''Buried Alive! Arrested Development and Hypoxia Tolerance in the Naked Mole-Rat'']. Front. Behav. Neurosci. Conference Abstract: Tenth International Congress of Neuroethology. doi: 10.3389/conf.fnbeh.2012.27.00047</ref>. Również tempo [[metabolizm]]u golców piaskowych jest o około jedną trzecią mniejsze niż u innych gryzoni<ref>{{Cytuj |autor = Rochelle Buffenstein, Shlomo Yahav |tytuł = Is the naked mole-rat Hererocephalus glaber an endothermic yet poikilothermic mammal? |czasopismo = Journal of Thermal Biology |data = 1991-07 |data dostępu = 2024-04-02 |wolumin = 16 |numer = 4 |s = 227–232 |doi = 10.1016/0306-4565(91)90030-6 |url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0306456591900306 |język = en}}</ref>. Komórki golców w porównaniu z komórkami innych gryzoni są znacznie mniej wrażliwe na bodźce proapoptotyczne, na przykład na reaktywne formy tlenu<ref>{{Cytuj |autor = Nazar Labinskyy, Anna Csiszar, Zsuzsanna Orosz, Kira Smith, Aracelie Rivera, Rochelle Buffenstein, Zoltan Ungvari |tytuł = Comparison of endothelial function, O2 and H2O2 production, and vascular oxidative stress resistance between the longest-living rodent, the naked mole rat, and mice |czasopismo = American Journal of Physiology-Heart and Circulatory Physiology |data = 2006-12 |data dostępu = 2024-04-02 |issn = 0363-6135 |wolumin = 291 |numer = 6 |s = H2698–H2704 |doi = 10.1152/ajpheart.00534.2006 |url = https://www.physiology.org/doi/10.1152/ajpheart.00534.2006 |język = en}}</ref>. RFT są produkowane przez mitochondria w odpowiedzi na hipoksję<ref>{{Cytuj |autor = Eric L. Bell, Tatyana A. Klimova, James Eisenbart, Carlos T. Moraes, Michael P. Murphy, G. R. Scott Budinger, Navdeep S. Chandel |tytuł = The Qo site of the mitochondrial complex III is required for the transduction of hypoxic signaling via reactive oxygen species production |czasopismo = The Journal of Cell Biology |data = 2007-06-18 |data dostępu = 2024-04-02 |issn = 0021-9525 |wolumin = 177 |numer = 6 |s = 1029–1036 |doi = 10.1083/jcb.200609074 |pmid = 17562787 |pmc = 2064363 |url = https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17562787}}</ref>.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Rüppell">{{cytuj pismo |autor = W.P.E.S. Rüppell|tytuł = Säugethiere aus der Ordnung der Nager, beobaclitet im nordöstlichen Africa |url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/172095#page/121/mode/1up|czasopismo = Museum Senckenbergianum: Abhandlungen aus dem Gebiete der beschreibenden Naturgeschicht| wolumin = 3|wydanie = 2|strony = 99|rok = 1845 |język = de}}</ref>
<ref name="Thomas1903">{{cytuj pismo |autor = O. Thomas|tytuł = Exhibition of, and remarks upon, a specimen of the rodent Fornarina (gen. nov.) phillipsi and description of Heterocephalus ansorgei (sp. nov)|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/98617#page/430/mode/1up|czasopismo = [[Journal of Zoology|Proceedings of the Zoological Society of London]]| wolumin = 73|wydanie = 2|strony = 336|rok = 1903 |język = en}}</ref>
<ref name="Thomas1885">{{cytuj pismo |autor = O. Thomas|tytuł = Remarks on a burrowing rodent, Heterocephalus phillipsi, n. sp.|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/91206#page/718/mode/1up|czasopismo = Proceedings of the Zoological Society of London| wolumin = 53 |strony = 612|rok = 1885 |język = en}}</ref>
<ref name="Thomas1909">{{cytuj pismo |autor = O. Thomas |tytuł = New African small mammals in the British Museum|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/71907#page/135/mode/1up|czasopismo = The Annals and Magazine of Natural History| wolumin = 4|oznaczenie = Eighth Series|strony = 109|rok = 1909|język = en}}</ref>
<ref name="Lönnberg">{{cytuj pismo |autor = E. Lönnberg|tytuł = Mammals collected by the Swedish zoological expedition to British East Africa 1911 |url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/131399#page/586/mode/1up|czasopismo = Kungliga Svenska Vetenskapsakademiens Handlingar| wolumin = 48|wydanie = 5|strony = 102|rok = 1912 |język = en}}</ref>
<ref name="Allen">{{cytuj pismo |autor = G.M. Allen|tytuł = New African rodents |url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/21170#page/556/mode/1up|czasopismo = Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College| wolumin = 54 |strony = 444|rok = 1912 |język = en}}</ref>
<ref name="Beaux">{{cytuj pismo |autor = O. de Beaux|tytuł = Mammiferi Raccolti dal Prof. G. Scortecci nella Somalia Italiana 1931 (''Heterocephalus glaber scorteccii'' subsp. nov.)| czasopismo = Atti della Società italiana di scienze naturali e del Museo civico di storia naturale di Milano| wolumin = 73|strony = 283|rok = 1934 |język = it}}</ref>
<ref name="iucn">{{IUCN |id = 9987 |nazwa = Heterocephalus glaber |autor = S. Maree, C. Faulkes |iucn rok = 2018 |wersja = 2017-3 |data dostępu = 2018-02-06}}</ref>
<ref name="Cichocki&inni">{{Cytuj książkę | autor = W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 286| język = pl | język2 = en}}</ref>
<ref name="Palmer">{{cytuj książkę| autor = T.S. Palmer| autor link = Theodore Sherman Palmer|tytuł = Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/330/mode/1up|rok = 1904|wydawca = Government Printing Office|miejsce = Washington |seria = North American Fauna |strony = 322 |język = en}}</ref>
<ref name="hmw6">{{Cytuj książkę | autor = D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (redaktorzy)| tytuł = [[Handbook of the Mammals of the World]] | autor r = B. Patterson | rozdział = Family Heterocephalidae (Naked Mole-rat)| część = 6 | tytuł części = Lagomorphs and Rodents I| wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | strony = 342–351| isbn = 978-84-941892-3-4| rok = 2016 | język = en}}</ref>
<ref name="Burgin&inni">{{cytuj książkę| autor = C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest| tytuł = Illustrated Checklist of the Mammals of the World|url = https://www.lynxeds.com/product/illustrated-checklist-of-the-mammals-of-the-world/| rok = 2020|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|część = 1|tytuł części = Monotremata to Rodentia|isbn = 978-84-16728-34-3|strony = 544|język = en}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{The Key to Scientific Names|odn=tak}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Ssaki Afryki]]
[[Kategoria:Golce]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1842 roku]]

title: Golec piaskowy

Nadgromada: żuchwowce

Gromada: ssaki

Infragromada: łożyskowce

Rząd: gryzonie

Podrząd: jeżozwierzowce

Infrarząd: jeżozwierzokształtne

(bez rangi): incertae sedis

Rodzina: golcowate

Rodzaj: golec

Gatunek: golec piaskowy

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· najmniejszej troski
Zasięg występowania
Mapa występowania


text:
# Strażnica KOP „Lichacze”
Strażnica KOP „Lichacze” – zasadnicza jednostka organizacyjna Korpusu Ochrony Pogranicza pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-sowieckiej.

## Formowanie i zmiany organizacyjne
W 1924 roku, w składzie 2 Brygady Ochrony Pogranicza, został sformowany 8 batalion graniczny. W 1928 roku w skład batalionu wchodziło 13 strażnic. Strażnica KOP „Lichacze” w latach 1928–1934 znajdowała się w strukturze 4 kompanii KOP „Rubieżewicze” . W komunikacie dyslokacyjnym z 1938 roku nie występuje. Strażnica liczyła około 18 żołnierzy i rozmieszczona była przy linii granicznej z zadaniem bezpośredniej ochrony granicy państwowej.
W 1930 strażnicy nadano imię Marii Rodziewiczówny.
W 1932 roku obsada strażnicy zakwaterowana była w budynku popolicyjnym.

## Służba graniczna
Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi. Strażnice KOP stanowiły pierwszy rzut ugrupowania kordonowego Korpusu Ochrony Pogranicza.
Strażnica KOP „Lichacze” w 1932 roku ochraniała pododcinek granicy państwowej szerokości 4 kilometrów 750 metrów od słupa granicznego nr 734 do 743.
Sąsiednie strażnice:
- strażnica KOP „Mikulicze” ⇔ strażnica KOP „Oleszkowo” – 1928[3], 1929[4], 1931[5] , 1932[6]
- strażnica KOP „Rubieżewicze” ⇔ strażnica KOP „Oleszkowo” – 1934[7]

title: Strażnica KOP „Lichacze”

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = Strażnica KOP „Lichacze”
 |nazwa oryginalna     = Strażnica KOP „Waraksy”{{refn|grupa=uwaga|Według Głowińskiego strażnica KOP „Lichacze” jeszcze na początku lat 30. XX w. nosiła nazwę „Waraksy”{{odn|Głowiński|2018|s=84}}.}}
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = [[1925]]
 |rozformowanie        = ~ [[1938]]
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     =
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    =
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Lichacze (rejon stołpecki)|Lichacze]]
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             = [[Korpus Ochrony Pogranicza]]
 |rodzaj wojsk         =
 |podległość           = [[Kompania graniczna KOP „Rubieżewicze”]]
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
[[Plik:Batalion KOP Iwieniec.JPG|240px|thumb|Rozmieszczenie batalionu KOP „Iwieniec” w 1931]]
[[Plik:Kompania KOP Rubieżewicze w 1934.png|250px|right]]
[[Plik:Lichacze.jpg|thumb|Lichacze na mapie]]
'''Strażnica KOP „Lichacze”''' – zasadnicza jednostka organizacyjna [[Korpus Ochrony Pogranicza|Korpusu Ochrony Pogranicza]] pełniąca służbę ochronną na [[Granica polsko-radziecka|granicy polsko-sowieckiej]].

== Formowanie i zmiany organizacyjne ==
W 1924 roku, w składzie [[Brygada KOP „Nowogródek”|2 Brygady Ochrony Pogranicza]], został [[Formowanie jednostki|sformowany]] [[Batalion KOP „Stołpce”|8 batalion graniczny]]. W 1928 roku w skład [[batalion]]u wchodziło 13 strażnic{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=5/1928}}. Strażnica KOP „Lichacze” w latach 1928–1934 znajdowała się w strukturze [[Kompania graniczna KOP „Rubieżewicze”|4 kompanii KOP „Rubieżewicze”]]{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=8/1928}}{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=8/1929}}{{odn|Szkice dyslokacyjne}}{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=23/1932}}{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=55/1934}}. W komunikacie dyslokacyjnym z 1938 roku nie występuje{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=86/1938}}. Strażnica liczyła około 18 żołnierzy i rozmieszczona była przy [[Linia graniczna|linii granicznej]] z zadaniem bezpośredniej ochrony [[Granica państwowa|granicy państwowej]]{{odn|Prochwicz|Konstankiewicz|Rutkiewicz|2003|s=32}}.
W 1930 strażnicy nadano imię Marii Rodziewiczówny{{odn|Głowiński|2018|s=84}}.
W 1932 roku obsada strażnicy zakwaterowana była w budynku popolicyjnym{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=23/1932}}.

{{osobny artykuł|strażnice Korpusu Ochrony Pogranicza}}

== Służba graniczna ==
Podstawową [[Jednostka taktyczna|jednostką taktyczną]] Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był [[bataliony Korpusu Ochrony Pogranicza|batalion graniczny]]. Odcinek [[batalion]]u dzielił się na pododcinki [[Kompanie graniczne Korpusu Ochrony Pogranicza|kompanii]], a te z kolei na pododcinki [[Strażnice Korpusu Ochrony Pogranicza|strażnic]], które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi{{odn|Falkiewicz|1925|s=3-4}}. [[Strażnice Korpusu Ochrony Pogranicza|Strażnice KOP]] stanowiły pierwszy rzut [[Ugrupowanie|ugrupowania]] kordonowego [[Korpus Ochrony Pogranicza|Korpusu Ochrony Pogranicza]]{{odn|Prochwicz|Konstankiewicz|Rutkiewicz|2003|s=32}}.

Strażnica KOP „Lichacze” w 1932 roku ochraniała pododcinek [[Granica państwowa|granicy państwowej]] szerokości 4 kilometrów 750 metrów od [[Znak graniczny|słupa granicznego]] nr '''734''' do '''743'''{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=23/1932}}.

'''Sąsiednie strażnice:'''
* [[strażnica KOP „Rubieżewicze”|strażnica KOP „Mikulicze”]] ⇔ [[strażnica KOP „Oleszkowo”]] – 1928{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=8/1928}}, 1929{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=8/1929}}, 1931{{odn|Szkice dyslokacyjne}}, 1932{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=23/1932}}
* [[strażnica KOP „Rubieżewicze”]] ⇔ [[strażnica KOP „Oleszkowo”]] – 1934{{odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|s=55/1934}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url =https://polona.pl/item/648711/0/| tytuł =Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925 | nazwisko = Falkiewicz | imię =Stanisław | autor link = Stanisław Falkiewicz| rok =1925 |data dostępu = 2016-01-30|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Ochał |imię= [red.] Artur |nazwisko2=Ruczyński|imię2=Michał|nazwisko3=Skubisz|imię3=Paweł|tytuł=U polskich stali granic. W 90. rocznicę utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza|data=2018|miejsce=Szczecin|wydawca=[[Instytut Pamięci Narodowej]]|rozdział =Pułk KOP „Wołożyn” i chroniona przezeń granica (1929–1939)| nazwisko r = Głowiński| imię r = Tomasz|isbn=9788380985285|odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Prochwicz |imię = Jerzy |nazwisko2 = Konstankiewicz |imię2 = Andrzej |nazwisko3 = Rutkiewicz |imię3 = Jan |autor link = Jerzy Prochwicz|tytuł = Korpus Ochrony Pogranicza 1924–1939 |data = 2003 |isbn = 8390021794 |wydawca = Barwa i Broń |odn = tak}}
* {{Cytuj odn|Komunikaty dyslokacyjne KOP|opis = Komunikaty dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza z lat 1927 (z uzupełnieniami i poprawkami), 1928, 1932, 1934 (z uzupełnieniami i poprawkami) i 1938  → [[Archiwum Straży Granicznej]]. [[Szczecin]].}} (sygn.177/143 do 177/149.)
* {{Cytuj odn|Szkice dyslokacyjne| opis = Szkice dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza i podległych jednostek w latach 1927–1939  → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.}} (sygn.177/151.)

{{Korpus Ochrony Pogranicza}}

[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1938|Lichacze]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1925|Lichacze]]
[[Kategoria:Strażnice batalionu KOP „Iwieniec”]]
[[Kategoria:Strażnice batalionu KOP „Stołpce”]]
[[Kategoria:Strażnice Korpusu Ochrony Pogranicza|Lichacze]]
[[Kategoria:Strażnice KOP rozmieszczone na granicy polsko-radzieckiej|Lichacze]]

title: Strażnica KOP „Lichacze”Strażnica KOP „Waraksy”

Państwo: Polska

Dyslokacja: Lichacze

Formacja: Korpus Ochrony Pogranicza

Podległość: Kompania graniczna KOP „Rubieżewicze”


text:
# Michał Michalski (1846–1907)
Michał Michalski (ur. 29 września 1846 we Lwowie, zm. 13 kwietnia 1907 we Lwowie) – polski rzemieślnik, uczestnik powstania styczniowego, prezydent Lwowa.

## Życiorys
Michał Michalski był synem rzemieślnika. Po ukończeniu szkoły ludowej, terminował w zakładach kowalskich. Po wybuchu powstania styczniowego zaciągnął się do oddziału W. Komorowskiego i walczył jako szeregowiec żuawów śmierci. Wziął udział w bitwie pod Poryckiem na Wołyniu (2-3 listopada 1863). Po wycofaniu się oddziału do Galicji, był krótko więziony. Po odzyskaniu wolności powrócił do zawodu. W 1873 otworzył jako mistrz kowalski własny zakład, który w 1879 przekształcił w fabrykę powozów.
W 1878 uzyskał obywatelstwo miejskie a w 1880 został wybrany do Rady Miejskiej Lwowa. Od 4 kwietnia 1889 był pierwszym delegatem Rady Miejskiej (drugim wiceprezesem), a od 1895 był wiceprezydentem Lwowa. Po ustąpieniu Godzimira Małachowskiego 7 lipca 1905 roku został wybrany prezydentem miasta.
Był członkiem Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Przez kilka lat był prezesem Towarzystwa Strzeleckiego. Był członkiem wielu towarzystw i organizacji gospodarczych m.in. Izby Handlowej i Przemysłowej we Lwowie, Krajowej Komisji Przemysłowej, Komitetu Cenzorów Banku Krajowego, Rady Administracyjnej Fundacji hr. Skarbka, Rady Nadzorczej Muzeum Przemysłowego.
Od 8 lipca 1889 do śmierci był posłem Lwowa do Sejmu Krajowego (VI kadencja 1889-1895, VII kadencja 1895-1901 i część VIII kadencji 1901-1907) jako przedstawiciel Polskiego Stronnictwa Demokratycznego.
W 1872 poślubił Michalinę Krykiewicz. Miał z nią jedną córkę, Marię Legeżyńską. Jego zięciem był Wiktor Legeżyński – lekarz.
Michał Michalski został pochowany wraz ze swoją córką i zięciem w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Popiersie na jego grobie Tadeusz Błotnicki, a zostało odsłonięte 25 kwietnia 1909.

## Upamiętnienie
Na początku października 1909 roku w sali Towarzystwa Strzeleckiego odsłonięto popiersie Michała Michalskiego autorstwa Antoniego Popiela.

title: Michał Michalski (1846–1907)

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk           = Michał Michalski
 |grafika           = Michał Michalski.png
 |data urodzenia    = [[29 września]] [[1846]]
 |miejsce urodzenia = [[Lwów]]
 |data śmierci      = [[13 kwietnia]] [[1907]]
 |miejsce śmierci   = [[Lwów]]
 |funkcja           = [[Sejm Krajowy (Galicja)|Poseł do sejmu Krajowego Galicji]]
 |partia            = [[Polskie Stronnictwo Demokratyczne (1861–1918)|Polskie Stronnictwo Demokratyczne]]
 |od                = [[8 lipca]] [[1889]]
 |do                = [[13 kwietnia]] [[1907]]
 |poprzednik        =
 |następca          =
 |odznaczenia       =
 |2 funkcja         = [[Zarządcy Lwowa|Prezydent Lwowa]]
 |2 partia          =
 |2 od              = [[1905]]
 |2 do              = [[1907]]
 |2 poprzednik      = [[Godzimir Małachowski]]
 |2 następca        = [[Stanisław Ciuchciński]]
 |commons = Category:Michał Michalski
}}
[[Plik:Lwów - Cmentarz Łyczakowski - Tomb of Michal Michalski.jpg|thumb|Grób Michała Michalskiego na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie (rzeźba Tadeusz Błotnicki)]]
'''Michał Michalski''' (ur. [[29 września]] [[1846]] we [[Lwów|Lwowie]], zm. [[13 kwietnia]] [[1907]] we Lwowie) – polski [[rzemieślnik]], uczestnik [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]], prezydent Lwowa.

== Życiorys ==
Michał Michalski był synem rzemieślnika. Po ukończeniu szkoły ludowej, terminował w zakładach kowalskich. Po wybuchu [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]] zaciągnął się do oddziału W. Komorowskiego i walczył jako szeregowiec [[Żuawi śmierci|żuawów śmierci]]. Wziął udział w [[Bitwa pod Poryckiem (1863)|bitwie pod Poryckiem]] na Wołyniu (2-3 listopada 1863). Po wycofaniu się oddziału do Galicji, był krótko więziony. Po odzyskaniu wolności powrócił do zawodu. W 1873 otworzył jako mistrz kowalski własny zakład, który w 1879 przekształcił w fabrykę powozów.

W 1878 uzyskał obywatelstwo miejskie a w 1880 został wybrany do Rady Miejskiej Lwowa. Od 4 kwietnia 1889 był pierwszym delegatem Rady Miejskiej (drugim wiceprezesem), a od 1895 był wiceprezydentem Lwowa. Po ustąpieniu [[Godzimir Małachowski|Godzimira Małachowskiego]] 7 lipca 1905 roku został wybrany prezydentem miasta<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Nowe prezydyum miasta lwowa | czasopismo = [[Nowości Ilustrowane|Nowości Illustrowane]] | wolumin = Nr 29 | strony = 8 | data = 15 lipca 1905 | url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/129088}}</ref>.

Był członkiem [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”]]<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Pamiętnik IV zlotu sokolstwa polskiego we Lwowie w dniach 27-29 czerwca 1903 | wydawca = Związek Polskich Gimnastycznych Towarzystw | miejsce = Lwów | data = 1904 | strony = 27 | url = http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=214294}}</ref>. Przez kilka lat był prezesem Towarzystwa Strzeleckiego. Był członkiem wielu towarzystw i organizacji gospodarczych m.in. Izby Handlowej i Przemysłowej we Lwowie, Krajowej Komisji Przemysłowej, Komitetu Cenzorów Banku Krajowego, Rady Administracyjnej Fundacji hr. Skarbka, Rady Nadzorczej Muzeum Przemysłowego.

Od 8 lipca 1889 do śmierci był posłem Lwowa do Sejmu Krajowego ([[VI kadencja Sejmu Krajowego Galicji|VI kadencja]] 1889-1895, [[VII kadencja Sejmu Krajowego Galicji|VII kadencja]] 1895-1901 i część [[VIII kadencja Sejmu Krajowego Galicji|VIII kadencji]] 1901-1907) jako przedstawiciel [[Polskie Stronnictwo Demokratyczne (1861–1918)|Polskiego Stronnictwa Demokratycznego]].

W 1872 poślubił Michalinę Krykiewicz. Miał z nią jedną córkę, Marię Legeżyńską. Jego zięciem był Wiktor Legeżyński – lekarz.

Michał Michalski został pochowany wraz ze swoją córką i zięciem w rodzinnym grobowcu na [[Cmentarz Łyczakowski we Lwowie|Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie]]<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Pogrzeb prezydenta | czasopismo = [[Nowości Ilustrowane|Nowości Illustrowane]] | wolumin = Nr 16 | strony = 17-18 | data = 20 kwietnia 1907 | url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/123393}}</ref>. Popiersie na jego grobie [[Tadeusz Błotnicki]], a zostało odsłonięte 25 kwietnia 1909<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Odsłonięcie pomnika śp. Michalskiego | czasopismo = [[Nowości Ilustrowane|Nowości Illustrowane]] | wolumin = Nr 18 | strony = 4 | data = 1 maja 1909 | url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/152454}}</ref>.

== Upamiętnienie ==
Na początku października 1909 roku w sali Towarzystwa Strzeleckiego odsłonięto popiersie Michała Michalskiego autorstwa [[Antoni Popiel|Antoniego Popiela]]<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Pamięci zasłużonego prezydenta | czasopismo = [[Nowości Ilustrowane|Nowości Illustrowane]] | wolumin = Nr 41 | strony = 4 | data = 9 października 1909 | url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/152477}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Marian Tyrowicz]], ''Michalski Michał'', [[Polski Słownik Biograficzny]], T. XX, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975, s. 596-597.
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Nicieja | imię = Stanisław Sławomir |autor link=Stanisław Nicieja| tytuł = Cmentarz Łyczakowski we Lwowie w latach 1786-1986  | data = 1988 | wydawca = [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich]] | miejsce = Wrocław | isbn = 83-04-02817-4 | strony =}}
* {{cytuj pismo | nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł = | url = http://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/docmetadata?id=62&dirids=6&ver_id= | czasopismo = [[Tygodnik Ilustrowany]]| adres czasopisma = | oznaczenie = | wolumin = | wydanie = | strony = 330| data = 20 kwietnia 1907| rok = | miesiąc = | odpowiedzialność = | wydawca = | miejsce = | issn = | doi = | doietykieta = | pmid = | oclc = | bibcode = | id = | cytat = | język = | data dostępu = 2013-03-13| odn =}}
* {{Cytuj pismo | tytuł = Zgon prezydenta miasta Lwowa | czasopismo = [[Nowości Ilustrowane|Nowości Illustrowane]] | wolumin = Nr 16 | strony = 2 | data = 20 kwietnia 1907 | url = https://jbc.bj.uj.edu.pl/publication/123393}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę | url = http://www.cracovia-leopolis.pl/index.php?pokaz=rozmowy&id=1737| tytuł = Z Heleną i Krzysztofem Skarbińskimi rozmawiają Janusz M. Paluch i Andrzej Chlipalski| data dostępu = 2013-03-13| autor = | nazwisko = | imię = | autor link = | data = | rok = | miesiąc = | praca = | opublikowany = | oznaczenie = | strony = | język = | id = | cytat =}}

{{Prezydenci Lwowa}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Michalski, Michał}}
[[Kategoria:Burmistrzowie i prezydenci miast galicyjskich]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie]]
[[Kategoria:Polacy – więźniowie polityczni w zaborze austriackim]]
[[Kategoria:Polscy kowale]]
[[Kategoria:Prezydenci Lwowa (zabór austriacki)]]
[[Kategoria:Radni Lwowa (zabór austriacki)]]
[[Kategoria:Powstańcy styczniowi]]
[[Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VI kadencji]]
[[Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji]]
[[Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VIII kadencji]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie]]
[[Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Poryckiem (1863)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1846]]
[[Kategoria:Zmarli w 1907]]
[[Kategoria:Żuawi śmierci]]

title: Michał Michalski

Data i miejsce urodzenia: 29 września 1846 · Lwów

Data i miejsce śmierci: 13 kwietnia 1907 · Lwów

Okres:
od 8 lipca 1889 · do 13 kwietnia 1907
od 1905 · do 1907

Przynależność polityczna: Polskie Stronnictwo Demokratyczne

Poprzednik: Godzimir Małachowski

Następca: Stanisław Ciuchciński


text:
# Joshua Bertie
Joshua Bertie (ur. 9 października 1996 w Londynie) – piłkarz z Brytyjskich Wysp Dziewiczych grający na pozycji napastnika w klubie Winchester City F.C.

## Kariera reprezentacyjna
| Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji | Mecze i gole w reprezentacji    |
| Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Brytyjskie Wyspy Dziewicze      |
| Lp.                          | Data                         | Miejsce                      | Gospodarz                    | Gość                         | Wynik                        | Gol                          | Rozgrywki                       |
| ---------------------------- | ---------------------------- | ---------------------------- | ---------------------------- | ---------------------------- | ---------------------------- | ---------------------------- | ------------------------------- |
| 1.                           | 25.07.2018                   | Philipsburg                  | Sint Maarten                 | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 2:3                          |                              | Mecz towarzyski                 |
| 2.                           | 14.10.2018                   | Paramaribo                   | Surinam                      | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 5:0                          |                              | el. do L. N. CONCACAF 2019/2020 |
| 3.                           | 17.10.2018                   | Fort-de-France               | Martynika                    | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 4:0                          |                              | el. do L. N. CONCACAF 2019/2020 |
| 4.                           | 21.03.2019                   | The Valley                   | Turks i Caicos               | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 2:2                          |                              | el. do L. N. CONCACAF 2019/2020 |
| 5.                           | 24.03.2019                   | The Valley                   | Bonaire                      | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 2:1                          |                              | el. do L. N. CONCACAF 2019/2020 |
| 6.                           | 06.09.2019                   | Willemstad                   | Bonaire                      | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 4:2                          |                              | L. N. CONCACAF 2019/2020        |
| 7.                           | 15.11.2019                   | Nassau                       | Bahamy                       | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 3:0                          |                              | L. N. CONCACAF 2019/2020        |
| 8.                           | 27.03.2021                   | Willemstad                   | Gwatemala                    | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 3:0                          |                              | el. do MŚ 2022                  |
| 9.                           | 31.03.2021                   | Willemstad                   | Saint Vincent i Grenadyny    | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 3:0                          |                              | el. do MŚ 2022                  |
| 10.                          | 02.06.2021                   | Gwatemala                    | Kuba                         | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 5:0                          |                              | el. do MŚ 2022                  |
| 11.                          | 05.06.2021                   | Gwatemala                    | Curaçao                      | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 8:0                          |                              | el. do MŚ 2022                  |
| 12.                          | 23.03.2023                   | Road Town                    | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Portoryko                    | 1:3                          |                              | L. N. CONCACAF 2022/2023        |
| 13.                          | 09.09.2023                   | Road Town                    | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | Turks i Caicos               | 3:1                          |                              | L. N. CONCACAF 2023/2024        |
| 14.                          | 12.10.2023                   | Gros Islet                   | Dominika                     | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 1:1                          |                              | L. N. CONCACAF 2023/2024        |
| 15.                          | 16.10.2023                   | Providenciales               | Turks i Caicos               | Brytyjskie Wyspy Dziewicze   | 2:2                          | Gol                          | L. N. CONCACAF 2023/2024        |

title: Joshua Bertie

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko            = Joshua Bertie
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    =
 |opis grafiki               =
 |pełne imię i nazwisko      =
 |imię i nazwisko urodzenia  =
 |data urodzenia             = 9 października 1996
 |miejsce urodzenia          = [[Londyn]]
 |data śmierci               =
 |miejsce śmierci            =
 |obywatelstwo               = [[Brytyjskie Wyspy Dziewicze]], [[Wielka Brytania]]
 |wzrost                     = 178 cm
 |pozycja                    = [[napastnik]]
 |klub                       = [[Winchester City F.C.]]
 |numer w klubie             =
 |kariera juniorska          =
 |kariera seniorska          =
! 2015–2016 ! Cowley Tigers ! 28 ! 5
! 2017 ! Lander Bearcats ! 11 ! 1
! 2018–2022 ! [[Andover Town F.C.]] ! 91 ! 52
! 2022 ! → [[Dorchester Town F.C.]] (wyp.) ! 2 ! 0
! 2022– ! [[Winchester City F.C.]] ! 20 ! 0
! 2022 ! {{nowrap|→ [[Bemerton Heath Harlequins F.C.]] (wyp.)}} ! 1 ! 0
 |data seniorzy              = 1 listopada 2023
 |kariera reprezentacyjna    =
! 2018– ! {{reprezentacja|VGB|pn}} ! 15 ! 1
 |data reprezentacja         = 1 listopada 2023
 |kariera trenerska          =
 |faksymile                  =
 |opis faksymile             =
 |medale                     =
 |odznaczenia                =
 |commons                    =
 |wikicytaty                 =
 |www                        =
}}
'''Joshua Bertie''' (ur. [[9 października]] [[1996]] w [[Londyn|Londynie]]) – [[piłkarz]] z [[Brytyjskie Wyspy Dziewicze|Brytyjskich Wysp Dziewiczych]] grający na pozycji [[napastnik]]a w klubie [[Winchester City F.C.]]

== Kariera reprezentacyjna ==
{| class="wikitable collapsible collapsed"
! colspan="8" |Mecze i gole w reprezentacji<ref>{{Transfermarkt|pk|id=613977|nazwa=Joshua Bertie – Brytyjskie Wyspy Dziewicze|data dostępu=2023-11-01|drużyna=17750}}</ref><ref>{{NFT|p|71635|Joshua Bertie|data dostępu=2023-11-01}}</ref>
|-
! colspan="8" |{{reprezentacja|VGB|pn}}
|-
!Lp.
!Data
!Miejsce
!Gospodarz<ref name=":0" group="uwaga">Nie zawsze drużyna w rubryce ''gospodarz'' była gospodarzem meczu. Np. w meczach turniejowych lub meczach rundy elitarnej spotkania rozgrywane były na neutralnym terenie gospodarza całego turnieju.</ref>
!Gość
!Wynik
!Gol
!Rozgrywki
|-
|1.
|25.07.2018
|[[Philipsburg]]
|{{reprezentacja|SXM|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 2:3
|
|[[Mecz towarzyski]]
|-
|2.
|14.10.2018
|[[Paramaribo]]
|{{reprezentacja|SUR|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 5:0
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2019/2020 (eliminacje)|el. do L. N. CONCACAF 2019/2020]]
|-
|3.
|17.10.2018
|[[Fort-de-France]]
|{{reprezentacja|MTQ|pn|wariant=lokalna}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 4:0
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2019/2020 (eliminacje)|el. do L. N. CONCACAF 2019/2020]]
|-
|4.
|21.03.2019
|[[The Valley]]
|{{reprezentacja|TCA|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 2:2
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2019/2020 (eliminacje)|el. do L. N. CONCACAF 2019/2020]]
|-
|5.
|24.03.2019
|[[The Valley]]
|{{reprezentacja|BQ-BO|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 2:1
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2019/2020 (eliminacje)|el. do L. N. CONCACAF 2019/2020]]
|-
|6.
|06.09.2019
|[[Willemstad]]
|{{reprezentacja|BQ-BO|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 4:2
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2019/2020|L. N. CONCACAF 2019/2020]]
|-
|7.
|15.11.2019
|[[Nassau (Bahamy)|Nassau]]
|{{reprezentacja|BAH|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 3:0
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2019/2020|L. N. CONCACAF 2019/2020]]
|-
|8.
|27.03.2021
|[[Willemstad]]
|{{reprezentacja|GUA|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 3:0
|
|[[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2022 (eliminacje strefy CONCACAF)|el. do MŚ 2022]]
|-
|9.
|31.03.2021
|[[Willemstad]]
|{{reprezentacja|VIN|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 3:0
|
|[[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2022 (eliminacje strefy CONCACAF)|el. do MŚ 2022]]
|-
|10.
|02.06.2021
|[[Gwatemala (miasto)|Gwatemala]]
|{{reprezentacja|CUB|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 5:0
|
|[[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2022 (eliminacje strefy CONCACAF)|el. do MŚ 2022]]
|-
|11.
|05.06.2021
|[[Gwatemala (miasto)|Gwatemala]]
|{{reprezentacja|CUW|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 8:0
|
|[[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2022 (eliminacje strefy CONCACAF)|el. do MŚ 2022]]
|-
|12.
|23.03.2023
|[[Road Town]]
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
|{{reprezentacja|PRI|pn}}
| style="text-align:center;" | 1:3
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2022/2023|L. N. CONCACAF 2022/2023]]
|-
|13.
|09.09.2023
|[[Road Town]]
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
|{{reprezentacja|TCA|pn}}
| style="text-align:center;" | 3:1
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2023/2024|L. N. CONCACAF 2023/2024]]
|-
|14.
|12.10.2023
|[[Gros Islet]]
|{{reprezentacja|DMA|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 1:1
|
|[[Liga Narodów CONCACAF 2023/2024|L. N. CONCACAF 2023/2024]]
|-
|15.
|16.10.2023
|[[Providenciales]]
|{{reprezentacja|TCA|pn}}
|{{reprezentacja|VGB|pn}}
| style="text-align:center;" | 2:2
|{{Gol}}
|[[Liga Narodów CONCACAF 2023/2024|L. N. CONCACAF 2023/2024]]
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
== Bibliografia ==
* {{transfermarkt|p|id=613977|nazwa=Joshua Bertie|data dostępu=2023-11-01}}
* {{NFT|p|71635|Joshua Bertie|data dostępu=2023-11-01}}

{{SORTUJ:Bertie, Joshua}}
[[Kategoria:Reprezentanci Brytyjskich Wysp Dziewiczych w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1996]]

title: · Joshua Bertie

Data i miejsce urodzenia: 9 października 1996 · Londyn

Obywatelstwo: Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Wielka Brytania

Pozycja: napastnik

Klub: Winchester City F.C.

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Cowley Tigers · 28 · (5)

Lander Bearcats · 11 · (1)

Andover Town F.C. · 91 · (52)

→ Bemerton Heath Harlequins F.C. (wyp.) · 1 · (0)

Winchester City F.C. · 20 · (0)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Brytyjskie Wyspy Dziewicze · 15 · (1)