text:
# Bono
Bono, właśc. Paul David Hewson (ur. 10 maja 1960 w Dublinie) – irlandzki piosenkarz, muzyk i filantrop. Od 1976 lider, wokalista i gitarzysta zespołu rockowego U2.

## Życiorys

### Rodzina i edukacja
Dorastał z rodzicami i starszym o siedem lat bratem Normanem w domu przy Cedarwood Road 10 w Ballymun w Dublinie. Pochodził z rodziny mieszanej wyznaniowo: ojciec Bobby Hewson (z zawodu urzędnik pocztowy) był katolikiem, a matka Iris z domu Rankin (z zawodu krawcowa) – protestantką. Ojciec uczęszczał do kościoła katolickiego, a Bono z matką i bratem brali udział w nabożeństwach w kościele protestanckim św. Kanizjusza w Finglas. W kościelnych psalmach i hymnach znalazł pierwsze inspiracje do swoich późniejszych utworów. Ze względu na rodziców i ich wiarę, nie określa swojego wyznania, ma też wątpliwości odnośnie do samego systemu religijnego.
Naukę rozpoczął w protestanckiej szkole podstawowej Ink Bottle w Glasnevin, w 1971 przeniósł się do szkoły działającej przy katedrze św. Patryka, ale z powodu konfliktu z nauczycielką języka hiszpańskiego już w następnym roku szkolnym zaczął uczęszczać do świeckiej szkoły Mount Temple Comprehensive School w Clontarf. W okresie nauki w Mount Temple brat nauczył go grać na gitarze. Interesował się także grą w szachy, a kiedy miał 12 lat, wziął udział w międzynarodowym konkursie szachowym.
Gdy miał 14 lat, 12 września 1974 na udar mózgu zmarła jego matka. Po jej śmierci zaczął przechodzić nastoletni bunt, opuścił się w nauce i zamknął na innych ludzi. Z myślą o matce w późniejszych latach napisał kilka utworów, m.in. „Mofo”, „Lemon”, „I Will Follow” i „Iris (Hold Me Close)”. Ojciec Bono zmarł 21 sierpnia 2001. Artysta poświęcił mu piosenki: „How to Dismantle an Atomic Bomb” i „Sometimes You Can’t Make It on Your Own”.
Kiedy miał 15 lat, dorabiał, sprzedając kalendarze. Pracował także na stacji benzynowej i jako listonosz na poczcie. Należał do surrealistycznego gangu ulicznego Lypton Village, w którym razem z przyjaciółmi organizował artystyczne performansy (np. grali bożonarodzeniowe koncerty w środku lata). Studiował język angielski i historię na irlandzkiej uczelni państwowej, jednak po dwóch tygodniach został usunięty z uczelni przez nieznajomość języka ojczystego.

### Działalność artystyczna
25 września 1976 wraz z Adamem Claytonem oraz braćmi Dikiem i Davidem Evansami odpowiedział na anons zamieszczony na szkolnej tablicy ogłoszeń przez Larry’ego Mullena Juniora, który poszukiwał ludzi zainteresowanych założeniem zespołu. W wyniku tego spotkania powstał zespół Feedback, później przemianowany na The Hype, a po rezygnacji Dika Evansa w 1978 – na U2. Bono początkowo był gitarzystą U2 wraz z The Edgem, jednak z czasem ustąpił mu miejsca i został wokalistą U2, choć czasem okazjonalnie gra na gitarze (m.in. w utworach: „Walk On”, „The Fly”, „One”, „Kite”, „Crumbs from Your Table” czy „Original of the Species”). Gra także na harmonijce (m.in. w utworze „Running to Stand Still”).
W dniu swoich 18. urodzin w 1978 napisał piosenkę „Out of Control”. Jest głównym tekściarzem zespołu i autorem słów do prawie wszystkich piosenek U2. Jego poetyckie teksty mają często chrześcijański czy religijny wydźwięk, ale poruszają także problemy społeczne oraz polityczne. Na debiutanckim albumie U2 pt. Boy zamieścił teksty stanowiące o nastoletniej niewinności i wchodzeniu w dorosłość. Na kolejnej płycie, October (1981), zawarł m.in. teksty o dylematach, które stawiane są przed ludźmi wkraczającymi w dorosłość. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku wraz z zespołem urozmaicił swoją sceniczną aktywność, a na widowiskowej trasie koncertowej Zoo TV Tour m.in. wykreował kilka alter ego, które odgrywał w czasie koncertów (a także czasami poza nimi); do najsłynniejszych z nich należeli: MacPhisto (cyniczny były gwiazdor estrady, który nie może pogodzić się z przemijającym czasem, obdarzony charakterem i wyglądem diabła), The Fly (gwiazdor rocka w wielkich okularach przeciwsłonecznych i skórzanej kurtce), Mr. Mirror Ball Man (próżny i zapatrzony w siebie król estrady z nieodłącznym lustrem, w którym podziwia swoje oblicze). Ponadto w trakcie koncertów (zwykle jako MacPhisto) dzwonił do różnego typu instytucji czy postaci w celach prowokacyjnych; próbował w ten sposób porozmawiać telefonicznie z wieloma ważnymi osobistościami, m.in. prezydentem Stanów Zjednoczonych George’em Bushem, kanclerzem Niemiec Helmutem Kohlem, byłą premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher oraz papieżem Janem Pawłem II. W kolejnej trasie koncertowej PopMart Tour, która odbyła się w drugiej połowie lat 90., wraz z zespołem kontynuował widowiskowy charakter koncertów nastawiony w dużej mierze na show. Występował wtedy m.in. w kostiumie imitującym męską muskulaturę, a także skrócił do tej pory zawsze długie włosy.
W lipcu 1984 wystąpił podczas koncertu Boba Marleya w Slane, wykonując przebój „Blowin’ in the Wind” wraz z artystą i Carlosem Santaną. 25 maja 2003 wystąpił podczas koncertu „Pavarotti i przyjaciele” w Modenie, na którym zaśpiewał utwór „One” i duet „Ave Maria” z Luciano Pavarottim. Współtworzył piosenki dla innych wykonawców, m.in. dla Roya Orbisona („She’s a Mystery to Me”, 1989) i Toma Jonesa („Sugar Daddy”, 2008).
W 2021 wraz z The Edge’em i Martinem Garrixem nagrał utwór „We Are the People”, będący oficjalnym hymnem Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2020. W 2022 wydał książkę autobiograficzną pt. „Surrender: 40 Songs, One Story”.

### Działalność charytatywna
W wywiadzie dla magazynu „Rolling Stone” w 1986 wyjaśnił, że do zaangażowania się w sprawy społeczne i polityczne skłoniło go obejrzenie w 1979 pokazu charytatywnego The Secret Policeman’s Ball Johna Cleese’a i producenta Martina Lewisa dla Amnesty International, organizacji walczącej o prawa człowieka. W 2001 zaaranżował nagranie przez U2 materiału z występu na żywo dla pokazu Amnesty z tego roku. Z zespołem pojawił się u boku Stinga na amerykańskiej trasie koncertowej Amnesty Conspiracy of Hope.
W 1984 w ramach akcji Band Aid wziął udział w nagraniu singla „Do They Know It’s Christmas?/Feed the World”, a w lipcu 1985 wystąpił z U2 podczas koncertu Live Aid na Stadionie Wembley; oba projekty charytatywne zostały zorganizowane przez Boba Geldofa z myślą o udzieleniu pomocy głodującym Etiopczykom. Jesienią 1985 wraz z żoną Ali udali się do Etiopii, gdzie przez pięć miesięcy pomagali jako wolontariusze tamtejszym mieszkańcom w czasie klęski głodu.
Od końca lat 90. XX w. spotkał się z różnymi wpływowymi politykami, m.in. z prezydentami Stanów Zjednoczonych: George’em W. Bushem i Billem Clintonem, prezydentem Rosji Władimirem Putinem, kanclerzem Niemiec Gerhard Schröderem, prezydentem Francji Jaqcuesem Chirakiem i premierem Wielkiej Brytanii Tonym Blairem, a także z ważnymi osobistościami, m.in. Desmondem Tutu i Nelsonem Mandelą. W marcu 2002, w czasie wizyty w Białym Domu, towarzyszył Bushowi przy przemówieniu na murawie siedziby głowy USA po tym, jak ten ogłosił pakiet pomocy o wartości 5 mln dol.. Dwa miesiące później wyruszył z amerykańskim sekretarzem skarbu Paulem O’Neillem na wyjazd do czterech krajów Afryki.
Głównym przedmiotem zainteresowania Bono, jeśli chodzi o działalność charytatywną, jest sprawa umorzenia długów afrykańskim państwom przez zachodnie kraje. Był jednym z głównych ambasadorów ruchu społecznego Jubilee 2000, który na przełomie wieków dążył do umorzenia długów Trzeciego Świata}. W ramach tej akcji m.in. spotkał się 23 września 1999 z Janem Pawłem II, a podczas spotkania doszło do spontanicznej wymiany prezentów między wokalistą U2 a papieżem – Bono, widząc zainteresowanie Jana Pawła II swoimi niebieskimi okularami przeciwsłonecznymi, podarował mu je, a w zamian otrzymał różaniec, który od tamtej pory zawsze nosi na szyi.
W 2002 został jednym z fundatorów i ambasadorów pozarządowej organizacji DATA (Debt, AIDS and Trade for Africa), której celami statutowymi są: redukcja zadłużenia państw afrykańskich, walka z epidemią AIDS w Afryce i umacnianie instytucji demokratycznych w państwach afrykańskich. W 2004 stworzył organizację non-profit  One Campaign, która walczy z afrykańskimi ubóstwem i epidemiami poprzez podnoszenie świadomości społecznej i wywieranie presji na przywódców politycznych, aby wspierali skuteczne strategie i programy służące ratowaniu życia i poprawie przyszłości kontynentu. W styczniu 2006 współtworzył inicjatywę Product Red, której celem było zdobywanie środków pieniężnych na walkę z najpoważniejszymi afrykańskim epidemiami: AIDS, gruźlicą i malarią. W 2008 DATA została włączona do One Campaign, a w 2012 częścią organizacji została też inicjatywa Product Red, która od tej pory działa pod szyldem One. One Campaign wspierana jest przez ponad 3 mln członków na całym świecie.
W 2005, w 20. rocznicę koncertów Live Aid, wraz z Bobem Geldofem zorganizowali w 11 miastach świata koncerty w ramach Live 8. Równocześnie powstała kampania społeczna Make Poverty History (pol. Odeślijmy ubóstwo do historii), która miała kontynuować dzieło Live Aid i Live 8 poprzez liczne lokalne odmiany na niemalże wszystkich kontynentach.
2 lutego 2006 przemawiał przed prezydentem Bushem na 54. Annual National Prayer Breakfast w hotelu Hilton Washington, a w mowie pełnej odwołań do Biblii zachęcał do wspierania osób objętych kryzysem społecznym i ekonomicznym oraz zawarł m.in. wezwanie do preznaczenia na te cele „dziesięciny” (dodatkowego 1% z budżetu USA).

### Działalność biznesowa
W 2000 razem z bratem Normanem otworzył sieć zdrowych fast foodów „Nude”, która została zamknięta w 2010.
Od 2004 zasiada w zarządzie spółki inwestycyjnej Elevation Partners, zajmującej się inwestycjami w zakresie własności intelektualnej w mediach i rozrywce. Bono jest również fundatorem spółki, a jej nazwa pochodzi od jednej z piosenek U2 – „Elevation”. W 2009, poprzez Elevation Partners, zakupił 1,5% akcji portalu Facebook za ok. 200 mln dolarów, a po dwóch latach wartość jego akcji wzrosła do ok. 975 mln dolarów.
W 2005 wraz z żoną Ali Hewson stworzył markę odzieży „Edun” z myślą o promowaniu pozytywnych wzorców poprzez swoje stosunki handlowe z Afryką. W swoich projektach często czerpie inspiracje z afrykańskiej mody.

### Wyróżnienia
W 1999 otrzymał nagrodę MTV Free Your Mind w uznaniu jego działalności pozamuzycznej.
28 lutego 2003 został wyróżniony najwyższym francuskim odznaczeniem państwowym – Orderem Legii Honorowej, które otrzymał z rąk prezydenta Francji Jacques Chiraca za „pracę na rzecz redukcji zadłużenia państw Trzeciego Świata oraz walkę w powstrzymaniu epidemii AIDS na kontynencie afrykańskim”.
W 2003 i 2005 był jednym ze 199 nominowanych do Pokojowej Nagrody Nobla za swoją pracę ku zmniejszeniu długów państw Trzeciego Świata oraz za uświadamianie społeczeństwa o AIDS.
W 2005 magazyn „Time” ogłosił go człowiekiem roku (wraz z Billem i Melindą Gates).
W grudniu 2006 został uhonorowany przez brytyjską królową Elżbietę II Orderem Imperium Brytyjskiego z tytułem Kawalera Komandora. W marcu 2007 odebrał honorowy tytuł szlachecki za „zasługi na rzecz walki z ubóstwem w byłych koloniach Zjednoczonego Królestwa”.
W lipcu 2013 otrzymał Order Sztuki i Literatury, francuskie odznaczenie kulturalne.
W listopadzie 2016 został wyróżniony tytułem „mężczyzna roku” magazynu „Glamour”.
W 2022 otrzymał ukraiński Order „Za zasługi” III klasy.
W 2025 roku otrzymał Prezydencki Medal Wolności nadany przez Joe Bidena.

### Życie prywatne
31 sierpnia 1982 poślubił szkolną miłość Alison Stewart, z którą ma czworo dzieci: córki Jordan (ur. 10 maja 1989) i Eve (ur. 7 lipca 1991) oraz synów Elijaha (ur. 18 sierpnia 1999) i Johna (ur. 21 maja 2001). Starszy z jego synów jest wokalistą i gitarzystą zespołu Inhaler. Mieszka w Killiney nieopodal Dublina, ma także dom w Nicei i jest właścicielem jednej z wież w Bray.
W 1981 przyłączył się do grupy chrześcijańskiej Shalom Christianity.
W październiku 2014 ujawnił, że charakterystyczne okulary przeciwsłoneczne nosi z powodu jaskry. W 2016 przeszedł ośmiogodzinną operację serca.

## Filmografia
- Entropia (1999, reżyseria: Phil Joanou)
- Million Dollar Hotel (autor historii i statysta; 2000, reżyseria: Wim Wenders)
- Across the Universe (2007, reżyseria: Julie Taymor)
- Happy Birthday Oscar Wilde (2004, film dokumentalny, reżyseria: Bill Hughes)[76]
- Bob Geldof: Saint or Singer? (2004, film dokumentalny, reżyseria: Mike Connolly)[77]
- Horslips: Return of the Dancehall Sweethearts (2005, film dokumentalny, reżyseria: Maurice Linnane)[78]
- The Work of Director Anton Corbijn (2005, film dokumentalny, reżyseria: Anton Corbijn)[79]
- Johnny Mercer: The Dream’s on Me (2009, film dokumentalny, reżyseria: Bruce Ricker)[80]
- A Decade of Difference: A Concert Celebrating 10 Years of the William J. Clinton Foundation (2011, film dokumentalny, reżyseria: Michael Dempsey)[81]
- Sing 2 (Clay Calloway; 2021, film animowany, reżyseria: Garth Jennings)

title: Bono

wikitext:
{{Inne znaczenia|lidera grupy [[U2]]|[[Bono (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tej nazwy]]}}
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Bono
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Bono at 2014 Web Summit on Nov 6, 2014.jpg
 |opis zdjęcia          = Bono (2014)
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Paul David Hewson
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = 10 maja 1960
 |miejsce urodzenia     = [[Dublin]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |instrument            = [[gitara]], [[harmonijka ustna]]
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[indie pop]], [[rock alternatywny]], [[post-punk]], [[dance-punk|dance rock]], [[muzyka pop|contemporary pop]], [[rock|contemporary rock]], [[indie rock]], [[rock|college rock]]<ref name="www.allmusic.com">{{cytuj stronę |url = https://www.allmusic.com/artist/u2-p5723/biography |tytuł = U2 Biography |nazwisko = Erlewine |imię = Stephen Thomas |opublikowany = allmusic.com |język = en |data dostępu = 2011-11-14}}</ref>
 |zawód                 = [[piosenkarz]], [[muzyk]]
 |aktywność             = od 1976
 |wydawnictwo           =
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                = [[U2]]
 |odznaczenia           = {{order|OBE|C22}} {{order|OWP|O}} {{order|PMW|2}} {{order|US-PLM}} {{order|UA-OZZ|3}} {{order|OSiL|KOM}}
 |faksymile             = BonoSignature.svg
 |opis faksymile        =
 |commons               = Category:Bono (vocalist)
 |wikicytaty            = Bono
 |www                   = http://www.u2.com
}}
'''Bono'''{{#tag:ref|Pseudonim „Bono” (początkowo „Bono Vox z ulicy O’Connell”, później „Bonmarie”) nadał mu przyjaciel z dzieciństwa, artysta Derek „Guggi” Rowen; zwrot Bono Vox (z łac. silny głos) był nawiązaniem do nazwy sklepu z aparatami słuchowymi mieszczącego się w Dublinie{{odn|Bono|2022|s=57}}|group="uwaga"}}, właśc. '''Paul David Hewson''' (ur. [[10 maja]] [[1960]] w [[Dublin]]ie<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Whiteley |imię = Sandy |tytuł = On this date--: a day-by-day listing of holidays, birthdays, and historic events and special days, weeks, and months ON THIS DATE |wydawca = McGraw-Hill Professional |data = 2002 |strony = 123 |isbn = 9780071398275}}</ref>) – [[Irlandia|irlandzki]] [[piosenkarz]], [[muzyk]] i [[filantropia|filantrop]]. Od 1976 lider, wokalista i gitarzysta zespołu [[rock]]owego [[U2]].

== Życiorys ==
=== Rodzina i edukacja ===
Dorastał z rodzicami i starszym o siedem lat bratem Normanem w domu przy Cedarwood Road 10 w [[Ballymun]] w [[Dublin]]ie{{odn|Bono|2022|s=23, 25, 38}}. Pochodził z rodziny mieszanej wyznaniowo: ojciec Bobby Hewson (z zawodu urzędnik pocztowy) był [[Katolicyzm|katolikiem]], a matka Iris z domu Rankin (z zawodu krawcowa) – [[Protestantyzm|protestantką]]{{odn|Assayas|2007|s=43}}{{odn|Bono|2022|s=32–34, 195}}. Ojciec uczęszczał do kościoła katolickiego, a Bono z matką i bratem brali udział w nabożeństwach w kościele protestanckim św. Kanizjusza w Finglas{{odn|Bono|2022|s=33}}. W kościelnych psalmach i hymnach znalazł pierwsze inspiracje do swoich późniejszych utworów<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Winckelmann |imię = Thom |nazwisko2 = Abushanab |imię2 = Lynn |tytuł = Bono: Rock Star & Humanitarian |data = 2010 |wydawca = ABDO Pub. Co. |miejsce = Edina, Minn. |isbn = 9781604536980}}</ref>. Ze względu na rodziców i ich wiarę, nie określa swojego wyznania, ma też wątpliwości odnośnie do samego systemu religijnego<ref>{{cytuj stronę |url = http://archives.cnn.com/TRANSCRIPTS/0212/01/lklw.00.html |tytuł = CNN Larry King WeekenD, Interview With Bono |opublikowany = CNN |data = 2002-12-01}}</ref>.

Naukę rozpoczął w protestanckiej szkole podstawowej Ink Bottle w Glasnevin, w 1971 przeniósł się do szkoły działającej przy katedrze św. Patryka{{odn|Assayas|2007|s=122–123, 136}}, ale z powodu konfliktu z nauczycielką języka hiszpańskiego już w następnym roku szkolnym zaczął uczęszczać do świeckiej szkoły [[Mount Temple Comprehensive School]] w [[Clontarf (Irlandia)|Clontarf]]{{odn|Bono|2022|s=35–36}}. W okresie nauki w Mount Temple brat nauczył go grać na gitarze{{odn|Assayas|2007|s=26}}{{odn|Bono|2022|s=45}}. Interesował się także grą w [[szachy]], a kiedy miał 12 lat, wziął udział w międzynarodowym konkursie szachowym{{odn|Assayas|2007|s=24}}.

Gdy miał 14 lat, 12 września 1974 na udar mózgu zmarła jego matka{{odn|Bono|2022|s=29, 34, 38–40}}. Po jej śmierci zaczął przechodzić nastoletni bunt, opuścił się w nauce i zamknął na innych ludzi{{odn|Assayas|2007|s=29}}. Z myślą o matce w późniejszych latach napisał kilka utworów, m.in. „[[Mofo]]”, „[[Lemon (singel U2)|Lemon]]”, „[[I Will Follow]]” i „[[Iris (Hold Me Close)]]”. Ojciec Bono zmarł 21 sierpnia 2001{{odn|Bono|2022|s=16–17}}. Artysta poświęcił mu piosenki: „How to Dismantle an Atomic Bomb” i „Sometimes You Can’t Make It on Your Own”{{odn|Assayas|2007|s=36}}.

Kiedy miał 15 lat, dorabiał, sprzedając kalendarze{{odn|Bono|2022|s=51, 58}}. Pracował także na stacji benzynowej i jako listonosz na poczcie{{odn|Bono|2022|s=113–114, 195}}. Należał do surrealistycznego gangu ulicznego Lypton Village, w którym razem z przyjaciółmi organizował artystyczne performansy (np. grali bożonarodzeniowe koncerty w środku lata){{odn|Assayas|2007|s=58, 70–71, 125}}. Studiował język angielski i historię na irlandzkiej uczelni państwowej, jednak po dwóch tygodniach został usunięty z uczelni przez nieznajomość języka ojczystego{{odn|Assayas|2007|s=30}}.

=== Działalność artystyczna ===
25 września 1976 wraz z [[Adam Clayton|Adamem Claytonem]] oraz braćmi Dikiem i [[The Edge|Davidem Evansami]] odpowiedział na anons zamieszczony na szkolnej tablicy ogłoszeń przez [[Larry Mullen Jr.|Larry’ego Mullena Juniora]], który poszukiwał ludzi zainteresowanych założeniem zespołu{{odn|Bono|2022|s=70}}. W wyniku tego spotkania powstał zespół Feedback, później przemianowany na The Hype, a po rezygnacji Dika Evansa w 1978 – na [[U2]]. Bono początkowo był gitarzystą U2 wraz z The Edgem, jednak z czasem ustąpił mu miejsca i został wokalistą U2, choć czasem okazjonalnie gra na gitarze (m.in. w utworach: „[[Walk On]]”, „[[The Fly (singel)|The Fly]]”, „[[One (singel U2)|One]]”, „[[Kite (piosenka U2)|Kite]]”, „[[Crumbs from Your Table]]” czy „[[Original of the Species]]”). Gra także na [[harmonijka ustna|harmonijce]] (m.in. w utworze „[[Running to Stand Still]]”).
{{osobny artykuł|U2}}
{{Galeria
|Nazwa=Bono
|wielkość=250
|pozycja=right
|Plik:U2 21081983 01 800b.jpg|Bono podczas koncertu z zespołem [[U2]], sierpień 1983
|Plik:Bono as The Fly Cleveland 1992.jpg|Bono jako The Fly podczas koncertu w [[Cleveland]] (1992)
|Plik:Bono U2 at press conference 2000.jpeg|Bono na konferencji prasowej filmu ''Million Dollar Hotel'' (2000)
|Plik:The DATA report 2007 press conference with Bono, Herbert Groenemeyer, Bob Geldof, Dr. Ngozi Okonjo-Iweala (499486454).jpg|Bono na konferencji prasowej ''Data Report 2007'' w Berlinie (2007)
|Plik:Bono U2 360 Tour 2011.jpg|Bono podczas występu w ramach trasy koncertowej ''360 Tour'' (2011)
}}

W dniu swoich 18. urodzin w 1978 napisał piosenkę „Out of Control”{{odn|Assayas|2007|s=259}}. Jest głównym tekściarzem zespołu i autorem słów do prawie wszystkich piosenek U2. Jego poetyckie teksty mają często chrześcijański czy religijny wydźwięk, ale poruszają także problemy społeczne oraz polityczne. Na debiutanckim albumie U2 pt. ''[[Boy]]'' zamieścił teksty stanowiące o nastoletniej niewinności i wchodzeniu w dorosłość{{odn|Bono|2022|s=125}}. Na kolejnej płycie, ''October'' (1981), zawarł m.in. teksty o dylematach, które stawiane są przed ludźmi wkraczającymi w dorosłość{{odn|Bono|2022|s=160–161}}. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku wraz z zespołem urozmaicił swoją sceniczną aktywność, a na widowiskowej trasie koncertowej ''[[Zoo TV Tour]]'' m.in. wykreował kilka [[alter ego]], które odgrywał w czasie koncertów (a także czasami poza nimi); do najsłynniejszych z nich należeli: MacPhisto (cyniczny były gwiazdor estrady, który nie może pogodzić się z przemijającym czasem, obdarzony charakterem i wyglądem diabła), The Fly (gwiazdor rocka w wielkich [[okulary przeciwsłoneczne|okularach przeciwsłonecznych]] i skórzanej kurtce), Mr. Mirror Ball Man (próżny i zapatrzony w siebie król estrady z nieodłącznym lustrem, w którym podziwia swoje oblicze). Ponadto w trakcie koncertów (zwykle jako MacPhisto) dzwonił do różnego typu instytucji czy postaci w celach prowokacyjnych; próbował w ten sposób porozmawiać telefonicznie z wieloma ważnymi osobistościami, m.in. prezydentem Stanów Zjednoczonych [[George H.W. Bush|George’em Bushem]], kanclerzem Niemiec [[Helmut Kohl|Helmutem Kohlem]], byłą premier Wielkiej Brytanii [[Margaret Thatcher]] oraz papieżem [[Jan Paweł II|Janem Pawłem II]]. W kolejnej trasie koncertowej ''[[PopMart Tour]]'', która odbyła się w drugiej połowie lat 90., wraz z zespołem kontynuował widowiskowy charakter koncertów nastawiony w dużej mierze na show. Występował wtedy m.in. w kostiumie imitującym męską muskulaturę, a także skrócił do tej pory zawsze długie włosy.

W lipcu 1984 wystąpił podczas koncertu [[Bob Marley|Boba Marleya]] w Slane, wykonując przebój „[[Blowin’ in the Wind]]” wraz z artystą i [[Carlos Santana|Carlosem Santaną]]{{odn|Bono|2022|s=201–202}}. 25 maja 2003 wystąpił podczas koncertu „Pavarotti i przyjaciele” w [[Modena|Modenie]], na którym zaśpiewał utwór „One” i duet „Ave Maria” z [[Luciano Pavarotti]]m{{odn|Assayas|2007|s=119–120}}. Współtworzył piosenki dla innych wykonawców, m.in. dla [[Roy Orbison|Roya Orbisona]] („She’s a Mystery to Me”, 1989) i [[Tom Jones|Toma Jonesa]] („Sugar Daddy”, 2008){{odn|Assayas|2007|s=138–139, 262}}.

W 2021 wraz z [[The Edge|The Edge’em]] i [[Martin Garrix|Martinem Garrixem]] nagrał utwór „We Are the People”, będący oficjalnym hymnem [[Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2020|Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2020]]. W 2022 wydał książkę autobiograficzną pt. „Surrender: 40 Songs, One Story”<ref>{{Cytuj | url=https://ew.com/books/bono-u2-surrender-memoir-excerpt-beautiful-day/ | tytuł=Bono shares the story of U2's 'Beautiful Day' in new memoir excerpt<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=ew.com | język=en | data dostępu=2024-04-22}}</ref>.

=== Działalność charytatywna ===
[[Plik:Bono U2 with Horst Köhler at Prague 2000 IMF.jpeg|mały|Bono podczas rozmowy z [[Horst Köhler|Horstem Kohlerem]], ówczesnym szefem Międzynarodowego Funduszu Walutowego]]
W wywiadzie dla magazynu „[[Rolling Stone]]” w 1986 wyjaśnił, że do zaangażowania się w sprawy społeczne i polityczne skłoniło go obejrzenie w 1979 pokazu charytatywnego ''The Secret Policeman’s Ball'' [[John Cleese|Johna Cleese’a]] i producenta Martina Lewisa dla [[Amnesty International]], organizacji walczącej o prawa człowieka. W 2001 zaaranżował nagranie przez U2 materiału z występu na żywo dla pokazu Amnesty z tego roku<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.secretpolicemansball.com/ |tytuł = The Impact of „The Secret Policeman’s Ball” |opublikowany = secretpolicemansball.com |język = en |data dostępu = 2012-03-06}}</ref>. Z zespołem pojawił się u boku [[Sting]]a na amerykańskiej trasie koncertowej Amnesty ''Conspiracy of Hope''<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.u2gigs.com/Conspiracy_Of_Hope.html |tytuł = Showing dates for U2's Conspiracy Of Hope |opublikowany = u2gigs.com |język = en |data dostępu = 2012-03-06}}</ref>.

W 1984 w ramach akcji [[Band Aid]] wziął udział w nagraniu singla „[[Do They Know It’s Christmas?]]/Feed the World”, a w lipcu 1985 wystąpił z U2 podczas koncertu ''[[Live Aid]]'' na [[Stadion Wembley (1923)|Stadionie Wembley]]{{odn|Assayas|2007|s=223–224}}{{odn|Bono|2022|s=221}}; oba projekty charytatywne zostały zorganizowane przez [[Bob Geldof|Boba Geldofa]] z myślą o udzieleniu pomocy głodującym Etiopczykom<ref>{{cytuj stronę |url = http://articles.nydailynews.com/2005-05-31/news/18302219_1_live-aid-spice-girls-reunion-bob-geldof |tytuł = Years later, Geldof plans star-filled encore in 5 cities |autor = Bill Hutchinson |data = 31 maja 2005 |opublikowany = nydailynews.com |język = en |data dostępu = 2012-03-06}}</ref>. Jesienią 1985 wraz z żoną Ali udali się do Etiopii, gdzie przez pięć miesięcy pomagali jako wolontariusze tamtejszym mieszkańcom w czasie klęski głodu{{odn|Assayas|2007|s=229, 232–238}}{{odn|Bono|2022|s=217–219}}.

Od końca lat 90. XX w. spotkał się z różnymi wpływowymi politykami, m.in. z [[prezydenci Stanów Zjednoczonych|prezydentami Stanów Zjednoczonych]]: [[George W. Bush|George’em W. Bushem]] i [[Bill Clinton|Billem Clintonem]], prezydentem [[Rosja|Rosji]] [[Władimir Putin|Władimirem Putinem]], kanclerzem [[Niemcy|Niemiec]] [[Gerhard Schröder|Gerhard Schröderem]], prezydentem [[Francja|Francji]] [[Jacques Chirac|Jaqcuesem Chirakiem]] i premierem [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] [[Tony Blair|Tonym Blairem]], a także z ważnymi osobistościami, m.in. [[Desmond Tutu|Desmondem Tutu]] i [[Nelson Mandela|Nelsonem Mandelą]]{{odn|Assayas|2007|s=103, 240–253, 287–291}}. W marcu 2002, w czasie wizyty w [[Biały Dom|Białym Domu]], towarzyszył Bushowi przy przemówieniu na murawie siedziby głowy USA po tym, jak ten ogłosił pakiet pomocy o wartości 5 mln dol.<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.guardian.co.uk/uk/2002/mar/15/politics.eu |tytuł = US and Europe boost aid to poorest countries |autor = Charlotte Denny, Ian Black |data = 17 marca 2002 |opublikowany = guardian.co.uk |język = en |data dostępu = 2012-03-06}}</ref>. Dwa miesiące później wyruszył z amerykańskim [[Sekretarz skarbu Stanów Zjednoczonych|sekretarzem skarbu]] [[Paul O’Neill|Paulem O’Neillem]] na wyjazd do czterech krajów Afryki{{odn|Assayas|2007|s=274}}.
[[Plik:Vladimir Putin 21 July 2001-12.jpg|mały|Bono i [[Władimir Putin]] (2001)]]
Głównym przedmiotem zainteresowania Bono, jeśli chodzi o działalność charytatywną, jest sprawa umorzenia długów afrykańskim państwom przez zachodnie kraje. Był jednym z głównych ambasadorów ruchu społecznego ''Jubilee 2000'', który na przełomie wieków dążył do umorzenia długów [[Trzeci Świat|Trzeciego Świata]]}{{odn|Assayas|2007|s=98–102}}. W ramach tej akcji m.in. spotkał się 23 września 1999 z [[Jan Paweł II|Janem Pawłem II]], a podczas spotkania doszło do spontanicznej wymiany prezentów między wokalistą U2 a papieżem – Bono, widząc zainteresowanie Jana Pawła II swoimi niebieskimi okularami przeciwsłonecznymi, podarował mu je, a w zamian otrzymał różaniec, który od tamtej pory zawsze nosi na szyi<ref>{{Cytuj |tytuł = U2 Propaganda. 20 lat oficjalnego fanzinu U2 |data = 2004 |isbn = 83-86365-77-3 83-86365-78-1 |inni = Ewa Śródka (tłum.); Lesław Haliński (tłum.); Paul McGuinness (wstęp) |miejsce = Poznań |wydawca = In Rock |oclc = 750013154}}</ref>.

W 2002 został jednym z fundatorów i ambasadorów pozarządowej organizacji ''DATA (Debt, AIDS and Trade for Africa)'', której celami statutowymi są: redukcja zadłużenia państw afrykańskich, walka z epidemią AIDS w Afryce i umacnianie instytucji demokratycznych w państwach afrykańskich{{odn|Assayas|2007|s=19, 229}}. W 2004 stworzył organizację non-profit  ''One Campaign'', która walczy z afrykańskimi ubóstwem i epidemiami poprzez podnoszenie świadomości społecznej i wywieranie presji na przywódców politycznych, aby wspierali skuteczne strategie i programy służące ratowaniu życia i poprawie przyszłości kontynentu<ref name=":22">http://www.one.org/c/international/about/944/.</ref>. W styczniu 2006 współtworzył inicjatywę ''[[Product Red]]'', której celem było zdobywanie środków pieniężnych na walkę z najpoważniejszymi afrykańskim epidemiami: AIDS, gruźlicą i malarią<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.red.org/en/about |tytuł = Zarchiwizowana kopia |archiwum = https://web.archive.org/web/20141103215621/http://www.red.org/en/about |zarchiwizowano = 2014-11-03 |data dostępu = 2014-11-14}}</ref>. W 2008 ''DATA'' została włączona do ''One Campaign'', a w 2012 częścią organizacji została też inicjatywa ''Product Red'', która od tej pory działa pod szyldem ''One''<ref name=":22" />. ''One Campaign'' wspierana jest przez ponad 3 mln członków na całym świecie<ref>http://www.one.org/c/international/about/3833/.</ref>.
[[Plik:Bush and Bono.jpg|mały|Bono i [[George W. Bush|George Bush]] na 54. Annual National Prayer Breakfast (2006)]]
W 2005, w 20. rocznicę koncertów ''Live Aid'', wraz z Bobem Geldofem zorganizowali w 11 miastach świata koncerty w ramach ''[[Live 8]]''. Równocześnie powstała kampania społeczna ''Make Poverty History'' (pol. Odeślijmy ubóstwo do historii), która miała kontynuować dzieło ''Live Aid'' i ''Live 8'' poprzez liczne lokalne odmiany na niemalże wszystkich kontynentach<ref name=":22" />.

2 lutego 2006 przemawiał przed prezydentem Bushem na ''54. Annual National Prayer Breakfast'' w hotelu Hilton Washington, a w mowie pełnej odwołań do Biblii zachęcał do wspierania osób objętych kryzysem społecznym i ekonomicznym oraz zawarł m.in. wezwanie do preznaczenia na te cele „dziesięciny” (dodatkowego 1% z budżetu USA)<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.americanrhetoric.com/speeches/bononationalprayerbreakfast.htm |tytuł = Bono Keynote Address at the 54th National Prayer Breakfast |data = 2 lutego 2002 |opublikowany = americanrhetoric.com |język = en |data dostępu = 2012-03-06}}</ref>.

=== Działalność biznesowa ===
W 2000 razem z bratem Normanem otworzył sieć zdrowych fast foodów „Nude”{{odn|Assayas|2007|s=301}}, która została zamknięta w 2010<ref>https://www.irishtimes.com/business/nude-cafe-closes-doors-as-crisis-curbs-healthy-appetite-1.673312</ref>.
Od 2004 zasiada w zarządzie spółki inwestycyjnej Elevation Partners, zajmującej się inwestycjami w zakresie własności intelektualnej w mediach i rozrywce{{odn|Assayas|2007|s=296–297}}. Bono jest również fundatorem spółki, a jej nazwa pochodzi od jednej z piosenek U2 – „[[Elevation (singel)|Elevation]]”<ref>{{Cytuj |url = http://www.elevation.com/index.html |tytuł = Elevation Partners:  : Home |opublikowany = elevation.com |data dostępu = 2017-11-22}}</ref><ref>{{Cytuj |url = http://www.elevation.com/EP_IT.asp?id=112 |tytuł = Elevation Partners:  : Investment Team |opublikowany = elevation.com |data dostępu = 2017-11-22}}</ref>. W 2009, poprzez Elevation Partners, zakupił 1,5% akcji portalu [[Facebook]] za ok. 200 mln dolarów, a po dwóch latach wartość jego akcji wzrosła do ok. 975 mln dolarów<ref>{{Cytuj |url = http://www.independent.ie/irish-news/bono-is-a-billionaire-thanks-to-facebooks-record-breaking-stock-market-debut-26854703.html |tytuł = Bono is a billionaire thanks to Facebook’s record breaking stock market debut – Independent.ie |opublikowany = independent.ie |język = en |data dostępu = 2017-11-22}}</ref>.

W 2005 wraz z żoną [[Ali Hewson]] stworzył markę odzieży „Edun” z myślą o promowaniu pozytywnych wzorców poprzez swoje stosunki handlowe z Afryką{{odn|Assayas|2007|s=301}}. W swoich projektach często czerpie inspiracje z afrykańskiej mody<ref>{{Cytuj |url = http://edun.com/ |tytuł = EDUN – Sustainable Fashion |opublikowany = edun.com |język = en |data dostępu = 2017-11-22}}</ref>.

=== Wyróżnienia ===
[[Plik:Bono honolulu.jpg|mały|Bono podczas koncertu w [[Honolulu]] (2006)]]
W 1999 otrzymał nagrodę [[MTV]] [[Free Your Mind]] w uznaniu jego działalności pozamuzycznej<ref>{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20120322123724/http://uk.mtvema.com:80/archive/winners |tytuł = MTV EMA WInners |opublikowany = mtvema.com |język = en |data dostępu = 2012-03-06}}</ref>.

28 lutego 2003 został wyróżniony najwyższym francuskim odznaczeniem państwowym – Orderem Legii Honorowej, które otrzymał z rąk prezydenta Francji [[Jacques Chirac]]a za „pracę na rzecz redukcji zadłużenia państw Trzeciego Świata oraz walkę w powstrzymaniu epidemii AIDS na kontynencie afrykańskim”<ref name=":7">{{Cytuj |url = http://muzyka.wp.pl/title,Bono-w-Legii-Honorowej,wid,326565,wiadomosc.html?ticaid=11157d |tytuł = Bono w Legii Honorowej – Muzyka – WP.P |opublikowany = muzyka.wp.pl |język = pl |data dostępu = 2017-11-22}}</ref>{{odn|Assayas|2007|s=115}}.

W 2003 i 2005 był jednym ze 199 nominowanych do [[Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla|Pokojowej Nagrody Nobla]] za swoją pracę ku zmniejszeniu długów [[Trzeci Świat|państw Trzeciego Świata]] oraz za uświadamianie społeczeństwa o [[Zespół nabytego niedoboru odporności|AIDS]]<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.usatoday.com/news/world/2005-02-24-nobel-list_x.htm |tytuł = Is Bono among record number of Nobel Peace Prize nominees? |opublikowany = USA Today |data = 2005-02-24}}</ref><ref name=":7" />.

W 2005 magazyn „[[Time (tygodnik)|Time]]” ogłosił go człowiekiem roku (wraz z [[Bill Gates|Billem]] i [[Melinda Gates|Melindą Gates]])<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1142278,00.html |tytuł = The Good Samaritans |opublikowany = Time |data = 2005-12-19 |archiwum = https://web.archive.org/web/20110225200949/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1142278,00.html |zarchiwizowano = 2011-02-25 |data dostępu = 2011-06-26}}</ref>.

W grudniu 2006 został uhonorowany przez brytyjską królową [[Elżbieta II|Elżbietę II]] [[Order Imperium Brytyjskiego|Orderem Imperium Brytyjskiego]] z tytułem Kawalera Komandora<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.people.com/people/article/0,,20016340,00.html |tytuł = Bono Made Knight of the British Empire |opublikowany = People |data = 2007-03-29}}</ref>. W marcu 2007 odebrał honorowy tytuł szlachecki za „zasługi na rzecz walki z ubóstwem w byłych koloniach Zjednoczonego Królestwa”{{odn|Bono|2022|s=192–193}}.

W lipcu 2013 otrzymał [[Order Sztuki i Literatury]], francuskie odznaczenie kulturalne<ref>{{Cytuj |url = http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-23345232 |tytuł = U2's Bono receives highest French honour – BBC News |opublikowany = bbc.co.uk |język = en |data dostępu = 2017-11-22}}</ref>.

W listopadzie 2016 został wyróżniony tytułem „mężczyzna roku” magazynu „[[Glamour]]”<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.glamour.com/story/announcing-glamours-women-of-the-year-2016 |tytuł = Glamour’s Women of the Year 2016: Gwen Stefani, Simone Biles, Ashley Graham, and More Honorees |autor = Glamour |data = 1 listopada 2016 |opublikowany = glamour.com |język = en |data dostępu = 2016-11-15}}</ref>.

W 2022 otrzymał ukraiński [[Order „Za zasługi” (Ukraina)|Order „Za zasługi”]] III klasy<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.president.gov.ua/documents/5952022-43765 | tytuł = УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №595/2022 Про відзначення державними нагородами України | data = 23 sierpnia 2022 | opublikowany = president.gov.ua | język = uk | data dostępu = 2022-08-30}}</ref>.

W 2025 roku otrzymał [[Prezydencki Medal Wolności]] nadany przez [[Joe Biden|Joe Bidena]]<ref>{{Cytuj stronę|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2025/01/04/president-biden-announces-recipients-of-the-presidential-medal-of-freedom-3/ |tytuł=President Biden Announces Recipients of the Presidential Medal of Freedom |opublikowany=whitehouse.gov |data=4 stycznia 2025 |data dostępu=2025-01-05 |język=en }}</ref><ref>{{Cytuj stronę|url=https://edition.cnn.com/2025/01/04/politics/biden-presidential-medal-of-freedom-honorees/index.html |tytuł=Biden holds final Medal of Freedom ceremony, honoring Hillary Clinton, Bono and more |autor=Donald Judd |opublikowany=cnn.com |data=4 stycznia 2025 |data dostępu=2025-01-05 |język=en }}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Messi, Bono i Hillary Clinton z Medalem Wolności od Joe Bidena |data dostępu = 2025-01-05 |opublikowany = Rzeczpospolita |url = https://www.rp.pl/polityka/art41645371-messi-bono-i-hillary-clinton-z-medalem-wolnosci-od-joe-bidena}}</ref>.

=== Życie prywatne ===
31 sierpnia 1982 poślubił szkolną miłość [[Ali Hewson|Alison Stewart]]{{odn|Bono|2022|s=167}}, z którą ma czworo dzieci: córki Jordan (ur. 10 maja 1989) i [[Eve Hewson|Eve]] (ur. 7 lipca 1991) oraz synów Elijaha (ur. 18 sierpnia 1999) i Johna (ur. 21 maja 2001){{odn|Bono|2022|s=254–255}}<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/name/nm0095104/bio |tytuł = Bono Biography |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>. Starszy z jego synów jest wokalistą i gitarzystą zespołu Inhaler<ref>{{Cytuj |tytuł = BBC Sound of 2020: Bono's son and his band Inhaler tipped for success |data = 2020-01-05 |data dostępu = 2024-01-16 |url = https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-50712447 |język = en-GB}}</ref>. Mieszka w [[Killiney]] nieopodal [[Dublin]]a, ma także dom w [[Nicea|Nicei]] i jest właścicielem jednej z wież w [[Bray (Irlandia)|Bray]]{{odn|Assayas|2007|s=19, 143, 154}}.

W 1981 przyłączył się do grupy chrześcijańskiej Shalom Christianity{{odn|Assayas|2007|s=134}}.

W październiku 2014 ujawnił, że charakterystyczne okulary przeciwsłoneczne nosi z powodu [[jaskra|jaskry]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.youtube.com/watch?v=9foFAoWUucw |tytuł = Bono Reveals Reason He Always Wears Sunglasses – The Graham Norton Show |autor = |opublikowany = |data dostępu =}}</ref>. W 2016 przeszedł ośmiogodzinną operację serca{{odn|Bono|2022|s=13–15}}.

== Dyskografia ==
{{Zobacz też|o1=Dyskografia zespołu U2|U2#Dyskografia}}

== Filmografia ==
* ''Entropia'' (1999, reżyseria: [[Phil Joanou]])
* ''[[Million Dollar Hotel]]'' (autor historii i statysta; 2000, reżyseria: [[Wim Wenders]])
* ''[[Across the Universe]]'' (2007, reżyseria: [[Julie Taymor]])
* ''Happy Birthday Oscar Wilde'' (2004, film dokumentalny, reżyseria: [[Bill Hughes]])<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/title/tt0440455/ |tytuł = Happy Birthday Oscar Wilde (2004) |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>
* ''Bob Geldof: Saint or Singer?'' (2004, film dokumentalny, reżyseria: [[Mike Connolly]])<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/title/tt0407603/ |tytuł = Bob Geldof: Saint or Singer? (2004) |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>
* ''Horslips: Return of the Dancehall Sweethearts'' (2005, film dokumentalny, reżyseria: [[Maurice Linnane]])<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/title/tt0470362/ |tytuł = Horslips: Return of the Dancehall Sweethearts (2005) |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>
* ''The Work of Director Anton Corbijn'' (2005, film dokumentalny, reżyseria: [[Anton Corbijn]])<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/title/tt0471433/fullcredits#cast |tytuł = The Work of Director Anton Corbijn |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>
* ''Johnny Mercer: The Dream’s on Me'' (2009, film dokumentalny, reżyseria: [[Bruce Ricker]])<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/title/tt1543216/ |tytuł = Johnny Mercer: The Dream’s on Me (2009) |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>
* ''A Decade of Difference: A Concert Celebrating 10 Years of the William J. Clinton Foundation'' (2011, film dokumentalny, reżyseria: [[Michael Dempsey]])<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.imdb.com/title/tt2112883/ |tytuł = A Decade of Difference: A Concert Celebrating 10 Years of the William J. Clinton Foundation (2011) |opublikowany = imdb.com |język = en |data dostępu = 2012-07-29}}</ref>
* ''[[Sing 2]]'' (Clay Calloway; 2021, film animowany, reżyseria: Garth Jennings)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | imię = Michka | nazwisko = Assayas | tytuł = [[Bono on Bono]] | data = 2007 | wydawca = Wydawnictwo Znak | isbn = 978-83-24-0786-8 | inni = Rafał Śmietana (tłum.) | odn = tak}}
* {{Cytuj |tytuł = Surrender. 40 piosenek, jedna opowieść |autor = Bono |inni = [[Paweł Lipszyc]] (tłum.) |wydawca = Wydawnictwo Agora |data = 2022 |isbn = 9788326840616 |odn = tak}}

{{U2}}
{{Człowiek roku tygodnika Time}}
{{Grammy Award for Record of the Year}}
{{Złoty Glob za najlepszą piosenkę}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Filantropi]]
[[Kategoria:Irlandzcy działacze praw człowieka]]
[[Kategoria:Irlandzcy muzycy rockowi]]
[[Kategoria:Irlandzcy wokaliści]]
[[Kategoria:Muzycy U2]]
[[Kategoria:Laureaci nagrody Free Your Mind]]
[[Kategoria:Ludzie roku tygodnika Time]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Dublinie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności (Portugalia)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi” (Ukraina)]]
[[Kategoria:Irlandczycy odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury]]
[[Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1960]]

title: Bono

Imię i nazwisko: Paul David Hewson

Data i miejsce urodzenia: 10 maja 1960 · Dublin

Instrumenty: gitara, harmonijka ustna

Gatunki: indie pop, rock alternatywny, post-punk, dance rock, contemporary pop, contemporary rock, indie rock, college rock

Zawód: piosenkarz, muzyk


text:
# David Nyathi
David Sibusio Nyathi (ur. 22 marca 1969 w Shatele) – południowoafrykański piłkarz.
Grał w swej karierze w klubach takich, jak Orlando Pirates, Kaizer Chiefs (RPA), FC St. Gallen (Szwajcaria), Ankaragücü (Turcja), Cagliari Calcio (Włochy) i Teneryfa (Hiszpania).
Występował też w reprezentacji RPA, w barwach której rozegrał 3 spotkania na Mistrzostwach Świata 1998.

wikiname: plwiki

title: David Nyathi

in_language: pl

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = David Nyathi
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = David Sibusio Nyathi
 |data urodzenia          = 22 marca 1969
 |miejsce urodzenia       = [[Shatale]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 175 cm
 |pozycja                 = [[obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 1992–1993 ! [[Orlando Pirates Johannesburg|Orlando Pirates]] !    !
! 1994–1996 ! [[Kaizer Chiefs]]                                !    !
! 1996      ! [[CD Tenerife]]                                  !  1 ! 0
! 1997–1998 ! [[FC Sankt Gallen]]                              ! 26 ! 1
! 1998–1999 ! [[Cagliari Calcio]]                              !  6 ! 0
! 2000      ! [[MKE Ankaragücü (piłka nożna)|MKE Ankaragücü]]  !    !
 |kariera reprezentacyjna = ! 1992–1999 ! {{reprezentacja|ZAF|pn}} ! 45 ! 1
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''David Sibusio Nyathi''' (ur. [[22 marca]] [[1969]] w [[Shatele]]) – [[Południowa Afryka|południowoafrykański]] piłkarz.

Grał w swej karierze w klubach takich, jak [[Orlando Pirates Johannesburg|Orlando Pirates]], [[Kaizer Chiefs]] ([[Południowa Afryka|RPA]]), [[FC Sankt Gallen|FC St. Gallen]] ([[Szwajcaria]]), [[MKE Ankaragücü (piłka nożna)|Ankaragücü]] ([[Turcja]]), [[Cagliari Calcio]] ([[Włochy]]) i [[CD Tenerife|Teneryfa]] ([[Hiszpania]]).

Występował też w [[Reprezentacja Południowej Afryki w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji RPA]], w barwach której rozegrał 3 spotkania na [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1998|Mistrzostwach Świata 1998]].

== Bibliografia ==
* {{NFT|p|6273}}

{{Południowa Afryka 1996 PNA}}
{{PK 1997 Południowa Afryka}}
{{Południowa Afryka 1998}}
{{Południowa Afryka 1998 PNA}}

{{SORTUJ:Nyathi, David}}
[[Kategoria:Reprezentanci Południowej Afryki w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Orlando Pirates]]
[[Kategoria:Piłkarze Kaizer Chiefs FC]]
[[Kategoria:Piłkarze FC Sankt Gallen]]
[[Kategoria:Piłkarze MKE Ankaragücü]]
[[Kategoria:Piłkarze Cagliari Calcio]]
[[Kategoria:Piłkarze CD Tenerife]]
[[Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1998]]
[[Kategoria:Uczestnicy Pucharu Narodów Afryki 1996]]
[[Kategoria:Uczestnicy Pucharu Narodów Afryki 1998]]
[[Kategoria:Uczestnicy Pucharu Konfederacji w piłce nożnej 1997]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1969]]

title: · David Nyathi

Pełne imię i nazwisko: David Sibusio Nyathi

Data i miejsce urodzenia: 22 marca 1969 · Shatale

Pozycja: obrońca

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Orlando Pirates

Kaizer Chiefs

CD Tenerife · 1 · (0)

FC Sankt Gallen · 26 · (1)

Cagliari Calcio · 6 · (0)

MKE Ankaragücü

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Południowa Afryka · 45 · (1)


text:
# Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego
Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego (biał. Biełaruskaja Hreka-Katalickaja Carkva) – niewielki Kościół wschodni działający na terenie Białorusi oraz wśród emigrantów białoruskich, uznający władzę i autorytet papieża.
Od 30 marca 2023 Kościół składa się z jednej administratury apostolskiej powołanej przez papieża Franciszka, a jej pierwszym administratorem (ale bez rangi biskupa) został archimandryta Jan Sergiusz Gajek MIC, dotychczasowy wizytator apostolski.

## Nazwa
Oficjalną nazwą Kościoła, używaną przez Stolicę Apostolską jest Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego, przez wyznawców nazywany jest również Białoruską Cerkwią greckokatolicką, Bizantyjskim Kościołem katolickim na Białorusi, Greckokatolicką cerkwią na Białorusi lub Białoruskim Kościołem katolickim. Zwyczajowo jest nazywany Kościołem unickim bądź greckokatolickim. Określenie Kościół bizantyjsko-białoruski bywa mylące, bowiem tak określa się czasem białoruską część Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

## Historia
Chrześcijaństwo na obecnych terenach zajmowanych przez państwo Białoruś zaczęło utrwalać się w X wieku. W jego rozpowszechnieniu pomagało położenie ziem ruskich, przez które wiódł ważny szlak handlowy od Morza Czarnego do Morza Bałtyckiego. Było to chrześcijaństwo wschodnie pochodzące z Bułgarii, skąd przybyli na Ruś Białą pierwsi misjonarze i prawdopodobnie pierwszy biskup. Centrum życia kościelnego, pod którego podlegały te ziemie, był wówczas Kijów. Oficjalną datą chrztu Rusi jest rok 988, kiedy to przyjął chrzest książę Włodzimierz I Wielki i mieszkańcy Kijowa.
W XVI wieku część Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej dążyła do pojednania z Rzymem, decydując się przystąpić do unii brzeskiej w 1596 roku. W ten sposób powstał Kościół unicki w Rzeczypospolitej. Po rozbiorach Polski w XVIII wieku doszło do różnych konfliktów, politycznych i religijnych podziałów, które osłabiły unię. Unici byli często przez rosyjskiego zaborcę prześladowani i deportowani. Dopiero w 1905 roku car Mikołaj II Romanow wydał dekret tolerancyjny, po którym do katolicyzmu przyznało się około 230 tysięcy Rusinów. Nie posiadając katolickich wspólnot rytu bizantyjskiego Białorusini przystępowali do wspólnot obrządku łacińskiego, chociaż w wielu sprawach pozostawali wierni tradycji swojego pierwotnego obrządku.
Pomiędzy I a II wojną światową część Białorusinów zaczęło na nowo organizować Kościół greckokatolicki. W 1931 roku papież wyznaczył swojego wizytatora apostolskiego dla Białorusinów grekokatolików na terenie Polski w osobie biskupa Mikołaja Czarneckiego, zmarłego w 1956 roku.
Sytuacja unitów uległa ponownie skrajnemu pogorszeniu z chwilą zakończenia II wojny światowej i ponownego przyłączenia Białorusi w jej znacznie powiększonych granicach do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.
W 1939 roku biskup Mikołaj Czarnecki został wyznaczony przez metropolitę Andrzeja Szeptyckiego dla czasowego wykonywania obowiązków egzarchy Kościoła greckokatolickiego na Białorusi. 1940 roku Antoni Niemancewicz SJ został mianowany przez arcybiskupa Szeptyckiego egzarchą Białoruskiego Kościoła Greckokatolickiego.
W 1942 roku Antoni Niemancewicz został aresztowany przez Niemców. Zmarł 6 stycznia 1943 roku śmiercią męczeńską w szpitalu więziennym Sicherheitsdienst w Mińsku.
W latach prześladowań wielu białoruskich unickich katolików uciekło z kraju za granicę, zwłaszcza do takich państw jak Francja, Belgia, Wielka Brytania, czy Stany Zjednoczone. Utworzyli parafie w takich miejscach jak Londyn, Paryż, Louvain, Goslar oraz Chicago. W 1960 roku papież Jan XXIII ustanowił pierwszego biskupa dla białoruskich katolików, który miał zająć się organizacją tej wspólnoty, a który na swoją siedzibę wybrał Londyn.

## Organizacja
W dniu dzisiejszym w Kościele greckokatolickim na Białorusi działa głównie młodzież i inteligencja. Szacuje się, że na Białorusi żyje od 15 tys. do 100 tys. grekokatolików. Najbardziej realistyczną wydaje się liczba ok. 40 tys. Opieką duszpasterską objętych jest obecnie zaledwie kilka tysięcy wiernych.
Urzędowy rocznik Stolicy Apostolskiej – Annuario Pontificio – odnotowuje jego status kanoniczny jako Kościoła sui iuris. Podlega on bezpośrednio watykańskiej dykasterii o nazwie Dykasteria ds. Kościołów Wschodnich, którą reprezentuje administrator apostolski dla grekokatolików Białorusi – archimandryta Jan Sergiusz Gajek. Administratura apostolska działa jako centrum duszpasterskiej koordynacji.
Władze państwowe uznają istnienie administratury, ale rejestrację jurydyczną w Państwowym Komitecie ds. Religii i Narodowości posiadają jedynie poszczególne parafie.
Liturgię w parafiach greckokatolickich odprawia się w języku białoruskim, w rycie bizantyjskim, wg kalendarza gregoriańskiego.
Obecnie na Białorusi funkcjonuje 16 zarejestrowanych parafii greckokatolickich podzielonych na dwa dekanaty: centralno-zachodni z siedzibą w Mińsku oraz wschodni z siedzibą w Połocku. Wiele parafii czeka na rejestrację państwową. W parafiach pracuje duszpastersko 16 prezbiterów oraz 3 diakonów. Są wśród nich mnisi redemptoryści i studyci. Do stanu kapłańskiego przygotowuje się kilku kleryków w Drohiczynie, Rzymie oraz we Lwowie na Ukrainie w zakonie redemptorystów. Również w strukturach ukraińskiej eparchii Świętej Rodziny w Londynie działa jedna parafia sprawująca liturgię w obrządku bizantyjsko-białoruskim.

wikitext:
{{Wyznanie infobox
 |nazwa                     = Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego
 |kod języka                = by
 |nazwa oryginalna          = Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква
 |grafika                   =
 |podpis grafiki            =
 |dewiza                    =
 |dewiza nazwa polska       =
 |hymn                      =
 |hymn nazwa polska         =
 |religia                   = [[Chrześcijaństwo]]
 |1. wyznanie               = [[Katolicyzm]]
 |2. wyznanie               = [[Katolickie Kościoły wschodnie]]
 |3. wyznanie               = Bizantyjska tradycja liturgiczna
 |ustrój kościelny          = [[Kościół episkopalny|episkopalna]]
 |obrządek                  =
 |prądy teologiczne         =
 |nurty pobożnościowe       =
 |patron                    =
 |siedziba                  =
 |zwierzchnik               = [[Jan Sergiusz Gajek]]
 |tytuł zwierzchnika        = [[Administrator apostolski]]
 |organ ustawodawczy        =
 |zasięg geograficzny       = [[Białoruś]]
 |członkostwo               = [[Katolickie Kościoły wschodnie]]
 |założyciel                = Wyznawcy prawosławia w Rzeczypospolitej
 |data utworzenia           = [[1596]]
 |data rozwiązania          =
 |data reaktywacji          =
 |wydzielono                = [[Cerkiew prawosławna]]
 |połączono                 =
 |miejsce utworzenia        = [[Brześć|Brześć Litewski]]
 |włączono do               =
 |miejsce rozwiązania       =
 |miejsce reaktywacji       =
 |rok danych statystycznych =
 |liczba wiernych           = ok. 40 tys.
 |liczba osób duchownych    =
 |liczba osób zakonnych     =
 |liczba misjonarzy         =
 |1. nazwa agendy           =
 |1. liczba agend           =
 |2. nazwa agendy           =
 |2. liczba agend           =
 |3. nazwa agendy           =
 |3. liczba agend           =
 |4. nazwa agendy           =
 |4. liczba agend           =
 |5. nazwa agendy           =
 |5. liczba agend           =
 |6. nazwa agendy           =
 |6. liczba agend           =
 |7. nazwa agendy           =
 |7. liczba agend           =
 |8. nazwa agendy           =
 |8. liczba agend           =
 |mapa                      =
 |opis mapy                 =
 |commons                   =
 |wikiźródła                =
 |wikicytaty                =
 |wikinews                  =
 |www                       =
}}
[[Plik:Administrative divisions of the Greek Catholic Church in Polish-Lithuanian Commonwealth in 1772.PNG|thumb|266px|Podział administracyjny Kościoła greckokatolickiego w Polsce w 1772 roku]]
[[Plik:Maci Božaja Žyrovickaja, Bycień. Маці Божая Жыровіцкая, Быцень (XVIII).jpg|alt=|mały|332x332px|[[Monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Żyrowiczach|Żyrowicka Ikona Matki Bożej]]]]
'''Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego''' ([[język białoruski|biał.]] ''Biełaruskaja Hreka-Katalickaja Carkva'') – niewielki [[Katolickie Kościoły wschodnie|Kościół wschodni]] działający na terenie [[Białoruś|Białorusi]] oraz wśród emigrantów białoruskich, uznający władzę i autorytet [[papież]]a.

Od 30 marca 2023 Kościół składa się z jednej administratury apostolskiej powołanej przez papieża Franciszka, a jej pierwszym administratorem (ale bez rangi biskupa) został archimandryta [[Jan Sergiusz Gajek]] [[Marianie|MIC]], dotychczasowy wizytator apostolski.<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Rinunce e nomine |data dostępu = 2023-03-30 |opublikowany = press.vatican.va |url = https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2023/03/30/0239/00516.html#er}}</ref>

== Nazwa ==
Oficjalną nazwą [[Kościół (organizacja)|Kościoła]], używaną przez [[Stolica Apostolska|Stolicę Apostolską]] jest '''Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego''', przez wyznawców nazywany jest również '''Białoruską Cerkwią greckokatolicką, Bizantyjskim Kościołem katolickim na Białorusi, Greckokatolicką cerkwią na Białorusi''' lub '''Białoruskim Kościołem katolickim'''. Zwyczajowo jest nazywany Kościołem [[Kościół unicki|unickim]] bądź [[Kościoły greckokatolickie|greckokatolickim]]. Określenie '''Kościół bizantyjsko-białoruski''' bywa mylące, bowiem tak określa się czasem białoruską część [[Rosyjski Kościół Prawosławny|Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego]].

== Historia ==
[[Chrześcijaństwo]] na obecnych terenach zajmowanych przez państwo [[Białoruś]] zaczęło utrwalać się w [[X wiek]]u. W jego rozpowszechnieniu pomagało położenie [[Ruś Kijowska|ziem ruskich]], przez które wiódł ważny [[szlak handlowy]] od [[Morze Czarne|Morza Czarnego]] do [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]]. Było to [[Kościoły wschodnie|chrześcijaństwo wschodnie]] pochodzące z [[Bułgaria|Bułgarii]], skąd przybyli na [[Ruś Biała|Ruś Białą]] pierwsi [[misjonarz]]e i prawdopodobnie pierwszy [[biskup]]. Centrum życia kościelnego, pod którego podlegały te ziemie, był wówczas [[Kijów]]. Oficjalną datą [[Chrzest Rusi|chrztu Rusi]] jest rok [[988]], kiedy to przyjął chrzest książę [[Włodzimierz I Wielki]] i mieszkańcy Kijowa.

W [[XVI wiek]]u część [[Cerkiew prawosławna|Kościoła prawosławnego]] w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej]] dążyła do pojednania z [[Kościół łaciński|Rzymem]], decydując się przystąpić do [[unia brzeska|unii brzeskiej]] w [[1596]] roku. W ten sposób powstał [[Kościół unicki w I Rzeczypospolitej|Kościół unicki w Rzeczypospolitej]]. Po rozbiorach [[Polska|Polski]] w [[XVIII wiek]]u doszło do różnych konfliktów, politycznych i religijnych podziałów, które osłabiły unię. [[Kościół unicki|Unici]] byli często przez rosyjskiego zaborcę prześladowani i deportowani. Dopiero w [[1905]] roku [[car]] [[Mikołaj II Romanow]] wydał dekret tolerancyjny, po którym do [[katolicyzm]]u przyznało się około 230 tysięcy [[Rusini|Rusinów]]. Nie posiadając katolickich wspólnot rytu bizantyjskiego [[Białorusini]] przystępowali do wspólnot [[Kościół łaciński|obrządku łacińskiego]], chociaż w wielu sprawach pozostawali wierni tradycji swojego pierwotnego obrządku.

Pomiędzy [[I wojna światowa|I]] a [[II wojna światowa|II wojną światową]] część Białorusinów zaczęło na nowo organizować Kościół greckokatolicki. W [[1931]] roku papież wyznaczył swojego wizytatora apostolskiego dla Białorusinów grekokatolików na terenie Polski w osobie biskupa [[Mikołaj Czarnecki|Mikołaja Czarneckiego]], zmarłego w [[1956]] roku.

Sytuacja unitów uległa ponownie skrajnemu pogorszeniu z chwilą zakończenia II wojny światowej i ponownego przyłączenia Białorusi w jej znacznie powiększonych granicach do [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich]].

W [[1939]] roku biskup [[Mikołaj Czarnecki]] został wyznaczony przez metropolitę [[Andrzej Szeptycki|Andrzeja Szeptyckiego]] dla czasowego wykonywania obowiązków [[egzarcha|egzarchy]] [[Kościoły greckokatolickie|Kościoła greckokatolickiego]] na Białorusi. [[1940]] roku [[Antoni Niemancewicz]] [[jezuici|SJ]] został mianowany przez arcybiskupa Szeptyckiego egzarchą Białoruskiego Kościoła Greckokatolickiego.

W [[1942]] roku Antoni Niemancewicz został aresztowany przez Niemców. Zmarł [[6 stycznia]] [[1943]] roku śmiercią męczeńską w [[szpital]]u więziennym [[Sicherheitsdienst]] w Mińsku<ref>[Я. Усошын]. Новы дакумент пра лёс Экзарха Антона Неманцэвіча. „[[Царква]]”, 2004, № 3 (42), с. 3, 15.</ref>.

W latach prześladowań wielu białoruskich unickich katolików uciekło z kraju za granicę, zwłaszcza do takich państw jak [[Francja]], [[Belgia]], [[Wielka Brytania]], czy [[Stany Zjednoczone]]. Utworzyli parafie w takich miejscach jak Londyn, [[Paryż]], [[Leuven|Louvain]], [[Goslar]] oraz [[Chicago]]. W [[1960]] roku [[Jan XXIII|papież Jan XXIII]] ustanowił pierwszego biskupa dla białoruskich katolików, który miał zająć się organizacją tej wspólnoty, a który na swoją siedzibę wybrał [[Londyn]].

== Organizacja ==
W dniu dzisiejszym w Kościele greckokatolickim na Białorusi działa głównie [[młodzież]] i [[Inteligencja (społeczeństwo)|inteligencja]]. Szacuje się, że na Białorusi żyje od 15 tys. do 100 tys. grekokatolików. Najbardziej realistyczną wydaje się liczba ok. 40 tys. Opieką duszpasterską objętych jest obecnie zaledwie kilka tysięcy wiernych.

Urzędowy rocznik Stolicy Apostolskiej – [[Annuario Pontificio]] – odnotowuje jego status kanoniczny jako [[Sui iuris#Kościoły sui iuris|Kościoła sui iuris]]. Podlega on bezpośrednio watykańskiej dykasterii o nazwie [[Dykasteria ds. Kościołów Wschodnich]], którą reprezentuje administrator apostolski dla grekokatolików Białorusi – archimandryta [[Jan Sergiusz Gajek]].<ref name=":0" /> Administratura apostolska działa jako centrum duszpasterskiej koordynacji.

Władze państwowe uznają istnienie administratury, ale rejestrację jurydyczną w Państwowym Komitecie ds. Religii i Narodowości posiadają jedynie poszczególne [[parafia|parafie]].

[[Liturgia|Liturgię]] w parafiach greckokatolickich odprawia się w [[język białoruski|języku białoruskim]], w [[ryt bizantyjski|rycie bizantyjskim]], wg [[Kalendarz gregoriański|kalendarza gregoriańskiego]].

Obecnie na Białorusi funkcjonuje 16 zarejestrowanych parafii greckokatolickich<ref name=":0" /> podzielonych na dwa [[dekanat]]y: centralno-zachodni z siedzibą w [[Mińsk]]u oraz wschodni z siedzibą w [[Połock]]u. Wiele parafii czeka na rejestrację państwową. W parafiach pracuje duszpastersko 16 [[prezbiter]]ów oraz 3 diakonów<ref name=":0" />. Są wśród nich mnisi [[redemptoryści]] i [[studyci]]. Do stanu kapłańskiego przygotowuje się kilku [[Kleryk (student)|kleryków]] w [[Drohiczyn (Polska)|Drohiczynie]], [[Rzym]]ie oraz we [[Lwów|Lwowie]] na [[Ukraina|Ukrainie]] w [[redemptoryści|zakonie redemptorystów]]. Również w strukturach ukraińskiej [[Eparchia Świętej Rodziny w Londynie|eparchii Świętej Rodziny w Londynie]] działa jedna parafia sprawująca liturgię w obrządku bizantyjsko-białoruskim<ref>{{Cytuj |tytuł = Belarusian Church in London {{!}}{{!}} Беларуская царква ў Лондане – Church of St Cyril of Turau and All the Patron Saints of the Belarusian People {{!}}{{!}} Беларуская царква ў Лондане |data dostępu = 2021-01-18 |url = http://belaruschurch.org.uk/ |język = en}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-rosyjskiego]]
* [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowiańskiego w Polsce|Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-słowiańskiego]]
* [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://unici.pl/content/view/68.html Kościół Greckokatolicki na Białorusi]

{{katolickie Kościoły wschodnie}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiego]]

title: Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-białoruskiegoБеларуская Грэка-Каталіцкая Царква

Ustrój kościelny: episkopalna

Zwierzchnik · • tytuł zwierzchnika: Jan Sergiusz Gajek · Administrator apostolski

Zasięg geograficzny: Białoruś

Członkostwo: Katolickie Kościoły wschodnie

Założyciel(e): Wyznawcy prawosławia w Rzeczypospolitej

Utworzono · • wydzielono z: 1596 · Brześć Litewski · Cerkiew prawosławna

Wierni: ok. 40 tys.


text:
# Wamba (król Wizygotów)
Wamba (zm. 680) – król wizygocki.
Na początku swego panowania toczył wojny z Baskami, później musiał stawić czoła tendencjom separatystycznym w państwie wizygockim - bunt duksa Pawła. W 680 roku został pozbawiony władzy a jego następcą został Erwig.

title: Wamba (król Wizygotów)

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Wamba
 |imiona            =
 |grafika           = 31-WAMBA.JPG
 |opis grafiki      = Rycina z 1782 r.
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = [[Władcy Wizygotów|Król Wizygotów]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = [[672]]
 |1. do             = [[680]]
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = [[Recceswint]]
 |1. następca       = [[Erwig]]
 |dynastia          =
 |data urodzenia    =
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      =
 |miejsce śmierci   =
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            =
 |matka             =
 |rodzeństwo        =
 |1. związek z      =
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         =
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:Wamba
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Wamba''' (zm. [[680]]) – [[władcy Wizygotów|król]] [[Wizygoci|wizygocki]].

Na początku swego panowania toczył wojny z [[Baskowie|Baskami]], później musiał stawić czoła tendencjom separatystycznym w państwie wizygockim - bunt [[duks]]a Pawła. W [[680]] roku został pozbawiony władzy a jego następcą został [[Erwig]].

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = de Lara|imię = Manuel Tunón|nazwisko2 = Baruque|imię2 = Julio Valdeón| nazwisko3 = Ortiz|imię3 = Antonio Domínguez|tytuł = Historia Hiszpanii| inni = Szymon Jędrusiak (tłum.)|wydawca = Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych| miejsce = Kraków| rok = 1997| strony = 64-65| isbn = 83-7052-226-2}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Strzelczyk|imię=Jerzy|tytuł=Goci|rok=2015|wydawca=Wydawnictwo Poznańskie|miejsce=Poznań|strony=303-307|isbn=9788379762774}}

{{Władcy Wizygotów}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Władcy Wizygotów]]
[[Kategoria:Zmarli w 680]]

title: Wamba

Poprzednik: Recceswint

Następca: Erwig


text:
# Colonia 1 Mai
Colonia 1 Mai – wieś w Rumunii, w okręgu Braszów, w gminie Vulcan. W 2011 roku liczyła 947 mieszkańców.

title: Colonia 1 Mai

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Colonia 1 Mai
 |nazwa oryginalna             = Colonia 1 Mai
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg Braszów|Braszów]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Vulcan (gmina)|Vulcan]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 947
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Braszów
 |współrzędne                  = 45°39′52″N 25°24′37″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Colonia 1 Mai''' – wieś w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Braszów|okręgu Braszów]], w [[Vulcan (gmina)|gminie Vulcan]]. W 2011 roku liczyła 947 mieszkańców{{r|rpl}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populația stabilă pe județe, municipii, orașe și localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Național de Statistică | język = ro | data dostępu = 2021-02-09 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170610134720/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | zarchiwizowano = 2017-06-10 }}</ref>
}}

{{Gmina Vulcan}}

[[Kategoria:Wsie w okręgu Braszów]]

title: Colonia 1 Mai

Państwo: Rumunia

Okręg: Braszów

Gmina: Vulcan


text:
# 39 Eskadra Towarzysząca
39 eskadra towarzysząca – pododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

## Formowanie i walki
39 eskadra towarzysząca została sformowana na podstawie rozkazu L.dz. 4359/tjn. Ministra Spraw Wojskowych z dnia 19 lipca 1937 roku.
Eskadra została zorganizowana na lotnisku Ławica w Poznaniu, na bazie IV plutonu 33 eskadry towarzyszącej i podporządkowana dowódcy IV/3 dywizjonu towarzyszącego 3 pułku lotniczego.
W dniu 24 sierpnia 1939 roku, po zarządzeniu mobilizacji, eskadra została rozformowana, a jej personel i wyposażenie posłużył do uzupełnienia 33 i 36 eskadry towarzyszącej.

## Personel eskadry
| Stanowisko      | Stopień, imię i nazwisko              |
| --------------- | ------------------------------------- |
| dowódca         | kpt. obs. Antoni Koźmiński            |
| dowódca I/39    | por. obs. Janusz Badowski             |
| dowódca II/39   | por. obs. Henryk Możdżeń              |
| szef eskadry    | st. sierż. Ignacy Kreczewski          |
| szef mechaników | st. majster wojsk. Władysław Metelski |

| Stanowisko    | Stopień, imię i nazwisko        |
| ------------- | ------------------------------- |
| dowódca       | kpt. Antoni Koźmiński           |
| dowódca I/39  | por. Franciszek Tomasz Świetlik |
| dowódca II/39 | por. Henryk Możdżeń             |
| obserwator    | por. Jan Marian Czarkowski      |
| obserwator    | por. Józef Paluch               |
| obserwator    | ppor. Henryk Cyruliński         |
| obserwator    | ppor. Tadeusz Wiesław Sawicki   |

title: 39 Eskadra Towarzysząca

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = 39 Eskadra Towarzysząca
 |nazwa oryginalna     =
 |znak                 = Roundel of Poland (1921-1993).svg
 |kategoria wojska     = lotnictwo
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = [[1937]]
 |rozformowanie        = [[1939]]
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               = [[29 sierpnia]]{{refn|grupa=uwaga|Święto 3 pułku lotniczego.}}
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     = kpt. obs. Antoni Koźmiński
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    =
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Garnizon]] [[Poznań]]
 |rodzaj sił zbrojnych = [[Wojska lądowe|Wojsko]]{{refn|grupa=uwaga|Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony ({{Dziennik Ustaw|1938|25|220}}). W skład [[Wojsko Polskie (II RP)|Sił Zbrojnych II RP]] wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i [[Marynarka Wojenna II RP|Marynarka Wojenna]]. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych [[Obrona Narodowa|Obrony Narodowej]], a także jednostek organizacyjnych [[Korpus Ochrony Pogranicza|Korpusu Ochrony Pogranicza]].}}
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         = [[Lotnictwo wojskowe II RP|Lotnictwo]]
 |podległość           = IV/3 dywizjon towarzyszący
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
'''39 eskadra towarzysząca''' – [[pododdział]] [[Lotnictwo wojskowe II RP|lotnictwa]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]].

== Formowanie i walki ==
39 eskadra towarzysząca została [[Formowanie jednostki|sformowana]] na podstawie rozkazu L.dz. 4359/tjn. [[Ministerstwo Spraw Wojskowych|Ministra Spraw Wojskowych]] z dnia 19 lipca 1937 roku.

[[Eskadra (lotnictwo)|Eskadra]] została zorganizowana na [[Port lotniczy Poznań-Ławica|lotnisku Ławica]] w Poznaniu, na bazie IV plutonu [[33 Eskadra Towarzysząca|33 eskadry towarzyszącej]] i podporządkowana dowódcy IV/3 dywizjonu towarzyszącego [[3 Pułk Lotniczy|3 pułku lotniczego]].

W dniu 24 sierpnia 1939 roku, po zarządzeniu mobilizacji, eskadra została rozformowana, a jej personel i wyposażenie posłużył do uzupełnienia [[33 Eskadra Towarzysząca|33]] i [[36 Eskadra Towarzysząca|36 eskadry towarzyszącej]].

== Personel eskadry ==
{| class="wikitable"
|+Personel eskadry w lipcu 1937{{odn|Pawlak|1989|s=261–262}}
|-
!Stanowisko
!Stopień, imię i nazwisko
|-
|dowódca
|kpt. obs. Antoni Koźmiński
|-
|dowódca I/39
|por. obs. Janusz Badowski
|-
|dowódca II/39
|por. obs. Henryk Możdżeń
|-
|szef eskadry
|st. sierż. Ignacy Kreczewski
|-
|szef mechaników
|st. majster wojsk. Władysław Metelski
|}

{| class="wikitable"
|+Personel eskadry w marcu 1939{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=781}}{{refn|grupa=uwaga|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{Odn|Rocznik oficerski|1939|s=VI}}.}}
|-
!Stanowisko
!Stopień, imię i nazwisko
|-
|dowódca
|kpt. Antoni Koźmiński
|-
|dowódca I/39
|por. Franciszek Tomasz Świetlik
|-
|dowódca II/39
|por. Henryk Możdżeń
|-
|obserwator
|por. Jan Marian Czarkowski
|-
|obserwator
|por. Józef Paluch
|-
|obserwator
|ppor. Henryk Cyruliński
|-
|obserwator
|ppor. Tadeusz Wiesław Sawicki
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Koliński| imię=Izydor|tytuł= Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9| data=1978| wydawca=Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej| miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{cytuj książkę|imię=Krzysztof|nazwisko=Hoff|tytuł= Skrzydła Niepodległej. O wielkopolskim lotnictwie w okresie Drugiej Rzeczypospolitej| wydawca=[[Wielkopolskie Muzeum Niepodległości|Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych]]|data=2005| miejsce= Poznań| isbn = 8392134702|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko=Pawlak|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Pawlak|tytuł= Polskie eskadry w latach 1918-1939|data=1989| wydawca= Wydawnictwo Komunikacji i Łączności| miejsce= Warszawa | isbn = 83-206-0760-4|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko=Pawlak|imię=Jerzy|tytuł= Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939| data=1982| wydawca= Wydawnictwo Komunikacji i Łączności| miejsce= Warszawa| isbn = 83-206-0281-5|odn=tak}}
* {{cytuj książkę| nazwisko = Rybka|imię = Ryszard|nazwisko2 = Stepan|imię2 = Kamil|tytuł = Rocznik Oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939|wydawca = Fundacja CDCN|miejsce = Kraków|data = 2006|isbn =9788371888991|odn = {{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}

{{Lotnictwo wojskowe II RP}}
{{Polskie samoloty wojskowe do 1939}}

[[Kategoria:Eskadry lotnictwa towarzyszącego II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Poznaniu]]
[[Kategoria:Eskadry 3 Pułku Lotniczego]]

title: · 39 Eskadra Towarzysząca

Państwo: Polska

Święto: 29 sierpnia

Pierwszy: kpt. obs. Antoni Koźmiński

Dyslokacja: Garnizon Poznań

Rodzaj sił zbrojnych: Wojsko

Rodzaj wojsk: Lotnictwo

Podległość: IV/3 dywizjon towarzyszący


text:
# Akbash dog
Akbaş (akbasz, oryginalna nazwa akbaş çoban köpeği) – rasa psa zaliczana do grupy molosów w typie górskim, wyhodowana w zachodniej Turcji jako pies pasterski. Nazwa rasy pochodzi od zbitki słów języka tureckiego ak – biały i baş – głowa. Takie psy nazywane są w Turcji çoban köpeği – pies pasterski.

## Rys historyczny
Jest to bardzo stara rasa o niejasnym pochodzeniu. Jej przodkowie na teren dzisiejszej Turcji przybyli wraz z Grekami, kiedy w Azji Mniejszej tworzono kolonie greckie. Obecnie akbash występuje na zachód od Ankary. Chroni stada owiec przed wilkami i innymi drapieżnikami.
Prawdopodobnie ma wspólne pochodzenie z większością europejskich białych psów pasterskich takich jak węgierski kuvasz i komondor, słowacki czuwacz, włoski owczarek maremma oraz owczarek podhalański. Od roku 1970 zainteresowali się tą rasą Amerykanie, ponieważ psy te dobrze odganiały kojoty od stad owiec i kóz.

## Klasyfikacja
Międzynarodowa Federacja Kynologiczna (FCI), nie uznaje rasy akbaş, gdyż uwzględnia te psy jako odmianę rasy anatolian.
W 1998 rasa została zarejestrowana w United Kennel Club. Zaliczono ją do Guardian Dog Group.

## Wygląd
Budowa akbasha łączy charakterystyczne cechy molosa i charta. Jest to pies wysoki, długonogi i muskularny, o imponującej wielkości zdradzającej dużą siłę. Długość ciała jest nieznacznie większa od wysokości w kłębie. Głowa szeroka, klatka piersiowa głęboka. Psy są zwykle wyższe i masywniejsze od suk.

### Szata i umaszczenie
Szata jest koloru białego, niekiedy z kremowym nalotem. Sierść gęsta dwuwarstwowa z miękkim poszyciem, włos średnio długi prosty lub lekko falujący. Odmiana krótkowłosa jest bardzo rzadko spotykana.

## Zachowanie i charakter
Odważny i niezależny obrońca zwierząt hodowlanych. Szybki i zwinny. Potrafi bronić stada nawet przed niedźwiedziem. Rozdrażniony lub sprowokowany może być nieobliczalny, a tym samym niebezpieczny. Ma silnie rozwinięty instynkt terytorialny. Jako towarzysz domowy jest wierny i łagodny. Akceptuje dzieci i zwierzęta domowe. Pozostaje powściągliwy i podejrzliwy w stosunku do obcych.

## Użytkowość
Wykorzystywany jest głównie w swojej ojczyźnie jako pies stróżująco-obronny.

## Zdrowie i pielęgnacja
Potrzebuje ciągłego zajęcia, nie nadaje się do trzymania w warunkach miejskich. Bardzo odporny na niekorzystne warunki klimatyczne, rzadko choruje i ma niewielkie wymagania bytowe.

## Prawo
W Polsce akbash dog został ujęty w wykazie ras psów uznawanych za agresywne.

title: Akbash dog

wikitext:
{{Pies infobox
 |nazwa            = Akbaş
 |grafika          = Turkish Akbash.jpg
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |inne nazwy       = [[język turecki|tur.]] ''akbaş çoban köpeği'', ''akbaş''<br />[[język angielski|ang.]] ''akbash dog''
 |kraj patronacki  =
 |kraj pochodzenia = [[Turcja]]
 |wysokość         = 73–83 [[metr|cm]]
 |masa             = 38–60 [[kilogram|kg]]
 |FCI              =
 |AKC              =
 |ANKC             =
 |CKC              =
 |KC(UK)           =
 |NZKC             =
 |UKC              = Grupa 1 – Guardian dog
 |www FCI          =
 |www AKC          =
 |www ANKC         =
 |www CKC          =
 |www KC(UK)       =
 |www NZKC         =
 |www UKC          = http://www.ukcdogs.com/akbash
 |inne wzorce      =
 |commons          = Category:Turkish Akbash
}}
'''Akbaş''' (akbasz, oryginalna nazwa ''akbaş çoban köpeği'') – [[rasa psa]] zaliczana do grupy [[molosy (psy)|molosów]] w typie górskim, wyhodowana w zachodniej [[Turcja|Turcji]] jako [[pies pasterski]]. Nazwa rasy pochodzi od zbitki słów [[język turecki|języka tureckiego]] ''ak'' – ''biały'' i ''baş'' – ''głowa''. Takie psy nazywane są w Turcji ''çoban köpeği'' – ''pies pasterski''.

== Rys historyczny ==
Jest to bardzo stara rasa o niejasnym pochodzeniu{{r|UKC}}. Jej przodkowie na teren dzisiejszej Turcji przybyli wraz z [[Grecja|Grekami]], kiedy w [[Azja Mniejsza|Azji Mniejszej]] tworzono kolonie greckie. Obecnie akbash występuje na zachód od [[Ankara|Ankary]]. Chroni stada owiec przed wilkami i innymi drapieżnikami{{r|UKC}}.

Prawdopodobnie ma wspólne pochodzenie z większością europejskich białych psów pasterskich takich jak [[Węgry|węgierski]] [[kuvasz]] i [[komondor]], [[Słowacja|słowacki]] [[czuwacz słowacki|czuwacz]], [[Włochy|włoski]] [[owczarek maremma]] oraz [[owczarek podhalański]]{{r|Fogle}}. Od roku 1970 zainteresowali się tą rasą [[Stany Zjednoczone|Amerykanie]], ponieważ psy te dobrze odganiały [[kojot]]y od stad [[owca domowa|owiec]] i [[koza domowa|kóz]]{{r|Fogle}}.

== Klasyfikacja ==
[[Międzynarodowa Federacja Kynologiczna]] (FCI), nie uznaje rasy akbaş, gdyż uwzględnia te psy jako odmianę rasy [[anatolian]].

W 1998 rasa została zarejestrowana w [[United Kennel Club]]. Zaliczono ją do Guardian Dog Group{{r|UKC}}.

== Wygląd ==
Budowa akbasha łączy charakterystyczne cechy molosa i [[charty|charta]]. Jest to pies wysoki, długonogi i muskularny, o imponującej wielkości zdradzającej dużą siłę. Długość ciała jest nieznacznie większa od [[wysokość w kłębie|wysokości w kłębie]]. Głowa szeroka, klatka piersiowa głęboka. Psy są zwykle wyższe i masywniejsze od suk{{r|UKC}}.

=== Szata i umaszczenie ===
Szata jest koloru białego, niekiedy z kremowym nalotem. [[Sierść]] gęsta dwuwarstwowa z miękkim poszyciem, włos średnio długi prosty lub lekko falujący. Odmiana krótkowłosa jest bardzo rzadko spotykana.

== Zachowanie i charakter ==
Odważny i niezależny obrońca zwierząt hodowlanych. Szybki i zwinny. Potrafi bronić stada nawet przed [[Niedźwiedziowate|niedźwiedziem]]. Rozdrażniony lub sprowokowany może być nieobliczalny, a tym samym niebezpieczny. Ma silnie rozwinięty [[instynkt]] [[terytorializm|terytorialny]]. Jako towarzysz domowy jest wierny i łagodny. Akceptuje dzieci i [[zwierzęta domowe]]. Pozostaje powściągliwy i podejrzliwy w stosunku do obcych{{r|UKC}}.

== Użytkowość ==
Wykorzystywany jest głównie w swojej ojczyźnie jako pies stróżująco-obronny.

== Zdrowie i pielęgnacja ==
Potrzebuje ciągłego zajęcia, nie nadaje się do trzymania w warunkach miejskich. Bardzo odporny na niekorzystne warunki klimatyczne, rzadko choruje i ma niewielkie wymagania bytowe.

== Prawo ==
W Polsce akbash dog został ujęty w [[Wykaz ras psów agresywnych|wykazie ras psów uznawanych za agresywne]]{{r|r2003}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Fogle">{{Cytuj książkę | nazwisko= Fogle| imię=Bruce | tytuł= Wielka encyklopedia : Psy [Encyclopedia of the dog]| data=1996 | wydawca=MUZA SA | miejsce=Warszawa | isbn=9788373198159 | inni = (tłum.) Marcin Gorazdowski | strony = 263}}</ref>
<ref name="r2003">''Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie wykazu ras psów uznawanych za agresywne'' ({{Dziennik Ustaw|2003|77|687}})</ref>
<ref name="UKC">{{cytuj stronę|url=https://www.ukcdogs.com/akbash|tytuł= Akbash dog |opublikowany=United Kennel Club|język=en|data dostępu=2019-02-27}}</ref>
}}

{{Molosy}}

[[Kategoria:Rasy psów]]
[[Kategoria:Psy agresywne]]

title: Akbaş

Inne nazwy: tur. akbaş çoban köpeği, akbaş · ang. akbash dog

Kraj pochodzenia: Turcja

UKC: Grupa 1 – Guardian dog


text:
# Bolesław Łaszczyński
Bolesław Łaszczyński (ur. 6 listopada 1842 w Grabowie, zm. 15 czerwca 1909 w Krakowie) – artysta malarz.

## Życiorys
Był synem Stanisława, właściciela ziemskiego, oficera grenadierów gwardii WP, zesłańca na Sybir, i Olgi z Halpertów. Uczęszczał do gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, a potem wraz ze starszym bratem Władysławem został wysłany przez rodziców do szkoły w Tienen w Belgii, gdzie zdał maturę.
Po ukończeniu tego gimnazjum Łaszczyński wyjechał do Heidelbergu, gdzie studiował archeologię. W styczniu 1865 r. przeniósł się do Monachium, aby rozpocząć w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych studia malarskie (Antikenklasse: immatrykulacja 6 IV 1867 r.), zakończone w roku 1868. Przebył szkołę antyków i techniczną szkołę malarstwa. W 1867 uzyskał medal brązowy i do 1870 przebywał w Monachium uzupełniając studia.
W Monachium Łaszczyński zaprzyjaźnił się blisko z Maksymilianem Gierymskim. Następnie od 1870 przebywał we Włoszech i mieszkał dłuższy czas we Florencji i Rzymie. W 1872 powrócił do Monachium.
W 1877 Łaszczyński przeniósł się do Warszawy. Brał czynny udział w życiu artystycznym miasta, wystawiając swe prace w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (TPSP) (już od 1868) i w Zachęcie. W latach 1882–1889 był członkiem komitetu „Zachęty”. Uczestniczył w wystawach zagranicznych.
W 1890 przeniósł się ponownie do Monachium z którego pod koniec życia powrócił do kraju i osiadł w Krakowie. W latach 1893–1898 wykonał dla katedry poznańskiej sześć kompozycji prezbiterium (Aniołowie u Piasta, Chrzest Polski, Założenie katedry, Święty Wojciech, Polska przedmurzem chrześcijaństwa, Św. Józefat Kuncewicz), malowidła w łuku tęczowym (Św. Cyryl i Metody, symbole sakramentów), 2 kompozycje w kaplicy Serca Jezusa (Chrystus zstępujący do otchłani, Uzdrowienie ślepych) oraz dwa obrazy ścienne dla kaplicy seminarium duchownego (Ojcowie Kościoła, Legenda o bogatym młodzieńcu) oraz freski według Przemienienia Rafaela dla kościoła Przemienienia Pańskiego w Poznaniu.
Studia Łaszczyńskiego w akademii monachijskiej i związki z polską kolonią artystyczną w Monachium znalazły swe odbicie w jego twórczości. Utwory jego charakteryzuje drobiazgowe wykończenie, poprawny akademicki rysunek, rozwinięcie anegdoty. Z zamiłowaniem malował obrazy przedstawiające sceny z przeszłości Polski (określane przez recenzentów jako «kontuszowe»), jak Tajna wiadomość z czasów konfederacji barskiej, Pokuta szlachcica.
Niektóre z nich były ilustracją utworów literackich A. Mickiewicza (np. Czaty, ilustracje do Pana Tadeusza: Tak, tak, Gerwazeńku, Zamysły wojenne), H. Sienkiewicza (Pojedynek Bohuna z Wołodyjowskim), J. Kitowicza (Corda fidelium). Znanym dziełem Łaszczyńskiego jest obraz Śmierć Chopina (namalowany w 1874).
Przez pewien czas dostarczał Łaszczyński kompozycji do drzeworytów dla wychodzącego w Poznaniu pisma „Sobótka, Tygodnik Beletrystyczno-Ilustrowany”.
Uprawiał również malarstwo religijne. Oprócz wspomnianych malowideł ściennych malował obrazy olejne, jak Nawiedzenie Najśw. Panny Maryi, Niepokalane Poczęcie, Św. Anna, Kyrie Eleison, Św. Michał. Niektóre z nich znalazły się w kościołach, np. Wizytek w Warszawie, w kościele na Grzybowie (ten ostatni obraz artysta pokazał na wystawie w Paryżu w 1886).
W czasie pobytu we Włoszech malował tamtejsze widoki, czasem ze sztafażem ludzkim. Wiele z nich pokazał na wystawach w Zachęcie i krakowskim TPSP: Przystań rybacka w 'Sorrento, Chłopcy kąpiący się w Sorrento, Łodzie rybackie w Porto d’Ancio, Ruiny portu Nerona w Porto d’Ancio, Zakątek rzymski, Kościół Św. Dominika. Malował Łaszczyński także pejzaże w kraju: Przedmieście nieświeskie, Zagroda góralska w Wiśle, Wioska, Odnawianie kolumny Zygmunta III.
Znaczną pozycję w twórczości Łaszczyńskiego stanowią portrety, wśród nich wymienić należy portrety: arcybiskupa F. Stablewskiego, Juliana Konstantego Ordona, bohatera wiersza Mickiewicza (malowany we Florencji w 1872), staruszki Franciszki z Zakrzewskich Moraczewskiej (1896), Maksymiliana Jackowskiego, Portret damy z dziewczynką (wystawiony w Zachęcie w 1879), Portret dzieci artysty (wystawiony w 1882), Portret Michała Hertza, rysunek Po pracy.
Zajmował się również publicystyką o sztuce, opracowywał głównie życiorysy współczesnych mu malarzy. W ostatnich latach życia nie wystawiał swoich obrazów.
Pochowany na cmentarzu Rakowickim. Od 1870 Łaszczyński był ożeniony z Józefą Moraczewską, z którą miał dzieci: Olgę (zamężną Szczawińską), Janinę (rzeźbiarkę), Grażynę, Zbigniewa i Witolda (doktora medycyny).

## Prace
- Portret Floriana Stablewskiego
- Portret Juliana Konstantego Ordona (1872)
- List żywy - Scena z Pamiątek Soplicy Henryka Rzewuskiego (1875)
- Portret damy w atłasowej sukni (1882)

title: Bolesław Łaszczyński

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Bolesław Łaszczyński
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             =
 |grafika               = Współpracownicy "Kłosów" Artyści ... Łaszczyński Bolesław (78742).jpg
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = [[6 listopada]] [[1842]]
 |miejsce urodzenia     = [[Grabowo Królewskie|Grabowo]]
 |data śmierci          = [[15 czerwca]] [[1909]]
 |miejsce śmierci       = [[Kraków]]
 |narodowość            = polska
 |język                 =
 |Alma Mater            = [[Akademia Sztuk Pięknych w Monachium]]
 |dziedzina sztuki      = [[malarstwo]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Bolesław Łaszczyński
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
[[Plik:Rakowice Cemetery, grave of Bolesław Łaszczyński, 26 Rakowicka street, Kraków, Poland.jpg|thumb|240px|Cmentarz Rakowicki.<br />Grób Bolesława Łaszczyńskiego.]]
'''Bolesław Łaszczyński''' (ur. [[6 listopada]] [[1842]] w [[Grabowo Królewskie|Grabowie]], zm. [[15 czerwca]] [[1909]] w [[Kraków|Krakowie]]) – artysta [[malarstwo|malarz]]{{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

== Życiorys ==
Był synem Stanisława, właściciela ziemskiego, oficera grenadierów gwardii WP, zesłańca na [[Syberia|Sybir]], i Olgi z Halpertów. Uczęszczał do gimnazjum Marii Magdaleny w [[Poznań|Poznaniu]], a potem wraz ze starszym bratem Władysławem został wysłany przez rodziców do szkoły w [[Tienen]] w [[Belgia|Belgii]], gdzie zdał maturę{{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

Po ukończeniu tego gimnazjum Łaszczyński wyjechał do [[Heidelberg]]u, gdzie studiował [[archeologia|archeologię]]. W styczniu 1865 r. przeniósł się do [[Monachium]], aby rozpocząć w tamtejszej [[Akademia Sztuk Pięknych w Monachium|Akademii Sztuk Pięknych]] studia malarskie (Antikenklasse: immatrykulacja 6 IV 1867 r.)<ref>{{Cytuj |autor = H. Stępień, M. Liczbińska |rozdział = I. Królewska Akademia Sztuk Pięknych... |tytuł = Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828–1914 (materiały źródłowe) |data = 1994 |isbn = 83-903086-1-4 |wydanie = II |miejsce = Kraków |wydawca = Agencja Wydawniczo-Reklamowa Chors |s = 8}}</ref>, zakończone w roku 1868. Przebył szkołę antyków i techniczną szkołę malarstwa. W 1867 uzyskał medal brązowy i do 1870 przebywał w Monachium uzupełniając studia{{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

W Monachium Łaszczyński zaprzyjaźnił się blisko z [[Maksymilian Gierymski|Maksymilianem Gierymskim]]. Następnie od 1870 przebywał we [[Włochy|Włoszech]] i mieszkał dłuższy czas we [[Florencja|Florencji]] i [[Rzym]]ie. W 1872 powrócił do Monachium{{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

W 1877 Łaszczyński przeniósł się do [[Warszawa|Warszawy]]. Brał czynny udział w życiu artystycznym miasta, wystawiając swe prace w [[Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie|Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie]] (TPSP) (już od 1868) i w [[Zachęta Narodowa Galeria Sztuki|Zachęcie]]. W latach 1882–1889 był członkiem komitetu „Zachęty”. Uczestniczył w wystawach zagranicznych{{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

W 1890 przeniósł się ponownie do Monachium z którego pod koniec życia powrócił do kraju i osiadł w Krakowie. W latach 1893–1898 wykonał dla katedry poznańskiej sześć kompozycji prezbiterium (''Aniołowie u Piasta'', ''Chrzest Polski'', ''Założenie katedry'', ''Święty Wojciech'', ''Polska przedmurzem chrześcijaństwa'', ''Św. Józefat Kuncewicz''), malowidła w łuku tęczowym (Św. Cyryl i Metody, symbole sakramentów), 2 kompozycje w kaplicy Serca Jezusa (''Chrystus zstępujący do otchłani'', ''Uzdrowienie ślepych'') oraz dwa obrazy ścienne dla kaplicy seminarium duchownego (''Ojcowie Kościoła'', ''Legenda o bogatym młodzieńcu'') oraz freski według ''Przemienienia'' Rafaela dla kościoła Przemienienia Pańskiego w Poznaniu{{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

Studia Łaszczyńskiego w akademii monachijskiej i związki z polską kolonią artystyczną w Monachium znalazły swe odbicie w jego twórczości. Utwory jego charakteryzuje drobiazgowe wykończenie, poprawny akademicki rysunek, rozwinięcie anegdoty. Z zamiłowaniem malował obrazy przedstawiające sceny z przeszłości [[Polska|Polski]] (określane przez recenzentów jako «kontuszowe»), jak ''Tajna wiadomość z czasów konfederacji barskiej'', ''Pokuta szlachcica''.

Niektóre z nich były ilustracją utworów literackich [[Adam Mickiewicz|A. Mickiewicza]] (np. ''Czaty'', ilustracje do Pana Tadeusza: ''Tak, tak, Gerwazeńku'', ''Zamysły wojenne''), [[Henryk Sienkiewicz|H. Sienkiewicza]] (''Pojedynek Bohuna z Wołodyjowskim''), [[Jędrzej Kitowicz|J. Kitowicza]] (''Corda fidelium''). Znanym dziełem Łaszczyńskiego jest obraz ''Śmierć Chopina'' (namalowany w 1874).

Przez pewien czas dostarczał Łaszczyński kompozycji do drzeworytów dla wychodzącego w Poznaniu pisma ''„Sobótka, Tygodnik Beletrystyczno-Ilustrowany”''.

Uprawiał również malarstwo religijne. Oprócz wspomnianych malowideł ściennych malował obrazy olejne, jak ''Nawiedzenie Najśw. Panny Maryi'', ''Niepokalane Poczęcie'', ''Św. Anna'', ''Kyrie Eleison'', ''Św. Michał''. Niektóre z nich znalazły się w kościołach, np. Wizytek w Warszawie, w kościele na Grzybowie (ten ostatni obraz artysta pokazał na wystawie w [[Paryż]]u w 1886).

W czasie pobytu we Włoszech malował tamtejsze widoki, czasem ze sztafażem ludzkim. Wiele z nich pokazał na wystawach w [[Zachęta Narodowa Galeria Sztuki|Zachęcie]] i krakowskim TPSP: ''Przystań rybacka w 'Sorrento'', ''Chłopcy kąpiący się w Sorrento'', ''Łodzie rybackie w Porto d’Ancio'', ''Ruiny portu Nerona w Porto d’Ancio'', ''Zakątek rzymski'', ''Kościół Św. Dominika''. Malował Łaszczyński także pejzaże w kraju: ''Przedmieście nieświeskie'', ''Zagroda góralska w Wiśle'', ''Wioska'', ''Odnawianie kolumny Zygmunta III''.

Znaczną pozycję w twórczości Łaszczyńskiego stanowią portrety, wśród nich wymienić należy portrety: arcybiskupa F. Stablewskiego, Juliana Konstantego Ordona, bohatera wiersza Mickiewicza (malowany we Florencji w 1872), staruszki Franciszki z Zakrzewskich Moraczewskiej (1896), Maksymiliana Jackowskiego, Portret damy z dziewczynką (wystawiony w Zachęcie w 1879), Portret dzieci artysty (wystawiony w 1882), Portret Michała Hertza, rysunek ''Po pracy''.

Zajmował się również publicystyką o sztuce, opracowywał głównie życiorysy współczesnych mu malarzy. W ostatnich latach życia nie wystawiał swoich obrazów.

Pochowany na [[cmentarz Rakowicki|cmentarzu Rakowickim]]<ref>[http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=41206 Nekrolog] [[Czas (dziennik)|Czas]] 1909 nr 134 z 16 czerwca s. 2.</ref>. Od 1870 Łaszczyński był ożeniony z Józefą Moraczewską, z którą miał dzieci: Olgę (zamężną Szczawińską), Janinę (rzeźbiarkę), Grażynę, Zbigniewa i Witolda (doktora medycyny){{odn|Wielkopolski Słownik Biograficzny|1981|s=432}}.

== Prace ==

<gallery mode="packed" heights="200px">
Plik:Florian Stablewski.PNG|Portret [[Florian Stablewski|Floriana Stablewskiego]]
Plik:Bolesław Łaszczyński - Portrait of Julian Konstanty Ordon - MNK II-a-143 - National Museum Kraków.jpg|Portret Juliana Konstantego Ordona (1872)
Plik:Bolesław Łaszczyński - List żywy - Scena z Pamiątek Soplicy Henryka Rzewuskiego.jpg|List żywy - Scena z Pamiątek Soplicy Henryka Rzewuskiego (1875)
Plik:Łaszczyński Portrait of a lady.jpg| Portret damy w atłasowej sukni (1882)
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Gąsiorowski |imię = Antoni |nazwisko2 = Topolski (red.) |imię2 = Jerzy |tytuł = [[Wielkopolski Słownik Biograficzny]] |data = 1981 |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN|Państwowe Wydawnictwo Naukowe]] |miejsce = Warszawa-Poznań |autor link2=Jerzy Topolski|isbn = 83-01-02722-3 |autor link=Antoni Gąsiorowski (ur. 1932)|Antoni Gąsiorowski|strony = 432|odn={{odn/id|[[Wielkopolski Słownik Biograficzny]]|1981}}}}
* [http://laszczynski.pl/tworczosc-artystyczna/obrazy Obrazy Bolesława Łaszczyńskiego]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Łaszczyński, Bolesław}}
[[Kategoria:Polscy absolwenci i studenci Akademii Sztuk Pięknych w Monachium]]
[[Kategoria:Polscy malarze]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1842]]
[[Kategoria:Zmarli w 1909]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim]]

title: Bolesław Łaszczyński

Data i miejsce urodzenia: 6 listopada 1842 · Grabowo

Data i miejsce śmierci: 15 czerwca 1909 · Kraków

Narodowość: polska

Alma Mater: Akademia Sztuk Pięknych w Monachium

Dziedzina sztuki: malarstwo


text:
# Limmared
Limmared – miejscowość (tätort) w Szwecji, w regionie administracyjnym (län) Västra Götaland, w gminie Tranemo.
Według danych Szwedzkiego Urzędu Statystycznego liczba ludności wyniosła: 1434 (31 grudnia 2015), 1507 (31 grudnia 2018) i 1512 (31 grudnia 2019).
W miejscowości jest stacja kolejowa Limmared.

title: Limmared

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Limmared
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = SWE
 |1. jednostka administracyjna = [[Västra Götaland]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Tranemo|Tranemo]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna =
 |stanowisko zarządzającego    =
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 1,46<ref name="scb" />
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2018
 |liczba ludności              = 1507<ref name="scb">{{Cytuj stronę |url = https://www.scb.se/contentassets/2ae651f3169142a7a5812c0aaa4a6070/mi0810_2019a01_tatorter2018_bef_arealer.xlsx |tytuł = Statistiska tätorter 2018; befolkning, landareal, befolkningstäthet |opublikowany = Statistikmyndigheten SCB |język = sv |data = 2020-03-20 |data dostępu = 2020-09-08 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200324084732/https://www.scb.se/contentassets/2ae651f3169142a7a5812c0aaa4a6070/mi0810_2019a01_tatorter2018_bef_arealer.xlsx |zarchiwizowano = 2020-03-24 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 1032<ref name="scb" />
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Västra Götaland
 |współrzędne                  = 57°32′N 13°21′E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Limmared''' – miejscowość ([[tätort]]) w [[Szwecja|Szwecji]], w regionie administracyjnym ([[Podział administracyjny Szwecji|''län'']]) [[Västra Götaland]], w gminie [[Gmina Tranemo|Tranemo]].

Według danych Szwedzkiego Urzędu Statystycznego liczba ludności wyniosła: 1434 (31 grudnia 2015), 1507 (31 grudnia 2018) i 1512 (31 grudnia 2019)<ref name="scb" />.

W miejscowości jest stacja kolejowa [[Limmared (stacja kolejowa)|Limmared]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Tranemo}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Tranemo]]

title: Limmared

Państwo: Szwecja

Region: Västra Götaland

Gmina: Tranemo


text:
# Alfabet walijski
Alfabet walijski – alfabet oparty na alfabecie łacińskim, służący do zapisu języka walijskiego. Składa się z 29 następujących liter, w tym dwuznaków uznawanych za litery:
| A a | B b   | C c | Ch ch | D d   | Dd dd | E e   |
| F f | Ff ff | G g | Ng ng | H h   | I i   | J j   |
| L l | Ll ll | M m | N n   | O o   | P p   | Ph ph |
| R r | Rh rh | S s | T t   | Th th | U u   | W w   |
| Y y |       |     |       |       |       |       |

Litery takie, jak J, K, Q, V, X oraz Z we współczesnym alfabecie walijskim nie występują.
W 1987 r. w ortografii walijskiej pod przewodnictwem profesora Stephena J. Williamsa wprowadzono pewne zmiany, w tym włączono do alfabetu literę J. Nie wszyscy jednak przestrzegają ustalonych wówczas zasad, używając starszej pisowni.
Oprócz tego, wydłużenie samogłosek oznacza się daszkiem: Â, Ê, Î, Ô, Û, Ŵ, Ŷ.

title: Alfabet walijski

wikitext:
'''Alfabet walijski''' – [[alfabet]] oparty na [[alfabet łaciński|alfabecie łacińskim]], służący do zapisu [[język walijski|języka walijskiego]]. Składa się z 29 następujących liter, w tym [[dwuznak]]ów uznawanych za litery<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = *A Note On The Welsh Alphabet* - AmeriCymru |data dostępu = 2025-04-14 |opublikowany = americymru.net |url = https://americymru.net/americymru/documentation/verbs/3322/a-note-on-the-welsh-alphabet |język = en}}</ref>:

{| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background:#F8F8EF; text-align:center;"
|style="width:3em;"| [[A|A a]]
|style="width:3em;"| [[B|B b]]
|style="width:3em;"| [[C|C c]]
|style="width:3em;"| [[Ch (dwuznak)|Ch ch]]
|style="width:3em;"| [[D|D d]]
|style="width:3em;"| [[Dd (dwuznak)|Dd dd]]
|style="width:3em;"| [[E|E e]]
|-
| [[F|F f]]
| [[Ff|Ff ff]]
| [[G|G g]]
| [[Ng|Ng ng]]
| [[H|H h]]
| [[I|I i]]
| [[J|J j]]
|-
| [[L|L l]]
| [[Ll|Ll ll]]
| [[M|M m]]
| [[N|N n]]
| [[O|O o]]
| [[P|P p]]
| [[Ph|Ph ph]]
|-
| [[R|R r]]
| [[Rh (dwuznak)|Rh rh]]
| [[S|S s]]
| [[T|T t]]
| [[Th|Th th]]
| [[U|U u]]
| [[W|W w]]
|-
| [[Y|Y y]]
|}

Litery takie, jak [[J]], [[K]], [[Q]], [[V]], [[X]] oraz [[Z]] we współczesnym alfabecie walijskim nie występują.

W 1987 r. w ortografii walijskiej pod przewodnictwem profesora Stephena J. Williamsa wprowadzono pewne zmiany, w tym włączono do alfabetu literę [[J]]. Nie wszyscy jednak przestrzegają ustalonych wówczas zasad, używając starszej pisowni<ref>{{Cytuj |autor = Peter Wynn Thomas |tytuł = Gramadeg y Gymraeg |data = 1996 |isbn = 9780708313459 |miejsce = Cardiff |wydawca = University of Wales Press |s = 749}}</ref>.

Oprócz tego, wydłużenie samogłosek oznacza się [[Akcent przeciągły|daszkiem]]: [[Â]], [[Ê]], [[Î]], [[Ô]], [[Û]], [[Ŵ]], [[Ŷ]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Learn Welsh - Vowels |data dostępu = 2025-04-14 |opublikowany = www.101languages.net |url = https://www.101languages.net/welsh/vowels.html}}</ref>.

== Przypisy ==
{{przypisy}}

{{Alfabety łacińskie}}
{{Pisma świata}}

[[Kategoria:Pochodne alfabetu łacińskiego|Walijski]]