text:
# Biała Rawska
Biała Rawska – miasto w Polsce, w województwie łódzkim, w powiecie rawskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biała Rawska.
Biała Rawska położona jest na Wysoczyźnie Rawskiej, nad rzeką Białką – dopływem Rawki, należącej do dorzecza Bzury.
Według danych GUS z 31 grudnia 2023 r. miasto liczyło 3001 mieszkańców.
Biała Rawska leży na historycznym Mazowszu, w dawnej ziemi rawskiej. Uzyskała lokację miejską około 1472 roku, zdegradowana w 1870 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1925 roku. Miasto duchowne położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie bielskim ziemi rawskiej województwa rawskiego.

## Komunikacja
W odległości 8 km od Białej znajduje się droga krajowa nr 8: Warszawa – Katowice (tzw. Gierkówka). Przez miasto przebiega Centralna Magistrala Kolejowa Grodzisk Mazowiecki – Zawiercie oraz droga wojewódzka nr 725: Rawa Mazowiecka – Grójec. W Białej Rawskiej znajduje się także stacja końcowa Biała Rawska Wąskotorowa zabytkowej Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała prowadzącej z Rogowa przez Rawę Mazowiecką do Białej Rawskiej.

## Charakterystyka miasta
Ulice w mieście rozchodzą się od położonego w centrum rynku, w pobliżu którego znajduje się zabytkowy kościół. Zabudowa – w centrum stare, niekiedy XIX-wieczne budynki wielo- i jednorodzinne – kamienice i domy drewniane, na obrzeżach – głównie zabudowa jednorodzinna. Na przedmieściach – typowe wiejskie domy i budynki gospodarcze. W mieście znajduje się też kilkanaście bloków z wielkiej płyty, zbudowanych w latach 70.
W miejscowości znajduje się urząd gminy i kilka innych podległych władzom gminy urzędów (m.in. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej), a także ośrodek zdrowia, szkoła podstawowa, gimnazjum i zespół szkół ponadgimnazjalnych oraz przedszkole. Biała Rawska jest lokalnym centrum kulturalno-handlowo-rozrywkowym – mieści się w niej biblioteka publiczna, kilkanaście sklepów, apteki, targowisko i kino, a ponadto remiza Straży Pożarnej, komisariat Policji i kościół. Na przedmieściu znajduje się zespół stawów utworzonych na przepływającej przez miejscowość Białce, z których jeden pełni funkcję kąpieliska.

## Historia
Od XIV do XVI wieku Biała należała do biskupów chełmskich. W okresie tym miejscowość przeżywała swój okres świetności. Rozwój ten miasto zawdzięczało korzystnemu położeniu: przy ważnych drogach handlowych prowadzących do ówczesnych regionalnych centrów: Czerska, Łęczycy i Sandomierza.
Miasto w tym okresie było ważnym centrum lokalnego handlu – poza cotygodniowym targiem w mieście corocznie odbywało się 16 jarmarków. Do czasu rozbiorów Biała była siedzibą powiatu, wchodzącego w skład województwa rawskiego.
Od początku XVII w. rozpoczął się stopniowy upadek miasta. W czasie potopu szwedzkiego miasto zostało całkowicie zniszczone.
Od połowy XVIII w. do 1879 r. Biała była posiadłością rodziny szlacheckiej – Leszczyńskich herbu Belina.
W maju 1794 r. w pobliżu Białej Henryk Dąbrowski – późniejszy twórca Legionów polskich we Włoszech, bohater hymnu narodowego, stoczył niewielką, zwycięską bitwę z wojskami rosyjskimi.
W XVIII w. w Białej Rawskiej zaczęli osiedlić się Żydzi. Ich osadnictwo doprowadziło do rozwoju miasta i w konsekwencji do dalszego powiększenia liczby ludności miejscowości, w której osiedlali się także okoliczni chłopi. Już w 1810 r. Biała liczyła 467 mieszkańców, zaś w 1900 – ponad 2000. Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie rawskim, obwodzie rawskim województwa mazowieckiego. W 1833 r. miasto posiadało już murowany ratusz. Mimo stopniowego rozwoju, w 1870 r. Biała Rawska, tak jak wiele innych polskich miasteczek utraciła prawa miejskie. Odzyskała je dopiero w 1925 r. Spis ludności sporządzony w 1921 roku wykazał, że miasto liczyło 2328 mieszkańców w tym 38,6% stanowili Polacy, a 61,4% Żydzi.
W 1847 roku został zaprojektowany obecny herb Białej Rawskiej.
Jesienią 1941 Niemcy utworzyli w Białej Rawskiej getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 4 tys. Żydów z Białej Rawskiej, okolicznych wsi, a także z Żyrardowa, Góry Kalwarii i Piaseczna. Getto zostało zlikwidowane 28 października 1942, a jego mieszkańcy wywiezieni i zamordowani w obozie zagłady w Treblince.
W czasie II wojny światowej w okolicy Białej działały liczne oddziały partyzanckie, dowodzone m.in. przez sierżanta Stanisława Roszkowskiego ps. „Koń”, por. Henryka Sieczkowskiego ps. „Władysław”, Stanisława Sawickiego ps. „Lerman”.
Miasto zostało zajęte przez żołnierzy Armii Czerwonej 17 stycznia 1945 roku.
Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Marianów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa skierniewickiego.

### Żydzi w Białej Rawskiej
Żydzi osiedlili się w Białej Rawskiej w XVIII wieku. W 1822 powstała gmina wyznaniowa z synagogą, cmentarzem, chederem i mykwą. Po pożarze synagogi w 1842 wzniesiono nową, murowaną (1845–1847). W okresie międzywojennym Żydzi stanowili znaczną część ludności miasta (60% w latach 20., ok. 40% w 1939), zajmując się głównie handlem . Po wkroczeniu Niemców we wrześniu 1939 spalono synagogę  i zorganizowano akcję propagandową. Jesienią 1941 utworzono getto, do którego trafiło ok. 6 tys. Żydów z regionu. Zlikwidowano je 27 października 1942, a jego mieszkańców wywieziono do Treblinki II . W latach 50. budynek dawnej synagogi zaadaptowano na remizę .

## Gospodarka
W Białej istnieje niewielki przemysł spożywczy i elektrotechniczny. W mieście znajduje się filia łódzkich zakładów termotechnicznych, a także przetwórnia owoców, brojlernia, betoniarnia. Część ludności utrzymuje się z działalności handlowej. Dość dogodne położenie i istnienie komunikacji zbiorowej umożliwia części ludności podejmowanie zatrudnienia w pobliskiej Rawie Mazowieckiej, a nawet w Warszawie.
Ludność z przedmieść, stanowiących dawne wioski, utrzymuje się z uprawy roli, głównie warzyw i owoców.

## Demografia
Dane z 31 grudnia 2023:
| Opis      | Ogółem | Ogółem | Kobiety | Kobiety | Mężczyźni | Mężczyźni |
| --------- | ------ | ------ | ------- | ------- | --------- | --------- |
| Jednostka | osób   | %      | osób    | %       | osób      | %         |
| Populacja | 3001   | 100    | 1553    | 51,75   | 1448      | 48,25     |

## Zabytki
- Zespół pałacowy i park:
  - Pałac z pierwszej połowy XIX wieku dla ówczesnego właściciela miasta – Aleksandra Leszczyńskiego. Autorem projektu był Franciszek Maria Lanci.
  - Park krajobrazowy – w otaczającym pałac parku krajobrazowym rośnie ok. 30 dębów (szypułkowych i bezszypułkowych), których obwody pni dochodzą do 3,5 m. Oprócz nich w parku rośnie ponad 500-letni dąb, o obwodzie pnia blisko 7,5 m, tzw. „Dąb Napoleona” – jeden z największych drzew tego gatunku rosnących w Polsce, nazwany tak ze względu na fakt, że według lokalnych opowieści odpoczywał pod nim cesarz francuski Napoleon Bonaparte, wracający z wojny z Rosją.
- Kościół św. Wojciecha – zabytkowy kościół parafialny pw. św. Wojciecha pierwotnie z około 1518 roku, odbudowany po pożarze z 1712 r. W 1846 roku dostawiono neogotycką fasadę.
- Cmentarz parafialny – W Białej znajduje się porośnięty starymi drzewami, głównie lipami rzymskokatolicki cmentarz parafialny z XVIII w. Na jego terenie, przy głównej alei znajdują się zabytkowe kaplice nagrobne dawnych właścicieli miasta – Leszczyńskich oraz właścicieli m.in. pobliskiego Babska – Okęckich. Kaplica Leszczyńskich zbudowana jest w stylu klasycystycznym. Groby Okęckich pochodzą z 1887 roku; ozdobione są frontonami wysokości blisko 6 m i furtami z kutego żelaza. Na terenie nekropolii znajdują się także inne, mniej okazałe, lecz również zabytkowe pomniki nagrobne, oraz symboliczny grób ofiar II wojny światowej.
- Kapliczka – Na rozwidleniu dróg, prowadzących w kierunku Mszczonowa i Grójca znajduje się zabytkowa, murowana kapliczka z 1916 r. z figurą Chrystusa. Od znajdującej się na niej płaskorzeźby, nazywana jest potocznie „świętym Markiem”.
- Centrum miasta – Układ ulic i placów w centrum miasta zachował swój historyczny charakter; pochodzi on jeszcze z XVI w. Na obszarze tym znajdują się XIX-wieczne, pożydowskie domy mieszkalne – murowane i drewniane, a wśród nich – budynek straży pożarnej, niegdyś będący siedzibą synagogi.
- Synagoga – W centrum miasta, przy Placu Wolności znajduje się dawna synagoga. Stoi ona w miejscu wzniesienia pierwszej, drewnianej synagogi z 1822 r. Po pożarze z 1842 r. na jej miejscu w latach 1845–1847 zbudowano nowy obiekt, murowany. Także i ona spłonęła, podpalona przez Niemców w 1939 r. Odbudowana po wojnie, w latach 50., obecnie pełni funkcję remizy strażackiej.
- Dawny cmentarz żydowski – W pobliżu rzeki Białki znajdują się pozostałości dawnego, XVIII-wiecznego cmentarza żydowskiego. Został on zniszczony przez Niemców w czasie wojny i nigdy go nie odbudowano. Kirkut ten jest obecnie porośnięty krzakami, zachowało się na nim zaledwie kilkanaście resztek macew, w tym tylko 2 niezniszczone, z czytelnym napisami w języku hebrajskim. Na kirkucie znajduje się współcześnie wybudowany ohel ku czci tutejszego cadyka.
- Stacja kolei wąskotorowej – W Białej Rawskiej znajduje się ostatnia stacja zabytkowej Rogowskiej Kolei Wąskotorowej, zbudowanej w 1915 r. przez Niemców dla potrzeb przebiegającej w pobliżu Białej Rawskiej linii frontu. Obecnie kursująca niekiedy na trasie Rogów – Biała Rawska kolej jest lokalną atrakcją turystyczną.

title: Biała Rawska

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2012-04}}
{{Inne znaczenia|miasta}}
{{Polskie miasto infobox
 |nazwa                     = Biała Rawska
 |dopełniacz nazwy          = Białej Rawskiej
 |zdjęcie                   =
 |opis zdjęcia              =
 |herb                      = POL Biała Rawska COA.svg
 |flaga                     = POL Biała Rawska flag.png
 |dewiza                    =
 |województwo               = łódzkie
 |powiat                    = [[powiat rawski|rawski]]
 |gmina                     = [[Biała Rawska (gmina)|Biała Rawska]]
 |data założenia            =
 |prawa miejskie            = 1498–1510, 1521–1870, 1925
 |stanowisko zarządzającego =
 |zarządzający              = Jacek Otulak
 |powierzchnia              = 9,62
 |wysokość                  =
 |rok                       = 31.12.2023
 |liczba ludności           = 3001<ref name="gus_lud">{{Cytuj stronę | url = https://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Downloader.aspx?file=pl_lud_2023_00_09.zip&sys=lud | tytuł = Ludność według płci i miast
 | opublikowany = [[GUS]] | data dostępu = 2024-05-15}}</ref>
 |gęstość zaludnienia       = 312,0
 |strefa numeracyjna        = +48 46
 |kod pocztowy              = 96-230
 |tablice rejestracyjne     = ERW
 |kod mapy                  = Biała Rawska (gmina)
 |współrzędne               = 51°48′27″N 20°28′19″E
 |TERYT                     = 1013024
 |SIMC                      = 0977019
 |hasło promocyjne          =
 |adres urzędu miasta       = ul. Jana Pawła II 57<br />96-230 Biała Rawska
 |commons                   = Biała Rawska
 |wikinews                  =
 |wikicytaty                =
 |wikisłownik               = Biała Rawska
 |www                       = http://www.bialarawska.pl/
 |bip                       = http://bip.bialarawska.pl/
}}
'''Biała Rawska''' – [[miasto]] w [[Polska|Polsce]], w [[województwo łódzkie|województwie łódzkim]], w [[powiat rawski|powiecie rawskim]], siedziba [[Biała Rawska (gmina)|gminy miejsko-wiejskiej Biała Rawska]].

Biała Rawska położona jest na [[Wysoczyzna Rawska|Wysoczyźnie Rawskiej]], nad rzeką [[Białka (dopływ Rawki)|Białką]] – dopływem [[Rawka (rzeka)|Rawki]], należącej do dorzecza [[Bzura|Bzury]].

Według danych [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]] z 31 grudnia 2023 r. miasto liczyło 3001 mieszkańców<ref name="gus_lud" />.

Biała Rawska leży na historycznym [[Mazowsze|Mazowszu]]<ref>Jan Józefecki: ''Dzieje Skierniewic 1359–1975''. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988, s. 44. {{ISBN|8301074280}}</ref>, w dawnej [[ziemia rawska|ziemi rawskiej]]<ref>Michał Baliński, Tymoteusz Lipiński: ''Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana'', Tom I. Nakładem S. Orgelbranda Księgarza, Warszawa 1843, s. 564.</ref>. Uzyskała [[lokacja (historia)|lokację miejską]] około [[1472]] roku, zdegradowana w [[1870]] roku, ponowne nadanie praw miejskich w [[1925]] roku<ref>Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 18–19.</ref>. Miasto duchowne położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie bielskim [[ziemia rawska|ziemi rawskiej]] [[Województwo rawskie|województwa rawskiego]]<ref>Corona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego</ref>.

== Komunikacja ==
W odległości 8 km od Białej znajduje się [[droga krajowa nr 8 (Polska)|droga krajowa nr 8]]: [[Warszawa]] – [[Katowice]] (tzw. ''[[Gierkówka]]''). Przez miasto przebiega [[Linia kolejowa nr 4|Centralna Magistrala Kolejowa]] [[Grodzisk Mazowiecki]] – [[Zawiercie]] oraz [[droga wojewódzka nr 725]]: [[Rawa Mazowiecka]] – [[Grójec]]. W Białej Rawskiej znajduje się także stacja końcowa [[Biała Rawska Wąskotorowa]] zabytkowej [[Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała|Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała]] prowadzącej z Rogowa przez Rawę Mazowiecką do Białej Rawskiej.

== Charakterystyka miasta ==
Ulice w mieście rozchodzą się od położonego w centrum rynku, w pobliżu którego znajduje się zabytkowy [[Kościół św. Wojciecha w Białej Rawskiej|kościół]]. Zabudowa – w centrum stare, niekiedy XIX-wieczne budynki wielo- i jednorodzinne – kamienice i domy drewniane, na obrzeżach – głównie zabudowa jednorodzinna. Na przedmieściach – typowe wiejskie domy i budynki gospodarcze. W mieście znajduje się też kilkanaście bloków z wielkiej płyty, zbudowanych w latach 70.

W miejscowości znajduje się urząd gminy i kilka innych podległych władzom gminy urzędów (m.in. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej), a także ośrodek zdrowia, [[szkoła (oświata)|szkoła]] podstawowa, [[gimnazjum]] i zespół szkół ponadgimnazjalnych oraz [[przedszkole]]. Biała Rawska jest lokalnym centrum kulturalno-handlowo-rozrywkowym – mieści się w niej [[biblioteka]] publiczna, kilkanaście sklepów, apteki, [[targowisko]] i [[kino]], a ponadto [[Remiza strażacka|remiza]] [[Straż pożarna|Straży Pożarnej]], komisariat Policji i [[kościół (budynek)|kościół]]. Na przedmieściu znajduje się zespół stawów utworzonych na przepływającej przez miejscowość [[Białka (dopływ Rawki)|Białce]], z których jeden pełni funkcję kąpieliska.

== Historia ==
[[Plik:BiałaRawska11288.jpg|thumb|left|230px|Ulica i dom w centrum miasta, nad nimi góruje [[dzwonnica]] miejscowego kościoła]]
[[Plik:City view from Biala Rawska (9).jpg|thumb|240px|Architektura małomiasteczkowa]]
[[Plik:City view from Biala Rawska (2).jpg|240px|thumb|Fragment centrum z [[Synagoga w Białej Rawskiej|synagogą]]]]
[[Plik:Biala rawska church02.jpg|thumb|240px|Kościół i dzwonnica w Białej Rawskiej]]
[[Plik:Rawskie.png|thumb|240px|[[Mapa]] dawnego [[województwo rawskie|województwa rawskiego]] z zaznaczonym położeniem Białej i otaczającego ją [[Powiat (Polska)|powiatu]] bielskiego]]
Od XIV do XVI wieku Biała należała do biskupów chełmskich. W okresie tym miejscowość przeżywała swój okres świetności. Rozwój ten miasto zawdzięczało korzystnemu położeniu: przy ważnych drogach handlowych prowadzących do ówczesnych regionalnych centrów: [[Czersk]]a, [[Łęczyca|Łęczycy]] i [[Sandomierz]]a.

Miasto w tym okresie było ważnym centrum lokalnego handlu – poza cotygodniowym targiem w mieście corocznie odbywało się 16 [[jarmark]]ów. Do czasu rozbiorów Biała była siedzibą powiatu, wchodzącego w skład [[województwo rawskie|województwa rawskiego]].

Od początku XVII w. rozpoczął się stopniowy upadek miasta. W czasie [[potop szwedzki|potopu szwedzkiego]] miasto zostało całkowicie zniszczone.

Od połowy XVIII w. do 1879 r. Biała była posiadłością rodziny szlacheckiej – Leszczyńskich herbu [[Belina (herb szlachecki)|Belina]].

W maju 1794 r. w pobliżu Białej [[Jan Henryk Dąbrowski|Henryk Dąbrowski]] – późniejszy twórca [[Legiony Polskie we Włoszech|Legionów polskich we Włoszech]], bohater [[hymn Polski|hymnu narodowego]], stoczył niewielką, zwycięską bitwę z wojskami rosyjskimi.

W XVIII w. w Białej Rawskiej zaczęli osiedlić się [[Żydzi]]. Ich osadnictwo doprowadziło do rozwoju miasta i w konsekwencji do dalszego powiększenia liczby ludności miejscowości, w której osiedlali się także okoliczni chłopi. Już w 1810 r. Biała liczyła 467 mieszkańców, zaś w 1900 – ponad 2000. Miasto prywatne [[Królestwo Polskie (kongresowe)|Królestwa Kongresowego]], położone było w [[1827]] roku w powiecie rawskim, obwodzie rawskim [[Województwo mazowieckie (Królestwo Polskie)|województwa mazowieckiego]]<ref>Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi. T. 1 : A-Ł, Warszawa 1827, s. 17.</ref>. W 1833 r. miasto posiadało już murowany [[ratusz]]. Mimo stopniowego rozwoju, w 1870 r. Biała Rawska, tak jak wiele innych polskich miasteczek utraciła prawa miejskie. Odzyskała je dopiero w 1925 r. Spis ludności sporządzony w 1921 roku wykazał, że miasto liczyło 2328 mieszkańców w tym 38,6% stanowili Polacy, a 61,4% Żydzi<ref>[http://archive.is/UeMD4 Historia miasta i parafii Biała Rawska]</ref>.

W 1847 roku został zaprojektowany obecny [[herb Białej Rawskiej]].

Jesienią 1941 Niemcy utworzyli w Białej Rawskiej [[getto]] dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 4 tys. Żydów z Białej Rawskiej, okolicznych wsi, a także z [[Żyrardów|Żyrardowa]], [[Góra Kalwaria|Góry Kalwarii]] i [[Piaseczno|Piaseczna]]<ref name="Pilichowski98">{{Cytuj książkę | nazwisko = Pilichowski | imię = Czesław | tytuł = Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | data = 1979 | strony = 98 | isbn = 83-01-00065-1}}</ref>. Getto zostało zlikwidowane 28 października 1942, a jego mieszkańcy wywiezieni i zamordowani w [[Obóz zagłady w Treblince|obozie zagłady w Treblince]]<ref name="Pilichowski98"/>.

W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w okolicy Białej działały liczne oddziały [[Partyzantka|partyzanckie]], dowodzone m.in. przez [[sierżant]]a Stanisława Roszkowskiego ps. „Koń”, [[porucznik|por.]] Henryka Sieczkowskiego ps. „Władysław”, Stanisława Sawickiego ps. „Lerman”.

Miasto zostało zajęte przez żołnierzy [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]] 17 stycznia 1945 roku.

Do 1954 roku siedziba wiejskiej [[Marianów (gmina)|gminy Marianów]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miasto administracyjnie należało do [[województwo skierniewickie|województwa skierniewickiego]].

=== Żydzi w Białej Rawskiej ===
Żydzi osiedlili się w Białej Rawskiej w XVIII wieku. W 1822 powstała [[Kahał|gmina wyznaniowa]] z [[Synagoga|synagogą]], [[Kirkut|cmentarzem]], [[cheder]]em i [[Mykwa|mykwą]]. Po pożarze synagogi w 1842 wzniesiono nową, murowaną (1845–1847). W [[Historia Polski (1918–1939)|okresie międzywojennym]] [[Żydzi]] stanowili znaczną część ludności miasta (60% w latach 20., ok. 40% w 1939), zajmując się głównie handlem{{odn|Historia|s=}}. Po [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|wkroczeniu Niemców]] we wrześniu 1939 spalono synagogę{{odn|Sölle|s=}} i zorganizowano akcję propagandową. Jesienią 1941 utworzono [[getto]], do którego trafiło ok. 6 tys. Żydów z regionu. Zlikwidowano je 27 października 1942, a jego mieszkańców wywieziono do [[Obóz zagłady w Treblince|Treblinki II]]{{odn|Historia|s=}}. W latach 50. budynek dawnej synagogi zaadaptowano na [[Remiza strażacka|remizę]]{{odn|Historia|s=}}.

{{Osobny artykuł|Synagoga w Białej Rawskiej}}
{{Zobacz też|Biala}}

== Gospodarka ==
W Białej istnieje niewielki przemysł spożywczy i elektrotechniczny. W mieście znajduje się [[filia]] łódzkich zakładów termotechnicznych, a także przetwórnia owoców, brojlernia, betoniarnia. Część ludności utrzymuje się z działalności handlowej. Dość dogodne położenie i istnienie komunikacji zbiorowej umożliwia części ludności podejmowanie zatrudnienia w pobliskiej [[Rawa Mazowiecka|Rawie Mazowieckiej]], a nawet w [[Warszawa|Warszawie]].

Ludność z przedmieść, stanowiących dawne wioski, utrzymuje się z uprawy roli, głównie warzyw i owoców.

== Demografia ==
Dane z 31 grudnia 2023<ref name="gus_lud" />:
{{Demografia2
| Populacja | 1553 | 1448
}}

[[Plik:Piramida wieku Biala Rawska.png|thumb|690x480px|center
|Piramida wieku mieszkańców Białej Rawskiej w 2014 roku<ref name="populacja2016">{{Polska w liczbach|id=Biala_Rawska|nazwa=Biała Rawska w liczbach|data dostępu=9 stycznia 2016}}</ref>]]
== Zabytki ==
[[Plik:Biała Rawska - pałac 001.JPG|thumb|240px|Pałac]]
[[Plik:Biala rawska church03.jpg|thumb|240px|Wnętrze [[Kościół św. Wojciecha w Białej Rawskiej|kościoła św. Wojciecha]]]]
[[Plik:Biala rawska house01.jpg|thumb|240px|Drewniany dom w centrum miasta]]
* Zespół pałacowy i park:
** [[Pałac w Białej Rawskiej|Pałac]] z pierwszej połowy [[XIX wiek]]u dla ówczesnego właściciela miasta – Aleksandra Leszczyńskiego. Autorem projektu był [[Franciszek Maria Lanci]].
** Park krajobrazowy – w otaczającym pałac parku krajobrazowym rośnie ok. 30 [[dąb|dębów]] (szypułkowych i bezszypułkowych), których obwody pni dochodzą do 3,5 m. Oprócz nich w parku rośnie ponad 500-letni dąb, o obwodzie pnia blisko 7,5 m, tzw. „Dąb Napoleona” – jeden z największych drzew tego gatunku rosnących w Polsce, nazwany tak ze względu na fakt, że według lokalnych opowieści odpoczywał pod nim cesarz francuski [[Napoleon Bonaparte]], wracający z wojny z [[Rosja|Rosją]].
* [[Kościół św. Wojciecha w Białej Rawskiej|Kościół św. Wojciecha]] – zabytkowy [[kościół (budynek)|kościół]] parafialny pw. [[Święty Wojciech|św. Wojciecha]] pierwotnie z około 1518 roku, odbudowany po pożarze z 1712 r. W 1846 roku dostawiono neogotycką fasadę.
* [[Rzymskokatolicki cmentarz parafialny w Białej Rawskiej|Cmentarz parafialny]] – W Białej znajduje się porośnięty starymi drzewami, głównie [[lipa]]mi rzymskokatolicki [[cmentarz]] [[parafia]]lny z XVIII w. Na jego terenie, przy głównej alei znajdują się zabytkowe kaplice nagrobne dawnych właścicieli miasta – Leszczyńskich oraz właścicieli m.in. pobliskiego [[Babsk (województwo łódzkie)|Babska]] – Okęckich. Kaplica Leszczyńskich zbudowana jest w [[klasycyzm|stylu klasycystycznym]]. Groby Okęckich pochodzą z 1887 roku; ozdobione są [[fronton]]ami wysokości blisko 6 m i [[Furtka|furtami]] z kutego [[żelazo|żelaza]]. Na terenie nekropolii znajdują się także inne, mniej okazałe, lecz również zabytkowe pomniki nagrobne, oraz symboliczny grób ofiar II wojny światowej.
* Kapliczka – Na rozwidleniu dróg, prowadzących w kierunku [[Mszczonów|Mszczonowa]] i [[Grójec|Grójca]] znajduje się zabytkowa, murowana [[kapliczka]] z 1916 r. z figurą [[Jezus Chrystus|Chrystusa]]. Od znajdującej się na niej płaskorzeźby, nazywana jest potocznie „świętym Markiem”.
* Centrum miasta – Układ ulic i placów w centrum miasta zachował swój historyczny charakter; pochodzi on jeszcze z XVI w. Na obszarze tym znajdują się XIX-wieczne, pożydowskie domy mieszkalne – murowane i drewniane, a wśród nich – budynek straży pożarnej, niegdyś będący siedzibą [[synagoga|synagogi]].
* [[Synagoga w Białej Rawskiej|Synagoga]] – W centrum miasta, przy Placu Wolności znajduje się dawna [[synagoga]]. Stoi ona w miejscu wzniesienia pierwszej, drewnianej synagogi z 1822 r. Po pożarze z 1842 r. na jej miejscu w latach 1845–1847 zbudowano nowy obiekt, murowany. Także i ona spłonęła, podpalona przez Niemców w 1939 r. Odbudowana po wojnie, w latach 50., obecnie pełni funkcję remizy strażackiej.
* Dawny [[Cmentarz żydowski w Białej Rawskiej|cmentarz żydowski]] – W pobliżu rzeki [[Białka (dopływ Rawki)|Białki]] znajdują się pozostałości dawnego, XVIII-wiecznego [[cmentarz]]a żydowskiego. Został on zniszczony przez Niemców w czasie wojny i nigdy go nie odbudowano. [[Kirkut]] ten jest obecnie porośnięty [[Krzew|krzakami]], zachowało się na nim zaledwie kilkanaście resztek [[macewa|macew]], w tym tylko 2 niezniszczone, z czytelnym napisami w [[język hebrajski|języku hebrajskim]]. Na kirkucie znajduje się współcześnie wybudowany ohel ku czci tutejszego cadyka.
* [[Biała Rawska Wąskotorowa|Stacja kolei wąskotorowej]] – W Białej Rawskiej znajduje się ostatnia stacja zabytkowej [[Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała|Rogowskiej Kolei Wąskotorowej]], zbudowanej w 1915 r. przez Niemców dla potrzeb przebiegającej w pobliżu Białej Rawskiej linii [[Front wschodni (I wojna światowa)|frontu]]. Obecnie kursująca niekiedy na trasie [[Rogów (powiat brzeziński)|Rogów]] – Biała Rawska kolej jest lokalną atrakcją turystyczną.

== Ludzie związani z miejscowością ==
{{Kategoria główna|Ludzie związani z Białą Rawską}}{{Kategoria główna|Ludzie urodzeni w Białej Rawskiej}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |tytuł = Historia społeczności |url = https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/b/466-biala-rawska/99-historia-spolecznosci/137061-historia-spolecznosci |opublikowany = sztetl.org.pl |data dostępu = 2025-06-22 |odn = {{odn/id|Historia}} }}
* {{Cytuj stronę |autor = Sölle P. |tytuł = Dawna synagoga w Białej Rawskiej |url = https://web.archive.org/web/20080626073354/http://www.ziemialodzka.pl/34_biala_rawska.htm |opublikowany = ziemialodzka.pl |data dostępu = 2025-06-22 |odn = {{odn/id|Sölle}} }}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://bialarawska.pl Portal Miasta i Gminy Biała Rawska]
* [http://www.zamkipolskie.com/bialaw/bialaw.html Pałac w Białej Rawskiej]
* [http://www.sztetl.org.pl/pl/article/biala-rawska/5,historia/ Historia Żydów w Białej Rawskiej] na portalu Wirtualny Sztetl
* [http://biala-rawska.archiwa.org/ Biała Rawska w Cyfrowym Archiwum Tradycji Lokalnej]
* {{SgKP|I|170|Biała 2.) B., os., przedtem mko, nad rz. Białką}}

{{Miasta województwa łódzkiego}}
{{Gmina Biała Rawska}}
{{Powiat rawski}}
{{Powiat rawski mazowiecki (dawny)}}
{{Miasta zdegradowane reformą carską z 1869–1870}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Biała Rawska| ]]
[[Kategoria:Miasta prywatne Królestwa Kongresowego (województwo mazowieckie)]]
[[Kategoria:Miasta w województwie łódzkim]]
[[Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku]]
[[Kategoria:Prywatne miasta duchowne I Rzeczypospolitej (województwo rawskie)]]

title: Biała Rawska

Herb: Flaga

Województwo: łódzkie

Powiat: rawski

Gmina: Biała Rawska

Burmistrz: Jacek Otulak

Tablice rejestracyjne: ERW


text:
# Gmina zbiorowa Eschershausen-Stadtoldendorf
Gmina zbiorowa Eschershausen-Stadtoldendorf (niem. Samtgemeinde Eschershausen-Stadtoldendorf) – gmina zbiorowa położona w niemieckim kraju związkowym Dolna Saksonia, w powiecie Holzminden. Siedziba gminy zbiorowej znajduje się w mieście Stadtoldendorf. Powstała 1 stycznia 2011 w wyniku połączenia dwóch gmin zbiorowych: Eschershausen i Stadtoldendorf.

## Podział administracyjny
Do gminy zbiorowej Eschershausen-Stadtoldendorf należy jedenaście gmin, w tym dwa miasta (Stadt):
1. Arholzen
2. Deensen
3. Dielmissen
4. Eimen
5. Eschershausen – miasto
6. Heinade
7. Holzen
8. Lenne
9. Lüerdissen
10. Stadtoldendorf – miasto
11. Wangelnstedt

wikiname: plwiki

in_language: pl

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Eschershausen-Stadtoldendorf
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[Wspólnoty administracyjne i związki gmin w Niemczech|gmina zbiorowa]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = DE-NI
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    =
 |3. jednostka administracyjna    = [[Powiat Holzminden|Holzminden]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 123,23 km²
 |rok                             = 31.12.2009
 |liczba ludności                 = 16 336
 |gęstość zaludnienia             = 133 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           = HOL
 |adres urzędu                    = Kirchstraße 4<br />37627 Stadtoldendorf
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = dzielnic
 |1. podział                      =
 |mapa                            = Samtgemeinde Eschershausen-Stadtoldendorf in HOL.svg
 |nazwa mapy                      = powiatu
 |kod mapy                        = Dolna Saksonia
 |współrzędne                     = 51°54′N 9°39′E
 |commons                         =
 |www                             = http://www.stadtoldendorf.de
}}
'''Gmina zbiorowa Eschershausen-Stadtoldendorf''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Samtgemeinde Eschershausen-Stadtoldendorf'') – [[Wspólnoty administracyjne i związki gmin w Niemczech|gmina zbiorowa]] położona w [[Niemcy|niemieckim]] [[kraje związkowe Niemiec|kraju związkowym]] [[Dolna Saksonia]], w [[powiat Holzminden|powiecie Holzminden]]. Siedziba gminy zbiorowej znajduje się w mieście [[Stadtoldendorf]]. Powstała [[1 stycznia]] [[2011]] w wyniku połączenia dwóch gmin zbiorowych: [[gmina zbiorowa Eschershausen|Eschershausen]] i [[gmina zbiorowa Stadtoldendorf|Stadtoldendorf]].

== Podział administracyjny ==
Do gminy zbiorowej Eschershausen-Stadtoldendorf należy jedenaście gmin, w tym dwa miasta ''(Stadt)'':
# [[Arholzen]]
# [[Deensen]]
# [[Dielmissen]]
# [[Eimen (gmina)|Eimen]]
# [[Eschershausen]] – miasto
# [[Heinade]]
# [[Holzen (Dolna Saksonia)|Holzen]]
# [[Lenne (Dolna Saksonia)|Lenne]]
# [[Lüerdissen (Dolna Saksonia)|Lüerdissen]]
# [[Stadtoldendorf]] – miasto
# [[Wangelnstedt]]

== Zobacz też ==
* [[Eschershausen (ujednoznacznienie)|Eschershausen]]

{{Gmina zbiorowa Eschershausen-Stadtoldendorf}}

{{SORTUJ:Eschershausen-Stadtoldendorf, Gmina zbiorowa}}
[[Kategoria:Powiat Holzminden]]
[[Kategoria:Gminy zbiorowe w Dolnej Saksonii]]

title: Eschershausen-Stadtoldendorf

Państwo: Niemcy

Kraj związkowy: Dolna Saksonia

Powiat: Holzminden

• gęstość: 133 os./km²

Tablice rejestracyjne: HOL


text:
# Parafia Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Zagorzycach Dolnych
Parafia Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Zagorzycach Dolnych – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w diecezji rzeszowskiej w dekanacie Sędziszów Małopolski. Erygowana w dniu 27 sierpnia 2006 roku.

## Proboszczowie parafii
| Lata         | Proboszcz               |
| ------------ | ----------------------- |
| 2006–obecnie | ks. Wojciech Wiśniowski |

wikitext:
{{Parafia infobox
 |nazwa                   = Parafia
pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny
w Zagorzycach Dolnych
 |nazwa miejscowa         =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |państwo                 = Polska
 |siedziba                = [[Zagorzyce (województwo podkarpackie)|Zagorzyce]]
 |adres                   = Zagorzyce Dolne 45
39-126 Zagorzyce
 |data powołania          = 27 sierpnia 2006
 |data zamknięcia         =
 |wyznanie                = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |1. jednostka typ        = [[Diecezja]]
 |1. jednostka nazwa      = [[diecezja rzeszowska|rzeszowska]]
 |2. jednostka typ        = [[Dekanat]]
 |2. jednostka nazwa      = [[Dekanat Sędziszów Małopolski|Sędziszów Małopolski]]
 |3. jednostka typ        =
 |3. jednostka nazwa      =
 |obiekt sakralny funkcja =
 |obiekt sakralny         = [[Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Zagorzycach Dolnych|Niepokalanego Serca NMP]]
 |filie                   =
 |nadzór                  =
 |administrator           =
 |proboszcz               = ks. mgr Wojciech Wiśniowski
 |wezwanie                = [[Serce Maryi|Niepokalanego Serca NMP]]
 |dzień wspomnienia       = niedziela po wspomnieniu Niepokalanego Serca NMP
 |kod mapy                = Sędziszów Małopolski (gmina)
 |współrzędne             = 50°2'13.632"N, 21°41'39.514"E
 |mapa parafii            =
 |opis mapy parafii       =
 |commons                 =
 |www                     =
}}
'''Parafia Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w [[Zagorzyce (województwo podkarpackie)|Zagorzycach Dolnych]]''' – parafia [[kościół łaciński|rzymskokatolicka]] znajdująca się w [[diecezja rzeszowska|diecezji rzeszowskiej]] w [[Dekanat Sędziszów Małopolski|dekanacie Sędziszów Małopolski]]. Erygowana w dniu 27 sierpnia 2006 roku.

== Proboszczowie parafii ==
{| class="wikitable" align=center
! width=100|Lata
! width=200|Proboszcz
|-
|2006–obecnie
|ks. Wojciech Wiśniowski
|}

== Bibliografia ==
* [http://www.diecezja.rzeszow.pl/parafie/zagorzyce-dolne/ Informacje o parafii na stronie diecezji rzeszowskiej]

{{Parafie dekanatu Sędziszów Małopolski}}

{{SORTUJ:Zagorzyce Dolne}}
[[Kategoria:Parafie pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny]]
[[Kategoria:Parafie diecezji rzeszowskiej]]
[[Kategoria:Religia w gminie Sędziszów Małopolski]]
[[Kategoria:Zagorzyce (województwo podkarpackie)]]

title: Parafia · pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny · w Zagorzycach Dolnych

Państwo: Polska

Siedziba: Zagorzyce

Adres: Zagorzyce Dolne 45 · 39-126 Zagorzyce

Data powołania: 27 sierpnia 2006

Wyznanie: katolickie

Kościół:
rzymskokatolicki
Niepokalanego Serca NMP

Diecezja: rzeszowska

Dekanat: Sędziszów Małopolski

Proboszcz: ks. mgr Wojciech Wiśniowski

Wezwanie: Niepokalanego Serca NMP


text:
# Olimpiada Ludowa
Olimpiada Ludowa (kat. Olimpíada Popular, hiszp. Olimpiada Popular) – igrzyska olimpijskie, które miały odbyć się w 1936 w Barcelonie, alternatywnie do igrzysk w Berlinie.

## Historia
Olimpiada Ludowa została ogłoszona w lutym 1936 przez hiszpański rząd, który nie zgadzał się z organizowaniem igrzysk olimpijskich w nazistowskich Niemczech. Miała odbyć się w dniach 19–26 lipca 1936. Do udziału w niej zgłoszono ponad 6 tysięcy sportowców (czyli więcej niż na berlińskie igrzyska) z 23 państw i regionów. Były to: Algieria, Alzacja-Lotaryngia, Anglia, Belgia, Kanada, Katalonia, Dania, Stany Zjednoczone, Kraj Basków, Francja, Galicja, Grecja, Holandia, Węgry, Maroko Hiszpańskie, Maroko Francuskie, Norwegia, Palestyna, Portugalia, Szwecja, Szwajcaria i Czechosłowacja. Osobną reprezentację mieli także żydowscy emigranci.
Mieli oni startować w 16 dyscyplinach. Większość sportowców została wysłana przez związki zawodowe oraz organizacje lewicowe. Dwa dni przed planowanym rozpoczęciem Olimpiady Ludowej wybuchła hiszpańska wojna domowa. Część sportowców, którzy przyjechali do Barcelony na Olimpiadę Ludową, zasiliła szeregi Brygad Międzynarodowych. Większość francuskich sportowców wróciła do Francji dwoma wyczarterowanymi statkami Djenné i Chella. Zorganizowano również powrót 20–30 żydowskich sportowców, którzy przybyli z Palestyny. Tylko trzech z nich pozostało i zginęli podczas walk.
W 1992 roku Ariel Camacho i Laurent Guyot wyreżyserowali film dokumentalny Barcelone 1936, les Olympiades oubliées.

title: Olimpiada Ludowa

wikitext:
'''Olimpiada Ludowa''' ([[język kataloński|kat.]] ''Olimpíada Popular'', [[język hiszpański|hiszp.]] ''Olimpiada Popular'') – igrzyska olimpijskie, które miały odbyć się w [[1936]] w [[Barcelona|Barcelonie]], alternatywnie do [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936|igrzysk w Berlinie]].

== Historia ==
Olimpiada Ludowa została ogłoszona w lutym 1936 przez [[Druga Republika Hiszpańska|hiszpański rząd]], który nie zgadzał się z organizowaniem igrzysk olimpijskich w [[Narodowy socjalizm|nazistowskich]] Niemczech. Miała odbyć się w dniach 19–26 lipca 1936. Do udziału w niej zgłoszono ponad 6 tysięcy sportowców (czyli więcej niż na berlińskie igrzyska) z 23 państw i regionów. Były to: [[Algieria]], [[Alzacja-Lotaryngia]], Anglia, [[Belgia]], [[Kanada]], [[Katalonia]], [[Dania]], [[Stany Zjednoczone]], [[Kraj Basków]], [[Francja]], [[Galicja (Hiszpania)|Galicja]], [[Grecja]], [[Holandia]], [[Węgry]], [[Maroko Hiszpańskie]], [[Maroko Francuskie]], [[Norwegia]], [[Palestyna (państwo)|Palestyna]], [[Portugalia]], [[Szwecja]], [[Szwajcaria]] i [[Czechosłowacja]]. Osobną reprezentację mieli także [[Żydzi|żydowscy]] emigranci<ref>{{Cytuj |autor = Martov |tytuł = Les olympiades populaires de Barcelones.. Un passé qui ne passe pas? – Never trust a marxist in football ! |data dostępu = 2021-02-05 |opublikowany = SoFoot.com |url = https://www.sofoot.com/blogs/marxist/les-olympiades-populaires-de-barcelones-un-passe-qui-ne-passe-pas-148952.html |język = fr}}</ref>.

Mieli oni startować w 16 dyscyplinach. Większość sportowców została wysłana przez związki zawodowe oraz organizacje lewicowe. Dwa dni przed planowanym rozpoczęciem Olimpiady Ludowej wybuchła [[hiszpańska wojna domowa]]. Część sportowców, którzy przyjechali do Barcelony na Olimpiadę Ludową, zasiliła szeregi [[Brygady Międzynarodowe|Brygad Międzynarodowych]]<ref name=":0">{{Cytuj |autor = |tytuł = Un historien de l’Université de Tel-Aviv explore les Olympiades oubliées de 1936 à Barcelone |data = |data dostępu = 2021-02-05 |opublikowany = www.ami-universite-telaviv.com |url = https://www.ami-universite-telaviv.com/index.php/2013-05-26-08-41-51/recherche/sciences-humaines-et/histoire/626-un-historien-de-l-universit%C3%A9-de-tel-aviv-explore-les-olympiades-oubli%C3%A9es-de-1936-%C3%A0-barcelone |język = fr}}</ref>. Większość francuskich sportowców wróciła do Francji dwoma wyczarterowanymi statkami ''Djenné'' i ''Chella''<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Les Olympiades oubliées, Barcelone 1936. – ASSOCIATION MERE 29 |data dostępu = 2021-02-05 |url = http://www.mere29.com/2016/01/16/les-olympiades-oubliees-barcelone-1936/ |język = fr}}</ref>. Zorganizowano również powrót 20–30 żydowskich sportowców, którzy przybyli z Palestyny. Tylko trzech z nich pozostało i zginęli podczas walk<ref name=":0" />.

W 1992 roku Ariel Camacho i Laurent Guyot wyreżyserowali film dokumentalny ''Barcelone 1936, les Olympiades oubliées''<ref name=":1" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{IO}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:1936 w Hiszpanii]]
[[Kategoria:Antyfaszyzm w Hiszpanii]]
[[Kategoria:Historia Barcelony]]
[[Kategoria:Historia ruchu robotniczego]]
[[Kategoria:Hiszpańska wojna domowa]]
[[Kategoria:Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936]]


text:
# Klawisz funkcyjny
Klawisz funkcyjny (ang. function key) – przycisk klawiatury, opisany najczęściej od F1 do F12 (w klawiaturach Apple przed 2007 F1–F19), któremu jest przypisane określone znaczenie na gruncie konkretnych programów. Niektóre klawiatury terminala 3270 były wyposażone w 24 klawisze funkcyjne (F1–F24), po dwanaście w rzędzie. Obecnie większość emulatorów obsługuje „górny rząd” klawiszy funkcyjnych (F13–F24) jako ⇧ Shift+Fn (⇧ Shift dodaje 12 do numeru klawisza).

## F1
Klawisz F1 w systemie operacyjnym MS Windows i w wielu uniksowych środowiskach graficznych wywołuje informacje pomocnicze.

## F2
Klawisz ten w systemach Windows i różnych GUI linuksowych najczęściej służy do zmiany nazwy obiektu (np. folderu lub pliku). W niektórych programach pełni funkcję zapisania (np. dokumentu – Turbo Pascal). Kombinacja Alt+F2 odpowiada za opcję Wykonaj polecenie w środowiskach takich jak KDE czy GNOME.

## F3
Klawisz F3 działa jako „szukaj”; zarówno w przeglądarkach internetowych jak i w systemie MS Windows. W systemie MS DOS wkleja za znakiem zachęty poprzednie polecenie. W niektórych menedżerach okien wraz z klawiszem Alt wyświetla menu okna.

## F4
Klawisz F4 wraz z klawiszem Alt (Alt+F4) oznacza w systemie Windows i w wielu środowiskach uniksowych zamknięcie aplikacji. Z Ctrl umożliwia zamknięcie pojedynczego okna lub karty aplikacji. Powtarza ostatnie polecenie lub akcję, o ile to możliwe.

## F5
Klawisz F5 służy najczęściej do odświeżania okien, np. okna przeglądarki lub folderu. W programie Microsoft PowerPoint uruchamia prezentację. W wielu grach odpowiedzialny za funkcję szybkiego zapisu stanu.

## F6
Po naciśnięciu klawisza funkcyjnego F6 kursor przechodzi między kolejnymi elementami okna lub pulpitu w systemie operacyjnym Microsoft Windows. W przeglądarkach internetowych przenosi kursor do paska adresowego.

## F7
W Microsoft Office uruchamia sprawdzanie pisowni. W przeglądarce Firefox uruchamia tryb przeglądania z kursorem.

## F8
W środowisku MS DOS rozpoczyna wyświetlanie wszystkich poleceń w buforze historii. Po naciśnięciu tego klawisza funkcyjnego w trakcie uruchamiania systemu Microsoft Windows można uruchomić system w trybie awaryjnym lub przywrócić komputer do stanu ostatniej znanej dobrej konfiguracji.

## F9
W wielu środowiskach programistycznych używany do uruchomienia projektu lub jego kompilacji. W wielu grach odpowiedzialny za funkcję szybkiego wczytania stanu.

## F10
Najczęściej w programie konfiguracyjnym BIOS-u umożliwia wyjście z zapisaniem zmian. W wielu programach dosowych powodował zamknięcie aktualnie uruchomionego programu lub wywołanie menu.

## F11
Klawisz F11 służy do przejścia do widoku pełnego ekranu w przeglądarkach internetowych. W systemie OS X odpowiada za funkcję Exposé. W Microsoft Office w kombinacji z klawiszem Alt uruchamia edytor języka Visual Basic, a w kombinacji z Alt i ⇧ Shift – edytor skryptów.

## F12
Powoduje wyświetlenie okna dialogowego „Zapisywanie jako”. W systemie OS X odpowiada za funkcję Dashboard. W niektórych grach powoduje zapis zrzutu ekranu z gry na dysk.
W przeglądarkach uruchamia system kontroli źródła.

title: Klawisz funkcyjny

wikitext:
[[Plik:Function keys.JPG|thumb|400px|Klawisze funkcyjne]]

'''Klawisz funkcyjny''' ({{ang.|function key}}) – przycisk [[klawiatura komputerowa|klawiatury]], opisany najczęściej od {{Klawisz|F1}} do {{Klawisz|F12}} (w klawiaturach Apple przed 2007 {{Klawisz|F1}}–{{Klawisz|F19}}), któremu jest przypisane określone znaczenie na gruncie konkretnych programów. Niektóre klawiatury terminala 3270 były wyposażone w 24 klawisze funkcyjne ({{Klawisz|F1}}–{{Klawisz|F24}}), po dwanaście w rzędzie. Obecnie większość emulatorów obsługuje „górny rząd” klawiszy funkcyjnych ({{Klawisz|F13}}–{{Klawisz|F24}}) jako {{Klawisz|Shift|Fn}} ({{Klawisz|Shift}} dodaje 12 do numeru klawisza).

== F1 ==
Klawisz {{Klawisz|F1}} w [[system operacyjny|systemie operacyjnym]] [[Microsoft Windows|MS Windows]] i w wielu [[unix|uniksowych]] [[Graficzny interfejs użytkownika|środowiskach graficznych]] wywołuje informacje pomocnicze.

== F2 ==
Klawisz ten w systemach Windows i różnych GUI [[linux|linuksowych]] najczęściej służy do zmiany nazwy obiektu (np. folderu lub pliku). W niektórych programach pełni funkcję zapisania (np. dokumentu – [[Turbo Pascal]]). Kombinacja {{Klawisz|Alt|F2}} odpowiada za opcję Wykonaj polecenie w środowiskach takich jak KDE czy [[GNOME]].

== F3 ==
Klawisz {{Klawisz|F3}} działa jako „szukaj”; zarówno w przeglądarkach internetowych jak i w systemie MS Windows. W systemie [[MS-DOS|MS DOS]] wkleja za [[znak zachęty|znakiem zachęty]] poprzednie polecenie. W niektórych [[Menedżer okien|menedżerach okien]] wraz z klawiszem {{Klawisz|[[Alt (klawisz)|Alt]]}} wyświetla menu okna.

== F4 ==
Klawisz {{Klawisz|F4}} wraz z klawiszem {{Klawisz|Alt}} ({{Klawisz|Alt|F4}}) oznacza w systemie Windows i w wielu środowiskach uniksowych zamknięcie aplikacji. Z {{Klawisz|[[Control|Ctrl]]}} umożliwia zamknięcie pojedynczego okna lub karty aplikacji. Powtarza ostatnie polecenie lub akcję, o ile to możliwe.

== F5 ==
Klawisz {{Klawisz|F5}} służy najczęściej do odświeżania okien, np. okna przeglądarki lub folderu. W programie [[Microsoft PowerPoint]] uruchamia prezentację. W wielu grach odpowiedzialny za funkcję szybkiego zapisu stanu.

== F6 ==
Po naciśnięciu klawisza funkcyjnego {{Klawisz|F6}} kursor przechodzi między kolejnymi elementami okna lub pulpitu w [[system operacyjny|systemie operacyjnym]] [[Microsoft Windows]]. W przeglądarkach internetowych przenosi [[kursor]] do [[Uniform Resource Locator|paska adresowego]].

== F7 ==
W [[Microsoft Office]] uruchamia sprawdzanie pisowni. W [[Mozilla Firefox|przeglądarce Firefox]] uruchamia tryb przeglądania z kursorem.

== F8 ==
W środowisku MS DOS rozpoczyna wyświetlanie wszystkich poleceń w buforze historii. Po naciśnięciu tego klawisza funkcyjnego w trakcie uruchamiania systemu [[Microsoft Windows]] można uruchomić system w trybie awaryjnym lub przywrócić komputer do stanu ostatniej znanej dobrej konfiguracji.

== F9 ==
W wielu środowiskach programistycznych używany do uruchomienia projektu lub jego kompilacji. W wielu grach odpowiedzialny za funkcję szybkiego wczytania stanu.

== F10 ==
Najczęściej w programie konfiguracyjnym [[BIOS|BIOS-u]] umożliwia wyjście z zapisaniem zmian. W wielu programach [[DOS|dosowych]] powodował zamknięcie aktualnie uruchomionego programu lub wywołanie menu.

== F11 ==
Klawisz {{Klawisz|F11}} służy do przejścia do widoku pełnego ekranu w [[Przeglądarka internetowa|przeglądarkach internetowych]]. W systemie [[macOS|OS X]] odpowiada za funkcję [[Exposé (informatyka)|Exposé]]. W Microsoft Office w kombinacji z klawiszem {{Klawisz|Alt}} uruchamia edytor języka [[Visual Basic]], a w kombinacji z {{Klawisz|Alt}} i {{Klawisz|Shift}} – edytor skryptów.

== F12 ==
Powoduje wyświetlenie okna dialogowego „Zapisywanie jako”. W systemie OS X odpowiada za funkcję [[Dashboard (program)|Dashboard]]. W niektórych grach powoduje zapis zrzutu ekranu z gry na dysk.
W przeglądarkach uruchamia system kontroli źródła.

{{Klawiatura}}

[[Kategoria:Klawisze komputerowe]]


text:
# Rozmowy z Bogiem (Walsch)
Rozmowy z Bogiem (tytuł oryginału Conversations with God) – trylogia książkowa Neale'a Walscha. Według Walscha jej współautorem jest Bóg. To obszerne dzieło filozoficzno-poznawcze porusza takie zagadnienia, jak istota Boga, etyka, metafizyka, czy natura rzeczywistości, i opisuje je w formie rozmowy autora z Bogiem.
Fundamentalne zasady przedstawianego systemu wierzeń (w nawiasie myśliciele o podobnych poglądach):
- Bóg jest wszystkim – panenteizm (Spinoza).
- Bóg tworzy własne doświadczenie (celem Wszechświata jest doświadczanie samego siebie) (Hegel).
- Dobro i zło obiektywnie nie istnieją (ale w innym znaczeniu niż u Nietzschego).
- Rzeczywistość jest tworzona przez wolę (Schopenhauer, Thelema, wiele współczesnych postaci New Age, osobna książka poświęcona temu zagadnieniu to Sekret).
- Nikt świadomie nie pragnie być zły (Sokrates).
- W Bożej naturze nie leży osądzanie lub karanie ludzi, dlatego nie ma piekła.
- Człowiek składa się z umysłu, ciała i duszy [czasami też występuje podział na podświadomość, świadomość i nadświadomość] (wielu filozofów, postaci New Age, większość filozofii Wschodu, w pewnej przenośni także chrześcijaństwo [Ojciec, Syn i Duch Święty]).
- Bóg jest kreatywną, samoświadomą jaźnią [człowiek jest stworzony na jego podobieństwo].

Według Walscha Bóg uważa, że powinniśmy przeprowadzić określone reformy ekonomiczne i społeczne mające prowadzić do bardziej pokojowego świata, i sądzi także, że zbyt mało dbamy o przyrodę. W książce można przeczytać także, iż istnieje reinkarnacja oraz życie na innych planetach.

title: Rozmowy z Bogiem (Walsch)

wikitext:
{{Dopracować|or|Dopasowywanie poglądów wyrażonych w książce autorstwa Walscha z poglądami rozmaitych myślicieli ma charakter twórczości własnej}}
'''Rozmowy z Bogiem''' (tytuł oryginału ''Conversations with God'') – trylogia książkowa [[Neale Donald Walsch|Neale'a Walscha]]. Według Walscha jej współautorem jest [[Bóg]]. To obszerne dzieło filozoficzno-poznawcze porusza takie zagadnienia, jak istota Boga, [[etyka]], [[Metafizyka klasyczna|metafizyka]], czy natura [[rzeczywistość|rzeczywistości]], i opisuje je w formie rozmowy autora z Bogiem.

Fundamentalne zasady przedstawianego systemu wierzeń (w nawiasie myśliciele o podobnych poglądach):
* Bóg jest wszystkim – [[panenteizm]] ([[Baruch Spinoza|Spinoza]]).
* Bóg tworzy własne doświadczenie (celem Wszechświata jest doświadczanie samego siebie) ([[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]]).
* Dobro i zło obiektywnie nie istnieją (ale w innym znaczeniu niż u [[Friedrich Nietzsche|Nietzschego]]).
* Rzeczywistość jest tworzona przez wolę ([[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], [[Thelema]], wiele współczesnych postaci [[New Age]], osobna książka poświęcona temu zagadnieniu to [[Sekret (książka)|Sekret]]).
* Nikt świadomie nie pragnie być zły ([[Sokrates]]).
* W Bożej naturze nie leży osądzanie lub karanie ludzi, dlatego nie ma [[piekło|piekła]].
* Człowiek składa się z [[umysł]]u, [[ciało ludzkie|ciała]] i [[Dusza (religia)|duszy]] [czasami też występuje podział na [[podświadomość]], [[świadomość]] i [[Superego|nadświadomość]]] (wielu filozofów, postaci [[New Age]], większość filozofii Wschodu, w pewnej przenośni także chrześcijaństwo [Ojciec, Syn i Duch Święty]).
* Bóg jest kreatywną, samoświadomą jaźnią [człowiek jest stworzony na jego podobieństwo].

Według Walscha Bóg uważa, że powinniśmy przeprowadzić określone reformy ekonomiczne i społeczne mające prowadzić do bardziej pokojowego świata, i sądzi także, że zbyt mało dbamy o przyrodę. W książce można przeczytać także, iż istnieje [[reinkarnacja]] oraz życie na innych planetach.

== Linki zewnętrzne ==
{{Wikicytaty|z ''Rozmów z Bogiem''|Rozmowy z Bogiem}}
* [http://www.rzb.pl/ portal poświęcony "Rozmowom z Bogiem"]
* [http://www.cwg.org/ Conversations with God Foundation]

[[Kategoria:New Age]]
[[Kategoria:Amerykańskie utwory literackie]]


text:
# Galactites
Galactites Moench – rodzaj roślin z rodziny astrowatych (Asteraceae). Obejmuje trzy gatunki występujące na wyspach Makaronezji (Kanaryjskich i Azorach) oraz w zachodniej i środkowej części basenu Morza Śródziemnego (na wschodzie po Grecję). Gatunek typowy rodzaju bywa uprawiany jako roślina ozdobna.

## Morfologia
PokrójKolczaste rośliny jednoroczne.
LiściePierzastowcinane i kolczaste.
KwiatyZebrane w koszyczek wyrastający pojedynczo lub jest ich kilka na szczycie pędu. Brzeżne kwiaty są płonne, purpurowe lub różowe, dłuższe od okrywy, o rozpostartych łatkach. Kwiaty wewnątrz koszyczków są obupłciowe, płodne i białawe.
OwoceJajowate, lekko ścieśnione i gładkie niełupki z półkulistym miodnikiem na szczycie i z pierzastym, odpadającym puchem kielichowym.

## Systematyka
Rodzaj roślin z rodziny astrowatych z podrodziny Carduoideae, plemienia Cardueae Cass. i podplemienia Centaureinae.
Wykaz gatunków
- Galactites duriaei Spach
- Galactites mutabilis Durieu
- Galactites × rigualii Figuerola, Stübing & Peris
- Galactites tomentosus Moench

title: Galactites

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = ''Galactites''
 |grafika              = Galactites tomentosus kz04.jpg
 |opis grafiki         = ''Galactites tomentosus''
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[astropodobne]]
 |rząd                 = [[astrowce]]
 |rodzina              = [[astrowate]]
 |podrodzina           = ''[[Carduoideae]]''
 |rodzaj               = ''Galactites''
 |nazwa łacińska       = Galactites
 |autor                = Moench
 |cytat                = Methodus: 558 (1794), nom. cons.<ref name="powo">{{Cytuj | tytuł = Galactites Moench | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331618-2 | opublikowany = Royal Botanic Gardens, Kew | data dostępu = 2023-09-09 | praca = Plants of the World online}}</ref>
 |typ nomenklatoryczny = ''G. tomentosus'' Moench<ref name=ing>{{cytuj stronę |url=https://naturalhistory2.si.edu/botany/ing/ |rok= |tytuł=Galactites Moench | autor= |opublikowany=Index Nominum Genericorum (ING) | data dostępu=2023-09-09 |język=en}}</ref>
 |synonimy             =
* ''Lupsia'' Neck. ex Kuntze<ref name=powo/>
 |wikispecies          = Galactites
 |commons              = Category:Galactites
}}
'''''Galactites''''' Moench – [[Rodzaj (biologia)|rodzaj]] roślin z rodziny [[Astrowate|astrowatych]] (''Asteraceae''). Obejmuje trzy gatunki występujące na wyspach [[Makaronezja|Makaronezji]] ([[Wyspy Kanaryjskie|Kanaryjskich]] i [[Azory|Azorach]]) oraz w zachodniej i środkowej części basenu [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]] (na wschodzie po [[Grecja|Grecję]])<ref name=powo/>. [[Gatunek typowy]] rodzaju<ref name=ing/> bywa uprawiany jako roślina ozdobna<ref>{{Cytuj | autor = Richard Bird | tytuł = Knowing and Growing Annuals & Perennials. An Illustrated Encyclopedia and Complete Practical Gardening Guide | wydawca = Hermes House | data = 2004 | s = 128 | isbn = 9780681642959}}</ref>.

== Morfologia ==
; Pokrój: Kolczaste [[roślina jednoroczna|rośliny jednoroczne]]<ref name="kubitzki">{{Cytuj | autor = K. Kubitzki (red.) | tytuł = The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales | miejsce = Berlin, Heidelberg, New York | wydawca = Springer-Verlag | data = 2007 | s = 133 | isbn = 978-3-540-31050-1}}</ref>.
; [[Liść|Liście]]: Pierzastowcinane i kolczaste<ref name=kubitzki/>.
; [[Kwiat]]y: Zebrane w [[koszyczek]] wyrastający pojedynczo lub jest ich kilka na szczycie pędu. Brzeżne kwiaty są płonne, purpurowe lub różowe, dłuższe od okrywy, o rozpostartych łatkach. Kwiaty wewnątrz koszyczków są obupłciowe, płodne i białawe<ref name=kubitzki/>.
; [[Owoc]]e: Jajowate, lekko ścieśnione i gładkie [[niełupka|niełupki]] z półkulistym [[miodnik]]iem na szczycie i z pierzastym, odpadającym [[puch kielichowy|puchem kielichowym]]<ref name=kubitzki/>.

== Systematyka ==
Rodzaj roślin z rodziny [[astrowate|astrowatych]] z podrodziny ''[[Carduoideae]]'', plemienia ''Cardueae'' Cass. i podplemienia ''Centaureinae''<ref name="grin">{{Cytuj | tytuł = Genus Galactites Moench | url = https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=4800 | opublikowany = USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System | data dostępu = 2023-07-09 | praca = Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy)}}</ref><ref name="kubitzki">{{Cytuj | autor = K. Kubitzki (red.) | tytuł = The Families and Genera of Vascular Plants. Vol. VIII. Flowering Plants. Eudicots: Asterales | miejsce = Berlin, Heidelberg, New York | wydawca = Springer-Verlag | data = 2007 | s = 133 | isbn = 978-3-540-31050-1}}</ref>.

; Wykaz gatunków<ref name=powo/>:
* ''[[Galactites duriaei]]'' Spach
* ''[[Galactites mutabilis]]'' Durieu
* ''[[Galactites × rigualii]]'' Figuerola, Stübing & Peris
* ''[[Galactites tomentosus]]'' Moench

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2023-09-09}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2023-09-09}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Carduoideae]]

title: Galactites

Domena: eukarionty

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: astropodobne

Rząd: astrowce

Rodzina: astrowate

Podrodzina: Carduoideae

Rodzaj: Galactites


text:
# Cuzdrioara
Cuzdrioara – wieś w Rumunii, w okręgu Kluż, w gminie Cuzdrioara. W 2011 roku liczyła 2076 mieszkańców.

title: Cuzdrioara

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Cuzdrioara
 |nazwa oryginalna             = Cuzdrioara
 |zdjęcie                      = Biserica ortodoxa din Cuzdrioara (2).JPG
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg Kluż|Kluż]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Cuzdrioara (gmina)|Cuzdrioara]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 2076
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Kluż
 |współrzędne                  = 47°03′32″N 23°39′39″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Cuzdrioara''' – wieś w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Kluż|okręgu Kluż]], w [[Cuzdrioara (gmina)|gminie Cuzdrioara]]. W 2011 roku liczyła 2076 mieszkańców{{r|rpl}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Naţional de Statistică | język = ro | data dostępu = 2021-05-12 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170610134720/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | zarchiwizowano = 2017-06-10 }}</ref>
}}

[[Kategoria:Wsie w okręgu Kluż]]

title: Cuzdrioara

Państwo: Rumunia

Okręg: Kluż

Gmina: Cuzdrioara


text:
# Rajgras wyniosły
Rajgras wyniosły, rajgras francuski, owsik wyniosły (Arrhenatherum elatius) – gatunek rośliny z rodziny wiechlinowatych (traw). Znany też jako żyźnica wyniosła, owies pastewny. Występuje w Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji. Sprowadzona także przez człowieka do Ameryki Północnej i Australii. Wprowadzona do upraw łąkarskich we Francji (stąd nazwa) w XVIII wieku, na współczesnych ziemiach polskich uprawiana od końca tego samego wieku. Obecnie jest to trawa pospolita w całej Polsce, choć przed rozpowszechnieniem w uprawie była przynajmniej lokalnie gatunkiem rzadkim.

## Morfologia
PokrójTrawa luźnokępowa o charakterystycznym wysokim i szybkim wzroście i sinawozielonym zabarwieniu. Tworzy liczne pędy generatywne i obficie ulistnione pędy wegetatywne.
ŁodygaŹdźbła do 100–160 cm wysokości, wzniesione, rzadko u dołu kolankowato zgięte, gładkie i lśniące.
LiścieLiczne – na pędach generatywnych 4–5 liści, na wegetatywnych 8–10. Liście jasnozielone, w pączku zwinięte. Pochwa liściowa otwarta, naga lub u młodych roślin delikatnie owłosiona. Języczek liściowy 2–4 mm długości, kołnierzykowaty, lekko ząbkowany na szczycie, białawy. Blaszki liściowe płaskie z wyraźnym nerwem głównym od spodu. Wzdłuż brzegów i od góry delikatnie orzęsione, długości do 30(40) cm i szerokości 3–7(10) mm.
KwiatyZebrane w wiechowatym kwiatostanie o długości 10–25 cm, w czasie kwitnienia rozpierzchłym, poza tym skupionym. Podczas kwitnienia kwiatostan zielonkawobiały ze srebrzystym odcieniem. Na każdym piętrze kilka różnej długości gałązek. Kłoski 2-kwiatowe o długości 6–10 mm. Rzadko wykształca się więcej kwiatów, wówczas zredukowanych.

## Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Rośnie na łąkach i przydrożach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Liczba chromosomów 2n = 28. Gatunek charakterystyczny łąk rajgrasowych ze związku Arrhenatherion elatioris i zespołu Arrhenatheretum elatioris.

## Zmienność
Gatunek z dużą liczbą odmian taksonomicznych. W Europie środkowej i zachodniej wyróżnia się trzy podgatunki:
- subsp. bulbosum (Willd.) Schübler & Martens (1834, Fl. Würtemb.: 70), znany też jako var. tuberosum Asch., var. bulbosum Willd. Spenner i var. nodosum (Reichenb.) C.E. Hubbard. Ma pędy w dolnej części bulwkowato zgrubiałe. Występuje jako chwast na polach.
- subsp. sardoum (E. Schmid) Gamisans (31.V.1974, Candollea, 29 (1): 46
- subsp. elatius – podgatunek typowy (podział na odmiany według Falkowskiego 1982[10]):
  - var. atheromane Schröter et Elofson – dolna plewka z 2-4 ośćmi,
  - var. biaristatum Peterm. – górny kwiat ościsty, ości równej długości, podobne,
  - var. piliferum Beck – górny kwiat bez ości, plewki dolne słabo owłosione,
  - var. subhirtum Asch. – brak ości w górnym kwiecie, pędy krótko, rzadko owłosione,
  - var. pauciflorum – w kwiatostanie mało (4-5) kłosków.

## Zastosowanie
- Ceniona trawa pastewna. W stanie zielonym odznacza się gorzkawym smakiem, dlatego zaleca się spasanie go w mieszankach z innymi roślinami[11].
- Istnieją kultywary (odmiany) uprawiane jako rośliny ozdobne. Najczęściej uprawiane w tym celu są odmiany `Variegata` lub `Albo variegatum`, które rzadko kwitną, natomiast ich liście mają ozdobne, białe paski[12].

title: Rajgras wyniosły

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Rajgras wyniosły
 |grafika              = Arrhenatherum elatius sl17.jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[liliopodobne]] (≡ [[jednoliścienne]])
 |rząd                 = [[wiechlinowce]]
 |rodzina              = [[wiechlinowate]]
 |rodzaj               = [[rajgras]]
 |gatunek              = rajgras wyniosły
 |nazwa łacińska       = Arrhenatherum elatius
 |autor                = (L.) P. Beauv. ex J. & C. Presl
 |cytat                = Fl. Cech.: 17, 1819
 |synonimy             =
* ''Avena elatior'' L.
* ''Arrhenatherum asperum'' Opiz
* ''Arrhenatherum avenaceum'' P. Beauv.
* ''Arrhenatherum biaristatum'' Peterm.
* ''Arrhenatherum cechicum'' Opiz
* ''Arrhenatherum rupestre'' Dumort.
 |wikispecies          = Arrhenatherum elatius
 |commons              = category:Arrhenatherum elatius
}}
'''Rajgras wyniosły''', rajgras francuski, owsik wyniosły<ref name="checklist2002" /> (''Arrhenatherum elatius'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] rośliny z rodziny [[wiechlinowate|wiechlinowatych]] (traw). Znany też jako żyźnica wyniosła, owies pastewny<ref name=Mowszowicz79 />. Występuje w Europie, północnej Afryce i zachodniej Azji. Sprowadzona także przez człowieka do Ameryki Północnej i Australii. Wprowadzona do upraw łąkarskich we [[Francja|Francji]] (stąd nazwa) w XVIII wieku, na współczesnych ziemiach polskich uprawiana od końca tego samego wieku<ref>Homann C. 1828, 1830, 1835: Flora von Pommern. I-III. Koslin.</ref>. Obecnie jest to trawa pospolita w całej Polsce, choć przed rozpowszechnieniem w uprawie była przynajmniej lokalnie gatunkiem rzadkim<ref>Rostkovius, F. W. G. u. E. L. W. Schmidt. Flora Sedinensis exhibens plantas phanerogamas spontaneas nec non plantas praecipuas agri Swinemundii. Stettin, Struck, 1824.</ref>.

== Morfologia ==
[[Plik:Arrhenatherum elatius kz09.jpg|thumb|left|180px|Kwiatostan]]
[[Plik:Glanshaver bloempje Arrhenatherum elatius.jpg|thumb|180px|left|Kwiat]]
[[Plik:Glanshaver ligula Arrhenatherum elatius.jpg|thumb|180px|left|Języczki liściowe]]
; Pokrój: Trawa luźnokępowa o charakterystycznym wysokim i szybkim wzroście i sinawozielonym zabarwieniu. Tworzy liczne pędy generatywne i obficie ulistnione pędy wegetatywne.
; [[Łodyga]]: [[źdźbło|Źdźbła]] do 100–160 cm wysokości, wzniesione, rzadko u dołu kolankowato zgięte, gładkie i lśniące.
; [[Liść|Liście]]: Liczne – na pędach generatywnych 4–5 liści, na wegetatywnych 8–10. Liście jasnozielone, w pączku zwinięte. [[Pochwa liściowa]] otwarta, naga lub u młodych roślin delikatnie owłosiona. [[Języczek liściowy]] 2–4 mm długości, kołnierzykowaty, lekko ząbkowany na szczycie, białawy. Blaszki liściowe płaskie z wyraźnym nerwem głównym od spodu. Wzdłuż brzegów i od góry delikatnie orzęsione, długości do 30(40) cm i szerokości 3–7(10) mm.
; [[Kwiat]]y: Zebrane w [[wiecha|wiechowatym]] [[kwiatostan]]ie o długości 10–25 cm, w czasie kwitnienia rozpierzchłym, poza tym skupionym. Podczas kwitnienia kwiatostan zielonkawobiały ze srebrzystym odcieniem. Na każdym piętrze kilka różnej długości gałązek. [[Kłosek|Kłoski]] 2-kwiatowe o długości 6–10 mm. Rzadko wykształca się więcej kwiatów, wówczas zredukowanych.

== Biologia i ekologia ==
[[Plik:Arrhenatherum elatius kz07.jpg|thumb|Świeża łąka z panującym rajgrasem]]
[[Bylina (botanika)|Bylina]], [[hemikryptofity|hemikryptofit]]. Rośnie na łąkach i przydrożach. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Liczba chromosomów 2n = 28<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200024853 ''Arrhenatherum elatius'' na Flora of China] [dostęp 2014-01-23].</ref>. [[Gatunek charakterystyczny]] [[łąka rajgrasowa|łąk rajgrasowych]] ze związku ''[[Arrhenatherion elatioris]]'' i zespołu ''[[Arrhenatheretum elatioris]]''<ref>{{Cytuj|autor = Władysław Matuszkiewicz |tytuł = Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski |data = 2001 |isbn = 83-01-13520-4 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |oclc = 749271059 }}</ref>.

== Zmienność ==
Gatunek z dużą liczbą odmian taksonomicznych. W Europie środkowej i zachodniej wyróżnia się trzy podgatunki<ref>{{cytuj stronę|url=http://www2.dijon.inra.fr/flore-france/consult.htm| rok=1999|tytuł=''Index Synonymique de la Flore de France'' | autor = J.-P. Lonchamp |opublikowany= |data dostępu=2007-12-11|język=fr }}</ref>:
* subsp. ''bulbosum'' (Willd.) Schübler & Martens (1834, Fl. Würtemb.: 70), znany też jako var. ''tuberosum'' Asch., var. ''bulbosum'' Willd. Spenner i var. ''nodosum'' (Reichenb.) C.E. Hubbard. Ma pędy w dolnej części bulwkowato zgrubiałe. Występuje jako chwast na polach.
* subsp. ''sardoum'' (E. Schmid) Gamisans (31.V.1974, Candollea, 29 (1): 46
* subsp. ''elatius'' – podgatunek typowy (podział na odmiany według Falkowskiego 1982<ref>{{cytuj książkę |nazwisko=Falkowski |imię=Marian (red.) |tytuł=Trawy polskie |rok=1982 |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |miejsce=Warszawa |isbn = 83-09-00593-8 |strony=128}}</ref>):
** var. ''atheromane'' Schröter et Elofson – dolna plewka z 2-4 ośćmi,
** var. ''biaristatum'' Peterm. – górny kwiat ościsty, ości równej długości, podobne,
** var. ''piliferum'' Beck – górny kwiat bez ości, plewki dolne słabo owłosione,
** var. ''subhirtum'' Asch. – brak ości w górnym kwiecie, pędy krótko, rzadko owłosione,
** var. ''pauciflorum'' – w kwiatostanie mało (4-5) kłosków.

[[Plik:Arrhenatherum elatus OB10.jpg|thumb|Ozdobny kultywar `Albo variegatum`]]
== Zastosowanie ==
* Ceniona trawa [[rośliny pastewne|pastewna]]. W stanie zielonym odznacza się gorzkawym smakiem, dlatego zaleca się spasanie go w mieszankach z innymi roślinami<ref name=miernicki>{{cytuj książkę|imię=W. |nazwisko=Miernicki |tytuł=Wieloletnie trawy pastewne |miejsce=Warszawa |rok=1953 |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |id= |strony=153}}</ref>.
* Istnieją [[kultywar]]y (odmiany) uprawiane jako rośliny ozdobne. Najczęściej uprawiane w tym celu są odmiany `Variegata` lub `Albo variegatum`, które rzadko kwitną, natomiast ich liście mają ozdobne, białe paski<ref name=E>{{Botanica2005}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2009-06-13}}</ref>
<ref name="checklist2002">{{VascularPlantsPoland|2002}}</ref>
<ref name=Mowszowicz79>{{cytuj książkę |nazwisko=Mowszowicz |imię=Jakub |tytuł=Pospolite rośliny naczyniowe Polski |wydanie=czwarte |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce=Warszawa |rok=1979 |strony=596 |isbn=83-01-00129-1}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko=Falkowski |imię=Marian (red.) |tytuł=Trawy polskie |rok=1982 |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |miejsce=Warszawa |isbn = 83-09-00593-8}}
* {{cytuj książkę|imię=W. |nazwisko=Miernicki |tytuł=Wieloletnie trawy pastewne |miejsce=Warszawa |rok=1953 |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |id=}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wiechlinowate]]
[[Kategoria:Ozdobne byliny ogrodowe]]

title: Rajgras wyniosły

Nadrząd: liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd: wiechlinowce

Rodzina: wiechlinowate

Rodzaj: rajgras

Gatunek: rajgras wyniosły


text:
# Bradley Junction
Bradley Junction – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Floryda, w hrabstwie Polk.

title: Bradley Junction

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Bradley Junction
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Bradley Junction
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Floryda}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Polk (Floryda)|Polk]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 12-08125
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 				2583331
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 5,46
 |wysokość                     = 41
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 863
 |kod pocztowy                 = 33835
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]
[[UTC-04:00]]
 |kod mapy                     = US-FL
 |współrzędne                  = 27°47′43″N 81°58′49″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Bradley Junction''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Floryda]], w hrabstwie [[Hrabstwo Polk (Floryda)|Polk]].

[[Kategoria:CDP w stanie Floryda]]

title: Bradley Junction

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Floryda

Hrabstwo: Polk

Populacja · • liczba ludności: · 542 · (1 kwietnia 2020)


text:
# Średniowieczny krzyż kamienny w Kijowicach
Granitowy krzyż w Kijowicach – krzyż kamienny, który znajduje się w lesie na skrzyżowaniu dróg, ok. 300 m na północ od wsi Kijowice, położonej niedaleko miasta Bierutów.
Krzyż pochodzi prawdopodobnie z XIV w., mierzy od powierzchni ziemi ponad 240 cm, rozpiętość ramion wynosi 109 cm, a grubość 12 cm. Został wykuty z jednolitego głazu granitowego, którego powierzchnię ozdabia ryt przedstawiający ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa i postać modlącą się u jego stóp. Wzdłuż całej krawędzi widoczny jest gotycki napis, zawierający prawdopodobnie słowa modlitwy "Ojcze nasz".
Miejscowa legenda głosiła, że fundował go nieznany mężczyzna, na miejscu bratobójstwa. Kolejna z legend mówiła, że w tym miejscu dziedzic zadusił dziewczynę. Pojawiało się też określenie krzyża jako morowego.  W rzeczywistości nie wiadomo jakie są przyczyny fundacji tego krzyża, ani też kto jest jego fundatorem. Współczesne próby określenia przyczyn i daty powstania krzyża, oparte na analizie graficznej rytu oraz próbie odczytania inskrypcji, pozwalają stwierdzić, że krzyż upamiętnia śmierć mężczyzny o imieniu Konrad w 1357 r. Stylistyka rytu wskazuje, że sam krzyż powstał również w tym okresie. Krzyż oznaczany jest często jako tzw. krzyż pokutny. Jest to jednak tylko, niemająca uprawnienia w bezpośrednich dowodach, hipoteza oparta na nieprawdopodobnym założeniu, że wszystkie stare kamienne krzyże na Dolnym Śląsku są krzyżami pokutnymi. W rzeczywistości krzyż wystawiony został najprawdopodobniej w związku z zabójstwem ale nie wiadomo czy w wyniku umowy pojednania (pokutny) czy o prostu jako upamiętniający śmierć. Niezależnie od przyczyny fundacji wykluczone jest żeby był to krzyż zrobiony przez amatora zabójcę czego chcą współczesne legendy dotyczące krzyży pokutnych. Jest to tylko mit, a w tym konkretnym wypadku wyklucza to wysoki poziom umiejętności kamieniarskich wykonawcy.
W październiku 2009 krzyż został złamany i pozostał po nim tylko trzydziestocentymetrowy trzon. Uszkodzony krzyż poddano naprawie i wiosną 2011 został w całości ustawiony na dawnym miejscu. Po naprawie krzyż został osadzony o kilkanaście centymetrów wyżej oraz został oczyszczony z zabrudzeń. Krzyż z Kijowic odznacza się szczególnie starannym wykonaniem, co wyklucza współczesne legendy o wykonaniu go przez zabójcę.

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Średniowieczny krzyż kamienny w Kijowicach
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               =
 |zdjęcie               = Krzyż pokutny kijowice.JPG
 |opis zdjęcia          = Średniowieczny krzyż  w Kijowicach w 2012 roku
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = PL-DS
 |miejscowość           = [[Kijowice]]
 |adres                 =
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny =
 |architekt             =
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    = 2,4 m
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = XIV w.
 |przebudowy            =
 |zniszczono            = 2009
 |odbudowano            = 2011
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Bierutów
 |współrzędne           = 51°7′55″N 17°30′15″E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Granitowy krzyż w Kijowicach''' – krzyż kamienny, który znajduje się w [[Las liściasty|lesie]] na skrzyżowaniu dróg, ok. 300 m na północ od wsi [[Kijowice]], położonej niedaleko miasta [[Bierutów]].

[[Krzyż]] pochodzi prawdopodobnie z [[XIV wiek|XIV w.]], mierzy od powierzchni ziemi ponad 240 cm, rozpiętość ramion wynosi 109 cm, a grubość 12 cm. Został wykuty z jednolitego głazu granitowego, którego powierzchnię ozdabia ryt przedstawiający ukrzyżowanego [[Jezus Chrystus|Jezusa Chrystusa]] i postać modlącą się u jego stóp. Wzdłuż całej krawędzi widoczny jest gotycki napis, zawierający prawdopodobnie słowa modlitwy "[[Ojcze nasz]]".

Miejscowa legenda głosiła, że fundował go nieznany mężczyzna, na miejscu bratobójstwa. Kolejna z legend mówiła, że w tym miejscu dziedzic zadusił dziewczynę. Pojawiało się też określenie krzyża jako morowego<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Steller | imię = Walther | tytuł = Steinkreuze und Erinnerungsmale in Niederschlesien | czasopismo = Mitteilungen der Schlesischen Gesellschaft für Volkskunde | język = de | data = 1934}}</ref>.  W rzeczywistości nie wiadomo jakie są przyczyny fundacji tego krzyża, ani też kto jest jego fundatorem. Współczesne próby określenia przyczyn i daty powstania krzyża, oparte na analizie graficznej rytu oraz próbie odczytania inskrypcji, pozwalają stwierdzić, że krzyż upamiętnia śmierć mężczyzny o imieniu Konrad w 1357 r. Stylistyka rytu wskazuje, że sam krzyż powstał również w tym okresie<ref name="Heś">{{Cytuj pismo | nazwisko = Heś | imię = Robert | tytuł = Kamienny krzyż w Kijowicach.  | czasopismo = Pomniki Dawnego Prawa | wydawca = Stowarzyszenie Ochrony i Badań Zabytków Prawa | wydanie = 1/2008 | strony = 29-35 | język = pl | data = 2008}}</ref>. Krzyż oznaczany jest często jako tzw. [[krzyż pokutny]]. Jest to jednak tylko, niemająca uprawnienia w bezpośrednich dowodach, hipoteza oparta na nieprawdopodobnym założeniu, że wszystkie stare kamienne krzyże na Dolnym Śląsku są krzyżami pokutnymi<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Dobrzyniecki | imię = Arkadiusz | tytuł = Dlaczego nie - pokutne?  Problem funkcji kamiennych krzyży na Ziemi Świdnickiej. | czasopismo = Rocznik świdnicki 2009 | wydawca = Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej | strony = 7-21 | język = pl | data = 2010}}</ref><ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Dobrzyniecki | imię = Arkadiusz | tytuł = Krzyże i kapliczki pokutne ziemi złotoryjskiej - historia pewnego mitu | czasopismo = Pomniki Dawnego Prawa | wydawca = Stowarzyszenie Ochrony i Badań Zabytków Prawa | wolumin = 11-12 | strony = 32-37 | język = pl | data = 2010}}</ref>. W rzeczywistości krzyż wystawiony został najprawdopodobniej w związku z zabójstwem ale nie wiadomo czy w wyniku umowy pojednania (pokutny) czy o prostu jako upamiętniający śmierć<ref name="Heś"/>. {{fakt|Niezależnie od przyczyny fundacji wykluczone jest żeby był to krzyż zrobiony przez amatora zabójcę czego chcą współczesne legendy dotyczące [[Krzyż pokutny|krzyży pokutnych]]. Jest to tylko mit, a w tym konkretnym wypadku wyklucza to wysoki poziom umiejętności kamieniarskich wykonawcy.|data=2022-03}}

W październiku 2009 krzyż został złamany i pozostał po nim tylko trzydziestocentymetrowy trzon. Uszkodzony krzyż poddano naprawie i wiosną 2011 został w całości ustawiony na dawnym miejscu. Po naprawie krzyż został osadzony o kilkanaście centymetrów wyżej oraz został oczyszczony z zabrudzeń. Krzyż z Kijowic odznacza się szczególnie starannym wykonaniem, co wyklucza współczesne legendy o wykonaniu go przez zabójcę.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Zabytki gminy Bierutów}}

[[Kategoria:Kijowice]]
[[Kategoria:Krzyże]]
[[Kategoria:Krzyże pokutne]]

Województwo: dolnośląskie

Miejscowość: Kijowice

Ukończenie budowy: XIV w.


text:
# Perittia spatulata
Perittia spatulata – gatunek motyli z rodziny Elachistidae.
Gatunek ten opisali w 2009 roku Virginijus Sruoga i Jurate De Prins.
Motyl ten ma głaszczki wargowe żółtawobiałe z wierzchu i ciemnoszarobrązowe od spodu, biczyki czułków szarawobrązowe (u samicy z białawymi obrączkami), a ich trzonki pokryte żółtawobiałymi łuskami o brązowawoczarnych końcówkach. Łuski na ciemieniu i szyi są jasnoochrowe, niektóre brązowawoczarno zakończone. Łuski porastające tułów i tegule są brązowawoszare, częściowo ciemniej zakończone. Przednie skrzydła mają rozpiętość od 3,9 do 5,4 mm, pokryte są łuskami żółtawobrązowymi, z których część ma ciemniejsze wierzchołki oraz mają czarniawobrązowy wzór złożony z dwóch nieregularnych łat i dwóch kropek na każdym. Łuski na strzępinie skrzydeł przednich są brązowawoszare, część z brązowawoczarnymi końcówkami. Skrzydła tylne są wraz ze strzępinami są brązowawoszare. Narządy rozrodcze samca cechują: obecność kilku drobnych ząbków na szczycie kukulusa i brak zwężającego się wyrostka na jego powierzchni wewnętrznej, sakulus zetknięty pod kątem rozwartym z kukulusem, fallus o ⅓ dłuższy od płytki brzusznej juksty i wyposażony w szeroki, spiczasty wyrostek na wierzchołku oraz dwa rzędy dużych cierni w wezyce. U samic brak kolców i znamienia w torebce kopulacyjnej.
Owad afrotropikalny, znany tylko z Arabuko Sokoke Forest Reserve w Kenii.

title: Perittia spatulata

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Perittia spatulata''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Virginijus Sruoga|Sruoga]] et [[Jurate De Prins|De Prins]], 2009
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[motyle]]
 |podrząd                = [[Glossata]]
 |infrarząd              = [[motyle różnoskrzydłe]]
 |rodzina                = [[Elachistidae]]
 |podrodzina             = [[Elachistinae]]
 |rodzaj                 = ''[[Perittia]]''
 |gatunek                = ''Perittia spatulata''
 |synonimy               =
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Perittia spatulata''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[motyle|motyli]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[Elachistidae]].

Gatunek ten opisali w 2009 roku [[Virginijus Sruoga]] i [[Jurate De Prins]]{{r|Sruoga}}.

Motyl ten ma [[głaszczki wargowe]] żółtawobiałe z wierzchu i ciemnoszarobrązowe od spodu, biczyki czułków szarawobrązowe (u samicy z białawymi obrączkami), a ich trzonki pokryte żółtawobiałymi łuskami o brązowawoczarnych końcówkach. Łuski na [[ciemię|ciemieniu]] i [[szyja|szyi]] są jasnoochrowe, niektóre brązowawoczarno zakończone. Łuski porastające tułów i [[tegule]] są brązowawoszare, częściowo ciemniej zakończone. Przednie skrzydła mają rozpiętość od 3,9 do 5,4 mm, pokryte są łuskami żółtawobrązowymi, z których część ma ciemniejsze wierzchołki oraz mają czarniawobrązowy wzór złożony z dwóch nieregularnych łat i dwóch kropek na każdym. Łuski na [[Strzępina|strzępinie]] skrzydeł przednich są brązowawoszare, część z brązowawoczarnymi końcówkami. Skrzydła tylne są wraz ze strzępinami są brązowawoszare. Narządy rozrodcze samca cechują: obecność kilku drobnych ząbków na szczycie [[kukulus]]a i brak zwężającego się wyrostka na jego powierzchni wewnętrznej, [[sakulus]] zetknięty pod kątem rozwartym z kukulusem, [[fallus]] o ⅓ dłuższy od płytki brzusznej [[juksta|juksty]] i wyposażony w szeroki, spiczasty wyrostek na wierzchołku oraz dwa rzędy dużych [[ciernie (anatomia motyli)|cierni]] w [[wezyka|wezyce]]. U samic brak kolców i znamienia w [[Torebka kopulacyjna (narząd żeński)|torebce kopulacyjnej]]{{r|Sruoga}}.

Owad [[kraina etiopska|afrotropikalny]], znany tylko z [[Arabuko Sokoke Forest Reserve]] w [[Kenia|Kenii]]{{r|Sruoga}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Sruoga">{{Cytuj pismo | autor = Virginijus Sruoga, Jurate De Prins | tytuł = The Elachistinae (Lepidoptera: Elachistidae) of Kenya with descriptions of eight new species | czasopismo = Zootaxa | wolumin = 2172 | strony = 1–31 | data = 2009}}</ref>
}}

[[Kategoria:Elachistidae]]
[[Kategoria:Motyle Afryki]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 2009 roku]]
[[Kategoria:Fauna endemiczna Kenii]]

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: motyle

Podrząd: Glossata

Infrarząd: motyle różnoskrzydłe

Rodzina: Elachistidae

Podrodzina: Elachistinae

Rodzaj: Perittia

Gatunek: Perittia spatulata


text:
# Jakow Jedunow
Jakow Afanasjewicz Jedunow (ros. Яков Афанасьевич Едунов, ur. 1896 we wsi Suromna w guberni włodzimierskiej, zm. w lutym 1985 w Moskwie) – funkcjonariusz radzieckich służb specjalnych, generał porucznik.

## Życiorys
Od sierpnia 1915 do stycznia 1918 służył w rosyjskiej armii, od czerwca 1918 do sierpnia 1919 w Armii Czerwonej, następnie w organach Czeki, od maja do sierpnia 1920 sekretarz głównej transportowej Czeki frontu polskiego. Od grudnia 1922 w RKP(b)/WKP(b), od kwietnia 1924 do stycznia 1925 na kursach dowódczych Wydziału Transportowego OGPU ZSRR, od 1 października 1925 do października 1929 starszy pełnomocnik Wydziału 6 Zarządu Ekonomicznego OGPU ZSRR, od października 1929 do lutego 1931 na kursach dyrektorów sowchozów, od lutego 1931 do kwietnia 1933 szef oddziału Pełnomocnego Przedstawicielstwa OGPU obwodu moskiewskiego, od kwietnia 1933 do kwietnia 1934 szef Wydziału Ekonomicznego Tulskiego Sektora Operacyjnego GPU. Od września 1934 do 9 października 1937 szef Miejskiego Oddziału NKWD w Podolsku, od 7 kwietnia 1936 starszy porucznik bezpieczeństwa państwowego, od 9 października 1937 do lutego 1938 pomocnik szefa Zarządu Milicji Robotniczo-Chłopskiej Zarządu NKWD obwodu moskiewskiego, kapitan milicji, od lutego 1938 do 19 września 1939 szef Zarządu Milicji Robotniczo-Chłopskiej Zarządu NKWD obwodu moskiewskiego, następnie zwolniony ze służby.
Od lipca 1941 ponownie w NKWD, zastępca szefa Wydziału Specjalnego NKWD 50 Armii Frontu Briańskiego, od 13 listopada do 11 grudnia 1941 zastępca szefa Wydziału Specjalnego NKWD 58 Armii, od 11 grudnia 1941 do 6 września 1942 szef Wydziału Specjalnego NKWD 9 Armii Frontu Południowego, 9 kwietnia 1942 awansowany na majora bezpieczeństwa państwowego. Od 6 września 1942 do stycznia 1943 szef Wydziału Specjalnego NKWD 48 Armii Frontu Briańskiego, od stycznia do 29 kwietnia 1943 szef Wydziału Specjalnego NKWD Nadwołżańskiego Okręgu Wojskowego, 14 lutego 1943 mianowany pułkownikiem bezpieczeństwa państwowego. Następnie w kontrwywiadzie Smiersz, od 29 kwietnia 1943 do 24 lutego 1944 szef Zarządu Kontrwywiadu Smiersz Frontu Północno-Zachodniego, 26 maja 1943 awansowany na generała majora, od 24 lutego 1944 do 10 czerwca 1945 szef Zarządu Kontrwywiadu Smiersz 2 Frontu Białoruskiego, 25 września 1944 mianowany generałem porucznikiem. Od 10 czerwca 1945 do 15 lipca 1946 szef Zarządu Kontrwywiadu Smiersz Północnej Grupy Wojsk stacjonującej w Polsce, od 15 lipca 1946 do 23 kwietnia 1947 szef Zarządu 1 Zarządu 3 Głównego MGB ZSRR, od 23 kwietnia 1947 do 3 stycznia 1951 szef Wydziału "2-N" i zastępca szefa 2 Głównego Zarządu MGB ZSRR, od 3 stycznia 1951 do 19 lutego 1952 szef 3 Głównego Zarządu MGB ZSRR, od 31 grudnia 1950 do 19 lutego 1952 członek Kolegium MGB ZSRR, od 14 czerwca 1952 do 3 października 1956 szef Zarządu Kontrwywiadu MGB/Wydziału Specjalnego KGB Białoruskiego Okręgu Wojskowego, następnie zwolniony.

## Odznaczenia
- Order Lenina (dwukrotnie - 29 maja 1945 i 6 maja 1946)
- Order Czerwonego Sztandaru (pięciokrotnie - 14 lutego 1943, 18 lutego 1944, 3 listopada 1944, 10 kwietnia 1945 i 1 czerwca 1951)
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (dwukrotnie - 13 września 1944 i 29 października 1948)
- Order Czerwonej Gwiazdy (dwukrotnie - 24 sierpnia 1949 i 28 października 1967)
- Order Krzyża Grunwaldu III klasy (Polska)
- Krzyż Walecznych (Polska)
- Medal za Warszawę 1939–1945 (Polska)
- Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk (Polska)
- Odznaka "50 lat członkostwa w KPZR"
- Odznaka "Zasłużony Funkcjonariusz NKWD" (2 lutego 1942)

I 8 medali.

title: Jakow Jedunow

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Jakow Jedunow
 |imię i nazwisko org = Яков Афанасьевич Едунов
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = paramilitarny
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = CCCP army Rank general-lejtnant infobox.svg
 |stopień             = [[generał porucznik]]
 |data urodzenia      =
 |miejsce urodzenia   = Suromna
 |data śmierci        = [[luty]] [[1985]]
 |miejsce śmierci     = [[Moskwa]]
 |lata służby         =
 |siły zbrojne        = [[Plik:Coat of Arms of Russian Empire.svg|20px]] [[Armia Imperium Rosyjskiego]]
[[Plik:Red star.svg|20px]] [[Armia Czerwona]]
[[plik:GPU 5th anniversary emblem.png|20px]] [[Czeka]]
[[Plik:Emblema NKVD.svg|20px]] [[NKWD]]
[[Plik:Emblema KGB.svg|20px]] [[KGB]]
 |formacja            =
 |jednostki           =
 |stanowiska          =
 |wojny i bitwy       = [[I wojna światowa]],
[[wojna domowa w Rosji]],
[[II wojna światowa]]
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         = {{order|OL (ZSRR)}} {{order|OL (ZSRR)}} {{order|OCzSz}} {{order|OCzSz}} {{order|OCzSz}} {{order|OCzSz}} {{order|OCzSz}} {{order|SU-OWO|1}} {{order|SU-OWO|1}} {{order|OCzG}} {{order|OCzG}} {{order|OKG|3}} {{order|KW|1}} {{order|MZW}} {{order|MZONB}}
 |commons             =
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
}}
'''Jakow Afanasjewicz Jedunow''' ([[język rosyjski|ros.]] Яков Афанасьевич Едунов, ur. [[1896]] we wsi Suromna w [[gubernia włodzimierska|guberni włodzimierskiej]], zm. w lutym [[1985]] w [[Moskwa|Moskwie]]) – funkcjonariusz [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckich]] służb specjalnych, [[generał porucznik]].

== Życiorys ==
Od sierpnia 1915 do stycznia 1918 służył w [[Armia Imperium Rosyjskiego|rosyjskiej armii]], od czerwca 1918 do sierpnia 1919 w [[Armia Czerwona|Armii Czerwonej]], następnie w organach [[Czeka|Czeki]], od maja do sierpnia 1920 sekretarz głównej transportowej Czeki [[wojna polsko-bolszewicka|frontu polskiego]]. Od grudnia 1922 w [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|RKP(b)]]/[[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|WKP(b)]], od kwietnia 1924 do stycznia 1925 na kursach dowódczych Wydziału Transportowego [[OGPU]] ZSRR, od 1 października 1925 do października 1929 starszy pełnomocnik Wydziału 6 Zarządu Ekonomicznego OGPU ZSRR, od października 1929 do lutego 1931 na kursach dyrektorów [[sowchoz]]ów, od lutego 1931 do kwietnia 1933 szef oddziału Pełnomocnego Przedstawicielstwa OGPU [[obwód moskiewski|obwodu moskiewskiego]], od kwietnia 1933 do kwietnia 1934 szef Wydziału Ekonomicznego [[Tuła|Tulskiego]] Sektora Operacyjnego GPU. Od września 1934 do 9 października 1937 szef Miejskiego Oddziału [[NKWD]] w [[Podolsk]]u, od 7 kwietnia 1936 starszy porucznik bezpieczeństwa państwowego, od 9 października 1937 do lutego 1938 pomocnik szefa Zarządu Milicji Robotniczo-Chłopskiej Zarządu NKWD obwodu moskiewskiego, kapitan milicji, od lutego 1938 do 19 września 1939 szef Zarządu Milicji Robotniczo-Chłopskiej Zarządu NKWD obwodu moskiewskiego, następnie zwolniony ze służby.

Od lipca 1941 ponownie w NKWD, zastępca szefa Wydziału Specjalnego NKWD [[50 Armia (ZSRR)|50 Armii]] [[Front Briański|Frontu Briańskiego]], od 13 listopada do 11 grudnia 1941 zastępca szefa Wydziału Specjalnego NKWD [[58 Armia (ZSRR)|58 Armii]], od 11 grudnia 1941 do 6 września 1942 szef Wydziału Specjalnego NKWD 9 Armii [[Front Południowy (radziecki)|Frontu Południowego]], 9 kwietnia 1942 awansowany na majora bezpieczeństwa państwowego. Od 6 września 1942 do stycznia 1943 szef Wydziału Specjalnego NKWD [[48 Armia (ZSRR)|48 Armii]] Frontu Briańskiego, od stycznia do 29 kwietnia 1943 szef Wydziału Specjalnego NKWD Nadwołżańskiego Okręgu Wojskowego, 14 lutego 1943 mianowany pułkownikiem bezpieczeństwa państwowego. Następnie w kontrwywiadzie [[Smiersz]], od 29 kwietnia 1943 do 24 lutego 1944 szef Zarządu Kontrwywiadu Smiersz [[Front Północno-Zachodni (radziecki)|Frontu Północno-Zachodniego]], 26 maja 1943 awansowany na generała majora, od 24 lutego 1944 do 10 czerwca 1945 szef Zarządu Kontrwywiadu Smiersz [[2 Front Białoruski|2 Frontu Białoruskiego]], 25 września 1944 mianowany generałem porucznikiem. Od 10 czerwca 1945 do 15 lipca 1946 szef Zarządu Kontrwywiadu Smiersz [[Północna Grupa Wojsk|Północnej Grupy Wojsk]] stacjonującej w [[Polska|Polsce]], od 15 lipca 1946 do 23 kwietnia 1947 szef Zarządu 1 Zarządu 3 Głównego [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR|MGB ZSRR]], od 23 kwietnia 1947 do 3 stycznia 1951 szef Wydziału "2-N" i zastępca szefa 2 Głównego Zarządu MGB ZSRR, od 3 stycznia 1951 do 19 lutego 1952 szef 3 Głównego Zarządu MGB ZSRR, od 31 grudnia 1950 do 19 lutego 1952 członek Kolegium MGB ZSRR, od 14 czerwca 1952 do 3 października 1956 szef Zarządu Kontrwywiadu MGB/Wydziału Specjalnego [[KGB]] Białoruskiego Okręgu Wojskowego, następnie zwolniony.

== Odznaczenia ==
* [[Order Lenina]] (dwukrotnie - 29 maja 1945 i 6 maja 1946)
* [[Order Czerwonego Sztandaru]] (pięciokrotnie - 14 lutego 1943, 18 lutego 1944, 3 listopada 1944, 10 kwietnia 1945 i 1 czerwca 1951)
* [[Order Wojny Ojczyźnianej]] I klasy (dwukrotnie - 13 września 1944 i 29 października 1948)
* [[Order Czerwonej Gwiazdy]] (dwukrotnie - 24 sierpnia 1949 i 28 października 1967)
* [[Order Krzyża Grunwaldu]] III klasy (Polska)
* [[Krzyż Walecznych]] (Polska)
* [[Medal za Warszawę 1939–1945]] (Polska)
* [[Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk]] (Polska)
* Odznaka "50 lat członkostwa w KPZR"
* Odznaka "Zasłużony Funkcjonariusz NKWD" (2 lutego 1942)
I 8 medali.

== Bibliografia ==
* http://www.alexanderyakovlev.org/almanah/almanah-dict-bio/1022664/5 (ros.)
* http://shieldandsword.mozohin.ru/personnel/edunov_ya_a.htm (ros.)
* https://web.archive.org/web/20121019175213/http://www.memo.ru/uploads/files/845.pdf (ros.)

{{SORTUJ:Jedunow, Jakow}}
[[Kategoria:Radzieccy generałowie porucznicy]]
[[Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Krzyżem Walecznych (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze Czeki]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze KGB]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze NKWD]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze Smiersza]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze radzieckich służb specjalnych w Polsce]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem za Odrę, Nysę, Bałtyk]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1896]]
[[Kategoria:Zmarli w 1985]]

title: Jakow JedunowЯков Афанасьевич Едунов

Data i miejsce urodzenia: 30 października 1896 · Suromna

Data i miejsce śmierci: luty 1985 · Moskwa

Formacja: Armia Imperium Rosyjskiego · Armia Czerwona · Czeka · NKWD · KGB

Główne wojny i bitwy: I wojna światowa, · wojna domowa w Rosji, · II wojna światowa


text:
# Odiniinae
Odiniinae – podrodzina muchówek z podrzędu krótkoczułkich i rodziny Odiniidae.
Muchówki o ciele zwartej budowy, silnie owłosionym. Głowę mają holoptyczną, w widoku bocznym jej twarz i płaskie lub nieco wklęsłe czoło tworzą wyraźny kąt na wysokości panewek czułkowych. Przyoczka są rozmieszczone na planie trójkąta równobocznego lub odległości pomiędzy przyoczkami tylnymi są większe niż między nimi a przyoczkiem przednim. Wewnętrzne szczecinki ciemieniowe leżą w tej samej linii co tylne przyoczka. Szczecinki zaciemieniowe są odchylone od siebie. Tułów charakteryzuje nieowłosiona dyskowa część tarczki.
Przedstawiciele podrodziny zamieszkują wszystkie krainy zoogeograficzne, z wyjątkiem australijskiej. Najliczniej zasiedlają Palearktykę, a w dalszej kolejności Nearktykę i neotropikalną. W Polsce do 2001 stwierdzono 6 gatunków (zobacz: Odiniidae Polski)
Do 2011 roku opisano 36 gatunków z tej podrodziny. Grupuje się je w 5 rodzajach:
- Afrodinia Cogan, 1975
- Neoalticomerus Hendel, 1903
- Odinia Robineau-Desvoidy, 1830
- †Protodinia Hennig, 1965
- Turanodinia Stackelberg, 1944

title: Odiniinae

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = Odiniinae
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Friedrich Georg Hendel|Hendel]], 1920
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Odinia cf boletina - 3.jpg
 |opis grafiki           = ''[[Odinia boletina]]''
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[muchówki]]
 |podrząd                = [[muchówki krótkoczułkie]]
 |infrarząd              = [[łękoryse]]
 |nadrodzina             = [[Opomyzoidea]]
{{wstaw takson|[[Agromyzoinea]]}}
 |rodzina                = [[Odiniidae]]
 |podrodzina             = Odiniinae
 |synonimy               =
 |wikispecies            = Odiniinae
 |commons                =
}}
'''Odiniinae''' – [[rodzina (biologia)|podrodzina]] [[muchówki|muchówek]] z podrzędu [[muchówki krótkoczułkie|krótkoczułkich]] i rodziny [[Odiniidae]].

[[plik:Odiniidae wing veins-1.svg|thumb|left|Schemat [[użyłkowanie skrzydła|użyłkowania skrzydła]] właściwy dla większości Odiniidae]]
[[plik:Odiniidae wing veins-2.svg|thumb|left|Schemat [[użyłkowanie skrzydła|użyłkowania skrzydła]] właściwy dla rodzaju ''Turadoninia'' i niektórych gatunków z rodzaju ''Odinia'']]
Muchówki o ciele zwartej budowy, silnie owłosionym{{r|Gaimari}}. Głowę mają [[muchówki holoptyczne|holoptyczną]]{{r|Trojan}}, w widoku bocznym jej [[twarz]] i płaskie lub nieco wklęsłe [[czoło (anatomia)|czoło]] tworzą wyraźny kąt na wysokości panewek czułkowych. [[Przyoczko|Przyoczka]] są rozmieszczone na planie trójkąta równobocznego lub odległości pomiędzy przyoczkami tylnymi są większe niż między nimi a przyoczkiem przednim. Wewnętrzne [[szczecinki ciemieniowe]] leżą w tej samej linii co tylne przyoczka. [[Szczecinki zaciemieniowe]] są odchylone od siebie{{r|Trojan|Gaimari}}. Tułów charakteryzuje nieowłosiona dyskowa część [[tarczka (anatomia owadów)|tarczki]]{{r|Gaimari}}.

Przedstawiciele podrodziny zamieszkują wszystkie krainy zoogeograficzne, z wyjątkiem [[kraina australijska|australijskiej]]. Najliczniej zasiedlają [[kraina palearktyczna|Palearktykę]], a w dalszej kolejności [[kraina nearktyczna|Nearktykę]] i [[kraina neotropikalna|neotropikalną]]{{r|Gaimari}}. W Polsce do 2001 stwierdzono 6 gatunków{{r|wykaz}} (zobacz: [[Muchówki Polski#Odiniidae|Odiniidae Polski]])

Do 2011 roku opisano 36 [[gatunek (biologia)|gatunków]] z tej podrodziny. Grupuje się je w 5 [[rodzaj (biologia)|rodzajach]]{{r|Gaimari}}:

* ''[[Afrodinia]]'' Cogan, 1975
* ''[[Neoalticomerus]]'' Hendel, 1903
* ''[[Odinia]]'' Robineau-Desvoidy, 1830
* †''[[Protodinia]]'' Hennig, 1965
* ''[[Turanodinia]]'' Stackelberg, 1944

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Gaimari">{{Cytuj pismo | autor = Stephen D. Gaimari, Wayne N. Mathis | tytuł = World Catalog and Conspectus on the  Family Odiniidae (Diptera: Schizophora) | czasopismo = Myia | wolumin = 12 | strony = 291–339 | data = 2011 | url = https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/18930/ent_MYIA12_Odiniidae.pdf?sequence=1}}</ref>
<ref name=Trojan>{{cytuj książkę | autor=Przemysław Trojan | tytuł= Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVIII Muchówki – Diptera, zeszyt 54–58. Odiniidae, Clusiidae, Anthomyzidae, Odiniidae, Tethinidae | rok=1962 | miejsce=Warszawa | wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]], [[Polskie Towarzystwo Entomologiczne|Polski Związek Entomologiczny]] | strony=3-5}}</ref>
<ref name="wykaz">{{Cytuj stronę | url = http://www.online-keys.net/sciaroidea/2000_/Muchowki_2001_Checl_list_of_polish_diptera.pdf | tytuł = Wykaz Muchówek Polski Check-list of Polish Diptera Wersja: IV 2001 | autor = J. Razowski (red.), T. Zatwarnicki (kompilacja i aktualizacja) | data = 2001 | data dostępu = 2016-06-17 | archiwum = https://web.archive.org/web/20160617092656/http://www.online-keys.net/sciaroidea/2000_/Muchowki_2001_Checl_list_of_polish_diptera.pdf | zarchiwizowano = 2016-06-17 }}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Odiniidae]]

Rząd: muchówki

Podrząd: muchówki krótkoczułkie

Infrarząd: łękoryse

Nadrodzina: Opomyzoidea

(bez rangi): Agromyzoinea

Rodzina: Odiniidae

Podrodzina: Odiniinae