text:
# Heather Small
Heather Small (ur. 20 stycznia 1965 w Londynie) – brytyjska piosenkarka, wykonawczyni muzyki soul oraz R&B.
Karierę rozpoczęła na początku lat 90., współtworząc zespół M People, z którym nagrała m.in. największy przebój grupy "Moving On Up". W 1998 artystka zdecydowała się na działalność solową. W 2000 wydała swój pierwszy album pt. Proud oraz singiel pod tym samym tytułem. Płyta doszła do 12. miejsca brytyjskiej listy "UK Albums Chart" i osiągnęła status złotej płyty w Wielkiej Brytanii. W 2006 wydała drugi solowy album "Close to miracle".
W 2005 z M People nagrała płytę zawierającą wybór utworów grupy. 24 lipca 2006 wydała swój drugi album solowy, który jednak nie odniósł sukcesu.
W 2008 wzięła udział w VI edycji Strictly Come Dancing z Brianem Fortuną, zajmując 9. miejsce.

## Dyskografia

### Albumy
- 2000 – Proud
- 2006 – Close to a Miracle

### Single
- 2000 – "Proud"
- 2000 – "Holding On"
- 2000 – "You Need Love Like I Do" (z Tomem Jonesem)
- 2005 – "Proud"
- 2006 – "Radio On"
- 2006 – "Close to a Miracle"
- 2007 – "Luna"

wikiname: plwiki

title: Heather Small

in_language: pl

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Heather Small
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Heather Small Southport.JPG
 |opis zdjęcia          = Heather Small, Southport 2008
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       =
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = [[20 stycznia]] [[1965]]
 |miejsce urodzenia     = [[Londyn]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |instrument            =
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[soul]], [[rhythm and blues]]
 |zawód                 = [[piosenkarz|piosenkarka]]
 |aktywność             = od [[1991 w muzyce|1991]]
 |wydawnictwo           =
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                =
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Heather Small''' (ur. [[20 stycznia]] [[1965]] w [[Londyn]]ie) – [[Wielka Brytania|brytyjska]] piosenkarka, wykonawczyni muzyki [[soul]] oraz [[rhythm and blues|R&B]].

Karierę rozpoczęła na początku lat 90., współtworząc zespół [[M People]], z którym nagrała m.in. największy przebój grupy "Moving On Up". W 1998 artystka zdecydowała się na działalność solową. W 2000 wydała swój pierwszy [[Album (wydawnictwo muzyczne)|album]] pt. ''Proud'' oraz [[Singel (muzyka)|singiel]] pod tym samym tytułem. Płyta doszła do 12. miejsca brytyjskiej listy "UK Albums Chart" i osiągnęła status złotej płyty w Wielkiej Brytanii. W 2006 wydała drugi solowy album "Close to miracle".

W 2005 z M People nagrała płytę zawierającą wybór utworów grupy. 24 lipca 2006 wydała swój drugi album solowy, który jednak nie odniósł sukcesu.

W 2008 wzięła udział w VI edycji ''[[Dancing with the Stars|Strictly Come Dancing]]'' z Brianem Fortuną, zajmując 9. miejsce.

== Dyskografia ==
=== Albumy ===
* 2000 – ''Proud''
* 2006 – ''Close to a Miracle''

=== Single ===
* 2000 – "Proud"
* 2000 – "Holding On"
* 2000 – "You Need Love Like I Do" (z [[Tom Jones (piosenkarz)|Tomem Jonesem]])
* 2005 – "Proud"
* 2006 – "Radio On"
* 2006 – "Close to a Miracle"
* 2007 – "Luna"

== Linki zewnętrzne ==
* [https://heathersmall-mpeople.com/ Heather Small – strona prywatna] {{lang|en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Small, Heather}}
[[Kategoria:Brytyjskie wokalistki rhythmandbluesowe]]
[[Kategoria:Brytyjskie wokalistki soulowe]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1965]]

title: Heather Small

Data i miejsce urodzenia: 20 stycznia 1965 · Londyn

Gatunki: soul, rhythm and blues

Zawód: piosenkarka


text:
# Miłonka
Miłonka – rzeka, prawy dopływ Ochni o długości 20,74 km.
Wypływa w okolicy wsi Mazew-Kolonia i kieruje się na północ. Płynie między innymi przez miejscowości Rzędków, Cudniki, Wymysłów, Miłonice, Zosinek. Następnie od strony południowej opływa miasto Krośniewice, po czym w okolicach wsi Iwiczna przepływa pod drogą krajową nr 92 i kilka kilometrów dalej wpada do Ochni.

title: Miłonka

wikitext:
{{Rzeka infobox
 | nazwa               = Miłonka
 | zdjęcie             =
 | opis zdjęcia        =
 | kontynent           = Europa
 | państwo             = POL
 | lokalizacja         = [[województwo łódzkie|woj. łódzkie]]
 | rodzaj cieku        = rzeka
 | długość             = 20,74
 | spadek              =
 | powierzchnia zlewni =
 | średni przepływ     =
 | miejsce przepływu   =
 | źródło: miejsce     = w okolicach wsi [[Mazew-Kolonia]]
 | źródło: wysokość    = 142 m n.p.m.{{r|geoportal}}
 | źródło: współrzędne = 52°09'53″N 19°07'20″E
 | ujście: recypient   = [[Ochnia]]
 | ujście: miejsce     = na północ od [[Krzesin (województwo łódzkie)|Krzesina]]
 | ujście: wysokość    = 107 m n.p.m.{{r|geoportal}}
 | ujście: współrzędne = 52°15'13″N 19°16'59″E
 | mapa                =
 | opis mapy           =
 | kod mapy            = PL-LD
 | szlak               =
 | commons             =
}}
'''Miłonka''' – [[rzeka]], prawy [[dopływ]] [[Ochnia|Ochni]]{{r|hydronimy p}} o długości 20,74 km{{r|geoportalKZGW}}.

Wypływa w okolicy wsi [[Mazew-Kolonia]] i kieruje się na północ. Płynie między innymi przez miejscowości [[Rzędków (powiat łęczycki)|Rzędków]], [[Cudniki]], [[Wymysłów (powiat kutnowski)|Wymysłów]], [[Miłonice]], [[Zosinek (kolonia)|Zosinek]]. Następnie od strony południowej opływa miasto [[Krośniewice]], po czym w okolicach wsi [[Iwiczna]] przepływa pod drogą krajową nr [[Droga krajowa nr 92 (Polska)|92]] i kilka kilometrów dalej wpada do [[Ochnia|Ochni]].

== Zobacz też ==
* [[Rzeki Polski]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name = "geoportal">{{cytuj stronę | url = http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/?locale=pl&gui=new&sessionID=2972697| tytuł = Miłonka na mapie Geoportalu Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej | opublikowany = [[Główny Geodeta Kraju]] | data dostępu = 2017-02-02}}</ref>
<ref name="hydronimy p">{{Hydronimy1|s=166}}</ref>
<ref name = "geoportalKZGW">{{cytuj stronę | url = https://wody.isok.gov.pl/imap_kzgw/?startwg=wgRzeki&gui=classic&gpmap=gp16&bbox=500510.54768682143,475212.9541430951,527207.0594131782,490003.19205690426&SRS=2180&active_lyr=id:KZGW.Rzeki2010,mapId:msDorz12,lid:6&locale=pl| tytuł = Miłonka na mapie Geoportalu Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej >> Moduł: Obszary Dorzeczy (wynik wyszukiwania) | opublikowany = [[Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej]] | data dostępu = 2017-02-02}}</ref>
}}

[[Kategoria:Dorzecze Bzury]]

title: Miłonka

Kontynent: Europa

Państwo: Polska

Lokalizacja: woj. łódzkie

Miejsce:
w okolicach wsi Mazew-Kolonia
na północ od Krzesina

Recypient: Ochnia


text:
# Jokszan
Jokszan – postać biblijna, czwarty syn Abrahama, a drugi pochodzący z jego małżeństwa z Keturą.
Miał dwóch synów: Sabę i Dedana.

title: Jokszan

wikitext:
{{Postać religijna infobox
 |imię                     = Jokszan
 |imię oryginalne          =
 |grafika                  =
 |opis grafiki             =
 |tytuł                    =
 |inne imiona              =
 |występowanie             = [[Księga Rodzaju]]
 |przydomek                =
 |atrybut                  =
 |wcielenie zwierzęce      =
 |siedziba                 =
 |teren kultu              =
 |szczególne miejsce kultu =
 |nazwa święta             =
 |odpowiednik              =
 |ojciec                   = [[Abraham]]
 |matka                    =
 |mąż                      =
 |żona                     =
 |rodzeństwo               =
 |dzieci                   = [[Saba (syn Jokszana)|Saba]], [[Dedan]]
 |commons                  =
 |wikisłownik              =
}}
'''Jokszan''' – postać biblijna, czwarty syn [[Abraham]]a, a drugi pochodzący z jego małżeństwa z [[Ketura|Keturą]].

Miał dwóch synów: [[Saba (syn Jokszana)|Sabę]] i [[Dedan]]a.

== Bibliografia ==
* [[Księga Rodzaju]] 25,2-3

[[Kategoria:Postacie Starego Testamentu]]

title: Jokszan

Występowanie: Księga Rodzaju

Ojciec: Abraham

Dzieci: Saba, Dedan


text:
# Hej Arnold! Przygoda w dżungli
Hej Arnold! Przygoda w dżungli (ang. Hey Arnold!: The Jungle Movie) – amerykański film animowany z 2017 roku w reżyserii Raymiego Muzquiza, powstały na podstawie serialu animowanego Hej Arnold! autorstwa Craiga Bartletta. Wyprodukowany przez wytwórnię Snee-Oosh, Inc. i Nickelodeon Animation Studio.
Premiera filmu odbyła się 24 listopada 2017 na amerykańskim Nickelodeon. W Polsce premiera filmu odbyła się 3 maja 2018 na antenie Nickelodeon Polska.

## Fabuła
Akcja filmu rozgrywa się bezpośrednio po epizodzie „The Journal”, gdzie Arnold znajduje mapę w dzienniku pozostawionym przez swoich rodziców. Wraz ze swoim najlepszym przyjacielem Gerardem postanawiają nakręcić film podczas wakacji po zakończeniu piątej klasy w celu wygrania wycieczki do San Lorenzo, gdzie rodzice Arnolda byli ostatnio widziani. Helga, która jest potajemnie zakochana w głównym bohaterze używa różnych nagrań, które zebrała przez lata pokazując dobre uczynki Arnolda, a wszyscy w mieście zaskakują go wideo. Pan Simmons, zdradza wszystkim, że film Arnolda wygrał konkurs, a on i jego koledzy z klasy oraz starsza siostra Helgi, Olga wyruszają samolotem do San Lorenzo. W czasie wyprawy przez dżunglę Arnold, Gerard i Helga odkryją zaginione miasto zaludnione przez dzieci i staną do walki z najemnikiem Lasombrą, który zamierza ukraść skarb doprowadzający do wyleczenia miejskiej „śpiączki”, która zanieczyściła większość populacji miasta przez dziewięć lat.

## Obsada
| Postać                                                                                | Oryginalny dubbing    | Polski dubbing         |
| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------- | ---------------------- |
| Arnold Nieduży                                                                                | Mason Vale Cotton     | Bernard Lewandowski    |
| Gerard Johanssen                                                                                | Benjamin Flores Jr.   | Antoni Scardina        |
| Helga Pataki                                                                                | Francesca Marie Smith | Marta Wągrocka         |
| Dziadek Phil                                                                                | Dan Castellaneta      | Mirosław Wieprzewski   |
| Babcia Gertie                                                                                | Tress MacNeille       | Beata Jankowska-Tzimas |
| Phoebe                                                                                | Anndi McAfee          |                        |
| Harold                                                                                | Justin Shenkarow      |                        |
| Rhonda                                                                                | Olivia Hack           |                        |
| Józek                                                                                | Gavin Lewis           |                        |
| Sid                                                                                | Aiden Lewandowski     |                        |
| Pan Simmons                                                                                | Dan Butler            | Janusz Wituch          |
| Bob                                                                                | Maurice LaMarche      | Grzegorz Kwiecień      |
| Miriam                                                                                | Kath Soucie           | Elżbieta Kopocińska    |
| Olga                                                                                | Nika Futterman        | Marta Dobecka          |
| Miles                                                                                | Craig Bennett         | Tomasz Borkowski       |
| Stella                                                                                | Antoinette Stella     | Agnieszka Kunikowska   |
| Ernie                                                                                | Dom Irrera            | Robert Tondera         |
| Lasombra                                                                                | Alfred Molina         | Przemysław Glapiński   |
| Pan Hyunh                                                                                | Wally Wingert         | Wojciech Chorąży       |
| W pozostałych rolach: Maksymilian Michasiów, Maksymilian Bogumił, Agnieszka Fajlhauer, Joanna Pach-Żbikowska, Sara Lewandowska, Karol Kwiatkowski, Igor Borecki, Aleksandra Radwan, Mikołaj Klimek Opracowanie wersji polskiej: na zlecenie Nickelodeon Polska – Start International Polska |                       |                        |

title: Hej Arnold! Przygoda w dżungli

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Hej Arnold! Przygoda w dżungli
 |oryginalny tytuł = Hey Arnold!: The Jungle Movie
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[Film animowany|animowany]]
 |rok produkcji    =
 |data premiery    = [[Stany Zjednoczone|USA]]: 24 listopada 2017
[[Polska|POL]]: 3 maja 2018
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
 |język            = [[język angielski|angielski]]
 |czas trwania     = 81 minut
 |reżyseria        = Raymie Muzquiz
 |scenariusz       = Craig Bartlett, Joe Purdy, Laura Sreebny, Justin Charlebois
 |główne role      =
 |muzyka           = Jim Lang
 |zdjęcia          =
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           =
 |produkcja        = Lizbeth Velasco
 |wytwórnia        = Snee-Oosh, Inc.
Nickelodeon Animation Studio
 |dystrybucja      =
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Hej Arnold! Przygoda w dżungli''' ([[język angielski|ang.]] ''Hey Arnold!: The Jungle Movie'') – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[film animowany]] z [[2017 w filmie|2017]] roku w reżyserii Raymiego Muzquiza, powstały na podstawie serialu animowanego ''[[Hej Arnold!]]'' autorstwa Craiga Bartletta. Wyprodukowany przez wytwórnię Snee-Oosh, Inc. i Nickelodeon Animation Studio.

Premiera filmu odbyła się 24 listopada 2017 na amerykańskim [[Nickelodeon]]<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.awn.com/news/nickelodeons-hey-arnold-jungle-movie-premieres-nov-24 |tytuł = Nickelodeon’s ‘Hey Arnold!: The Jungle Movie’ Premieres Nov. 24 |opublikowany = Animation World Network |język = en |data = 20 listopada 2017 |data dostępu = 2018-05-03}}</ref>. W [[Polska|Polsce]] premiera filmu odbyła się 3 maja 2018 na antenie [[Nickelodeon Polska]].

== Fabuła ==
Akcja filmu rozgrywa się bezpośrednio po epizodzie „The Journal”, gdzie Arnold znajduje mapę w dzienniku pozostawionym przez swoich rodziców. Wraz ze swoim najlepszym przyjacielem Gerardem postanawiają nakręcić film podczas wakacji po zakończeniu piątej klasy w celu wygrania wycieczki do San Lorenzo, gdzie rodzice Arnolda byli ostatnio widziani. Helga, która jest potajemnie zakochana w głównym bohaterze używa różnych nagrań, które zebrała przez lata pokazując dobre uczynki Arnolda, a wszyscy w mieście zaskakują go wideo. Pan Simmons, zdradza wszystkim, że film Arnolda wygrał konkurs, a on i jego koledzy z klasy oraz starsza siostra Helgi, Olga wyruszają samolotem do San Lorenzo. W czasie wyprawy przez dżunglę Arnold, Gerard i Helga odkryją zaginione miasto zaludnione przez dzieci i staną do walki z najemnikiem Lasombrą, który zamierza ukraść skarb doprowadzający do wyleczenia miejskiej „śpiączki”, która zanieczyściła większość populacji miasta przez dziewięć lat.

== Obsada ==
{| class="wikitable" width=55% style="text-align:center;"
|- bgcolor="#CCCCCC"
! Postać !! Oryginalny dubbing !! Polski dubbing
|-
| Arnold Nieduży || [[Mason Vale Cotton]] || [[Bernard Lewandowski]]
|-
| Gerard Johanssen || [[Benjamin Flores Jr.]] || [[Antoni Scardina]]
|-
| Helga Pataki || [[Francesca Marie Smith]] || [[Masza Wągrocka|Marta Wągrocka]]
|-
| Dziadek Phil || [[Dan Castellaneta]] || [[Mirosław Wieprzewski]]
|-
| Babcia Gertie || [[Tress MacNeille]] || [[Beata Jankowska-Tzimas]]
|-
| Phoebe || [[Anndi McAfee]] ||
|-
| Harold || [[Justin Shenkarow]] ||
|-
| Rhonda || [[Olivia Hack]] ||
|-
| Józek || [[Gavin Lewis]] ||
|-
| Sid || [[Aiden Lewandowski]] ||
|-
| Pan Simmons || [[Dan Butler]] || [[Janusz Wituch]]
|-
| Bob || [[Maurice LaMarche]] || [[Grzegorz Kwiecień]]
|-
| Miriam || [[Kath Soucie]] || [[Elżbieta Kopocińska]]
|-
| Olga || [[Nika Futterman]] || [[Marta Dobecka]]
|-
| Miles || [[Craig Bennett]] || [[Tomasz Borkowski (aktor)|Tomasz Borkowski]]
|-
| Stella || [[Antoinette Stella]] || [[Agnieszka Kunikowska]]
|-
| Ernie || [[Dom Irrera]] || [[Robert Tondera]]
|-
| Lasombra || [[Alfred Molina]] || [[Przemysław Glapiński]]
|-
| Pan Hyunh || [[Wally Wingert]] || Wojciech Chorąży
|-
|colspan=3 align=center bgcolor="#f8f8f8"|
'''W pozostałych rolach:''' [[Maksymilian Michasiów]], [[Maksymilian Bogumił]], [[Agnieszka Fajlhauer]], [[Joanna Pach|Joanna Pach-Żbikowska]], [[Sara Lewandowska]], [[Karol Kwiatkowski]], [[Igor Borecki]], [[Aleksandra Radwan]], [[Mikołaj Klimek]]

'''Opracowanie wersji polskiej:''' na zlecenie Nickelodeon Polska – [[Hiventy Poland|Start International Polska]]
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|5257726|Hej Arnold! Przygoda w dżungli}}

{{Nickelodeon}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy animowane]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 2017 roku]]
[[Kategoria:Nickelodeon]]
[[Kategoria:Filmy animowane z 2017 roku]]

title: Hej Arnold! Przygoda w dżungliHey Arnold!: The Jungle Movie

Gatunek: animowany

Data premiery: USA: 24 listopada 2017 · POL: 3 maja 2018

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Język: angielski

Czas trwania: 81 minut

Reżyseria: Raymie Muzquiz

Muzyka: Jim Lang

Produkcja: Lizbeth Velasco

Wytwórnia: Snee-Oosh, Inc. · Nickelodeon Animation Studio


text:
# Tiligul-Tiras Tyraspol
Tiligul-Tiras Tyraspol (rum. Clubul Sportive Tiligul-Tiras Tiraspol) – mołdawski klub piłkarski, mający siedzibę w mieście Tyraspol na wschodzie kraju. Założony w 1938, a zlikwidowany 6 czerwca 2009. W okresie swej działalności był najstarszym klubem piłki nożnej w Mołdawii i Naddniestrzu.

## Historia
Chronologia nazw:
- 1938: Spartac Tyraspol (ros. «Спартак» Тирасполь)
- 1961: Pișcevic Tyraspol (ros. «Пищевик» Тирасполь)
- 1963: Luceafărul Tyraspol (ros. «Лучафэрул» Тирасполь)
- 1966: Energhia Tyraspol (ros. «Энергия» Тирасполь)
- 1968: Nistru Tyraspol (ros. «Днестр» Тирасполь)
- 1971: Energhia Tyraspol (ros. «Энергия» Тирасполь)
- 1972: Avtomobilist Tyraspol (ros. «Автомобилист» Тирасполь)
- 1978: Start Tyraspol (ros. «Старт» Тирасполь)
- 1979: Avtomobilist Tyraspol (ros. «Автомобилист» Тирасполь)
- 1986: Textilșcic Tyraspol (ros. «Текстильщик» Тирасполь)
- 1990: Tiras Tyraspol (ros. «Тирас» Тирасполь)
- 1991: Tiligul Tyraspol (ros. «Тилигул» Тирасполь)
- 2004: Tiligul-Tiras Tyraspol
- 6.06.2009: klub rozwiązano

Klub piłkarski Spartac Tyraspol został założony w miejscowości Tyraspol w roku 1938. Był pierwszą tego typu organizacją w Mołdawii i Naddniestrzu. W 1938 zespół startował w rozgrywkach Pucharu ZSRR i Pucharu Ukraińskiej SRR. W 1946 wystartował w rozgrywkach mistrzostw Mołdawskiej SRR, gdzie zajął trzecie miejsce w pierwszej podgrupie. W 1949 klub był drugim, a w 1956 zdobył swój pierwszy tytuł mistrzowski, w 1957 dotarł do finału Pucharu Mołdawskiej SRR.
W 1961 klub zmienił nazwę na Pișcevic Tyraspol i otrzymał prawo występu w Klasie B mistrzostw ZSRR, gdzie zajął 11.miejsce wśród 16 zespołów w 1 grupie republik radzieckich. Następny sezon zakończył na przedostatniej 16.pozycji. W 1963 po kolejnej reorganizacji systemu lig ZSRR klub z nazwą Luceafărul Tyraspol został oddelegowany do klasy niżej zwanej Klasą B. W kolejnych sezonach został sklasyfikowany na pozycjach: 8 (1963 grupa republik radzieckich), 13 (1964 – 2 grupa ukraińska), 41 (1965 – grupa ukraińska). Po takich słabych wynikach sportowych klub w 1966 nie otrzymał prawa występów w zawodowych rozgrywkach o mistrzostwo ZSRR i został rozwiązany.
W 1965 w Tyraspolu również istniały dwa inne kluby Energhia Tyraspol i Temp Tyraspol, które zdobyły odpowiednio mistrzostwo i wicemistrzostwo Mołdawskiej SRR. Właśnie Energhia została wybrana na następcę wiodącego klubu miasta. W 1966 klub zajął trzecie miejsce w mistrzostwach Mołdawskiej SRR. W 1967 Energhia ponownie otrzymała prawo gry w Klasie B mistrzostwach ZSRR, gdzie zajęła 15.lokatę w 1 grupie ukraińskiej. W 1968 klub zmienił nazwę na Nistru Tyraspol i zajął 13.miejsce w 1 grupie ukraińskiej. W 1969 był szóstym w grupie. W 1970 po kolejnej reorganizacji systemu lig ZSRR klub nie otrzymał promocji do grona najlepszych i został zdegradowany do rozgrywek lokalnych.
W 1971 jako Energhia Tyraspol zajął 7.miejsce w drugiej grupie mistrzostw Mołdawskiej SRR. W następnym sezonie 1972 zmienił nazwę na Avtomobilist Tyraspol i znów był siódmym w drugiej grupie. Sezon 1973 zakończył na 8.pozycji. W latach 1974–1975 miasto reprezentował zespół m.Tyraspol. Dopiero w 1978 klub został reaktywowany jako Start Tyraspol. Zespół startował w rozgrywkach Wtoroj Ligi, gdzie zajął ostatnie 23.miejsce w 2 grupie. W następnym sezonie 1979 przywrócił nazwę Avtomobilist Tyraspol. Klub zajmował następujące miejsca: 22 w 2 grupie (1979), 3 w 8 grupie (1980), 3 w 8 grupie (1981), 5 w 5 grupie (1982), 4 w 5 grupie (1983), 9 w 5 grupie (1984), 9 w 5 grupie (1985). W 1986 przyjął nazwę Textilșcic Tyraspol i potem zajmował następujące miejsca: 2 w 5 grupie (1986), 8 w 5 grupie (1987), 3 w 5 grupie (1988). W 1989 zespół najpierw zwyciężył w 5 grupie, a potem w finale B znów był pierwszym i zdobył awans do Pierwoj Ligi. W 1990 jako Tiras Tyraspol startował w Pierwoj Lidze, zajmując środkowe 13.miejsce. W następnym 1991 klub zmienił nazwę na Tiligul Tyraspol i zakończył sezon na drugim miejscu, zdobywając awans do Wyższej Ligi. Jednak rozpad ZSRR nie pozwolił klubowi debiutować na najwyższym szczeblu rozgrywek piłkarskich.
Po uzyskaniu niepodległości przez Mołdawię i organizowaniu własnych mistrzostw klub startował w 1992 w rozgrywkach pierwszej edycji Divizia Națională – sezonie 1992 (wygrała fazę zasadniczą, ale nie zdobyła mistrzostwa Mołdawii na skutek odmowy gry w meczu barażowym o tytuł przeciwko Zimbru Kiszyniów z powodu wojny w Naddniestrzu). W następnym sezonie 1992/93 klub znów był drugim. Zespół zdobywał wicemistrzostwo kraju w kolejnych 3 sezonach, w sezonie 1996/97 był trzecim, w 1997/98 znów drugim. Największe sukcesy to trzykrotne z rzędu wywalczenie krajowego pucharu w latach 1993-1995. W sezonie 1998/99 klub zajął ponownie trzecie miejsce, w 1999/00 był na 5.pozycji, w 2000/01 na trzecim. Sezon 2001/02 zakończył na 7.lokacie, po czym został zdegradowany do Divizia A. Po zdobyciu mistrzostwa Divizia A klub w 2003 wrócił do Divizia Națională. Był szóstym w sezonach 2003/04 i 2004/05. W 2004 klub zmienił nazwę na Tiligul-Tiras Tyraspol. W sezonie 2005/06 zajął 4.miejsce, w 2006/07 ósme miejsce, w 2007/08 siódme. Sezon 2008/09 zakończył na 10.lokacie, a 6 czerwca 2009 został zlikwidowany z powodu braku środków finansowych na działalność.
Miesiąc później, po wycofaniu się zespołu z mistrzostw, jego nazwę postanowiło utrzymać kierownictwo innego mołdawskiego klubu – Olimpia Bielce. Przywódcy Olimpii zasugerowali byłemu przywództwu Tiligul-Tiras wydzierżawienie bazy Tiligula klubowi z Bielc w zamian za to, że menadżerowie Olimpii zapłacą 20% długów Tiligul-Tiras i zmienią nazwę swojego drugiego zespołu występującego w Divizia A na Olimpia-2-Tiligul, która będzie występować na stadionie Tiligul-Tiras.

## Sukcesy

### Trofea międzynarodowe
| \| \| Zdobyte trofea w rozgrywkach międzynarodowych (stan na: 31-05-2017) \| |                                                                     |      |                           |
| Rozgrywki                                                                    | Osiągnięcie                                                         | Razy | Sezon(y)                  |
| · Liga Mistrzów · (Puchar Europy)                                            | zdobywca                                                            | 0    |                           |
| · Liga Mistrzów · (Puchar Europy)                                            | finalista                                                           | 0    |                           |
| · Liga Europy · (Puchar UEFA)                                                | zdobywca                                                            | 0    |                           |
| · Liga Europy · (Puchar UEFA)                                                | finalista                                                           | 0    |                           |
| · Liga Europy · (Puchar UEFA)                                                | 1 runda (1/32 f.)                                                   | 3    | 1996/97, 1997/98, 1998/99 |
| · Puchar Zdobywców                                                           | zdobywca                                                            | 0    |                           |
| · Puchar Zdobywców                                                           | finalista                                                           | 0    |                           |
| · Puchar Zdobywców                                                           | 1 runda (1/16 f.)                                                   | 2    | 1994/95, 1995/96          |
| FIFA                                                                         | Zdobyte trofea w rozgrywkach międzynarodowych (stan na: 31-05-2017) |      |                           |

### Trofea krajowe
Mołdawia
| \| \| Zdobyte trofea w rozgrywkach Mołdawii (stan na: 31-05-2017) \| |                                                             |      |                                                   |
| Rozgrywki                                                            | Osiągnięcie                                                 | Razy | Sezon(y)                                          |
| Mistrzostwo                                                          | I miejsce                                                   | 0    |                                                   |
| Mistrzostwo                                                          | II miejsce                                                  | 6    | 1992, 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1997/98 |
| Mistrzostwo                                                          | III miejsce                                                 | 3    | 1996/97, 1998/99, 2000/01                         |
| Puchar                                                               | zdobywca                                                    | 3    | 1992/93, 1993/94, 1994/95                         |
| Puchar                                                               | finalista                                                   | 2    | 1992, 1995/96                                     |
| II liga                                                              | I miejsce                                                   | 1    | 2002/03                                           |
| II liga                                                              | II miejsce                                                  | 0    |                                                   |
| II liga                                                              | III miejsce                                                 | 0    |                                                   |
| Mołdawia                                                             | Zdobyte trofea w rozgrywkach Mołdawii (stan na: 31-05-2017) |      |                                                   |

ZSRR
| \| \| Zdobyte trofea w rozgrywkach Związku Radzieckiego (stan na: 31-12-1992) \| |                                                                         |      |          |
| Rozgrywki                                                                        | Osiągnięcie                                                             | Razy | Sezon(y) |
| Mistrzostwo                                                                      | I miejsce                                                               | 0    |          |
| Mistrzostwo                                                                      | II miejsce                                                              | 0    |          |
| Mistrzostwo                                                                      | III miejsce                                                             | 0    |          |
| Puchar                                                                           | zdobywca                                                                | 0    |          |
| Puchar                                                                           | finalista                                                               | 0    |          |
| Puchar                                                                           | 1/16 finału                                                             | 1    | 1991/92  |
| II liga                                                                          | I miejsce                                                               | 0    |          |
| II liga                                                                          | II miejsce                                                              | 1    | 1991     |
| II liga                                                                          | III miejsce                                                             | 0    |          |
|                                                                                | Zdobyte trofea w rozgrywkach Związku Radzieckiego (stan na: 31-12-1992) |      |          |

- Wtoraja Liga:
  - mistrz (1x): 1989 (finał B)
  - wicemistrz (1x): 1986 (5 grupa)
  - 3.miejsce (3x): 1980 (8 grupa), 1981 (8 grupa), 1988 (5 grupa)
- Mistrzostwa Mołdawskiej SRR:
  - mistrz (4x): 1956, 1965, 1987, 1989
  - wicemistrz (2x): 1949, 1985
  - 3.miejsce (4x): 1966, 1967, 1986, 1988
- Puchar Mołdawskiej SRR:
  - zdobywca (1x): 1985
  - finalista (4x): 1957, 1967, 1984, 1986

## Europejskie puchary
Legenda do wszystkich tabel:
- Q – runda eliminacyjna, 1/16, 1/8, 1/4, 1/2 – odpowiednia faza rozgrywek, Grupa – runda grupowa, 1r gr – pierwsza runda grupowa, 2r gr – druga runda grupowa, F – finał, R – runda, PO – play-off
- k. – rzuty karne, los. – losowanie, Dogr. – dogrywka, w. – zasada bramek strzelonych na wyjeździe

| Sezon   | Rozgrywki                 | Runda | Klub                 | Dom | Wyjazd | Ogólnie    |
| ------- | ------------------------- | ----- | -------------------- | --- | ------ | ---------- |
| 1994/95 | Puchar Zdobywców Pucharów | Q     | Omonia Nikozja       | 0–1 | 1–3    | 1–4        |
| 1995/96 | Puchar Zdobywców Pucharów | Q     | FC Sion              | 0–0 | 2–3    | 2–3        |
| 1996/97 | Puchar UEFA               | 1Q    | Dynama Mińsk         | 1–1 | 1–3    | 2–4        |
| 1997/98 | Puchar UEFA               | 1Q    | Neuchâtel Xamax      | 1–3 | 0–7    | 1–10       |
| 1998/99 | Puchar UEFA               | 1Q    | RSC Anderlecht       | 0–1 | 0–5    | 0–6        |
| 1999    | Puchar Intertoto          | 1R    | Polonia Warszawa     | 0–0 | 0–4    | 0–4        |
| 2001    | Puchar Intertoto          | 1R    | Cliftonville         | 1–0 | 3–1    | 4–1, Dogr. |
| 2001    | Puchar Intertoto          | 2R    | Lombard FC Tatabánya | 1–1 | 0–4    | 1–5        |
| 2005    | Puchar Intertoto          | 1R    | Pogoń Szczecin       | 0–3 | 2–6    | 2–9        |

## Stadion
Klub rozgrywał swoje mecze domowe na Stadionie Miejskim w Tyraspolu, który mógł pomieścić 3525 widzów. Na początku XXI wieku przeniósł się na Stadion Tiligul w miejscowości Tîrnauca, gdzie były dwa boiska z trawą i jedno z nawierzchnią syntetyczną.

## Trenerzy
...
- 1963:  Władimir Suchostawski
- 1964:  Gieorgij Sudakow

...
- 1969:  Nicolae Esin

...
- 1978:  Walentin Fołomiejew
- 1979–1984:  Wałentyn Wojczenko
- 1985–05.1986:  Vladimir Gosperschi
- 06.1986–1986:  Eugeniu Șincarenco
- 1987–1990:  Ivan Daniliants
- 1991:  Vladimir Veber
- 1992–07.1992:  Petro Kutuzow
- 1993–0?.1993:  Eugeniu Șincarenco
- 0?.1993–??.1993:  Alexandru Verevchin
- ??.1993–??.1993:  Serghei Dubrovin
- ??.1993–06.1994:  Wiktor Zubkow
- 07.1994–10.1994:  Juchym Szkolnykow
- 11.1994–0?.1995:  Alexandru Mațiura
- 0?.1995–0?.1995:  Wiktor Matwijenko
- 0?.1995–0?.1996:  Ołeksandr Sztelin
- 0?.1996–??.1996:  Anatolij Bajdaczny
- 1997–??.1998:  Alexandru Spiridon
- ??.1998–??.1998:  Serghei Dubrovin
- ??.1998–??.1998:  Vladimir Cosse
- ??.1998–??.1998:  Serghei Dubrovin
- 1999–??.2000:  Alexandru Spiridon
- ??.2000–2001:  Ołeksandr Hołokołosow
- ??.200?–??.200?:  Ghenadie Tiumin
- ??.2002–??.2002:  Vladimir Vusatîi
- 2003–??.2005:  Eugeniu Șincarenco
- ??.2005–??.2006:  Igor Dobrowolski
- ??.2006–??.2006:  Alexandru Verevchin
- ??.2006–2007:  Octavio Zambrano
- 2008–2009:  Valeriu Vasiliev

title: Tiligul-Tiras Tyraspol

wikitext:
{{Klub sportowy infobox
 |nazwa                 = Tiligul-Tiras Tyraspol
 |nazwa oryginalna      = CS Tiligul-Tiras Tiraspol
 |dyscyplina            = piłka nożna
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki           =
 |pełna nazwa           = Clubul Sportiv Tiligul-Tiras Tiraspol
 |kod                   =
 |przydomek             = albastru-rosu (niebiesko-czerwone)
 |maskotka              =
 |barwy                 = {{colorbox|#0000FF}} {{colorbox|#FF0000}}
 |data założenia        = [[1938]]
 |debiut w ekstraklasie = [[1992]]
 |data rozwiązania      = [[6 czerwca]] [[2009]]
 |liga                  = [[Divizia Națională]]
(10. – 2008/09)
 |liczba seniorów       =
 |liczba juniorów       =
 |państwo               =
 |siedziba              =
 |adres                 = Strada Mira 21
MD-3300 [[Tiraspol]]
 |obiekt sportowy       = [[Stadion Tiligul]], [[Tîrnauca]]
(3 525 miejsc)
 |sponsor techniczny    =
 |właściciel            =
 |prezes                =
 |menedżer              =
 |menedżer generalny    =
 |komandor              =
 |trener                =
 |asystent trenera      =
 |paski_kos1            = _thinredsides
 |koszulka1             = FFFFFF
 |paski_spo1            =
 |spodenki1             = 000000
 |lewareka1             = FFFFFF
 |paski_lr1             =
 |prawareka1            = FFFFFF
 |paski_pr1             =
 |skarpety1             = 000000
 |paski_ska1            =
 |paski_kos2            = _thinwhitesides
 |koszulka2             = 4B0082
 |paski_spo2            =
 |spodenki2             = 000000
 |lewareka2             = 4B0082
 |paski_lr2             =
 |prawareka2            = 4B0082
 |paski_pr2             =
 |skarpety2             = 000000
 |paski_ska2            =
 |commons               =
 |wikicytaty            =
 |wikinews              =
 |www                   =
}}
'''Tiligul-Tiras Tyraspol''' ([[język rumuński|rum.]] Clubul Sportive Tiligul-Tiras Tiraspol) – [[Mołdawia|mołdawski]] [[Klub piłkarski|klub]] [[piłka nożna|piłkarski]], mający siedzibę w mieście [[Tyraspol]] na wschodzie kraju. Założony w 1938, a zlikwidowany 6 czerwca 2009. W okresie swej działalności był najstarszym klubem piłki nożnej w Mołdawii i [[Naddniestrze|Naddniestrzu]].

== Historia ==
'''Chronologia nazw:'''
* 1938: Spartac Tyraspol ([[język rosyjski|ros.]] «Спартак» Тирасполь)
* 1961: Pișcevic Tyraspol (ros. «Пищевик» Тирасполь)
* 1963: Luceafărul Tyraspol (ros. «Лучафэрул» Тирасполь)
* 1966: Energhia Tyraspol (ros. «Энергия» Тирасполь)
* 1968: Nistru Tyraspol (ros. «Днестр» Тирасполь)
* 1971: Energhia Tyraspol (ros. «Энергия» Тирасполь)
* 1972: Avtomobilist Tyraspol (ros. «Автомобилист» Тирасполь)
* 1978: Start Tyraspol (ros. «Старт» Тирасполь)
* 1979: Avtomobilist Tyraspol (ros. «Автомобилист» Тирасполь)
* 1986: Textilșcic Tyraspol (ros. «Текстильщик» Тирасполь)
* 1990: Tiras Tyraspol (ros. «Тирас» Тирасполь)
* 1991: Tiligul Tyraspol (ros. «Тилигул» Тирасполь)
* 2004: Tiligul-Tiras Tyraspol
* 6.06.2009: ''klub rozwiązano''

Klub piłkarski '''Spartac Tyraspol''' został założony w miejscowości [[Tyraspol]] w roku 1938<ref>[http://www.rsssf.com/tablesm/moldfound.html Moldova – Foundation Dates of Clubs – RSSSF]</ref>. Był pierwszą tego typu organizacją w Mołdawii i Naddniestrzu. W 1938 zespół startował w rozgrywkach [[Puchar ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Pucharu ZSRR]] i [[Puchar Ukrainy w piłce nożnej mężczyzn|Pucharu Ukraińskiej SRR]]. W 1946 wystartował w rozgrywkach [[Mistrzostwa Mołdawii w piłce nożnej mężczyzn|mistrzostw Mołdawskiej SRR]], gdzie zajął trzecie miejsce w pierwszej podgrupie<ref>[http://regional-football.ru/1946.htm История первенств CCCР среди КФК  (таблицы)]</ref>. W 1949 klub był drugim, a w 1956 zdobył swój pierwszy tytuł mistrzowski, w 1957 dotarł do finału [[Puchar Mołdawii w piłce nożnej mężczyzn|Pucharu Mołdawskiej SRR]].

W 1961 klub zmienił nazwę na '''Pișcevic Tyraspol''' i otrzymał prawo występu w [[II liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Klasie B mistrzostw ZSRR]], gdzie zajął 11.miejsce wśród 16 zespołów w 1 grupie republik radzieckich. Następny sezon zakończył na przedostatniej 16.pozycji. W 1963 po kolejnej reorganizacji systemu lig ZSRR klub z nazwą '''Luceafărul Tyraspol''' został oddelegowany do klasy niżej zwanej [[III liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Klasą B]]. W kolejnych sezonach został sklasyfikowany na pozycjach: 8 (1963 grupa republik radzieckich), 13 (1964 – 2 grupa ukraińska), 41 (1965 – grupa ukraińska). Po takich słabych wynikach sportowych klub w 1966 nie otrzymał prawa występów w zawodowych rozgrywkach o mistrzostwo ZSRR i został rozwiązany.

W 1965 w Tyraspolu również istniały dwa inne kluby '''Energhia Tyraspol''' i [[Temp Tyraspol]], które zdobyły odpowiednio mistrzostwo i wicemistrzostwo Mołdawskiej SRR. Właśnie Energhia została wybrana na następcę wiodącego klubu miasta. W 1966 klub zajął trzecie miejsce w mistrzostwach Mołdawskiej SRR. W 1967 Energhia ponownie otrzymała prawo gry w [[III liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Klasie B]] mistrzostwach ZSRR, gdzie zajęła 15.lokatę w 1 grupie ukraińskiej. W 1968 klub zmienił nazwę na '''Nistru Tyraspol''' i zajął 13.miejsce w 1 grupie ukraińskiej. W 1969 był szóstym w grupie. W 1970 po kolejnej reorganizacji systemu lig ZSRR klub nie otrzymał promocji do grona najlepszych i został zdegradowany do rozgrywek lokalnych.

W 1971 jako '''Energhia Tyraspol''' zajął 7.miejsce w drugiej grupie mistrzostw Mołdawskiej SRR. W następnym sezonie 1972 zmienił nazwę na '''Avtomobilist Tyraspol''' i znów był siódmym w drugiej grupie. Sezon 1973 zakończył na 8.pozycji. W latach 1974–1975 miasto reprezentował [[SKA Odessa|zespół m.Tyraspol]]. Dopiero w 1978 klub został reaktywowany jako '''Start Tyraspol'''. Zespół startował w rozgrywkach [[III liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Wtoroj Ligi]], gdzie zajął ostatnie 23.miejsce w 2 grupie. W następnym sezonie 1979 przywrócił nazwę '''Avtomobilist Tyraspol'''. Klub zajmował następujące miejsca: 22 w 2 grupie (1979), 3 w 8 grupie (1980), 3 w 8 grupie (1981), 5 w 5 grupie (1982), 4 w 5 grupie (1983), 9 w 5 grupie (1984), 9 w 5 grupie (1985). W 1986 przyjął nazwę '''Textilșcic Tyraspol''' i potem zajmował następujące miejsca: 2 w 5 grupie (1986), 8 w 5 grupie (1987), 3 w 5 grupie (1988). W 1989 zespół najpierw zwyciężył w 5 grupie, a potem w finale B znów był pierwszym i zdobył awans do [[II liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Pierwoj Ligi]]. W 1990 jako '''Tiras Tyraspol''' startował w Pierwoj Lidze, zajmując środkowe 13.miejsce. W następnym 1991 klub zmienił nazwę na '''Tiligul Tyraspol''' i zakończył sezon na drugim miejscu, zdobywając awans do [[I liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Wyższej Ligi]]. Jednak rozpad ZSRR nie pozwolił klubowi debiutować na najwyższym szczeblu rozgrywek piłkarskich.

Po uzyskaniu niepodległości przez Mołdawię i organizowaniu własnych mistrzostw klub startował w 1992 w rozgrywkach pierwszej edycji [[Divizia Națională]] – [[Divizia Națională (1992)|sezonie 1992]] (wygrała fazę zasadniczą, ale nie zdobyła mistrzostwa Mołdawii na skutek odmowy gry w meczu barażowym o tytuł przeciwko [[Zimbru Kiszyniów]] z powodu wojny w Naddniestrzu). W następnym sezonie 1992/93 klub znów był drugim. Zespół zdobywał wicemistrzostwo kraju w kolejnych 3 sezonach, w sezonie 1996/97 był trzecim, w 1997/98 znów drugim. Największe sukcesy to trzykrotne z rzędu wywalczenie [[Puchar Mołdawii w piłce nożnej|krajowego pucharu]] w latach 1993-1995. W sezonie 1998/99 klub zajął ponownie trzecie miejsce, w 1999/00 był na 5.pozycji, w 2000/01 na trzecim. Sezon 2001/02 zakończył na 7.lokacie, po czym został zdegradowany do [[II liga mołdawska w piłce nożnej mężczyzn|Divizia A]]. Po zdobyciu mistrzostwa Divizia A klub w 2003 wrócił do Divizia Națională. Był szóstym w sezonach 2003/04 i 2004/05. W 2004 klub zmienił nazwę na '''Tiligul-Tiras Tyraspol'''. W sezonie 2005/06 zajął 4.miejsce, w 2006/07 ósme miejsce, w 2007/08 siódme. Sezon 2008/09 zakończył na 10.lokacie, a 6 czerwca 2009 został zlikwidowany z powodu braku środków finansowych na działalność.

Miesiąc później, po wycofaniu się zespołu z mistrzostw, jego nazwę postanowiło utrzymać kierownictwo innego mołdawskiego klubu – [[Olimpia Bielce]]. Przywódcy Olimpii zasugerowali byłemu przywództwu Tiligul-Tiras wydzierżawienie bazy Tiligula klubowi z Bielc w zamian za to, że menadżerowie Olimpii zapłacą 20% długów Tiligul-Tiras i zmienią nazwę swojego drugiego zespołu występującego w Divizia A na '''Olimpia-2-Tiligul''', która będzie występować na stadionie Tiligul-Tiras.

== Sukcesy ==
=== Trofea międzynarodowe ===
{{Trofea międzynarodowe
|stan = 31-05-2017
|PIzdobywcaile =|PIzdobywca =|PIfinalistaile =|PIfinalista =|PIinnepoz =|PIinneile =|PIinne =
|LMzdobywcaile = 0|LMzdobywca =|LMfinalistaile = 0|LMfinalista =|LMinnepoz =|LMinneile =|LMinne =
|LEzdobywcaile = 0|LEzdobywca =|LEfinalistaile = 0|LEfinalista =|LEinnepoz =''1 runda (1/32 f.)''|LEinneile = 3|LEinne = 1996/97, 1997/98, 1998/99
|PZzdobywcaile = 0|PZzdobywca =|PZfinalistaile = 0|PZfinalista =|PZinnepoz =''1 runda (1/16 f.)''|PZinneile = 2|PZinne = 1994/95, 1995/96
|SPzdobywcaile =|SPzdobywca =|SPfinalistaile =|SPfinalista =|SPinnepoz =|SPinneile =|SPinne =
|ITzdobywcaile =|ITzdobywca =|ITfinalistaile =|ITfinalista =|ITinnepoz =''2 runda (1/8 f.)''|ITinneile = 1|ITinne = 2001
|PMzdobywcaile =|PMzdobywca =|PMfinalistaile =|PMfinalista =|PMinnepoz =|PMinneile =|PMinne =
}}

=== Trofea krajowe ===
; Mołdawia
{{Trofea krajowe
|kraj = MDA
|stan = 31-05-2017
|mistrzostwo1ile = 0
|mistrzostwo1 =
|mistrzostwo2ile = 6
|mistrzostwo2 = 1992, 1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1997/98
|mistrzostwo3ile = 3
|mistrzostwo3 = 1996/97, 1998/99, 2000/01
|mistrzostwoinnepoz =
|mistrzostwoinneile =
|mistrzostwoinne =
|pucharzdobywcaile = 3
|pucharzdobywca = 1992/93, 1993/94, 1994/95
|pucharfinalistaile = 2
|pucharfinalista = 1992, 1995/96
|pucharinnepoz =
|pucharinneile =
|pucharinne =
|superpucharzdobywcaile =
|superpucharzdobywca =
|superpucharfinalistaile =
|superpucharfinalista =
|superpucharinnepoz =
|superpucharinneile =
|superpucharinne =
|pucharligizdobywcaile =
|pucharligizdobywca =
|pucharligifinalistaile =
|pucharligifinalista =
|pucharligiinnepoz =
|pucharligiinneile =
|pucharligiinne =
|drugaliga1ile = 1
|drugaliga1 = 2002/03
|drugaliga2ile = 0
|drugaliga2 =
|drugaliga3ile = 0
|drugaliga3 =
|drugaligainnepoz =
|drugaligainneile =
|drugaligainne =
|logoii =
}}
; ZSRR
{{Trofea krajowe
|kraj = SUN
|stan = 31-12-1992
|mistrzostwo1ile = 0
|mistrzostwo1 =
|mistrzostwo2ile = 0
|mistrzostwo2 =
|mistrzostwo3ile = 0
|mistrzostwo3 =
|mistrzostwoinnepoz =
|mistrzostwoinneile =
|mistrzostwoinne =
|pucharzdobywcaile = 0
|pucharzdobywca =
|pucharfinalistaile = 0
|pucharfinalista =
|pucharinnepoz = ''1/16 finału''
|pucharinneile = 1
|pucharinne = 1991/92
|superpucharzdobywcaile =
|superpucharzdobywca =
|superpucharfinalistaile =
|superpucharfinalista =
|superpucharinnepoz =
|superpucharinneile =
|superpucharinne =
|pucharligizdobywcaile =
|pucharligizdobywca =
|pucharligifinalistaile =
|pucharligifinalista =
|pucharligiinnepoz =
|pucharligiinneile =
|pucharligiinne =
|drugaliga1ile = 0
|drugaliga1 =
|drugaliga2ile = 1
|drugaliga2 = 1991
|drugaliga3ile = 0
|drugaliga3 =
|drugaligainnepoz =
|drugaligainneile =
|drugaligainne =
|logoii =
}}
* '''[[III liga ZSRR w piłce nożnej mężczyzn|Wtoraja Liga]]:'''
** ''mistrz (1x): 1989 (finał B)''
** ''wicemistrz (1x): 1986 (5 grupa)''
** ''3.miejsce (3x): 1980 (8 grupa), 1981 (8 grupa), 1988 (5 grupa)''
* '''[[Mistrzostwa Mołdawii w piłce nożnej mężczyzn|Mistrzostwa Mołdawskiej SRR]]:'''
** ''mistrz (4x): 1956, 1965, 1987, 1989''
** ''wicemistrz (2x): 1949, 1985''
** ''3.miejsce (4x): 1966, 1967, 1986, 1988''
* '''[[Puchar Mołdawii w piłce nożnej mężczyzn|Puchar Mołdawskiej SRR]]:'''
** ''zdobywca (1x): 1985''
** ''finalista (4x): 1957, 1967, 1984, 1986''

== Europejskie puchary ==
{{Legenda Europejskie Puchary (piłka nożna)}}

{| class="wikitable"
! Sezon
! Rozgrywki
! Runda
! Klub
! Dom
! Wyjazd
! Ogólnie
|-
| [[Puchar Zdobywców Pucharów (1994/1995)|1994/95]]
| [[Puchar Zdobywców Pucharów w piłce nożnej|Puchar Zdobywców Pucharów]]
| Q
| {{flaga|CYP}} [[Omonia Nikozja]]
| style="text-align:center;"| 0–1
| style="text-align:center;"| 1–3
| style="text-align:center;"| '''1–4'''
|-
| [[Puchar Zdobywców Pucharów (1995/1996)|1995/96]]
| [[Puchar Zdobywców Pucharów w piłce nożnej|Puchar Zdobywców Pucharów]]
| Q
| {{flaga|SUI}} [[FC Sion]]
| style="text-align:center;"| 0–0
| style="text-align:center;"| 2–3
| style="text-align:center;"| '''2–3'''
|-
| [[Puchar UEFA (1996/1997)|1996/97]]
| [[Liga Europy UEFA|Puchar UEFA]]
| 1Q
| {{flaga|BLR}} [[Dynama Mińsk (piłka nożna)|Dynama Mińsk]]
| style="text-align:center;"| 1–1
| style="text-align:center;"| 1–3
| style="text-align:center;"| '''2–4'''
|-
| [[Puchar UEFA (1997/1998)|1997/98]]
| [[Liga Europy UEFA|Puchar UEFA]]
| 1Q
| {{flaga|SUI}} [[Neuchâtel Xamax]]
| style="text-align:center;"| 1–3
| style="text-align:center;"| 0–7
| style="text-align:center;"| '''1–10'''
|-
| [[Puchar UEFA (1998/1999)|1998/99]]
| [[Liga Europy UEFA|Puchar UEFA]]
| 1Q
| {{flaga|BEL}} [[RSC Anderlecht]]
| style="text-align:center;"| 0–1
| style="text-align:center;"| 0–5
| style="text-align:center;"| '''0–6'''
|-
| [[Puchar Intertoto UEFA (1999)|1999]]
| [[Puchar Intertoto UEFA|Puchar Intertoto]]
| 1R
| {{flaga|POL}} [[Polonia Warszawa (piłka nożna)|Polonia Warszawa]]
| style="text-align:center;"| 0–0
| style="text-align:center;"| 0–4
| style="text-align:center;"| '''0–4'''
|-
| rowspan="2"| [[Puchar Intertoto UEFA (2001)|2001]]
| rowspan="2"| [[Puchar Intertoto UEFA|Puchar Intertoto]]
| 1R
| {{flaga|NIR}} [[Cliftonville F.C.|Cliftonville]]
| style="text-align:center;"| 1–0
| style="text-align:center;"| 3–1
| style="text-align:center;"| '''4–1''', [[Dogrywka|Dogr.]]
|-
| 2R
| {{flaga|HUN}} [[FC Tatabánya|Lombard FC Tatabánya]]
| style="text-align:center;"| 1–1
| style="text-align:center;"| 0–4
| style="text-align:center;"| '''1–5'''
|-
| [[Puchar Intertoto UEFA (2005)|2005]]
| [[Puchar Intertoto UEFA|Puchar Intertoto]]
| 1R
| {{flaga|POL}} [[Pogoń Szczecin]]
| style="text-align:center;"| 0–3
| style="text-align:center;"| 2–6
| style="text-align:center;"| '''2–9'''
|}

== Stadion ==
Klub rozgrywał swoje mecze domowe na [[Stadion Miejski w Tyraspolu|Stadionie Miejskim]] w [[Tyraspol]]u, który mógł pomieścić 3525 widzów. Na początku XXI wieku przeniósł się na [[Stadion Tiligul]] w miejscowości [[Tîrnauca]], gdzie były dwa boiska z trawą i jedno z nawierzchnią syntetyczną<ref>[http://stadiums.at.ua/news/2014-07-14-18069 Что стало с базой футбольного клуба "Тилигул"… (ФОТО) – 14 Июля 2014 – Стадионные новости – Арены и стадионы мира]</ref>.

== Piłkarze ==
{{Kategoria główna|Piłkarze Tiligulu Tyraspol}}

== Trenerzy ==
{{Kategoria główna|Trenerzy piłkarzy Tiligulu Tyraspol}}
...
* 1963: {{Flaga|SUN}} [[Władimir Suchostawski]]
* 1964: {{Flaga|SUN}} [[Gieorgij Sudakow]]
...
* 1969: {{Flaga|SUN}} [[Nicolae Esin]]
...
* 1978: {{Flaga|SUN}} [[Walentin Fołomiejew]]
* 1979–1984: {{Flaga|SUN}} [[Wałentyn Wojczenko]]
* 1985–05.1986: {{Flaga|SUN}} [[Vladimir Gosperschi]]
* 06.1986–1986: {{Flaga|SUN}} [[Eugeniu Șincarenco]]
* 1987–1990: {{Flaga|SUN}} [[Ivan Daniliants]]
* 1991: {{Flaga|UKR}} [[Vladimir Veber]]
* 1992–07.1992: {{Flaga|UKR}} [[Petro Kutuzow]]
* 1993–0?.1993: {{Flaga|MDA}} [[Eugeniu Șincarenco]]
* 0?.1993–??.1993: {{Flaga|MDA}} [[Alexandru Verevchin]]
* ??.1993–??.1993: {{Flaga|MDA}} [[Serghei Dubrovin]]
* ??.1993–06.1994: {{Flaga|UKR}} [[Wiktor Zubkow]]
* 07.1994–10.1994: {{Flaga|UKR}} [[Juchym Szkolnykow]]
* 11.1994–0?.1995: {{Flaga|MDA}} [[Alexandru Mațiura]]
* 0?.1995–0?.1995: {{Flaga|UKR}} [[Wiktor Matwijenko]]
* 0?.1995–0?.1996: {{Flaga|UKR}} [[Ołeksandr Sztelin]]
* 0?.1996–??.1996: {{Flaga|RUS}} [[Anatolij Bajdaczny]]
* 1997–??.1998: {{Flaga|MDA}} [[Alexandru Spiridon]]
* ??.1998–??.1998: {{Flaga|MDA}} [[Serghei Dubrovin]]
* ??.1998–??.1998: {{Flaga|MDA}} [[Vladimir Cosse]]
* ??.1998–??.1998: {{Flaga|MDA}} [[Serghei Dubrovin]]
* 1999–??.2000: {{Flaga|MDA}} [[Alexandru Spiridon]]
* ??.2000–2001: {{Flaga|UKR}} [[Ołeksandr Hołokołosow (ur. 1955)|Ołeksandr Hołokołosow]]
* ??.200?–??.200?: {{Flaga|MDA}} [[Ghenadie Tiumin]]
* ??.2002–??.2002: {{Flaga|MDA}} [[Vladimir Vusatîi]]
* 2003–??.2005: {{Flaga|MDA}} [[Eugeniu Șincarenco]]
* ??.2005–??.2006: {{Flaga|RUS}} [[Igor Dobrowolski]]
* ??.2006–??.2006: {{Flaga|MDA}} [[Alexandru Verevchin]]
* ??.2006–2007: {{Flaga|ECU}} [[Octavio Zambrano]]
* 2008–2009: {{Flaga|MDA}} [[Valeriu Vasiliev]]

== Zobacz też ==
* [[Crasnoe Znamea Tyraspol]]
* [[Dinamo-Auto Tyraspol]]
* [[FC Tyraspol]]
* [[Plastic Tyraspol]]
* [[Sheriff Tyraspol]]
* [[SKA Odessa]]
* [[Stroitel Tyraspol]]
* [[Temp Tyraspol]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.fctiligul.net/ | tytuł = Dawna strona internetowa klubu | opublikowany = fctiligul.net | archiwum = https://web.archive.org/web/20080517011704/http://www.fctiligul.net/ | zarchiwizowano = 2008-05-17 | język = ru}}
* {{footballfacts|39322|clubs}}
* [http://wildstat.ru/p/8201/club/MDA_Tiligul_Tiraspol Profil] w bazie Wildstat {{lang|en|ru}}
* [http://divizia-a.md/md/profile.php?id=40 Profil] w bazie Divizia A {{lang|ro|ru}}
* [http://moldova.sports.md/team/cs_tiligul_tiras/ Profil] w bazie moldova.sports.md {{lang|ru}}
* {{soccerway|d|id=1503|nazwa=CS Tiligul-Tiras Tiraspol|data dostępu=2021-01-02}}
* [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=59332/profile/index.html Profil] w bazie [[UEFA]] {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/moldova/cs-tiligul-tiras-tiraspol/20632/ | tytuł = Profil | opublikowany = weltfussballarchiv.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20180416202052/http://www.weltfussballarchiv.com/club-profile/moldova/cs-tiligul-tiras-tiraspol/20632/ | zarchiwizowano = 2018-04-16}} w bazie WeltFussballArchiv {{lang|en}}
* [http://foot.dk/VisMolklub.asp?ID=28 Profil] w bazie Foot.dk {{lang|da}}
* [http://www.footballdatabase.eu/football.club.tiligul-tiraspol..464..en.html Profil] w bazie Footballdatabase {{lang|en}}
* [http://www.thefinalball.com/equipa.php?id=2021 Profil] w bazie Thefinalball {{lang|en}}
* [http://www.worldfootball.net/teams/tiligul-tiraspol/ Profil] w bazie Worldfootball {{lang|en}}
* {{transfermarkt|d|id=5226|nazwa=Tiligul-Tiras Tiraspol|data dostępu=2020-11-27}}
* [http://rsssf.com/tablesm/moldchamp.html Wyniki meczów klubu w bazie RSSSF] {{lang|en}}

{{1 poziom Fb Mołdawia}}

{{SORTUJ:Tiligul-Tiras Tyraspol}}
[[Kategoria:Nieistniejące mołdawskie kluby piłkarskie]]
[[Kategoria:Kluby piłkarskie założone w 1938]]
[[Kategoria:Kluby piłkarskie rozwiązane w 2009]]
[[Kategoria:Sport w Tyraspolu]]

title: · Tiligul-Tiras TyraspolCS Tiligul-Tiras Tiraspol

Pełna nazwa: Clubul Sportiv Tiligul-Tiras Tiraspol

Przydomek: albastru-rosu (niebiesko-czerwone)

Data rozwiązania: 6 czerwca 2009

Liga: Divizia Națională · (10. – 2008/09)

Państwo: Mołdawia

Adres: Strada Mira 21 · MD-3300 Tiraspol

Stadion: Stadion Tiligul, Tîrnauca · (3 525 miejsc)

Stroje · domowe: Stroje · wyjazdowe


text:
# 13 Eskadra Towarzysząca
13 eskadra towarzysząca – pododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
13 eskadra towarzysząca sformowana została na bazie 13 eskadry liniowej w 1934 na lotnisku Okęcie.

Godłem eskadry był zielono-żółty świerszcz na tle jasnoniebieskiego koła ze srebrną obwódką. Numery taktyczne: dowódca eskadry−22, I pluton od 23 do 25, II pluton od 26 do 28, III pluton od 29 do 31, IV pluton od 32 do 34, V pluton od 35 do 37.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 eskadra walczyła w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”, operując z lotnisk Wierzbowo, Dobra Wielka, Krynki, Jabłonka, Łysów.

1 września eskadra posiadała 7 samolotów RWD-14b Czapla. W toku działań utraciła 5 samolotów, poległo 3 członków personelu latającego, 3 zostało rannych, 5 uznano za zaginionych. Załogi eskadry wykonały 45 zadań bojowych, w tym 10 łącznikowych.

## 13 eskadra towarzysząca w okresie pokoju
Rozkazem Departamentu Aeronautyki MSWojsk. w drugiej połowie 1930 zorganizowany został tzw. pluton towarzyszący podległy dowódcy I dywizjonu liniowego z 1 pułku lotniczego. Na bazie plutonu prowadzono ćwiczenia doświadczalne polegające na współdziałaniu z wojskami lądowymi. Ćwiczenia wykazały dużą przydatność tego typu formacji, szczególnie w zakresie zwiadu lotniczego i łączności. Bazując na wynikach ćwiczeń, rozkazem MSWojsk. B.Og.Org. L. 4349/tj. z 19 stycznia 1934, rozwiązano 13 eskadrę liniową, a na jej bazie utworzono 13 eskadrę towarzyszącą w składzie pięć plutonów po trzy samoloty. Wyposażenie eskadry stanowiły samoloty Potez XXV, PWS-5 i PZL Ł.2. Nowy pododdział wszedł w skład I dywizjonu liniowego 1 pułku lotniczego stacjonującego na lotnisku Okęcie w Warszawie. W końcu maja 1934 wszystkie plutony osiągnęły zdolność bojową. W 1934 plutony otrzymały samoloty towarzyszące Lublin R.XIII.
W sierpniu eskadra przebywała na poligonie Trauguttowo w okolicach Brześcia. Po ukończeniu programu ćwiczeń plutony rozpoczęły działalność na rzecz innych rodzajów wojsk:  I/13 współdziałał z 10 Grupą Artylerii podczas szkoły ognia na poligonie Krzątka Bojanów, II/13 z Brygady Kawalerii „Białystok”, III/13 uczestniczył w szkole ognia 1 Grupy Artylerii na poligonie Czerwony Bór, IV/13 brał udział w ćwiczeniach Szkoły Podchorążych Piechoty, V/13 wykonywał zadania na korzyść sztabu 2 Dywizji Kawalerii.
Latem 1934 trzy plutony eskadry przebywały na koncentracji i ćwiczeniach lotnictwa na węźle lotniskowym Gniezno. Koncentrację zakończono zlotem na lotnisko Okęcie i defiladą powietrzną nad Warszawą.
Zimą 1935 II, III i V pluton działały na korzyść 18 Dywizji Piechoty, a załogi I plutonu współdziałały z 28 Dywizją Piechoty.
W dniu 4 lutego 1935, na skutek otwarcia w kabinie spadochronu, zginęła załoga II plutonu: ppor. obs. Zygmunt Piekarski i sierż. pil. Władysław Zieliński.
W kolejnych latach eskadra ćwiczyła walki powietrzne i zwalczanie celów naziemnych na różnych poligonach. Poszczególne plutony współdziałały z wojskami lądowymi.
W czasie ćwiczeń miały też miejsce kolejne wypadki lotnicze.  W październiku 1935 samolot R-XIII zderzył się z samolotem P-7. Sierż. pil. Jan Kozłowski poniósł śmierć, a sierż. Wolf doznał ciężkich obrażeń. W 1936 w locie treningowym zginął kpr.pil. Gerard Kucharski, a st. szer. Tadeusz Szadkowski uległ ciężkim obrażeniom.
Rozkazem Departamentu Dowodzenia Ogólnego MSWojsk. L.dz. 4359/tjn. z 19 lipca 1937 dokonano reorganizacji 13 eskadry Towarzyszącej. Na jej bazie utworzono nową 13 eskadrę towarzyszącą oraz 16 i 19 eskadry towarzyszące. Wszystkie nowe eskadry posiadały w swoim składzie dwa plutony i podlegały dowództwu nowo utworzonego VI/1 dywizjonu towarzyszącego.
W czerwcu 1938 13 eskadra przebywała na lotnisku Rakowice koło Krakowa. 5 czerwca w trybie alarmowym przesunięto eskadry VI dywizjonu do Pohulanki koło Wilna. Ten nagły przerzut samolotów na Wileńszczyznę miał związek z zaistniałym polsko–litewskim konfliktem granicznym. 10 czerwca samoloty powróciły na Okęcie. Kilka dni potem wznowiono szkolenie, tym razem na poligonie w Czerwonym Borze.
W maju 1939 eskadra przezbrojona została w samoloty RWD-14b Czapla.
25 sierpnia tego roku, po przeprowadzonej mobilizacji alarmowej, jednostka została przemianowana na 13 Eskadrę Obserwacyjną.
W nocy z 26 na 27 sierpnia rzut kołowy przemieścił się na lotnisko polowe w Czerwonym Borze. 28 sierpnia na tym lotnisku wylądował rzut powietrzny: 7 samolotów obserwacyjnych RWD-14b Czapla i 2 samoloty łącznikowe RWD-8. Następnego dnia II pluton odleciał na lądowisko koło folwarku Dobra Wielka, do dyspozycji dowódcy Oddziału Wydzielonego „Suwałki”.

## Działania 13 eskadry obserwacyjnej w kampanii wrześniowej
W czasie kampanii wrześniowej 1939 eskadra początkowo walczyła w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”, a 10 września została przydzielona do dyspozycji dowódcy Frontu Północnego, mimo iż jeszcze przez kilka dni wykonywała zadania dla SGO „Narew”.

### W składzie lotnictwa Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”
Rano 1 września, po odprawie u dowódcy Lotnictwa SGO „Narew”, dowódca eskadry kpt. obs. Lucjan Fijuth powiadomił żołnierzy o stanie wojny z Niemcami. Załoga por. obs. Józefa Taraszewskiego z pilotem st. sierż. pil. Romualdem Podwysockim otrzymała zadanie rozpoznania pasa nadgranicznego Myszyniec–Szczucin–Grajewo, a por. obs. Stanisław Świechowski z sierż. pil. Antonim Paszkowskim rejonu Chorzeli. Obie załogi meldowały o przekroczeniu granicy niedużych oddziałów niemieckich. Po południu te same załogi dublowały poranne zadania. W tym czasie, przygotowujący się do lotów, II pluton został zaskoczony nalotem kilku bombowców. Bombardowanie było niecelne i nie uczyniło żadnych strat. Kapitan Seweryn Łaźniewski otrzymał rozkaz przesunięcia samolotów na lądowisko Krynki.

2 września przed południem na rozpoznanie w rejon Chorzele–Różan polecieli kpt. obs. Feliks Misiewicz z ppor. pil. Julianem Morawskim. Załoga nie powróciła na lotnisko. To samo zadanie powtarzali por. obs. Józef Taraszewski ze st. sierż. pil. Romualdem Podwysockim. Załoga zameldowała wykrycie dużej kolumny pancerno-motorowej na szosie Chorzele–Różan. Załoga II plutonu, w składzie por. obs. Marian Pęski i kpr. pil. Andrzej Piaskowski, rozpoznawała na korzyść Suwalskiej Brygady Kawalerii w rejonie na północny zachód od Suwałk. W czasie lądowania wyłamano podwozie „Czapli”. Załoga obrażeń nie odniosła, ale samolot następnego dnia musiano spalić.

3 września do Czerwonego Boru przyleciał rzut powietrzny II plutonu. Wykonująca lot rozpoznawczy załoga: kpt. obs. Seweryn Łaźniewski i por. pil. Eugeniusz Chojnacki, została zaatakowana przez Messerschmitty i zestrzelona . W kolejnym wylocie poleciał dowódca eskadry ze st. sierż. pil. Wawrzyńcem Madalińskim. Załoga wykryła kolumnę broni pancernej na szosie Chorzele–Różan. W czasie prowadzenia rozpoznania została zaatakowana przez niemieckie myśliwce. Skutecznie ratowała się ucieczką. Po południu załoga por. Taraszewski i st. sierż. Podwysocki poleciała w rejon Chorzele–Przasnysz–Myszyniec. W locie powrotnym  ostrzelała z lotu koszącego jadącą kolumnę zmotoryzowaną, zadając przeciwnikowi duże straty. Z lekką raną ręki por. Taraszewski wylądował na podziurawionej pociskami „Czapli”.

4 września por. obs. Edward Hubicki i kpr. pil. Edward Sadoczyński śledzili marsz wykrytej wcześniej kolumny pancernej. W rejon Różana polecieli ppor. obs. Franciszek Rudnicki i kpr. pil. Mieczysław Piwko. Po południu 4 klucze Heinkli 111 zbombardowały lotnisko eskadry. Bomby uszkodziły 1 samochód ciężarowy. Dowódca eskadry otrzymał rozkaz odejścia na lądowisko Jabłonka.

5 września załogi eskadry wykonały 4 loty rozpoznawcze celem ustalenia kierunków marszu jednostek pancernych wroga. Z jednego lotu nie powróciła załoga por. obs. Hubicki i kpr. pil. Piaskowski, a do jednostki dołączył zaginiony kpt. Misiewicz. Po południu załoga por. obs. Taraszewski i sierż. pil. Podwysocki wykonała lot łącznościowy do komendanta Bazy Małaszewicze i z powrotem.

6 września eskadra nadal rozpoznawała i ustalała kierunki marszu nieprzyjacielskich oddziałów pancernych. Dowódca eskadry tak charakteryzuje te działania:

„[...] Eskadra rozpoznaje w dalszym ciągu broń pancerną nieprzyjaciela. Dowództwo nie jest w stanie nastawić rozpoznania lotniczego ze względu na jej ruchliwość i nie jest w możności określić, w którym rejonie po przebytej nocy znajduje się nieprzyjaciel. Dlatego też otrzymuję rozkazy rozpoznawania olbrzymich rejonów jak: Ostrów Mazowiecka – Wyszków – Węgrów – Ostrołęka. Rozpoznania dają chaotyczne, niepełne wiadomości. Obserwatorzy stwierdzają po kilkanaście czołgów buszujących po prawie wszystkich szosach w różnych kierunkach”[...]”

Podczas wykonywania zadania rozpoznawczego, samolot ppor. obs. Jana Gerstela i kpr. pil. Jana Bahanka został trafiony ogniem obrony przeciwlotniczej. Po wylądowaniu kpr. Bahanka odwieziono do szpitala, a „Czapla” została uszkodzona.Tego dnia ppor. obs. Piotr Kotonowicz  poleciał z sierż. Antonim Paszkowskim do Warszawy w celu doręczenia poczty Naczelnemu Wodzowi.
Przed wieczorem rzut powietrzny eskadry odleciał na lądowisko Pobikry.

7 września latano na rozpoznanie w obszarze Ostrów Mazowiecka i Małkinia, a por. Taraszewski wystartował do Warszawy na RWD-8, by doręczyć pocztę dowódcy SGO „Narew”. Dołączyła do eskadry załoga por. Hubicki i kpr. Piaskowski.

8 września wykonano 3 loty rozpoznawcze. Załoga por. Taraszewskiego wróciła z Warszawy nie RWD-8, a „Karasiem”. Niestety, maszyny ostrzelanej w czasie przelotu nie udało się naprawić.

9 września prowadzono rozpoznanie na drogach Wyszków – Małkinia. Ubezpieczano też m.p. sztabu SGO „Narew” rozmieszczonego w  Wysokim Mazowieckim oraz poszukiwano terenów pod przyszłe lotniska eskadry.

10 września załogi por. Hubickiego i ppor. Kotonowicza wykryły obecność niemieckich oddziałów pancernych w Sokołowie Podlaskim i Węgrowie. Rozpoczęto przegrupowanie eskadry do Łysowa. Rzut kołowy odjechał w nocy, a o świcie odleciały samoloty. W tym dniu utracono też łączność ze sztabem SGO „Narew”.

### Pod rozkazami Naczelnego Dowódcy Lotnictwa
11 września eskadra nadal nie miała łączności ze sztabem SGO „Narew”. Wobec powyższego kpt. Lucjan Fijuth wysłał oficera łącznikowego do Naczelnego Dowódcy Lotnictwa w Brześciu, prosząc o rozkazy. W dniu następnym ppor. Kotonowicz przywiózł rozkaz, zgodnie z którym z dniem 13 września eskadra przeszła do dyspozycji dowódcy Frontu Północnego gen. Dąb-Biernackiego. Eskadra ma przegrupować się do Wojcieszkowa, a dowódca eskadry zameldować się u dowódcy frontu w Siedlcach lub Kałuszynie.

12 września w rejonie Huszlewa zorganizowany oddział 12 ludzi zdobył w zasadzce 4 niemieckie czołgi rozpoznawcze (sic!). Wieczorem rzut kołowy wyruszył na nowe lotnisko. Do eskadry dołączył też rzut kołowy II/13 plutonu.

13 września rzut powietrzny przesunął się na lądowisko Jeleniec. W trakcie przelotu zaginęła załoga kpt. obs. Misiewicz i kpr. pil. Sadoczyński. W godzinach przedwieczornych ewakuowano lotnisko Jeleniec, a eskadra przeszła na lotnisko Hołuby. Podczas zmiany lotniska zostały ostrzelane załogi por. Pęskiego i por. Taraszewskiego. Ranny por. Taraszewski  dostał się do niewoli, a postrzelana „Czapla” por. Pęskiego lądowała przymusowo w okolicach Hrubieszowa, a po usunięciu uszkodzeń odleciała do Hołub.
W tym czasie dowódca eskadry kpt. Fijuth odnalazł kwaterę gen. Dąb-Biernackiego w Lubartowie i otrzymał rozkaz przerzucenia eskadry do Świerży. Po przybyciu na lotnisko Jeleniec nie zastał już tam eskadry. W majątku Ciecierzyn spotkał część rzutu kołowego dowodzonego przez ppor. Kotonowicza. Podporucznik Kotonowicz wysłany został  do Hołub z rozkazem dla rzutu powietrznego przelotu na lądowisko Świerże. W drodze do Hołub  ppor. Kotonowicz dostał się do niewoli niemieckiej i rozkazu nie przekazał.

W dniach 15-16 września dwie „Czaple” zostały przeniesione na lądowisko Górka Połonka. Tutaj wykonano kilka lotów rozpoznawczych i łącznościowych na korzyść dowódcy obrony Łucka, po czym samoloty odleciały na lotnisko Stasin. Tam weszły w skład formującego się dywizjonu obserwacyjnego. Kpt. Fijuth, nie doczekawszy się przylotu samolotów do Świerży, wyjechał samochodem do Hołub, a dowodzenie rzutem kołowym objął ppor. Gerstel.

17 września załogi wykonały 2 loty łącznościowe oraz rozpoznanie granicy wschodniej, a dowódca eskadry, nie znajdując jednostki w Hołubach, udał się do Wielicka, skąd samolotem PZL.46 „Sum“ odleciał do Kołomyi, a następnie przekroczył granicę i wylądował w Czerniowcu.

18 września dwie załogi eskadry, w składzie innych samolotów dywizjonu, odleciały do Czerniowiec, a rzut kołowy podążał z Łucka do Kołomyi. W drodze por. Gerstel podporządkował się oddziałowi por. pil. Edmunda Piorunkiewicza  z eskadry sztabowej.

25 września 1939 por. pil. Edmund Piorunkiewicz uzyskał zgodę gen. bryg. Franciszka Kleeberga na zorganizowanie 13 eskadry szkolnej. Wymieniona jednostka do 6 października 1939 działała w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”.

## Żołnierze eskadry
| Stopień   | Imię i nazwisko     | Okres pełnienia służby |
| --------- | ------------------- | ---------------------- |
| kpt. obs. | Edward Młynarski    | 1934 – 1935            |
| por. obs. | Tadeusz Nowacki     | p.o. był w 1935        |
| kpt. pil. | Karol Eberhardt     | 17 X 1935 – XI 1937    |
| kpt. pil. | Bolesław Nieznański | XI 1937 – 1 V 1939     |
| kpt. obs. | Lucjan Fijuth       | 1 V 1939– IX 1939      |

| Stanowisko            | Stopień, imię i nazwisko         | Przydział 1 XI 1939   |
| --------------------- | -------------------------------- | --------------------- |
| dowódca eskadry       | kpt. Kazimierz Ciesielski        |                       |
| dowódca I/13 plutonu  | kpt. Henryk II Wiśniewski        |                       |
| dowódca II/13 plutonu | kpt. Seweryn Jan Łaźniewski      | dowódca II/13 plutonu |
| pilot                 | ppor. Julian Morawski            |                       |
| obserwator            | por. Edward Hubicki              |                       |
| obserwator            | por. Stanisław Józef Świechowski |                       |
| obserwator            | por. piech. Józef Taraszewski    |                       |
| obserwator            | ppor. Franciszek Rudnicki        |                       |

| Stanowisko      | Stopień, imię i nazwisko              | Dalsze losy             |
| --------------- | ------------------------------------- | ----------------------- |
| dowódca eskadry | kpt. obs. Lucjan Fijuth               | Polskie Siły Powietrzne |
| szef eskadry    | st. sierż. Wacław Kozłowicz           |                         |
| I pluton        |                                       |                         |
| dowódca plutonu | kpt. obs. Feliks Misiewicz            | † Starobielsk           |
| obserwator      | por. obs. Edward Hubicki              |                         |
| obserwator      | por. obs. Józef Różycki-Taraszewski   | niewola niemiecka       |
| obserwator      | por. obs. Stanisław Świechowski       |                         |
| obserwator      | ppor. obs. Franciszek Rudnicki        | † 19 IX 1939            |
| pilot           | ppor. pil. Julian Morawski            |                         |
| pilot           | st. sierż. pil. Wawrzyniec Madaliński |                         |
| pilot           | st. sierż. pil. Antoni Paszkowski     |                         |
| pilot           | st. sierż. pil. Romuald Podwysocki    | Armia Krajowa           |
| pilot           | kpr. pil. Jan Bahanek                 | Polskie Siły Powietrzne |
| szef mechaników | majster wojsk. Choiński               |                         |
| II pluton       |                                       |                         |
| dowódca plutonu | kpt. obs. Seweryn Łaźniewski          | † 3 IX 1939             |
| obserwator      | por. obs. Marian Pęski                |                         |
| obserwator      | ppor. obs. Piotr Kotonowicz           |                         |
| obserwator      | ppor. obs. Jan Gerstel                | Polskie Siły Powietrzne |
| pilot           | por. pil. Eugeniusz Chojnacki         | † 3 IX 1939             |
| pilot           | kpr. pil. Andrzej Piaskowski          |                         |
| pilot           | kpr. pil. Mieczysław Piwko            |                         |
| pilot           | kpr. pil. Edward Sadoczyński          |                         |
| pilot           | kpr. pil. Bronisław Wojno             | Polskie Siły Powietrzne |
| szef mechaników | st. majster wojsk. Józef Trautman     |                         |

## Wypadki lotnicze
- 4 lutego 1935 na skutek otwarcia się spadochronu pilota, który został wyciągnięty z samolotu, a ten spadł na ziemię zginęła załoga w składzie sierż. pil. Władysław Zieliński oraz ppor. obs. Zygmunt Piekarski. Załoga była z plutonu II/13[6].
- 9 października 1935 podczas podchodzenia do lądowania samolotu Lublin R-XIII z załogą sierż. sierż. pil. Jan Kozłowski i Hugon Wolf, uderzył w niego lądujący samolot PZL P-7. Sierż. Kozłowski poniósł śmierć, natomiast sierż. Wolf doznał ciężkich obrażeń[3].
- 15 czerwca 1936 podczas lotu treningowego śmierć poniósł kpr. pil. Gerard Kucharski, a ciężkim obrażeniom uległ st. szer. Tadeusz Szadkowski[3].

## Samoloty eskadry
We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów RWD-14 Czapla.
- PWS-5
- PZL Ł.2
- Potez XXV
- Lublin R.XIII
(1934–1939)
- RWD-14 Czapla
(1939)
- RWD-8
(łącznikowy)

title: 13 Eskadra Towarzysząca

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = 13 Eskadra Obserwacyjna
 |nazwa oryginalna     = 13 Eskadra Towarzysząca
 |znak                 = Roundel of Poland (1921-1993).svg
 |kategoria wojska     = lotnictwo
 |motto                =
 |grafika              = 13eobs.png
 |opis grafiki         = Godło malowane na samolotach eskadry
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = [[1 lutego]] [[1934]]
 |rozformowanie        = wrzesień [[1939]]
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               = [[19 maja]]{{refn|grupa=uwaga|Święto 1 pułku lotniczego.}}
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              = [[3 Eskadra Wywiadowcza|13 eskadra liniowa]]
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     = kpt. obs. Edward Młynarski
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      = kpt. obs. Lucjan Fijuth
 |działania zbrojne    = [[kampania wrześniowa]]
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Lotnisko Chopina w Warszawie|Warszawa-Okęcie]]
'''We wrześniu 1939:'''
[[Czerwony Bór (województwo podlaskie)|Wierzbowo (Czerwony Bór)]]
Folwark Dobra Wielka
[[Krynki]]
[[Jabłonka Kościelna|Jabłonka]]
[[Pobikry]]
[[Łysów (województwo mazowieckie)|Łysów]]
[[Jeleniec (województwo lubelskie)|Jeleniec]]
[[Hołoby]]
[[Górka Połonka]]
[[Piadyki|Stasin Piadyki]]
 |rodzaj sił zbrojnych = [[Wojska lądowe|Wojsko]]{{refn|grupa=uwaga|Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony ({{Dziennik Ustaw|1938|25|220}}). W skład [[Wojsko Polskie (II RP)|Sił Zbrojnych II RP]] wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie '''wojskiem''' i [[Marynarka Wojenna (II RP)|Marynarka Wojenna]]. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych [[Obrona Narodowa|Obrony Narodowej]], a także jednostek organizacyjnych [[Korpus Ochrony Pogranicza|Korpusu Ochrony Pogranicza]].}}
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         = [[Lotnictwo wojskowe II RP|Lotnictwo]]
 |podległość           = I dywizjon liniowy
[[VI/1 Dywizjon Towarzyszący|VI/1 dywizjon towarzyszący]]
[[Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew”|SGO „Narew”]]
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
'''13 eskadra towarzysząca''' – [[pododdział]] [[Lotnictwo wojskowe II RP|lotnictwa]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]].

13 eskadra towarzysząca sformowana została na bazie [[13 Eskadra Liniowa|13 eskadry liniowej]] w 1934 na lotnisku Okęcie.

Godłem eskadry był zielono-żółty świerszcz na tle jasnoniebieskiego koła ze srebrną obwódką{{odn|Pawlak|1989|s=136}}{{odn|Pawlak|1991|s=341}}. Numery taktyczne: dowódca eskadry−22, I pluton od 23 do 25, II pluton od 26 do 28, III pluton od 29 do 31, IV pluton od 32 do 34, V pluton od 35 do 37{{odn|Pawlak|1989|s=140}}.

W czasie [[kampania wrześniowa|kampanii wrześniowej 1939]] eskadra walczyła w składzie [[Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew”|Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”]]{{odn|Koliński|1978|s=85}}, operując z lotnisk [[Wierzbowo (powiat łomżyński)|Wierzbowo]], Dobra Wielka, [[Krynki]], [[Jabłonka Kościelna|Jabłonka]], [[Łysów (województwo mazowieckie)|Łysów]].

1 września eskadra posiadała 7 samolotów [[RWD-14 Czapla|RWD-14b Czapla]]. W toku [[Działania (wojsko)|działań]] utraciła 5 samolotów, poległo 3 członków personelu latającego, 3 zostało rannych, 5 uznano za zaginionych. Załogi eskadry wykonały 45 zadań bojowych, w tym 10 łącznikowych.

== 13 eskadra towarzysząca w okresie pokoju ==
Rozkazem Departamentu Aeronautyki MSWojsk. w drugiej połowie 1930 zorganizowany został tzw. pluton towarzyszący{{refn|grupa=uwaga|Pluton towarzyszący wyposażony był w 3 samoloty [[Potez XXVII]] (wstępnie był też i Hanriot XIX){{odn|Pawlak|1989|s=136}}.}} podległy dowódcy I dywizjonu liniowego z 1 pułku lotniczego. Na bazie plutonu prowadzono ćwiczenia doświadczalne polegające na współdziałaniu z wojskami lądowymi. Ćwiczenia wykazały dużą przydatność tego typu formacji, szczególnie w zakresie zwiadu lotniczego i łączności. Bazując na wynikach ćwiczeń, rozkazem MSWojsk. B.Og.Org. L. 4349/tj. z 19 stycznia 1934, rozwiązano 13 eskadrę liniową, a na jej bazie utworzono 13 eskadrę towarzyszącą w składzie pięć plutonów po trzy samoloty{{odn|Pawlak|1989|s=136-137}}. Wyposażenie eskadry stanowiły samoloty [[Potez XXV]], [[PWS-5]] i [[PZL Ł.2]]. Nowy pododdział wszedł w skład I dywizjonu liniowego [[1 Pułk Lotniczy|1 pułku lotniczego]] stacjonującego na [[Lotnisko Chopina w Warszawie|lotnisku Okęcie w Warszawie]]{{odn|Pawlak|1989|s=139}}. W końcu maja 1934 wszystkie plutony osiągnęły zdolność bojową. W 1934 plutony otrzymały [[Samolot towarzyszący|samoloty towarzyszące]] [[Lublin R.XIII]].
W sierpniu eskadra przebywała na poligonie Trauguttowo w okolicach Brześcia. Po ukończeniu programu ćwiczeń plutony rozpoczęły działalność na rzecz innych rodzajów wojsk:  I/13 współdziałał z 10 Grupą Artylerii podczas szkoły ognia na poligonie Krzątka Bojanów, II/13 z Brygady Kawalerii „Białystok”, III/13 uczestniczył w szkole ognia 1 Grupy Artylerii na poligonie Czerwony Bór, IV/13 brał udział w ćwiczeniach Szkoły Podchorążych Piechoty, V/13 wykonywał zadania na korzyść sztabu 2 Dywizji Kawalerii{{odn|Pawlak|1989|s=139}}.
Latem 1934 trzy plutony eskadry przebywały na koncentracji i ćwiczeniach lotnictwa na węźle lotniskowym Gniezno. Koncentrację zakończono zlotem na lotnisko Okęcie i defiladą powietrzną nad Warszawą.

Zimą 1935 II, III i V pluton działały na korzyść 18 Dywizji Piechoty, a załogi I plutonu współdziałały z 28 Dywizją Piechoty.
W dniu 4 lutego 1935, na skutek otwarcia w kabinie spadochronu, zginęła załoga II plutonu: ppor. obs. Zygmunt Piekarski i sierż. pil. Władysław Zieliński{{odn|Pawlak|1989|s=139}}.

W kolejnych latach eskadra ćwiczyła walki powietrzne i zwalczanie celów naziemnych na różnych poligonach. Poszczególne plutony współdziałały z wojskami lądowymi.
W czasie ćwiczeń miały też miejsce kolejne wypadki lotnicze.  W październiku 1935 samolot R-XIII zderzył się z samolotem P-7. Sierż. pil. Jan Kozłowski poniósł śmierć, a sierż. Wolf doznał ciężkich obrażeń. W 1936 w locie treningowym zginął kpr.pil. Gerard Kucharski, a st. szer. Tadeusz Szadkowski uległ ciężkim obrażeniom{{odn|Pawlak|1989|s=140}}.

Rozkazem Departamentu Dowodzenia Ogólnego MSWojsk. L.dz. 4359/tjn. z 19 lipca 1937 dokonano reorganizacji 13 eskadry Towarzyszącej. Na jej bazie utworzono nową 13 eskadrę towarzyszącą oraz [[16 Eskadra Towarzysząca|16]] i [[19 Eskadra Towarzysząca|19 eskadry towarzyszące]]. Wszystkie nowe eskadry posiadały w swoim składzie dwa plutony i podlegały dowództwu nowo utworzonego [[VI/1 Dywizjon Towarzyszący|VI/1 dywizjonu towarzyszącego]]{{odn|Pawlak|1989|s=140}}.

W czerwcu 1938 13 eskadra przebywała na lotnisku Rakowice koło Krakowa. 5 czerwca w trybie alarmowym przesunięto eskadry VI dywizjonu do Pohulanki koło Wilna. Ten nagły przerzut samolotów na Wileńszczyznę miał związek z zaistniałym polsko–litewskim konfliktem granicznym. 10 czerwca samoloty powróciły na Okęcie. Kilka dni potem wznowiono szkolenie, tym razem na poligonie w Czerwonym Borze{{odn|Pawlak|1989|s=142}}.

W maju 1939 eskadra przezbrojona została w samoloty [[RWD-14 Czapla|RWD-14b Czapla]]{{odn|Pawlak|1989|s=142}}.

25 sierpnia tego roku, po przeprowadzonej [[mobilizacja|mobilizacji]] alarmowej, jednostka została przemianowana na 13 Eskadrę Obserwacyjną.

W nocy z 26 na 27 sierpnia rzut kołowy przemieścił się na [[Lądowisko|lotnisko polowe]] w [[Czerwony Bór (województwo podlaskie)|Czerwonym Borze]]{{refn|grupa=uwaga|Adam Kurowski, ''Lotnictwo polskie w 1939 roku'' podał, że lotnisko polowe eskadry znajdowało się w folwarku [[Wierzbowo (powiat łomżyński)|Wierzbowo]].}}. 28 sierpnia na tym lotnisku wylądował rzut powietrzny: 7 samolotów obserwacyjnych RWD-14b Czapla i 2 samoloty łącznikowe [[RWD-8]]{{odn|Pawlak|1989|s=142}}. Następnego dnia II pluton odleciał na lądowisko koło folwarku Dobra Wielka, do dyspozycji dowódcy Oddziału Wydzielonego „Suwałki”{{odn|Pawlak|1991|s=341}}.

== Działania 13 eskadry obserwacyjnej w kampanii wrześniowej ==
[[Plik:13 esk obs.png|thumb|right]]
W czasie [[kampania wrześniowa|kampanii wrześniowej 1939]] eskadra początkowo walczyła w składzie [[Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew”|Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”]]{{odn|Koliński|1978|s=85}}, a 10 września została przydzielona do dyspozycji dowódcy Frontu Północnego, mimo iż jeszcze przez kilka dni wykonywała zadania dla SGO „Narew”{{odn|Kujawa|rękopis|s=43}}.

=== W składzie lotnictwa Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” ===
Rano 1 września, po odprawie u dowódcy Lotnictwa SGO „Narew”, dowódca eskadry kpt. obs. Lucjan Fijuth powiadomił żołnierzy o stanie wojny z Niemcami. Załoga por. obs. Józefa Taraszewskiego z pilotem st. sierż. pil. Romualdem Podwysockim otrzymała zadanie [[Rozpoznanie (wojsko)|rozpoznania]] pasa nadgranicznego [[Myszyniec]]–[[Szczucin]]–[[Grajewo]], a por. obs. Stanisław Świechowski z sierż. pil. Antonim Paszkowskim rejonu [[Chorzele|Chorzeli]]. Obie załogi meldowały o przekroczeniu granicy niedużych oddziałów niemieckich. Po południu te same załogi dublowały poranne zadania. W tym czasie, przygotowujący się do lotów, II pluton został zaskoczony nalotem kilku [[Samolot bombowy|bombowców]]. Bombardowanie było niecelne i nie uczyniło żadnych strat. Kapitan Seweryn Łaźniewski otrzymał rozkaz przesunięcia samolotów na lądowisko [[Krynki]]{{odn|Pawlak|1991|s=344}}{{odn|Dymek|1999|s=84}}.

2 września przed południem na rozpoznanie w rejon Chorzele–[[Różan]] polecieli kpt. obs. Feliks Misiewicz z ppor. pil. Julianem Morawskim. Załoga nie powróciła na lotnisko. To samo zadanie powtarzali por. obs. Józef Taraszewski ze st. sierż. pil. Romualdem Podwysockim. Załoga zameldowała wykrycie dużej kolumny pancerno-motorowej na szosie Chorzele–Różan. Załoga II plutonu, w składzie por. obs. Marian Pęski i kpr. pil. Andrzej Piaskowski, rozpoznawała na korzyść [[Suwalska Brygada Kawalerii|Suwalskiej Brygady Kawalerii]] w rejonie na północny zachód od [[Suwałki|Suwałk]]. W czasie lądowania wyłamano podwozie „Czapli”. Załoga obrażeń nie odniosła, ale samolot następnego dnia musiano spalić{{odn|Pawlak|1991|s=344-345}}{{odn|Dymek|1999|s=84}}.

3 września do [[Czerwony Bór (województwo podlaskie)|Czerwonego Boru]] przyleciał rzut powietrzny II plutonu. Wykonująca lot rozpoznawczy załoga: kpt. obs. Seweryn Łaźniewski i por. pil. Eugeniusz Chojnacki, została zaatakowana przez [[Messerschmitt]]y i zestrzelona{{odn|PSP w II wojnie światowej}}. W kolejnym wylocie poleciał dowódca eskadry ze st. sierż. pil. Wawrzyńcem Madalińskim. Załoga wykryła kolumnę broni pancernej na szosie Chorzele–Różan. W czasie prowadzenia rozpoznania została zaatakowana przez niemieckie [[Samolot myśliwski|myśliwce]]. Skutecznie ratowała się ucieczką. Po południu załoga por. Taraszewski i st. sierż. Podwysocki poleciała w rejon Chorzele–[[Przasnysz]]–Myszyniec. W locie powrotnym  ostrzelała z lotu koszącego jadącą kolumnę zmotoryzowaną, zadając przeciwnikowi duże straty. Z lekką raną ręki por. Taraszewski wylądował na podziurawionej pociskami „Czapli”{{odn|Pawlak|1991|s=345}}{{odn|Dymek|1999|s=84}}.

4 września por. obs. Edward Hubicki i kpr. pil. Edward Sadoczyński śledzili marsz wykrytej wcześniej kolumny pancernej. W rejon Różana polecieli ppor. obs. Franciszek Rudnicki i kpr. pil. Mieczysław Piwko. Po południu 4 klucze [[Heinkel He 111|Heinkli 111]] zbombardowały lotnisko eskadry. Bomby uszkodziły 1 samochód ciężarowy. Dowódca eskadry otrzymał rozkaz odejścia na lądowisko [[Jabłonka Kościelna|Jabłonka]]{{odn|Pawlak|1991|s=345}}.

5 września załogi eskadry wykonały 4 loty rozpoznawcze celem ustalenia kierunków marszu jednostek pancernych wroga. Z jednego lotu nie powróciła załoga por. obs. Hubicki i kpr. pil. Piaskowski{{refn|grupa=uwaga|załoga por. Hubicki i kpr. Piaskowski została zaatakowana przez 3 Me-109. Klucząc między lasami udało się Polakom uniknąć zestrzelenia. Z braku paliwa przymusowo lądowali, a po wyszukaniu benzyny wrócili do jednostki 7 września{{odn|Pawlak|1991|s=346}}.}}, a do jednostki dołączył zaginiony kpt. Misiewicz{{refn|grupa=uwaga| Samolot kpt. Misiewicza został zestrzelony przez niemiecką obronę przeciwlotniczą. Ranny w rękę ppor. Morawski trafił do szpitala{{odn|Pawlak|1991|s=346}}.}}. Po południu załoga por. obs. Taraszewski i sierż. pil. Podwysocki wykonała lot łącznościowy do komendanta Bazy [[Małaszewicze]] i z powrotem{{odn|Pawlak|1991|s=345-346}}{{odn|Dymek|1999|s=85}}.

6 września eskadra nadal rozpoznawała i ustalała kierunki marszu nieprzyjacielskich [[Wojska pancerne|oddziałów pancernych]]. Dowódca eskadry tak charakteryzuje te [[Działania (wojsko)|działania]]{{odn|Pawlak|1991|s=346}}:
{{Cytat
 |treść = „[...] Eskadra rozpoznaje w dalszym ciągu broń pancerną nieprzyjaciela. Dowództwo nie jest w stanie nastawić rozpoznania lotniczego ze względu na jej ruchliwość i nie jest w możności określić, w którym rejonie po przebytej nocy znajduje się nieprzyjaciel. Dlatego też otrzymuję rozkazy rozpoznawania olbrzymich rejonów jak: Ostrów Mazowiecka – Wyszków – Węgrów – Ostrołęka. Rozpoznania dają chaotyczne, niepełne wiadomości. Obserwatorzy stwierdzają po kilkanaście czołgów buszujących po prawie wszystkich szosach w różnych kierunkach”[...]”
}}
Podczas wykonywania zadania rozpoznawczego, samolot ppor. obs. Jana Gerstela i kpr. pil. Jana Bahanka został trafiony ogniem obrony przeciwlotniczej. Po wylądowaniu kpr. Bahanka odwieziono do szpitala, a „Czapla” została uszkodzona.Tego dnia ppor. obs. Piotr Kotonowicz  poleciał z sierż. Antonim Paszkowskim do Warszawy w celu doręczenia poczty [[Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych (Polska)|Naczelnemu Wodzowi]].
Przed wieczorem rzut powietrzny eskadry odleciał na lądowisko [[Pobikry]]{{odn|Pawlak|1991|s=346}}{{odn|Dymek|1999|s=85}}.

7 września latano na rozpoznanie w obszarze [[Ostrów Mazowiecka]] i [[Małkinia Górna|Małkinia]], a por. Taraszewski wystartował do Warszawy na [[RWD-8]], by doręczyć pocztę dowódcy SGO „Narew”. Dołączyła do eskadry załoga por. Hubicki i kpr. Piaskowski{{odn|Pawlak|1991|s=346}}.

8 września wykonano 3 loty rozpoznawcze. Załoga por. Taraszewskiego wróciła z Warszawy nie RWD-8, a [[PZL.23 Karaś|„Karasiem”]]. Niestety, maszyny ostrzelanej w czasie przelotu nie udało się naprawić.

9 września prowadzono rozpoznanie na drogach [[Wyszków]] – Małkinia. Ubezpieczano też m.p. sztabu SGO „Narew” rozmieszczonego w  Wysokim Mazowieckim oraz poszukiwano terenów pod przyszłe lotniska eskadry.

10 września załogi por. Hubickiego i ppor. Kotonowicza wykryły obecność niemieckich oddziałów pancernych w [[Sokołów Podlaski|Sokołowie Podlaskim]] i [[Węgrów|Węgrowie]]. Rozpoczęto przegrupowanie eskadry do [[Łysów (województwo mazowieckie)|Łysowa]]. Rzut kołowy odjechał w nocy, a o świcie odleciały samoloty. W tym dniu utracono też [[Łączność wojskowa|łączność]] ze sztabem SGO „Narew”{{odn|Pawlak|1991|s=347}}.

=== Pod rozkazami Naczelnego Dowódcy Lotnictwa ===
11 września eskadra nadal nie miała łączności ze sztabem SGO „Narew”. Wobec powyższego kpt. Lucjan Fijuth wysłał oficera łącznikowego do Naczelnego Dowódcy Lotnictwa w [[Brześć|Brześciu]], prosząc o rozkazy. W dniu następnym ppor. Kotonowicz przywiózł rozkaz, zgodnie z którym z dniem 13 września eskadra przeszła do dyspozycji dowódcy [[Front Północny (1939)|Frontu Północnego gen. Dąb-Biernackiego]]. Eskadra ma przegrupować się do [[Wojcieszków|Wojcieszkowa]], a dowódca eskadry zameldować się u dowódcy frontu w [[Siedlce|Siedlcach]] lub [[Kałuszyn]]ie{{odn|Dymek|1999|s=85}}.

12 września w rejonie [[Huszlew]]a zorganizowany oddział 12 ludzi zdobył w zasadzce 4 niemieckie czołgi rozpoznawcze (sic!). Wieczorem rzut kołowy wyruszył na nowe lotnisko. Do eskadry dołączył też rzut kołowy II/13 plutonu{{odn|Pawlak|1991|s=347}}.

13 września rzut powietrzny przesunął się na lądowisko [[Jeleniec (województwo lubelskie)|Jeleniec]]. W trakcie przelotu zaginęła załoga kpt. obs. Misiewicz i kpr. pil. Sadoczyński{{refn|grupa=uwaga|Samolot kpt. obs. Misiewicza i kpr. pil. Sadoczyńskiego „zgubił się” w gęstej mgle i przymusowo lądował przy szosie Łuków – Żelechów. Na poszukiwanie lądowiska wyruszył  kpr. Sadoczyński. Kiedy pilot dotarł do eskadry, wysłano po kpt. Misiewicza  motocykl. Niestety, nie odnaleziono go{{odn|Pawlak|1991|s=347}}.}}. W godzinach przedwieczornych ewakuowano lotnisko Jeleniec, a eskadra przeszła na lotnisko Hołuby. Podczas zmiany lotniska zostały ostrzelane załogi por. Pęskiego i por. Taraszewskiego. Ranny por. Taraszewski  dostał się do [[Jeniec wojenny|niewoli]], a postrzelana „Czapla” por. Pęskiego lądowała przymusowo w okolicach [[Hrubieszów|Hrubieszowa]], a po usunięciu uszkodzeń odleciała do [[Hołoby|Hołub]]{{odn|Pawlak|1991|s=347-348}}.
W tym czasie dowódca eskadry kpt. Fijuth odnalazł kwaterę [[Stefan Dąb-Biernacki|gen. Dąb-Biernackiego]] w [[Lubartów|Lubartowie]] i otrzymał rozkaz przerzucenia eskadry do [[Świerże (powiat chełmski)|Świerży]]. Po przybyciu na lotnisko Jeleniec nie zastał już tam eskadry. W majątku [[Ciecierzyn (województwo lubelskie)|Ciecierzyn]] spotkał część rzutu kołowego dowodzonego przez ppor. Kotonowicza. Podporucznik Kotonowicz wysłany został  do Hołub z rozkazem dla rzutu powietrznego przelotu na lądowisko Świerże. W drodze do Hołub  ppor. Kotonowicz dostał się do niewoli niemieckiej i rozkazu nie przekazał{{odn|Pawlak|1991|s=348}}.

W dniach 15-16 września dwie „Czaple” zostały przeniesione na lądowisko [[Górka Połonka]]. Tutaj wykonano kilka lotów rozpoznawczych i łącznościowych na korzyść dowódcy obrony [[Łuck]]a, po czym samoloty odleciały na lotnisko [[Stasin (powiat siedlecki)|Stasin]]. Tam weszły w skład [[Formowanie jednostki|formującego]] się dywizjonu obserwacyjnego. Kpt. Fijuth, nie doczekawszy się przylotu samolotów do Świerży, wyjechał samochodem do Hołub, a dowodzenie rzutem kołowym objął ppor. Gerstel.

17 września załogi wykonały 2 loty łącznościowe oraz rozpoznanie granicy wschodniej, a dowódca eskadry, nie znajdując jednostki w Hołubach, udał się do Wielicka, skąd samolotem [[PZL.46 Sum|PZL.46 „Sum“]] odleciał do [[Kołomyja|Kołomyi]], a następnie przekroczył [[Granica polsko-rumuńska|granicę]] i wylądował w [[Czerniowce|Czerniowcu]]{{odn|Pawlak|1991|s=348}}.

18 września dwie załogi eskadry, w składzie innych samolotów dywizjonu, odleciały do Czerniowiec, a rzut kołowy podążał z Łucka do Kołomyi. W drodze por. Gerstel podporządkował się oddziałowi por. pil. Edmunda Piorunkiewicza  z [[Eskadra sztabowa|eskadry sztabowej]].

25 września 1939 por. pil. Edmund Piorunkiewicz uzyskał zgodę gen. bryg. [[Franciszek Kleeberg|Franciszka Kleeberga]] na zorganizowanie 13 eskadry szkolnej{{odn|Pawlak|1991|s=348}}. Wymieniona jednostka do 6 października 1939 [[Działania (wojsko)|działała]] w składzie [[Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”|Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie”]].

== Żołnierze eskadry ==
{| class="wikitable"
|+Dowódcy eskadry{{odn|Pawlak|1989|s=136-142}}
|-
!Stopień
!Imię i nazwisko
!Okres pełnienia służby
|-
|kpt. obs.
|Edward Młynarski
|1934 – 1935
|-
|por. obs.
|Tadeusz Nowacki
|p.o. był w 1935
|-
|kpt. pil.
|Karol Eberhardt
|17 X 1935 – XI 1937
|-
|kpt. pil.
|Bolesław Nieznański
|XI 1937 – 1 V 1939
|-
|kpt. obs.
|Lucjan Fijuth
| 1 V 1939– IX 1939
|}

{| class="wikitable"
|+Personel eskadry w marcu 1939{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=773}}{{refn|grupa=uwaga|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=VI}}.}}
|-
!Stanowisko
!Stopień, imię i nazwisko
!Przydział 1 XI 1939
|-
|dowódca eskadry
|kpt. Kazimierz Ciesielski
|
|-
|dowódca I/13 plutonu
|kpt. Henryk II Wiśniewski
|
|-
|dowódca II/13 plutonu
|kpt. Seweryn Jan Łaźniewski
|dowódca II/13 plutonu
|-
|pilot
|ppor. Julian Morawski
|
|-
|obserwator
|por. Edward Hubicki
|
|-
|obserwator
|por. Stanisław Józef Świechowski
|
|-
|obserwator
|por. piech. Józef Taraszewski
|
|-
|obserwator
|ppor. Franciszek Rudnicki
|
|}

{| class="wikitable"
|+Personel eskadry we wrześniu 1939{{odn|Pawlak|1982|s=192-193}}
|-
!Stanowisko
!Stopień, imię i nazwisko
!Dalsze losy
|-
|dowódca eskadry
|kpt. obs. Lucjan Fijuth
|[[Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii|Polskie Siły Powietrzne]]
|-
|szef eskadry
|st. sierż. Wacław Kozłowicz
|
|-
! colspan="3" |I pluton
|-
|dowódca plutonu
|kpt. obs. Feliks Misiewicz{{refn|grupa=uwaga|Feliks Misiewicz, za wojnę obronną Polski 1939, został odznaczony Krzyżem Walecznych{{odn|Pawlak|1991|s=500}}.}}
|† Starobielsk{{odn|Pawlak|1991|s=553}}
|-
| rowspan="4" |obserwator
|por. obs. Edward Hubicki{{refn|grupa=uwaga|Edward Hubicki, za wojnę obronną Polski 1939, został odznaczony Krzyżem Walecznych{{odn|Pawlak|1991|s=497}}.}}
|
|-
|por. obs. Józef Różycki-Taraszewski
|niewola niemiecka
|-
|por. obs. Stanisław Świechowski
|
|-
|ppor. obs. Franciszek Rudnicki{{refn|grupa=uwaga|Franciszek Rudnicki, za wojnę obronną Polski 1939, został odznaczony 2-krotnie Krzyżem Walecznych{{odn|Pawlak|1991|s=501}}.}}
| † 19 IX 1939
|-
| rowspan="5" |pilot
|ppor. pil. Julian Morawski
|
|-
|st. sierż. pil. Wawrzyniec Madaliński
|
|-
|st. sierż. pil. Antoni Paszkowski
|
|-
|st. sierż. pil. [[Romuald Podwysocki]]{{refn|grupa=uwaga|Romuald Podwysocki, za wojnę obronną Polski 1939, został odznaczony Krzyżem Walecznych{{odn|Pawlak|1991|s=500}}.}}
|[[Armia Krajowa]]
|-
|kpr. pil. Jan Bahanek
|[[Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii|Polskie Siły Powietrzne]]
|-
|szef mechaników
|majster wojsk. Choiński
|
|-
! colspan="3" |II pluton
|-
|dowódca plutonu
|kpt. obs. Seweryn Łaźniewski
|† 3 IX 1939
|-
| rowspan="3" |obserwator
|por. obs. Marian Pęski
|
|-
|ppor. obs. Piotr Kotonowicz
|
|-
|ppor. obs. Jan Gerstel
|[[Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii|Polskie Siły Powietrzne]]
|-
| rowspan="5" |pilot
|por. pil. Eugeniusz Chojnacki
|† 3 IX 1939
|-
|kpr. pil. Andrzej Piaskowski{{refn|grupa=uwaga|Andrzej Piaskowski, za wojnę obronną Polski 1939, został odznaczony Krzyżem Walecznych{{odn|Pawlak|1991|s=500}}.}}
|
|-
|kpr. pil. Mieczysław Piwko{{refn|grupa=uwaga|Mieczysław Piwko, za wojnę obronną Polski 1939, został odznaczony Krzyżem Walecznych{{odn|Pawlak|1991|s=500}}.}}
|
|-
|kpr. pil. Edward Sadoczyński
|
|-
|kpr. pil. Bronisław Wojno
|[[Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii|Polskie Siły Powietrzne]]
|-
|szef mechaników
|st. majster wojsk. Józef Trautman
|
|}

== Wypadki lotnicze ==
* 4 lutego 1935 na skutek otwarcia się spadochronu pilota, który został wyciągnięty z samolotu, a ten spadł na ziemię zginęła załoga w składzie sierż. pil. Władysław Zieliński oraz ppor. obs. Zygmunt Piekarski. Załoga była z plutonu II/13{{odn|Pawlak|1989|s=139}}.
* 9 października 1935 podczas podchodzenia do lądowania samolotu [[Lublin R.XIII|Lublin R-XIII]] z załogą sierż. sierż. pil. Jan Kozłowski i Hugon Wolf, uderzył w niego lądujący samolot [[PZL P.7|PZL P-7]]. Sierż. Kozłowski poniósł śmierć, natomiast sierż. Wolf doznał ciężkich obrażeń{{odn|Pawlak|1989|s=140}}.
* 15 czerwca 1936 podczas lotu treningowego śmierć poniósł kpr. pil. Gerard Kucharski, a ciężkim obrażeniom uległ st. szer. Tadeusz Szadkowski{{odn|Pawlak|1989|s=140}}.

== Samoloty eskadry ==
We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów [[RWD-14 Czapla]]{{odn|Pawlak|1991|s=350}}.
<gallery>
PWS-5.jpg|[[PWS-5]]
Samolot PZL Ł.2 ze znakami SP-AFA na lotnisku NAC 1-G-1650-1.jpg|[[PZL Ł.2]]
Potez 25 A2 Salmson.JPG|[[Potez XXV]]
Lublin Rxiii.jpg|[[Lublin R.XIII]]
(1934–1939)
RWD 14b Czapla.jpg|[[RWD-14 Czapla]]
(1939)
RWD 8 - SP-BCE.jpg|[[RWD-8]]
(łącznikowy)
</gallery>

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Dymek| imię=Przemysław|tytuł= Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew” 1939 w polskiej historiografii wojskowej| data=1999| wydawca=Wydawnictwo Sorus| miejsce=Poznań| isbn=9788387133542|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Koliński| imię=Izydor|tytuł= Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9| data=1978| wydawca=Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej| miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Kujawa| imię=Hubert Kazimierz| url = http://www.fundacjalotniczylublin.pl/assets/księga-lotników-polskich.pdf|tytuł= Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych w latach 1939–1946.|tom=I| tytuł tomu = Polegli w kampanii wrześniowej, pomordowani w ZSRR i w innych okolicznościach podczas okupacji. Wydanie II poprawione i uzupełnione|wydawca=Na prawach rękopisu|odn={{odn/id|Kujawa|rękopis}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko=Pawlak|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Pawlak|tytuł= Polskie eskadry w latach 1918-1939|data=1989| wydawca= Wydawnictwo Komunikacji i Łączności| miejsce= Warszawa | isbn = 83-206-0760-4|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko=Pawlak|imię=Jerzy|tytuł= Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939| data=1982| wydawca= Wydawnictwo Komunikacji i Łączności| miejsce= Warszawa| isbn = 83-206-0281-5|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko=Pawlak|imię=Jerzy|tytuł= Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939|rok=1991| wydawca= Wydawnictwo Komunikacji i Łączności| miejsce= Warszawa| isbn = 8320607957|odn=tak}}
* {{cytuj książkę| nazwisko = Rybka|imię = Ryszard|nazwisko2 = Stepan|imię2 = Kamil|tytuł = Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|wydawca = Fundacja CDCN|miejsce = Kraków|data = 2006|isbn =9788371888991|odn = {{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* Adam Kurowski, ''Lotnictwo polskie w 1939 roku'', Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1962, wyd. I
* {{Cytuj stronę | url =http://www.polishairforce.pl/wasilkow.html| tytuł =Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej. Ostatni lot „Czapli” 13 eskadry obserwacyjnej|data dostępu = 2019-08-25|odn= {{odn/id|PSP w II wojnie światowej}}}}

{{Lotnictwo wojskowe II RP}}
{{Polskie samoloty wojskowe do 1939}}

[[Kategoria:Eskadry lotnictwa towarzyszącego II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Warszawie]]
[[Kategoria:Lotnictwo Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew”]]
[[Kategoria:Polskie eskadry obserwacyjne]]
[[Kategoria:Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty RWD.14 Czapla]]
[[Kategoria:Polskie eskadry lotnicze z okresu kampanii wrześniowej|O]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939|O]]
[[Kategoria:Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty typu Potez]]
[[Kategoria:Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty typu Hanriot]]
[[Kategoria:Eskadry lotnicze uzbrojone w samoloty PZL Ł.2]]
[[Kategoria:Eskadry 1 Pułku Lotniczego]]

title: · 13 Eskadra Obserwacyjna13 Eskadra Towarzysząca

Sformowanie: 1 lutego 1934

Rozformowanie: wrzesień 1939

Święto: 19 maja

Rodowód: 13 eskadra liniowa

Pierwszy: kpt. obs. Edward Młynarski

Ostatni: kpt. obs. Lucjan Fijuth

Dyslokacja: Warszawa-Okęcie · We wrześniu 1939: · Wierzbowo (Czerwony Bór) · Folwark Dobra Wielka · Krynki · Jabłonka · Pobikry · Łysów · Jeleniec · Hołoby · Górka Połonka · Stasin Piadyki

Rodzaj sił zbrojnych: Wojsko

Rodzaj wojsk: Lotnictwo

Podległość: I dywizjon liniowy · VI/1 dywizjon towarzyszący · SGO „Narew”