text:
# Inflacja
Inflacja (łac. inflatio – nadęcie) – proces trwałego wzrostu ogólnego poziomu cen w gospodarce. Skutkiem tego procesu jest spadek siły nabywczej pieniądza krajowego. Zjawiskiem przeciwnym do inflacji jest deflacja.

## Mierzenie inflacji
Miarą inflacji jest stopa inflacji, czyli roczna zmiana procentowa wskaźnika cen. Najczęściej pod terminem inflacja rozumie się zmianę wskaźnika cen konsumpcyjnych, czyli inflację konsumencką. Do mierzenia inflacji używa się również innych wskaźników cen, np. wskaźnika cen produkcyjnych (inflacja producencka). W Polsce statystyki inflacji obliczane są przez GUS i NBP. Inflacja bazowa obliczana jest przez NBP w celu pomiaru długofalowych trendów, więc pomija ceny ulegające częstym zmianom.
Stopę inflacji oblicza się przez porównanie poziomu wskaźnika cen w dwóch okresach, bieżącym (t) i poprzednim (t-1):
{\displaystyle \pi =P_{t}/P_{t-1}-1}
Najczęściej inflację podaje się w układzie rok bieżący do roku poprzedniego (r/r), miesiąc bieżący do miesiąca poprzedniego (m/m), a także miesiąc bieżący do tego samego miesiąca roku poprzedniego. Wzrost inflacji jest więc tym większy im wyższy bieżący poziom cen, a niższy poziom cen w okresie poprzednim. Natomiast po okresach wysokiego wzrostu cen stopa inflacji może maleć wskutek tzw. efektu wysokiej bazy, choćby ceny dalej rosły. Na przykład wzrost wskaźnika cen z poziomu 100 do 110 w przeciągu roku oznacza 10% inflację (110 / 100 = 1,10). Jeśli w kolejnym roku wskaźnik wzrośnie do 120, to inflacja wyniesie już tylko 9% (120 / 110 = 1,09).
Interpretując wyniki obliczeń warto pamiętać, że stała inflacja oznacza wykładniczy wzrost poziomu cen. Na przykład utrzymująca się inflacja na poziomie 2,5% w przeciągu dekady spowoduje wzrost poziomu cen do 1,025^10 = 1,28, czyli o 28%.

## Przyczyny inflacji
- nadmierne zwiększanie podaży pieniądza poprzez jego emisję przez bank centralny lub kreację w bankach komercyjnych[a]
- niespodziewany i gwałtowny wzrost kosztów produkcyjnych (np. surowców energetycznych), który prowadzi do ograniczenia zagregowanej podaży
- wzrost zagregowanego popytu w gospodarce
- niezrównoważony budżet państwa (wydatki z budżetu przewyższają wpływy)
- przeinwestowanie gospodarki (nadmierne rozwinięcie procesu inwestycyjnego spowodowane błędną polityką pieniężną państwa)
- import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, a co za tym idzie wzrost cen)

## Skutki inflacji
- Redystrybucja siły nabywczej na korzyść emitującego pieniądz (zwykle rządu bądź podległej mu instytucji) kosztem reszty użytkowników (dlatego inflacja bywa nazywana „ukrytym podatkiem”[8]).
- W przypadku kiedy tempo wzrostu inflacji jest wyższe niż tempo wzrostu wynagrodzeń – spadek realnych dochodów obywateli[9].
- Realny spadek wartości zobowiązań i wierzytelności, które nie podlegają waloryzacji.
- Utrata zaufania do pieniądza jako środka przechowywania wartości[10].
- Ponieważ siła nabywcza pieniądza maleje, konsumenci chcą się go pozbyć, zakupując dobra, których wartość nie maleje. Tym samym napędzają te sektory gospodarki, które produkują dobra trwałe.
- Powyższy skutek wywołuje wzrost (niekoniecznie równomierny) cen innych towarów. Jeżeli wzrasta cena benzyny (także wskutek nakładania podatków, w tym akcyzy), rosną koszty transportu i ceny wszystkich towarów, które są transportowane. Tym samym wzrost ceny benzyny może spowodować wzrost cen, np. chleba.

Zdaniem większości ekonomistów gospodarka funkcjonuje najbardziej efektywnie przy niskiej inflacji.

## Rodzaje inflacji
Według kryterium tempa:
- pełzająca – nie przekracza 5% rocznie
- umiarkowana (krocząca) – oscyluje w granicach 5–10% rocznie
- galopująca – roczny wzrost cen według stopy dwu- albo trzycyfrowej, od 10% w górę
- hiperinflacja – miesięczny wzrost cen przekracza 150%[12]

Zjawisko odwrotne do inflacji:
- deflacja – zmiana procentowa wskaźnika cen przybiera wartości ujemne

Według kryterium przyczyny:

- wewnętrzna
- importowana
- endogeniczna
- egzogeniczna
- popytowa
- kosztowa
- pieniężna
- budżetowa
- kredytowa
- płacowa

Według kryterium przejawiania się oraz skutków:
- otwarta
- tłumiona
- jawna
- ukryta

Według kryterium zależności od innych kategorii makroekonomicznych:
- stratoinflacja
- stagflacja
- slumpflacja

Według kryterium czynnika czasu:
- sekularna
- okresowa

Według kryterium całokształtu stosunków ekonomicznych w kraju:
- cywilizowana
- barbarzyńska

## Wielkie kryzysy inflacyjne
- W Polsce w ciągu pięciu lat cena dolara wzrosła z 9 marek polskich w 1918 roku do około 6,4 miliona.
- W tym samym okresie w Rzeszy Niemieckiej wartość dolara wzrosła z 4,2 marek niemieckich do około 4,2 biliona (cena znaczka pocztowego w listopadzie 1923 roku wynosiła 500 miliardów marek).
- W czasie kryzysu godpodarczego na Węgrzech w 1946 roku miesięczna skala inflacji wynosiła 41,9 biliarda procent (odpowiadało to podwajaniu się wysokości cen co 15 godzin). U szczytu inflacji jeden znaczek pocztowy kosztował 20 kwadrylionów (2 z 25 zerami) pengő. Podczas wprowadzania forintów w sierpniu 1946 przelicznik z pengő wynosił 1 do 400 kwadryliardów (400 tysięcy kwadrylionów, 4 z 29 zerami) pengő.
- W latach 1988–1989 gwałtownie wzrosła inflacja w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, sięgając 50% miesięcznie.
- W połowie roku 2008 bank centralny Zimbabwe podał, że roczna stopa inflacji w tym kraju wynosi 2,2 miliona procent, tym samym była najwyższą na świecie. Miejscowi ekonomiści (niepowiązani z tym bankiem) sądzili jednak, że inflacja w kraju wynosiła nawet 7 milionów procent. Według danych z 9 października 2008 inflacja średnioroczna w lipcu podskoczyła do 231 mln procent, podczas gdy w czerwcu wynosiła 11,2 mln procent[13]. W swojej kulminacji (w połowie listopada 2008 roku, gdy porzucono walutę lokalną i zalegalizowano obrót walutami państw ościennych) tempo inflacji przekraczało 50 mld procent miesięcznie[14].

title: Inflacja

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Inflacja (ujednoznacznienie)|inne znaczenia]]}}
'''Inflacja''' ([[łacina|łac.]] ''inflatio'' – nadęcie)<ref>{{Cytuj stronę |url = http://slownik-online.pl/kopalinski/BFA62F54D106C37EC12565E2005ADAF5.php |tytuł = ''Słownik Wyrazów Obcych'' |opublikowany = slownik-online.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20131103170134/http://slownik-online.pl/kopalinski/BFA62F54D106C37EC12565E2005ADAF5.php |zarchiwizowano = 2013-11-03}}</ref> – proces trwałego wzrostu ogólnego poziomu cen w [[gospodarka|gospodarce]]<ref name="Belka">{{cytuj książkę |tytuł = Elementarne zagadnienia ekonomii |url = |inni = Roman Milewski (redaktor naukowy) |wydanie = II |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] |miejsce = Warszawa |data = 2005 |strony = 414 i n |rozdział = XVI |nazwisko r = Belka |imię r = Marek |autor r link = Marek Belka |isbn = 8301144378}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Olivier Blanchard |tytuł = Macroeconomics. A European perspective |data = 2021 |data dostępu = 2023-04-28 |isbn = 978-1-292-36090-4 |wydanie = 4th edition |miejsce = Harlow, England |s = 36 |oclc = 1245957343}}</ref>. Skutkiem tego procesu jest spadek [[siła nabywcza|siły nabywczej]] pieniądza krajowego. Zjawiskiem przeciwnym do inflacji jest [[Deflacja (ekonomia)|deflacja]].
[[Plik:World Inflation Rate 2019.png|thumb|upright=2.2|Inflacja na świecie w 2019 r.]]

== Mierzenie inflacji ==
Miarą inflacji jest stopa inflacji, czyli roczna zmiana procentowa [[Wskaźnik cen|wskaźnika cen]]<ref>{{Cytuj książkę |autor = Mankiw, N. Gregory |tytuł = Macroeconomics |wydawca = Worth |data = 2002 |seria = wyd. 5 |strony = 22–32}}</ref>. Najczęściej pod terminem inflacja rozumie się zmianę [[Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych|wskaźnika cen konsumpcyjnych]], czyli inflację konsumencką. Do mierzenia inflacji używa się również innych wskaźników cen, np. [[Wskaźnik cen dóbr produkcyjnych|wskaźnika cen produkcyjnych]] (inflacja producencka). W Polsce statystyki inflacji obliczane są przez [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]] i [[Narodowy Bank Polski|NBP]]. [[Inflacja bazowa]] obliczana jest przez NBP w celu pomiaru długofalowych trendów, więc pomija ceny ulegające częstym zmianom<ref name=":0">{{Cytuj |autor = NBP |tytuł = Słownik ekonomiczny |data dostępu = 2022-01-16 |url = https://nbp.pl/edukacja/slownik |archiwum = https://web.archive.org/web/20200920150833/https://www.nbp.pl/home.aspx?f=/edukacja/slownik.html |zarchiwizowano = 2020-09-20}}</ref>.

Stopę inflacji oblicza się przez porównanie poziomu wskaźnika cen w dwóch okresach, bieżącym (t) i poprzednim (t-1)<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Mankiw |imię = Gregory |tytuł = Principles of Economics |rok = 2017 |wydawca = Cengage Learning |strony = 496–498 |isbn = 978-1-305-58512-6}}</ref>:

<math>\pi = P_t / P_{t-1} - 1</math>

Najczęściej inflację podaje się w układzie rok bieżący do roku poprzedniego (r/r), miesiąc bieżący do miesiąca poprzedniego (m/m), a także miesiąc bieżący do tego samego miesiąca roku poprzedniego<ref>{{Cytuj |autor = NBP |tytuł = Statystyka – Inflacja bazowa |data dostępu = 2023-01-16 |url = https://nbp.pl/statystyka-i-sprawozdawczosc/inflacja-bazowa}}</ref>. Wzrost inflacji jest więc tym większy im wyższy bieżący poziom cen, a niższy poziom cen w okresie poprzednim. Natomiast po okresach wysokiego wzrostu cen stopa inflacji może maleć wskutek tzw. efektu wysokiej bazy, choćby ceny dalej rosły. Na przykład wzrost wskaźnika cen z poziomu 100 do 110 w przeciągu roku oznacza 10% inflację (110 / 100 = 1,10). Jeśli w kolejnym roku wskaźnik wzrośnie do 120, to inflacja wyniesie już tylko 9% (120 / 110 = 1,09).

Interpretując wyniki obliczeń warto pamiętać, że stała inflacja oznacza wykładniczy wzrost poziomu cen. Na przykład utrzymująca się inflacja na poziomie 2,5% w przeciągu dekady spowoduje wzrost poziomu cen do 1,025^10 = 1,28, czyli o 28%.

== Przyczyny inflacji ==
* nadmierne zwiększanie [[podaż pieniądza|podaży pieniądza]] poprzez jego [[emisja pieniądza|emisję]] przez [[bank centralny]] lub [[kreacja pieniądza|kreację]] w [[bank komercyjny|bankach komercyjnych]]<ref group=uwaga>Bank centralny może wpływać na działalność kredytową banków komercyjnych, sterując popytem na pieniądz i jego podażą, poprzez:
* prowadzenie [[Operacje otwartego rynku|operacji otwartego rynku]]
* ustalanie stóp procentowych, które będą obowiązywały przy zadłużaniu się banków komercyjnych w banku centralnym (np. [[stopa redyskontowa]])
* regulację [[Rezerwa obowiązkowa|poziomu rezerw obowiązkowych]] (tzn. środków w postaci gotówki lub innych płynnych [[Papier wartościowy (finanse)|papierów wartościowych]] zdeponowanych w banku centralnym).</ref>
* niespodziewany i gwałtowny wzrost [[Koszty produkcji|kosztów produkcyjnych]] (np. surowców energetycznych), który prowadzi do ograniczenia [[Zagregowana podaż|zagregowanej podaży]]
* wzrost [[popyt zagregowany|zagregowanego popytu]] w gospodarce
* niezrównoważony [[budżet państwa]] (wydatki z budżetu przewyższają wpływy)
* przeinwestowanie gospodarki (nadmierne rozwinięcie procesu inwestycyjnego spowodowane błędną [[Polityka pieniężna|polityką pieniężną]] państwa)
* import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, a co za tym idzie wzrost cen)

== Skutki inflacji ==
* Redystrybucja siły nabywczej na korzyść emitującego [[pieniądz]] (zwykle rządu bądź podległej mu instytucji) kosztem reszty użytkowników (dlatego inflacja bywa nazywana „ukrytym podatkiem”<ref>[[Henry Hazlitt]]: ''Inflacja. Wróg publiczny nr 1''. Warszawa: Fijorr Publishing Company, 2007, s. 3–4.</ref>).
* W przypadku kiedy tempo wzrostu inflacji jest wyższe niż tempo wzrostu wynagrodzeń – spadek [[Dochód realny|realnych dochodów]] obywateli<ref>{{Cytuj pismo |tytuł = A spectre returns |czasopismo = The Economist |strony = 71 |data = 23 April 2022}}</ref>.
* Realny spadek wartości zobowiązań i wierzytelności, które nie podlegają [[waloryzacja|waloryzacji]].
* Utrata zaufania do pieniądza jako środka [[Tezauryzacja|przechowywania wartości]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Bishop |imię = Matthew |tytuł = Essential economics: an A–Z guide |wydawca = Bloomberg Press |miejsce = New York |data = 2009 |strony = 164 |isbn = 978-1-57660-351-2}}</ref>.
* Ponieważ [[siła nabywcza]] pieniądza maleje, konsumenci chcą się go pozbyć, zakupując dobra, których wartość nie maleje. Tym samym napędzają te sektory gospodarki, które produkują dobra trwałe.
* Powyższy skutek wywołuje wzrost (niekoniecznie równomierny) cen innych towarów. Jeżeli wzrasta cena benzyny (także wskutek nakładania podatków, w tym [[Podatek akcyzowy|akcyzy]]), rosną [[koszty transportu]] i ceny wszystkich towarów, które są transportowane. Tym samym wzrost ceny benzyny może spowodować wzrost cen, np. chleba.

Zdaniem większości ekonomistów gospodarka funkcjonuje najbardziej efektywnie przy niskiej inflacji<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Bishop | imię = Matthew | tytuł = Essential economics: an A−Z guide | wydawca = Bloomberg Press | miejsce = New York | data = 2009 | strony = 164 | isbn = 978-1-57660-351-2}}</ref>.

== Rodzaje inflacji ==
Według kryterium tempa:
* [[Inflacja pełzająca|pełzająca]] – nie przekracza 5% rocznie
* [[Inflacja umiarkowana|umiarkowana (krocząca)]] – oscyluje w granicach 5–10% rocznie
* [[Inflacja galopująca|galopująca]] – roczny wzrost cen według stopy dwu- albo trzycyfrowej, od 10% w górę
* [[hiperinflacja]] – miesięczny wzrost cen przekracza 150%<ref>Stanisław Owsiak: ''Podstawy nauki finansów''. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2002, s. 194–195.</ref>
<br>
:Zjawisko odwrotne do inflacji:
* [[Deflacja (ekonomia)|deflacja]] – zmiana procentowa wskaźnika cen przybiera wartości ujemne

Według kryterium przyczyny:
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=9em <!-- od 8 do 8 --> |liczba=5 |
* [[inflacja wewnętrzna|wewnętrzna]]
* [[inflacja importowana|importowana]]
* [[inflacja endogeniczna|endogeniczna]]
* [[inflacja egzogeniczna|egzogeniczna]]
* [[inflacja popytowa|popytowa]]
* [[inflacja kosztowa|kosztowa]]
* [[inflacja pieniężna|pieniężna]]
* [[inflacja budżetowa|budżetowa]]
* [[inflacja kredytowa|kredytowa]]
* [[inflacja płacowa|płacowa]]
}}
Według kryterium przejawiania się oraz skutków:
* [[inflacja otwarta|otwarta]]
* [[inflacja tłumiona|tłumiona]]
* [[inflacja jawna|jawna]]
* [[inflacja ukryta|ukryta]]

Według kryterium zależności od innych kategorii makroekonomicznych:
* [[stratoinflacja]]
* [[stagflacja]]
* [[slumpflacja]]

Według kryterium czynnika czasu:
* [[inflacja sekularna|sekularna]]
* [[inflacja okresowa|okresowa]]

Według kryterium całokształtu stosunków ekonomicznych w kraju:
* [[inflacja cywilizowana|cywilizowana]]
* [[inflacja barbarzyńska|barbarzyńska]]

== Wielkie kryzysy inflacyjne ==
{{Wikinews|Inflacja w Holandii najwyższa od 1975 roku}}
{{Wikinews|Niemcy: prawie jedna czwarta gospodarstw domowych ledwo radzi sobie z opłacaniem rachunków}}
{{Wikinews|Inflacja w Hiszpanii najwyższa od 1985 roku}}
* W Polsce w ciągu pięciu lat cena [[Dolar amerykański|dolara]] wzrosła z 9 [[Marka polska|marek polskich]] w 1918 roku do około 6,4 miliona.
* W tym samym okresie w [[Republika Weimarska|Rzeszy Niemieckiej]] wartość dolara wzrosła z 4,2 [[Marka niemiecka|marek niemieckich]] do około 4,2 biliona (cena znaczka pocztowego w listopadzie 1923 roku wynosiła 500 miliardów marek).
* W czasie kryzysu godpodarczego na Węgrzech w 1946 roku miesięczna skala inflacji wynosiła 41,9 biliarda procent (odpowiadało to podwajaniu się wysokości cen co 15 godzin). U szczytu inflacji jeden znaczek pocztowy kosztował 20 [[kwadrylion]]ów (2 z 25 zerami) [[pengő]]. Podczas wprowadzania [[forint]]ów w sierpniu 1946 przelicznik z pengő wynosił 1 do 400 kwadryliardów (400 tysięcy kwadrylionów, 4 z 29 zerami) pengő.
* W latach 1988–1989 gwałtownie wzrosła inflacja w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, sięgając 50% miesięcznie.
* W połowie roku 2008 bank centralny [[Zimbabwe]] podał, że roczna stopa inflacji w tym kraju wynosi 2,2 miliona procent, tym samym była najwyższą na świecie. Miejscowi ekonomiści (niepowiązani z tym bankiem) sądzili jednak, że inflacja w kraju wynosiła nawet 7 milionów procent. Według danych z 9 października 2008 inflacja średnioroczna w lipcu podskoczyła do 231 mln procent, podczas gdy w czerwcu wynosiła 11,2 mln procent<ref>[http://www.bankier.pl/wiadomosc/W-Zimbabwe-lipcowa-stopa-inflacji-231-mln-proc-1843678.html W Zimbabwe lipcowa stopa inflacji 231 mln proc.]</ref>. W swojej kulminacji (w połowie listopada 2008 roku, gdy porzucono walutę lokalną i zalegalizowano obrót walutami państw ościennych) tempo inflacji przekraczało 50 mld procent miesięcznie<ref>[http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,9022126,Zimbabwe_pokonalo_hiperinflacje_i_bedzie_miec_prawdziwy.html Zimbabwe pokonało hiperinflację i będzie mieć prawdziwy bank centralny].</ref>.

== Zobacz też ==
{{wikisłownik|inflacja}}
{{Wikicytaty|o inflacji|inflacja}}
* [[inflacja w Polsce]]
* [[bezpośredni cel inflacyjny]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* George Reisman: [http://www.capitalism.net/Capitalism/CAPITALISM_Internet.pdf ''Capitalism: A Treatise on Economics.''] (Ottawa: Jameson Books, 1990), 503–506 & Chapter 19, {{ISBN|0-915463-73-3}}.
* Mishkin, Frederic S.: ''The Economics of Money, Banking, and Financial Markets.'' New York, Harper Collins, 1995.
* Baumol, William J., Alan S. Blinder: ''Macroeconomics: Principles and Policy.'' Tenth edition. Thomson South-Western, 2006, {{ISBN|0-324-22114-2}}.

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj |url = http://www.tf.pl/view.php?art=12951 |tytuł = Inflacja – przyczyny, skutki, mechanizmy |opublikowany = tf.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20071206110730/http://www.tf.pl/view.php?art=12951 |zarchiwizowano = 2007-12-06}}
* [http://www.stat.gov.pl/gus/5840_1638_PLK_HTML.htm Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 roku] (pot. inflacja), według GUS

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Inflacja| ]]


text:
# Horodna (góra)
Horodna – wzgórze w masywie Kopacza na terenie Pogórza Dynowskiego na północ od Sanoka, położona jest w paśmie wzniesień na lewym brzegu Sanu, który w tym miejscu tworzy Przełom Sanu w Trepczy. Występują tu pstre iły o zabarwieniu czerwonym.
Góra ma świetne położenie dominujące nad silnym zakrętem rzeki San w odległości około 6 km od Sanoka. Horodna jest wzniesiona nad poziom morza 480 m i leży w pobliżu szczytu Kopacz o wysokości 535 m n.p.m. Z lewej uchodzi do Sanu Sanoczek oraz potok Dębny, biorący swój początek w masywie Kopacza i Głębokiej.

## Grodzisko Horodne
W masywie Kopacza, bezpośrednio nad doliną Sanu leżą grodziska Horodyszcze i Horodne. Odnaleziono tu również ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego, osadnictwa z wczesnej epoki brązu i okresu lateńskiego. Na stoku wzgórza znajdują się również VIII — X wieczne cmentarzyska ciałopalne i kurhanowe, a na przeciwległej kulminacji Horodyszcza cerkwisko po XII wiecznej cerkwi.
Dwuczłonowe grodzisko Horodnego składało się z właściwego grodu - niewielkich rozmiarów - do którego od południa przylegał drugi człon w kształcie wydłużonego owalu, prawdopodobnie podgrodzie. System obronny składał się z dwu linii pierścieniowatych wałów, od strony płn. wzmocniony.
Oba grody kontrolowały w przeszłości zapewne przeprawę przez San w Międzybrodziu na trakcie prowadzącym z Sanoka do Przemyśla. Grodzisko zostało po raz pierwszy opisane przez Tadeusza Żurowskiego.
U podnóża góry biegnie historyczny szlak, którym transportowano sól tyrawską, a obecnie droga powiatowa z Sanoka do Mrzygłodu.
W bezpośrednim otoczeniu Horodnego znajdowały się jeszcze grody na Białej Górze oraz Sanoku.

wikiname: plwiki

title: Horodna (góra)

in_language: pl

wikitext:
{{Góra infobox
 |nazwa                 = Horodna
 |nazwa oryginalna      =
 |grafika               = 01098 Międzybródź 2011.jpg
 |opis grafiki          = Widok Horodnego od strony [[Międzybrodzie|Międzybrodzia]], wzgórze po prawej stronie cerkwi (po lewej stronie to [[Horodyszcze (starożytna osada)|Horodyszcze]])
 |państwo               = POL
 |położenie             =
 |pasmo                 = [[Pogórze Dynowskie]], [[Karpaty]]
 |wysokość              = 480
 |kod mapy              = Bieszczady Zachodnie
 |wybitność             =
 |współrzędne           = 49°37′5″N 22°11′15″E
 |commons               = Category:Massif of the Kopacz Hill (left bank of the river San)
}}
'''Horodna''' – wzgórze w [[Kopacz (góra)|masywie Kopacza]] na terenie [[Pogórze Dynowskie|Pogórza Dynowskiego]] na północ od [[Sanok]]a, położona jest w paśmie wzniesień na lewym brzegu Sanu<ref>"masyw góry Kopacz na lewym brzegu rzeki San, który nawiązuje do głównego pasma Gór Słonnych zarówno pod względem flory, jak i zbiorowisk leśnych." [w:] Folia botanica. wyd. 9-12 1981</ref>, który w tym miejscu tworzy [[Przełom Sanu w Trepczy]]. Występują tu pstre [[Łupek ilasty|iły]] o zabarwieniu czerwonym<ref>Biuletyn, Instytut Geologiczny 1979</ref>.

Góra ma świetne położenie dominujące nad silnym zakrętem rzeki [[San]] w odległości około 6 km od Sanoka. Horodna jest wzniesiona nad poziom morza 480 m i leży w pobliżu szczytu Kopacz o wysokości 535 m n.p.m. Z lewej uchodzi do Sanu [[Sanoczek (rzeka)|Sanoczek]] oraz potok Dębny, biorący swój początek w masywie Kopacza i Głębokiej<ref>Folia botanica. wyd. 5-8 1977</ref>.

== Grodzisko Horodne ==
W masywie Kopacza, bezpośrednio nad doliną [[San]]u leżą grodziska [[Horodyszcze (starożytna osada)|Horodyszcze]] i Horodne<ref>Światowit, t. 20-21 1949 s. 324</ref><ref>Jacek Poleski. Frühmittelalterliche Burgen am Dunajec. Księgarnia Akademicka. 2004, s. 433-434</ref><ref group="uwaga">Cytaty: ''"380 m n.p.m., w widłach Sanu i Sanoczka."'' s. 433<br />''"Starsza faza wału, wiązana przez Jerzego Ginalskiego z celtyckim etapem zasiedlenia wzgórza "Horodna", utworzona była przez rząd pionowo wkopanych w ziemię słupów, umocnionych suchym murem z płaskich łupków"'' s. 434</ref>. Odnaleziono tu również ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego, osadnictwa z wczesnej [[Kultura Otomani|epoki brązu]] i [[Okres lateński|okresu lateńskiego]]. Na stoku wzgórza znajdują się również VIII — X wieczne cmentarzyska ciałopalne i kurhanowe, a na przeciwległej kulminacji Horodyszcza [[cerkwisko]] po [[Monaster św. Bazylego w Trepczy|XII wiecznej cerkwi]].
Dwuczłonowe grodzisko Horodnego składało się z właściwego grodu - niewielkich rozmiarów - do którego od południa przylegał drugi człon w kształcie wydłużonego owalu, prawdopodobnie podgrodzie. System obronny składał się z dwu linii pierścieniowatych wałów, od strony płn. wzmocniony.
Oba grody kontrolowały w przeszłości zapewne przeprawę przez [[San]] w [[Międzybrodzie|Międzybrodziu]] na trakcie prowadzącym z Sanoka do [[Przemyśl]]a. Grodzisko zostało po raz pierwszy opisane przez Tadeusza Żurowskiego<ref>Trepcza, grodzisko pod Sanokiem "Światowit" t. XXI s. 324—330</ref>.
U podnóża góry biegnie historyczny szlak, którym transportowano ''sól tyrawską'', a obecnie droga powiatowa z Sanoka do [[Mrzygłód|Mrzygłodu]].

W bezpośrednim otoczeniu Horodnego znajdowały się jeszcze grody na [[Biała Góra (Góry Słonne)|Białej Górze]] oraz [[Zamek Królewski w Sanoku|Sanoku]].

== Zobacz też ==
* [[Biała Góra (Góry Słonne)]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Pogórze Dynowskie]]
[[Kategoria:Trepcza]]

title: Horodna

Państwo: Polska

Pasmo: Pogórze Dynowskie, Karpaty


text:
# Kalibum
Kalibum – według „Sumeryjskiej listy królów” siódmy władca sumeryjski należący do tzw. I dynastii z Kisz, który panować miał przez 960 lat.
Imię Kalibum nie jest imieniem sumeryjskim lecz akadyjskim i znaczy dosłownie „Pies” (akad. kalbu).

title: Kalibum

wikitext:
'''Kalibum''' – według [[Sumeryjska lista królów|„''Sumeryjskiej listy królów''”]] siódmy władca [[sumer]]yjski należący do tzw. I dynastii z [[Kisz]], który panować miał przez 960 lat<ref name=Michalowski>Piotr Michalowski, „''Sumerian...''”, s. 82.</ref>.

Imię Kalibum nie jest imieniem sumeryjskim lecz akadyjskim i znaczy dosłownie „Pies” ([[język akadyjski|akad]]. ''kalbu'')<ref>hasło ''kalbu'', CAD, tom K, s. 68</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Piotr Michalowski, ''Sumerian King List'', [w:] Mark Chavalas (edytor), ''The Ancient Near East - Historical Sources in Translation'', Blackwell Publishing, Carlton 2006, s. 81-85.
* hasło ''kalbu'', „Chicago Assyrian Dictionary” (CAD), tom k, s. 68-73, The Oriental Institute, Chicago 1971.

{{Władcy Sumeru}}

[[Kategoria:Władcy sumeryjscy]]


text:
# Basoides mucronatus
Basoides mucronatus – gatunek kosarza z podrzędu Laniatores i rodziny Podoctidae. Jedyny znany przedstawiciel monotypowego rodzaju Basoides.

## Występowanie
Gatunek jest endemiczny dla wyspy Sumatra.

title: Basoides mucronatus

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = Basoides mucronatus
 |TSN                    =
 |zoolog                 = ([[Carl Friedrich Roewer|Roewer]], 1927)
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[pajęczaki]]
 |rząd                   = [[kosarze]]
 |podrząd                = [[Laniatores]]
 |infrarząd              = [[Grassatores]]
 |rodzina                = [[Podoctidae]]
 |podrodzina             = [[Podoctinae]]
 |rodzaj                 = '''''Basoides'''''
 |autor rodzaj           = Roewer, 1949
 |gatunek                = '''''Basoides mucronatus'''''
 |synonimy               = ''Baso mucronatus'' <small>Roewer, 1927</small>
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Basoides mucronatus''''' – gatunek [[kosarze|kosarza]] z podrzędu [[Laniatores]] i rodziny [[Podoctidae]]. Jedyny znany przedstawiciel [[takson monotypowy|monotypowego]] rodzaju '''''Basoides'''''<ref name=jh>{{cytuj stronę| url=http://web.archive.org/web/20160305070315/http://bug.tamu.edu/research/collection/hallan/Acari/Family/Podoctidae.txt |tytuł = Joel Hallan's Biology Catalog: Podoctidae |data dostępu =2012-07-26}}</ref>.

== Występowanie ==
Gatunek jest [[endemit|endemiczny]] dla wyspy [[Sumatra]]<ref name=jh />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Podoctidae]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1927 roku]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: pajęczaki

Rząd: kosarze

Podrząd: Laniatores

Infrarząd: Grassatores

Rodzina: Podoctidae

Podrodzina: Podoctinae

Rodzaj: Basoides Roewer, 1949

Gatunek: Basoides mucronatus


text:
# Parafia św. Piotra (Dominika)
Parafia Świętego Piotra (ang. Saint Peter Parish) – jedna z 10 parafii we Wspólnocie Dominiki, znajdująca się w zachodniej części kraju. Stolicą parafii jest Colihaut.
Graniczy z parafiami: św. Jana od północy, św. Józefa od południa oraz św. Andrzeja od wschodu.

## Miejscowości
- Colihaut
- Dublanc
- Bioche

title: Parafia św. Piotra (Dominika)

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2015-04}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Parafia św. Piotra
 |nazwa oryginalna                = Saint Peter Parish
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       =
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = DMA
 |siedziba                        = [[Colihaut]]
 |ISO 3166-2                      = DM-11
 |powierzchnia                    = 27,7 km²
 |rok                             = 2001
 |liczba ludności                 = 1452
 |gęstość zaludnienia             = 52,42 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Dominica-Saint Peter.png
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Parafia Świętego Piotra''' ([[język angielski|ang.]] ''Saint Peter Parish'') – jedna z 10 [[parafia|parafii]] we [[Dominika|Wspólnocie Dominiki]], znajdująca się w zachodniej części kraju. Stolicą parafii jest [[Colihaut]].

Graniczy z parafiami: [[parafia św. Jana na Dominice|św. Jana]] od północy, [[parafia św. Józefa  na Dominice|św. Józefa]] od południa oraz [[parafia św. Andrzeja na Dominice|św. Andrzeja]] od wschodu.

== Miejscowości ==
* [[Colihaut]]
* [[Dublanc]]
* [[Bioche]]

{{Dominika}}

[[Kategoria:Podział administracyjny Dominiki]]

title: Parafia św. PiotraSaint Peter Parish

Państwo: Dominika

Siedziba: Colihaut


text:
# Julian Czermiński
Julian Czermiński (ur. 1773, zm. 25 grudnia 1830 w Krakowie) – polski historyk, profesor i dziekan Uniwersytetu Jagiellońskiego.

## Życiorys
Urodził się w 1773 i w latach 1789-1792 pobierał nauki w seminarium duchownym w Łucku. Pracował jako nauczyciel domowy i za wsparciem i sugestią Tadeusza Czackiego w 1796 przeniósł się do Krakowa. W 1803 ukończył studia w Szkole Głównej Krakowskiej w zakresie nauk fizycznych i moralnych.
Pracował jako lektor języka francuskiego i w 1809 powierzono mu katedrę historii powszechnej i geografii. W latach 1816–20 był dziekanem wydziału filozoficzno-literackiego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Należał do Towarzystwa Naukowego Krakowskiego od chwili jego powstania w 1816.
Żonaty z Barbarą Kozłowską, zmarł 25 grudnia 1830 w Krakowie.

## Publikacje
Publikował teksty na w Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego"
- "O charakterze narodowym" 1817;
- "O mahometanizmie" 1821;
- "Młodość Jana Sobieskiego króla do powrotu z obcych krajów" 1821.

W 1814 wydał rozprawę "De studio philosophiae moralis".

title: Julian Czermiński

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Julian Czermiński
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |wikicytaty                =
 |commons                   =
 |odznaczenia               =
 |do                        = 1820
 |od                        = 1816
 |instytucja nazwa          = filozoficzno-literacki
 |instytucja typ            = Wydział
 |funkcja                   = Dziekan
 |okres zatr1               = 1809-1820
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet Jagielloński]]
 |aktywność zawodowa        = nauczyciel akademicki
 |grafika                   =
 |almamater                 = [[Uniwersytet Jagielloński|Szkoła Główna Krakowska]]
 |specjalność               =
 |jakich nauk               = historia
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |miejsce śmierci           = [[Kraków]]
 |data śmierci              = [[25 grudnia]] [[1830]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data urodzenia            = [[1773]]
 |wariant flagi             =
 |państwo                   =
 |opis grafiki              =
 |www                       =
}}
'''Julian Czermiński''' (ur. [[1773]], zm. [[25 grudnia]] [[1830]] w [[Kraków|Krakowie]]) – polski [[Historia|historyk]], [[profesor]] i dziekan [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Jagiellońskiego]].

== Życiorys ==
Urodził się w 1773 i w latach 1789-1792 pobierał nauki w [[Seminarium duchowne|seminarium duchownym]] w [[Łuck|Łucku]]. Pracował jako nauczyciel domowy i za wsparciem i sugestią [[Tadeusz Czacki|Tadeusza Czackiego]] w 1796 przeniósł się do Krakowa. W 1803 ukończył studia w [[Uniwersytet Jagielloński|Szkole Głównej Krakowskiej]] w zakresie nauk fizycznych i moralnych.

Pracował jako lektor języka francuskiego i w 1809 powierzono mu katedrę historii powszechnej i geografii. W latach 1816–20 był [[Dziekan (szkolnictwo wyższe)|dziekanem]] wydziału filozoficzno-literackiego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Należał do [[Towarzystwo Naukowe Krakowskie|Towarzystwa Naukowego Krakowskiego]] od chwili jego powstania w 1816.

Żonaty z Barbarą Kozłowską, zmarł 25 grudnia 1830 w Krakowie.

== Publikacje ==
Publikował teksty na w Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego"

* "O charakterze narodowym" 1817;
* "O mahometanizmie" 1821;
* "Młodość Jana Sobieskiego króla do powrotu z obcych krajów" 1821.

W 1814 wydał rozprawę "De studio philosophiae moralis".

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Orgelbrand|imię=S.|tytuł=Encyklopedia Powszechna|url=https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/289139/edition/277929/content?ref=struct|wydawca=S. Orgelbrandt|miejsce=Warszawa|rok=1861|strony=443|tom=VI|język=pl|data dostępu=2021-04-20|odn=tak}}

{{Kontrola autorytatywna}}
{{SORTUJ:Czermiński, Julian Romuald}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1773]]
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)]]
[[Kategoria:Polscy nauczyciele domowi]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Krakowskiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)]]
[[Kategoria:Zmarli w 1830]]

title: Julian Czermiński

Data i miejsce śmierci: 25 grudnia 1830 · Kraków

Alma Mater: Szkoła Główna Krakowska

Uczelnia: Uniwersytet Jagielloński

Wydział: filozoficzno-literacki


text:
# Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere
Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere – obóz wojskowy sformowany  we Włoszech w 1918 roku, w ramach Armii Polskiej we Francji, z jeńców armii austro-węgierskiej i Armii Cesarstwa Niemieckiego narodowości polskiej.

## Formowanie i zmiany organizacyjne
Już od 1917 Polacy żyjący i działający we Włoszech usilnie zabiegali o zgodę władz włoskich na wydzielenie polskich żołnierzy spośród jeńców wojsk austro-węgierskich i skupienie ich w osobnych obozach.
W tym też roku profesor Maciej Loret i Jan Zamorski założyli Komitet Polski w Rzymie, który miał na celu opiekę nad Polakami przebywającymi w obozach jenieckich na terenie Włoch.
Wkrótce Komitet uzyskał zezwolenie na skupienie jeńców-Polaków w oddzielnych obozach. Na początku 1918 Polacy otrzymali niewielki, ale jeden z lepiej zorganizowanych obozów, w Santa Maria Capua Vetere
.
Komendantem polskiego obozu wojskowego w Santa Maria Capua Vetere został kpt. Marian Dienstl-Dąbrowa.
W tym samym rozkazie z 7 listopada 1918 napisał:

„Z dniem dzisiejszym obejmuję komendę nad oficerami i żołnierzami zaciągniętymi do szeregów Armii Polskiej we Włoszech, którzy mimo pozornych warunków są od dnia dzisiejszego żołnierzami polskimi i podlegają ustawom karnym Armii Polskiej. Żołnierze polscy! Ceniąc Waszą świętą miłość Ojczyzny i uczucia, które skłoniły Was do wstąpienia w szeregi Armii Polskiej we Włoszech pewny jestem, iż wytrwacie z męskim hartem w tych przedziwnych warunkach kształtowania się Armii Polskiej we Włoszech i niczem nie zhańbicie honoru oficera i żołnierza polskiego”

## Formowanie jednostek wojskowych
Jeszcze w listopadzie 1918 zorganizowany został 1 pułk strzelców im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. W grudniu rozpoczęto organizację pułku strzelców im. Bartosza Głowackiego, a także 2 pułku strzelców im. Tadeusza Kościuszki.
Pułki składały się z trzech batalionów, po cztery kompanie każdy. Dowódcami kompanii i plutonów zostali oficerowie: porucznicy i podporucznicy, natomiast dowódcami drużyn podoficerowie, plutonowi lub kaprale. Do kompanii liniowych przydzielono tylko szeregowych młodszych roczników (1892-1898), natomiast ze starszych roczników sformowano tzw. kompanię matkę, która nie brała udziału w ćwiczeniach i była kompanią pomocniczą. Żołnierze pułku nie posiadali uzbrojenia. Szkolenie ograniczało się do ćwiczeń z musztry i gimnastyki. Ważnym czynnikiem szkolenia była praca oświatowa. Prowadzono kursy dla analfabetów. Kładziono nacisk na uroczyste obchody świąt i ważnych rocznic narodowych.
10 lutego 1919 r. w teatrze miejskim im. Garibaldiego w Santa Maria Capua Vetere odbył się wielki koncert muzyczno-wokalny, urządzony wspólnymi siłami Włochów i Polaków. Koncert rozpoczęty odegraniem hymnów – włoskiego i polskiego zakończył się dopiero po północy.

## Żołnierze obozu
| Komendanci obozu | Komendanci obozu       | Komendanci obozu       | Komendanci obozu   |
| stopień          | imię i nazwisko        | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
| ---------------- | ---------------------- | ---------------------- | ------------------ |
| kpt.             | Marian Dienstl-Dąbrowa | XI 1918 – XII 1918     |                    |
| kpt.mar          | Czesław Petelenz       | XII 1918 –             |                    |

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere
 |nazwa oryginalna     =
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = 1918
 |rozformowanie        = 1919
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     = kpt. Marian Dienstl-Dąbrowa
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    =
 |numer                =
 |kryptonim            =
 |dyslokacja           = [[Santa Maria Capua Vetere]]
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         =
 |podległość           =
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              = Category:Polish military camp in Santa Maria Capua Vetere
 |www                  =
}}
[[File:Polski obóz wojskowy w Santa Maria - grupa organizatorów NAC 1-H-268.jpg|240px|thumb|Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere - grupa organizatorów oddziałów wojskowych; 1918 r.]]
[[File:Polski obóz wojskowy - przegląd pułków im. gen. J. H. Dąbrowskiego NAC 1-H-272.jpg|240px|thumb|Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere - przegląd pułku im. generała J. H. Dąbrowskiego; 1918 r.]]
[[File:Polski obóz wojskowy w Santa Maria - zaprzysiężenie 300 oficerów NAC 1-H-273-3.jpg|240px|thumb|Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere pod Neapolem - zaprzysiężenie 300 oficerów; 1918 r.]]

'''Polski obóz wojskowy w Santa Maria Capua Vetere''' – obóz wojskowy sformowany [[Armia Polska we Włoszech 1918–1919| we Włoszech]] w 1918 roku, w ramach [[Armia Polska we Francji|Armii Polskiej we Francji]], z jeńców [[Armia Austro-Węgier|armii austro-węgierskiej]] i [[Armia Cesarstwa Niemieckiego|Armii Cesarstwa Niemieckiego]] [[Polacy|narodowości polskiej]].

== Formowanie i zmiany organizacyjne ==
Już od 1917 Polacy żyjący i działający we Włoszech usilnie zabiegali o zgodę władz włoskich na wydzielenie polskich żołnierzy spośród jeńców [[Armia Austro-Węgier|wojsk austro-węgierskich]] i skupienie ich w osobnych obozach.
W tym też roku profesor [[Maciej Loret]] i [[Jan Zamorski]] założyli Komitet Polski w Rzymie, który miał na celu opiekę nad Polakami przebywającymi w obozach jenieckich na terenie Włoch{{odn|Zakrzewski|2016|s=38}}.
Wkrótce Komitet uzyskał zezwolenie na skupienie jeńców-Polaków w oddzielnych obozach. Na początku 1918 Polacy otrzymali niewielki, ale jeden z lepiej zorganizowanych obozów, w [[Santa Maria Capua Vetere]]
{{odn|Zakrzewski|2016|s=39}}.

Komendantem polskiego obozu wojskowego w Santa Maria Capua Vetere został kpt. Marian Dienstl-Dąbrowa.
W tym samym rozkazie z 7 listopada 1918 napisał{{odn|Zakrzewski|2016|s=41}}:
{{Cytat
 |treść = ''„Z dniem dzisiejszym obejmuję komendę nad oficerami i żołnierzami zaciągniętymi do szeregów Armii Polskiej we Włoszech, którzy mimo pozornych warunków są od dnia dzisiejszego żołnierzami polskimi i podlegają ustawom karnym Armii Polskiej. Żołnierze polscy! Ceniąc Waszą świętą miłość Ojczyzny i uczucia, które skłoniły Was do wstąpienia w szeregi Armii Polskiej we Włoszech pewny jestem, iż wytrwacie z męskim hartem w tych przedziwnych warunkach kształtowania się Armii Polskiej we Włoszech i niczem nie zhańbicie honoru oficera i żołnierza polskiego”''
}}

== Formowanie jednostek wojskowych ==
Jeszcze w listopadzie 1918 zorganizowany został [[1 Pułk Strzelców im. Henryka Dąbrowskiego|1 pułk strzelców im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego]]. W grudniu rozpoczęto organizację [[3 Pułk Strzelców im. Józefa Poniatowskiego|pułku strzelców im. Bartosza Głowackiego]], a także [[2 Pułk Strzelców im. Tadeusza Kościuszki|2 pułku strzelców im. Tadeusza Kościuszki]]{{odn|Zakrzewski|2016|s=42}}.

Pułki składały się z trzech batalionów, po cztery kompanie każdy. Dowódcami kompanii i plutonów zostali oficerowie: porucznicy i podporucznicy, natomiast dowódcami drużyn podoficerowie, plutonowi lub kaprale. Do kompanii liniowych przydzielono tylko szeregowych młodszych roczników (1892-1898), natomiast ze starszych roczników sformowano tzw. kompanię matkę, która nie brała udziału w ćwiczeniach i była kompanią pomocniczą. Żołnierze pułku nie posiadali uzbrojenia. Szkolenie ograniczało się do ćwiczeń z musztry i gimnastyki. Ważnym czynnikiem szkolenia była praca oświatowa. Prowadzono kursy dla analfabetów. Kładziono nacisk na uroczyste obchody świąt i ważnych rocznic narodowych.
10 lutego 1919 r. w teatrze miejskim im. Garibaldiego w Santa Maria Capua Vetere odbył się wielki koncert muzyczno-wokalny, urządzony wspólnymi siłami Włochów i Polaków. Koncert rozpoczęty odegraniem hymnów – włoskiego i polskiego zakończył się dopiero po północy{{odn|Zakrzewski|2016|s=46}}.

== Żołnierze obozu ==
{| class="wikitable"
! colspan="4" |Komendanci obozu
|-
! stopień
! imię i nazwisko !! okres pełnienia służby
!kolejne stanowisko
|-
|kpt.
|[[Marian Dienstl-Dąbrowa]]
|XI 1918{{odn|Zakrzewski|2016|s=41}} – XII 1918
|
|-
|kpt.mar
|Czesław Petelenz
|XII 1918{{odn|Zakrzewski|2016|s=44}} –
|
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Zakrzewski| imię=Bartosz|tytuł=18 Dywizja Piechoty WP w wojnie polsko-sowieckiej| data=2016 | wydawca=Wydawnictwo Neriton | miejsce=Warszawa| isbn=9788375434156|odn=tak}}

[[Kategoria:Armia Polska we Włoszech 1918–1919]]

Pierwszy: kpt. Marian Dienstl-Dąbrowa

Dyslokacja: Santa Maria Capua Vetere


text:
# Bernhard Anselm Weber
Bernhard Anselm Weber (ur. 18 kwietnia 1764 w Mannheimie, zm. 23 marca 1821 w Berlinie) – niemiecki kompozytor i dyrygent.

## Życiorys
Uczył się w Mannheimie u Georga Josepha Voglera (kompozycja), Johanna Einbergera (teoria) i Ignaza Holzbauera (śpiew). W 1781 roku podjął studia teologiczne, filozoficzne i prawnicze na uniwersytecie w Heidelbergu, których jednak nie ukończył, poświęcając się całkowicie muzyce. Początkowo występował jako wędrowny pianista, od 1787 roku był członkiem trupy teatralnej Gustava Friedricha Wilhelma Großmanna w Hanowerze. W 1790 roku wyjechał do Sztokholmu. Po powrocie do Niemiec w 1792 roku został drugim dyrektorem teatru królewskiego w Berlinie. Od 1796 roku był jego pierwszym dyrektorem, a od 1803 roku kapelmistrzem. W 1803 roku gościł w Paryżu, gdzie poznał Luigiego Cherubiniego. Na przełomie 1806 i 1807 roku przebywał w Pradze. Od 1811 roku, po połączeniu sceny niemieckiej i włoskiej, zajmował się reorganizacją teatru królewskiego w Berlinie. Dla potrzeb tej sceny pisał opery, singspiele i balety oraz muzykę do sztuk, m.in. do dramatów Friedricha Schillera. Propagował twórczość Ch.W. Glucka. Jego uczniem był Giacomo Meyerbeer.

title: Bernhard Anselm Weber

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Bernhard Anselm Weber
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       =
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = [[18 kwietnia]] [[1764]]
 |miejsce urodzenia     = [[Mannheim]]
 |pochodzenie           = [[Niemcy (naród)|niemieckie]]
 |data śmierci          = [[23 marca]] [[1821]]
 |miejsce śmierci       = [[Berlin]]
 |instrument            =
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[muzyka poważna]]
 |zawód                 = [[kompozytor]], [[dyrygent]]
 |aktywność             =
 |wydawnictwo           =
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                =
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Bernhard Anselm Weber''' (ur. [[18 kwietnia]] [[1764]] w [[Mannheim]]ie, zm. [[23 marca]] [[1821]] w [[Berlin]]ie{{r|encmuz}}{{r|baker}}) – [[Niemcy|niemiecki]] kompozytor i dyrygent.

== Życiorys ==
Uczył się w [[Mannheim]]ie u [[Georg Joseph Vogler|Georga Josepha Voglera]] (kompozycja), [[Johann Einberger|Johanna Einbergera]] (teoria) i [[Ignaz Holzbauer|Ignaza Holzbauera]] (śpiew){{r|encmuz}}{{r|baker}}. W 1781 roku podjął studia teologiczne, filozoficzne i prawnicze na [[uniwersytet w Heidelbergu|uniwersytecie w Heidelbergu]], których jednak nie ukończył, poświęcając się całkowicie muzyce{{r|encmuz}}. Początkowo występował jako wędrowny pianista, od 1787 roku był członkiem trupy teatralnej [[Gustav Friedrich Wilhelm Großmann|Gustava Friedricha Wilhelma Großmanna]] w [[Hanower]]ze{{r|encmuz}}{{r|baker}}. W 1790 roku wyjechał do [[Sztokholm]]u{{r|encmuz}}{{r|baker}}. Po powrocie do Niemiec w 1792 roku został drugim dyrektorem teatru królewskiego w [[Berlin]]ie{{r|encmuz}}{{r|baker}}. Od 1796 roku był jego pierwszym dyrektorem, a od 1803 roku [[kapelmistrz]]em{{r|baker}}. W 1803 roku gościł w [[Paryż]]u, gdzie poznał [[Luigi Cherubini|Luigiego Cherubiniego]]{{r|encmuz}}. Na przełomie 1806 i 1807 roku przebywał w [[Praga|Pradze]]{{r|encmuz}}. Od 1811 roku, po połączeniu sceny niemieckiej i włoskiej, zajmował się reorganizacją teatru królewskiego w Berlinie{{r|encmuz}}{{r|baker}}. Dla potrzeb tej sceny pisał [[opera|opery]], [[singspiel]]e i [[balet]]y oraz muzykę do sztuk{{r|encmuz}}, m.in. do dramatów [[Friedrich Schiller|Friedricha Schillera]]{{r|encmuz}}{{r|baker}}. Propagował twórczość [[Christoph Willibald Gluck|Ch.W. Glucka]]{{r|encmuz}}{{r|baker}}. Jego uczniem był [[Giacomo Meyerbeer]]{{r|encmuz}}.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="baker">{{Cytuj książkę |tytuł = Baker’s Biographical Dictionary of Musicians |wydawca = Schirmer Books |tom = Volume 6 Stre–Zyli |miejsce = New York |rok = 2001 |isbn = 0-02-865571-0 |strony = 3870}}</ref>
<ref name="encmuz">{{Cytuj książkę |tytuł = Encyklopedia Muzyczna PWM |wydawca = Polskie Wydawnictwo Muzyczne |tom = 12. Część biograficzna w–ż |miejsce = Kraków |rok = 2012 |isbn = 978-83-224-0935-0 |strony = 86}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMSLP|id=Weber, Bernhard Anselm}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Weber, Bernhard Anselm}}
[[Kategoria:Niemieccy kompozytorzy]]
[[Kategoria:Niemieccy dyrygenci]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1764]]
[[Kategoria:Zmarli w 1821]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Mannheimie]]

title: Bernhard Anselm Weber

Data i miejsce urodzenia: 18 kwietnia 1764 · Mannheim

Pochodzenie: niemieckie

Data i miejsce śmierci: 23 marca 1821 · Berlin

Gatunki: muzyka poważna

Zawód: kompozytor, dyrygent


text:
# Pułapka na myszy
Pułapka na myszy (inaczej łapka na myszy) – urządzenie służące do łapania lub zabijania małych gryzoni, w szczególności myszy. Większe urządzania tego typu są także stosowane do łapania szczurów. Pierwsza sprężynowa pułapka na myszy została opatentowana w Stanach Zjednoczonych w roku 1897 przez Williama Hookera.

## Tradycyjna konstrukcja
Najbardziej znaną konstrukcją pułapki na myszy jest prosty mechanizm sprężynowy umieszczony na deseczce lub metalowej płytce. Do znajdującej się na środku deseczki osi przymocowana jest metalowa, prostokątna ramka. Na oś nałożona jest też sprężyna, która wymusza ruch ramki na jedną stronę pułapki. Po tej stronie znajduje się zapadka wykonana z drutu bądź kawałka blaszki, umieszczona na małej ośce. Po przeciwległej stronie znajduje się jeszcze jeden element w postaci pręta umocowanego jednym końcem do ośki. Nastawienie takiej pułapki polega na odciągnięciu ramki na przeciwległą stronę, założeniu pręta na nią i zablokowaniu go zapadką. Naciśnięcie na zapadkę powoduje odblokowanie pręta, a uwolniona ramka szybko wraca na drugą stronę, uderzając z dużą siłą. Na zapadce umieszcza się małą porcję pokarmu, np. ser, chleb albo masło orzechowe jako przynętę. Gdy gryzoń, przywabiony jedzeniem, naciśnie zapadkę, ramka uderza w niego. Pułapka jest tak zaprojektowana, by zabić mysz, przez uszkodzenie rdzenia kręgowego, zmiażdżenie jej głowy bądź klatki piersiowej. Często jednak zwierzę nie zdycha od razu. Mniejsze urządzenia tego typu są stosowane na myszy, do likwidacji szczurów stosuje się większe konstrukcje.

## Elektryczna pułapka
Takie urządzenie, wynalezione później, zabija gryzonie przez porażenie prądem elektrycznym. Zwierzę wchodząc w pułapkę zwiera dwie ukryte elektrody, zamykając obwód, co powoduje śmiertelne porażenie.

## Pułapki łapiące żywe zwierzęta
Dostępne są także urządzenia, które chwytają gryzonie, ale nie robią im krzywdy. Są zbudowane w formie pojemnika, bądź klatki z otworem wejściowym. Gdy zwierzę wejdzie do środka, przywabione jakimś pokarmem umieszczonym wewnątrz pułapki, uruchamia mechanizm zamykający otwór. Taką pułapkę należy regularnie kontrolować, gdyż gryzonie mogą umrzeć z powodu odwodnienia. Złapaną mysz zabiera się następnie z dala od miejsca schwytania i zabija lub wypuszcza na wolność w odległym miejscu.

## Pułapka klejowa
Nazywana też lepem na myszy (w niektórych krajach dostępna w wersji przeciw szczurom). Jest to arkusz kartonu, drewna lub plastiku pokryty silnym klejem. Po wejściu na taką powierzchnię gryzoń przywiera do niej trwale łapami oraz futrem. Można go uwolnić przy pomocy oleju. Takie pułapki są używane tam, gdzie stosowanie trucizn i sprężyn jest zabronione lub niepożądane. Pułapki klejowe umożliwiają monitorowanie insektów przenoszonych przez szkodniki i ich wyłapywanie wraz z nosicielami. Są natomiast niewskazane w przypadku przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusów. Ogólna skuteczność lepów została ustalona eksperymentalnie jako co najmniej dwukrotnie niższa od skuteczności pułapek bezklejowych – ponieważ wibrysy umożliwiają myszom i szczurom rozpoznanie tekstury podłoża, w pułapki klejowe zwierzęta te wpadają głównie przez nieuwagę i dotyczy to zwłaszcza osobników młodocianych. Do względnej skuteczności lepów przyczynia się możliwość schwytania wielu zwierząt do tej samej pułapki, obniża ją natomiast obecność pyłu, kurzu i wilgoci.
Pułapki klejowe są uznawane za niehumanitarne m.in. przez Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce, przez brytyjskie Królewskie Towarzystwo Zapobiegania Okrucieństwu wobec Zwierząt, przez organizację akredytującą AAALAC International i przez największego producenta pułapek na myszy w Stanach Zjednoczonych, firmę Woodstream. Ze względu na powodowane u zwierząt cierpienie porównywane są do powszechnie nieakceptowanych lepów na ptaki lub do pułapek topiących. Ich użycie jest zabronione w Irlandii (od 2003), w Szwecji, w amerykańskim mieście West Hollywood oraz poza szczególnymi przypadkami w Nowej Zelandii (od 2015) i na Tasmanii (od 2008), a w Wielkiej Brytanii i w australijskim stanie Wiktoria (od 2008) jest ograniczone licencją do profesjonalistów zobowiązanych do przestrzegania odpowiednich przepisów. Ponieważ śmierć jest odroczona w czasie, pułapki te mają dla zwierząt konsekwencje porównywalne z zastosowaniem potrzasków i nie spełniają żadnych standardów dobrostanu zwierząt. Do skutków pułapek klejowych dla schwytanych myszy i szczurów należy śmierć przez uduszenie klejem (po wycieńczeniu organizmu), śmierć z głodu, odwodnienia lub wychłodzenia, samookaleczenie, złamanie kończyn, zdarcie skóry i futra, przebywanie we własnych odchodach, a także skrajny lęk i stres. W badaniu z 1983 stwierdzono śmierć złapanych na lep zwierząt najwcześniej po upływie 3 godzin od schwytania, niektóre przeżyły całą dobę. Metoda uśmiercania gryzoni po ich schwytaniu na lep nie jest w wielu krajach w żaden sposób regulowana, co wzbudza dodatkowe zastrzeżenia etyczne. Pułapki te są ponadto groźne dla innych zwierząt, takich jak nietoperze, jaszczurki, ptaki, młode różnych gatunków i zwierzęta domowe.
Historycznie lepy były używane najpierw w Europie, gdzie ich użycie utrzymywało się jednak na nieznacznym poziomie. W USA rozpowszechniły się od lat 50. XX wieku, przy czym przez pierwsze dwie dekady były stosowane wyłącznie w formie kleju (bez arkusza) i głównie przez profesjonalistów, zanim skutecznie zareklamowano je prywatnym nabywcom. W Polsce była to w 2021 jedna z metod profesjonalnej deratyzacji w lokalach gastronomicznych.

## Rozwiązania zastępcze
We wrześniu 2024 Rada Miejska Nowego Jorku uchwaliła program pilotażowy testujący po raz drugi skuteczność środków antykoncepcyjnych dla szczurów, do czego przyczyniło się zainteresowanie opinii publicznej wpływem rodentycydów na miejską populację ptaków drapieżnych. Komentując inicjatywę przed jej uchwaleniem, rodentolog Michael H. Parsons z Fordham University zwrócił uwagę na trudności w pozyskaniu wiarygodnych danych dotyczących skuteczności antykoncepcji dla szczurów i stwierdził, że głównym źródłem problemu szczurów jest brak utrzymania czystości w mieście.

title: Pułapka na myszy

wikitext:
{{Inne znaczenia|gospodarstwa domowego|[[Pułapka na myszy (ujednoznacznienie)|lista utworów Agathy Christie noszących tytuł „Pułapka na myszy”]]}}
[[Plik:Mausefalle 001.jpg|thumb|Pułapka sprężynowa Hookera z zabitą myszą]]
[[Plik:Mousetrap2mice.jpg|thumb|Dwie myszy złapane w jednej klatce]]
[[Plik:Glue trap with hair.JPG|thumb|Lep, z którego udało się uciec gryzoniowi]]
[[Plik:Campin merode altarpiece right panel detail 2.jpg|thumb|XV -wieczna pułapka na myszy. Fragment [[Tryptyk de Mérode|tryptyku de Mérode]] pędzla [[Robert Campin|Mistrza z Flemalle]]]]
'''Pułapka na myszy''' (inaczej łapka na myszy) – [[urządzenie]] służące do łapania lub zabijania małych [[Gryzonie|gryzoni]], w szczególności [[Mysz domowa|myszy]]. Większe urządzania tego typu są także stosowane do łapania [[szczur]]ów. Pierwsza sprężynowa pułapka na myszy została opatentowana w Stanach Zjednoczonych w roku 1897 przez [[William C. Hooker|Williama Hookera]]<ref name="Hooker">{{cytuj stronę | url = http://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/biblio?FT=D&date=18941106&DB=EPODOC&locale=en_PL&CC=US&NR=528671A&KC=A&ND=5 | tytuł = Animal trap | data = 1894 | opublikowany = US Patent Office, Patent number: 528671 | data dostępu = 2013-01-15}}</ref>.

== Tradycyjna konstrukcja ==
Najbardziej znaną konstrukcją pułapki na myszy jest prosty mechanizm sprężynowy umieszczony na deseczce lub metalowej płytce. Do znajdującej się na środku deseczki osi przymocowana jest metalowa, prostokątna ramka. Na oś nałożona jest też [[sprężyna]], która wymusza ruch ramki na jedną stronę pułapki. Po tej stronie znajduje się zapadka wykonana z drutu bądź kawałka blaszki, umieszczona na małej ośce. Po przeciwległej stronie znajduje się jeszcze jeden element w postaci pręta umocowanego jednym końcem do ośki. Nastawienie takiej pułapki polega na odciągnięciu ramki na przeciwległą stronę, założeniu pręta na nią i zablokowaniu go zapadką. Naciśnięcie na zapadkę powoduje odblokowanie pręta, a uwolniona ramka szybko wraca na drugą stronę, uderzając z dużą siłą. Na zapadce umieszcza się małą porcję pokarmu, np. ser, chleb albo masło orzechowe jako [[Atraktanty|przynętę]]. Gdy gryzoń, przywabiony jedzeniem, naciśnie zapadkę, ramka uderza w niego. Pułapka jest tak zaprojektowana, by zabić mysz, przez uszkodzenie [[Rdzeń kręgowy|rdzenia kręgowego]], zmiażdżenie jej głowy bądź klatki piersiowej. Często jednak zwierzę nie zdycha od razu. Mniejsze urządzenia tego typu są stosowane na myszy, do likwidacji szczurów stosuje się większe konstrukcje.

== Elektryczna pułapka ==
Takie urządzenie, wynalezione później, zabija gryzonie przez [[porażenie prądem elektrycznym]]. Zwierzę wchodząc w pułapkę zwiera dwie ukryte [[Elektroda|elektrody]], zamykając obwód, co powoduje śmiertelne porażenie.

== Pułapki łapiące żywe zwierzęta ==
[[Plik:Mouse released in the wild.JPG|mały|lewo|[[Mysz domowa]] wypuszczana z pułapki daleko od miejsca schwytania]]
Dostępne są także urządzenia, które chwytają gryzonie, ale nie robią im krzywdy. Są zbudowane w formie pojemnika, bądź klatki z otworem wejściowym. Gdy zwierzę wejdzie do środka, przywabione jakimś pokarmem umieszczonym wewnątrz pułapki, uruchamia mechanizm zamykający otwór. Taką pułapkę należy regularnie kontrolować, gdyż gryzonie mogą umrzeć z powodu odwodnienia. Złapaną mysz zabiera się następnie z dala od miejsca schwytania i zabija lub wypuszcza na wolność w odległym miejscu.

== Pułapka klejowa ==
Nazywana też lepem na myszy (w niektórych krajach dostępna w wersji przeciw szczurom). Jest to arkusz kartonu, drewna lub plastiku pokryty silnym klejem. Po wejściu na taką powierzchnię gryzoń przywiera do niej trwale łapami oraz futrem{{odn|Mason|Littin|2003|s=16}}. Można go uwolnić przy pomocy [[Oleje|oleju]]. Takie pułapki są używane tam, gdzie stosowanie trucizn i sprężyn jest zabronione lub niepożądane{{odn|Herzog|1989|s=5}}. Pułapki klejowe umożliwiają monitorowanie [[Owady|insektów]] przenoszonych przez [[szkodniki]] i ich wyłapywanie wraz z nosicielami{{odn|Schoenberger|Prendergast|Luchins|Theriault|2022|s=38}}. Są natomiast niewskazane w przypadku przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusów{{odn|Desoky|2018|s=30}}{{r|HC}}. Ogólna skuteczność lepów została ustalona eksperymentalnie jako co najmniej dwukrotnie niższa od skuteczności pułapek bezklejowych – ponieważ [[Włosy czuciowe|wibrysy]] umożliwiają myszom i szczurom rozpoznanie tekstury podłoża, w pułapki klejowe zwierzęta te wpadają głównie przez nieuwagę i dotyczy to zwłaszcza osobników młodocianych{{odn|Corrigan|1998|s=269–270, 274}}{{odn|Schoenberger|Prendergast|Luchins|Theriault|2022|s=46}}. Do względnej skuteczności lepów przyczynia się możliwość schwytania wielu zwierząt do tej samej pułapki, obniża ją natomiast obecność pyłu, kurzu i wilgoci{{odn|Corrigan|1998|s=269, 273}}{{odn|Mason|Littin|2003|s=16}}.

Pułapki klejowe są uznawane za niehumanitarne m.in. przez [[Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami w Polsce]]{{r|MK}}{{refn|grupa=uwaga|Kierowniczka szczecińskiego TOZ Karolina Winter-Zielińska określiła je w 2021 „metodą sadystyczną” w odniesieniu do deratyzacji{{r|MK}}.}}, przez brytyjskie {{link-interwiki|Królewskie Towarzystwo Zapobiegania Okrucieństwu wobec Zwierząt|Q=Q584819}}{{r|RS}}, przez organizację [[Akredytacja|akredytującą]] {{link-interwiki|AAALAC International|Q=Q4809401}}{{odn|Schoenberger|Prendergast|Luchins|Theriault|2022|s=38}} i przez największego producenta pułapek na myszy w Stanach Zjednoczonych, firmę Woodstream{{r|OW}}. Ze względu na powodowane u zwierząt cierpienie porównywane są do powszechnie nieakceptowanych lepów na ptaki{{odn|Broom|1999|s=325}} lub do pułapek topiących{{odn|Harris|2017|s=16}}. Ich użycie jest zabronione w [[Irlandia|Irlandii]] (od 2003){{r|IE}}, w [[Szwecja|Szwecji]]{{odn|Harris|2017|s=9}}, w amerykańskim mieście [[West Hollywood]]{{r|BP}} oraz poza szczególnymi przypadkami w [[Nowa Zelandia|Nowej Zelandii]] (od 2015){{r|NZ}} i na [[Tasmania|Tasmanii]] (od 2008){{r|TA}}, a w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]{{odn|Mason|Littin|2003|s=16}}{{refn|grupa=uwaga|W 2016 {{link-interwiki|Humane Society|Q=Q1636612}} doniosło, że ponad dwustu brytyjskich dostawców środków szkodnikobójczych zrezygnowało z dalszej dystrybucji lepów z powodów etycznych{{odn|Baker|Macdonald|Ellwood|2017|s=143}}.}} i w [[Australia|australijskim]] stanie [[Wiktoria (stan)|Wiktoria]] (od 2008){{r|VA}} jest ograniczone licencją do profesjonalistów zobowiązanych do przestrzegania odpowiednich przepisów. Ponieważ śmierć jest odroczona w czasie, pułapki te mają dla zwierząt konsekwencje porównywalne z zastosowaniem [[potrzask]]ów{{odn|Mason|Littin|2003|s=16–17}} i nie spełniają żadnych standardów [[Dobrostan zwierząt|dobrostanu zwierząt]]{{odn|Proulx|2022|s=9}}. Do skutków pułapek klejowych dla schwytanych myszy i szczurów należy śmierć przez uduszenie klejem (po wycieńczeniu organizmu), śmierć z [[Głód|głodu]], [[Odwodnienie (medycyna)|odwodnienia]] lub [[Hipotermia|wychłodzenia]], [[samookaleczenie]], [[złamanie]] kończyn, zdarcie skóry i futra, przebywanie we własnych odchodach, a także skrajny lęk i stres. W badaniu z 1983 stwierdzono śmierć złapanych na lep zwierząt najwcześniej po upływie 3 godzin od schwytania, niektóre przeżyły całą dobę{{refn|grupa=uwaga|W laboratorium, gdzie stosowano lepy, według informacji anekdotycznych średnio około połowa schwytanych zbiegłych myszy nie przeżywała nocy{{odn|Herzog|1989|s=5}}.}}. Metoda uśmiercania gryzoni po ich schwytaniu na lep nie jest w wielu krajach w żaden sposób regulowana, co wzbudza dodatkowe zastrzeżenia etyczne{{odn|Mason|Littin|2003|s=16–17}}. Pułapki te są ponadto groźne dla innych zwierząt, takich jak nietoperze{{r|CW}}, jaszczurki, ptaki, młode różnych gatunków i zwierzęta domowe{{odn|Desoky|2018|s=30}}.

Historycznie lepy były używane najpierw w Europie, gdzie ich użycie utrzymywało się jednak na nieznacznym poziomie. W USA rozpowszechniły się od lat 50. XX wieku, przy czym przez pierwsze dwie dekady były stosowane wyłącznie w formie kleju (bez arkusza) i głównie przez profesjonalistów, zanim skutecznie zareklamowano je prywatnym nabywcom{{odn|Drummond|2003|s=394}}. W Polsce była to w 2021 jedna z metod profesjonalnej deratyzacji w lokalach gastronomicznych{{r|MK}}.

== Rozwiązania zastępcze ==
We wrześniu 2024 {{link-interwiki|Rada Miejska Nowego Jorku|tekst=Rada Miejska|Q=Q645195}} [[Nowy Jork|Nowego Jorku]] uchwaliła program pilotażowy testujący po raz drugi skuteczność środków antykoncepcyjnych dla szczurów, do czego przyczyniło się zainteresowanie opinii publicznej wpływem [[Rodentycydy|rodentycydów]] na miejską populację ptaków drapieżnych{{r|ME}}. Komentując inicjatywę przed jej uchwaleniem, rodentolog Michael H. Parsons z [[Fordham University]] zwrócił uwagę na trudności w pozyskaniu wiarygodnych danych dotyczących skuteczności antykoncepcji dla szczurów i stwierdził, że głównym źródłem problemu szczurów jest brak utrzymania czystości w mieście{{r|MHP}}.

== Zobacz też ==
* [[deratyzacja]]
* [[szczurołap]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="BP">{{cytuj |autor=Berenika Piotrowska |tytuł=Pierwsze miasto w USA delegalizuje pułapki klejowe |opublikowany=[[Fundacja Viva!|Vege]] |data=21 kwietnia 2023 |url=https://vege.com.pl/2023/04/21/pierwsze-miasto-w-usa-delegalizuje-pulapki-klejowe/ |archiwum=https://archive.today/20241103104853/https://vege.com.pl/2023/04/21/pierwsze-miasto-w-usa-delegalizuje-pulapki-klejowe/ |zarchiwizowano=3 listopada 2024}}</ref>
<ref name="CW">{{cytuj |autor=Jordi Segers, Scott McBurney, Megan Jones, Patrick Zimmer |tytuł=The Canadian Wildlife Health Cooperative National Bat Health Report – 2021 |opublikowany=Canadian Wildlife Health Cooperative |data=sierpień 2021 |s=9 |url=https://cwhc-rcsf.ca/docs/technical_reports/CWHC%20National%20bat%20health%20report%202021.pdf |archiwum=https://web.archive.org/web/20210901191246/https://cwhc-rcsf.ca/docs/technical_reports/CWHC%20National%20bat%20health%20report%202021.pdf |zarchiwizowano=1 września 2021}}</ref>
<ref name="HC">{{cytuj |tytuł=Hantaviruses |opublikowany={{link-interwiki|Health Canada|Q=Q1057591}} |data=28 lipca 2009 |url=http://hc-sc.gc.ca/fniah-spnia/promotion/public-publique/hantavirus-eng.php |archiwum=https://web.archive.org/web/20130110213752/http://hc-sc.gc.ca/fniah-spnia/promotion/public-publique/hantavirus-eng.php |zarchiwizowano=10 stycznia 2013}}</ref>
<ref name="IE">{{cytuj |tytuł=Roche acts against illegal glue traps |opublikowany=[[Ministrowie środowiska, społeczności i samorządu lokalnego Irlandii|Ministerstwo środowiska, społeczności i samorządu lokalnego Irlandii]] |data=3 kwietnia 2006 |url=http://www.environ.ie/en/Heritage/NationalParksandWildlife/News/MainBody,16109,en.htm |archiwum=https://web.archive.org/web/20081121214548/http://www.environ.ie/en/Heritage/NationalParksandWildlife/News/MainBody,16109,en.htm |zarchiwizowano=21 listopada 2008}}</ref>
<ref name="ME">{{cytuj |autor=Matthew Euzarraga, Emily Rahhal |tytuł=New York City Council passes bill to use birth control on rats |opublikowany=Pix11 |data=26 września 2024 |url=https://pix11.com/news/local-news/new-york-city-council-passes-bill-to-put-rats-on-birth-control/ |archiwum=https://web.archive.org/web/20240927141023/https://pix11.com/news/local-news/new-york-city-council-passes-bill-to-put-rats-on-birth-control/ |zarchiwizowano=27 września 2024}}</ref>
<ref name="MHP">{{cytuj |autor=Michael H. Parsons |tytuł=Does Rat Birth Control Actually Work? |redaktor=Clio Chang |opublikowany={{link-interwiki|Curbed|Q=Q5194647}} |data=6 maja 2024 |url=https://www.curbed.com/article/rat-birth-control-new-york-city-explain.html |archiwum=https://web.archive.org/web/20240506190428/https://www.curbed.com/article/rat-birth-control-new-york-city-explain.html |zarchiwizowano=6 maja 2024}}</ref>
<ref name="MK">{{cytuj |autor=Michał Kaczmarek |tytuł=Szczecińska restauracja prowadziła deratyzację, łapiąc żywe szczury na klej. TOZ: „Czysty sadyzm” |opublikowany=wSzczecinie.pl |data=14 grudnia 2021 |url=https://wszczecinie.pl/szczecinska-restauracja-prowadzila-deratyzacje-lapiac-zywe-szczury-na-klej-toz-czysty-sadyzm/39745 |archiwum=https://archive.today/20241103104844/https://wszczecinie.pl/szczecinska-restauracja-prowadzila-deratyzacje-lapiac-zywe-szczury-na-klej-toz-czysty-sadyzm/39745 |zarchiwizowano=3 listopada 2024}}</ref>
<ref name="NZ">{{cytuj |tytuł=Glueboard traps prohibited from 2015 |opublikowany={{link-interwiki|Ministerstwo Przemysłu Surowcowego (Nowa Zelandia)|Q=Q6866581}} |data=17 grudnia 2014 |url=http://mpi.govt.nz/news-and-resources/media-releases/glueboard-traps-prohibited-from-2015/ |archiwum=https://web.archive.org/web/20150129120437/http://mpi.govt.nz/news-and-resources/media-releases/glueboard-traps-prohibited-from-2015/ |zarchiwizowano=29 stycznia 2015}}</ref>
<ref name="OW">{{cytuj |autor=Oliver Whang |tytuł=Is There an Ethical Way to Kill Rats? Should We Even Ask? |opublikowany=[[The New York Times]] |data=27 lutego 2023 |url=https://www.nytimes.com/2023/02/27/science/rats-rodents-trapping.html |archiwum=https://archive.today/20230327193334/https://www.nytimes.com/2023/02/27/science/rats-rodents-trapping.html |zarchiwizowano=27 marca 2023}}</ref>
<ref name="RS">{{cytuj |tytuł=RSPCA policies on animal welfare |opublikowany=RSPCA |data=2014 |s=50 |url=https://www.rspca.org.uk/ImageLocator/LocateAsset?asset=document&assetId=1232729988566&mode=prd |archiwum=https://web.archive.org/web/20171213010249if_/https://www.rspca.org.uk/ImageLocator/LocateAsset?asset=document&assetId=1232729988566&mode=prd |zarchiwizowano=13 grudnia 2017}}</ref>
<ref name="TA">{{cytuj |tytuł=Animal Welfare Amendment Act 2008 |opublikowany={{link-interwiki|Departament Zasobów Naturalnych i Środowiska (Tasmania)|tekst=Departament Przemysłu Surowcowego i Wody (Tasmania)|Q=Q16956288}} |data dostępu=9 września 2008 |url=http://www.dpiw.tas.gov.au/inter.nsf/Attachments/MCAS-7HG487/$FILE/AWsummary.pdf |archiwum=https://web.archive.org/web/20120531201547/http://www.dpiw.tas.gov.au/inter.nsf/Attachments/MCAS-7HG487/$FILE/AWsummary.pdf |zarchiwizowano=31 maja 2012}}</ref>
<ref name="VA">{{cytuj |tytuł=New Regulations on the use of Glue Traps and other Rodent Traps |opublikowany={{link-interwiki|Victoria Government Gazette|Q=Q98230930}} |data=2 stycznia 2009 |url=http://www.health.vic.gov.au/__data/assets/pdf_file/0007/326383/information_sheet_pc.pdf |archiwum=https://web.archive.org/web/20090628010328/http://health.vic.gov.au/__data/assets/pdf_file/0007/326383/information_sheet_pc.pdf |zarchiwizowano=28 czerwca 2009}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj |autor=Sandra E. Baker, David W. Macdonald, Stephen A. Ellwood |rozdział=[https://www.icup.org.uk/media/jgagrsvn/icup1196.pdf Double standards in spring trap welfare: ending inequality for rats (Rodentia: Muridae), mice (Rodentia: Muridae) and moles (Insectivora: Talpidae) in the United Kingdom] |tytuł=Proceedings of the Ninth International Conference on Urban Pests (Birmingham, 9-12 July 2017) |redaktor=Matthew P. Davies, Caroline Pfeiffer, William H. Robinson |miejsce=Birmingham |data=2017 |s=139–145 |isbn=9781527207387 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor r=Donald M. Broom |rozdział=The welfare of vertebrate pests in relation to their management |tytuł=Advances in Vertebrate Pest Management |wolumin=1 |redaktor=David P. Cowan, Christopher Feare |miejsce=Fürth |wydawca=Filander |data=1999 |s=309–329 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor=Robert M. Corrigan |tytuł=The efficacy of glue traps against wild populations of house mice, Mus domesticus Rutty |czasopismo=Proceedings of the Vertebrate Pest Conference |wolumin=18 |data=1998 |s=268–275 |url=https://escholarship.org/content/qt8bf0w19p/qt8bf0w19p.pdf |doi=10.5070/V418110049 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor=Abd El-Aleem Saad Soliman Desoky |tytuł=Review: Rodent Control Strategies in Houses |czasopismo=International Journal of Research Studies in Agricultural Sciences |wolumin=4 |numer=3 |data=2018 |s=28–31 |doi=10.20431/2454-6224.0403005 |url=https://www.arcjournals.org/pdfs/ijrsas/v4-i3/5.pdf |odn=tak}}
* {{cytuj |autor r=David C. Drummond |rozdział=[https://digitalcommons.usu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1107&context=wdmconference Better Mouse Traps: The History of their Development in the USA] |tytuł=Proceedings of the Tenth Wildlife Damage Management Conference (April 6–9, 2003, Hot Springs, Arkansas) |redaktor=Kathleen A. Fagerstone, Gary William Witmer |miejsce=Fort Collins, CO |wydawca=National Wildlife Research Center |data=2003 |s=388–397 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor=Klas Harris |tytuł=Designing a Modern Rat Trap – Project Report |miejsce=Oslo School of Architecture and Design |wydawca=praca dyplomowa |data=2017 |url=https://aho.brage.unit.no/aho-xmlui/bitstream/handle/11250/2487236/Diploma%20Report%20Klas%20Harris%20low%20quality.pdf?sequence=2 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor=Harold A. Herzog |tytuł=The Moral Status of Mice |czasopismo=ILAR News |wolumin=4 |numer=1 |data=1989 |s=4–6 |doi=10.1093/ilar.31.1.4 |url=https://academic.oup.com/ilarjournal/article/31/1/4/687177 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor=Georgia Mason, Kate E. Littin |tytuł=The Humaneness of Rodent Pest Control |czasopismo=Animal Welfare |wolumin=12 |numer=1 |data=2003 |s=1–37 |url=https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/C3F635B118EFBDAEEED6460A844B4750/S0962728600025355a.pdf/the-humaneness-of-rodent-pest-control.pdf |doi=10.1017/S0962728600025355 |issn=0962-7286 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor r=Gilbert Proulx |rozdział=[https://www.researchgate.net/profile/Gilbert-Proulx/publication/360559103_The_Five_Ws_of_Mammal_Trapping/links/627dc36d37329433d9ac5e84/The-Five-Ws-of-Mammal-Trapping.pdf The Five Ws of Mammal Trapping] |tytuł=Mammal Trapping: Wildlife Management, Animal Welfare & International Standards |redaktor=Gilbert Proulx |miejsce=Sherwood Park, AB |wydawca=Alpha Wildlife Publications |data=2022 |s=1–22 |isbn=978-0-9809598-2-6 |odn=tak}}
* {{cytuj |autor=Jenna M. Schoenberger, Brian J. Prendergast, Kerith R. Luchins, Betty R. Theriault, George P. Langan |tytuł=Preference of Escaped Mice for Live Capture or Glue Traps and Relevance to Pest Control Programs |czasopismo=Journal of the American Association for Laboratory Animal Science |wolumin=62 |numer=1 |data=2022 |s=38–47 |url=https://www.ingentaconnect.com/content/aalas/jaalas/2023/00000062/00000001/art00003?crawler=true&mimetype=application/pdf |doi=10.30802/AALAS-JAALAS-22-000073 |odn=tak}}

{{Commonscat|Mousetraps}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gryzonie]]
[[Kategoria:Higiena]]
[[Kategoria:Urządzenia]]


text:
# Marta Dymek
Marta Teresa Dymek-Boniecka (ur. 3 lipca 1990 we Wrocławiu) – polska kucharka, autorka książek kulinarnych i bloga „Jadłonomia” oraz aktywistka na rzecz weganizmu. Publicystka i kulturoznawczyni.

## Życiorys

### Młodość
Urodziła się i wychowała we Wrocławiu. Jest absolwentką XIV Liceum Ogólnokształcącego we Wrocławiu, studiowała na Międzywydziałowych Indywidualnych Studiach Humanistycznych na Uniwersytecie Wrocławskim oraz na gender studies przy Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Po studiach przeniosła się na stałe do Warszawy.

### Działalność związana z kulinariami
W 2010 założyła bloga kulinarnego „Jadłonomia”, na łamach którego dzieliła się przepisami kulinarnymi, ilustrowanymi zdjęciami. W 2013 odebrała za blog nagrodę Blog Roku w kategorii „Kulinaria”. Po otrzymaniu nagrody zadebiutowała ze swoimi przepisami w prasie na łamach Magazynu Kuchnia, prowadząc tam rubrykę, a niedługo potem wydała swoją debiutancką książkę Jadłonomia. Kuchnia roślinna. 100 przepisów nie tylko dla wegan. We wrześniu 2015 książka została pokazana w pawilonie polskim na EXPO w Mediolanie. W dwa lata książka sprzedała się w ponad 250 tysiącach egzemplarzy. Publikacja doczekała się sześciu dodruków i wciąż jest wznawiana.
Po wydaniu książki Dymek zaczęła tworzyć przepisy i artykuły, m.in. dla nowojorskiego kwartalnika kulinarnego Chickpea Magazine, Magazynu Smak, Zwierciadła, Twojego Stylu, Kukbuku i Gazety Wyborczej. Otrzymała również autorską rubrykę w czasopiśmie Kuchnia. Magazyn dla smakoszy, w kolejnych latach zaczęła na stałe publikować w Przekroju oraz Vogue Polska. W 2014 zaczęła prowadzić własny wegański program kulinarny na antenie Kuchni+, zatytułowany Zielona Rewolucja Marty Dymek. Był to pierwszy pełnoformatowy wegański program o gotowaniu w Polsce. W 2018 nagrano szósty sezon programu, który został zrealizowany w Tajlandii i jest pierwszym w Europie telewizyjnym programem podróżniczo-kulinarnym poświęconym w całości kuchni wegańskiej.
W latach 2015–2017 wykładała food studies na Uniwersytecie SWPS w Warszawie.
Prowadzony przez nią blog miesięcznie zalicza ponad milion odsłon i od kilku lat regularnie wymieniany jest jako najbardziej wpływowy polski blog kulinarny.
W 2017 ukazała się jej druga książka kulinarna Nowa Jadłonomia. Roślinne przepisy z całego świata. Pierwszy nakład książki, wynoszący 30 tysięcy egzemplarzy, wyczerpał się w 10 dni. W 2019 roku książka została wydana w Niemczech pod tytułem Zufällig vegan.
3 czerwca 2020 roku ukazała się jej trzecia książka Jadłonomia po polsku.

### Działalność społeczna
Jest ambasadorką kampanii RoślinnieJemy, która jest częścią stowarzyszenia Otwarte Klatki. Bliskie są jej idee pragmatycznego weganizmu oraz efektywnego altruizmu.

## Poglądy
Od początku swojej działalności Dymek mówi o kuchni roślinnej. Podkreśla, że w ten sposób chce zachęcać do wegetarianizmu oraz weganizmu. Pytana wprost o weganizm, podkreśla wpływ intensywnej hodowli zwierząt na środowisko oraz odwołuje się do argumentów zarówno etycznych, jak i ekologicznych oraz środowiskowych.

## Publikacje
- Jadłonomia. 100 przepisów nie tylko dla wegan (Wydawnictwo Dwie Siostry, 2014)
- Nowa Jadłonomia. Roślinne przepisy z całego świata (Wydawnictwo Marginesy, 2017)
- Jadłonomia po polsku (Wydawnictwo Marginesy, 2020)[20]

title: Marta Dymek

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Marta Dymek
 |grafika                   = Zielona rewolucja-6 copy.jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 3 lipca 1990
 |miejsce urodzenia         = [[Wrocław]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = kucharka, autorka książek, blogerka
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Marta Dymek
 |www                       = http://www.jadlonomia.com
}}
[[Plik:Marta Dymek.jpg|thumb|240px|Zbyszko Fingas, Marta Dymek, VI [[Festiwal Góry Literatury]], [[Nowa Ruda]], 2020]]
'''Marta Teresa Dymek-Boniecka''' (ur. [[3 lipca]] [[1990]] we [[Wrocław]]iu) – polska kucharka, autorka książek kulinarnych i bloga „Jadłonomia” oraz aktywistka na rzecz weganizmu. [[Publicystyka|Publicystka]] i [[Kulturoznawstwo|kulturoznawczyni]].

== Życiorys ==
=== Młodość ===
Urodziła się i wychowała we [[Wrocław]]iu. Jest absolwentką [[XIV Liceum Ogólnokształcące im. Polonii Belgijskiej we Wrocławiu|XIV Liceum Ogólnokształcącego we Wrocławiu]], studiowała na [[Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne|Międzywydziałowych Indywidualnych Studiach Humanistycznych]] na [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytecie Wrocławskim]] oraz na [[gender studies]] przy [[Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk|Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk]]. Po studiach przeniosła się na stałe do [[Warszawa|Warszawy]].

=== Działalność związana z kulinariami ===
W 2010 założyła [[Blog|bloga kulinarnego]] „Jadłonomia”, na łamach którego dzieliła się [[Przepis kulinarny|przepisami kulinarnymi]], ilustrowanymi zdjęciami. W 2013 odebrała za blog nagrodę [[Blog Roku]] w kategorii „Kulinaria”. Po otrzymaniu nagrody zadebiutowała ze swoimi przepisami w prasie na łamach ''Magazynu Kuchnia'', prowadząc tam rubrykę, a niedługo potem wydała swoją debiutancką książkę ''Jadłonomia. Kuchnia roślinna. 100 przepisów nie tylko dla wegan''. We wrześniu 2015 książka została pokazana w [[Pawilon Polski na Expo 2015|pawilonie polskim]] na EXPO w Mediolanie<ref>{{Cytuj |autor = SUPERMEDIA Interactive |tytuł = IWP – Expo 2015 |data dostępu = 2018-09-23 |opublikowany = iwp.com.pl |url = https://www.iwp.com.pl/projekty_expo2015 |archiwum = https://web.archive.org/web/20180923200705/https://www.iwp.com.pl/projekty_expo2015 |zarchiwizowano = 2018-09-23 }}</ref>. W dwa lata książka sprzedała się w ponad 250 tysiącach egzemplarzy<ref>{{Cytuj |tytuł = Marta Dymek – wege inspiracja bez końca! |data dostępu = 2018-09-26 |opublikowany = hellozdrowie.pl |url = https://www.hellozdrowie.pl/artykul-marta-dymek-wege-inspiracja-bez-konca |język = pl}}</ref>. Publikacja doczekała się sześciu dodruków i wciąż jest wznawiana<ref name="kuchniaplus">{{Cytuj |tytuł = Marta Dymek – Kuchnia+ |data dostępu = 2018-12-23 |opublikowany = www.kuchniaplus.pl |url = https://www.kuchniaplus.pl/marta-dymek |język = pl}}</ref>.

Po wydaniu książki Dymek zaczęła tworzyć przepisy i artykuły, m.in. dla nowojorskiego kwartalnika kulinarnego ''Chickpea Magazine'', ''Magazynu Smak'', ''Zwierciadła, Twojego Stylu, Kukbuku'' i ''[[Gazeta Wyborcza|Gazety Wyborczej]]''. Otrzymała również autorską rubrykę w czasopiśmie ''Kuchnia. Magazyn dla smakoszy''<ref name="kuchniaplus"/>, w kolejnych latach zaczęła na stałe publikować w ''[[Przekrój (czasopismo)|Przekroju]]''<ref>{{Cytuj |autor = Huncwot.com |tytuł = Co zamiast mięsa? – Kwartalnik Przekrój |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = przekroj.pl |url = https://przekroj.pl/spoleczenstwo/co-zamiast-miesa-marta-dymek |język = pl}}</ref> oraz ''[[Vogue (czasopismo)|Vogue Polska]]''. W 2014 zaczęła prowadzić własny wegański program kulinarny na antenie [[Kuchnia+|Kuchni+]], zatytułowany ''Zielona Rewolucja Marty Dymek''. Był to pierwszy pełnoformatowy wegański program o gotowaniu w Polsce<ref>{{Cytuj |tytuł = O mnie |data dostępu = 2018-12-23 |opublikowany = Jadłonomia · wegańskie przepisy nie tylko dla wegan |url = http://www.jadlonomia.com/o-mnie/ |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20190915170954/http://www.jadlonomia.com/o-mnie/ |zarchiwizowano = 2019-09-15}}</ref>. W 2018 nagrano szósty sezon programu, który został zrealizowany w [[Tajlandia|Tajlandii]] i jest pierwszym w [[Europa|Europie]] telewizyjnym programem podróżniczo-kulinarnym poświęconym w całości kuchni wegańskiej.

W latach 2015–2017 wykładała [[Food Studies|food studies]] na [[SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny|Uniwersytecie SWPS]] w Warszawie<ref>{{Cytuj |tytuł = Food Studies dla głodnych wiedzy |czasopismo = gazetapl |data dostępu = 2018-09-23 |url = http://magazyn-kuchnia.pl/magazyn-kuchnia/1,121641,20531897,food-studies-dla-glodnych-wiedzy.html |język = pl}}</ref>.

Prowadzony przez nią blog miesięcznie zalicza ponad milion odsłon<ref>{{Cytuj |autor = Magdalena Drozdek |tytuł = Wielki sukces polskiej blogerki. Ile warta jest Jadłonomia? |czasopismo = kobieta.wp.pl |data = 2016-02-19 |data dostępu = 2018-09-25 |url = https://kobieta.wp.pl/wielki-sukces-polskiej-blogerki-ile-warta-jest-jadlonomia-5982327426983041a |język = pl}}</ref> i od kilku lat regularnie wymieniany jest jako najbardziej wpływowy polski blog kulinarny<ref>{{Cytuj |tytuł = RANKING NAJBARDZIEJ WPŁYWOWYCH BLOGERÓW 2017 ROKU {{!}} JasonHunt |czasopismo = JasonHunt |data = 2017-12-11 |data dostępu = 2018-09-25 |url = http://jasonhunt.pl/ranking-najbardziej-wplywowych-blogerow-2017-roku-jason-hunt/ |język = pl}}</ref>.

W 2017 ukazała się jej druga książka kulinarna ''Nowa Jadłonomia. Roślinne przepisy z całego świata''<ref>{{Cytuj |tytuł = Marta Dymek: Opracowałam wegańską mapę świata. Zrozumiałam, że nikt tego za mnie nie zrobi |czasopismo = gazetapl |data dostępu = 2018-09-23 |url = http://weekend.gazeta.pl/weekend/1,152121,21788859,marta-dymek-opracowalam-weganska-mape-swiata-zrozumialam.html |język = pl}}</ref>. Pierwszy nakład książki, wynoszący 30 tysięcy egzemplarzy, wyczerpał się w 10 dni<ref>{{Cytuj |tytuł = Fenomen jadłonomii |czasopismo = pb.pl |data dostępu = 2018-09-26 |url = https://www.pb.pl/fenomen-jadlonomii-863862 |język = pl}}</ref>. W 2019 roku książka została wydana w Niemczech pod tytułem ''Zufällig vegan''<ref>{{Cytuj |tytuł = Zufällig vegan – 100 Rezepte für die regionale Gemüseküche |data dostępu = 2019-12-12 |opublikowany = smarticular |url = https://www.smarticular.net/buecher/zv/ |język = de-DE}}</ref>.

3 czerwca 2020 roku ukazała się jej trzecia książka ''Jadłonomia po polsku''.

=== Działalność społeczna ===
Jest ambasadorką kampanii RoślinnieJemy<ref>{{Cytuj |tytuł = „Żeby nie oszaleć z przejęcia” – rozmowa z Martą Dymek |data dostępu = 2019-08-01 |opublikowany = roslinniejemy.org |url = https://roslinniejemy.org/blog/zeby-nie-oszalec-z-przejecia-rozmowa-z-marta-dymek |język = pl}}</ref>, która jest częścią stowarzyszenia [[Otwarte Klatki]]. Bliskie są jej idee [[Pragmatyzm|pragmatycznego]] weganizmu oraz [[Efektywny altruizm|efektywnego altruizmu]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Marta z misją, czyli wegańska kuchnia nie tylko na święta |data dostępu = 2019-08-01 |opublikowany = cojestgrane24.wyborcza.pl |url = http://cojestgrane24.wyborcza.pl/cjg24/1,13,19390134,147810,Marta-z-misja--czyli-weganska-kuchnia-nie-tylko-na.html |język = pl}}</ref>.

== Poglądy ==
Od początku swojej działalności Dymek mówi o kuchni roślinnej<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Nowa Jadłonomia – Marta Dymek (2017) [Wrocław]|url=https://www.youtube.com/watch?v=WVYi5l-geVw|autorzy=PIK – Punkt Informacji Kulturalnej|data dostępu=2019-02-13|emisja=2017-12-02}}</ref>. Podkreśla, że w ten sposób chce zachęcać do wegetarianizmu oraz weganizmu<ref>{{Cytuj |tytuł = W poszukiwaniu wegańskich inspiracji – kulinarne podróże z Martą Dymek i jej „Nową Jadłonomią” |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = Newsweek.pl |url = http://www.newsweek.pl/styl-zycia/marta-dymek-o-nowej-jadlonomii-podrozach-i-weganizmie-wywiad/3ltjlyn |język = pl}}</ref>. Pytana wprost o [[weganizm]], podkreśla wpływ [[Hodowla przemysłowa|intensywnej hodowli]] zwierząt na środowisko<ref>{{Cytuj |tytuł = Marta Dymek: nie musimy jeść mięsa w ramach każdego posiłku |czasopismo = Onet Kultura |data = 2018-08-07 |data dostępu = 2018-09-23 |url = https://kultura.onet.pl/wiadomosci/marta-dymek-nie-musimy-jesc-miesa-w-ramach-kazdego-posilku/6czs7ew |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Spójrzcie na te krowy, co złego im się dzieje? O weganizmie z Martą Dymek [WYWIAD] |data = 2018-11-14 |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = Liberté! |url = https://liberte.pl/spojrzcie-na-te-krowy-co-zlego-im-sie-dzieje-o-weganizmie-z-marta-dymek-wywiad/ |język = pl}}</ref> oraz odwołuje się do argumentów zarówno etycznych<ref>{{Cytuj |tytuł = Wideoteka Teatru Starego w Lublinie \ Bitwa o kulturę. Łapa w łapę |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = video.teatrstary.eu |url = http://video.teatrstary.eu/video/bitwa-o-kulture-apa-w-lape/}}</ref>, jak i ekologicznych oraz środowiskowych<ref>{{Cytuj |tytuł = Jadłonomia od kuchni – Vege {{!}} weganizm, ochrona zwierząt, zdrowy styl życia |czasopismo = Vege {{!}} weganizm, ochrona zwierząt, zdrowy styl życia |data = 2016-10-28 |data dostępu = 2018-09-23 |url = https://vege.com.pl/2016/10/28/9613/ |język = pl}}</ref>.

== Publikacje ==
* ''Jadłonomia. 100 przepisów nie tylko dla wegan'' ([[Wydawnictwo Dwie Siostry]], 2014)
* ''Nowa Jadłonomia. Roślinne przepisy z całego świata'' ([[Wydawnictwo Marginesy]], 2017)
* ''Jadłonomia po polsku'' (Wydawnictwo Marginesy, 2020)<ref>[https://www.taniaksiazka.pl/jadlonomia-po-polsku-marta-dymek-p-1378786.html Jadłonomia po polsku]</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.jadlonomia.com Jadłonomia]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Dymek, Marta}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wrocławskiego]]
[[Kategoria:Polscy kucharze]]
[[Kategoria:Polscy blogerzy]]
[[Kategoria:Polscy pisarze współcześni]]
[[Kategoria:Autorzy książek kucharskich XXI wieku]]
[[Kategoria:Autorzy polskich książek kucharskich]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1990]]

title: Marta Dymek

Data i miejsce urodzenia: 3 lipca 1990 · Wrocław

Zawód, zajęcie: kucharka, autorka książek, blogerka


text:
# Krakówek
Krakówek – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Drzycim.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 112 mieszkańców. Jest dwunastą co do wielkości miejscowością gminy Drzycim.

title: Krakówek

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Krakówek
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = kujawsko-pomorskie
 |powiat                 = [[Powiat świecki|świecki]]
 |gmina                  = [[Drzycim (gmina)|Drzycim]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 112<ref name=GUS>[http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.]</ref>
 |rok                    = III 2011
 |strefa numeracyjna     = 52
 |kod pocztowy           = 86-140<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=619}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = CSW
 |SIMC                   = 0085031
 |kod mapy               = Drzycim (gmina)
 |współrzędne            = 53°29'37"N 18°17'10"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|61207|data=2025-01-08}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Krakówek''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo kujawsko-pomorskie|województwie kujawsko-pomorskim]], w [[powiat świecki|powiecie świeckim]], w [[Drzycim (gmina)|gminie Drzycim]].

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo bydgoskie (1975–1998)|województwa bydgoskiego]]. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 112 mieszkańców<ref name=GUS />. Jest dwunastą co do wielkości miejscowością gminy Drzycim.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|IV|605}}

{{Gmina Drzycim}}

[[Kategoria:Drzycim (gmina)]]

title: Krakówek

Województwo: kujawsko-pomorskie

Powiat: świecki

Gmina: Drzycim

Tablice rejestracyjne: CSW


text:
# Stanisław Piegłowski
Stanisław Piegłowski herbu Nałęcz (zm. przed 6 września 1700) – kasztelan oświęcimski w 1694 roku, chorąży zatorsko-oświęcimski w latach 1691–1694, starosta ujski, dworzanin królewski.
W 1697 roku był elektorem Augusta II Mocnego z księstw oświęcimskiego i zatorskiego, podpisany pod Oznaymienieniem Króla nowo obranego.

title: Stanisław Piegłowski

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię              = Stanisław Piegłowski
 |wszystkie imiona  =
 |imię oryginalne   =
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |herb              = POL COA Nałęcz.svg
 |opis herbu        = [[Nałęcz (herb szlachecki)|Nałęcz]]
 |tytuł             =
 |dynastia          =
 |rodzina           =
 |data urodzenia    =
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = przed [[6 września]] [[1700]]
 |miejsce śmierci   =
 |ojciec            =
 |matka             =
 |mąż               =
 |żona              =
 |dzieci            =
 |rodzeństwo        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
}}
'''Stanisław Piegłowski''' herbu [[Nałęcz (herb szlachecki)|Nałęcz]] (zm. przed [[6 września]] [[1700]]) – kasztelan oświęcimski w 1694 roku, chorąży zatorsko-oświęcimski w latach 1691–1694, starosta ujski, dworzanin królewski.

W 1697 roku był elektorem [[August II Mocny|Augusta II Mocnego]] z księstw oświęcimskiego i zatorskiego, podpisany pod Oznaymienieniem Króla nowo obranego<ref>{{Cytuj |tytuł = Oznajmienie Króla Nowo Obranego (1697r.) |data dostępu = 2023-10-23 |opublikowany = plewako.pl |url = http://plewako.pl/elektorowie/oznaymienie.html}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Suffragia województw i ziem koronnych i W. X. Litewskiego zgodnie na [...] Augusta II obranego króla polskiego [...] dnia 27 VI i przy poparciu wolnej elekcjej jego [...], s. 7.
* Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy. Oprac. Stanisław Cynarski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1990, s. 250.

{{SORTUJ:Piegłowski, Stanisław}}
[[Kategoria:Chorążowie zatorsko-oświęcimscy]]
[[Kategoria:Dworzanie królewscy]]
[[Kategoria:Elektorzy Augusta II Mocnego]]
[[Kategoria:Elektorzy władców Polski (księstwa oświęcimskie i zatorskie)]]
[[Kategoria:Kasztelanowie oświęcimscy]]
[[Kategoria:Piegłowscy herbu Nałęcz|Stanisław Piegłowski]]
[[Kategoria:Starostowie ujscy]]
[[Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej]]

title: Stanisław Piegłowski

Data śmierci: przed 6 września 1700


text:
# Piotr Astachow
Piotr Iwanowicz Astachow (ros. Пётр Иванович Астахов ur. 1924, zm. 1972) – radziecki generał major.
Komendant Moskwy. Podczas II wojny światowej dowodził pułkiem, następnie dywizją.
Pochowany na moskiewskim Cmentarzu Nowodziewiczym.

title: Piotr Astachow

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Piotr Astachow
 |imię i nazwisko org = {{k|ru|Пётр Иванович Астахов}}
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = lądowe
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = CCCP army Rank general-major infobox.svg
 |stopień             = [[generał major]]
 |data urodzenia      = 1924
 |miejsce urodzenia   =
 |data śmierci        = 1972
 |miejsce śmierci     =
 |lata służby         =
 |siły zbrojne        = [[Plik:Red star.svg|20px]] [[Armia Czerwona]]
 |jednostki           =
 |stanowiska          =
 |wojny i bitwy       = [[II wojna światowa]]
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         =
 |commons             =
}}
'''Piotr Iwanowicz Astachow''' ({{ros.|Пётр Иванович Астахов}} ur. [[1924]], zm. [[1972]]) – radziecki [[generał major]].

Komendant [[Moskwa|Moskwy]]. Podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]] dowodził pułkiem, następnie dywizją.

Pochowany na moskiewskim Cmentarzu Nowodziewiczym<ref name="NK">{{Cytuj stronę | url = http://nd.m-necropol.ru/altunin-at.html | tytuł = Пётр Иванович Астахов | autor = Dwamał | data = 26 października 2009 | praca = Новодевичье кладбище. Виртуальный некрополь. Могилы знаменитостей. | język = ru | data dostępu = 2015-12-12}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Astachow, Piotr}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1924]]
[[Kategoria:Zmarli w 1972]]
[[Kategoria:Generałowie majorowie Sił Zbrojnych ZSRR]]
[[Kategoria:Radzieccy dowódcy dywizji w II wojnie światowej]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie]]

title: Piotr AstachowПётр Иванович Астахов

Siły zbrojne: Armia Czerwona

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa


text:
# (5326) Vittoriosacco
(5326) Vittoriosacco – planetoida z pasa głównego planetoid.

## Odkrycie i nazwa
Odkrył ją Henri Debehogne 8 września 1988 roku w Europejskim Obserwatorium Południowym. Nazwa planetoidy pochodzi od Vittorio'a Sacca (ur. 1941) – włoskiego astronoma amatora i popularyzatora astronomii. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe 1988 RT6.

## Orbita
(5326) Vittoriosacco obiega Słońce w średniej odległości 2,54 j.a. w czasie 4 lat i 18 dni.

title: (5326) Vittoriosacco

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 5326
 |       nazwa = Vittoriosacco
 |  oznaczenie = 1988 RT6
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Henri Debehogne]]
 |       dzień = 8 września
 |         rok = 1988
 |występowanie = [[pas planetoid|pas główny]]
 |       epoka = J2000
 |wielka_półoś = 2,5412
 |    mimośród = 0,1237
 |  peryhelium = 2,2268
 |    aphelium = 2,8557
 |         lat = 4
 |         dni = 18
 |      godzin = 6
 |    prędkość =
 |  nachylenie = 15,04
 |    średnica = 7,371
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu = 6,000
 |      albedo = 0,297
 |     jasność = 12,8
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(5326) Vittoriosacco''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego planetoid]].

== Odkrycie i nazwa ==
Odkrył ją [[Henri Debehogne]] 8 września 1988 roku w [[Europejskie Obserwatorium Południowe|Europejskim Obserwatorium Południowym]]. Nazwa planetoidy pochodzi od Vittorio'a Sacca (ur. 1941) – włoskiego astronoma amatora i popularyzatora astronomii. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe 1988 RT6.

== Orbita ==
(5326) Vittoriosacco obiega [[Słońce]] w średniej odległości 2,54 [[Jednostka astronomiczna|j.a.]] w czasie 4 lat i 18 dni.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 5001–6000]]
* [[lista ponumerowanych planetoid]]

== Bibliografia ==
* {{JPL|5326}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPLorb|5326}}
* {{MPC|5326}}

{{SORTUJ:Vittoriosacco}}
[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1988]]

title: (5326) Vittoriosacco

Odkrywca: Henri Debehogne

Data odkrycia: 8 września 1988

Przynależność · obiektu: pas główny

Okres obiegu · wokół Słońca: 4 lata 18 dni 6 godzin


text:
# Umm Dżurn (As-Safira)
Umm Dżurn – wieś w Syrii, w muhafazie Aleppo. W 2004 roku liczyła 820 mieszkańców.

title: Umm Dżurn (As-Safira)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Umm Dżurn
 |nazwa oryginalna             = {{k|ar|أم جرن}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Syria
 |1. jednostka administracyjna = [[Aleppo (muhafaza)|Aleppo]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2004
 |liczba ludności              = 820
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 36.01259°N 37.30662°E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Umm Dżurn''' – wieś w [[Syria|Syrii]], w [[Aleppo (muhafaza)|muhafazie Aleppo]]. W 2004 roku liczyła 820 mieszkańców<ref>[http://cbssyr.sy/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB02-37-2004.htm نتائج تعداد السكان والمساكن لعام 2004 على مستوى المدينة / قرية]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Muhafaza Aleppo}}

[[Kategoria:Miejscowości w muhafazie Aleppo]]

title: Umm Dżurnأم جرن

Państwo: Syria

Muhafaza: Aleppo


text:
# Matthew Kochem
Matthew Kochem (ur. 24 czerwca 1989 r.) – amerykański wioślarz.

## Osiągnięcia
- Mistrzostwa Świata – Poznań 2009 – ósemka wagi lekkiej – 2. miejsce[1].

title: Matthew Kochem

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Matthew Kochem
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = wioślarstwo
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[24 czerwca]] [[1989]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/nagłówek|MŚ|W}}
{{Medalista infobox/reprezentacja|USA}}
{{Medalista infobox/MŚ|W|Poznań|2009|srebro|wioślarstwo (ósemka wagi lekkiej)}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Matthew Kochem''' (ur. [[24 czerwca]] [[1989]] r.) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[Wioślarstwo|wioślarz]].

== Osiągnięcia ==
* [[Mistrzostwa Świata w Wioślarstwie 2009|Mistrzostwa Świata]] – [[Poznań]] [[2009]] – [[Mistrzostwa Świata w Wioślarstwie 2009 - ósemka wagi lekkiej mężczyzn|ósemka wagi lekkiej]] – 2. miejsce<ref name="rowing">{{cytuj stronę| url = https://worldrowing.com/athlete/c1255a05-160d-4886-96f7-8fee00488e56 | tytuł = WorldRowing.com| data dostępu = 2010-01-01| autor = Copyright WorldRowing.com| język = en}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{DEFAULTSORT:Kochem, Matthew}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1989]]
[[Kategoria:Medaliści Mistrzostw Świata w Wioślarstwie 2009]]
[[Kategoria:Amerykańscy wioślarze]]

title: · Matthew Kochem

Data urodzenia: 24 czerwca 1989

title: Dorobek medalowy

srebro: Poznań 2009 · wioślarstwo (ósemka wagi lekkiej)