text:
# Radio El
Radio El – prywatna, lokalna rozgłośnia radiowa w Elblągu, powstała w czerwcu 1992 roku, z inicjatywy jej pierwszego szefa Witolda Wernera. Początkowo, jeszcze piracko – obecna była na częstotliwości 73,10 MHz. Później, już legalnie – na 72,74 i 92,60 MHz. We wrześniu 2003 roku stacja przeniosła się na częstotliwość 94,10 MHz.
Znana była przede wszystkim z niekonwencjonalnych akcji: np. posadzenia dębu Kotana w pierwszą rocznicę śmierci Marka Kotańskiego, tablicy upamiętniającej podział województwa elbląskiego, oraz nadania nazwy Apolitycznego Rogu 2 Maja – jednemu ze skwerów w centrum Elbląga, w miejscu, gdzie spotykają się ulice 1 Maja oraz 3 Maja.
Założycielem Radia El był Witold Werner, który był jego pierwszym redaktorem naczelnym. Później został nim Paweł Kasperczyk. Pierwszym utworem wyemitowanym przez Radio El 10 czerwca 1992 roku, dokładnie o godzinie 16:00, był utwór Radio Ga Ga, grupy Queen. Utwór powracał na antenę, co roku o tej samej porze – w kolejną rocznicę powstania rozgłośni.
Lokalna stacja swoją emisję zakończyła 5 marca 2012 o godzinie 17:00. Stację przejęło Radio Eska.

## Bardziej znani redaktorzy, którzy przewinęli się przez całą historię rozgłośni (wraz z tytułami audycji)
- Ryszard Barszcz (Chichot Elvisa, Cyk)
- Krzysztof Bidziński (Elbląska Encyklopedia Muzyczna – Muzyczny Elbląg, od 9 września 2007 do 4 marca 2012)
- Marcin Borchardt (Top-Mix – magazyn aktualności muzycznych, Mechaniczna Pomarańcza)
- Michał Florczak (Fonograf)
- Tomasz Gliniecki
- Marta Hajkowicz
- Ingrid Hintz
- Krzysztof Jaworski (Pudding czekoladowy, Harmonia sfer, Lista Przebojów Radia El, Elbląska Encyklopedia Muzyczna – Muzyczny Elbląg)
- Paweł Kasperczyk
- Krzysztof Lepiesza (Lista Przebojów Radia El)
- Marek Nowosad (Pogo)
- Marcin Cimaszkiewicz (Pogo, programy autorskie)
- Andrzej Oletzki (Poetyka przetrwania)
- Ireneusz Pietroń (Poetyka przetrwania)
- Janusz Pietruszyński (Lista Przebojów Radia El, od 11 września 1993 do 22 lutego 1997)
- Tadeusz Piotrowski (Radio w kapciach), (Lista przebojów dla 40-latków, czyli fruwa stara marynara)
- Krzysztof Rokita (Płonący sterowiec – klasyka rocka)
- Janusz Salmonowicz
- Mira Stankiewicz
- Krzysztof Kacprzak (Klasyczna muzyka Soul i R&B)
- Maciej Uchmański (Czarno To Widzę)
- Sebastian Bona-Kuchejda
- Agnieszka Staszewska
- Mariusz Ściwiarski (Przeboje stare, starsze i najstarsze)
- Joanna Ułanowska
- Grażyna Słomka (Magazyn Kulturalny od 1992 do 1996)
- Teresa Wojcinowicz (Wędrówki z przewodnikiem, MAK – Magazyn Aktualności Kulturalnych)
- Sławek Żaba (Żaboraba, Lista Przebojów Radia El, od 1 marca 1997 do ?, Lista Dance Power Dance)
- Mirosław Grażewicz (odpowiedzialny za wszelką elektronikę, cały system nadawczy i komputerowy Radia El w latach: 1991-2011)

title: Radio El

wikitext:
{{Stacja radiowa infobox
 |nazwa                     = Radio El
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |państwo                   = POL
 |siedziba                  = ul. 1 Maja 2<br />82-300 [[Elbląg]]
 |język                     = polski
 |data założenia            = [[1992]]
 |data likwidacji           = [[2012]]
 |inne nazwy                =
 |właściciel                = Towarzystwo Rozwoju Rozgłośni Radiowej w Elblągu
 |prezes                    =
 |redaktor naczelny         = Witold Werner (1992-1993) Paweł Kasperczyk (1993-2012)
 |format                    =
 |częstotliwości w miastach = 94,10 MHz, Elbląg
 |dab                       =
 |dab+                      =
 |zastąpił                  =
 |zastąpiony                =
 |commons                   =
 |wikinews                  =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Radio El''' – prywatna, lokalna [[rozgłośnia radiowa]] w [[Elbląg]]u, powstała w czerwcu [[1992]] roku, z inicjatywy jej pierwszego szefa Witolda Wernera. Początkowo, jeszcze piracko – obecna była na częstotliwości 73,10 MHz<ref name="radiopolska.pl">[http://radiopolska.pl/aktual.php?subaction=showfull&id=1330987767&archive=&start_from=&ucat= radiopolska.pl]</ref>. Później, już legalnie – na 72,74 i 92,60 MHz<ref>Oficjalna ulotka Radia El z roku 1997</ref>. We wrześniu [[2003]] roku stacja przeniosła się na częstotliwość 94,10 MHz.<ref name="radiopolska.pl"/>

Znana była przede wszystkim z niekonwencjonalnych akcji: np. posadzenia dębu ''Kotana'' w pierwszą rocznicę śmierci [[Marek Kotański|Marka Kotańskiego]], tablicy upamiętniającej podział [[województwo elbląskie|województwa elbląskiego]], oraz nadania nazwy ''[[Apolityczny Róg 2 Maja|Apolitycznego Rogu 2 Maja]]'' – jednemu ze skwerów w centrum Elbląga, w miejscu, gdzie spotykają się ulice ''1 Maja'' oraz ''3 Maja''.

Założycielem Radia El był Witold Werner, który był jego pierwszym redaktorem naczelnym. Później został nim Paweł Kasperczyk. Pierwszym utworem wyemitowanym przez Radio El [[10 czerwca]] 1992 roku, dokładnie o godzinie 16:00, był utwór ''[[Radio Ga Ga]]'', grupy [[Queen]]. Utwór powracał na antenę, co roku o tej samej porze – w kolejną rocznicę powstania rozgłośni.

Lokalna stacja swoją emisję zakończyła [[5 marca]] [[2012]] o godzinie 17:00.<ref>{{Cytuj stronę |url=http://elblag.wm.pl/94154,Radio-El-przestalo-nadawac-Teraz-bedzie-ESKA-Elblag.html |tytuł=Radio El przestało nadawać. Teraz będzie ESKA Elbląg. |data dostępu=2012-03-06 |archiwum=https://web.archive.org/web/20120518005914/http://elblag.wm.pl/94154,Radio-El-przestalo-nadawac-Teraz-bedzie-ESKA-Elblag.html |zarchiwizowano=2012-05-18 }}</ref> Stację przejęło [[Radio Eska]]<ref>[http://www.portel.pl/artykul.php3?i=55800 Radio El przestało istnieć]</ref><ref>{{Cytuj stronę |url=http://elblag24.pl/fakty-dnia-pilne/koniec-radia-el-od-dzis-eska-elblag |tytuł=Koniec radia EL! Od dziś Eska Elbląg! |data dostępu=2012-03-06 |archiwum=https://web.archive.org/web/20120309010904/http://elblag24.pl/fakty-dnia-pilne/koniec-radia-el-od-dzis-eska-elblag |zarchiwizowano=2012-03-09 }}</ref>.

== Bardziej znani redaktorzy, którzy przewinęli się przez całą historię rozgłośni (wraz z tytułami audycji) ==
* Ryszard Barszcz (''Chichot Elvisa'', ''Cyk'')
* Krzysztof Bidziński (''Elbląska Encyklopedia Muzyczna – Muzyczny Elbląg'', od [[9 września]] [[2007]] do [[4 marca]] [[2012]])
* Marcin Borchardt (''Top-Mix – magazyn aktualności muzycznych'', ''Mechaniczna Pomarańcza'')
* Michał Florczak (''Fonograf'')
* Tomasz Gliniecki
* Marta Hajkowicz
* Ingrid Hintz
* Krzysztof Jaworski (''Pudding czekoladowy'', ''Harmonia sfer'', ''Lista Przebojów Radia El'', ''Elbląska Encyklopedia Muzyczna – Muzyczny Elbląg'')
* Paweł Kasperczyk
* Krzysztof Lepiesza (''Lista Przebojów Radia El'')
* Marek Nowosad (''Pogo'')
* Marcin Cimaszkiewicz (Pogo, programy autorskie)
* Andrzej Oletzki (''Poetyka przetrwania'')
* Ireneusz Pietroń (''Poetyka przetrwania'')
* Janusz Pietruszyński (''Lista Przebojów Radia El'', od [[11 września]] [[1993]] do [[22 lutego]] [[1997]])
* Tadeusz Piotrowski (Radio w kapciach), (Lista przebojów dla 40-latków, czyli fruwa stara marynara)
* Krzysztof Rokita (''Płonący sterowiec – klasyka rocka'')
* Janusz Salmonowicz
* Mira Stankiewicz
* Krzysztof Kacprzak (Klasyczna muzyka Soul i R&B)
* Maciej Uchmański (Czarno To Widzę)
* Sebastian Bona-Kuchejda
* Agnieszka Staszewska
* Mariusz Ściwiarski (''Przeboje stare, starsze i najstarsze'')
* Joanna Ułanowska
* Grażyna Słomka (''Magazyn Kulturalny'' od 1992 do 1996)
* Teresa Wojcinowicz (''Wędrówki z przewodnikiem'', ''MAK – Magazyn Aktualności Kulturalnych'')
* Sławek Żaba (''Żaboraba'', ''Lista Przebojów Radia El'', od [[1 marca]] [[1997]] do ?, ''Lista Dance Power Dance'')
* Mirosław Grażewicz (odpowiedzialny za wszelką elektronikę, cały system nadawczy i komputerowy Radia El w latach: 1991-2011)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.muzycznyelblag.pl/pl/audycja/elblaska-encyklopedia-muzyczna-w-radiu-el,1334 Elbląska Encyklopedia Muzyczna w Radiu El]

[[Kategoria:Nieistniejące rozgłośnie radiowe w Polsce|EL]]
[[Kategoria:Media w Elblągu]]

title: Radio El

Państwo: Polska

Siedziba: ul. 1 Maja 2 · 82-300 Elbląg

Język: polski

Częstotliwości · w miastach: 94,10 MHz, Elbląg


text:
# Ołena Ohorodnikowa
Ołena Wałerijiwna Ohorodnikowa (ukr. Олена Валеріївна Огороднікова; ur. 30 maja 1981 w Nowej Kachowce) – ukraińska koszykarka grająca na pozycji niskiej skrzydłowej.
W sezonie 2014/2015 zawodniczka polskiego klubu Tauron Basket Ligi Kobiet – KSSSE AZS PWSZ Gorzów Wielkopolski

wikiname: plwiki

title: Ołena Ohorodnikowa

in_language: pl

wikitext:
{{Koszykarz infobox
 |imię i nazwisko         = Ołena Ohorodnikowa
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |numer                   =
 |klub                    =
 |pozycja                 = [[Niski skrzydłowy|Niska skrzydłowa]]
 |pełne imię i nazwisko   =
 |pseudonim               =
 |data urodzenia          = [[30 maja]] [[1981]]
 |miejsce urodzenia       = [[Nowa Kachowka]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |obywatelstwo            =
 |wzrost                  = 185
 |masa ciała              =
 |aktywność               =
 |szkoła średnia          =
 |college                 =
 |draft                   =
 |numer draftu            =
 |zespół draftu           =
 |kariera klubowa         = {{Koszykarz infobox/lata|2014-2015 |[[AZS AJP Gorzów Wielkopolski|KSSSE AZS PWSZ Gorzów Wielkopolski]]}}
 |data1                   =
 |kariera reprezentacyjna =
 |data2                   =
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |commons                 =
 |www                     =
}}
'''Ołena Wałerijiwna Ohorodnikowa''' ([[język ukraiński|ukr.]] Олена Валеріївна Огороднікова; ur. [[30 maja]] [[1981]] w [[Nowa Kachowka|Nowej Kachowce]]) – [[Ukraina|ukraińska]] [[koszykówka|koszykarka]] grająca na pozycji [[Niski skrzydłowy|niskiej skrzydłowej]].

W sezonie 2014/2015 zawodniczka polskiego klubu [[Basket Liga Kobiet|Tauron Basket Ligi Kobiet]] – [[AZS AJP Gorzów Wielkopolski|KSSSE AZS PWSZ Gorzów Wielkopolski]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.azspwszgorzow.pl/aktualnosci/zapowiedzi-relacje/item/433-przegrywamy-w-sparingu-ogorodnikova-wzmacnia-nasz-zespol | tytuł = Przegrywamy w sparingu. Ogorodnikowa wzmacnia nasz zespół | autor = Radosław Łogusz | opublikowany = azspwszgorzow.pl | język = pl | data dostępu = 2014-09-26 | archiwum = https://web.archive.org/web/20141229015213/http://www.azspwszgorzow.pl/aktualnosci/zapowiedzi-relacje/item/433-przegrywamy-w-sparingu-ogorodnikova-wzmacnia-nasz-zespol | zarchiwizowano = 2014-12-29 }}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę|url=http://basketligakobiet.pl/zawodniczki/p/43499/olena-ogorodnikowa.html|tytuł=Player Bio na stronie basketligakobiet.pl|opublikowany=basketligakobiet.pl|język=pl|data dostępu=2014-12-29}}
* {{cytuj stronę|url=http://www.fiba.com/pages/eng/fc/gamecent/p/pid/6250376/playerview.html|tytuł=Player Bio na stronie fiba.com|opublikowany=fiba.com|język=en|data dostępu=2014-12-29|archiwum=https://web.archive.org/web/20141229015333/http://www.fiba.com/pages/eng/fc/gamecent/p/pid/6250376/playerview.html|zarchiwizowano=2014-12-29}}

{{Reprezentacja Ukrainy w koszykówce kobiet na ME w 2001}}
{{Reprezentacja Ukrainy w koszykówce kobiet na ME w 2003}}
{{Reprezentacja Ukrainy w koszykówce kobiet na ME w 2009}}
{{Reprezentacja Ukrainy w koszykówce kobiet na ME w 2013}}

{{SORTUJ:Ohorodnikowa, Ołena}}
[[Kategoria:Reprezentantki Ukrainy w koszykówce]]
[[Kategoria:Koszykarki AZS AJP Gorzów Wielkopolski]]
[[Kategoria:Koszykarki Nadieżdy Orenburg]]
[[Kategoria:Koszykarki Reyeru Wenecja]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1981]]

title: · Ołena Ohorodnikowa

Data i miejsce urodzenia: 30 maja 1981 · Nowa Kachowka

Lata: Kluby · Wyst.

KSSSE AZS PWSZ Gorzów Wielkopolski


text:
# Obrona Palmir
Obrona Palmir 1939 – działania wojenne prowadzone w dniu 21 września 1939 r. podczas kampanii wrześniowej 1939 r. mające doprowadzić do obrony składów amunicyjnych w Palmirach w Puszczy Kampinoskiej przed atakiem wojsk niemieckich.

## Geneza
W Palmirach znajdowała się polska składnica amunicyjna, mająca duże znaczenie dla okolicznych polskich wojsk. Była to filia nr 2 głównej składnicy w Warszawie (nr 1 w Zegrzu).  Główna Składnica Uzbrojenia nr 1 zlokalizowana w Warszawie mieściła się w forcie Bema (artyleria), w Cytadeli Warszawskiej (broń ręczna), w Palmirach (amunicja artyleryjska i materiały wojenne) i w Zegrzu (sprzęt przeciwgazowy i techniczny), razem ok. 3000 wagonów 15-tonowych.
W pierwszych dniach wojny przybył tam ppłk dypl. Jan Hyc, szef zaopatrzenia Komendy Obrony Warszawy, organizując przewóz amunicji pociągami do Warszawy i Twierdzy Modlin. Do składnicy amunicji w Palmirach dochodziła normalnotorowa linia kolejowa Warszawa Gdańska-Palmiry (rozebrana w latach 40. XX wieku). Od 9 do 18 września do stolicy przywieziono z Palmir ok. 100 wagonów amunicji. 18 września Niemcy obsadzili tor i połączenie miasta z magazynami w Palmirach zostało przerwane.
Początkowo załogę składnicy stanowiła najprawdopodobniej jedynie 4 kompania 12 batalionu wartowniczego pod dowództwem kpt. Aleksandra Jastrzębskiego, zmobilizowana przez 21 pułk piechoty w Warszawie. Później dołączyła do niej wydzielona grupa kawalerii mjr Józefa Juniewicza, zastępcy dowódcy 12 Pułku Ułanów Podolskich, w składzie dywizjonu 12 p. uł., dywizjonu 21 Pułku Ułanów Nadwiślańskich i plutonu 1 baterii 2 Dywizjonu Artylerii Konnej. Jej zadaniem było patrolowanie i dozorowanie zachodniego brzegu Wisły od Bielan do Modlina, bowiem obawiano się, że Niemcy, którzy już pojawili się na wschodnim brzegu rzeki, będą usiłowali przeprawić się przez nią i odciąć połączenie Warszawy z Modlinem.
15 września dowódca Armii „Łódź”, gen. Wiktor Thommée, który kierował obroną Twierdzy Modlin, skierował do Palmir dowódcę 146 Pułku Piechoty Rezerwowego, ppłk. Jana Topczewskiego, z resztkami jego jednostki (ok. 600 ludzi) wzmocnionej kompanią 13 Pułku Piechoty i 2 baterią 71 Dywizjonu Artylerii Lekkiej oraz mniejszymi oddziałami. Po drodze ppłk J. Topczewski przyłączył do swoich sił napotkane oddziały z kadry Centrum Wyszkolenia Kawalerii i Centrum Wyszkolenia Artylerii.
Po przybyciu do Palmir 16 września przystąpiono do organizowania stanowisk obronnych, kopiąc umocnienia polowe, rozmieszczając środki ogniowe na drogach i tworząc w partiach leśnych zawały. Utworzono też stałe punkty oporu pomiędzy Palmirami a Warszawą i Modlinem. Zabezpieczały one transport amunicji do obydwu ośrodków. Wsparcie zapewniał również improwizowany pociąg pancerny, dopóki niemieckie oddziały pancerne, ścigające cofające się wojska Armii „Poznań” i Armii „Pomorze”, nie przecięły szosy Modlin-Palmiry.
Wkrótce siły obrony składnicy wzmocnił zbiorczy pododdział kawalerii w składzie plutonu łączności 21 p.uł., 2 plutonu 8 szwadronu pionierów, plutonu artylerii konnej i 2 szwadronów kawalerii (z 12 i 21 p.uł.). W dniach 18-19 września do rejonu Palmir zaczęły napływać zdziesiątkowane oddziały Armii „Poznań”, a 19 września przez krótki czas przebywał w Palmirach gen. Tadeusz Kutrzeba. Załoga składnicy zapewniła jednostkom jego armii warunki do reorganizacji i wypoczynku. Natomiast 20 września przybył do Palmir dywizjon kawalerii pod dowództwem rtm. Wacława Zachoszcza, złożony z rozbitków 2 i 3 szwadronu 6 Pułku Strzelców Konnych oraz kawalerii dywizyjnej 5 Dywizji Piechoty.
Tak skompletowana załoga składnicy tworzyła Grupę „Palmiry” pod dowództwem płk Juliana Skokowskiego, b. dowódcy piechoty dywizyjnej 25 Dywizji Piechoty.

## Obrona składnicy
Na polskie siły od rana 21 września uderzyły oddziały niemieckiej 29 Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej oraz elementy 1 i 2 Dywizji Lekkich. Od godz. 15 do zmierzchu polskie stanowiska były ostrzeliwane przez artylerię 29 DPZmot. Wieczorem z Twierdzy Modlin przyjechał do Palmir wraz z grupą swoich oficerów sztabowych (ok. 20 osób) gen. Mikołaj Bołtuć. Przywiódł on ze sobą resztki 68 Pułku Piechoty i 69 Pułku Piechoty z 17 Dywizji Piechoty oraz I batalion 14 Pułku Piechoty. Ogółem siły te liczyły jedynie ok. 600 ludzi. W walce wyróżniła się kompania por. Skrzydły z 68 pp, która śmiałym wypadem rozbiła w Janówku oddział 29 DPZmot. Poległo tam 36 żołnierzy niemieckich, zaś grupa wypadowa straciła 8 poległych. Po zmierzchu gen. M. Bołtuć wydał rozkaz opuszczenia składnicy, nie widząc dalszego sensu faktycznej jej obrony. Zaproponował płk. J. Skokowskiemu przebicie się do Warszawy z nastaniem nocy i że o godz. 21.00 będzie oczekiwał na skrzyżowaniu szos Łomna-Palmiry. W leśniczówce Młynisko doszło do burzliwej odprawy starszych oficerów załogi składnicy, podczas której część z nich opowiadała się za dalszą obroną. Ostatecznie podjęto decyzję dołączenia do wojsk gen. M. Bołtucia. Załoga składnicy wyszła z Palmir w 2 grupach; o godz. 3 w nocy grupa kawalerii mjr. J. Juniewicza i grupa piechoty płk. J. Skokowskiego nawiązały kontakt z gen. M. Bołtuciem.

## Epilog
Polskie wojska 22 września zostały zaskoczone przez Niemców pod Łomiankami Górnymi. W ciężkiej walce zginęli m.in. gen. M. Bołtuć, mjr J. Juniewicz, rtm. W. Zachoszcz. Na czele zdziesiątkowanych oddziałów stanął ppłk J. Topczewski, któremu udało się przebić z nimi do Warszawy.

## Upamiętnienie
Walki żołnierza polskiego w Puszczy Kampinoskiej zostały upamiętnione  na  Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, po 1945 r. "PUSZCZA KAMPINOSKA 18 - 22 IX 1939".

title: Obrona Palmir

wikitext:
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Obrona Palmir
 |epoka        = czasy najnowsze
 |konflikt     = [[II wojna światowa]], [[kampania wrześniowa]]
 |grafika      = Bitwa lomianki 1939.png
 |opis grafiki =
 |czas         = [[21 września|21]]–[[22 września]] [[1939]]
 |miejsce      = [[Palmiry]]
 |terytorium   = [[II Rzeczpospolita]]
 |przyczyna    = ofensywa niemiecka
 |wynik        = zwycięstwo Niemców
 |strona1      = {{Państwo|POL|2RP}}
 |strona2      = {{Państwo|DEU|wariant=III Rzesza}}
 |dowódca1     = [[Julian Skokowski]]
[[Mikołaj Bołtuć]]
(od wieczora)
 |dowódca2     =
 |siły1        = [[Grupa „Palmiry”]], resztki [[68 Pułk Piechoty (II RP)|68 Pułku Piechoty]] i [[69 Pułk Piechoty (II RP)|69 Pułku Piechoty]] oraz I batalion [[14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej|14 Pułku Piechoty]] (około 600 osób)
 |siły2        = [[29 Dywizja Piechoty (III Rzesza)|29 Dywizja Piechoty Zmotoryzowanej]], [[1 Dywizja Lekka (III Rzesza)|1]] i [[2 Dywizja Lekka (III Rzesza)|2 Dywizja Lekka]].
 |straty1      =
 |straty2      =
 |kod mapy     = POL
 |wariant mapy = 1939
 |współrzędne  = 52°21′58″N 20°46′42″E
 |commons      =
}}
'''Obrona Palmir 1939''' – działania wojenne prowadzone w dniu [[21 września]] [[1939]] r. podczas [[kampania wrześniowa|kampanii wrześniowej 1939 r.]] mające doprowadzić do obrony składów amunicyjnych w [[Palmiry|Palmirach]] w [[Puszcza Kampinoska|Puszczy Kampinoskiej]] przed atakiem wojsk niemieckich.

== Geneza ==
W Palmirach znajdowała się polska składnica amunicyjna, mająca duże znaczenie dla okolicznych polskich wojsk. Była to filia nr 2 głównej składnicy w [[Warszawa|Warszawie]] (nr 1 w [[Zegrze|Zegrzu]])<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Nawrocki|imię=Antoni|tytuł=Zabezpieczenie logistyczne wojsk lądowych sił zbrojnych II RP w latach 1936-1939|wydawca=Ulmak|miejsce=Warszawa|data=2002|strony=127|isbn=83-87226-54-8}}</ref>.  Główna Składnica Uzbrojenia nr 1 zlokalizowana w Warszawie mieściła się w [[Fort Bema|forcie Bema]] (artyleria), w [[Cytadela Warszawska|Cytadeli Warszawskiej]] (broń ręczna), w Palmirach (amunicja artyleryjska i materiały wojenne) i w Zegrzu (sprzęt przeciwgazowy i techniczny), razem ok. 3000 wagonów 15-tonowych.

W pierwszych dniach wojny przybył tam ppłk dypl. [[Jan Hyc]], szef zaopatrzenia Komendy Obrony [[Warszawa|Warszawy]], organizując przewóz amunicji pociągami do Warszawy i [[Twierdza Modlin|Twierdzy Modlin]]. Do składnicy amunicji w Palmirach dochodziła normalnotorowa [[kolej młocińska|linia kolejowa Warszawa Gdańska-Palmiry]] (rozebrana w latach 40. XX wieku). Od 9 do 18 września do stolicy przywieziono z Palmir ok. 100 wagonów amunicji<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Bartoszewski | imię = Władysław | tytuł = Kronika wydarzeń w Warszawie 1939–1949 | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | miejsce = Warszawa | data = 1970 | strony = 21 | nazwisko2 = Brzeziński | imię2 = Bogdan | nazwisko3 = Moczulski | imię3 = Leszek}}</ref>. 18 września Niemcy obsadzili tor i połączenie miasta z magazynami w Palmirach zostało przerwane<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Odziemkowski | imię = Janusz | tytuł = Warszawa w wojnie obronnej 1939 roku | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | miejsce = Warszawa | data = 1989 | strony = 128 | isbn = 83-01-07927-4}}</ref>.

Początkowo załogę składnicy stanowiła najprawdopodobniej jedynie 4 kompania 12 batalionu wartowniczego pod dowództwem kpt. [[Aleksander Jastrzębski|Aleksandra Jastrzębskiego]], zmobilizowana przez 21 pułk piechoty w Warszawie. Później dołączyła do niej wydzielona grupa kawalerii mjr [[Józef Juniewicz|Józefa Juniewicza]], zastępcy dowódcy [[12 Pułk Ułanów Podolskich|12 Pułku Ułanów Podolskich]], w składzie dywizjonu 12 p. uł., dywizjonu [[21 Pułk Ułanów Nadwiślańskich|21 Pułku Ułanów Nadwiślańskich]] i plutonu 1 baterii 2 Dywizjonu Artylerii Konnej. Jej zadaniem było patrolowanie i dozorowanie zachodniego brzegu [[Wisła|Wisły]] od [[Bielany (Warszawa)|Bielan]] do Modlina, bowiem obawiano się, że Niemcy, którzy już pojawili się na wschodnim brzegu rzeki, będą usiłowali przeprawić się przez nią i odciąć połączenie Warszawy z Modlinem.

15 września dowódca [[Armia „Łódź”|Armii „Łódź”]], gen. [[Wiktor Thommée]], który kierował obroną Twierdzy Modlin, skierował do Palmir dowódcę [[146 Pułk Piechoty (II RP)|146 Pułku Piechoty Rezerwowego]], ppłk. [[Jan Topczewski|Jana Topczewskiego]], z resztkami jego jednostki (ok. 600 ludzi) wzmocnionej kompanią [[13 Pułk Piechoty (II RP)|13 Pułku Piechoty]] i 2 baterią 71 Dywizjonu Artylerii Lekkiej oraz mniejszymi oddziałami. Po drodze ppłk J. Topczewski przyłączył do swoich sił napotkane oddziały z kadry [[Centrum Wyszkolenia Kawalerii]] i [[Centrum Wyszkolenia Artylerii (II RP)|Centrum Wyszkolenia Artylerii]].

Po przybyciu do Palmir 16 września przystąpiono do organizowania stanowisk obronnych, kopiąc umocnienia polowe, rozmieszczając środki ogniowe na drogach i tworząc w partiach leśnych zawały<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Porwit|imię=Marian|tytuł=Komentarze do historii polskich działań obronnych 1939 r|wydawca=Czytelnik|miejsce=Warszawa|data=1978|strony=363|tom=3|tytuł tomu=Bitwy przebojowe i obrona bastionów}}</ref>. Utworzono też stałe punkty oporu pomiędzy Palmirami a Warszawą i [[Twierdza Modlin|Modlinem]]. Zabezpieczały one transport amunicji do obydwu ośrodków. Wsparcie zapewniał również improwizowany [[pociąg pancerny]], dopóki niemieckie oddziały pancerne, ścigające cofające się wojska [[Armia „Poznań”|Armii „Poznań”]] i [[Armia „Pomorze”|Armii „Pomorze”]], nie przecięły szosy Modlin-Palmiry.

Wkrótce siły obrony składnicy wzmocnił zbiorczy pododdział kawalerii w składzie plutonu łączności 21 p.uł., 2 plutonu 8 szwadronu pionierów, plutonu artylerii konnej i 2 szwadronów kawalerii (z 12 i 21 p.uł.). W dniach 18-19 września do rejonu Palmir zaczęły napływać zdziesiątkowane oddziały Armii „Poznań”, a 19 września przez krótki czas przebywał w Palmirach gen. [[Tadeusz Kutrzeba]]. Załoga składnicy zapewniła jednostkom jego armii warunki do reorganizacji i wypoczynku. Natomiast 20 września przybył do Palmir dywizjon kawalerii pod dowództwem rtm. [[Wacław Zachoszcz|Wacława Zachoszcza]], złożony z rozbitków 2 i 3 szwadronu [[6 Pułk Strzelców Konnych (II RP)|6 Pułku Strzelców Konnych]] oraz kawalerii dywizyjnej [[5 Dywizja Piechoty (II RP)|5 Dywizji Piechoty]].

Tak skompletowana załoga składnicy tworzyła Grupę „Palmiry” pod dowództwem płk [[Julian Skokowski|Juliana Skokowskiego]], b. dowódcy piechoty dywizyjnej [[25 Dywizja Piechoty (II RP)|25 Dywizji Piechoty]].

== Obrona składnicy ==
[[Plik:POL Palmiry składnica nasyp.jpg|thumb|left|Pozostałość jednego z nasypów kolejowych w Składnicy Amunicji w Palmirach]]
Na polskie siły od rana 21 września uderzyły oddziały niemieckiej 29 Dywizji Piechoty Zmotoryzowanej oraz elementy 1 i 2 Dywizji Lekkich. Od godz. 15 do zmierzchu polskie stanowiska były ostrzeliwane przez artylerię 29 DPZmot. Wieczorem z Twierdzy Modlin przyjechał do Palmir wraz z grupą swoich oficerów sztabowych (ok. 20 osób) gen. [[Mikołaj Bołtuć]]. Przywiódł on ze sobą resztki [[68 Pułk Piechoty (II RP)|68 Pułku Piechoty]] i [[69 Pułk Piechoty (II RP)|69 Pułku Piechoty]] z [[17 Wielkopolska Dywizja Piechoty|17 Dywizji Piechoty]] oraz I batalion [[14 Pułk Piechoty Ziemi Kujawskiej|14 Pułku Piechoty]]. Ogółem siły te liczyły jedynie ok. 600 ludzi. W walce wyróżniła się kompania por. Skrzydły z 68 pp, która śmiałym wypadem rozbiła w [[Janówek (powiat nowodworski)|Janówku]] oddział 29 DPZmot. Poległo tam 36 żołnierzy niemieckich, zaś grupa wypadowa straciła 8 poległych. Po zmierzchu gen. M. Bołtuć wydał rozkaz opuszczenia składnicy, nie widząc dalszego sensu faktycznej jej obrony. Zaproponował płk. J. Skokowskiemu przebicie się do Warszawy z nastaniem nocy i że o godz. 21.00 będzie oczekiwał na skrzyżowaniu szos [[Łomna (powiat nowodworski)|Łomna]]-Palmiry. W leśniczówce [[Młynisko (powiat nowodworski)|Młynisko]] doszło do burzliwej odprawy starszych oficerów załogi składnicy, podczas której część z nich opowiadała się za dalszą obroną. Ostatecznie podjęto decyzję dołączenia do wojsk gen. M. Bołtucia. Załoga składnicy wyszła z Palmir w 2 grupach; o godz. 3 w nocy grupa kawalerii mjr. J. Juniewicza i grupa piechoty płk. J. Skokowskiego nawiązały kontakt z gen. M. Bołtuciem.

== Epilog ==
Polskie wojska [[22 września]] zostały zaskoczone przez Niemców pod Łomiankami Górnymi. W ciężkiej walce zginęli m.in. gen. M. Bołtuć, mjr J. Juniewicz, rtm. W. Zachoszcz. Na czele zdziesiątkowanych oddziałów stanął ppłk J. Topczewski, któremu udało się przebić z nimi do Warszawy.

== Upamiętnienie ==
Walki żołnierza polskiego w Puszczy Kampinoskiej zostały upamiętnione  na  [[Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie|Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie]] napisem na jednej z tablic, po 1945 r. "PUSZCZA KAMPINOSKA 18 - 22 IX 1939".

{{osobny artykuł|Bitwa pod Łomiankami}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko=Bielski|imię=Mieczysław|tytuł=Grupa Operacyjna "Piotrków" 1939|wydawca=Bellona|miejsce=Warszawa|data=1991|isbn=83-11-07836-X}}
* {{Cytuj pismo|nazwisko=Wesołowski|imię=Andrzej|tytuł=Ostatni meldunek majora Juniewicza z walk pod Łomiankami we wrześniu 1939 r.|czasopismo=Gazeta Łomiankowska|wydawca=Urząd Miasta i Gminy Łomianki|wolumin=Nr 19 (151)|strony=5-6|issn=1231-8450|data=10.09.2004|url=http://www.google.pl/url?sa=t&source=web&ct=res&cd=7&url=http%3A%2F%2Fwww.lomianki.pl%2Flomianki%2Fget_gazeta.php%3Ff%3D4&ei=906WSuPsKdqb_AbNuOjFDA&rct=j&q=obrona+palmir&usg=AFQjCNHirO6U_oRsQCq9p6rwDjDIzDhxUQ}}
{{wojna obronna 1939}}
[[Kategoria:Bitwy kampanii wrześniowej|Palmiry]]
[[Kategoria:Palmiry]]

title: Obrona Palmir

Czas: 21–22 września 1939

Miejsce: Palmiry

Terytorium: II Rzeczpospolita

Przyczyna: ofensywa niemiecka

Wynik: zwycięstwo Niemców

title: Strony konfliktu

Polska: III Rzesza

title: Siły

29 Dywizja Piechoty Zmotoryzowanej, 1 i 2 Dywizja Lekka.

Siły: Położenie na mapie Polski w 1939 r.miejsce bitwy


text:
# Kamieniec Wrocławski
Kamieniec Wrocławski (niem. Steine) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, w gminie Czernica.

## Podział administracyjny
W latach 1954–1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kamieniec Wrocławski, po jej zniesieniu w gromadzie Czernica. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

## Demografia
Według Narodowego Spisu Powszechnego (2021 r.) liczył 3491 mieszkańców. Wieś jest drugą najludniejszą miejscowością w gminie Czernica.

## Nazwa
W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w formie Kamena.

## Infrastruktura
Miejscowość położona jest 15 km od centrum Wrocławia. W Kamieńcu Wrocławskim znajdują się m.in.: szkoła podstawowa, gimnazjum, kościół, sklepy spożywcze, restauracja, apteki, poczta, przychodnia zdrowia, przychodnia weterynaryjna i gabinety dentystyczne. W pobliżu znajdują się tereny rekreacyjne oraz zalew Bajkał. Dojazd z Wrocławia zapewniają linie komunikacji gminnej nr: 855 oraz 845, a także kolej Dolnośląskich Kolei Aglomeracyjnych ze stacji Dobrzykowice Wrocławskie.

title: Kamieniec Wrocławski

wikitext:
'''Kamieniec Wrocławski''' ([[Język niemiecki|niem.]] ''Steine'') – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo dolnośląskie|województwie dolnośląskim]], w [[powiat wrocławski|powiecie wrocławskim]], w [[Czernica (gmina)|gminie Czernica]].{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Kamieniec Wrocławski
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Kamieniec Wr Parafia Miłosierdzia Bożego.jpg
 |opis zdjęcia           = Parafia Miłosierdzia Bożego
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = dolnośląskie
 |powiat                 = [[Powiat wrocławski|wrocławski]]
 |gmina                  = [[Czernica (gmina)|Czernica]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 3493<ref>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=2022-09-19 |data dostępu=2022-10-03 |opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 71
 |kod pocztowy           = 55-002<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=422}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = DWR
 |SIMC                   = 0873567
 |kod mapy               = Czernica (gmina)
 |współrzędne            = 51°04'20"N 17°10'44"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|49135|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Kamieniec Wrocławski
 |www                    =
}}
== Podział administracyjny ==
W latach 1954–1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady [[Kamieniec Wrocławski (gromada)|Kamieniec Wrocławski]], po jej zniesieniu w gromadzie [[Czernica (gromada w powiecie wrocławskim)|Czernica]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo wrocławskie (1975–1998)|województwa wrocławskiego]].

== Demografia ==
Według Narodowego Spisu Powszechnego (2021 r.) liczył 3491 mieszkańców<ref>{{Cytuj |tytuł = Wieś Kamieniec Wrocławski (dolnośląskie) » mapy, GUS, nieruchomości, noclegi, atrakcje, kod pocztowy, regon, wypadki drogowe, kierunkowy, edukacja, demografia, zabytki, statystyki, tabele, linie kolejowe |data dostępu = 2024-03-28 |opublikowany = Polska w liczbach |url = https://www.polskawliczbach.pl/wies_Kamieniec_Wroclawski |język = pl}}</ref>. Wieś jest drugą najludniejszą miejscowością w gminie Czernica.

== Nazwa ==
W księdze łacińskiej ''[[Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis]]'' ([[język polski|pol.]] ''Księga uposażeń [[Archidiecezja wrocławska|biskupstwa wrocławskiego]]'') spisanej za czasów biskupa [[Henryk z Wierzbna (zm. 1319)|Henryka z Wierzbna]] w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w formie ''Kamena''<ref>[http://www.dokumentyslaska.pl/cds%2014/liber.html Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online].</ref><ref>H. Markgraf, J. W. Schulte: ''Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis'', Breslau 1889.</ref>.

== Infrastruktura ==
Miejscowość położona jest 15 km od centrum [[Wrocław]]ia. W Kamieńcu Wrocławskim znajdują się m.in.: szkoła podstawowa, gimnazjum, kościół, sklepy spożywcze, restauracja, apteki, poczta, przychodnia zdrowia, przychodnia weterynaryjna i gabinety dentystyczne. W pobliżu znajdują się tereny rekreacyjne oraz [[Bajkał (jezioro w powiecie wrocławskim) |zalew Bajkał]]. Dojazd z Wrocławia zapewniają linie komunikacji gminnej nr: 855 oraz 845, a także kolej [[Dolnośląskie Koleje Aglomeracyjne|Dolnośląskich Kolei Aglomeracyjnych]] ze stacji [[Dobrzykowice Wrocławskie]]<ref name="st1">{{Cytuj stronę | url =https://moovitapp.com/index/pl/transport_publiczny-Kamieniec_Wroc%C5%82awski-Wroclaw_Wroc%C5%82aw-site_14635158-3818 | tytuł =Jak dojechać do Kamieniec Wrocławski w Czernica (Autobus, Kolej lub Tramwaj)? | autor = | opublikowany =Moovit | data = | język = | data dostępu = 2022-10-14}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
*{{Cytuj stronę | url = http://kamieniecwroc.pl/ | tytuł = Kamieniec Wrocławski: forum mieszkańców gminy Czernica (archiw.) | opublikowany = kamieniecwroc.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20140517180939/http://kamieniecwroc.pl/ | zarchiwizowano = 2014-05-17}}
* [https://www.palaceslaska.pl/index.php/indeks-alfabetyczny/k/2226-kamieniec-wroclawski Pałace Śląska, katalog zabytkowych rezydencji: Kamieniec Wrocławski (historia)]

{{Gmina Czernica}}

[[Kategoria:Kamieniec Wrocławski]]

title: Kamieniec Wrocławski

Województwo: dolnośląskie

Powiat: wrocławski

Gmina: Czernica

Tablice rejestracyjne: DWR


text:
# Jozjasz (książę Waldecku i Pyrmontu)
Jozjasz, książę Waldecku i Pyrmontu (niem. Josias Erbprinz zu Waldeck und Pyrmont; ur. 13 maja 1896 w Arolsen, zm. 30 listopada 1967 w Balduinstein) – dziedziczny książę, późniejszy Wyższy Dowódca SS i Policji i SS-Obergruppenführer.

## Życiorys
Był członkiem NSDAP od 1 listopada 1929, w Schutzstaffel od 2 marca 1930. Był nazistowskim posłem do Reichstagu w latach 1933–1945. Później był wyższym dowódcą SS i Policji w regionie Fulda-Werra (okręg wojskowy IX) od 6 października 1938 do 8 maja 1945 z siedzibą na rodowym zamku Schaumburg. Był współodpowiedzialny za funkcjonowanie obozu koncentracyjnego Buchenwald, który położony był na obszarze jego władzy policyjnej – stąd pośrednio był odpowiedzialny za zbrodnie popełnione w tym obozie.
W procesie załogi Buchenwaldu przed amerykańskim Trybunałem Wojskowym był jedynym oskarżonym, który nie należał do personelu obozu. 14 sierpnia 1947 został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności, w związku z pełnioną przezeń zwierzchnią władzą nad obozem Buchenwald. Karę zamieniono mu jednak najpierw na 20 lat więzienia, a ostatecznie zwolniono go 1 grudnia 1950 ze względu na zły stan zdrowia. Zmarł w 1967 na zamku Schaumburg w Balduinstein.

## Rodzina
Był najstarszym synem Fryderyka, ostatniego panującego księcia Waldecku i Pyrmontu (młodszego brata holenderskiej królowej-matki Emmy, był więc kuzynem królowej Wilhelminy) i księżniczki Batyldy Schaumburg-Lippe. 25 sierpnia 1922 w Rastede ożenił się z księżniczką Altburgą Oldenburg (1903–2001), córką byłego wielkiego księcia Oldenburga Fryderyka Augusta II i siostrą jego szwagra (męża Heleny Waldeck-Pyrmont). Para miała razem pięcioro dzieci, w tym Wittekinda (ur. 1936), od 1988 męża Cecylii Goëss-Saurau.

title: Jozjasz (książę Waldecku i Pyrmontu)

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko      = Jozjasz, książę Waldecku i Pyrmontu
 |imię i nazwisko org  = Josias Prinz zu Waldeck und Pyrmont
 |pseudonim            =
 |rodzaj wojsk         = paramilitarny
 |zwycięstwa           =
 |grafika              = Bundesarchiv Bild 146-1969-041-62, Josias zu Waldeck-Pyrmont.jpg
 |opis grafiki         = Jozjasz, książę Waldecku i Pyrmontu w mundurze SS-Gruppenführera
 |stopień grafika      = SS-Obergruppenführer collar until 1945.svg
 |stopień              = [[Obergruppenführer|SS-Obergruppenführer]]
 |data urodzenia       = [[13 maja]] [[1896]]
 |miejsce urodzenia    = [[Bad Arolsen]]
 |data śmierci         = [[30 listopada]] [[1967]]
 |miejsce śmierci      = [[Balduinstein]]
 |lata służby          = 1930–1945
 |siły zbrojne         = [[Plik:Flag of the Schutzstaffel.svg|22px]] [[Schutzstaffel]]
 |jednostki            =
 |stanowiska           = [[Dowódca SS i Policji|Wyższy Dowódca SS i Policji]] w IX Okręgu Wojskowym
 |wojny i bitwy        = [[II wojna światowa]]
 |późniejsza praca     =
 |odznaczenia          = {{order|DE-ZOP}}<br/>{{order|EK|11939}} {{order|EK|21939}} {{order|DE-ODP|S}} {{order|KVK|K1M}} {{order|KVK|K2M}} {{order|DE-OZR|C18}} {{order|KHIWŚ}} {{order|DE-OSS|12}} {{order|KFA}} {{order|MHT}}
 |commons              = Category:Josias Prinz zu Waldeck und Pyrmont
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
}}
'''Jozjasz, książę Waldecku i Pyrmontu''' ([[Język niemiecki|niem.]] ''Josias Erbprinz zu Waldeck und Pyrmont''; ur. [[13 maja]] [[1896]] w [[Bad Arolsen|Arolsen]], zm. [[30 listopada]] [[1967]] w [[Balduinstein]]) – [[dziedziczny książę]], późniejszy [[Dowódca SS i Policji|Wyższy Dowódca SS i Policji]] i [[Obergruppenführer|SS-Obergruppenführer]].

== Życiorys ==
Był członkiem [[Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników|NSDAP]] od 1 listopada 1929, w [[Schutzstaffel]] od 2 marca 1930. Był nazistowskim posłem do [[Reichstag]]u w latach 1933–1945. Później był wyższym dowódcą SS i Policji w regionie Fulda-Werra ([[Okręg wojskowy (III Rzesza)|okręg wojskowy IX]]) od 6 października 1938 do 8 maja 1945 z siedzibą na rodowym [[Zamek Schaumburg|zamku Schaumburg]]. Był współodpowiedzialny za funkcjonowanie [[Obozy niemieckie (1933–1945)|obozu koncentracyjnego]] [[Buchenwald (KL)|Buchenwald]], który położony był na obszarze jego władzy policyjnej – stąd pośrednio był odpowiedzialny za zbrodnie popełnione w tym obozie.
[[Plik:Josias Prinz zu Waldeck und Pyrmont.jpg|mały|Książę Jozjasz podczas procesu załogi Buchenwaldu]]
W [[Proces załogi Buchenwaldu (US vs. Jozjasz, książę Waldecku i Pyrmontu i inni)|procesie załogi Buchenwaldu]] przed [[Stany Zjednoczone|amerykańskim]] Trybunałem Wojskowym był jedynym oskarżonym, który nie należał do personelu obozu. 14 sierpnia 1947 został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności, w związku z pełnioną przezeń zwierzchnią władzą nad obozem Buchenwald. Karę zamieniono mu jednak najpierw na 20 lat więzienia, a ostatecznie zwolniono go 1 grudnia 1950 ze względu na zły stan zdrowia. Zmarł w 1967 na zamku Schaumburg w [[Balduinstein]].

== Rodzina ==
Był najstarszym synem [[Fryderyk Waldeck-Pyrmont|Fryderyka]], ostatniego panującego księcia [[Księstwo Waldecku i Pyrmontu|Waldecku i Pyrmontu]] (młodszego brata [[Holandia|holenderskiej]] królowej-matki [[Emma Waldeck-Pyrmont|Emmy]], był więc kuzynem królowej [[Wilhelmina (królowa Holandii)|Wilhelminy]]) i księżniczki [[Batylda Schaumburg-Lippe|Batyldy Schaumburg-Lippe]]. 25 sierpnia 1922 w [[Rastede]] ożenił się z księżniczką Altburgą Oldenburg (1903–2001), córką byłego wielkiego księcia Oldenburga [[Fryderyk August Oldenburg|Fryderyka Augusta II]] i siostrą jego szwagra (męża [[Helena Batylda Charlotta Maria Fryderyka Waldeck-Pyrmont|Heleny Waldeck-Pyrmont]]). Para miała razem pięcioro dzieci, w tym [[Wittekind Waldeck-Pyrmont|Wittekinda]] (ur. 1936), od 1988 męża Cecylii Goëss-Saurau.

== Bibliografia ==
* [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/buchtoc.html Strona internetowa, na której znajdują się dokumenty z procesów załogi Buchenwaldu (w tym uzasadnienie wyroku wydanego na Jozjasza, księcia Waldecku i Pyrmontu)] {{lang|en}}
*{{Cytuj stronę|url=https://www.tracesofwar.com/persons/72352/Waldeck-und-Pyrmont-Prinz-zu-Josias.htm|tytuł=Waldeck und Pyrmont, Prinz zu, Josias|opublikowany=Traces of War|język=en}}

{{Kontrola autorytatywna}}
{{SORTUJ:Waldeck und Pyrmont, Josias}}

[[Kategoria:Politycy NSDAP]]
[[Kategoria:Posłowie do Reichstagu]]
[[Kategoria:Generałowie SS]]
[[Kategoria:Niemieccy zbrodniarze wojenni w okresie II wojny światowej]]
[[Kategoria:Osądzeni przez Trybunał Wojskowy w Dachau]]
[[Kategoria:Ród Waldeck|Josias]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Żelaznym]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojennej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką NSDAP]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Honorowym (III Rzesza)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Fryderyka Augusta]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojennym (Imperium Osmańskie)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1896]]
[[Kategoria:Zmarli w 1967]]

title: Jozjasz, książę Waldecku i PyrmontuJosias Prinz zu Waldeck und Pyrmont

Data i miejsce urodzenia: 13 maja 1896 · Bad Arolsen

Data i miejsce śmierci: 30 listopada 1967 · Balduinstein

Formacja: Schutzstaffel

Stanowiska: Wyższy Dowódca SS i Policji w IX Okręgu Wojskowym

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa


text:
# Fersfield
Fersfield – wieś w Anglii, w hrabstwie Norfolk, w dystrykcie South Norfolk. Leży 31 km na południowy zachód od Norwich i 128 km na północny wschód od Londynu.

title: Fersfield

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Fersfield
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Fersfield
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[East of England]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Norfolk (Wielka Brytania)|Norfolk]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna = [[South Norfolk]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 01379
 |kod pocztowy                 = IP22
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Norfolk (Wielka Brytania)
 |współrzędne                  = 52°24′12″N 1°2′3″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Fersfield''' – [[wieś]] w [[Anglia|Anglii]], w hrabstwie [[Norfolk (Wielka Brytania)|Norfolk]], w [[dystrykt|dystrykcie]] [[South Norfolk]]. Leży 31 km na południowy zachód od [[Norwich]] i 128 km na północny wschód od [[Londyn]]u<ref>{{cytuj stronę|url=http://getamap.ordnancesurvey.co.uk/getamap/frames.htm?mapAction=gaz&gazName=g&gazString=TM0637082749|tytuł=Fersfield na mapie|opublikowany=getamap.ordnancesurvey.co.uk|język=en|data dostępu=2010-10-06}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Norfolk]]

title: Fersfield

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: East of England

Hrabstwo: Norfolk

Dystrykt: South Norfolk


text:
# Jerzy Nowosielski
Jerzy Nowosielski (ur. 7 stycznia 1923 w Krakowie, zm. 21 lutego 2011 tamże) – polski malarz, rysownik, scenograf, filozof i teolog prawosławny. Uważany za jednego z najwybitniejszych współczesnych ikonopisarzy.

## Życiorys
Urodził się w Krakowie. Jego ojciec był Łemkiem obrządku greckokatolickiego i pochodził z Odrzechowej w powiecie sanockim, matka Anna Harnlender była Polką mającą niemieckie korzenie. Jej przodkowie przybyli do Polski w okresie tzw. kolonizacji józefińskiej.
W 1940 rozpoczął naukę w Staatliche Kunstgewerbeschule Krakau u profesora Stanisława Kamockiego. W latach 1942–1943 podczas nowicjatu studiował ikonopisarstwo w unickiej Ławrze Uniowskiej św. Jana Chrzciciela w Uniowie pod Lwowem. Po powrocie do Krakowa związany był z kręgiem przyszłej Grupy Krakowskiej. W latach 1945–1947 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u profesora Eugeniusza Eibischa. Na I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948) wystawił obrazy w stylu abstrakcji geometrycznej.
Na początku swej drogi artystycznej był asystentem Tadeusza Kantora i pozostawał pod wpływem Tadeusza Brzozowskiego. W okresie socrealizmu zajmował się sztuką sakralną oraz scenografią. W 1950 zamieszkał, wraz z żoną Zofią, w Łodzi przy ul. Narutowicza 113. Jego żona pracowała jako scenograf w Teatrze Lalek Arlekin, on natomiast jako kierownik artystyczny Państwowej Dyrekcji Teatrów Lalek. Był m.in. twórcą lalek i scenografii do spektaklu Miś Łazęga dla Teatru Pinokio w 1952. Tutaj również nawiązał bliski kontakt z Teresą Tyszkiewicz oraz Stanisławem Fijałkowskim. W 1957 został wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych, gdzie początkowo uczył studentów w pracowni projektowania tkanin dekoracyjnych, a następnie w pracowni malarstwa. W tym samym czasie związał się z łódzką grupą artystyczną „Piąte Koło”. Okres łódzki widoczny jest na obrazach artysty, m.in. na serii obrazów zatytułowanych Pejzaż łódzki. Sam o starych łódzkich fabrykach mówił „łódzki gotyk”.
Swoją pierwszą wystawę miał w 1955, zaraz potem reprezentował Polskę na biennale w Wenecji (1956) i w São Paulo (1959). Łódź opuścił z żoną we wrześniu 1962, aby wrócić do Krakowa.
Od 1976 był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Grupy Młodych Plastyków oraz Grupy Krakowskiej.
W 1996 wspólnie z żoną Zofią założył Fundację Nowosielskich, której celem jest wspieranie wybitnych osiągnięć kultury polskiej poprzez przyznawanie stypendiów i dorocznych nagród.
Po nabożeństwie w cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny 26 lutego 2011 został pochowany w obrządku prawosławnym w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera: LXIXPASB, rząd: 1, miejsce: 12). Jego nagrobek ma formę stylizowanego drewnianego krzyża prawosławnego.

## Twórczość
Od najmłodszych lat był zafascynowany liturgią wschodnią, w której został wychowany (najpierw jako grekokatolik, później prawosławny).
Pisał ikony głównie przedstawione w metafizycznych kompozycjach figuralnych i pejzażach; płasko malowane formy obwodził konturem. Tworzył monumentalne dekoracje ścienne, m.in. w kościele w Lourdes, kościele Ducha Świętego w Tychach, kościele Niepokalanego Poczęcia NMP na Azorach w Krakowie, dolnej cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie, cerkwi Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gródku, cerkwi Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kętrzynie, kościele Opatrzności Bożej w Warszawie (Wesołej), kościele Podwyższenia Krzyża Świętego na warszawskich Jelonkach oraz w cerkwi w Hajnówce. Za swoje prace w cerkwiach i kościołach często nie przyjmował wynagrodzenia tłumacząc, że otrzymuje przecież wynagrodzenie profesora ASP.
Ikonostasy oraz malowidła Jerzego Nowosielskiego zdobią m.in.: greckokatolicką katedrę św. Wincentego i św. Jakuba we Wrocławiu, cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Górowie Iławeckim, kaplicę w Domu Rekolekcyjnym w Warszawie (Wesołej), kaplicę w Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Lublinie, w której modlą się alumni greckokatoliccy, oraz kaplicę klasztorną oo. Bazylianów w Węgorzewie. W Krakowie zaprojektował on i zrealizował kaplicę greckokatolicką świętych Borysa i Gleba w budynku Kapituły Metropolitalnej przy ul. Kanoniczej. Jest autorem malowideł na nagrobku ks. Jerzego Klingera na cmentarzu prawosławnym w Warszawie.
W Białym Borze stworzył niewielką cerkiew greckokatolicką, w której zaprojektował architekturę, wyposażenie wnętrza i wystrój malarski.
Ostatnią, nieukończoną pracą Jerzego Nowosielskiego jest krucyfiks w kościele św. Dominika na warszawskim Służewie.
Autor prac teoretycznych o ikonie i malarstwie, m.in.
- Wokół ikony. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim (1985)
- Inność prawosławia (1991)

## Odznaczenia, tytuły, wyróżnienia
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (7 stycznia 1998)[18]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1993)[19]
- Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008)[20]
- Tytuł doctora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (2000)
- Nagroda im. Jerzmanowskich (2010)[21]
- Nagroda Totus w kategorii „Osiągnięcia w dziedzinie kultury chrześcijańskiej” (2000)
- Nagroda Miasta Krakowa (1987, 1996)[22]
- Nagroda im. Jana Cybisa (1988)
- Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (22 lipca 1973)[23].
- Polska. Ikony architektury, wspólnie z Bogdanem Kotarbą za Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy w Białym Borze (2006)[24]

## Upamiętnienie
W maju 2012 w Pałacu Prezydenckim w Warszawie otwarto Salę Jerzego Nowosielskiego, w której można było obejrzeć 10 dzieł artysty.
Uchwałą Sejmu RP IX kadencji z 22 lipca 2022 zdecydowano o ustanowieniu roku 2023 Rokiem Jerzego Nowosielskiego. Patronowi roku 2023 poświęcono wydanie specjalne „Kroniki Sejmowej”.

## Włamanie i kradzież zbiorów
Dwa dni po śmierci artysty policja ustaliła, że najprawdopodobniej między godzinami popołudniowymi 22 lutego 2011 a rannymi 23 lutego 2011 włamano się do mieszkania Nowosielskiego i skradziono dzieła malarskie. Skradzionych zostało 10 obrazów i ikon malarza, dwie ikony nieznanego autora, dwie reprodukcje nieznanego autora, dwa zegary, szereg pamiątek i 230 zł.
Rzecznik małopolskiej policji 5 marca 2011 r. ogłosił, iż odzyskano skradzione obrazy. W dniu 8 marca 2011 dzieła i przedmioty odzyskane po włamaniu zostały przekazane Fundacji Nowosielskich, której prezesem jest będący niegdyś wieloletnim przyjacielem i opiekunem malarza Andrzej Starmach.

## Zniszczenie polichromii w Olszynach
W Olszynach pod Wojniczem doszło w sierpniu–wrześniu 2015 do zniszczenia polichromii Nowosielskiego z lat 1956–1957 na ścianie ołtarzowej i sklepieniu kaplicy kościoła parafialnego. Na zlecenie proboszcza ks. Jakuba Rozuma polichromię całkowicie przemalował malarz amator z Żegociny. Dodano złocenia, a twarze postaci upodobniono do malarstwa jarmarcznego. Polichromia nie była wpisana do rejestru zabytków.
Stan pierwotny polichromii został przywrócony w 2017 po nakazie konserwatorskim.

title: Jerzy Nowosielski

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Jerzy Nowosielski
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             =
 |grafika               = Jerzy Nowosielski - portret wyk. Zbigniew Kresowaty.jpg
 |opis grafiki          = Jerzy Nowosielski
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = [[7 stycznia]] [[1923]]
 |miejsce urodzenia     = [[Kraków]]
 |data śmierci          = [[21 lutego]] [[2011]]
 |miejsce śmierci       = Kraków
 |narodowość            = [[Polacy|polska]]
 |język                 =
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[malarstwo]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           = {{order|OOP|KW}} {{order|OOP|KKO}} {{order|GA|Z}}
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Jerzy Nowosielski
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
[[Plik:Bialy Bor cerkiew jurek durczak.jpg|thumb|200px|[[Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy w Białym Borze]]]]
[[Plik:Nowosielski J pejzaz.JPG|thumb|200px|Miasto u stóp gór (pejzaż)]]
[[Plik:Jerzy Nowosielski, Kolejka wąskotorowa (W górach).jpg|thumb|200px|Jerzy Nowosielski, Kolejka wąskotorowa (W górach)]]
[[Plik:Sala Nowosielskiego Pałac Prezydencki.JPG|thumb|200px|Sala Jerzego Nowosielskiego w [[Pałac Prezydencki w Warszawie|Pałacu Prezydenckim w Warszawie]], w której w latach 2012–2015 prezentowano 10 prac artysty<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Szpunar |imię = Olga |nazwisko2 = Nurek |imię2 = Grzegorz |tytuł = Wymiana obrazów u prezydenta |czasopismo = [[Gazeta Wyborcza]] |strony = 6 |data = 7 grudnia 2015}}</ref>]]
[[Plik:Kościół Opatrzności Bożej w Warszawie Wesoła 2019h.jpg|thumb|200px|Malowidła w [[Kościół Opatrzności Bożej w Warszawie (Wesoła)|kościele Opatrzności Bożej w Warszawie]]]]
[[Plik:Dolna cerkiew cerkiew św. Jana Klimaka 05.JPG|thumb|200px|Freski w kaplicy (dolnej cerkwi) św. Eliasza i św. Hieronima ze Strydonu w [[Cerkiew św. Jana Klimaka w Warszawie|cerkwi św. Jana Klimaka]] w [[Warszawa|Warszawie]]]]
[[Plik:Kościół św. Dominika na Służewie w Warszawie 05.JPG|thumb|200px|Krucyfiks w [[Klasztor dominikanów w Warszawie (Służew)|kościele św. Dominika]] na warszawskim [[Służew]]ie]]
[[Plik:Malowidła w prezbiterium PKŚ Jelonki Południowe.jpg|thumb|200px|Malowidła w prezbiterium kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego w Warszawie]]
[[Plik:Jerzy Klinger grób cmentarz prawosławny na Woli.JPG|thumb|200px|Grób ks. [[Jerzy Klinger|Jerzego Klingera]] na [[Cmentarz prawosławny w Warszawie|cmentarzu prawosławnym]] w [[Warszawa|Warszawie]]]]
[[Plik:Rakowicki Cemetery, grave of Jerzy Nowosielski (Polish painter, drawer, scenographer, philosopher), 26 Rakowicka street, Kraków, Poland.JPG|thumb|200px|[[Nagrobek Jerzego Nowosielskiego|Grób Jerzego Nowosielskiego]] na [[cmentarz Rakowicki|cmentarzu Rakowickim]] w Krakowie]]
'''Jerzy Nowosielski''' (ur. [[7 stycznia]] [[1923]] w [[Kraków|Krakowie]], zm. [[21 lutego]] [[2011]] tamże<ref>{{Cytuj stronę |url = http://wiadomosci.wp.pl/jerzy-nowosielski-nie-zyje-6032739137315457a |tytuł = Jerzy Nowosielski nie żyje |autor = wp.pl |data = 2011-02-21}}</ref>) – polski [[Malarstwo|malarz]], [[Rysunek|rysownik]], [[scenograf]], [[Filozofia|filozof]] i [[Teologia|teolog]] [[Prawosławie|prawosławny]]. Uważany za jednego z najwybitniejszych współczesnych [[Ikonograf|ikonopisarzy]].

== Życiorys ==
Urodził się w Krakowie. Jego ojciec był [[Łemkowie|Łemkiem]] obrządku greckokatolickiego i pochodził z [[Odrzechowa|Odrzechowej]] w powiecie sanockim, matka Anna Harnlender była Polką mającą niemieckie korzenie<ref>[https://aordycz.blogspot.com/2012/02/babcia-jerzego-nowosielskiego-pochodzia.html Babcia Jerzego Nowosielskiego pochodziła z Tarnawca].</ref><ref>[http://archiwum.przegladprawoslawny.pl/articles.php?id_n=2526&id=8 Między Krakowem a Poczajowem].</ref>. Jej przodkowie przybyli do Polski w okresie tzw. [[Kolonizacja józefińska|kolonizacji józefińskiej]].

W 1940 rozpoczął naukę w [[Staatliche Kunstgewerbeschule Krakau]] u profesora [[Stanisław Kamocki|Stanisława Kamockiego]]. W latach 1942–1943 podczas [[nowicjat]]u studiował [[Ikonograf|ikonopisarstwo]] w unickiej [[Ławra Uniowska|Ławrze Uniowskiej]] św. Jana Chrzciciela w [[Uniów|Uniowie]] pod [[Lwów|Lwowem]]. Po powrocie do Krakowa związany był z kręgiem przyszłej [[Grupa Krakowska|Grupy Krakowskiej]]. W latach 1945–1947 studiował na [[Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie|Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie]] u profesora [[Eugeniusz Eibisch|Eugeniusza Eibischa]]. Na I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948) wystawił obrazy w stylu [[Abstrakcja geometryczna|abstrakcji geometrycznej]]<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.agraart.pl/nowe/artists/nowosielski-jerzy-polska-agra-art-aukcje-obrazy-antyki.html |tytuł = Galeria Agraart. Jerzy Nowosielski |archiwum = https://web.archive.org/web/20180325114121/http://www.agraart.pl/nowe/artists/nowosielski-jerzy-polska-agra-art-aukcje-obrazy-antyki.html |zarchiwizowano = 2018-03-25 |data dostępu = 2018-03-25}}</ref>.

Na początku swej drogi artystycznej był asystentem [[Tadeusz Kantor|Tadeusza Kantora]] i pozostawał pod wpływem [[Tadeusz Brzozowski (malarz)|Tadeusza Brzozowskiego]]. W okresie [[socrealizm]]u zajmował się sztuką sakralną oraz [[Scenografia|scenografią]]. W 1950 zamieszkał, wraz z żoną Zofią, w [[Łódź|Łodzi]] przy [[Ulica prez. Gabriela Narutowicza w Łodzi|ul. Narutowicza]] 113. Jego żona pracowała jako scenograf w [[Teatr Lalek Arlekin|Teatrze Lalek Arlekin]], on natomiast jako kierownik artystyczny Państwowej Dyrekcji Teatrów Lalek. Był m.in. twórcą lalek i scenografii do spektaklu [[Miś Łazęga]] dla [[Teatr „Pinokio” w Łodzi|Teatru Pinokio]] w 1952. Tutaj również nawiązał bliski kontakt z [[Teresa Tyszkiewicz (1906-1992)|Teresą Tyszkiewicz]] oraz [[Stanisław Fijałkowski (malarz)|Stanisławem Fijałkowskim]]. W 1957 został wykładowcą w [[Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi|Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych]], gdzie początkowo uczył studentów w pracowni projektowania tkanin dekoracyjnych, a następnie w pracowni malarstwa. W tym samym czasie związał się z łódzką grupą artystyczną „Piąte Koło”. Okres łódzki widoczny jest na obrazach artysty, m.in. na serii obrazów zatytułowanych ''Pejzaż łódzki''. Sam o starych łódzkich fabrykach mówił „łódzki gotyk”<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Marzena Bomanowska |tytuł = Jerzy Nowosielski – lata na Narutowicza i Zachodniej |opublikowany = Wyborcza.pl |data = 2011-02-22 |data dostępu = 2018-01-31 |url = https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35135,9150161,jerzy-nowosielski-lata-na-narutowicza-i-zachodniej.html |archiwum = https://archive.is/aZK3S |zarchiwizowano = 2018-01-31}}</ref>.

Swoją pierwszą wystawę miał w 1955, zaraz potem reprezentował Polskę na [[biennale w Wenecji]] (1956) i w [[São Paulo]] (1959). Łódź opuścił z żoną we wrześniu 1962, aby wrócić do Krakowa<ref name=":0" />.

Od 1976 był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz członkiem [[Polska Akademia Umiejętności|Polskiej Akademii Umiejętności]], [[Grupa Krakowska|Grupy Młodych Plastyków]] oraz [[Grupa Krakowska|Grupy Krakowskiej]].

W 1996 wspólnie z żoną Zofią założył Fundację Nowosielskich, której celem jest wspieranie wybitnych osiągnięć kultury polskiej poprzez przyznawanie stypendiów i dorocznych nagród.

Po nabożeństwie w [[Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie|cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny]]<ref name="Pilichowie65">{{Cytuj pismo |nazwisko = Pilich |imię = Maria |nazwisko2 = Pilich |imię2 = Przemysław |tytuł = Bizantyjski świat Jerzego Nowosielskiego w Warszawie |czasopismo = [[Skarpa Warszawska (czasopismo)| Skarpa Warszawska]] |strony = 65 |data = styczeń 2024}}</ref> 26 lutego 2011 został pochowany w obrządku prawosławnym<ref name="Pilichowie65" /> w alei zasłużonych na [[cmentarz Rakowicki|cmentarzu Rakowickim]] w Krakowie (kwatera: LXIXPASB, rząd: 1, miejsce: 12)<ref>{{Cytuj stronę |url = https://zck-krakow.pl/locator |tytuł = Lokalizator Grobów |opublikowany = Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie |data dostępu = 2021-03-11}}</ref>. Jego nagrobek ma formę stylizowanego drewnianego [[Krzyż prawosławny|krzyża prawosławnego]]<ref name="Pilichowie65" />.

== Twórczość ==
Od najmłodszych lat był zafascynowany liturgią wschodnią, w której został wychowany (najpierw jako [[Kościół unicki|grekokatolik]], później [[Prawosławie|prawosławny]]).

Pisał [[Ikona|ikony]] głównie przedstawione w metafizycznych kompozycjach figuralnych i pejzażach; płasko malowane formy obwodził konturem. Tworzył monumentalne dekoracje ścienne, m.in. w kościele w [[Lourdes]], [[Kościół Ducha Świętego w Tychach|kościele Ducha Świętego]] w [[Tychy|Tychach]], kościele Niepokalanego Poczęcia NMP na [[Azory (Kraków)|Azorach]] w Krakowie, [[Cerkiew św. Jana Klimaka w Warszawie|dolnej cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Przeciszewski |imię = Paweł |tytuł = Warszawa. Prawosławie i rosyjskie dziedzictwo |wydawca = Agencja Wydawnicza Egros |miejsce = Warszawa |data = 2011 |strony = 57 |isbn = 978-83-89986-73-3}}</ref>, [[Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Gródku|cerkwi Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Gródku]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Radziukiewicz |imię = Anna |tytuł = Gródek nad Supraślą. Z dziejów prawosławnej parafii |wydawca = Parafia prawosławna Narodzenia Bogaradzicy w Gródku |miejsce = Gródek |data = 2011 |strony = 93 |isbn = 978-83-933473-0-8}}</ref>, [[Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kętrzynie|cerkwi Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kętrzynie]], [[Kościół Opatrzności Bożej w Warszawie (Wesoła)|kościele Opatrzności Bożej w Warszawie (Wesołej)]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Łukomska-Chojecka |imię = Zofia |tytuł = Jerzy Nowosielski w Wesołej. Przewodnik po kościele i kaplicy parafii pw. Opatrzności Bożej w Warszawie-Wesołej |wydawca = Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wesoła m.st. Warszawy |miejsce = Warszawa |data = 2019 |strony = 7 |isbn = 978-83-953741-0-4}}</ref>, kościele Podwyższenia Krzyża Świętego na warszawskich [[Jelonki (Warszawa)|Jelonkach]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Kalwarczyk |imię = Grzegorz |tytuł = Przewodnik po parafiach i kościołach Archidiecezji Warszawskiej. Tom 2. Parafie warszawskie |wydawca = Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna „Adam” |miejsce = Warszawa |data = 2015 |strony = 479 |isbn = 978-83-7821-118-1}}</ref> oraz w cerkwi w [[Hajnówka|Hajnówce]]. Za swoje prace w cerkwiach i kościołach często nie przyjmował wynagrodzenia tłumacząc, że otrzymuje przecież wynagrodzenie profesora ASP<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Pilich |imię = Maria |nazwisko2 = Pilich |imię2 = Przemysław |tytuł = Bizantyjski świat Jerzego Nowosielskiego w Warszawie |czasopismo = Skarpa Warszawska |strony = 67 |data = styczeń 2024}}</ref>.

Ikonostasy oraz malowidła Jerzego Nowosielskiego zdobią m.in.: [[Katedra greckokatolicka św. Wincentego i św. Jakuba we Wrocławiu|greckokatolicką katedrę św. Wincentego i św. Jakuba we Wrocławiu]], [[cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Górowie Iławeckim]], kaplicę w Domu Rekolekcyjnym w Warszawie (Wesołej)<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Łukomska-Chojecka |imię = Zofia |tytuł = Jerzy Nowosielski w Wesołej. Przewodnik po kościele i kaplicy parafii pw. Opatrzności Bożej w Warszawie-Wesołej |wydawca = Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wesoła m.st. Warszawy |miejsce = Warszawa |data = 2019 |strony = 26 |isbn = 978-83-953741-0-4}}</ref>, kaplicę w Metropolitalnym Seminarium Duchownym w Lublinie, w której modlą się alumni greckokatoliccy, oraz kaplicę klasztorną oo. Bazylianów w Węgorzewie. W Krakowie zaprojektował on i zrealizował kaplicę greckokatolicką świętych Borysa i Gleba w budynku Kapituły Metropolitalnej przy ul. Kanoniczej<ref>{{Cytuj |tytuł = Kaplica z dziełami Nowosielskiego nie zniknie z ul. Kanoniczej |url = https://web.archive.org/web/20150316040632/http://wiadomosci.onet.pl/krakow/kaplica-z-dzielami-nowosielskiego-nie-zniknie-z-ul-kanoniczej/refc5r |opublikowany = Onet.pl |data = 2015-03-15}}</ref>. Jest autorem malowideł na nagrobku ks. [[Jerzy Klinger|Jerzego Klingera]] na [[Cmentarz prawosławny w Warszawie|cmentarzu prawosławnym w Warszawie]]<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Pilich |imię = Maria |nazwisko2 = Pilich |imię2 = Przemysław |tytuł = Bizantyjski świat Jerzego Nowosielskiego w Warszawie |czasopismo = [[Skarpa Warszawska (czasopismo)|Skarpa Warszawska]]|strony = 71 |data = styczeń 2024}}</ref>.

W [[Biały Bór|Białym Borze]] stworzył niewielką [[Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy w Białym Borze|cerkiew greckokatolicką]], w której zaprojektował architekturę, wyposażenie wnętrza i wystrój malarski.

Ostatnią, nieukończoną pracą Jerzego Nowosielskiego jest [[krucyfiks]] w [[Klasztor dominikanów w Warszawie (Służew)|kościele św. Dominika]] na warszawskim [[Służew]]ie<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Staniecki |imię = Maciej |tytuł = Odsiecz wenecka |czasopismo = [[Rzeczpospolita (gazeta)|Rzeczpospolita]] |strony = P13 |data = 29–30 grudnia 2012}}</ref>.

Autor prac teoretycznych o [[Ikona|ikonie]] i malarstwie, m.in.
* ''Wokół ikony. Rozmowy z Jerzym Nowosielskim'' (1985)
* ''Inność prawosławia'' (1991)

== Odznaczenia, tytuły, wyróżnienia ==
* [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski]] (7 stycznia 1998)<ref>{{Monitor Polski|1998|7|154}}.</ref>
* Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1993)<ref>{{Monitor Polski|1993|66|585}}.</ref>
* [[Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”|Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]] (2008)<ref>{{cytuj |url = http://web.archive.org/web/20150428102634/http://www.rp.pl/artykul/84543.html |tytuł = Medal Gloria Artis dla Jerzego Nowosielskiego |data = 2008-01-16 |opublikowany = rp.pl |data dostępu = 2013-01-05}}</ref>
* Tytuł [[Doctor honoris causa|doctora honoris causa]] [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Jagiellońskiego]] (2000)
* [[Nagroda im. Jerzmanowskich]] (2010)<ref>{{Cytuj stronę |url = https://pau.krakow.pl/index.php/pl/dzialalnosc/nagrody-i-wyroznienia/nagroda-im-jerzmanowskich |tytuł = Nagroda Polskiej Akademii Umiejętności im. Erazma i Anny Jerzmanowskich |data dostępu = 2024-06-02}}</ref>
* [[Nagroda Totus]] w kategorii „Osiągnięcia w dziedzinie kultury chrześcijańskiej” (2000)
* [[Nagroda Miasta Krakowa]] (1987, 1996)<ref>''[[Encyklopedia Krakowa]]'', s. 675, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa – Kraków 2000.</ref>
* [[Nagroda im. Jana Cybisa]] (1988)
* [[Nagroda Ministra Kultury i Sztuki]] I stopnia (22 lipca 1973)<ref>Dziennik Polski, rok XXIX, nr 172 (9145), s. 2.</ref>.
* [[Polska. Ikony architektury]], wspólnie z Bogdanem Kotarbą za [[Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogarodzicy w Białym Borze]] (2006)<ref>{{Cytuj |tytuł = Polska. Ikona architektury |data dostępu = 2024-06-05 |opublikowany = Culture.pl |url = https://culture.pl/pl/wydarzenie/polska-ikona-architektury |język = pl}}</ref>

== Upamiętnienie ==
W maju 2012 w [[Pałac Prezydencki w Warszawie|Pałacu Prezydenckim w Warszawie]] otwarto Salę Jerzego Nowosielskiego, w której można było obejrzeć 10 dzieł artysty<ref>{{cytuj |url = https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/wydarzenia/uroczyste-otwarcie-sali-jerzego-nowosielskiego,14646 |archiwum = http://web.archive.org/web/20140826161323/http://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/art,2204,uroczyste-otwarcie-sali-jerzego-nowosielskiego.html |tytuł = Uroczyste otwarcie Sali Jerzego Nowosielskiego |zarchiwizowano = 2014-08-26 |data = 2012-05-18 |opublikowany = prezydent.pl |data dostępu = 2012-12-01}}</ref>.

[[Patronat roku ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Uchwałą]] [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmu RP]] [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX kadencji|IX kadencji]] z 22 lipca 2022 zdecydowano o ustanowieniu roku 2023 Rokiem Jerzego Nowosielskiego<ref>{{Monitor Polski|2022|735}}.</ref>. Patronowi roku 2023 poświęcono wydanie specjalne „[[Kronika Sejmowa|Kroniki Sejmowej]]”<ref>{{Cytuj |tytuł = Kronika Sejmowa 49 (954) |url = https://orka.sejm.gov.pl/kronika.nsf/0/E2EC26634CF6E8C7C1258A43002ADE89/%24File/kronika049_9.pdf}}</ref>.

== Włamanie i kradzież zbiorów ==
Dwa dni po śmierci artysty policja ustaliła, że najprawdopodobniej między godzinami popołudniowymi 22 lutego 2011 a rannymi 23 lutego 2011 włamano się do mieszkania Nowosielskiego i skradziono dzieła malarskie<ref>{{Cytuj |url = https://web.archive.org/web/20110301103536/http://tvp.info/informacje/polska/skradziono-obrazy-z-domu-nowosielskiego/4021075 |tytuł = Pomóżmy odzyskać obrazy Nowosielskiego |opublikowany = tvp.info |data = 2011-02-24}}</ref><ref name="naszemiastoweb">{{Cytuj stronę |url = http://krakow.naszemiasto.pl/artykul/789924,krakow-wlamanie-do-domu-jerzego-nowosielskiego-aktualizacja,id,t.html |tytuł = Kraków: włamanie do domu Jerzego Nowosielskiego |autor = naszemiasto.pl |data = 2011-02-23}}</ref>. Skradzionych zostało 10 obrazów i ikon malarza, dwie ikony nieznanego autora, dwie reprodukcje nieznanego autora, dwa zegary, szereg pamiątek i 230 zł<ref name="krakowskaweb">{{Cytuj stronę |url = http://www.gazetakrakowska.pl/stronaglowna/377549,policja-zaprezentowala-odzyskane-obrazy-nowosielskiego-video,id,t.html |tytuł = Policja zaprezentowała odzyskane obrazy Nowosielskiego [VIDEO] |autor = Marian Satała w: Gazeta Krakowska |data = 2011-03-08}}</ref>.
Rzecznik małopolskiej policji 5 marca 2011 r. ogłosił, iż odzyskano skradzione obrazy. W dniu 8 marca 2011 dzieła i przedmioty odzyskane po włamaniu zostały przekazane Fundacji Nowosielskich, której prezesem jest będący niegdyś wieloletnim przyjacielem i opiekunem malarza [[Andrzej Starmach]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Policja przekazała Fundacji Nowosielskich odzyskane obrazy |url = https://dzieje.pl/content/policja-przekaza%C5%82-fundacji-nowosielskich-odzyskane-obrazy |opublikowany = Dzieje.pl |data = 2011-03-08 |data dostępu = 2021-06-16}}</ref>.

== Zniszczenie polichromii w Olszynach ==
W [[Olszyny (gmina Wojnicz)|Olszynach]] pod [[Wojnicz]]em doszło w sierpniu–wrześniu 2015 do zniszczenia polichromii Nowosielskiego z lat 1956–1957 na ścianie ołtarzowej i sklepieniu kaplicy kościoła parafialnego. Na zlecenie proboszcza ks. Jakuba Rozuma polichromię całkowicie przemalował malarz amator z [[Żegocina|Żegociny]]. Dodano złocenia, a twarze postaci upodobniono do malarstwa jarmarcznego. Polichromia nie była wpisana do rejestru zabytków<ref>[http://krakow.wyborcza.pl/krakow/1,44425,18712760,polichromie-nowosielskiego-przemalowane-sadzilem-ze-pan-wieslaw.html Gazeta Wyborcza 5 września 2015].</ref>.

Stan pierwotny polichromii został przywrócony w 2017 po nakazie konserwatorskim<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.radiokrakow.pl/wiadomosci/tarnow/polichromia-jerzego-nowosielskiego-w-kosciele-w-olszynach-uratowana/ |tytuł = Polichromia Jerzego Nowosielskiego w kościele w Olszynach uratowana |data = 10 czerwca 2017 |praca = Radio Kraków |opublikowany = radiokrakow.pl |data dostępu = 2018-03-04}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj |autor = Jerzy Nowosielski |tytuł = Sztuka po końcu świata. Rozmowy |data = 2012 |isbn = 978-83-240-1878-9 |inni = Krystyna Czerni (wybór) |miejsce = Kraków |wydawca = [[Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”]] |oclc = 833863206}}
* {{Cytuj |autor = Krystyna Czerni |tytuł = Nietoperz w świątyni. Biografia Jerzego Nowosielskiego |data = 2011 |isbn = 978-83-240-1598-6 |miejsce = Kraków |wydawca = Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” |oclc = 833705079}}
* [[Krystyna Czerni]], ''Nowosielski'', Kraków 2006, {{ISBN|83-240-0758-X}}.
* {{Cytuj |autor = Jerzy Nowosielski; Zbigniew Podgórzec |tytuł = Rozmowy z Jerzym Nowosielskim: wokół ikony – Mój Chrystus – Mój Judasz |data = 2009 |isbn = 978-83-240-1181-0 |inni = Krystyna Czerni (oprac.) |miejsce = Kraków |wydawca = Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” |oclc = 833481762}}
* {{Cytuj |autor = Mieczysław Porębski |tytuł = Nowosielski |data = 2003 |isbn = 83-08-03361-X |inni = Krystyna Czerni (posł.) |miejsce = Kraków |wydawca = [[Wydawnictwo Literackie|Wyd. Literackie]] |oclc = 830443157}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Culture.pl |id = jerzy-nowosielski |tytuł = Jerzy Nowosielski |data dostępu = 2024-03-22}}
* [http://artyzm.com/artysta.php?id=393 Artyzm.com Jerzy Nowosielski]
* [http://lodz.wyborcza.pl/lodz/1,35135,9150161,Jerzy_Nowosielski___lata_na_Narutowicza_i_Zachodniej.html?disableRedirects=true Ślub Nowosielskiego. Wspomnienia prof. K. M. P. Rudnickiego o Jerzym Nowosielskim.]
* [http://www.galeria-attis.pl/artysta/jerzy-nowosielski/ Biografia artysty na stronie krakowskiej Galerii Sztuki ATTIS]

{{Małopolanin Roku}}
{{Laureaci Nagrody Totus Tuus}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Nowosielski, Jerzy}}
[[Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii]]
[[Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody im. Jerzmanowskich]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Krakowa]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie]]
[[Kategoria:Malarze związani z Łodzią]]
[[Kategoria:Rysownicy związani z Łodzią]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]
[[Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Rakowickim]]
[[Kategoria:Polscy ikonografowie]]
[[Kategoria:Polscy malarze]]
[[Kategoria:Polscy pedagodzy]]
[[Kategoria:Polscy rysownicy]]
[[Kategoria:Polscy scenografowie teatralni]]
[[Kategoria:Polscy kostiumografowie teatralni]]
[[Kategoria:Publicyści Przeglądu Powszechnego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1923]]
[[Kategoria:Zmarli w 2011]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Białym Borem]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Totus Tuus]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności]]
[[Kategoria:Polacy pochodzenia niemieckiego]]
[[Kategoria:Polacy pochodzenia łemkowskiego]]

title: Jerzy Nowosielski

Data i miejsce urodzenia: 7 stycznia 1923 · Kraków

Data i miejsce śmierci: 21 lutego 2011 · Kraków

Narodowość: polska

Dziedzina sztuki: malarstwo


text:
# Ból fantomowy
Ból fantomowy – nieprzyjemne wrażenie, odczuwane np. w miejscu nieistniejącej, amputowanej kończyny (ból „kończyny fantomowej”) lub innej nieistniejącej części ciała, niezwiązana z bezpośrednim działaniem bodźców bólowych lecz z trwałością wcześniej wytworzonych neuronowych połączeń z odpowiednimi częściami kory mózgu.

## Charakterystyka bólu fantomowego
- może pojawić się zaraz po amputacji lub kilka miesięcy lub nawet lat po operacji
- nasilenie doznań bólowych jest różne u poszczególnych osób
- czynniki ryzyka wystąpienia bólu fantomowego
  - wiek średni lub podeszły
  - duże dolegliwości bólowe chorej kończyny przed amputacją
  - amputacja kończyny częściej niż amputacja piersi
  - w wypadku amputacji piersi, częściej gdy przed menopauzą
- najczęściej ból ciągły, okresowo nasilający się
- ból tępy, piekący lub skurczowy
- ból typu rażenia prądem
- ból występuje rzadziej u pacjentów, którzy wcześnie rozpoczęli leczenie i zaczęli używać protezy

Na podstawie: Jerzy Wordliczek, Jan Dobrogowski (red.): Ból ostry. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2002, s. 53-54. ISBN 83-233-1618-X..

## Elementy historii badań
Zjawisko występuje powszechnie i było znane od dawna – fascynowało np. Kartezjusza. Pod wrażeniem obserwacji małej dziewczynki, cierpiącej po amputacji dłoni, gdy rozwinęła się w niej gangrena, napisał: „utraciłem wiarę w prawdziwość moich zmysłów”. Pierwsze wątpliwości, czy wrażenia zmysłowe prowadzą do prawdy, mogły być początkiem drogi do stwierdzenia „Cogito ergo sum”.
Przetrwały informacje o bólu, który odczuwał Horatio Nelson po amputacji ręki (1797). O podobnych przypadkach bólu pisali m.in. Erasmus Darwin, Moses Mendelssohn i Herman Melville (Moby Dick).
Silas Weir Mitchell
Informacje o przeżyciach tysięcy żołnierzy, którzy stracili kończyny w czasie wojny secesyjnej, spopularyzował Silas Weir Mitchell (twórca określenia „fantomowa kończyna”). Podjął on systematyczne (pionierskie) badania w tej dziedzinie, ustalając m.in. że bóle odczuwa 95% pacjentów po amputacjach, mają różny charakter i różną siłę – np. bóle obciętych palców są silniejsze niż fantomowych nóg, bólowi może towarzyszyć wrażenie sparaliżowania lub wrażenie możliwości ruchu (niektórzy pacjenci próbują np. nieistniejącą ręką uchwycić kapelusz, porywany przez podmuch wiatru). Opisał przypadki przenoszenia na fantom bólu odczuwanego przed amputacją, np. bólu artretycznego, oraz liczne inne obserwacje. Opisy mają głównie formę beletrystyczną, ponieważ Mitchell obawiał się niezrozumienia ze strony redakcji czasopism naukowych (narracyjna dokumentacja przypadków nie była dobrze widziana) i sensacyjnych prasowych doniesień o „duchach kończyn”.
Późniejsze badania naukowe potwierdziły przypuszczenia Mitchella, że w mózgu znajduje się mapa ciała człowieka–istoty dysponującej czterema kończynami, co tłumaczy możliwość odczuwania bólu kończyn nieistniejących nawet od urodzenia.
Vilayanur S. Ramachandran
Współcześnie wielkie zainteresowanie budzą wyniki prac V.S. Ramachandrana, który opracował metodę walki z bólem fantomowym, związaną ze zjawiskiem neuroplastyczności. Polega na treningu z użyciem luster, dzięki którym pacjent może „widzieć fantom”, którego ruchami kieruje (zob.  V.S. Ramachandran – Kończyny fantomowe). Umożliwia to stopniowe „rozprzęgnięcie” wspólnie rozładowujących się neuronów kory czuciowej i ruchowej.  „Rozprzęgnięcie”  nie jest łatwe – terapia wymaga powtórzeń, jednak zdarzają się przypadki całkowitego wyleczenia.

title: Ból fantomowy

wikitext:
'''Ból fantomowy''' – nieprzyjemne [[wrażenie]], odczuwane np. w miejscu nieistniejącej, [[amputacja|amputowanej]] [[kończyna|kończyny]] (ból „kończyny fantomowej”) lub innej nieistniejącej części [[Ciało ludzkie|ciała]], niezwiązana z bezpośrednim działaniem [[Bodziec (psychologia)|bodźców]] [[ból]]owych lecz z trwałością wcześniej wytworzonych neuronowych połączeń z odpowiednimi częściami [[:Plik:Schematic of cortical areas involved with pain processing and fMRI.jpg|kory mózgu]]{{#tag:ref|{{fakt|Niekiedy „bólem fantomowym” bywa nazywany ból w istniejącym miejscu ciała, mimo że zaszły w nim zmiany chorobowe lub nie zostało uszkodzone mechanicznie, tak by mogło to powodować [[ból]] rzeczywisty (np. ból zdrowych [[zęby człowieka|zębów]]).|data=2017-10}}|group="uwaga"}}.

== Charakterystyka bólu fantomowego ==
* może pojawić się zaraz po amputacji lub kilka miesięcy lub nawet lat po operacji
* nasilenie doznań bólowych jest różne u poszczególnych osób
* czynniki ryzyka wystąpienia bólu fantomowego
** wiek średni lub podeszły
** duże dolegliwości bólowe chorej kończyny przed amputacją
** amputacja kończyny częściej niż amputacja piersi
** w wypadku amputacji piersi, częściej gdy przed menopauzą
* najczęściej ból ciągły, okresowo nasilający się
* ból tępy, piekący lub skurczowy
* ból typu rażenia prądem
* ból występuje rzadziej u pacjentów, którzy wcześnie rozpoczęli leczenie i zaczęli używać protezy
Na podstawie: {{Cytuj książkę | autor = Jerzy Wordliczek, Jan Dobrogowski (red.) | tytuł = Ból ostry | wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego | miejsce = Kraków | data = 2002 | strony = 53-54 | isbn = 83-233-1618-X}}.

== Elementy historii badań ==
Zjawisko występuje powszechnie i było znane od dawna – fascynowało np. [[René Descartes|Kartezjusza]]. Pod wrażeniem obserwacji małej dziewczynki, cierpiącej po amputacji dłoni, gdy rozwinęła się w niej [[gangrena]], napisał: „utraciłem wiarę w prawdziwość moich zmysłów”. Pierwsze wątpliwości, czy wrażenia zmysłowe prowadzą do prawdy, mogły być początkiem drogi do stwierdzenia „[[Cogito ergo sum]]”<ref name="Kean" />.
[[Plik:1421 Sensory Homunculus.jpg|thumb|Ilustracja znaczenia [[Narządy zmysłów|różnych zmysłów]] jako porównanie wielkości odpowiednich pól [[kora mózgu|kory mózgu]] (zob. [[cytoarchitektonika]] i [[pola Brodmanna]]) – ból fantomowych nóg jest słabszy od bólu dłoni (najwięcej [[receptor]]ów [[dotyk]]u znajduje się na [[Wargi ust|wargach]], opuszkach palców, podeszwach stóp)]]
Przetrwały informacje o bólu, który odczuwał [[Horatio Nelson]] po amputacji ręki (1797). O podobnych przypadkach bólu pisali m.in. [[Erasmus Darwin]], [[Moses Mendelssohn]] i [[Herman Melville]] (''[[Moby Dick]]'').
; Silas Weir Mitchell:
Informacje o przeżyciach tysięcy żołnierzy, którzy stracili kończyny w czasie [[wojna secesyjna|wojny secesyjnej]], spopularyzował [[Silas Weir Mitchell (neurolog)|Silas Weir Mitchell]] (twórca określenia „fantomowa kończyna”). Podjął on systematyczne (pionierskie) badania w tej dziedzinie, ustalając m.in. że bóle odczuwa 95% pacjentów po amputacjach, mają różny charakter i różną siłę – np. bóle obciętych palców są silniejsze niż fantomowych nóg, bólowi może towarzyszyć wrażenie [[Porażenie|sparaliżowania]] lub wrażenie możliwości ruchu (niektórzy pacjenci próbują np. nieistniejącą ręką uchwycić kapelusz, porywany przez podmuch wiatru). Opisał przypadki przenoszenia na fantom bólu odczuwanego przed amputacją, np. bólu [[dna moczanowa|artretycznego]], oraz liczne inne obserwacje<ref name="książki" />. Opisy mają głównie formę [[beletrystyka|beletrystyczną]], ponieważ Mitchell obawiał się niezrozumienia ze strony redakcji czasopism naukowych (narracyjna dokumentacja przypadków nie była dobrze widziana) i sensacyjnych prasowych doniesień o „duchach kończyn”<ref name="Kean" />.

Późniejsze badania naukowe potwierdziły przypuszczenia Mitchella, że w mózgu znajduje się mapa ciała człowieka–istoty dysponującej czterema kończynami, co tłumaczy możliwość odczuwania bólu kończyn nieistniejących nawet od urodzenia<ref name="Kean" />.
; Vilayanur S. Ramachandran:
Współcześnie wielkie zainteresowanie budzą wyniki prac [[Vilayanur S. Ramachandran|V.S. Ramachandrana]], który opracował metodę walki z bólem fantomowym, związaną ze zjawiskiem [[neuroplastyczność|neuroplastyczności]]. Polega na treningu z użyciem luster, dzięki którym pacjent może „widzieć fantom”, którego ruchami kieruje (zob.  [[Vilayanur S. Ramachandran#Kończyny fantomowe|V.S. Ramachandran – Kończyny fantomowe]]). Umożliwia to stopniowe „rozprzęgnięcie” wspólnie rozładowujących się neuronów kory czuciowej i [[Kora ruchowa|ruchowej]].  „Rozprzęgnięcie”  nie jest łatwe – terapia wymaga powtórzeń, jednak zdarzają się przypadki całkowitego wyleczenia<ref name="Kean" />.
== Uwagi ==
{{Uwagi}}
== Przypisy ==
<references>
* <ref name="Kean">{{Cytuj książkę | autor = Sam Kean, przekł. Adam Wawrzyński | tytuł = Dziwne przypadki ludzkiego mózgu. Historie szaleństw i powrotów do zdrowia z neurochirurgami w roli głównej | wydawca = Feeria Science | miejsce = Łódź  | data = 2017 | strony = 161–190 | isbn = 978-83-7229-647-4 | rozdział = Mózgowy motor (rozdz. 5 w cz. III. Ciało i mózg) | url = http://www.empik.com/pojedynek-neurochirurgow-kean-sam,p1137348674,ksiazka-p}}</ref>
* <ref name="książki">{{Cytuj stronę | url = https://www.google.com/search?tbm=bks&q=Silas+Weir+Mitchell | tytuł = Wynik wyszukiwania dla: Silas Weir Mitchell | praca = Google książki | opublikowany = books.google.pl  | data dostępu = 2017-10-01}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{Cytuj pismo | autor = David V. Forrest, M.D. | tytuł =  Mind and Brain; recenzja książki Phantoms in the Brain: Probing the Mysteries of the Human Mind, by V.S. Ramachandran, M.D., Ph.D., and Sandra Blakeslee. New York, William Morrow, 1998, 328 pp. | czasopismo = [[The American Journal of Psychiatry]];  Book Forum | wydawca = American Psychiatric Association Publishing | wydanie = 157:5  | strony = 841-842 | issn = 1535-7228 | data = May 2000 | url = http://ajp.psychiatryonline.org/doi/pdf/10.1176/appi.ajp.157.5.841}}
* {{Cytuj pismo | autor = Ramachandran VS1, Rogers-Ramachandran D. | tytuł = Synaesthesia in phantom limbs induced with mirrors  | czasopismo = Proc Biol Sci.  | wydanie = 263(1369) | strony = 377–386 | język = en | data = 1996 Apr 22  | url = http://cbc.ucsd.edu/pdf/Synaesthesia%20in%20Phantom%20Limbs%20-%20P%20Royal%20Soc.pdf}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=kcR8-Sq8dZk Illusions , delusions and the brain ], TED (konferencja) 25 kwi 2013
* [https://books.google.pl/books?id=RdkfQAAACAAJ&dq=Phantoms+in+the+Brain:+Probing+the+Mysteries+of+the+Human+Mind&hl=pl&sa=X&redir_esc=y V.S. Ramachandran, Sandra Blakeslee, ''Phantoms in the Brain: Human Nature and the Architecture of the Mind'', Fourth Estate, 1998] (informacje bibl. w [[Książki Google|Google Books]])

{{Zastrzeżenia|Medycyna}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Ból]]
[[Kategoria:Neurologiczne objawy chorobowe]]


text:
# Gondolin
Gondolin (sin. skała-ukryta) – miasto i królestwo ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia, siedziba elfów pod wodzą Turgona.
30 lat po Mereth Aderthad (sin. Uczcie Pojednania), w czasie podróży nad brzegiem Sirionu Turgon i Finrod otrzymali od Ulma sny, po których nabrali przekonania, że należy szukać miejsc ukrytych, bezpiecznych od wojen o Beleriand, nadających się do obrony przed ewentualnym atakiem. Wtedy to Finrod osiadł w Nargothrondzie.
Turgon jednak chciał zbudować miasto na wzór Tirionu. Wrócił do Vinyamaru i rok później wyruszył samotnie do Doliny Sirionu. Odkrył ukrytą wśród pierścienia gór Echoriath zieloną dolinę Tumladen, wcześniej wypełnioną jeziorem, pośrodku której stała góra z białego, gładkiego kamienia, Amon Gwareth. Na tym wzniesieniu postanowił wybudować miasto.
Wzniósł je po Dagor Aglareb, w latach 52–104 Pierwszej Ery i nazwał w quenyi Ondolinde (Skałą Muzyki Wody), a w sindarinie – Gondolinem. Wtedy Ulmo obiecał, że otoczy opieką poddanych Turgona, ukryje ich przemarsz z Vinyaru do nowej siedziby, zamknie dostęp z zewnątrz do Gondolinu i będzie chronił go przed Morgothem.
Turgon zgromadził znaczną liczbę Ñoldorów oraz Sindarów i wprowadził ich do Ukrytego Królestwa. Przez przynajmniej 350 lat nikt nie opuszczał granic Gondolinu, natomiast z zewnątrz przestąpiły je cztery osoby: Maeglin, siostrzeniec Turgona i trzech ludzi: Húrin Thalion wraz z bratem, Huorem, a następnie syn Huora, Tuor.
Gondolindrimowie izolowali się od wydarzeń w Beleriandzie, nie wzięli udziału w Dagor Bragollach, jedynie na Nirnaeth Arnoediad Turgon przybył z 10 000 żołnierzy. W późniejszym czasie do Gondolinu przybył Tuor i w imieniu Ulma zalecał Turgonowi opuścić Ukryte Królestwo. Prośba została odrzucona, a wejście do Gondolinu zablokowano. Tuor pozostał w Gondolinie i poślubił Idril, córkę Turgona.
Ostatecznie na skutek zdrady Maeglina Morgoth poznał lokalizację królestwa i w 511 roku wysłał przeciw niemu armię orków, Balrogów, smoków i wilków. W obronie zginął Turgon i większa część mieszkańców Gondolinu, a Idril, Tuor i Eärendil w otoczeniu niewielu poddanych uciekli przez Cirith Thoronath (sin. wąwóz orłów).

title: Gondolin

wikitext:
[[Plik:The Fall of Turgon's Tower cropped.jpg|thumb|[[Lista Calaquendich#Turgon|Turgon]] broni Gondolinu]]
'''Gondolin''' ([[sindarin|sin.]] ''skała-ukryta'') – miasto i królestwo ze stworzonej przez [[J.R.R. Tolkien]]a [[Legendarium Tolkiena|mitologii Śródziemia]], siedziba [[Quendi|elfów]] pod wodzą [[Lista Calaquendich#Turgon|Turgona]].

30 lat po Mereth Aderthad (sin. ''Uczcie Pojednania''), w czasie podróży nad brzegiem [[Sirion]]u Turgon i [[Lista Calaquendich#Finrod|Finrod]] otrzymali od [[Valar#Ulmo|Ulma]] sny, po których nabrali przekonania, że należy szukać miejsc ukrytych, bezpiecznych od [[Wojna o Beleriand|wojen o Beleriand]], nadających się do obrony przed ewentualnym atakiem. Wtedy to Finrod osiadł w [[Lista zamków i twierdz Śródziemia#Nargothrond|Nargothrondzie]]<ref name="S1335">J.R.R. Tolkien: ''Silmarillion'', s. 133–135.</ref>.

Turgon jednak chciał zbudować miasto na wzór [[Aman (Śródziemie)#Tirion|Tirionu]]. Wrócił do [[Vinyamar]]u i rok później wyruszył samotnie do Doliny Sirionu. Odkrył ukrytą wśród pierścienia gór [[Echoriath]] zieloną dolinę Tumladen, wcześniej wypełnioną jeziorem, pośrodku której stała góra z białego, gładkiego kamienia, Amon Gwareth. Na tym wzniesieniu postanowił wybudować miasto<ref name="S1335" />.

Wzniósł je po [[Dagor Aglareb]], w latach 52–104 [[Pierwsza Era|Pierwszej Ery]] i nazwał w [[quenya|quenyi]] ''Ondolinde'' (''Skałą Muzyki Wody''), a w sindarinie – Gondolinem. Wtedy Ulmo obiecał, że otoczy opieką poddanych Turgona, ukryje ich przemarsz z Vinyaru do nowej siedziby, zamknie dostęp z zewnątrz do Gondolinu i będzie chronił go przed Morgothem<ref name="S1491">J.R.R. Tolkien: ''Silmarillion'', s. 149–151.</ref>.

Turgon zgromadził znaczną liczbę [[Quendi#Ñoldorowie|Ñoldorów]] oraz [[Quendi#Sindarowie|Sindarów]] i wprowadził ich do Ukrytego Królestwa. Przez przynajmniej 350 lat nikt nie opuszczał granic Gondolinu, natomiast z zewnątrz przestąpiły je cztery osoby: [[Lista Calaquendich#Maeglin|Maeglin]], siostrzeniec Turgona i trzech ludzi: [[Húrin Thalion]] wraz z bratem, [[Lista Edainów#Huor|Huorem]], a następnie syn Huora, [[Tuor]]<ref name="S1491" />.

Gondolindrimowie izolowali się od wydarzeń w Beleriandzie, nie wzięli udziału w [[Dagor Bragollach]], jedynie na [[Nirnaeth Arnoediad]] Turgon przybył z 10 000 żołnierzy. W późniejszym czasie do Gondolinu przybył Tuor i w imieniu Ulma zalecał Turgonowi opuścić Ukryte Królestwo. Prośba została odrzucona, a wejście do Gondolinu zablokowano. Tuor pozostał w Gondolinie i poślubił [[Lista Calaquendich#Idril|Idril]], córkę Turgona<ref name="RF">R. Foster: ''Encyklopedia Śródziemia'', s. 126.</ref>.

Ostatecznie na skutek zdrady Maeglina Morgoth poznał lokalizację królestwa i w 511 roku wysłał przeciw niemu armię [[Ork (Śródziemie)|orków]], [[Balrog]]ów, [[Lista zwierząt Śródziemia#Smoki|smoków]] i wilków. W obronie zginął Turgon i większa część mieszkańców Gondolinu, a Idril, Tuor i [[Eärendil]] w otoczeniu niewielu poddanych uciekli przez Cirith Thoronath (sin. ''wąwóz orłów'')<ref name="RF" /><ref>R. Foster: ''Encyklopedia Śródziemia'', s. 67.</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Tolkien |imię = J.R.R. |autor link = J.R.R. Tolkien |tytuł = Silmarillion |inni = Maria Skibniewska (tłum.) |wydawca = Amber |miejsce = Warszawa |rok = 2002 |isbn = 83-7245-882-0}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Foster |imię = Robert |tytuł = [[Encyklopedia Śródziemia]] |wydawca = Amber |miejsce = Warszawa |rok = 2002 |isbn = 83-241-0200-0}}

[[Kategoria:Geografia Beleriandu]]
[[Kategoria:Fikcyjne miasta]]


text:
# Tadeusz Mołdawa
Tadeusz Mołdawa (ur. 26 listopada 1943 w Murawkach, zm. 11 czerwca 2019 w Warszawie) – polski prawnik, politolog, profesor nauk społecznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Warszawskiego, dziekan Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW w latach 1993–1999 i 2005–2008. Działacz PZPR, wykładowca Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR. Podporucznik wojskowego organu bezpieczeństwa państwa PRL.

## Życiorys

### Edukacja
Syn Jana i Natalii. W 1966 ukończył studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W 1974 uzyskał stopień doktora nauk politycznych w Instytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego (promotorem jego rozprawy doktorskiej był doc. Kazimierz Gościniak), zaś w 1990 habilitację. W 2014 prezydent RP nadał mu tytuł naukowy profesora nauk społecznych.

### Praca naukowa i zawodowa
Od 1967 pracownik naukowy Instytutu Nauk Politycznych UW, w latach 2001–2005 był jego dyrektorem. W latach 1993–1999 oraz od 2005 do 2008 dziekan Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW.
W 2004 pod jego kierunkiem stopień naukowy doktora uzyskał Tomasz Słomka.
Był Członkiem Komitetu Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk (2011–2014).
W latach 1991–1997 był członkiem Trybunału Stanu.
Zajmował się problematyką systemów politycznych oraz historii instytucji politycznych w Polsce, Europie Środkowej i Wschodniej oraz Hiszpanii, Portugalii i na Kubie. Autor wielu opracowań i publikacji w wyżej wymienionych dziedzinach.
Zmarł 11 czerwca 2019 i 17 czerwca po mszy w kościele św. Jozafata Kuncewicza urna została złożona w grobie rodzinnym na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C17-V-2).

## Publikacje
- Konstytucja Republiki Kuby (red.), Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1978
- Naczelne władze państwowe Polski Ludowej 1944–1979, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 1979
- Państwo socjalistyczne w myśli marksistowskiej, KAW Warszawa 1981
- Ustrój polityczny socjalistycznej Kuby, KAW Warszawa 1982
- Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, KAW Warszawa 1987
- Historia Sejmu Polskiego. Sejm Polski 1947–1989, PWN Warszawa 1990
- Ludzie władzy 1944–1991. Władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991, PWN Warszawa 1991

title: Tadeusz Mołdawa

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Tadeusz Mołdawa
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = Polska
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = 26 listopada 1943
 |miejsce urodzenia         = Murawki
 |data śmierci              = 11 czerwca 2019
 |miejsce śmierci           = [[Warszawa]]
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |jakich nauk               = społecznych
 |specjalność               =
 |almamater                 = Uniwersytet Warszawski
 |doktorat data             = 1974
 |doktorat uczelnia         = UW
 |doktorat dyscyplina       = politologia
 |habilitacja data          = 1990
 |habilitacja uczelnia      = UW
 |habilitacja dyscyplina    = politologia
 |profesura data            = 2014
 |aktywność zawodowa        = dyrektor Instytutu Nauk Politycznych UW (2001–2005), dziekan Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW (1993–1999, 2005–2008)
 |jednostka1 typ            =
 |jednostka1 nazwa          =
 |okres zatr1               =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
[[Plik:Tadeusz Mołdawa grób.jpg|thumb|Grób Tadeusza Mołdawy na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach]]
'''Tadeusz Mołdawa''' (ur. [[26 listopada]] [[1943]] w Murawkach, zm. [[11 czerwca]] [[2019]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.inp.uw.edu.pl/?q=aktualnosci/z_przykroscia_i_wielkim_bolem_informujemy_ze_dzisiaj_rano_zmarl_prof_tadeusz_moldawa_wieloletni_pracownik_naszego_instytutu_mial_76_lat | tytuł = Z przykrością i wielkim bólem informujemy, że dzisiaj rano zmarł prof. Tadeusz Mołdawa | opublikowany = inp.uw.edu.pl | data = 11 czerwca 2019 | data dostępu = 2019-06-11}}</ref> w [[Warszawa|Warszawie]]) – [[Polacy|polski]] [[prawnik]], [[Politologia|politolog]], [[Tytuł profesora|profesor]] [[Nauki społeczne|nauk społecznych]], [[nauczyciel akademicki]] [[Uniwersytet Warszawski|Uniwersytetu Warszawskiego]], dziekan Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW w latach 1993–1999 i 2005–2008. Działacz [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]], wykładowca [[Wyższa Szkoła Nauk Społecznych przy KC PZPR|Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR]]. Podporucznik wojskowego [[Organy bezpieczeństwa państwa (1944–1990)|organu bezpieczeństwa państwa]] [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]]<ref>{{Cytuj | url=https://inwentarz.ipn.gov.pl/showDetails?id=200374901&q=mo%C5%82dawa&page=1&url=[{{!}}typ=0] | tytuł=IPN BU 2936/3180 | Inwentarz archiwalny IPN<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=ipn.gov.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-26}}</ref>.

== Życiorys ==
=== Edukacja ===
Syn Jana i Natalii. W 1966 ukończył studia na [[Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego|Wydziale Prawa]] [[Uniwersytet Warszawski|Uniwersytetu Warszawskiego]]. W 1974 uzyskał [[Stopnie naukowe w Polsce|stopień]] [[Doktor|doktora]] nauk politycznych w [[Instytut Nauk Politycznych Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego|Instytucie Nauk Politycznych]] [[Uniwersytet Warszawski|Uniwersytetu Warszawskiego]]<ref name="inp">{{Cytuj stronę | url = http://www.inp.uw.edu.pl/?q=kadra/100 | tytuł = ''Prof. dr hab. Tadeusz Mołdawa'' | opublikowany = inp.uw.edu.pl | język = pl | data dostępu = 2019-06-17 | archiwum = http://www.inp.uw.edu.pl/?q=kadra/100 | zarchiwizowano = 2019-06-17}}</ref> (promotorem jego rozprawy doktorskiej był doc. [[Kazimierz Gościniak]])<ref>T. Mołdawa, [[Jarosław Szymanek|J. Szymanek]], ''Kazimierz Gościniak (1928–1977'' w [[Andrzej Szmyt (prawnik)|A. Szmyt]], [[Paweł Sarnecki|P. Sarnecki]], [[Ryszard Mojak|R. Mojak]] (pod red.) ''Konstytucjonaliści polscy 1918–2011'', [[Wydawnictwo Sejmowe]], Warszawa, 2012, {{ISBN|978-83-7666-149-0}}, s. 134.</ref>, zaś w 1990 [[habilitacja|habilitację]]. W 2014 [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|prezydent RP]] nadał mu tytuł naukowy profesora nauk społecznych<ref name="inp" /><ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.prezydent.pl/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/nominacje/art,767,prezydent-wreczyl-nominacje-40-profesorom.html | tytuł = ''Prezydent wręczył nominacje 40 profesorom'' | opublikowany = prezydent.pl | język = pl | data dostępu = 2019-06-22 | archiwum = https://www.prezydent.pl/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/nominacje/art,767,prezydent-wreczyl-nominacje-40-profesorom.html | zarchiwizowano = 2019-06-22}}</ref>.

=== Praca naukowa i zawodowa ===
Od 1967 pracownik naukowy Instytutu Nauk Politycznych UW, w latach 2001–2005 był jego dyrektorem. W latach 1993–1999 oraz od 2005 do 2008 dziekan [[Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego|Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych]] [[Uniwersytet Warszawski|UW]]<ref name="inp" />.

W 2004 pod jego kierunkiem stopień naukowy doktora uzyskał [[Tomasz Słomka]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.inp.uw.edu.pl/?q=kadra/149 | tytuł = dr hab. Tomasz Słomka | opublikowany = inp.uw.edu.pl | data dostępu = 2019-11-30}}</ref>.

Był Członkiem [[Komitet Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk|Komitetu Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk]] (2011–2014)<ref name="PAN">{{cytuj stronę | url = http://www.knpol.pan.pl/index.php/skad | tytuł = Lista członków Komitetu Nauk Politycznych PAN w kadencji na lata 2011–2014 | opublikowany = knpol.pan.pl | data dostępu = 2015-10-22 | archiwum = https://web.archive.org/web/20150703231345/http://www.knpol.pan.pl/index.php/skad | zarchiwizowano = 2015-07-03}}</ref>.

W latach 1991–1997 był członkiem [[Trybunał Stanu|Trybunału Stanu]].

Zajmował się problematyką systemów politycznych oraz historii instytucji politycznych w [[Polska|Polsce]], [[Europa Środkowa|Europie Środkowej]] i [[Europa Wschodnia|Wschodniej]] oraz [[Hiszpania|Hiszpanii]], [[Portugalia|Portugalii]] i na [[Kuba|Kubie]]. Autor wielu opracowań i publikacji w wyżej wymienionych dziedzinach<ref name="inp" />.

Zmarł 11 czerwca 2019 i 17 czerwca po mszy w kościele św. Jozafata Kuncewicza urna została złożona w grobie rodzinnym na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|Cmentarzu Wojskowym na Powązkach]] (kwatera C17-V-2<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=5&kwatera=C%2017&grob=2&dane=+imie=Tadeusz+nazwisko=Mo%C5%82dawa+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=2019+miesiac2=6+dzien2=17+check_zg=+rok_zg1=1800+miesiac_zg1=1+dzien_zg1=1+rok_zg2=2019+miesiac_zg2=6+dzien_zg2=17+cmentarz=#kotwica | tytuł = Miejsce pochówku | data dostępu = 2019-06-17}}</ref>).

== Publikacje ==
* ''Konstytucja Republiki Kuby'' (red.), [[Zakład Narodowy im. Ossolińskich]] Wrocław 1978
* ''Naczelne władze państwowe Polski Ludowej 1944–1979'', [[Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego]] 1979
* ''Państwo socjalistyczne w myśli marksistowskiej'', [[Krajowa Agencja Wydawnicza|KAW]] Warszawa 1981
* ''Ustrój polityczny socjalistycznej Kuby'', KAW Warszawa 1982
* ''Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej'', KAW Warszawa 1987
* ''Historia Sejmu Polskiego. Sejm Polski 1947–1989'', [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]] Warszawa 1990
* ''Ludzie władzy 1944–1991. Władze państwowe i polityczne Polski według stanu na dzień 28 II 1991'', PWN Warszawa 1991

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{ludzie nauki|10701|osoba=prof. dr hab. Tadeusz Mołdawa|data dostępu=2007-11-17}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Mołdawa, Tadeusz}}
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego]]
[[Kategoria:Członkowie Komitetu Nauk Politycznych PAN]]
[[Kategoria:Członkowie Trybunału Stanu]]
[[Kategoria:Działacze PZPR]]
[[Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie]]
[[Kategoria:Polscy konstytucjonaliści]]
[[Kategoria:Polscy politolodzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1943]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR]]
[[Kategoria:Zmarli w 2019]]

title: Tadeusz Mołdawa

Państwo działania: Polska

Data i miejsce urodzenia: 26 listopada 1943 · Murawki

Data i miejsce śmierci: 11 czerwca 2019 · Warszawa

Alma Mater: Uniwersytet Warszawski

Doktorat: 1974 – politologia · UW

Habilitacja: 1990 – politologia · UW