text:
# Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy
Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy – okręg przemysłowy w południowej Polsce, w środkowo-zachodniej części województwa małopolskiego oraz na środkowo-wschodnim krańcu małopolskiej części obecnego województwa śląskiego (miasto Jaworzno).
W literaturze naukowej i podręcznikach szkolnych prezentowane są różne opinie na temat  jego nazwy oraz przynależności poszczególnych ośrodków przemysłowych do tego okręgu. Przez niektórych badaczy postrzegany jest jako część Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, przez innych jako fragment Krakowskiego Okręgu Przemysłowego.

## Historia
Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy obejmuje obszary dawnego Zagłębia Krakowskiego. Jego obecna nazwa została wprowadzona w latach 70. XX w., równolegle z opracowywaną reformą administracyjną z 1975 r., w wyniku której zarówno Jaworzno jak i Chrzanów znalazły się w województwie katowickim. Przed reformą administracyjną z 1 czerwca 1975 r. w publikacjach naukowych z zakresu geografii gospodarczej Polski okręg składający się z powiatów chrzanowskiego, jaworznickiego (miejskiego), olkuskiego, oświęcimskiego i wadowickiego nazywany był Zachodniokrakowskim Kompleksem Przemysłowym. Kompleks ten wchodził w skład województwa krakowskiego i nie był podporządkowany GOP, który obejmował wyłącznie ośrodki przemysłowe województwa katowickiego w granicach sprzed reformy z 1975 r.

## Obszar
Obszar okręgu wynosi niecałe 700 km² i jest zamieszkały przez około 270.000 osób.
Okręg obejmuje jedno dużej wielkości miasto:
- Jaworzno

Oraz kilka średnich i małych:
- Chrzanów
- Libiąż
- Trzebinia
- Chełmek
- Krzeszowice
- Bukowno
- Alwernia

## Gałęzie przemysłu

### Jaworzno
- Przemysł energetyczny
  - Elektrownia Jaworzno
- Górnictwo
  - Zakład Górniczy Sobieski w ramach Południowego Koncernu Węglowego S.A.
  - Kopalnia Piasku Szczakowa S.A. (zlikwidowana)
  - Kopalnia Węgla Kamiennego Jaworzno (zlikwidowana)
- Przemysł materiałów budowlanych
  - Cementownia Szczakowa (zlikwidowana)
- Hutnictwo metali nieżelaznych cynku i ołowiu
- Przemysł elektrotechniczny
- Przemysł chemiczny
  - Zakłady chemiczne Organika – Azot
- Przemysł szklarski
  - Huta Szkła Szczakowa (zlikwidowana)

### Powiat chrzanowski

#### Chrzanów
- Hutnictwo metali nieżelaznych
  - Zakłady Górniczo-Hutnicze Chrzanów
- Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
  - Kopalnia i Prażalnia Dolomitu Żelatowa
- Przemysł środków transportu
  - Fabryka Maszyn Budowlanych i Lokomotyw Bumar-Fablok

#### Trzebinia
- Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
  - Zakłady Surowców Ogniotrwałych Górka Cement
- Przemysł petrochemiczny
  - Rafineria Trzebinia (oraz spółki przyległe)
- Wydobycie rud cynku i ołowiu oraz produkcja koncentratów tych metali
  - Zakłady Górnicze "Trzebionka" (zlikwidowane)
- Górnictwo
  - Kopalnia Węgla Kamiennego "Siersza" (zlikwidowana)
- Hutnictwo metali nieżelaznych
  - Zakłady Metalurgiczne (zlikwidowane)
- Przemysł energetyczny
  - Elektrownia Siersza
- Przemysł tekstylny i włókienniczy
  - Grevita

#### Libiąż
- Górnictwo
  - Kopalnia Węgla Kamiennego Janina w ramach Południowego Koncernu Węglowego S.A.
  - Kopalnia Węgla Kamiennego Janina Ruch II (nieczynna)
- Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
  - Producent kostki brukowej "Libet"
  - Kopalnia dolomitu

#### Alwernia
- Przemysł chemiczny
  - „Alventa” S.A. (do 2018 Zakłady Chemiczne „Alwernia” S.A.)[4]
  - Ekomas AlwerChem sp. z o.o. sp. k.[5]

### Powiat oświęcimski

#### Chełmek
- Przemysł maszynowy i metalowy
  - Wytwórnia Części Maszyn Obuwniczych
  - Zakłady Urządzeń Technicznych
- Przemysł skórzano-obuwniczy
  - Południowe Zakłady Przemysłu Skórzanego Chełmek

### Powiat olkuski

#### Bukowno
- Hutnictwo metali nieżelaznych
  - Zakłady Górniczo-Hutnicze Bolesław

wikitext:
{{Dopracować|uzupełnić|historia powstania; więcej treści, mniej wyliczanek}}{{Obiekt geograficzny infobox
 |nazwa         = Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy
 |inne nazwy    =
 |grafika       = Elektrownia Jaworzno - widok z okolicy autostrady A4, 563.jpeg
 |opis grafiki  = Elektrownia Jaworzno
 |alt grafiki   =
 |państwo       = Polska
 |powierzchnia  =
 |miejscowości  = Jaworzno, Chrzanów, Libiąż, Trzebinia, Chełmek, Krzeszowice, Bukowno, Alwernia
 |wysokość      =
 |wydarzenia    =
 |znane         =
 |rodzaj        =
 |współrzędne   = 50°10'22.37"N 19°22'13.01"E
 |mapa          =
 |opis mapy     =
 |commons       =
}}
'''Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy''' – [[okręg przemysłowy]] w południowej Polsce, w środkowo-zachodniej części [[Województwo małopolskie|województwa małopolskiego]] oraz na środkowo-wschodnim krańcu [[Małopolska|małopolskiej]] części obecnego [[Województwo śląskie|województwa śląskiego]] (miasto [[Jaworzno]]).

W literaturze naukowej i podręcznikach szkolnych prezentowane są różne opinie na temat  jego nazwy oraz przynależności poszczególnych ośrodków przemysłowych do tego okręgu. Przez niektórych badaczy postrzegany jest jako część [[Górnośląski Okręg Przemysłowy|Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego]], przez innych jako fragment [[Krakowski Okręg Przemysłowy|Krakowskiego Okręgu Przemysłowego]]<ref>http://eszkola.pl/geografia/osrodki-i-okregi-przemyslowe-w-polsce-7577.html?strona=3 eszkola.pl, Ośrodki i okręgi przemysłowe w Polsce - charakterystyka - Geografia</ref>.

== Historia ==
[[Plik:Kopalnia i Prażalnia Dolomitu Żelatowa w Chrzanowie - widok w stronę zachodnią.jpg|mały|Kopalnia i Prażalnia Dolomitu "Żelatowa" w Chrzanowie (2014 r.)]]
Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy obejmuje obszary dawnego [[Zagłębie Krakowskie|Zagłębia Krakowskiego]]. Jego obecna nazwa została wprowadzona w latach 70. XX w., równolegle z opracowywaną [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|reformą administracyjną z 1975 r.]], w wyniku której zarówno Jaworzno jak i Chrzanów znalazły się w [[Województwo katowickie (1975–1998)|województwie katowickim]]. Przed reformą administracyjną z 1 czerwca 1975 r. w publikacjach naukowych z zakresu geografii gospodarczej Polski okręg składający się z powiatów [[Powiat chrzanowski|chrzanowskiego]], [[Jaworzno|jaworznickiego]] (miejskiego), [[Powiat olkuski|olkuskiego]], [[Powiat oświęcimski|oświęcimskiego]] i [[Powiat wadowicki|wadowickiego]] nazywany był [[Zachodniokrakowskim Kompleksem Przemysłowym]]<ref>Pakuła L.: Procesy aglomeracyjne i integracyjne przemysłu na obrzeżu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Wyd. Naukowe WSP, Kraków 1973; tenże: Kształtowanie się i struktura Zachodnio-Krakowskiego Kompleksu Przemysłowego, Biul. KPZK PAN, Ser. A, z. 2, Warszawa 1965.</ref>. Kompleks ten wchodził w skład [[Województwo krakowskie (1945–1975)|województwa krakowskiego]] i nie był podporządkowany [[Górnośląski Okręg Przemysłowy|GOP]], który obejmował wyłącznie ośrodki przemysłowe województwa katowickiego w granicach sprzed reformy z 1975 r<ref>Grabania M.: Górnośląski Okręg Przemysłowy. Liczby - fakty - problemy, Katowice 1964, s. 12, 17 [mapa zasięgu GOP].</ref>.
{{osobny artykuł|Zagłębie Krakowskie}}

== Obszar ==
Obszar okręgu wynosi niecałe 700 km² i jest zamieszkały przez około 270.000 osób.

Okręg obejmuje jedno dużej wielkości miasto:
*[[Jaworzno]]

Oraz kilka średnich i małych:
*[[Chrzanów]]
*[[Libiąż]]
*[[Trzebinia]]
*[[Chełmek]]
*[[Krzeszowice]]
*[[Bukowno]]
*[[Alwernia]]

== Gałęzie przemysłu ==
=== Jaworzno ===
* Przemysł energetyczny
** [[Elektrownia Jaworzno|Elektrownia ''Jaworzno'']]
* Górnictwo
** [[Zakład Górniczy Sobieski|Zakład Górniczy ''Sobieski'']] w ramach [[Południowy Koncern Węglowy|Południowego Koncernu Węglowego S.A.]]
** Kopalnia Piasku ''Szczakowa'' S.A. (zlikwidowana)
** [[Kopalnia Węgla Kamiennego Jaworzno|Kopalnia Węgla Kamiennego ''Jaworzno'']] (zlikwidowana)
* Przemysł materiałów budowlanych
** Cementownia ''Szczakowa'' (zlikwidowana)
* Hutnictwo metali nieżelaznych cynku i ołowiu
* Przemysł elektrotechniczny
* Przemysł chemiczny
** [[Zakłady Chemiczne Organika-Azot|Zakłady chemiczne ''Organika – Azot'']]
* Przemysł szklarski
** Huta Szkła ''Szczakowa'' (zlikwidowana)

=== Powiat chrzanowski ===
==== Chrzanów ====
* Hutnictwo metali nieżelaznych
** Zakłady Górniczo-Hutnicze ''Chrzanów''
* Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
** Kopalnia i Prażalnia Dolomitu ''Żelatowa''
* Przemysł środków transportu
** Fabryka Maszyn Budowlanych i Lokomotyw ''Bumar-[[Fablok]]''

==== Trzebinia ====
* Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
** Zakłady Surowców Ogniotrwałych ''Górka Cement''
* Przemysł petrochemiczny
** [[Rafineria Trzebinia]] (oraz spółki przyległe)
* Wydobycie rud cynku i ołowiu oraz produkcja koncentratów tych metali
** Zakłady Górnicze "Trzebionka" (zlikwidowane)
* Górnictwo
** Kopalnia Węgla Kamiennego "Siersza" (zlikwidowana)
* Hutnictwo metali nieżelaznych
** Zakłady Metalurgiczne (zlikwidowane)
* Przemysł energetyczny
** [[Elektrownia Siersza]]
* Przemysł tekstylny i włókienniczy
** Grevita

==== Libiąż ====
* Górnictwo
** [[Kopalnia Węgla Kamiennego Janina]] w ramach [[Południowy Koncern Węglowy|Południowego Koncernu Węglowego S.A.]]
** Kopalnia Węgla Kamiennego Janina Ruch II (nieczynna)
* Przemysł materiałów budowlanych i wydobywczy
** Producent kostki brukowej "Libet"
** Kopalnia dolomitu

==== Alwernia ====
* Przemysł chemiczny
** „Alventa” S.A. (do 2018 Zakłady Chemiczne „Alwernia” S.A.)<ref>{{Cytuj | tytuł = „Alventa” S.A. – Forma własności | url = https://alventa.com/o-nas/forma-wlasnosci/ | opublikowany = alventa.com | data dostępu = 2023-07-26}}</ref>
** Ekomas AlwerChem sp. z o.o. sp. k.<ref>{{Cytuj | tytuł = Ekomas | url = https://www.ekomas.pl/pl/kontakt/dane-teleadresowe/ | opublikowany = ekomas.pl | data dostępu = 2023-07-26}}</ref>

=== Powiat oświęcimski ===
==== Chełmek ====
* Przemysł maszynowy i metalowy
** Wytwórnia Części Maszyn Obuwniczych
** Zakłady Urządzeń Technicznych
* Przemysł skórzano-obuwniczy
** Południowe Zakłady Przemysłu Skórzanego ''Chełmek''

=== Powiat olkuski ===
==== Bukowno ====
* Hutnictwo metali nieżelaznych
** Zakłady Górniczo-Hutnicze ''Bolesław''

== Zobacz też ==
* [[Okręg przemysłowy]]
* [[Górnośląski Okręg Przemysłowy]]
* [[Krakowski Okręg Przemysłowy]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Jaworzno]]
[[Kategoria:Górnośląski Okręg Przemysłowy]]


text:
# AMZ Tur V
AMZ Tur V – polski pojazd opancerzony produkowany przez spółkę AMZ-Kutno o napędzie 4×4. Opracowany jako propozycja w ramach programu Pegaz. Pozostał na etapie prototypu.

## Historia
Prace nad skonstruowaniem nowego wozu w układzie napędowym 4×4 firma AMZ-Kutno rozpoczęła w 2014 roku, zaś w sierpniu 2015 roku wybudowano prototyp. Pojazd po raz pierwszy zaprezentowano na targach zbrojeniowych Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach w 2015 roku. Pojazd oferowany był Siłom Zbrojnym RP w ramach programu Pegaz, mającego wyłonić nowy transporter opancerzony dla Wojsk Specjalnych. Podczas prac projektowych spółka wykorzystała doświadczenia nabyte przy konstruowaniu poprzednich wersji pojazdu Tur, wozu AMZ Żubr oraz Dzik.
Początkowo Wojsko Polskie zamierzało kupić 500 pojazdów takiej klasy, w tym 200 dla Wojsk Specjalnych. Tur V uczestniczył w przetargu na zamówienie 15 samochodów w ramach programu Pegaz w 2019 roku, lecz w lipcu 2021, po przedstawieniu ofert, postępowanie zostało unieważnione z uwagi na zmianę koncepcji zamawiającego.

## Konstrukcja
AMZ Tur V to kołowy, opancerzony pojazd patrolowy o układzie napędowym 4×4. Jego masa własna wynosi 9000 kg, zaś dopuszczalna masa całkowita to 11 ton. Napęd stanowi turbodoładowany silnik MTU 6R 106 TD 21 o mocy 325 KM (240 kW) i pojemności 7,2 litra. Silnik sprzężony jest z sześciobiegową przekładnią Allison 3000SP. Tur V zbudowano na podwoziu, które zostało opracowane specjalnie na potrzeby pojazdu w zakładach AMZ-Kutno. Zawieszenie Tura jest niezależne dla wszystkich czterech kół i powstało przy współpracy z firmą Timoney. Opcjonalnie pojazd może być wyposażony w zawieszenie hydropneumatyczne.
Centralnie umieszczona kabina pełni rolę opancerzonej cytadeli, zaś przedział silnikowy i tylny przedział transportowy nie są opancerzone, lecz obudowane osłonami z lekkich laminatów. Zastosowanie tego rozwiązania pozwala obniżyć masę pojazdu oraz ułatwić zabudowę dodatkowego wyposażenia specjalistycznego. Kabina została wykonana ze stali pancernej. Opancerzona cytadela mieści do 5 żołnierzy. Do dyspozycji mają specjalne fotele minimalizujące skutki eksplozji z pięciopunktowymi pasami bezpieczeństwa. Dostęp do pojazdu zapewniony jest przez cztery drzwi boczne, zaś w dachu ulokowano właz ewakuacyjny. W miejsce dachowego włazu istnieje możliwość montażu obrotnicy z uzbrojeniem lub bezzałogowego stanowiska strzeleckiego. Uzbrojenie może stanowić może wielkokalibrowy karabin maszynowy kal. 12,7 mm, karabin maszynowy kal. 7,62 mm lub granatnik automatyczny kal. 40 mm.
Ochrona balistyczna pojazdu przed ostrzałem jest standardowo na poziomie 2 zgodnie z normą STANAG 4569, zaś za pomocą dodatkowych kompozytowych paneli opancerzenia można zwiększyć ochronę do poziomu 3. Ochrona przeciwminowa to poziom 3a. Podłoga kabiny załogi oraz przedziału napędowego ma deflektor w kształcie litery „V”, co w wypadku eksplozji ładunku wybuchowego pod pojazdem, np. w formie IED, rozprasza energię wybuchu. Zbiorniki paliwa odporne są na ostrzał z broni kal. 7,62 mm oraz dodatkowo są one samouszczelniające.
Kabina załogi jest klimatyzowana. Koła wyposażone są w automatyczny system pompowania opon i wkładki typu „run-flat”, umożliwiające poruszanie się z przebitymi czy przestrzelonymi oponami z prędkością do 50 km/h na maksymalnym dystansie do 50 km. Tur V wyposażono dodatkowo we wciągarkę o uciągu 70 kN oraz przewidziano możliwość montażu wyrzutni granatów dymnych. Wóz przystosowano do transportu drogą lotniczą, kolejową oraz drogową.

wikiname: plwiki

title: AMZ Tur V

in_language: pl

wikitext:
{{Czołg infobox
 |nazwa                = AMZ Tur V
 |grafika              = AMZ Tur V MSPO17 IMGP3269.jpg
 |podpis grafiki       = Tury 5 – od lewej w wariancie zabudowanym, od prawej w wersji pickup
 |kraj                 = {{Państwo|Polska}}
 |producent            = [[AMZ-Kutno]]
 |typ pojazdu          = pojazd opancerzony
 |trakcja              = kołowa 4×4
 |załoga               =
 |data prototypu       = 2015
 |lata produkcji       =
 |data wycofania       =
 |wyprodukowano        =
 |silnik               = [[MTU Friedrichshafen|MTU]] 6R 106 TD2 o mocy 326 KM
 |transmisja           =
 |pojemność zbiorników =
 |pancerz              = poziom 2 wg normy STANAG 4569, przeciwminowa na poziomie 3a
 |długość              = 6,18 m
 |szerokość            = 2,56 m
 |wysokość             = 2,6 m
 |rozstaw osi          =
 |prześwit             =
 |masa                 = własna 9000 kg
 |moc jednostkowa      =
 |nacisk jednostkowy   =
 |prędkość             = 100 km/h
 |zasięg               = 600 km po drodze, 400 km w terenie
 |brody                =
 |rowy                 =
 |ściany               =
 |kąt podjazdu         =
 |przechył boczny      =
 |uzbrojenie           = karabin maszynowy kal. 7,62 mm, 12,7 mm lub granatnik automatyczny kal. 40 mm montowany w obrotnicy lub zdalnie sterowanym stanowisku strzeleckim
 |wyposażenie          =
 |użytkownicy          =
 |rzuty                =
 |commons              =
}}
[[Plik:AMZ Tur V MSPO17 IMGP3268.jpg|thumb|AMZ Tur V widok od boku]]

'''AMZ Tur V''' – [[Polska|polski]] pojazd opancerzony produkowany przez spółkę [[AMZ-Kutno]] o napędzie 4×4. Opracowany jako propozycja w ramach programu Pegaz. Pozostał na etapie prototypu.

== Historia ==
Prace nad skonstruowaniem nowego wozu w układzie napędowym 4×4 firma AMZ-Kutno rozpoczęła w 2014 roku, zaś w sierpniu 2015 roku wybudowano [[prototyp]]. Pojazd po raz pierwszy zaprezentowano na targach zbrojeniowych [[Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego|Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego]] w [[Kielce|Kielcach]] w 2015 roku. Pojazd oferowany był [[Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej|Siłom Zbrojnym RP]] w ramach programu Pegaz, mającego wyłonić nowy transporter opancerzony dla [[Wojska Specjalne|Wojsk Specjalnych]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = MSPO 2015: Tur V – pojazd wielozadaniowy produkcji AMZ-Kutno |data = 2 września 2015 |data dostępu = 2022-04-05 |opublikowany = defence24.pl |url = https://defence24.pl/sily-zbrojne/mspo-2015-tur-v-pojazd-wielozadaniowy-produkcji-amz-kutno |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Hipopotam i Tur V tegoroczne propozycje AMZ-KUTNO |data dostępu = 2022-04-05 |opublikowany = Wydawnictwo militarne ZBIAM |url = https://zbiam.pl/artykuly/hipopotam-tur-v-tegoroczne-propozycje-amz-kutno/ |język = pl-PL}}</ref>. Podczas prac projektowych spółka wykorzystała doświadczenia nabyte przy konstruowaniu poprzednich wersji pojazdu Tur, wozu [[AMZ Żubr]] oraz [[AMZ Dzik|Dzik]]{{odn|Nowicki|2015|s=48}}.

Początkowo Wojsko Polskie zamierzało kupić 500 pojazdów takiej klasy, w tym 200 dla Wojsk Specjalnych<ref name=wit22/>. Tur V uczestniczył w przetargu na zamówienie 15 samochodów w ramach programu Pegaz w 2019 roku, lecz w lipcu 2021, po przedstawieniu ofert, postępowanie zostało unieważnione z uwagi na zmianę koncepcji zamawiającego<ref name=wit22>{{cytuj pismo |autor = Tomasz Wachowski |tytuł =Rodzina Turów z AMZ-Kutno|czasopismo =Wojsko i Technika |oznaczenie =nr 9/2022 |rok=2022|miesiąc=wrzesień|miejsce =Warszawa |strony=72-73}}</ref>.

== Konstrukcja ==
AMZ Tur V to kołowy, [[Samochód pancerny|opancerzony]] pojazd patrolowy o układzie napędowym 4×4. Jego masa własna wynosi 9000 kg, zaś [[dopuszczalna masa całkowita]] to 11 ton{{Odn|Szopa|2016|s=44}}. Napęd stanowi turbodoładowany silnik [[MTU Friedrichshafen|MTU]] 6R 106 TD 21 o mocy 325 [[Koń mechaniczny|KM]] (240 [[Wat|kW]]) i pojemności 7,2 litra<ref name=":0" />{{odn|Nowicki|2015|s=48}}. [[Silnik]] sprzężony jest z sześciobiegową [[Skrzynia biegów|przekładnią]] Allison 3000SP{{Odn|Szopa|2016|s=44}}. Tur V zbudowano na [[Podwozie (motoryzacja)|podwoziu]], które zostało opracowane specjalnie na potrzeby pojazdu w zakładach AMZ-Kutno. [[Zawieszenie pojazdu|Zawieszenie]] Tura jest niezależne dla wszystkich czterech kół i powstało przy współpracy z firmą [[Timoney]]. Opcjonalnie pojazd może być wyposażony w [[zawieszenie hydropneumatyczne]]{{odn|Nowicki|2015|s=48}}.

Centralnie umieszczona kabina pełni rolę opancerzonej cytadeli, zaś przedział silnikowy i tylny przedział transportowy nie są opancerzone, lecz obudowane osłonami z lekkich [[Laminaty|laminatów]]. Zastosowanie tego rozwiązania pozwala obniżyć masę pojazdu oraz ułatwić zabudowę dodatkowego wyposażenia specjalistycznego{{odn|Nowicki|2015|s=48}}. Kabina została wykonana ze [[Stal|stali]] pancernej{{Odn|Szopa|2016|s=44}}. Opancerzona cytadela mieści do 5 żołnierzy. Do dyspozycji mają specjalne fotele minimalizujące skutki eksplozji z pięciopunktowymi pasami bezpieczeństwa{{Odn|Szopa|2016|s=44}}. Dostęp do pojazdu zapewniony jest przez cztery drzwi boczne, zaś w dachu ulokowano właz ewakuacyjny. W miejsce dachowego włazu istnieje możliwość montażu obrotnicy z uzbrojeniem lub bezzałogowego stanowiska strzeleckiego{{odn|Nowicki|2015|s=48}}. Uzbrojenie może stanowić może [[wielkokalibrowy karabin maszynowy]] kal. 12,7 mm, [[karabin maszynowy]] kal. 7,62 mm lub [[granatnik automatyczny]] kal. 40 mm{{Odn|Szopa|2016|s=44}}.

Ochrona balistyczna pojazdu przed ostrzałem jest standardowo na poziomie 2 zgodnie z normą STANAG 4569, zaś za pomocą dodatkowych [[Materiał kompozytowy|kompozytowych]] paneli opancerzenia można zwiększyć ochronę do poziomu 3. Ochrona przeciwminowa to poziom 3a. Podłoga kabiny załogi oraz przedziału napędowego ma deflektor w kształcie litery „V”, co w wypadku eksplozji ładunku wybuchowego pod pojazdem, np. w formie [[Fugas|IED]], rozprasza energię wybuchu{{odn|Nowicki|2015|s=48}}. Zbiorniki paliwa odporne są na ostrzał z broni kal. 7,62 mm oraz dodatkowo są one samouszczelniające{{Odn|Szopa|2016|s=44}}.

Kabina załogi jest [[Klimatyzacja|klimatyzowana]]. Koła wyposażone są w automatyczny system pompowania opon i wkładki typu „run-flat”, umożliwiające poruszanie się z przebitymi czy przestrzelonymi oponami z prędkością do 50 km/h na maksymalnym dystansie do 50 km{{Odn|Szopa|2016|s=44}}. Tur V wyposażono dodatkowo we [[Wciągarka|wciągarkę]] o uciągu 70 [[Niuton|kN]] oraz przewidziano możliwość montażu wyrzutni [[Granat dymny|granatów dymnych]]{{Odn|Szopa|2016|s=44}}. Wóz przystosowano do transportu drogą lotniczą, [[kolej]]ową oraz drogową{{odn|Nowicki|2015|s=48}}.

== Zobacz też ==
* [[AMZ Tur]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj pismo |nazwisko = Nowicki |imię = Konrad |tytuł = Tur V z AMZ-Kutno |czasopismo = Nowa Technika Wojskowa |wolumin = 9/2015 |strony = 44–48 |data = 2015 |wydawca = Magnum X |issn = 1230-1655 |odn = tak}}
* {{Cytuj pismo|nazwisko=Szopa|imię=Maciej|tytuł=Hipopotam i Tur V - tegoroczne propozycje AMZ-Kutno|czasopismo=Wojsko i Technika|wolumin=MSPO 2016|strony=40-44|data=2016|wydawca=ZBiAM|issn=2450-1301|odn=tak}}

[[Kategoria:Polskie samochody wojskowe]]

title: AMZ Tur V

Państwo: Polska

Producent: AMZ-Kutno

Typ pojazdu: pojazd opancerzony

Trakcja: kołowa 4×4

Silnik: MTU 6R 106 TD2 o mocy 326 KM

Masa: własna 9000 kg

Zasięg pojazdu: 600 km po drodze, 400 km w terenie


text:
# Teodor Roland
Teodor Aleksander Roland, pierwotnie Konopka (ur. 7 lipca 1862 w Siedlcach, zm. 10 października 1928 w Warszawie) – polski aktor.

## Życiorys
Był synem urzędnika Artura Konopki i Felicji z Synakiewiczów. Po wczesnej śmierci rodziców wychowywał się u rodziny, właścicieli ziemskich Dubieckich, później uczęszczał do gimnazjum w Warszawie.
Zdobył przygotowanie do zawodu aktora u Władysława Szymanowskiego (związanego z Warszawskimi Teatrami Rządowymi). Prawdopodobnie latem 1884 debiutował na scenie warszawskiego teatru ogrodowego Belle Vue (pod nazwiskiem Konopka), ale wkrótce wyjechał do Krakowa, uciekając od obowiązku służby w armii rosyjskiej. Do 1891 pozostawał aktorem teatru w Krakowie, kilkakrotnie uczestnicząc w wyjazdach zespołu na występy poza miasto (Częstochowa, Krynica, Szczawnica).
We wrześniu 1891 wyjechał z Krakowa, prawdopodobnie z paszportem na nazwisko Roland (od tego czasu używał nowego nazwiska, zarówno na scenie, jak i w życiu prywatnym), przez pół roku występował w polskim teatrze w Petersburgu, potem w Rydze, Mitawie i Lipawie, ponownie w Petersurgu; z zespołem petersburskiego teatru polskiego występował w wielu miastach Rosji.
W 1893 powrócił do Warszawy i został zaangażowany do zespołu Warszawskich Teatrów Rządowych; od 1918 występował w Teatrze Rozmaitości, od 1924 w Teatrze Narodowym. W Warszawie obchodził dwa jubileusze pracy artystycznej – 25-lecia (1910) i 35-lecia (1923). Przeszedł na emeryturę w 1925.
Cieszył się dużą sławą w Warszawie. Miał bogaty repertuar, grał role dramatyczne, komediowe, romantyczne, w sztukach współczesnych i kostiumowych. Do najwybitniejszych ról Rolanda zaliczane są Maciuś w Zaczarowanym kole Lucjana Rydla, tytułowy Mazepa Juliusza Słowackiego, Wołodyjowski w scenicznych adaptacjach Trylogii Henryka Sienkiewicza, tytułowy Kościuszko pod Racławicami Władysława Anczyca, Wacław w Zemście Aleksandra Fredry. Był uważany za wybitnego recytatora poezji romantycznej.
Od 1911 występował również w filmach, m.in. w Dziejach grzechu (1911, reż. A. Bednarczyk), Sądzie Bożym (1911, reż. S. Knake-Zawadzki), Panu Tadeuszu (1928, reż. R. Ordyński). Udzielał się jako pedagog aktorstwa, m.in. w Klasie Dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym i Warszawskiej Szkole Dramatycznej. Działał w Związku Artystów Scen Polskich, otrzymał w 1922 tytuł zasłużonego członka tej organizacji. 2 maja 1924 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Został pochowany na Powązkach (kwatera L-1-22)).
15 sierpnia 1895 poślubił Helenę Marię Szymborską (ur. 1872, zm. 1952), również aktorkę, później występującą pod nazwiskiem Helena Rolandowa. Tradycje aktorskie kontynuowali obaj synowie Rolanda – Witold i Jerzy.

title: Teodor Roland

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Teodor Roland
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko = Teodor Aleksander Konopka
 |data urodzenia            = 17 lipca 1862
 |miejsce urodzenia         = Siedlce
 |data śmierci              = 10 października 1928
 |miejsce śmierci           = Warszawa
 |współmałżonek             = Helena Maria z Szymborskich Konopka (Rolandowa)
 |lata aktywności           = 1884-1927
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               = {{order|OOP|KK}}
 |commons = Category:Teodor Roland
 |www                       =
}}
'''Teodor Aleksander Roland''', pierwotnie '''Konopka''' (ur. [[7 lipca]] [[1862]] w [[Siedlce|Siedlcach]], zm. [[10 października]] [[1928]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – [[Polacy|polski]] [[aktor]].

== Życiorys ==
Był synem urzędnika Artura Konopki i Felicji z Synakiewiczów. Po wczesnej śmierci rodziców wychowywał się u rodziny, właścicieli ziemskich Dubieckich, później uczęszczał do gimnazjum w Warszawie.

Zdobył przygotowanie do zawodu aktora u Władysława Szymanowskiego (związanego z Warszawskimi Teatrami Rządowymi). Prawdopodobnie latem [[1884]] debiutował na scenie warszawskiego teatru ogrodowego Belle Vue (pod nazwiskiem Konopka), ale wkrótce wyjechał do [[Kraków|Krakowa]], uciekając od obowiązku służby w armii rosyjskiej. Do [[1891]] pozostawał aktorem teatru w Krakowie, kilkakrotnie uczestnicząc w wyjazdach zespołu na występy poza miasto (Częstochowa, Krynica, Szczawnica).

We wrześniu 1891 wyjechał z Krakowa, prawdopodobnie z paszportem na nazwisko Roland (od tego czasu używał nowego nazwiska, zarówno na scenie, jak i w życiu prywatnym), przez pół roku występował w polskim teatrze w [[Petersburg]]u, potem w Rydze, Mitawie i Lipawie, ponownie w Petersurgu; z zespołem petersburskiego teatru polskiego występował w wielu miastach Rosji.

W [[1893]] powrócił do Warszawy i został zaangażowany do zespołu Warszawskich Teatrów Rządowych; od [[1918]] występował w Teatrze Rozmaitości, od 1924 w Teatrze Narodowym. W Warszawie obchodził dwa jubileusze pracy artystycznej – 25-lecia (1910) i 35-lecia (1923). Przeszedł na emeryturę w 1925.

Cieszył się dużą sławą w Warszawie. Miał bogaty repertuar, grał role dramatyczne, komediowe, romantyczne, w sztukach współczesnych i kostiumowych. Do najwybitniejszych ról Rolanda zaliczane są Maciuś w ''Zaczarowanym kole'' [[Lucjan Rydel (poeta)|Lucjana Rydla]], tytułowy ''Mazepa'' [[Juliusz Słowacki|Juliusza Słowackiego]], Wołodyjowski w scenicznych adaptacjach ''Trylogii'' [[Henryk Sienkiewicz|Henryka Sienkiewicza]], tytułowy ''Kościuszko pod Racławicami'' [[Władysław Ludwik Anczyc|Władysława Anczyca]], Wacław w ''Zemście'' [[Aleksander Fredro|Aleksandra Fredry]]. Był uważany za wybitnego recytatora poezji [[romantyzm|romantycznej]].

Od [[1911]] występował również w filmach, m.in. w ''Dziejach grzechu'' (1911, reż. A. Bednarczyk), ''Sądzie Bożym'' (1911, reż. S. Knake-Zawadzki), ''Panu Tadeuszu'' (1928, reż. R. Ordyński). Udzielał się jako pedagog aktorstwa, m.in. w Klasie Dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym i Warszawskiej Szkole Dramatycznej. Działał w Związku Artystów Scen Polskich, otrzymał w 1922 tytuł zasłużonego członka tej organizacji. 2 maja 1924 został odznaczony [[Order Odrodzenia Polski|Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski]]<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924 | wydawca = [[Prezydium Rady Ministrów]] | miejsce = Warszawa | data = 1926 | strony = 34 | url = http://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=87843}}</ref>. Został pochowany na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|Powązkach]] (kwatera L-1-22))<ref>{{Cmentarze Warszawa|id=23914|cmentarz=Cmentarz Stare Powązki|osoba=TEODOR KONOPKA ROLAND|data dostępu=2020-02-03}}</ref>.

15 sierpnia 1895 poślubił Helenę Marię Szymborską (ur. 1872, zm. 1952), również aktorkę, później występującą pod nazwiskiem [[Helena Rolandowa]]. Tradycje aktorskie kontynuowali obaj synowie Rolanda – [[Witold Roland|Witold]] i [[Jerzy Roland|Jerzy]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Krystyna Zawadzka, ''Teodor Roland'', w: ''[[Polski Słownik Biograficzny]]'', tom XXXI, 1989.
* {{cytuj książkę | autor = | tytuł = Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965| wydawca = PWN| miejsce = Warszawa| rok = 1973| strony = 905| isbn =}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Filmweb|osoba|87024|Teodor Roland}}
* {{Filmpolski|osoba|2136|Teodor Roland}}
* {{EncyklopediaTeatru |o |id = 17681 |nazwa = Teodor Roland-Konopka |data dostępu = 2021-04-09}}
* {{Nitrofilm|osoba|51|Teodor Roland}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Roland, Teodor}}
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Polscy aktorzy teatralni]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1862]]
[[Kategoria:Zmarli w 1928]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Siedlcach]]

title: Teodor Roland

Imię i nazwisko: Teodor Aleksander Konopka

Data i miejsce urodzenia: 17 lipca 1862 · Siedlce

Data i miejsce śmierci: 10 października 1928 · Warszawa


text:
# Maylandia lanisticola
Maylandia lanisticola – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae). Bywa hodowana w akwariach.

## Występowanie
Litoral piaszczysty jeziora Malawi w Afryce. Gatunek endemiczny.

## Opis
Ciało lekko bocznie spłaszczone. Samce osiągają ok. 7 cm długości, samice nieco mniejsze.
Ryby stosunkowo spokojne, mogą być trzymane w zbiornikach wielogatunkowych, agresję okazują jedynie w pobliżu zajmowanej muszli. Dobierają się w pary. Za swoją kryjówkę i miejsce rozrodu obierają pustą muszlę ślimaka z rodzaju Lanistes. Samica składa w muszli do kilkunastu ziaren ikry. Larwy wykluwają się po ok. 2–3 dniach, a po kolejnych 6–7 dniach narybek rozpoczyna samodzielne żerowanie. Ikrą i narybkiem opiekuje się samica.

## Dymorfizm płciowy
Samiec ma żółto-białą plamę na płetwie odbytowej.

## Warunki w akwarium
| Zalecane warunki w akwarium | Zalecane warunki w akwarium                                                             |
| --------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------- |
| Zbiornik                    | minimum 80 cm dla jednej pary, piaszczyste dno, muszle ślimaków, kryjówki wśród kamieni |
| Temperatura wody            | 24–27 °C                                                                                |
| Twardość wody               | twarda do 25°n                                                                          |
| Skala pH                    | 7,3–8,8                                                                                |
| Pokarm                      | żywy, mrożony, roślinny (warzywa)                                                       |

title: Maylandia lanisticola

wikitext:
{{Tytuł kursywą}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Maylandia lanisticola''
 |TSN                    = 170009
 |zoolog                 = (Burgess, 1976)
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[promieniopłetwe]]
 |rząd                   = [[okoniokształtne]]
 |rodzina                = [[pielęgnicowate]]
 |podrodzina             = [[Pseudocrenilabrinae]]
 |rodzaj                 = ''[[Maylandia]]''
 |gatunek                = ''Maylandia lanisticola''
 |synonimy               =
* ''Haplochromis lanisticola'' (Burgess, 1976)
* ''Metriaclima lanisticola'' (Burgess, 1976)
* ''Pseudotropheus lanisticola'' Burgess, 1976
 |status IUCN            = LC
 |IUCN id                = 57506413
 |wikispecies            = Maylandia lanisticola
 |commons                =
}}
'''''Maylandia lanisticola'''''{{r|Eschmeyer}} – [[gatunek (biologia)|gatunek]] słodkowodnej [[ryby]] z [[Rodzina (biologia)|rodziny]] [[Pielęgnicowate|pielęgnicowatych]] (Cichlidae). Bywa hodowana w [[Akwarium|akwariach]].

== Występowanie ==
[[Strefa przybrzeżna|Litoral]] piaszczysty jeziora [[Niasa (jezioro)|Malawi]] w [[Afryka|Afryce]]. Gatunek [[Endemit|endemiczny]].

== Opis ==
Ciało lekko bocznie spłaszczone. [[Samiec|Samce]] osiągają ok. 7 cm długości, [[Samica|samice]] nieco mniejsze.

Ryby stosunkowo spokojne, mogą być trzymane w [[akwarium wielogatunkowe|zbiornikach wielogatunkowych]], [[Agresja (etologia)|agresję]] okazują jedynie w pobliżu zajmowanej [[muszla|muszli]]. Dobierają się w pary. Za swoją kryjówkę i miejsce rozrodu obierają pustą muszlę ślimaka z rodzaju ''[[Lanistes]]''. Samica składa w muszli do kilkunastu ziaren [[Ikra|ikry]]. [[Larwa|Larwy]] wykluwają się po ok. 2–3 dniach, a po kolejnych 6–7 dniach [[narybek]] rozpoczyna samodzielne żerowanie. Ikrą i [[Narybek|narybkiem]] opiekuje się samica.

== [[Dymorfizm płciowy]] ==
Samiec ma żółto-białą plamę na [[płetwa|płetwie]] odbytowej.

== Warunki w akwarium ==
{| class="wikitable" style="text-align: center"
!colspan=2| Zalecane warunki w [[akwarium]]
|-
|style="background-color:#E9E9E9"| Zbiornik || minimum 80 cm dla jednej pary,
piaszczyste dno, muszle ślimaków, kryjówki wśród kamieni
|-
|style="background-color:#E9E9E9"| [[Temperatura]] wody || 24–27 [[Skala Celsjusza|°C]]
|-
|style="background-color:#E9E9E9"| [[Twardość wody]] || twarda
do 25°n
|-
|style="background-color:#E9E9E9"| [[Skala pH]] || 7,3–8,8
|-
|style="background-color:#E9E9E9"| Pokarm || żywy, mrożony, roślinny (warzywa)
|}

== Zobacz też ==
* [[muszlowce (ryby)]]
* [[mbuna]]
* [[słodkowodne ryby akwariowe]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Eschmeyer">{{Cytuj stronę |url = http://researcharchive.calacademy.org/research/Ichthyology/catalog/fishcatmain.asp |tytuł = Catalog of Fishes electronic version (11 February 2013) |autor = Eschmeyer, W. N. & Fricke, R |opublikowany = California Academy of Sciences |język = en |data dostępu = 2013-03-11}}</ref>
<ref name=itis>{{ITIS |TSN = 170009 |nazwa = Pseudotropheus lanisticola |data dostępu =2021-04-03 }}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę |url = http://www.malawi.pl/opisy/see.php?plik=m_livingstonii.txt&grupa=mbuna |tytuł = ''Pseudotropheus lanisticola'' czy ''Maylandia livingstonii''? |autor =  |opublikowany =  |data =  |język =  |data dostępu = 2010-01-17 |archiwum = https://web.archive.org/web/20090717233801/http://www.malawi.pl/opisy/see.php?plik=m_livingstonii.txt&grupa=mbuna |zarchiwizowano = 17 lipca 2009 }}
* {{Cytuj stronę |url = https://www.fishbase.se/summary/Maylandia-lanisticola.html |tytuł = ''Maylandia lanisticola'' |autor = Froese, R. & D. Pauly (red.) |praca = FishBase. World Wide Web electronic publication |język = en |data dostępu = 2020-06-01}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Haplochromini]]
[[Kategoria:Ryby akwariowe]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1976 roku]]

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· najmniejszej troski


text:
# Miranda Otto
Miranda Otto (ur. 15 grudnia 1967 w Brisbane) – australijska aktorka teatralna, telewizyjna i filmowa.
Rozpoczęła karierę aktorską w 1986 roku, w wieku osiemnastu lat. Występowała w różnych filmach, zarówno niezależnych, jak i z wielkich wytwórni filmowych. Jej pierwszym ważnym filmem była Emma’s War, gdzie zagrała nastolatkę, która przenosi się w australijski busz w trakcie II wojny światowej.
Po dekadzie cenionych przez krytyków ról w australijskich filmach zyskała uwagę Hollywoodu, po pojawieniu się w rolach drugoplanowych w Cienkiej czerwonej linii i Co kryje prawda. Stała się powszechnie znana dzięki zagraniu postaci Éowiny w trylogii filmowej Władca Pierścieni Petera Jacksona.

## Życiorys
Córka aktorskiej pary Barry’ego i Lindsay Otto, siostra Gracie Otto. Wychowywała się w Newcastle i Brisbane, a krótko przebywała w Hongkongu, po rozwodzie rodziców w 1974 roku. Spędzała weekendy i wakacje z ojcem w Sydney, a za jego sprawą zainteresowała się aktorstwem. W latach dzieciństwa, z przyjaciółmi w wolnym czasie pisała scenariusze oraz projektowała kostiumy i latawce. Otto wystąpiła w kilku sztukach w Nimrod Theatre, które zwróciły uwagę reżyser castingu, Faith Martin. Następnie, w 1986 roku, Otto otrzymała rolę w drugowojennym dramacie Emma’s War.
Chciała zostać baletnicą, ale została zmuszona do porzucenia tego pragnienia ze względu na umiarkowaną skoliozę. Ukończyła National Institute of Dramatic Art w Sydney, w 1990 roku. Przedtem pojawiła się w drobnych rolach filmowych, w Initiation (1987) i Trzynastym piętrze (1988).

## Życie prywatne
1 stycznia 2003 roku Otto poślubiła aktora Petera O’Briena, po dwóch spotkaniach w trakcie spektaklu Dom lalki. Mają jedno dziecko, córkę Darcey, która urodziła się 1 kwietnia 2005 roku. Od tego momentu Otto ograniczyła swoją pracę, by spędzać czas z rodziną w ich domu w Australii.
W wywiadzie z 2004 aktorka stwierdziła, że ma nadzieję, iż nigdy nie będzie tak sławna, jak australijska koleżanka po fachu, Nicole Kidman – „nie wiem, czy mogłabym kiedykolwiek sobie z tym poradzić”.

## Kariera
Pierwsza rola filmowa Otto w 1991 roku (po ukończeniu studiów) w The Girl Who Came Late była przełomem, którym zwróciła na siebie uwagę australijskiego przemysłu filmowego i ogółu publiczności. W filmie, reżyserowanym przez Kathy Mueller, zagrała rolę młodej kobiety, Nell Tiscowitz, która może komunikować się z końmi. Jej postać przyniosła Otto pierwszą nominację Australian Film Institute dla „Najlepszej aktorki” w następnym roku.
Jej kolejna rola przyszła wraz z filmem The Last Days of Chez Nous, który przedstawiał złożone relacje między członkami australijskiej rodziny. Ten obraz zapewnił Otto jej drugą nominację Australian Film Institute, tym razem dla „Najlepszej aktorki drugoplanowej”. W 1993 wystąpiła z Noah Taylorem w prowokacyjnej komedii Nostradamus Kid, która została oparta na wspomnieniach Boba Ellisa z lat 60. Otto zaangażowała się w ten film, ponieważ była „zafascynowana tym okresem i ludźmi, którzy z niego się wywodzili”. Mała rola w niezależnej produkcji Sex Is a Four Letter Word przyszła w 1995 roku.
W tym samym roku zaczęła wątpić w wybór kariery życiowej, kiedy nie dostała roli o którą starała się w castingu. Uciekła do swego domu w Newcastle na prawie rok, podczas którego malowała dom matki. W 1996 roku reżyser Shirley Barrett obsadziła ją w roli nieśmiałej kelnerki w Love Serenade. Otto zagrała Dimity Hurley, samotną młodą kobietę, która konkuruje ze starszą siostrą Vicki-Ann o uwagę słynnego didżeja z Brisbane. W następnym roku wystąpiła w filmach The Well i Doing Time for Patsy Cline. Kiedy Otto otrzymała scenariusz pierwszego z nich, odmówiła przeczytania go, obawiając się, że nie otrzyma tej roli. Uważała, że nie może przekonywająco zagrać osiemnastoletniej Katheriny, mając w tym czasie lat trzydzieści. W filmie, w reżyserii Samanthy Lang, zagrała nastolatkę uwikłaną w klaustrofobiczną relację z samotną, starszą kobietą. Obraz zebrał mieszane recenzje – krytyk Paul Fisher napisał, że występ Otto nie był „przekonywający”, „grała kolejną, szablonową postać, która mało ujawnia”, podczas gdy Louise Keller stwierdziła, że aktorka pokazała „swój dotychczas najlepszy występ sceniczny”. Za ten film Otto otrzymała swoją trzecią nominację Australian Film Institute. Później, w tym samym roku, zagrała z Richardem Roxburghiem w Marząc o Patsy Cline. Niskobudżetowy, australijski film wymagał od niej wykonania standardów muzyki country, zebrał również mieszane recenzje od krytyków.
Wkrótce po premierze obu tych filmów, magazyny i inne media zainteresowały się aktorką. W 1997 roku Otto zaczęła spotykać się z Roxburghiem, partnerem z Marząc o Patsy Cline. Ich związek uczynił ją regularnym tematem australijskich tabloidów i mediów, roli do której nieprzywykła.
Następnym projektem aktorki była romantyczna komedia Zagubione listy (1998). Był to pierwszy wspólny film Otto i jej ojca, który zagrał tam krótki epizod. In the Winter Dark, w reżyserii Jamesa Bogle’a, trafił do kin w tym samym roku. Otto wcieliła się tam w Ronnie, kobietę w ciąży, niedawno porzuconą przez chłopaka. Film był sukcesem w oczach krytyki, a aktorka po raz czwarty została nominowana do nagrody Australian Film Institute. Mała rola w Cienkiej czerwonej linii doprowadziła do dalszych filmowych angaży poza Australią, takich jak we Włoszech, gdzie zagrała w niskobudżetowym filmie La volpe a tre zampe, wyprodukowanym w 2001 roku i nadanym w tamtejszej telewizji po raz pierwszy w marcu 2009.
Jej pierwszą hollywoodzką rolą, u boku Harrisona Forda i Michelle Pfeiffer, był thriller Co kryje prawda z 2000 roku. Zagrała Mary Feur, tajemniczą sąsiadkę. Obraz spotkał się z mieszanymi opiniami, ale był międzynarodowym sukcesem, zarabiając 291 milionów dolarów. W 2001 roku wystąpiła jako przyrodnik w Wojnie plemników. Scenarzysta Charlie Kauffman, pod wrażeniem jej przesłuchania dwa lata wcześniej do jego filmu Być jak John Malkovich, zorganizował Otto próbę i spotkanie z reżyserem, Michelem Gondry’m. Film był zarówno komercyjnym, jak i artystycznym rozczarowaniem. Krytyk Jeffrey M. Anderson zganił francuski akcent aktorki i napisał, że „nie wydaje się łapać, co się wokół niej dzieje”. W tym samym roku wystąpiła także w adaptacji The Way We Live Now Anthony’ego Trollope’a, produkcji BBC, w roli upartej Amerykanki z Południa, zdeterminowanej, by zmanipulować postać Cilliana Murphy’ego i nakłonić do ożenku z nią.
W 1999 roku Otto obsadzono jako Éowinę, wojowniczkę z Rohanu, w trylogii filmowej Władca Pierścieni. Reżyser Peter Jackson wybrał ją zaraz po obejrzeniu video przesłuchania, jakie nakręciła w Australii. Dla tej roli aktorka spędziła sześć tygodni na nauce choreografii kaskaderów i jazdy konnej. Postać Otto pojawiła się w części drugiej, Władcy Pierścieni: Dwóch wieżach w 2002 roku oraz w trzeciej, Władca Pierścieni: Powrocie króla, w następnym roku. Trylogia była sukcesem filmowym i finansowym, a trzecia część otrzymała Nagrodę Akademii dla „Najlepszego Filmu” w 2004 roku. Występ Otto przyniósł jej nominację dla „Najlepszej Aktorki Drugoplanowej” od Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films.
Następnym projektem aktorki był australijski, telewizyjny miniserial Through My Eyes: The Lindy Chamberlain Story (2004). Obraz ten to dramat, który przedstawia losy kobiety skazanej (w 1982 roku) za zamordowanie córki, Azarii, w jednym z najbardziej nagłośnionych australijskich procesów o zabójstwo. Otto została zaangażowana w roli Chamberlain po tym jak jej mąż, Peter O’Brien, został obsadzony w roli oskarżyciela. Aktorka zwróciła uwagę na tę postać, ponieważ dawała jej „perspektywę poznania niekonwencjonalnego charakteru”. W 2005 roku za tę rolę otrzymała nagrodę Logie Awards, w kategorii „Najlepsza aktorka w serialu dramatycznym”.
Reżyser Steven Spielberg, pod wrażeniem występu Otto we Władcy Pierścieni, skontaktował się z nią, by zapytać, czy zagrałaby obok Toma Cruise’a w wysokobudżetowym filmie science fiction Wojna światów (2005). Aktorka, wtedy w ciąży, sądziła, że będzie musiała odrzucić tę rolę, ale scenariusz został przerobiony, by jej dogodzić. Po narodzinach córki, rozpoczęła swoisty odpoczynek od filmów, aby skoncentrować się na macierzyństwie oraz występach teatralnych w Australii.
W 2007 roku zagrała Cricket Stewart, żonę popularnego reżysera, w telewizyjnym miniserialu Żona wstępna. W tym samym roku wystąpiła w telewizyjnym serialu Kaszmirowa mafia. Wcieliła się tam w rolę Juliet Draper, kobiety sukcesu, która musi polegać na swoich przyjaciołach, by pogodzić wymagania kariery z rodziną w Nowym Jorku. Otto zdecydowała się zagrać w tym serialu, bowiem wedle jej słów, „amerykańska telewizja jest w tej chwili tak interesująca, a szczególnie postacie kobiece są fantastyczne”, a ponadto „lubi pomysł prowadzenia postaci przez długi czas oraz rozwijanie jej”. Kolejna seria została jednak odwołana w maju 2008 roku.
W teatralnym debiucie wystąpiła w 1986 roku, w sztuce The Bitter Tears of Petra Von Kant, dla Sydney Theatre Company. Trzy następne produkcje dla STC przyszły w końcu lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych. W 2002 roku wróciła na scenę, grając Norę Helmer w Domu lalki, razem ze swym późniejszym mężem. Występ Otto przyniósł jej w 2003 nominację do Helpmann Award i MO Award dla „Najlepszej aktorki”.
Następną rolą teatralną był psychologiczny thriller Boy Gets Girl (2005), w którym zagrała Teresę, dziennikarkę z nowojorskiego magazynu. Zobowiązała się do udziału w projekcie, nim okazało się, że jest w ciąży. Reżyser Robyn Nevin przełożyła premierę z grudnia 2004 na wrzesień 2005, tak żeby Otto mogła wystąpić. W 2005 Nevin rozpoczęła przygotowania do sztuki specjalnie zleconej dla Otto.

## Filmografia
| Rok  | Tytuł produkcji                              | Rola              | Uwagi                                                                                |
| ---- | -------------------------------------------- | ----------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1986 | Emma’s War                                   | Emma Grange       |                                                                                |
| 1987 | Initiation                                   | Stevie            |                                                                                |
| 1988 | The Flying Doctors                           | Amy Brodie        | serial telewizyjny (sezon 3, odcinek 18)                                                                                |
| 1988 | A Country Practice                           | Millie Allcott    | serial telewizyjny (sezon 8, odcinki 7-10)                                                                                |
| 1988 | The 13th Floor                               | Rebecca           |                                                                                |
| 1991 | Hampton Cour                                 | Melissa           | serial telewizyjny (sezon 1, odcinek 1)                                                                                |
| 1991 | The Girl Who Came Late                       | Nell Tiscowitz    | nominacja Australian Film Institute w kategorii „Najlepsza aktorka w roli głównej”                                                                                |
| 1991 | Heroes II: The Return                        | Roma Page         | film telewizyjny                                                                                |
| 1992 | The Last Days of Chez Nous                   | Annie             | nominacja Australian Film Institute „Najlepsza aktorka w roli drugoplanowej”, nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka w roli drugoplanowej”                                                                                |
| 1993 | The Nostradamus Kid                          | Jennie O’Brien    |                                                                                |
| 1994 | G.P.                                         | Elizabeth Wiggins | serial telewizyjny (sezon 6, odcinek 14)                                                                                |
| 1995 | Police Rescue                                | Amanda            | serial telewizyjny (sezon 4, odcinek 1)                                                                                |
| 1995 | Sex Is a Four Letter Word                    | Viv               |                                                                                |
| 1996 | Love Serenade                                | Dimity Hurley     |                                                                                |
| 1997 | The Well                                     | Katherine         | nominacja Australian Film Institute „Najlepszy występ aktorki w roli głównej”, nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka”                                                                                |
| 1997 | True Love and Chaos                          | Mimi              |                                                                                |
| 1997 | Doing Time for Patsy Cline                   | Patsy Cline       |                                                                                |
| 1998 | Zagubione listy                              | Alice Walsh       | nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka”                                                                                |
| 1998 | In the Winter Dark                           | Ronnie            | nominacja Australian Film Institute „Najlepszy występ aktorki w roli drugoplanowej”                                                                                |
| 1998 | Cienka czerwona linia                        | Marty Bell        | nagroda Satellite Awards „Wybitny występ obsady filmowej” (wyróżnienie zbiorowe)                                                                                |
| 1999 | The Jack Bull                                | Cora Redding      | film telewizyjny                                                                                |
| 2000 | Kin                                          | Anna              |                                                                                |
| 2000 | Co kryje prawda                              | Mary Feur         |                                                                                |
| 2001 | La volpe a tre zampe                         | Ruth              |                                                                                |
| 2001 | Wojna plemników                              | Gabrielle         |                                                                                |
| 2001 | The Way We Live Now                          | pani Hurtle       | miniserial telewizyjny                                                                                |
| 2002 | Doctor Sleep                                 | Clara Strother    |                                                                                |
| 2002 | Julia wraca do domu                          | Julie Makowsky    | nagroda Newport Beach Film Festival „Najlepsza aktorka”                                                                                |
| 2002 | Władca Pierścieni: Dwie wieże                | Éowina            | nominacja Empire Award „Najlepsza aktorka”, nagroda Phoenix Film Critics Society Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe), nominacja Screen Actors Guild Award „Wybitny występ obsady filmowej” (wyróżnienie zbiorowe), nominacja DVD Exclusive Awards „Najlepszy komentarz audio” (wyróżnienie zbiorowe)                                                                                |
| 2003 | Danny Deckchair                              | Glenda Lake       |                                                                                |
| 2003 | Władca Pierścieni: Powrót króla              | Éowina            | nagroda Broadcast Film Critics Association Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe), nagroda National Board of Review Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe), nagroda Saturn „Najlepsza aktorka drugoplanowa” nominacja Phoenix Film Critics Society Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe), nagroda Screen Actors Guild Award „Wybitny występ obsady filmowej” (wyróżnienie zbiorowe) nominacja Utah Film Critics Association Awards „Najlepsza aktorka w roli drugoplanowej” nagroda Online Film Critics Society Awards „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe) |
| 2004 | W kryjówce mojego ojca                       | Penny             |                                                                                |
| 2004 | Through My Eyes: The Lindy Chamberlain Story | Lindy Chamberlain | miniserial telewizyjny, nagroda Logie Award (Silver Logie) „Najbardziej wybitna aktorka w serialu”, nominacja Australian Film Institute „Najlepsza aktorka w roli głównej w telewizji”                                                                                |
| 2004 | Lot Feniksa                                  | Kelly Johnson     |                                                                                |
| 2005 | Wojna światów                                | Mary Ann Davis    |                                                                                |
| 2007 | Żona wstępna                                 | Cricket Stewart   | miniserial telewizyjny                                                                                |
| 2007 | Kaszmirowa mafia                             | Juliet Draper     | serial telewizyjny                                                                                |
| 2009 | Schadenfreude                                | kelnerka          |                                                                                |
| 2009 | In Her Skin                                  | pani Barber       |                                                                                |
| 2009 | Blessed                                      | Bianca            |                                                                                |
| 2009 | A Marriage                                   | Abby Gabriel      | film telewizyjny                                                                                |
| 2010 | South Solitary                               | Meredith          | nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka”                                                                                |
| 2011 | Locke & Key                                  | Nina Locke        |                                                                                |
| 2012 | Zagadki kryminalne panny Fisher              | Lydia Andrews     | serial telewizyjny (sezon 1, odcinek 1)                                                                                |
| 2013 | Reaching for the Moon                        | Elizabeth Bishop  |                                                                                |
| 2013 | The Turning                                  | Sherry            |                                                                                |
| 2014 | Ja, Frankenstein                             | Leonora           |                                                                                |
| 2014 | Eskorta                                      | Theoline Belknapp |                                                                                |
| 2014 | Rake                                         | Maddy Deane       | serial telewizyjny                                                                                |
| 2015 | Homeland                                     | Allison Carr      | serial TV                                                                                |
| 2015 | Powrót                                       | Charlotte         |                                                                                |
| 2018 | Kochanek idealny                             | projektantka      |                                                                                |
| 2018 | Chilling Adventures of Sabrina               | Zelda Spellman    | serial TV                                                                                |

title: Miranda Otto

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Miranda Lin Otto
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   = Miranda Otto 2, 2012.jpg
 |opis grafiki              = Miranda Otto (2012)
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = 15 grudnia 1967
 |miejsce urodzenia         = [[Brisbane]], [[Australia]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = aktorka
 |współmałżonek             = [[Peter O’Brien (aktor)|Peter O’Brien]] (od 2003)
 |lata aktywności           = od 1986
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Miranda Otto
 |www                       =
}}
'''Miranda Otto''' (ur. [[15 grudnia]] [[1967]] w [[Brisbane]]) – [[Australia|australijska]] [[Aktor|aktorka]] teatralna, telewizyjna i filmowa.

Rozpoczęła karierę aktorską w 1986 roku, w wieku osiemnastu lat. Występowała w różnych filmach, zarówno niezależnych, jak i z wielkich wytwórni filmowych. Jej pierwszym ważnym filmem była ''Emma’s War'', gdzie zagrała nastolatkę, która przenosi się w australijski busz w trakcie [[II wojna światowa|II wojny światowej]]<ref name="Right">{{Cytuj pismo |tytuł = The Right Stage of Life |url = http://www.smh.com.au/news/film/the-right-stage-of-life/2005/09/25/1127586737926.html|czasopismo = [[The Sydney Morning Herald]] |język = en |data = 26 November 2005}}</ref>.

Po dekadzie cenionych przez krytyków ról w australijskich filmach zyskała uwagę [[Hollywood]]u, po pojawieniu się w rolach drugoplanowych w ''[[Cienka czerwona linia (film 1998)|Cienkiej czerwonej linii]]'' i ''[[Co kryje prawda]]''. Stała się powszechnie znana dzięki zagraniu postaci [[Éowina|Éowiny]] w trylogii filmowej ''[[Władca Pierścieni (trylogia filmowa)|Władca Pierścieni]]'' [[Peter Jackson|Petera Jacksona]].

== Życiorys ==
Córka aktorskiej pary Barry’ego i Lindsay Otto, siostra Gracie Otto. Wychowywała się w [[Newcastle (Australia)|Newcastle]] i Brisbane, a krótko przebywała w [[Hongkong]]u, po rozwodzie rodziców w 1974 roku<ref name="Scobie">{{Cytuj pismo |nazwisko = Scobie |imię = Claire |tytuł = Balancing Act |czasopismo = The Herald Sun |data = 26 June 2005}}</ref>. Spędzała weekendy i wakacje z ojcem w [[Sydney]], a za jego sprawą zainteresowała się aktorstwem<ref name="Keenan">{{Cytuj pismo |nazwisko = Keenan |imię = Catherine |tytuł = Family Viewing |url = http://www.smh.com.au/news/arts/family-viewing/2005/09/29/1127804613819.html|czasopismo = The Sydney Morning Herald |język = en |data = 1 October 2005}}</ref>. W latach dzieciństwa, z przyjaciółmi w wolnym czasie pisała scenariusze oraz projektowała kostiumy i latawce<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Williams |imię = Sue |tytuł = Doing It Her Way |czasopismo = The Australian Women’s Weekly |data = June 2007}}</ref>. Otto wystąpiła w kilku sztukach w Nimrod Theatre, które zwróciły uwagę reżyser castingu, Faith Martin. Następnie, w 1986 roku, Otto otrzymała rolę w drugowojennym dramacie ''Emma’s War''<ref name="Keenan" />.

Chciała zostać baletnicą, ale została zmuszona do porzucenia tego pragnienia ze względu na umiarkowaną [[Skolioza|skoliozę]]<ref name="Scobie" />. Ukończyła National Institute of Dramatic Art w Sydney, w 1990 roku<ref name="Slee">{{Cytuj pismo |nazwisko = Slee |imię = Amruta |tytuł = Miranda Otto Goes Off |czasopismo = HQ Magazine |data = September-October 1997}}</ref>. Przedtem pojawiła się w drobnych rolach filmowych, w ''Initiation'' (1987) i ''[[Trzynaste piętro (film australijski)|Trzynastym piętrze]]'' (1988)<ref name="imb">{{Cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/name/nm0001584/?nmdp=1&ref_=nm_flmg_shw_1#filmography |tytuł = IMDb: Miranda Otto |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>.

== Życie prywatne ==
1 stycznia 2003 roku Otto poślubiła aktora Petera O’Briena, po dwóch spotkaniach w trakcie spektaklu ''Dom lalki''<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.tribute.ca/people/miranda-otto/7797/|tytuł=Miranda Otto biography|język=en|data dostępu=2015-01-05}}</ref>. Mają jedno dziecko, córkę Darcey, która urodziła się 1 kwietnia 2005 roku. Od tego momentu Otto ograniczyła swoją pracę, by spędzać czas z rodziną w ich domu w Australii<ref name="Scobie" />.

W wywiadzie z 2004 aktorka stwierdziła, że ma nadzieję, iż nigdy nie będzie tak sławna, jak australijska koleżanka po fachu, [[Nicole Kidman]] – „nie wiem, czy mogłabym kiedykolwiek sobie z tym poradzić”<ref>{{Cytuj pismo|tytuł=The Lord Of The Rings Star Miranda Otto Hopes She’ll Never Be as Famous as Fellow Aussie Nicole Kidman|czasopismo=[[Now Magazine]]|data=January 2004}}</ref>.

== Kariera ==
Pierwsza rola filmowa Otto w 1991 roku (po ukończeniu studiów) w ''The Girl Who Came Late'' była przełomem, którym zwróciła na siebie uwagę australijskiego przemysłu filmowego i ogółu publiczności. W filmie, reżyserowanym przez Kathy Mueller, zagrała rolę młodej kobiety, Nell Tiscowitz, która może komunikować się z końmi. Jej postać przyniosła Otto pierwszą nominację [[Australian Film Institute]] dla „Najlepszej aktorki” w następnym roku<ref name="imb" />.

Jej kolejna rola przyszła wraz z filmem ''The Last Days of Chez Nous'', który przedstawiał złożone relacje między członkami australijskiej rodziny. Ten obraz zapewnił Otto jej drugą nominację Australian Film Institute, tym razem dla „Najlepszej aktorki drugoplanowej”. W 1993 wystąpiła z [[Noah Taylor]]em w prowokacyjnej komedii ''Nostradamus Kid'', która została oparta na wspomnieniach Boba Ellisa z lat 60. Otto zaangażowała się w ten film, ponieważ była „zafascynowana tym okresem i ludźmi, którzy z niego się wywodzili”<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Bass |imię = Matthew |tytuł = Miranda Otto Interview |url = http://www.tolkien-movies.com/words/2000/03-01-00b.htm|czasopismo = Cinema Papers |data = October 1997}}</ref>. Mała rola w niezależnej produkcji ''Sex Is a Four Letter Word'' przyszła w 1995 roku<ref name="imb" />.

W tym samym roku zaczęła wątpić w wybór kariery życiowej, kiedy nie dostała roli o którą starała się w castingu. Uciekła do swego domu w Newcastle na prawie rok, podczas którego malowała dom matki<ref name="Slee" />. W 1996 roku reżyser Shirley Barrett obsadziła ją w roli nieśmiałej kelnerki w ''Love Serenade''. Otto zagrała Dimity Hurley, samotną młodą kobietę, która konkuruje ze starszą siostrą Vicki-Ann o uwagę słynnego didżeja z Brisbane. W następnym roku wystąpiła w filmach ''The Well'' i ''Doing Time for Patsy Cline''. Kiedy Otto otrzymała scenariusz pierwszego z nich, odmówiła przeczytania go, obawiając się, że nie otrzyma tej roli. Uważała, że nie może przekonywająco zagrać osiemnastoletniej Katheriny, mając w tym czasie lat trzydzieści<ref name="Slee" />. W filmie, w reżyserii Samanthy Lang, zagrała nastolatkę uwikłaną w klaustrofobiczną relację z samotną, starszą kobietą. Obraz zebrał mieszane recenzje – krytyk Paul Fisher napisał, że występ Otto nie był „przekonywający”, „grała kolejną, szablonową postać, która mało ujawnia”, podczas gdy Louise Keller stwierdziła, że aktorka pokazała „swój dotychczas najlepszy występ sceniczny”<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.urbancinefile.com.au/home/view.asp?a=332&s=Reviews |tytuł = The Well Reviews |nazwisko = Fisher |imię = Paul |nazwisko2 = Keller |imię2 = Louise |język = en |data dostępu = 2015-01-02 |archiwum = https://web.archive.org/web/20131213152809/http://www.urbancinefile.com.au/home/view.asp?a=332&s=Reviews |zarchiwizowano = 2013-12-13 }}</ref>. Za ten film Otto otrzymała swoją trzecią nominację Australian Film Institute<ref name="imb" />. Później, w tym samym roku, zagrała z Richardem Roxburghiem w ''Marząc o Patsy Cline''. Niskobudżetowy, australijski film wymagał od niej wykonania standardów muzyki [[Muzyka country|country]], zebrał również mieszane recenzje od krytyków<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.rottentomatoes.com/m/1157715-doing_time_for_patsy_cline/ |tytuł = Doing Time for Patsy Cline |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>.

Wkrótce po premierze obu tych filmów, magazyny i inne media zainteresowały się aktorką. W 1997 roku Otto zaczęła spotykać się z Roxburghiem, partnerem z ''Marząc o Patsy Cline''. Ich związek uczynił ją regularnym tematem australijskich tabloidów i mediów, roli do której nieprzywykła<ref name="Scobie" />.

Następnym projektem aktorki była romantyczna komedia ''[[Zagubione listy]]'' (1998). Był to pierwszy wspólny film Otto i jej ojca, który zagrał tam krótki epizod. ''In the Winter Dark'', w reżyserii Jamesa Bogle’a, trafił do kin w tym samym roku. Otto wcieliła się tam w Ronnie, kobietę w ciąży, niedawno porzuconą przez chłopaka. Film był sukcesem w oczach krytyki, a aktorka po raz czwarty została nominowana do nagrody Australian Film Institute<ref name="imb" />. Mała rola w ''[[Cienka czerwona linia (film 1998)|Cienkiej czerwonej linii]]'' doprowadziła do dalszych filmowych angaży poza Australią, takich jak we [[Włochy|Włoszech]], gdzie zagrała w niskobudżetowym filmie ''La volpe a tre zampe'', wyprodukowanym w 2001 roku i nadanym w tamtejszej telewizji po raz pierwszy w marcu 2009<ref name="imb" />.

Jej pierwszą hollywoodzką rolą, u boku [[Harrison Ford|Harrisona Forda]] i [[Michelle Pfeiffer]], był thriller ''[[Co kryje prawda]]'' z 2000 roku. Zagrała Mary Feur, tajemniczą sąsiadkę. Obraz spotkał się z mieszanymi opiniami, ale był międzynarodowym sukcesem, zarabiając 291 milionów dolarów<ref>{{Cytuj stronę |url = http://boxofficemojo.com/movies/?id=whatliesbeneath.htm |tytuł = Box Office Mojo: What Lies Beneath |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>. W 2001 roku wystąpiła jako przyrodnik w ''[[Wojna plemników (film)|Wojnie plemników]]''. Scenarzysta Charlie Kauffman, pod wrażeniem jej przesłuchania dwa lata wcześniej do jego filmu ''[[Być jak John Malkovich]]'', zorganizował Otto próbę i spotkanie z reżyserem, Michelem Gondry’m<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Landry |imię = B. Jude |tytuł = Have Talent, Will Travel |czasopismo = Venice: L.A.'s Arts and Entertainment Magazine |data = April 2002}}</ref>. Film był zarówno komercyjnym, jak i artystycznym rozczarowaniem<ref>{{Cytuj stronę |url = http://boxofficemojo.com/movies/?id=humannature.htm |tytuł = Box Office Mojo: Human Nature |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>. Krytyk Jeffrey M. Anderson zganił francuski akcent aktorki i napisał, że „nie wydaje się łapać, co się wokół niej dzieje”<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.combustiblecelluloid.com/2002/humannat.shtml |tytuł = To Err Is 'Human |nazwisko = Anderson |imię = Jeffrey M |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>. W tym samym roku wystąpiła także w adaptacji ''The Way We Live Now'' [[Anthony Trollope|Anthony’ego Trollope’a]], produkcji BBC, w roli upartej Amerykanki z [[Głębokie Południe|Południa]], zdeterminowanej, by zmanipulować postać [[Cillian Murphy|Cilliana Murphy’ego]] i nakłonić do ożenku z nią.

W 1999 roku Otto obsadzono jako [[Éowina|Éowinę]], wojowniczkę z [[Rohan (Śródziemie)|Rohanu]], w trylogii filmowej ''[[Władca Pierścieni (trylogia filmowa)|Władca Pierścieni]]''. Reżyser [[Peter Jackson]] wybrał ją zaraz po obejrzeniu video przesłuchania, jakie nakręciła w Australii<ref>{{Cytuj pismo |autor = Ian Nathan |tytuł = Meet Éowyn, Tolkien’s Ballsiest Lady |czasopismo = Empire Magazine |data = January 2003}}</ref>. Dla tej roli aktorka spędziła sześć tygodni na nauce choreografii kaskaderów i jazdy konnej<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.lordoftherings.net/index_editorials_otto_interview_video.html |tytuł = Emerging Eowyn: Heavy Burdens and Slashing Swords |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>. Postać Otto pojawiła się w części drugiej, ''[[Władca Pierścieni: Dwie wieże|Władcy Pierścieni: Dwóch wieżach]]'' w 2002 roku oraz w trzeciej, ''[[Władca Pierścieni: Powrót króla|Władca Pierścieni: Powrocie króla]]'', w następnym roku. Trylogia była sukcesem filmowym i finansowym, a trzecia część otrzymała [[Nagroda Akademii Filmowej|Nagrodę Akademii]] dla „Najlepszego Filmu” w 2004 roku<ref>{{Cytuj stronę |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3495748.stm |tytuł = BBC News: Rings scores Oscars clean sweep |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>. Występ Otto przyniósł jej nominację dla „Najlepszej Aktorki Drugoplanowej” od Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films.
[[Plik:Miranda Otto.jpg|mały|Otto na [[Konwent fanów|konwencie]] Ring Co w [[Fulda|Fuldzie]] (2006)]]
Następnym projektem aktorki był australijski, telewizyjny miniserial ''Through My Eyes: The Lindy Chamberlain Story'' (2004). Obraz ten to dramat, który przedstawia losy kobiety skazanej (w 1982 roku) za zamordowanie córki, Azarii, w jednym z najbardziej nagłośnionych australijskich procesów o zabójstwo. Otto została zaangażowana w roli Chamberlain po tym jak jej mąż, Peter O’Brien, został obsadzony w roli oskarżyciela. Aktorka zwróciła uwagę na tę postać, ponieważ dawała jej „perspektywę poznania niekonwencjonalnego charakteru”<ref>{{Cytuj pismo |autor = Debi Enker |tytuł = Through Their Eyes |url = http://www.theage.com.au/news/TV--Radio/Through-their-eyes/2004/11/17/1100574519902.html?from=storyrhs|czasopismo = The Age |język = en |data = 18 November 2004}}</ref>. W 2005 roku za tę rolę otrzymała nagrodę Logie Awards, w kategorii „Najlepsza aktorka w serialu dramatycznym”<ref name="imb" />.

Reżyser [[Steven Spielberg]], pod wrażeniem występu Otto we ''Władcy Pierścieni'', skontaktował się z nią, by zapytać, czy zagrałaby obok [[Tom Cruise|Toma Cruise’a]] w wysokobudżetowym filmie science fiction ''[[Wojna światów (film 2005)|Wojna światów]]'' (2005). Aktorka, wtedy w ciąży, sądziła, że będzie musiała odrzucić tę rolę, ale scenariusz został przerobiony, by jej dogodzić. Po narodzinach córki, rozpoczęła swoisty odpoczynek od filmów, aby skoncentrować się na macierzyństwie oraz występach teatralnych w Australii<ref name="Right" />.

W 2007 roku zagrała Cricket Stewart, żonę popularnego reżysera, w telewizyjnym miniserialu ''[[Żona wstępna]]''<ref name="imb" />. W tym samym roku wystąpiła w telewizyjnym serialu ''[[Kaszmirowa mafia]]''. Wcieliła się tam w rolę Juliet Draper, kobiety sukcesu, która musi polegać na swoich przyjaciołach, by pogodzić wymagania kariery z rodziną w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]<ref>{{Cytuj pismo |autor = Nellie Andreeva |tytuł = Three Pilots Using ‘Sex’ Guide |czasopismo = The Hollywood Reporter |data = 9 January 2007}}</ref>. Otto zdecydowała się zagrać w tym serialu, bowiem wedle jej słów, „amerykańska telewizja jest w tej chwili tak interesująca, a szczególnie postacie kobiece są fantastyczne”, a ponadto „lubi pomysł prowadzenia postaci przez długi czas oraz rozwijanie jej”<ref>{{Cytuj pismo |autor = Amy Amatangelo |tytuł = TV Insider: Miranda Otto |czasopismo = Boston Herald |data = 12 January 2008}}</ref>. Kolejna seria została jednak odwołana w maju 2008 roku<ref>{{Cytuj stronę |url = http://tvseriesfinale.com/tv-show/cashmere-mafia-and-miss-guided-abc-cancels-two-more/ |tytuł = TV Series Finale: Cashmere Mafia and Miss Guided: ABC Cancels Two More |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>.

W teatralnym debiucie wystąpiła w 1986 roku, w sztuce ''The Bitter Tears of Petra Von Kant'', dla Sydney Theatre Company<ref>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20070414144351/http://www.inmyfathersden.com/cast.html#miranda |tytuł = Cast Biographies (InMyFathersDen.com) |język = en |data dostępu = 2015-01-07}}</ref>. Trzy następne produkcje dla STC przyszły w końcu lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych. W 2002 roku wróciła na scenę, grając Norę Helmer w [[Dom lalki (dramat)|''Domu lalki'']], razem ze swym późniejszym mężem. Występ Otto przyniósł jej w 2003 nominację do Helpmann Award i MO Award dla „Najlepszej aktorki”<ref>{{Cytuj stronę |url = http://unitedagents.co.uk/miranda-otto#profile-1 |tytuł = Miranda Otto CV |język = en |data dostępu = 2015-01-05}}</ref>.

Następną rolą teatralną był psychologiczny thriller ''Boy Gets Girl'' (2005), w którym zagrała Teresę, dziennikarkę z nowojorskiego magazynu. Zobowiązała się do udziału w projekcie, nim okazało się, że jest w ciąży. Reżyser Robyn Nevin przełożyła premierę z grudnia 2004 na wrzesień 2005, tak żeby Otto mogła wystąpić. W 2005 Nevin rozpoczęła przygotowania do sztuki specjalnie zleconej dla Otto<ref name="Right" />.

== Filmografia ==
{| class="wikitable"
|+ Filmografia<ref name="imb" />
|-
! Rok !! Tytuł produkcji !! Rola !! Uwagi
|-
| 1986 || ''Emma’s War'' || Emma Grange ||
|-
| 1987 || ''Initiation'' || Stevie ||
|-
| 1988 || ''The Flying Doctors'' || Amy Brodie || serial telewizyjny (sezon 3, odcinek 18)
|-
| 1988 || ''A Country Practice'' || Millie Allcott || serial telewizyjny (sezon 8, odcinki 7-10)
|-
| 1988 || ''The 13th Floor'' || Rebecca ||
|-
| 1991 || ''Hampton Cour'' || Melissa || serial telewizyjny (sezon 1, odcinek 1)
|-
| 1991 || ''The Girl Who Came Late'' || Nell Tiscowitz || nominacja Australian Film Institute w kategorii „Najlepsza aktorka w roli głównej”
|-
| 1991 || ''Heroes II: The Return'' || Roma Page || film telewizyjny
|-
| 1992 || ''The Last Days of Chez Nous'' || Annie || nominacja Australian Film Institute „Najlepsza aktorka w roli drugoplanowej”,
nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka w roli drugoplanowej”
|-
| 1993 || ''The Nostradamus Kid'' || Jennie O’Brien ||
|-
| 1994 || ''G.P.'' || Elizabeth Wiggins || serial telewizyjny (sezon 6, odcinek 14)
|-
| 1995 || ''Police Rescue'' || Amanda || serial telewizyjny (sezon 4, odcinek 1)
|-
| 1995 || ''Sex Is a Four Letter Word'' || Viv ||
|-
| 1996 || ''Love Serenade'' || Dimity Hurley ||
|-
| 1997 || ''The Well'' || Katherine || nominacja Australian Film Institute „Najlepszy występ aktorki w roli głównej”,
nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka”
|-
| 1997 || ''True Love and Chaos'' || Mimi ||
|-
| 1997 || ''Doing Time for Patsy Cline'' || Patsy Cline ||
|-
| 1998 || ''[[Zagubione listy]]'' || Alice Walsh || nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka”
|-
| 1998 || ''In the Winter Dark'' || Ronnie || nominacja Australian Film Institute „Najlepszy występ aktorki w roli drugoplanowej”
|-
| 1998 || ''[[Cienka czerwona linia (film 1998)|Cienka czerwona linia]]'' || Marty Bell || nagroda Satellite Awards „Wybitny występ obsady filmowej” (wyróżnienie zbiorowe)
|-
| 1999 || ''The Jack Bull'' || Cora Redding || film telewizyjny
|-
| 2000 || ''Kin'' || Anna ||
|-
| 2000 || ''[[Co kryje prawda]]'' || Mary Feur ||
|-
| 2001 || ''La volpe a tre zampe'' || Ruth ||
|-
| 2001 || ''[[Wojna plemników (film)|Wojna plemników]]'' || Gabrielle ||
|-
| 2001 || ''The Way We Live Now'' || pani Hurtle || miniserial telewizyjny
|-
| 2002 || ''Doctor Sleep'' || Clara Strother ||
|-
| 2002 || ''[[Julia wraca do domu]]'' || Julie Makowsky || nagroda Newport Beach Film Festival „Najlepsza aktorka”
|-
| 2002 || ''[[Władca Pierścieni: Dwie wieże]]'' || [[Éowina]] || nominacja Empire Award „Najlepsza aktorka”,
nagroda Phoenix Film Critics Society Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe),
nominacja Screen Actors Guild Award „Wybitny występ obsady filmowej” (wyróżnienie zbiorowe),
nominacja DVD Exclusive Awards „Najlepszy komentarz audio” (wyróżnienie zbiorowe)
|-
| 2003 || ''Danny Deckchair'' || Glenda Lake ||
|-
| 2003 || ''[[Władca Pierścieni: Powrót króla]]'' || [[Éowina]] || nagroda Broadcast Film Critics Association Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe),
nagroda National Board of Review Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe),
nagroda Saturn „[[Nagroda Saturn w kategorii najlepsza aktorka drugoplanowa|Najlepsza aktorka drugoplanowa]]”
nominacja Phoenix Film Critics Society Award „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe),
nagroda Screen Actors Guild Award „Wybitny występ obsady filmowej” (wyróżnienie zbiorowe)
nominacja Utah Film Critics Association Awards „Najlepsza aktorka w roli drugoplanowej”
nagroda Online Film Critics Society Awards „Najlepsza obsada” (wyróżnienie zbiorowe)
|-
| 2004 || ''[[W kryjówce mojego ojca]]'' || Penny ||
|-
| 2004 || ''Through My Eyes: The Lindy Chamberlain Story'' || Lindy Chamberlain || miniserial telewizyjny,
nagroda Logie Award (''Silver Logie'') „Najbardziej wybitna aktorka w serialu”,
nominacja Australian Film Institute „Najlepsza aktorka w roli głównej w telewizji”
|-
| 2004 || ''[[Lot Feniksa]]'' || Kelly Johnson ||
|-
| 2005 || ''[[Wojna światów (film 2005)|Wojna światów]]'' || Mary Ann Davis ||
|-
| 2007 || ''[[Żona wstępna]]'' || Cricket Stewart || miniserial telewizyjny
|-
| 2007 || ''[[Kaszmirowa mafia]]'' || Juliet Draper || serial telewizyjny
|-
| 2009 || ''Schadenfreude'' || kelnerka ||
|-
| 2009 || ''In Her Skin'' || pani Barber ||
|-
| 2009 || ''Blessed'' || Bianca ||
|-
| 2009 || ''A Marriage'' || Abby Gabriel || film telewizyjny
|-
| 2010 || ''South Solitary'' || Meredith || nominacja Film Critics Circle of Australia „Najlepsza aktorka”
|-
| 2011 || ''Locke & Key'' || Nina Locke ||
|-
| 2012 || ''[[Zagadki kryminalne panny Fisher]]'' || Lydia Andrews || serial telewizyjny (sezon 1, odcinek 1)
|-
| 2013 || ''Reaching for the Moon'' || [[Elizabeth Bishop]] ||
|-
| 2013 || ''The Turning'' || Sherry ||
|-
| 2014 || ''[[Ja, Frankenstein]]'' || Leonora ||
|-
| 2014 || ''[[Eskorta (film 2014)|Eskorta]]'' || Theoline Belknapp ||
|-
| 2014 || ''[[Rake (amerykański serial telewizyjny)|Rake]]'' || Maddy Deane || serial telewizyjny
|-
| 2015 || ''[[Homeland (serial telewizyjny)|Homeland]]'' || Allison Carr || serial TV
|-
| 2015 || ''[[Powrót (film 2015)|Powrót]]'' || Charlotte ||
|-
| 2018 || ''[[Kochanek idealny]]'' || projektantka ||
|-
| 2018 || ''[[Chilling Adventures of Sabrina (serial telewizyjny)|Chilling Adventures of Sabrina]]'' || Zelda Spellman || serial TV
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Filmweb|osoba|3643|Miranda Otto}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Otto, Miranda}}
[[Kategoria:Australijskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Australijskie aktorki telewizyjne]]
[[Kategoria:Australijskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Brisbane]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1967]]

title: Miranda Lin Otto

Data i miejsce urodzenia: 15 grudnia 1967 · Brisbane, Australia

Zawód: aktorka

Współmałżonek: Peter O’Brien (od 2003)


text:
# Vojtech Tóth (polityk)
Vojtech Tóth (ur. 7 listopada 1980) – polityk słowacki, poseł do Rady Narodowej z ramienia partii Zwyczajni Ludzie i Niezależne Osobistości wybrany w wyborach parlamentarnych w 2020 roku. Przed wejściem do polityki był menedżerem międzynarodowej organizacji pozarządowej działającej w obszarze edukacji, szkoleń i młodzieży.

title: Vojtech Tóth (polityk)

wikitext:
'''Vojtech Tóth''' (ur. 7 listopada 1980) – polityk słowacki, poseł do [[Rada Narodowa (Słowacja)|Rady Narodowej]] z ramienia partii [[Zwyczajni Ludzie i Niezależne Osobistości]] wybrany w [[Wybory parlamentarne na Słowacji w 2020 roku|wyborach parlamentarnych w 2020 roku]]. Przed wejściem do polityki był menedżerem międzynarodowej organizacji pozarządowej działającej w obszarze edukacji, szkoleń i młodzieży<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.nrsr.sk/web/Default.aspx?sid=poslanci/poslanec&PoslanecID=1094 |tytuł = Vojtech Tóth |opublikowany = nrsr.sk |język = sk |data dostępu = 2022-09-18}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.obycajniludia.sk/ludia/vojtech-toth/ |tytuł = Vojtech Tóth |opublikowany = obycajniludia |język = sk |data dostępu = 2022-09-18}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Tóth, Vojtech}}
[[Kategoria:Węgrzy na Słowacji]]
[[Kategoria:Politycy Zwyczajnych Ludzi]]
[[Kategoria:Słowaccy parlamentarzyści]]


text:
# Hiromasa Yamamoto
Hiromasa Yamamoto (jap. 山本 浩正 Yamamoto Hiromasa; ur. 5 czerwca 1979) – japoński piłkarz występujący na pozycji bramkarza.

## Kariera klubowa
Od 1998 do 2011 roku występował w klubach Júbilo Iwata, Vissel Kobe, Cerezo Osaka, Ehime FC i SC Sagamihara.

title: Hiromasa Yamamoto

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Hiromasa Yamamoto
 |imię i nazwisko org     = {{k|ja|山本浩正}}
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = [[5 czerwca]] [[1979]]
 |miejsce urodzenia       = [[Prefektura Aichi]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 187 cm
 |pozycja                 = [[bramkarz]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 1998–2006 ! [[Júbilo Iwata]]  ! 28 ! 0
! 2004      ! → [[Vissel Kobe]] (wyp.)  !  1 ! 0
! 2007–2008 ! [[Cerezo Osaka]]  ! 16 ! 0
! 2009–2010 ! [[Ehime FC]]      ! 68 ! 0
! 2011      ! [[SC Sagamihara]] !  3 ! 0
 |kariera reprezentacyjna =
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
{{nihongo|'''Hiromasa Yamamoto'''|山本 浩正|Yamamoto Hiromasa|ur. [[5 czerwca]] [[1979]]}} – [[Japonia|japoński]] [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji [[bramkarz]]a.

== Kariera klubowa ==
Od 1998 do 2011 roku występował w klubach [[Júbilo Iwata]], [[Vissel Kobe]], [[Cerezo Osaka]], [[Ehime FC]] i [[SC Sagamihara]].

== Bibliografia ==
*{{J.League player}}

{{SORTUJ:Yamamoto, Hiromasa}}
[[Kategoria:Japońscy piłkarze]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1979]]
[[Kategoria:Piłkarze Júbilo Iwata]]
[[Kategoria:Piłkarze Vissel Kobe]]
[[Kategoria:Piłkarze Cerezo Osaka]]
[[Kategoria:Piłkarze Ehime FC]]
[[Kategoria:Piłkarze SC Sagamihara]]

title: · Hiromasa Yamamoto山本浩正

Data i miejsce urodzenia: 5 czerwca 1979 · Prefektura Aichi

Pozycja: bramkarz

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Júbilo Iwata · 28 · (0)

→ Vissel Kobe (wyp.) · 1 · (0)

Cerezo Osaka · 16 · (0)

Ehime FC · 68 · (0)

SC Sagamihara · 3 · (0)


text:
# Mistrzostwa Polski w Skokach Narciarskich 1920
1. Mistrzostwa Polski w Skokach Narciarskich – zawody o mistrzostwo Polski w skokach narciarskich, które odbyły się 22 lutego 1920 roku na skoczni na Antałówce w Zakopanem, zorganizowanie przez Polski Związek Narciarski.
W konkursie o mistrzostwo Polski zwyciężył Leszek Pawłowski, srebrny medal zdobył Franciszek Bujak, a brązowy – Roman Łuszczyński.

## Wyniki konkursu
| Miejsce | Zawodnik          | Klub           | Punkty |
| ------- | ----------------- | -------------- | ------ |
| 1.      | Leszek Pawłowski  | Czarni Lwów    | 2,35   |
| 2.      | Franciszek Bujak  | SNPTT Zakopane | 2,55   |
| 3.      | Roman Łuszczyński | AKT Lwów       | 2,68   |
| 4.      | Józef Bujak       | SNPTT Zakopane | 3,01   |
| 5.      | Aleksander Rozmus | SNPTT Zakopane | 3,35   |

W konkursie wzięło udział 6 zawodników.

wikitext:
{{Zawody infobox
 |nazwa                = Mistrzostwa Polski<br />w Skokach Narciarskich 1920
 |ikona                =
 |poprzednie           =
 |następne             = [[Mistrzostwa Polski w Skokach Narciarskich 1921|1921]]
 |grafika              =
 |podpis grafiki       =
 |data                 = [[22 lutego]] [[1920]]
 |gospodarz            = [[Zakopane]]
 |miejscowość          =
 |organizator          = [[Polski Związek Narciarski|PZN]]
 |liczba konkurencji   =
 |liczba zawodników    =
 |liczba reprezentacji =
 |zwycięzcy - 1 nazwa  = konkurs indywidualny
 |zwycięzcy - 1        = [[Leszek Pawłowski (sportowiec)|Leszek Pawłowski]]
 |commons              =
 |www                  =
}}
'''1. Mistrzostwa Polski w Skokach Narciarskich''' – zawody o [[Mistrzostwa Polski w skokach narciarskich|mistrzostwo Polski]] w [[Skoki narciarskie|skokach narciarskich]], które odbyły się 22 lutego 1920 roku na [[Skocznia narciarska na Antałówce|skoczni na Antałówce]] w [[Zakopane]]m, zorganizowanie przez [[Polski Związek Narciarski]].

W konkursie o mistrzostwo Polski zwyciężył [[Leszek Pawłowski (sportowiec)|Leszek Pawłowski]], srebrny medal zdobył [[Franciszek Bujak (narciarz)|Franciszek Bujak]], a brązowy – Roman Łuszczyński.

== Wyniki konkursu ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! Miejsce
! Zawodnik
! Klub
! Punkty
|-bgcolor=ffffbf
!1.
| {{sortname|Leszek|Pawłowski|Leszek Pawłowski (sportowiec)}}
| Czarni Lwów
! 2,35
|-bgcolor=dfdfdf
!2.
| {{sortname|Franciszek|Bujak|Franciszek Bujak (narciarz)}}
| SNPTT Zakopane
! 2,55
|-bgcolor=ffdf9f
!3.
| {{sortname|Roman|Łuszczyński|nolink=1}}
| AKT Lwów
! 2,68
|-
!4.
| {{sortname|Józef|Bujak}}
| SNPTT Zakopane
! 3,01
|-
!5.
| {{sortname|Aleksander|Rozmus}}
| SNPTT Zakopane
! 3,35
|}

W konkursie wzięło udział 6 zawodników.

== Bibliografia ==
* Andrzej Więcek, ''Mistrzostwa Polski w Narciarstwie klasycznym i alpejskim 1920-2013'', Zamość 2014, s. 13.

{{MP w skokach narciarskich}}

[[Kategoria:Mistrzostwa Polski w skokach narciarskich]]
[[Kategoria:1920 w sportach zimowych]]
[[Kategoria:1920 w polskim sporcie]]
[[Kategoria:Zawody sportowe w Zakopanem]]

title: Mistrzostwa Polski · w Skokach Narciarskich 1920

Data: 22 lutego 1920

Gospodarz: Zakopane

Organizator: PZN

konkurs indywidualny: Leszek Pawłowski


text:
# Rudolf IV Założyciel
Rudolf IV Założyciel (ur. 1 listopada 1339 w Wiedniu, zm. 27 lipca 1365 w Mediolanie) – książę Austrii w latach 1358–1365, z dynastii Habsburgów.

## Pochodzenie i małżeństwo
Rudolf IV Założyciel był synem Albrechta II Kulawego i jego żony Johanny von Pfirt. W 1349 r. przyjął hołd stanów austriackich. W 1344 r. został zaręczony z Katarzyną – córką margrabiego morawskiego, późniejszego cesarza Karola IV, i Blanki de Valois. Ślub odbył się w Pradze na Wielkanoc 1353 r.

## Rywalizacja z Karolem IV
Rudolf zdobywał doświadczenie u boku Karola IV. W 1358 r. został wójtem Alzacji. Rok później po śmierci ojca objął władzę w Austrii. Wkrótce zaczął naśladować Karola IV i starać się o nowe godności. Jeszcze w 1358 r. mianował się samowolnie wikariuszem Rzeszy w Szwabii i Alzacji oraz zwrócił się do teścia o mianowanie go królem lombardzkim. Zimą 1358/1359 kazał sporządzić serię falsyfikatów, w których różni królowie i cesarze nadawali książętom austriackim wiele przywilejów. Wśród wystawców byli także Juliusz Cezar i Neron, co wywołało kpiny Petrarki. Najsławniejszym fałszerstwem było tzw. Privilegium Maius, które powstało po dopisaniu treści do autentycznego Privilegium minus, które wydał w 1156 r. Fryderyk Barbarossa podnosząc Austrię do rangi księstwa. Celem fałszerstw było uzyskanie przez Rudolfa dla swoich ziem rangi równej elektoratom. Szczególna uwaga była skierowana na uzyskanie insygniów równych królewskim. Cesarz Karol IV nie uznał tych dokumentów, co prowadziło do rozdźwięków. W 1359 r. Rudolf uzurpował sobie różne tytuły: arcyksiążę Palatynatu, najwyższy łowczy, książę szwabski i alzacki. Zaczął publicznie pokazywać się z podobną do królewskiej koroną arcyksiążęcą, berłem i jabłkiem. Wówczas cesarz musiał już zareagować. W 1360 r. odebrał mu wójtostwo alzackie i publicznie zażądał rezygnacji z nienależnych tytułów i królewskich insygniów. Rudolf zrobił to jednak dopiero w 1361 r. Karol IV nie nalegał jedynie na rezygnację z tytułu arcyksięcia. Odrzucił natomiast wszelkie starania o zaliczenie w poczet elektorów.
Rudolf nie zrezygnował z rywalizacji z Karolem IV. W 1359 r. rozpoczął przebudowę kościoła parafialnego św. Szczepana w Wiedniu na kościół reprezentacyjny podobny do katedry. W 1359 r. świątynia stała się kolegiatą. Nie udało mu się stworzyć biskupstwa. Z budową kościoła jest związana geneza przydomka władcy. Obok biskupiego portalu kościoła znajduje się łaciński napis Fundator, który dotyczy świątyni i kapituły, a w XVIII w. mylnie uznano go za przydomek Rudolfa. Najbardziej ambitnym poczynaniem Rudolfa było założenie uniwersytetu. W tej sprawie książę zwrócił się do kurii rzymskiej w 1364 r. Dokument fundacyjny jest datowany 12 marca 1365 r. Wcześniej żaden książę nie założył uniwersytetu, gdyż uważano, że prawo to należy tylko do królów.

## Sukcesy polityczne
Zabiegi Rudolfa o urzędy w Rzeszy nie przyniosły rezultatu. Udało mu się natomiast w 1363 r. po śmierci Meinharda III przyłączyć Tyrol. Rok później Karol IV nadał mu tę ziemię w lenno. Przy tej okazji doszło do załagodzenia sporu z cesarzem i zawarcia habsbursko-luksemburskiej umowy o dziedziczeniu. W 1361 r. podpisał taką umowę z Węgrami. W 1364 roku podniósł dotychczasową marchię Krainy do rangi księstwa Krainy. W 1364 r. zawarł ze swoimi braćmi umowę rodową, która gwarantowała niepodzielność ich ziemi i wspólną władzę wszystkich braci oraz nadrzędną pozycję najstarszemu. W ten sposób ukształtował się tzw. dom austriacki określający obszar terytorialny i prawa przysługujące na nim rodowi habsburskiemu.

title: Rudolf IV Założyciel

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Rudolf IV Założyciel
 |imiona            =
 |grafika           = Rudolf IV.jpg
 |opis grafiki      =
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = [[Władcy Austrii|Książę Austrii]] i [[Władcy Styrii|Styrii]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = 16 sierpnia 1358
 |1. do             = 27 lipca 1365
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = [[Albrecht II Kulawy]]
 |1. następca       = [[Albrecht III Habsburg]] i [[Leopold III Habsburg]]
 |2. tytuł          = [[Władcy Tyrolu|hrabia Tyrolu]]
 |2. od             = 13 stycznia 1363
 |2. do             = 27 lipca 1365
 |2. jako           =
 |2. kogo           =
 |2. koronacja      =
 |2. poprzednik     = [[Meinhard III Tyrolski]]
 |2. następca       = [[Albrecht III Habsburg]] i [[Leopold III Habsburg]]
 |3. tytuł          = [[Księstwo Krainy|książę Krainy]]
 |3. od             = 1364
 |3. do             = 27 lipca 1365
 |3. jako           =
 |3. kogo           =
 |3. koronacja      =
 |3. poprzednik     = ''nowy tytuł''
 |3. następca       = [[Albrecht III Habsburg]] i [[Leopold III Habsburg]]
 |dynastia          = [[Habsburgowie]]
 |data urodzenia    = 1 listopada 1339
 |miejsce urodzenia = [[Wiedeń]]
 |data śmierci      = 27 lipca 1365
 |miejsce śmierci   = [[Mediolan]]
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            = [[Albrecht II Kulawy]]
 |matka             = [[Johanna von Pfirt]]
 |rodzeństwo        =
 |1. związek        = żona
 |1. związek z      = [[Katarzyna Luksemburska (1342–1395)|Katarzyna Luksemburska]]
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         =
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:Rudolf IV, Duke of Austria
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Rudolf IV Założyciel''' (ur. [[1 listopada]] [[1339]] w [[Wiedeń|Wiedniu]], zm. [[27 lipca]] [[1365]] w [[Mediolan]]ie) – [[Władcy Austrii|książę Austrii]] w latach 1358–1365, z dynastii [[Habsburgowie|Habsburgów]].

== Pochodzenie i małżeństwo ==
Rudolf IV Założyciel był synem [[Albrecht II Kulawy|Albrechta II Kulawego]] i jego żony Johanny von Pfirt. W 1349 r. przyjął hołd stanów austriackich. W 1344 r. został zaręczony z [[Katarzyna Luksemburska (1342–1395)|Katarzyną]] – córką margrabiego morawskiego, późniejszego cesarza [[Karol IV Luksemburski|Karola IV]], i [[Blanka de Valois|Blanki de Valois]]. Ślub odbył się w [[Praga|Pradze]] na Wielkanoc 1353 r.

== Rywalizacja z Karolem IV ==
Rudolf zdobywał doświadczenie u boku Karola IV. W 1358 r. został wójtem [[Alzacja|Alzacji]]. Rok później po śmierci ojca objął władzę w Austrii. Wkrótce zaczął naśladować Karola IV i starać się o nowe godności. Jeszcze w 1358 r. mianował się samowolnie wikariuszem Rzeszy w [[Szwabia|Szwabii]] i Alzacji oraz zwrócił się do teścia o mianowanie go królem lombardzkim. Zimą 1358/1359 kazał sporządzić serię falsyfikatów, w których różni królowie i cesarze nadawali książętom austriackim wiele przywilejów. Wśród wystawców byli także [[Gajusz Juliusz Cezar|Juliusz Cezar]] i [[Neron]], co wywołało kpiny [[Francesco Petrarca|Petrarki]]. Najsławniejszym fałszerstwem było tzw. ''[[Privilegium Maius]]'', które powstało po dopisaniu treści do autentycznego ''[[Privilegium Minus|Privilegium minus]]'', które wydał w 1156 r. [[Fryderyk I Barbarossa|Fryderyk Barbarossa]] podnosząc Austrię do rangi księstwa. Celem fałszerstw było uzyskanie przez Rudolfa dla swoich ziem rangi równej elektoratom. Szczególna uwaga była skierowana na uzyskanie insygniów równych królewskim. Cesarz Karol IV nie uznał tych dokumentów, co prowadziło do rozdźwięków. W 1359 r. Rudolf uzurpował sobie różne tytuły: arcyksiążę Palatynatu, najwyższy łowczy, książę szwabski i alzacki. Zaczął publicznie pokazywać się z podobną do królewskiej koroną arcyksiążęcą, berłem i jabłkiem. Wówczas cesarz musiał już zareagować. W 1360 r. odebrał mu wójtostwo alzackie i publicznie zażądał rezygnacji z nienależnych tytułów i królewskich insygniów. Rudolf zrobił to jednak dopiero w 1361 r. Karol IV nie nalegał jedynie na rezygnację z tytułu arcyksięcia. Odrzucił natomiast wszelkie starania o zaliczenie w poczet elektorów.

Rudolf nie zrezygnował z rywalizacji z Karolem IV. W 1359 r. rozpoczął przebudowę [[Katedra św. Szczepana w Wiedniu|kościoła parafialnego św. Szczepana]] w Wiedniu na kościół reprezentacyjny podobny do katedry. W 1359 r. świątynia stała się kolegiatą. Nie udało mu się stworzyć biskupstwa. Z budową kościoła jest związana geneza przydomka władcy. Obok biskupiego portalu kościoła znajduje się łaciński napis ''Fundator'', który dotyczy świątyni i kapituły, a w XVIII w. mylnie uznano go za przydomek Rudolfa. Najbardziej ambitnym poczynaniem Rudolfa było założenie [[Uniwersytet Wiedeński|uniwersytetu]]. W tej sprawie książę zwrócił się do [[Kuria Rzymska|kurii rzymskiej]] w 1364 r. Dokument fundacyjny jest datowany 12 marca 1365 r. Wcześniej żaden książę nie założył [[uniwersytet]]u, gdyż uważano, że prawo to należy tylko do królów.

== Sukcesy polityczne ==
Zabiegi Rudolfa o urzędy w Rzeszy nie przyniosły rezultatu. Udało mu się natomiast w 1363 r. po śmierci [[Meinhard III Tyrolski|Meinharda III]] przyłączyć [[Tyrol]]. Rok później Karol IV nadał mu tę ziemię w lenno. Przy tej okazji doszło do załagodzenia sporu z cesarzem i zawarcia habsbursko-luksemburskiej umowy o dziedziczeniu. W 1361 r. podpisał taką umowę z [[Węgry|Węgrami]]. W 1364 roku podniósł dotychczasową [[Marchia Krainy|marchię Krainy]] do rangi [[Księstwo Krainy|księstwa Krainy]]. W 1364 r. zawarł ze swoimi braćmi umowę rodową, która gwarantowała niepodzielność ich ziemi i wspólną władzę wszystkich braci oraz nadrzędną pozycję najstarszemu. W ten sposób ukształtował się tzw. ''dom austriacki'' określający obszar terytorialny i prawa przysługujące na nim rodowi habsburskiemu{{odn|Wielka Historia Świata|2005|loc= ss. 395-396}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko= Hamannová|imię= Brigitte|tytuł= Habsburkové. Životopisná encyklopedie|wydanie= 1|wydawca= Brána|miejsce= Praga|rok= 1996|isbn= 8071764159 |strony= 363-366}}
* {{cytuj książkę |inni= Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona|tytuł= Wielka Historia Świata – Późne średniowiecze|tom= 5|wydawca= Oficyna Wydawnicza Fogra|miejsce= Kraków|rok= 2005|isbn= 83-85719-89-X|odn = {{odn/id|Wielka Historia Świata|2005}} }}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Habsburgowie]]
[[Kategoria:Władcy Austrii]]
[[Kategoria:Władcy Karyntii]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1339]]
[[Kategoria:Zmarli w 1365]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu]]

title: Rudolf IV Założyciel

Okres:
od 16 sierpnia 1358 · do 27 lipca 1365
od 13 stycznia 1363 · do 27 lipca 1365
od 1364 · do 27 lipca 1365

Poprzednik:
Albrecht II Kulawy
Meinhard III Tyrolski
nowy tytuł

Następca: Albrecht III Habsburg i Leopold III Habsburg

Dynastia: Habsburgowie

Data i miejsce urodzenia: 1 listopada 1339 · Wiedeń

Data i miejsce śmierci: 27 lipca 1365 · Mediolan

Ojciec: Albrecht II Kulawy

Matka: Johanna von Pfirt

Żona: Katarzyna Luksemburska