text:
# Ukraińska kontrofensywa w obwodzie charkowskim
Ukraińska kontrofensywa w obwodzie charkowskim – główna operacja kontrofensywna podczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Rozpoczęła się 6 września 2022 r. Po rozpoczęciu kontrofensywy chersońskiej na południu Ukrainy pod koniec sierpnia, siły ukraińskie rozpoczęły drugą kontrofensywę na początku września w obwodzie charkowskim na wschodzie Ukrainy.
Kontrofensywa okazała się być sukcesem sił ukraińskich. Spod okupacji rosyjskiej udało się przejąć m.in. Bałakliję, Wołczańsk, Kupiańsk, Izium i Łyman. W mediach operacja opisywana była jako „istotne zwycięstwo” czy „przełamanie wojennego impasu”.

## Przebieg

### Pierwsza faza (6–12 września 2022 r.)
W dniu 6 września 2022 r. siły ukraińskie rozpoczęły kontrofensywę w regionie Charkowa, zaskakując siły rosyjskie. W wywiadzie z „The Guardian” z 10 września, rzecznik ukraińskich sił specjalnych Taras Berezowiec stwierdził, że Rosja „myślała, że [kontrofensywa] będzie na południu... potem, zamiast na południu, ofensywa nastąpiła tam, gdzie najmniej się spodziewali, a to spowodowało, że wpadli w panikę i uciekli”.
Ukraińskie oddziały posunęły się o co najmniej 20 kilometrów w głąb terytorium zajmowanego przez Rosjan i odbiły około 400 kilometrów kwadratowych terytorium w ciągu pierwszych dwóch dni.
Do 9 września Ukraina przełamała rosyjskie linie, a ukraińskie wojsko przekazało, że posunęło się naprzód o prawie 50 kilometrów i odzyskało ponad 1000 kilometrów kwadratowych terytorium. Ten postęp umieścił ich około 44 kilometrów na północny zachód od Izium, głównej rosyjskiej bazy logistycznej w regionie, tempo postępu w dużej mierze niespotykane od czasu wycofania się Rosji z Kijowa na początku wojny. The Washington Post opisał upadek Izium 10 września jako „oszałamiającą klęskę”; Institute for the Study of War ocenił, że siły ukraińskie zdobyły około 2500 kilometrów kwadratowych w przełomie.
Orla Guerin, międzynarodowy korespondent w środkowej Ukrainie ocenił, że po raz pierwszy od czasów II wojny światowej w jednej bitwie zginęły całe rosyjskie jednostki.

#### Przełamanie
6 września, po skoncentrowaniu sił na północ od Bałakliji w Pryszybie, małej wiosce położonej około 15 km na północny zachód od Bałakliji, wojska ukraińskie rozpoczęły kontrofensywę w obwodzie charkowskim, która wyparła siły rosyjskie z powrotem na lewy brzeg rzek Doniec i Serednja Balakliika. Wzięły w niej udział ukraińskie siły specjalne, czołgi, transportery opancerzone i oddziały 92 Brygady Zmechanizowanej.
Tego samego dnia siły ukraińskie zajęły Werbiwkę, około 8 km na wschód od Pryszyb i mniej niż 3 km na północny zachód od Balakliji. Kilka rosyjskich źródeł podało, że siły rosyjskie zburzyły bliżej nieokreślone mosty na wschodnich obrzeżach Bałaklii, aby zapobiec dalszym ukraińskim atakom.
Wojska ukraińskie przeszły następnie do ofensywy w kierunku Bałaklii, Wołokołamskiego Jaru, Szewczenkowych, Kupiańska oraz dzielnic Sawczyńce i Kunje, położonych na wschód od Bałaklii. Według źródeł rosyjskich na tej linii styku Ukraińcom w niektórych rejonach przeciwstawiały się lekko uzbrojone oddziały milicji DRL, podczas gdy źródła ukraińskie twierdziły, że siły w tym rejonie to zawodowi żołnierze rosyjscy, a nie poborowi z Donbasu.
Do następnego dnia siły ukraińskie posunęły się o około 20 kilometrów w głąb terytorium okupowanego przez Rosjan, odzyskując około 400 kilometrów kwadratowych i osiągając pozycje na północny wschód od Izium. Rosyjskie źródła twierdziły, że sukces ten był prawdopodobnie spowodowany przeniesieniem sił rosyjskich do Chersonia w odpowiedzi na ukraińską ofensywę w tym mieście.
Do 8 września ukraińskie oddziały posunęły się o 50 km w głąb rosyjskich pozycji obronnych na północ od Izium. Jednostki OMSN rosyjskiej Gwardii Narodowej utraciły kontrolę nad Bałakliją, około 44 km na północny zachód od Izium, chociaż Ukraina przejęła kontrolę nad miastem dopiero 10 września. W pobliżu miasta siły ukraińskie odbiły największą bazę amunicyjną Centralnego Zarządu Rakiet i Artylerii Sił Zbrojnych Ukrainy. Siły ukraińskie odzyskały również kontrolę nad ponad 20 wioskami. Tego samego dnia ukraińskie media poinformowały, że siły ukraińskie schwytały wysokiego rangą rosyjskiego oficera na froncie charkowskim. Na podstawie nagrania mężczyzny spekulowano, że był to generał porucznik Andrej Syczewoj, dowódca Zachodniego Okręgu Wojskowego Sił Zbrojnych Rosji.
9 września wspierana przez Rosję administracja zarządziła ewakuację do Rosji ludności z Iziumu, Kupiańska i Wełykyj Burłuk. Lokalni mieszkańcy donosili później, że w tym momencie rosyjscy żołnierze w okolicy zaczęli uciekać z wiosek, pozostawiając za sobą broń, jeszcze przed przybyciem wojsk ukraińskich. Później siły ukraińskie dotarły do Kupiańska, ważnego węzła tranzytowego na skrzyżowaniu kilku głównych linii kolejowych zaopatrujących rosyjskie wojska na froncie. Instytut Badań nad Wojną stwierdził, że uważa, iż Kupiańsk prawdopodobnie upadnie w ciągu najbliższych 72 godzin. W odpowiedzi na ukraińskie natarcie, rosyjskie jednostki rezerwowe zostały wysłane jako posiłki zarówno do Kupiańska, jak i Izium.
10 września siły ukraińskie odbiły Kupiańsk i Izium i rzekomo posuwały się w kierunku Łymanu. Doradczyni szefa charkowskiej rady obwodowej Natalia Popowa opublikowała na Facebooku zdjęcia żołnierzy trzymających ukraińską flagę przed ratuszem w Kupiańsku. Ukraińscy funkcjonariusze służb bezpieczeństwa i policji przenieśli się do odzyskanych miejscowości, aby sprawdzić tożsamość tych, którzy pozostali pod rosyjską okupacją. Później tego samego dnia gubernator obwodu ługańskiego Serhij Hajdaj stwierdził, że ukraińscy żołnierze wkroczyli na przedmieścia Lisiczańska, podczas gdy ukraińskim partyzantom udało się podobno zdobyć część Kreminnej. Hajdaj stwierdził, że siły rosyjskie uciekły z miasta, pozostawiając Kreminną „praktycznie pustą”.
The New York Times stwierdził, że upadek strategicznie ważnego miasta Izium na wschodzie Ukrainy jest najbardziej druzgocącym ciosem dla Rosji od czasu jej odwrotu z Kijowa. Rzecznik rosyjskiego Ministerstwa Obrony Igor Konaszenkow zareagował na te wydarzenia, twierdząc, że rosyjskie siły w rejonie Bałaklii i Izium „przegrupują się” w rejonie Doniecka, „aby osiągnąć wyznaczone cele specjalnej operacji wojskowej mającej na celu wyzwolenie Donbasu”. Ukraiński prezydent Wołodymyr Zełenski potwierdził, że od rozpoczęcia kontrofensywy Ukraina odzyskała 2000 kilometrów kwadratowych.
11 września „Newsweek” doniósł, że siły ukraińskie „przeniknęły przez rosyjskie linie na głębokość do 70 kilometrów w niektórych miejscach i odbiły ponad 3000 kilometrów kwadratowych terytorium od 6 września”. Doniesienia o wycofaniu rosyjskich wojsk z Kozaczyzny Łopańskiej i podniesieniu ukraińskiej flagi przez mieszkańców obok ratusza pojawiły się na stronie objectiv.tv. Mapa wykorzystana w briefingu rosyjskiego Ministerstwa Obrony tego samego dnia potwierdziła, że siły rosyjskie wycofały się z Kozaczyzny Łopańskiej, a także z Wołczańska i innych miejscowości na granicy ukraińsko-rosyjskiej. Siły ukraińskie odbiły również Wełykyj Burłuk.
28 września „Financial Times” opublikował artykuł z wieloma interaktywnymi grafikami i przedstawił żywy obraz przyczyn ukraińskiej błyskawicznej kontrofensywy w kierunku Kupiańska. Przypisano w nim dostarczane z Zachodu systemy HIMARS jako jedną z przyczyn, które umożliwiły Ukrainie obezwładnienie sił rosyjskich w ciągu zaledwie 6 dni, na dystansie 90 km i odzyskanie ponad 2500 km{\textstyle ^{2}} ziemi.

#### Wycofanie się Rosjan z obwodu charkowskiego na zachód od rzeki Oskoł
Po południu 11 września rosyjskie Ministerstwo Obrony ogłosiło formalne wycofanie sił rosyjskich z prawie całego obwodu charkowskiego. Ministerstwo „ogłosiło, że trwa 'operacja ograniczania i przerzucania wojsk'”. O godzinie 20:06 tego dnia rosyjskie pociski manewrujące Kalibr uderzyły w ukraińskie obiekty infrastruktury krytycznej (w tym charkowski TEC-5), co spowodowało, że obwody połtawski, sumski, charkowski, dniepropietrowski, doniecki i część obwodu odeskiego zostały pozbawione prądu. Tymczasem w Łymaniu trwały starcia między ukraińskimi napastnikami a rosyjskimi obrońcami.
12 września, według informacji Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy, Siły Obronne Ukrainy zlikwidowały rosyjskie oddziały w ponad 20 miejscowościach, w szczególności w Wełykym Burłuku i Dworicznej. Rosyjski szef charkowskiego urzędu okupacyjnego Witalij Ganczew ujawnił w rosyjskich mediach państwowych Rossija 24, że siły ukraińskie przewyższają liczebnie siły rosyjskie „8-krotnie”. Granica z rosyjskim obwodem biełgorodzkim została zamknięta po tym, jak około 5000 cywilów zostało „ewakuowanych” do Rosji.
Do 13 września Ukraina odbiła cały obwód charkowski na zachód od rzeki Oskoł, a media twierdzą, że ukraińskie wojska wkroczyły do Wołczańska.

#### Inne zdobycze i ofiary
Rankiem 11 września przewodniczący obwodu ługańskiego Serhij Hajdaj oświadczył, że siły rosyjskie w większości opuściły Starobielsk. W tym samym komunikacie stwierdził, że rosyjskie władze okupacyjne opuszczają również obszary kontrolowane przez Rosję od 2014 roku.
12 września siły ukraińskie wyzwoliły Świętogórsk, który został zdobyty przez siły rosyjskie w czerwcu 2022 r., i zbliżyły się do granicy administracyjnej między obwodem charkowskim i donieckim, a także do Łymanu, strategicznego miasta kolejowego w obwodzie donieckim, które siły rosyjskie zdobyły pod koniec maja 2022 r. po zaciętej bitwie.
Doniesienia o wycofywaniu się rosyjskich wojsk z obszarów, które wcześniej kontrolowały w obwodzie ługańskim, rozpoczęły się 12 września wraz z wycofaniem się z miasta Swatowe; jednak wojska rosyjskie powróciły do Swatowego 14 września.
12 września prezydent Wołodymyr Zełenski oświadczył, że siły ukraińskie odbiły z rąk rosyjskich łącznie 6000 km{\textstyle ^{2},} zarówno na południu, jak i na wschodzie. 13 września, podczas swojego nocnego przemówienia, stwierdził, że ukraińskie wojsko odbiło z rąk rosyjskich 8000 km{\textstyle ^{2}} terytorium.
Według Oryx Rosja straciła co najmniej 338 sztuk sprzętu wojskowego w ciągu pięciu dni do 11 września. Obejmuje to myśliwce, czołgi i ciężarówki, które zostały zniszczone, uszkodzone lub zdobyte.
Po ofensywie David Axe, dziennikarz Forbes, powołując się na ukraińskie dane, poinformował, że dziesiątki tysięcy rosyjskich żołnierzy zostało zabitych, pojmanych lub zdezerterowało. Do 9 września 10 000 Rosjan zostało okrążonych wokół Iziumu i rzeki Oskoł, w tym 4 Gwardyjska Kantemirowska Dywizja Pancerna, a Ukraińcy wzięli do niewoli tak wielu jeńców, że „nie mieli gdzie ich trzymać”. Oszacowali również, że połowa z 12-tysięcznego 11 Korpusu Armijnego została zniszczona i że stracił on ponad 200 pojazdów wojskowych. Ukraińcy twierdzili również, że 64 Samodzielna Brygada Zmechanizowana, która miała nominalną siłę 1500-2500 ludzi, poniosła 90% ofiar podczas bitwy. Axe oszacował również, że 4 Gwardyjska Dywizja Pancerna należąca do 1 Gwardyjskiej Armii Pancernej, składająca się z dwóch pułków, straciła co najmniej 100 czołgów T-80, czyli połowę swojej całkowitej siły, w ciągu zaledwie 100 godzin. Stwierdził również, że 2 Gwardyjska Dywizja Zmechanizowana, również składająca się z dwóch pułków, również została w dużej mierze zniszczona i niezdolna do walki w wyniku ofensywy. Jednak Foreign Policy, w analizie prawie rok później, stwierdziło, że pomimo tego, że rosyjskie wycofanie wydawało się rutynowe, siły rosyjskie uniknęły schwytania lub zniszczenia większości swoich jednostek.
18 września w obwodzie charkowskim zdobyto rosyjski czołg T-90M – pierwszy potwierdzony w tej wojnie. Czołg padł łupem sił ukraińskich bez widocznych uszkodzeń i najprawdopodobniej został porzucony przez rosyjskie wojsko podczas pospiesznego odwrotu z obwodu charkowskiego.

#### Bitwa o Szewczenkowe
Do 7 września Bałaklija znajdowała się w stanie oblężenia, a walki toczyły się we wschodniej i centralnej części miasta. Walki zakończyły się 8 września, a siły ukraińskie zdobyły całą Bałakliję. Po szybkim przejęciu miasta Bałaklija, tego samego dnia wojska ukraińskie w błyskawicznym ataku zajęły Szewczenkowe. Siły rosyjskie w panice wycofały się w kierunku Kupiańska, podczas gdy znacznie większe siły ukraińskie tego samego dnia kontynuowały ofensywę w kierunku Iziumu i Kupiańska.

### Druga faza (13 września – 1 października 2022)

#### Przekroczenie rzeki Oskoł
W obliczu braku wystarczającego wsparcia pozycji rosyjskich na rzece Oskoł, siły ukraińskie przekroczyły ją już 13 września w kilku miejscach. Około 13 września siły ukraińskie przekroczyły rzekę w pobliżu wsi Borowa i utworzyły przyczółek. Do 24–25 września wojska ukraińskie utworzyły co najmniej pięć przyczółków po wschodniej stronie rzeki Oskoł.
15 września niektóre rosyjskie źródła twierdziły, że siły ukraińskie ustawiły pozycje artyleryjskie w Hrianykiwce, naprzeciwko Dworiczny po wschodniej stronie rzeki Oskoł. Tego samego dnia siły ukraińskie odbiły Sosnowe i zmusiły siły rosyjskie do wycofania się ze wsi Studenok w obwodzie charkowskim na południowy wschód od Iziumu, aby uniknąć okrążenia.
16 września siły ukraińskie zdobyły Kupiańsk-Wuzłowyj, po wschodniej stronie rzeki Oskoł i naprzeciwko Kupiańska, oraz wschodnią część Kupiańska, ustanawiając kolejny przyczółek nad rzeką Oskoł. To dodatkowo zagroziło rosyjskim liniom zaopatrzenia w północnym obwodzie ługańskim, zagrażając rosyjskim operacjom w pozostałej części Donbasu.
Do 18 września ukraińskie wojsko oświadczyło, że przekroczyło i kontroluje wschodnią stronę rzeki Oskoł.
19 września materiał wideo potwierdził, że siły ukraińskie wyzwoliły wieś Biłohoriwka w obwodzie ługańskim, co oznaczało, że Rosja nie utrzymuje już pełnej kontroli nad regionem.
22 września Institute for the Study of War poinformowało, że „siły ukraińskie zajęły tereny na wschód od Dworiczny i walczą w Tawilżance, która podobno nadal jest terytorium spornym”. Pojawiły się doniesienia, że siły ukraińskie wyzwoliły Hrianykiwkę, miejscowość na zachód od Tawilżanki, 15 września, kiedy Ukraina ustawiła tam pozycje artyleryjskie. Było to więc „zgodne z wcześniejszymi doniesieniami o ciągłych ukraińskich wysiłkach mających na celu penetrację obecnych rosyjskich linii obronnych biegnących wzdłuż rzeki Oskoł i przesunięcie ich na wschód”.
23 września ukraińskie siły zbrojne wyzwoliły wioskę Jaćkiwkę w obwodzie donieckim, według Ołeksija Hromowa, zastępcy szefa dyrekcji operacyjnej sztabu generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy.
24 września siły ukraińskie wyzwoliły Horobjiwkę, miejscowość na wschód od Hrianykiwki po wschodniej stronie rzeki Oskoł. Siły ukraińskie wyzwoliły również Petropawliwkę, 7 kilometrów na wschód od Kupiańska i niedaleko Kupiańska-Wuzłowyja, również po wschodniej stronie rzeki Oskoł. Siły ukraińskie wyzwoliły dwie kolejne miejscowości do 24 września – Kuczeriwkę i Podoły, obie położone między Kupiańskiem-Wuzłowyjem i Petropawliwką.
25 września siły ukraińskie prawdopodobnie uzyskały kontrolę nad Malijiwką, wsią położoną na północ od granicy charkowsko-donieckiej i na wschód od Pisków-Rad´kiwśki.
26 września siły ukraińskie ruszyły na północ od obwodu donieckiego i wyzwoliły Pisky-Rad´kiwśki. Wieś znajduje się po wschodniej stronie rzeki Oskoł w obwodzie charkowskim, 35 km na północny zachód od Łymanu i bezpośrednio na południe od Borowej.
27 września odnotowano dalsze ukraińskie postępy na wschód od rzeki Oskoł, a siły ukraińskie wkroczyły do wsi Ridkodub i Korowij Jar.

#### Okrążenie i odbicie Łymanu
W wyniku ukraińskiej „błyskawicznej kontrofensywy” we wrześniu siły rosyjskie wycofały się do Łymanu, dużego miasta w obwodzie donieckim z krytycznymi rosyjskimi liniami zaopatrzeniowymi. Według brytyjskiego Ministerstwa Obrony „znaczenie operacyjne Łymanu wynikało z jego dowództwa nad przeprawą drogową przez rzekę Doniec, za którą Rosja próbowała skonsolidować swoją obronę.” 26 września The New York Times poinformował o impasie między krytycznymi miastami – Łymanem, który wówczas znajdowały się pod kontrolą Rosji, a kontrolowanym przez Ukrainę Bachmutem. W obliczu zbliżającej się zimy, która prawdopodobnie zahamuje działania obu armii, Łyman miał być bitwą, która zadecyduje o wschodnim teatrze wojny.
28 września siły ukraińskie wkroczyły do miasta Nowosieliwka w obwodzie donieckim, strategicznego przejścia granicznego położonego około 12 km na północny zachód od Łymanu, na lewym brzegu rzeki Oskoł.
30 września siły ukraińskie wyzwoliły Jampil, kluczową wieś położoną 8 km na południowy wschód od Łymanu. Prorosyjski kanał na Telegramie poinformował, że ukraińskim siłom udało się przełamać rosyjską obronę, zmuszając rosyjskie wojska do wycofania się do Łymanu. Wołodymyr Zełenski poinformował również, że ukraińskie wojska zdobyły miasto Drobyszewe, 10 km na północny zachód od Łymanu.
1 października pojawił się materiał wideo przedstawiający ukraińskie oddziały podnoszące ukraińską flagę przy wejściu do Łymanu, a w mieście znajdowało się rzekomo do 5000 rosyjskich żołnierzy. Serhii Czerewatyj, rzecznik ukraińskich sił wschodnich, twierdził, że siły ukraińskie z powodzeniem otoczyły siły rosyjskie w mieście. Siły ukraińskie wkroczyły do miasta, a według The Guardian, bitwa w Łymanie „była krwawą masakrą”. Rosyjscy oficerowie odmówili poddania się, więc wojska rosyjskie uciekły w zdezorganizowany sposób. Miasto zostało znacznie zniszczone podczas rosyjskiej okupacji, a miejscowi stwierdzili, że pozostało tylko kilkaset osób z 27 000, które mieszkały w Łymanie przed wojną. Rosyjskie władze potwierdziły utratę Łymanu później tego samego popołudnia. Początkowo nie było jasnych szacunków dotyczących ofiar podczas bitwy. Dziennikarze Associated Press odnotowali, że co najmniej 18 rosyjskich ciał pozostało na ulicach 3 października. Później jednak Ukraińcy twierdzili, że zabili ponad 1500 rosyjskich żołnierzy podczas odbijania miasta, biorąc jednocześnie około 5000 Rosjan jako jeńców.
Zdobycze terytorialne nastąpiły dzień po tym, jak prezydent Rosji Władimir Putin ogłosił aneksję terytoriów okupowanych przez Rosję podczas ceremonii w Moskwie, twierdząc, że okupowane regiony Ukrainy, w tym Donbas, są teraz integralnym terytorium Rosji. Emerytowany amerykański generał porucznik Ben Hodges ujawnił, że „[odzyskanie Łymanu] jasno pokazuje, że roszczenia [Putina] są bezprawne i nie mogą być egzekwowane”.

## Ocena działań
Zdaniem Andrzeja Wilka i Piotra Żochowskiego, ekspertów Ośrodka Studiów Wschodnich, zajęcie Łymanu stanowiło niewątpliwy ukraiński sukces taktyczny oraz odegrało znaczącą rolę w wymiarze politycznym. „Poprzez oddanie Łymanu armia rosyjska po raz trzeci od 24 lutego udowodniła, że – w odróżnieniu od praktyki czasów sowieckich – potrafi podjąć decyzję o wycofaniu, aby zminimalizować straty w ludziach. Ostatnie tygodnie obrony miasta wskazują jednak, że poza tym jej modus operandi całkowicie wpisuje się w tradycję sowiecką, tj. przywiązanie do założonego schematu operacji, oszukiwanie w kwestii sytuacji na froncie i brak elastyczności”.

wikitext:
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Kontrofensywa charkowska
 |epoka        = czasy najnowsze
 |konflikt     = [[Inwazja Rosji na Ukrainę]]
 |grafika      = 2022 Kharkiv Counteroffensive.png
 |opis grafiki = Mapa kontrofensywy
 |czas         = 6 września – 2 października 2022
 |terytorium   = [[Ukraina]]
 |miejsce      = [[obwód charkowski]], [[obwód doniecki]], [[obwód ługański]]
 |wynik        = zwycięstwo Ukrainy<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukrainian-victory-shatters-russias-reputation-as-a-military-superpower/ |tytuł = Ukrainian victory shatters Russia’s reputation as a military superpower |autor = Andriy Zagorodnyuk |opublikowany = Atlantic Council |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>
 |przyczyna    =
 |strona1      = {{Państwo|RUS}}
* {{Państwo|Doniecka Republika Ludowa}}
* {{Państwo|Ługańska Republika Ludowa}}
 |strona2      = {{Państwo|UKR}}
 |dowódca1     =
 |dowódca2     =
 |siły1        =
 |siły2        =
 |straty1      = '''Pierwsza faza:'''
Dziesiątki tysięcy żołnierzy zabitych, pojmanych lub dezerterów
* [[1 Gwardyjska Armia Pancerna]]: 10 000 zabitych
** [[4 Gwardyjska Kantemirowska Dywizja Pancerna|4 Gwadryjska Dywizja Pancerna]]: 90-100 zniszczonych lub przejętych czołgów [[T-80]]
** [[2 Gwardyjska Dywizja Zmechanizowana]]: dwa pułki zniszczone
* [[11 Korpus Armijny (Federacja Rosyjska)|11 Korpus Armijny]]: 6000+ zabitych, 200 pojazdów zniszczonych

'''Druga faza:'''
1500+ zabitych ([[druga bitwa w Łymanie]])
 |straty2      = nieznane
 |współrzędne  =
 |kod mapy     = Ukraina
 |commons      =
}}
'''Ukraińska kontrofensywa w obwodzie charkowskim''' – główna operacja kontrofensywna podczas [[Inwazja Rosji na Ukrainę|rosyjskiej inwazji na Ukrainę]]. Rozpoczęła się 6 września 2022 r.<ref name=":1">{{Cytuj stronę |url = https://www.svoboda.org/a/ukraina-diktuet-hod-voyny-nastuplenie-vsu-pod-harjkovom-i-hersonom/32024575.html |tytuł = Украина диктует ход войны. Наступление ВСУ под Харьковом и Херсоном |opublikowany = Radio Svaboda |język = uk |data dostępu = 2024-02-16}}</ref> Po rozpoczęciu {{link-interwiki |Kontrofensywa chersońska (2022) |tekst=kontrofensywy chersońskiej |Q=Q113027451}} na południu Ukrainy pod koniec sierpnia, siły ukraińskie rozpoczęły drugą kontrofensywę na początku września w [[Obwód charkowski|obwodzie charkowskim]] na wschodzie [[Ukraina|Ukrainy]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/10/ukrainian-forces-kupiansk-advances-north-east-russia-izyum |tytuł = Ukrainian counter-offensive in north-east inflicts a defeat on Moscow |autor = Mark Townsend, Lorenzo Tondo, Isobel Koshiw |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Kontrofensywa okazała się być sukcesem sił ukraińskich. Spod okupacji rosyjskiej udało się przejąć m.in. [[Bałaklija|Bałakliję]], [[Wołczańsk]], [[Kupiańsk]], [[Izium]] i [[Łyman]]. W mediach operacja opisywana była jako „istotne zwycięstwo”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.aljazeera.com/news/2022/9/14/ukraines-triumph-in-kharkiv-could-be-the-end-of-the-beginning |tytuł = Kharkiv triumph raises Ukrainian spirits – and victory hopes |autor = John T Psaropoulos |opublikowany = Aljazeera |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref> czy „przełamanie wojennego impasu”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.usip.org/publications/2022/09/how-ukraines-counteroffensives-managed-break-wars-stalemate |tytuł = How Ukraine’s Counteroffensives Managed to Break the War’s Stalemate |autor = Mary Glantz |opublikowany = United States Institute of Peace |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

== Przebieg ==
=== Pierwsza faza (6–12 września 2022 r.) ===
W dniu 6 września 2022 r. siły ukraińskie rozpoczęły kontrofensywę w regionie [[Charków|Charkowa]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.cnbc.com/2022/09/10/ukraine-punches-through-russian-lines-as-surprise-offensive-retakes-land-in-the-east.html |tytuł = Ukraine punches through Russian lines as surprise offensive retakes land in the east |autor = Phil McCausland, Dan De Luce |opublikowany = CNBC |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>, zaskakując siły rosyjskie<ref name=":0">{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/10/ukrainian-forces-kupiansk-advances-north-east-russia-izyum |tytuł = Ukrainian counter-offensive in north-east inflicts a defeat on Moscow |autor = Mark Townsend, Lorenzo Tondo, Isobel Koshiw |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-invasion-day-199-1.6578722 |tytuł = Ukraine’s Zelenskyy says Russia’s pullback from Kharkiv region ‘a good decision’ |opublikowany = CBC |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.nytimes.com/2022/09/09/briefing/russia-ukraine-war-kharkiv-himars.html |tytuł = Ukraine Claims Major Gains in Kharkiv |autor = Yana Dlugy |opublikowany = The Washington Post |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. W wywiadzie z „[[The Guardian]]” z 10 września, rzecznik ukraińskich sił specjalnych Taras Berezowiec stwierdził, że Rosja „myślała, że [kontrofensywa] będzie na południu... potem, zamiast na południu, ofensywa nastąpiła tam, gdzie najmniej się spodziewali, a to spowodowało, że wpadli w panikę i uciekli”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/10/ukraines-publicised-southern-offensive-was-disinformation-campaign |tytuł = Ukraine’s southern offensive ‘was designed to trick Russia’ |autor = Isobel Koshiw, Lorenzo Tondo, Artem Mazhulin |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Ukraińskie oddziały posunęły się o co najmniej 20 kilometrów w głąb terytorium zajmowanego przez Rosjan i odbiły około 400 kilometrów kwadratowych terytorium w ciągu pierwszych dwóch dni<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |autor = Karolina Hird, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Do 9 września Ukraina przełamała rosyjskie linie, a ukraińskie wojsko przekazało, że posunęło się naprzód o prawie 50 kilometrów i odzyskało ponad 1000 kilometrów kwadratowych terytorium<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.aljazeera.com/news/2022/9/9/zelenskyy-announces-breakthrough-in-ukraines-east-and-south |tytuł = Zelenskyy announces breakthrough in Ukraine’s east and south |opublikowany = Aljazeera |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. Ten postęp umieścił ich około 44 kilometrów na północny zachód od [[Izium]]<ref name=":2">{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |autor = Kateryna Stepanenko, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>, głównej rosyjskiej bazy logistycznej w regionie<ref name=":0" />, tempo postępu w dużej mierze niespotykane od czasu wycofania się Rosji z Kijowa na początku wojny<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/europe/blinken-visits-ukraine-pivotal-moment-kyiv-claims-gains-2022-09-08/ |tytuł = Ukraine retakes territory in Kharkiv region as Russian front crumbles |autor = Max Hunder, Tom Balmforth |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. [[The Washington Post]] opisał upadek Izium 10 września jako „oszałamiającą klęskę”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.washingtonpost.com/world/2022/09/10/ukraine-kharkiv-russia-retreat-izyum/ |tytuł = Russian troops in big retreat as Ukraine offensive advances in Kharkiv |autor = Steve Hendrix, Robyn Dixon, Liz Sly, Serhii Korolchuk, Mary Ilyushina |opublikowany = The Washington Post |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>; {{link-interwiki |Institute for the Study of War |Q=Q6039802}} ocenił, że siły ukraińskie zdobyły około 2500 kilometrów kwadratowych w przełomie<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_10.html |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 9 |autor = Kateryna Stepanenko, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Orla Guerin, międzynarodowy korespondent w środkowej Ukrainie ocenił, że po raz pierwszy od czasów [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w jednej bitwie zginęły całe rosyjskie jednostki<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-62860774 |tytuł = Ukraine counter-offensive: Russian forces retreat as Ukraine takes key towns |autor = Hugo Bachega, Matt Murphy |opublikowany = BBC |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

==== Przełamanie ====
6 września, po skoncentrowaniu sił na północ od [[Bałaklija|Bałakliji]] w [[Pryszyb (obwód charkowski)|Pryszybie]], małej wiosce położonej około 15 km na północny zachód od Bałakliji, wojska ukraińskie rozpoczęły kontrofensywę w obwodzie charkowskim, która wyparła siły rosyjskie z powrotem na lewy brzeg rzek [[Doniec]] i Serednja Balakliika. Wzięły w niej udział ukraińskie siły specjalne, czołgi, transportery opancerzone i oddziały [[92 Brygada Zmechanizowana|92 Brygady Zmechanizowanej]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://ig.ft.com/ukraine-counteroffensive/ |tytuł = The 90km journey that changed the course of the war in Ukraine |autor = Henry Foy, Sam Joiner, Sam Learner, Caroline Nevitt |opublikowany = Financial Times |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.
[[Plik:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|mały|upright=1.2|lewo|Przebieg kontrofensywy]]
Tego samego dnia siły ukraińskie zajęły [[Werbiwka (obwód charkowski)|Werbiwkę]], około 8 km na wschód od Pryszyb i mniej niż 3 km na północny zachód od Balakliji. Kilka rosyjskich źródeł podało, że siły rosyjskie zburzyły bliżej nieokreślone mosty na wschodnich obrzeżach Bałaklii, aby zapobiec dalszym ukraińskim atakom<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-6 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, september 6 |autor = Karolina Hird, George Barros, Layne Philipson, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Wojska ukraińskie przeszły następnie do ofensywy w kierunku Bałaklii, Wołokołamskiego Jaru, [[Szewczenkowe (obwód charkowski)|Szewczenkowych]], [[Kupiańsk]]a oraz dzielnic Sawczyńce i Kunje, położonych na wschód od Bałaklii. Według źródeł rosyjskich na tej linii styku Ukraińcom w niektórych rejonach przeciwstawiały się lekko uzbrojone oddziały milicji [[Doniecka Republika Ludowa|DRL]]<ref name=":1" />, podczas gdy źródła ukraińskie twierdziły, że siły w tym rejonie to zawodowi żołnierze rosyjscy, a nie poborowi z [[Donieckie Zagłębie Węglowe|Donbasu]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/10/ukraines-publicised-southern-offensive-was-disinformation-campaign |tytuł = Ukraine’s southern offensive ‘was designed to trick Russia’ |autor = Isobel Koshiw, Lorenzo Tondo, Artem Mazhulin |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Do następnego dnia siły ukraińskie posunęły się o około 20 kilometrów w głąb terytorium okupowanego przez Rosjan, odzyskując około 400 kilometrów kwadratowych i osiągając pozycje na północny wschód od [[Izium]]. Rosyjskie źródła twierdziły, że sukces ten był prawdopodobnie spowodowany przeniesieniem sił rosyjskich do [[Chersoń|Chersonia]] w odpowiedzi na ukraińską ofensywę w tym mieście<ref>{{Cytuj stronę |url = https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, September 7 |autor = Karolina Hird, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, and Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

Do 8 września ukraińskie oddziały posunęły się o 50 km w głąb rosyjskich pozycji obronnych na północ od Izium. Jednostki [[OMSN]] rosyjskiej [[Federalna Służba Wojsk Gwardii Narodowej Rosji|Gwardii Narodowej]] utraciły kontrolę nad Bałakliją, około 44 km na północny zachód od Izium<ref name=":2" />, chociaż Ukraina przejęła kontrolę nad miastem dopiero 10 września<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |tytuł = Russia gives up key northeast towns as Ukrainian forces advance |autor = Max Hunder, Vitalii Hnidyi |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. W pobliżu miasta siły ukraińskie odbiły największą bazę amunicyjną Centralnego Zarządu Rakiet i Artylerii Sił Zbrojnych Ukrainy<ref name=":1" />. Siły ukraińskie odzyskały również kontrolę nad ponad 20 wioskami<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.svoboda.org/a/zhiteli-balaklei-soobschili-chto-vsu-voshli-v-gorod/32024629.html |tytuł = Жители Балаклеи сообщили, что ВСУ вошли в город |opublikowany = Radio Svaboda |język = uk |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. Tego samego dnia ukraińskie media poinformowały, że siły ukraińskie schwytały wysokiego rangą rosyjskiego oficera na froncie charkowskim. Na podstawie nagrania mężczyzny spekulowano, że był to generał porucznik Andrej Syczewoj, dowódca [[Zachodni Okręg Wojskowy (Federacja Rosyjska)|Zachodniego Okręgu Wojskowego]] [[Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej|Sił Zbrojnych Rosji]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.newsweek.com/russia-ukraine-sychevoi-capture-commander-1741356 |tytuł = Top Russian Commander of Invading Army Captured by Ukraine – Report |autor = Brendan Cole |opublikowany = Newsweek |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.focus.de/politik/ausland/ukrainische-offensive-auf-nordosten-was-der-truppenrueckzug-putins-aus-charkiw-fuer-den-krieg-bedeutet_id_144721118.html |tytuł = Was der Truppenrückzug Putins aus Charkiw für den Krieg bedeutet |opublikowany = Focus |język = de |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.
[[Plik:UA 17th brigade captured Russian vehicles 03.jpg|mały|Rosyjski czołg [[T-80|T-80U]] przejęty przez ukraińską [[17. Brygada Pancerna|17. Brygadę Pancerną]]]]
9 września wspierana przez Rosję administracja zarządziła ewakuację do Rosji ludności z [[Izium]]u, [[Kupiańsk]]a i [[Wełykyj Burłuk]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.slovoidilo.ua/2022/09/09/novyna/suspilstvo/okupanty-oholosyly-evakuacziyu-izyuma-kupyanska-velykoho-burluka-xarkivshhyni |tytuł = Окупанти оголосили «евакуацію» з Ізюма, Куп'янська і Великого Бурлука на Харківщині |opublikowany = Слово і Діло |język = uk |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. Lokalni mieszkańcy donosili później, że w tym momencie rosyjscy żołnierze w okolicy zaczęli uciekać z wiosek, pozostawiając za sobą broń, jeszcze przed przybyciem wojsk ukraińskich<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.washingtonpost.com/world/2022/09/11/kharkiv-liberated-retreat-izyum-russia/ |tytuł = Amid Ukraine’s startling gains, liberated villages describe Russian troops dropping rifles and fleeing |autor = Steve Hendrix, Serhii Korolchuk, Robyn Dixon |opublikowany = The Washington Post |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. Później siły ukraińskie dotarły do Kupiańska, ważnego węzła tranzytowego na skrzyżowaniu kilku głównych linii kolejowych zaopatrujących rosyjskie wojska na froncie<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/europe/blinken-visits-ukraine-pivotal-moment-kyiv-claims-gains-2022-09-08/ |tytuł = Ukraine retakes territory in Kharkiv region as Russian front crumbles |autor = Max Hunder, Tom Balmforth |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. [[Instytut Badań nad Wojną]] stwierdził, że uważa, iż Kupiańsk prawdopodobnie upadnie w ciągu najbliższych 72 godzin<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/europe/civilians-being-evacuated-russian-held-kharkiv-region-towns-russian-installed-2022-09-09/ |tytuł = Ukraine retakes settlements in Kharkiv advance – Russian-installed official |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>. W odpowiedzi na ukraińskie natarcie, rosyjskie jednostki rezerwowe zostały wysłane jako posiłki zarówno do Kupiańska, jak i Izium<ref>{{Cytuj stronę |url = https://edition.cnn.com/2022/09/10/europe/ukraine-kharkiv-advances-intl-hnk/index.html |tytuł = Ukrainian forces enter key city of Izium in a sign Kyiv’s new offensive is working |autor = Ivana Kottasová |opublikowany = CNN |język = en |data dostępu = 2024-02-16}}</ref>.

10 września siły ukraińskie odbiły Kupiańsk i Izium i rzekomo posuwały się w kierunku [[Łyman]]u<ref>{{Cytuj stronę |url = https://meduza.io/news/2022/09/10/ukrainskie-voyska-voshli-v-gorod-kupyansk-v-harkovskoy-oblasti-takzhe-soobschaetsya-chto-vsu-vzyali-izyum-i-nastupayut-na-liman |tytuł = Украинские войска вошли в город Купянск, ранее захваченный Россией. Также сообщается, что ВСУ взяли Изюм и наступают на Лиман |opublikowany = Meduza |język = uk |data dostępu = 2024-02-17}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.nytimes.com/2022/09/10/world/europe/russia-ukraine-retreat-putin.html |tytuł = As Russians Retreat, Putin Is Criticized by Hawks Who Trumpeted His War |opublikowany = The New York Times |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>. Doradczyni szefa charkowskiej rady obwodowej Natalia Popowa opublikowała na [[Facebook]]u zdjęcia żołnierzy trzymających ukraińską flagę przed ratuszem w Kupiańsku<ref>{{Cytuj stronę |url = https://finance.yahoo.com/news/ukraine-retakes-railway-hub-kharkiv-142352051.html |tytuł = Ukraine retakes railway hub as Kharkiv counteroffensive gains ground |autor = Grayson Quay |opublikowany = Yahoo! News |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>. Ukraińscy funkcjonariusze służb bezpieczeństwa i policji przenieśli się do odzyskanych miejscowości, aby sprawdzić tożsamość tych, którzy pozostali pod rosyjską okupacją<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-troops-raise-flag-over-railway-hub-advance-threatens-turn-into-rout-2022-09-10/ |tytuł = Russia gives up key northeast towns as Ukrainian forces advance |autor = Max Hunder, Vitalii Hnidyi |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>. Później tego samego dnia gubernator obwodu ługańskiego {{link-interwiki |Serhij Hajdaj |Q=Q65199830}} stwierdził, że ukraińscy żołnierze wkroczyli na przedmieścia [[Lisiczańsk]]a, podczas gdy ukraińskim partyzantom udało się podobno zdobyć część [[Kreminna|Kreminnej]]. Hajdaj stwierdził, że siły rosyjskie uciekły z miasta, pozostawiając Kreminną „praktycznie pustą”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://kyivindependent.com/governor-ukrainian-forces-advance-to-outskirts-of-lysychansk-luhansk-oblast/ |tytuł = Governor: Ukrainian forces advance to outskirts of Lysychansk, Luhansk Oblast. |opublikowany = The Kyiv Independent |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj stronę |url = https://kyivindependent.com/governor-ukrainian-partisans-raise-flag-over-kreminna-luhansk-oblast/ |tytuł = Governor: Ukrainian partisans raise flag over Kreminna, Luhansk Oblast |opublikowany = The Kyiv Independent |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>.
[[Plik:Russian tanks abandoned by the Russian army in the retreat from Izyum.png|mały|Rosyjski [[T-80|T-80BV]] pozostawiony w [[Izium]]ie]]
[[The New York Times]] stwierdził, że upadek strategicznie ważnego miasta Izium na wschodzie Ukrainy jest najbardziej druzgocącym ciosem dla Rosji od czasu jej [[Bitwa o Kijów (2022)|odwrotu z Kijowa]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.nytimes.com/2022/09/10/world/europe/ukraine-offensive-izium-donbas.html |tytuł = Ukrainian Offensive Seen as Reshaping the War’s Contours |opublikowany = The New York Times |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>. Rzecznik [[Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej|rosyjskiego Ministerstwa Obrony]] [[Igor Konaszenkow]] zareagował na te wydarzenia, twierdząc, że rosyjskie siły w rejonie Bałaklii i Izium „przegrupują się” w rejonie [[Donieck]]a, „aby osiągnąć wyznaczone cele specjalnej operacji wojskowej mającej na celu wyzwolenie [[Donieckie Zagłębie Węglowe|Donbasu]]”. Ukraiński prezydent [[Wołodymyr Zełenski]] potwierdził, że od rozpoczęcia kontrofensywy Ukraina odzyskała 2000 kilometrów kwadratowych<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-62860774 |tytuł = Ukraine counter-offensive: Russian forces retreat as Ukraine takes key towns |opublikowany = BBC News |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>.

11 września „[[Newsweek]]” doniósł, że siły ukraińskie „przeniknęły przez rosyjskie linie na głębokość do 70 kilometrów w niektórych miejscach i odbiły ponad 3000 kilometrów kwadratowych terytorium od 6 września”<ref name=":3">{{Cytuj stronę |url = https://www.newsweek.com/ukraine-map-invasion-rolled-back-200-days-russia-war-1741816 |tytuł = Ukraine Map Reveals How Invasion Is Being Rolled Back 200 Days In |autor = Khaleda Rahman |opublikowany = Newsweek |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>. Doniesienia o wycofaniu rosyjskich wojsk z Kozaczyzny Łopańskiej i podniesieniu ukraińskiej flagi przez mieszkańców obok ratusza pojawiły się na stronie objectiv.tv<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.objectiv.tv/objectively/2022/09/11/nad-kazachej-lopanyu-podnyali-flag-ukrainy-foto/ |tytuł = Над Казачьей Лопанью подняли флаг Украины (фото) |opublikowany = objectiv.tv |język = uk |data dostępu = 2024-02-17}}</ref>. Mapa wykorzystana w briefingu rosyjskiego Ministerstwa Obrony tego samego dnia potwierdziła, że siły rosyjskie wycofały się z Kozaczyzny Łopańskiej, a także z [[Wołczańsk]]a<ref>{{Cytuj stronę |url = https://ukranews.com/en/news/881381-russian-troops-retreating-from-vovchansk-population-evacuated |tytuł = Russian Troops Retreating From Vovchansk, Population Evacuated |autor = Tetiana Herasimova |opublikowany = Ukrainian News |język = en |data dostępu = 2024-02-17}}</ref> i innych miejscowości na granicy ukraińsko-rosyjskiej<ref>{{Cytuj stronę |url = https://rus-bel.online/novosti/armiya/vo-rossijskie-vojska-ostavili-sever-harkovskoj-oblasti-sosredotochiv-oboronu-po-reke-oskol/ |tytuł = ВО: российские войска оставили север Харьковской области, сосредоточив оборону по реке Оскол |opublikowany = rus-bel.online |język = ru}}</ref>. Siły ukraińskie odbiły również [[Wełykyj Burłuk]]<ref name=":3" />.

28 września „[[Financial Times]]” opublikował artykuł z wieloma interaktywnymi grafikami i przedstawił żywy obraz przyczyn ukraińskiej błyskawicznej kontrofensywy w kierunku Kupiańska. Przypisano w nim dostarczane z Zachodu systemy [[M142 HIMARS|HIMARS]] jako jedną z przyczyn, które umożliwiły Ukrainie obezwładnienie sił rosyjskich w ciągu zaledwie 6 dni, na dystansie 90 km i odzyskanie ponad 2500 km<math display="inline">^2</math> ziemi<ref>{{Cytuj stronę |url = https://ig.ft.com/ukraine-counteroffensive/ |tytuł = The 90km journey that changed the course of the war in Ukraine |autor = Henry Foy, Sam Joiner, Sam Learner, Caroline Nevitt |opublikowany = Financial Times |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>.

==== Wycofanie się Rosjan z obwodu charkowskiego na zachód od rzeki Oskoł ====
Po południu 11 września [[Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej|rosyjskie Ministerstwo Obrony]] ogłosiło formalne wycofanie sił rosyjskich z prawie całego obwodu charkowskiego. Ministerstwo „ogłosiło, że trwa 'operacja ograniczania i przerzucania wojsk'”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://meduza.io/en/news/2022/09/11/russian-defense-ministry-shows-retreat-from-most-of-kharkiv-region |tytuł = Russian Defense Ministry shows retreat from most of Kharkiv region |opublikowany = meduza |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://charter97.org/en/news/2022/9/11/515204/ |tytuł = Russian Defence Ministry Showed Map Of New Frontline In Kharkiv Region |opublikowany = Charter97' |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>. O godzinie 20:06 tego dnia rosyjskie [[Pocisk manewrujący|pociski manewrujące]] [[Kalibr]] uderzyły w ukraińskie obiekty [[Infrastruktura krytyczna|infrastruktury krytycznej]] (w tym charkowski TEC-5), co spowodowało, że obwody [[Obwód połtawski|połtawski]], [[Obwód sumski|sumski]], [[Obwód charkowski|charkowski]], [[Obwód dniepropetrowski|dniepropietrowski]], [[Obwód doniecki|doniecki]] i część [[Obwód odeski|obwodu odeskiego]] zostały pozbawione prądu<ref>{{Cytuj stronę |url = https://glavcom.ua/country/incidents/okupanti-vdarili-po-objektakh-kritichnoji-infrastrukturi-na-kharkivshchini-874676.html |tytuł = Окупанти вдарили по об'єктах критичної інфраструктури на Харківщині |autor = Іванна Гордійчук |opublikowany = glavcom |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/11/zelenskiy-says-next-three-months-critical-as-ukrainian-advance-continues |tytuł = Russia targets infrastructure in retaliation for rapid Ukraine gains |autor = Lorenzo Tondo, Isobel Koshiw, Dan Sabbagh, Shaun Walker |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>. Tymczasem w [[Łyman]]iu trwały starcia między ukraińskimi napastnikami a rosyjskimi obrońcami<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.iswresearch.org/2022/09/russian-offensive-campaign-assessment_88.html |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 11 |autor = Kateryna Stepanenko, Karolina Hird, Grace Mappes, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>.

12 września, według informacji Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy, Siły Obronne Ukrainy zlikwidowały rosyjskie oddziały w ponad 20 miejscowościach, w szczególności w [[Wełykyj Burłuk|Wełykym Burłuku]] i [[Dworiczna|Dworicznej]]<ref name=":5">{{Cytuj stronę |url = https://meduza.io/news/2022/09/12/vsu-ob-yavili-ob-osvobozhdenii-bolee-20-naselennyh-punktov-za-sutki |tytuł = ВСУ объявили об освобождении более 20 населенных пунктов за сутки |opublikowany = meduza |język = uk |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>. Rosyjski szef charkowskiego urzędu okupacyjnego Witalij Ganczew ujawnił w rosyjskich mediach państwowych [[Rossija 24]], że siły ukraińskie przewyższają liczebnie siły rosyjskie „8-krotnie”. Granica z rosyjskim [[Obwód biełgorodzki|obwodem biełgorodzkim]] została zamknięta po tym, jak około 5000 cywilów zostało „ewakuowanych” do [[Rosja|Rosji]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.aljazeera.com/news/2022/9/12/ukraine-troops-outnumbered-russias-8-times-in-counterattack |tytuł = Ukraine troops ‘outnumbered Russia’s 8 times’ in counterattack |opublikowany = Aljazeera |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>.

Do 13 września Ukraina odbiła cały obwód charkowski na zachód od rzeki [[Oskoł]], a media twierdzą, że ukraińskie wojska wkroczyły do [[Wołczańsk]]a<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.magnum-x.pl/artykul/ofensywa-charkowska-pierwszy-etap-612-wrzesnia-2022-roku |tytuł = Ofensywa charkowska. Pierwszy etap (6–12 września 2022 roku) |autor = Andrij Charuk |opublikowany = magnum-x |język = pl |data dostępu = 2024-02-16}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/13/ukraine-reclaim-control-of-kharkiv-and-towns-seized-at-onset-of-russian-invasion |tytuł = Ukraine takes control of entire Kharkiv region and towns seized at onset of Russian invasion |autor = Luke Harding, Dan Sabbagh |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-02-22}}</ref>.

==== Inne zdobycze i ofiary ====
Rankiem 11 września [[Obwodowa administracja państwowa|przewodniczący]] obwodu ługańskiego Serhij Hajdaj oświadczył, że siły rosyjskie w większości opuściły [[Starobielsk]]. W tym samym komunikacie stwierdził, że rosyjskie władze okupacyjne opuszczają również obszary kontrolowane przez Rosję od 2014 roku<ref name=":4" /><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3570371-russian-invaders-leave-kreminna-in-luhansk-region-regional-governor.html |tytuł = Russian invaders leave Kreminna in Luhansk region – regional governor |opublikowany = Ukrinform |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.bbc.com/russian/live/news-62613149?pinned_post_locator=urn:asset:0960b41f-af40-4292-8b5a-32f47e5050ab |tytuł = Война в Украине. Хроника событий 19 августа – 19 сентября 2022 |opublikowany = BBC News |język = ru |data dostępu = 2024-02-25}}</ref>.

12 września siły ukraińskie wyzwoliły [[Świętogórsk]], który został zdobyty przez siły rosyjskie w czerwcu 2022 r., i zbliżyły się do granicy administracyjnej między obwodem charkowskim i donieckim, a także do [[Łyman]]u, strategicznego [[Osada kolejowa|miasta kolejowego]] w obwodzie donieckim, które siły rosyjskie zdobyły pod koniec maja 2022 r. po {{link-interwiki|Pierwsza bitwa o Łyman|Q=Q114383482|tekst=zaciętej bitwie}}<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-13 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 13 |autor = Kateryna Stepanenko, Karolina Hird, Katherine Lawlor, George Barros, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

Doniesienia o wycofywaniu się rosyjskich wojsk z obszarów, które wcześniej kontrolowały w obwodzie ługańskim, rozpoczęły się 12 września wraz z wycofaniem się z miasta [[Swatowe]]<ref name=":5" />; jednak wojska rosyjskie powróciły do Swatowego 14 września<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/live/2022/sep/14/russia-ukraine-war-latest-kyiv-aims-to-consolidate-gains-in-kharkiv-biden-says-war-will-be-long-haul-live |tytuł = Russia-Ukraine war live: Zelenskiy makes surprise visit to recaptured Izium; Russia ‘almost certainly’ using weapons from Iran |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

12 września prezydent [[Wołodymyr Zełenski]] oświadczył, że siły ukraińskie odbiły z rąk rosyjskich łącznie 6000 km<math display="inline">^2,</math> zarówno na południu, jak i na wschodzie<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.bbc.com/news/world-europe-62884668 |tytuł = Ukraine war: We’ve retaken 6,000 sq km from Russia, says Zelensky |opublikowany = BBC |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>. 13 września, podczas swojego nocnego przemówienia, stwierdził, że ukraińskie wojsko odbiło z rąk rosyjskich 8000 km<math display="inline">^2</math> terytorium<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.aljazeera.com/news/2022/9/13/ukraine-vows-to-drive-out-russian-forces |tytuł = Ukraine reclaims more territory from Russia in counteroffensive |opublikowany = Aljazeera |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

Według [[Oryx (blog)|Oryx]] Rosja straciła co najmniej 338 sztuk sprzętu wojskowego w ciągu pięciu dni do 11 września. Obejmuje to myśliwce, czołgi i ciężarówki, które zostały zniszczone, uszkodzone lub zdobyte<ref>{{Cytuj stronę |url = https://edition.cnn.com/2022/09/13/europe/ukraine-advance-russia-war-analysis-intl-hnk-ml/index.html |tytuł = The rot runs deep in the Russian war machine. Ukraine is exposing it for all to see |autor = Brad Lendon |opublikowany = CNN World |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

Po ofensywie David Axe, dziennikarz [[Forbes]], powołując się na ukraińskie dane, poinformował, że dziesiątki tysięcy rosyjskich żołnierzy zostało zabitych, pojmanych lub zdezerterowało. Do 9 września 10 000 Rosjan zostało okrążonych wokół Iziumu i rzeki Oskoł, w tym [[4 Gwardyjska Kantemirowska Dywizja Pancerna]], a Ukraińcy wzięli do niewoli tak wielu jeńców, że „nie mieli gdzie ich trzymać”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/09/09/the-ukrainian-army-is-surrounding-10000-russian-troops-in-the-east/?sh=63a059a23b54 |tytuł = The Ukrainian Army Is Surrounding 10,000 Russian Troops In The East |autor = David Axe |opublikowany = Forbes |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>. Oszacowali również, że połowa z 12-tysięcznego [[11 Korpus Armijny (Federacja Rosyjska)|11 Korpusu Armijnego]] została zniszczona i że stracił on ponad 200 pojazdów wojskowych. Ukraińcy twierdzili również, że [[64 Samodzielna Brygada Zmechanizowana]], która miała nominalną siłę 1500-2500 ludzi, poniosła 90% ofiar podczas bitwy<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/10/27/12000-russian-troops-once-posed-a-threat-from-inside-nato-then-they-went-to-ukraine-to-die/?sh=342a60603375 |tytuł = 12,000 Russian Troops Were Supposed To Defend Kaliningrad. Then They Went To Ukraine To Die. |autor = David Axe |opublikowany = Forbes |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.kmu.gov.ua/en/news/operational-update-regarding-the-russian-invasion-as-of-0600-on-september-18-2022 |tytuł = Operational update regarding the russian invasion as of 06:00, on September 18, 2022 |opublikowany = kmu.gov.ua |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.newsweek.com/bucha-massacre-killings-russian-units-war-crimes-ukraine-1733168 |tytuł = Russian Units Linked to Bucha War Crimes Likely ‘Destroyed in Combat’ |autor = Isabel van Brugen |opublikowany = Newsweek |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.rferl.org/a/russia-army-casualty-rate-64th-brigade-bucha-deaths/31982194.html |tytuł = The Dead Of The 64th: A Notorious Russian Army Unit And Its High Casualty Rate |autor = Mark Krutov |opublikowany = Radio Free Europe Radio Liberity |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>. Axe oszacował również, że 4 Gwardyjska Dywizja Pancerna należąca do [[1 Gwardyjska Armia Pancerna|1 Gwardyjskiej Armii Pancernej]], składająca się z dwóch pułków, straciła co najmniej 100 [[T-80|czołgów T-80]], czyli połowę swojej całkowitej siły, w ciągu zaledwie 100 godzin. Stwierdził również, że [[2 Gwardyjska Dywizja Zmechanizowana]], również składająca się z dwóch pułków, również została w dużej mierze zniszczona i niezdolna do walki w wyniku ofensywy<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/09/13/a-hundred-wrecked-tanks-in-a-hundred-deadly-hours-heavy-losses-gut-russias-best-tank-army/?sh=26c112ad27a3 |tytuł = A Hundred Wrecked Tanks In A Hundred Hours: Ukraine Guts Russia’s Best Tank Army |autor = David Axe |opublikowany = Forbes |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>. Jednak [[Foreign Policy]], w analizie prawie rok później, stwierdziło, że pomimo tego, że rosyjskie wycofanie wydawało się rutynowe, siły rosyjskie uniknęły schwytania lub zniszczenia większości swoich jednostek<ref>{{Cytuj stronę |url = https://foreignpolicy.com/2023/08/03/ukraine-counteroffensive-breakthrough-problem/ |tytuł = Ukraine Has a Breakthrough Problem |autor = Barry R. Posen |opublikowany = Foreign Policy |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

18 września w obwodzie charkowskim zdobyto rosyjski [[T-90|czołg T-90M]] – pierwszy potwierdzony w tej wojnie. Czołg padł łupem sił ukraińskich bez widocznych uszkodzeń i najprawdopodobniej został porzucony przez rosyjskie wojsko podczas pospiesznego odwrotu z obwodu charkowskiego<ref>{{Cytuj stronę |url = https://mil.in.ua/en/news/ukraine-s-armed-forces-captured-the-latest-russian-t-90m-proryv-tank-in-kharkiv-region/ |tytuł = Ukraine’s Armed Forces captured the latest Russian Т-90М “Proryv” tank in Kharkiv Region |opublikowany = Militarnyi |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://en.defence-ua.com/news/russian_t_90a_are_already_used_by_the_ukrainian_armed_forces-4524.html |tytuł = russian T-90A Are Already Used by the Ukrainian Armed Forces |opublikowany = Defense Express |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

==== Bitwa o Szewczenkowe ====
Do 7 września Bałaklija znajdowała się w stanie oblężenia, a walki toczyły się we wschodniej i centralnej części miasta<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/09/06/ukraine-launches-surprise-attack-near-kharkiv-bid-push-back/ |tytuł = Ukraine launches surprise attack near Kharkiv in bid to push back Russians |autor = Roland Oliphant, Joe Barnes |opublikowany = The Telegraph |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>. Walki zakończyły się 8 września, a siły ukraińskie zdobyły całą Bałakliję<ref>{{Cytuj stronę |url = https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |autor = Kateryna Stepanenko, Grace Mappes, George Barros, Layne Philipson, Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>. Po szybkim przejęciu miasta Bałaklija, tego samego dnia wojska ukraińskie w błyskawicznym ataku zajęły [[Szewczenkowe (obwód charkowski)|Szewczenkowe]]. Siły rosyjskie w panice wycofały się w kierunku [[Kupiańsk]]a, podczas gdy znacznie większe siły ukraińskie tego samego dnia kontynuowały ofensywę w kierunku Iziumu i Kupiańska<ref>{{Cytuj stronę |url = https://egyptindependent.com/ukrainian-forces-raise-countrys-flag-in-shevchenkove-inch-closer-to-kupyansk/ |tytuł = Ukrainian forces raise country’s flag in Shevchenkove, inch closer to Kupyansk |opublikowany = Egypt Independent |język = en |data dostępu = 2024-05-25}}</ref>.

=== Druga faza (13 września – 1 października 2022) ===
==== Przekroczenie rzeki Oskoł ====
W obliczu braku wystarczającego wsparcia pozycji rosyjskich na rzece Oskoł, siły ukraińskie przekroczyły ją już 13 września w kilku miejscach<ref name=":6">{{Cytuj stronę |url = https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-13 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, September 13 |autor = Kateryna Stepanenko, Karolina Hird, Katherine Lawlor, George Barros, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>. Około 13 września siły ukraińskie przekroczyły rzekę w pobliżu wsi [[Borowa (obwód charkowski)|Borowa]] i utworzyły przyczółek<ref name=":6" />. Do 24–25 września wojska ukraińskie utworzyły co najmniej pięć przyczółków po wschodniej stronie rzeki Oskoł<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2022/09/25/lyman-a-supply-hub-in-eastern-ukraine-is-the-last-place-a-russian-soldier-wants-to-be-right-now/?sh=64509ad17136 |tytuł = Lyman, A Supply Hub In Eastern Ukraine, Is The Last Place A Russian Soldier Wants To Be Right Now |autor = David Axe |opublikowany = Forbes |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

15 września niektóre rosyjskie źródła twierdziły, że siły ukraińskie ustawiły pozycje artyleryjskie w [[Hrianykiwka|Hrianykiwce]], naprzeciwko [[Dworiczna|Dworiczny]] po wschodniej stronie rzeki Oskoł. Tego samego dnia siły ukraińskie odbiły [[Sosnowe (obwód doniecki)|Sosnowe]] i zmusiły siły rosyjskie do wycofania się ze wsi [[Studenok (rejon iziumski)|Studenok]] w obwodzie charkowskim na południowy wschód od [[Izium]]u, aby uniknąć okrążenia<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-15 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, September 15 |autor = Kateryna Stepanenko, Katherine Lawlor, Grace Mappes, George Barros, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

16 września siły ukraińskie zdobyły [[Kupjanśk-Wuzłowyj|Kupiańsk-Wuzłowyj]], po wschodniej stronie rzeki Oskoł i naprzeciwko [[Kupiańsk]]a<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-16 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, September 16 |autor = Katherine Lawlor, Grace Mappes, Mason Clark, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>, oraz wschodnią część Kupiańska, ustanawiając kolejny przyczółek nad rzeką Oskoł. To dodatkowo zagroziło rosyjskim liniom zaopatrzenia w północnym [[Obwód ługański|obwodzie ługańskim]], zagrażając rosyjskim operacjom w pozostałej części [[Donieckie Zagłębie Węglowe|Donbasu]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-16 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, September 16 |autor = Katherine Lawlor, Grace Mappes, Mason Clark, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

Do 18 września ukraińskie wojsko oświadczyło, że przekroczyło i kontroluje wschodnią stronę rzeki Oskoł<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.aljazeera.com/news/2022/9/19/zelenskyy-promises-no-let-up-in-counter-offensive-against-russia |tytuł = Zelenskyy promises no let up in counteroffensive against Russia |opublikowany = Aljazeera |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

19 września materiał wideo potwierdził, że siły ukraińskie wyzwoliły wieś [[Biłohoriwka]] w [[Obwód ługański|obwodzie ługańskim]], co oznaczało, że Rosja nie utrzymuje już pełnej kontroli nad regionem<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/19/russia-no-longer-has-full-control-of-luhansk-as-ukraine-recaptures-village |tytuł = Russia no longer has full control of Luhansk region after Ukraine captures village |autor = Luke Harding |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.
[[Plik:Ukrainian military with destroyed weapons of Donetsk separatists, September 23, 2022.jpg|mały|Ukraiński żołnierz obok zniszczonej broni donieckich separatystów, 23 września 2022 r.]]
22 września [[Institute for the Study of War]] poinformowało, że „siły ukraińskie zajęły tereny na wschód od [[Dworiczna|Dworiczny]] i walczą w [[Tawilżanka|Tawilżance]], która podobno nadal jest terytorium spornym”. Pojawiły się doniesienia, że siły ukraińskie wyzwoliły [[Hrianykiwka|Hrianykiwkę]], miejscowość na zachód od [[Tawilżanka|Tawilżanki]], 15 września, kiedy Ukraina ustawiła tam pozycje artyleryjskie. Było to więc „zgodne z wcześniejszymi doniesieniami o ciągłych ukraińskich wysiłkach mających na celu penetrację obecnych rosyjskich linii obronnych biegnących wzdłuż rzeki Oskoł i przesunięcie ich na wschód”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-22 |tytuł = Russian offensive campaign assessment, September 22 |autor = Karolina Hird, Kateryna Stepanenko, Katherine Lawlor, Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.
[[Plik:Робоча поїздка Президента України на Харківщину 57.jpg|mały|Prezydent Ukrainy [[Wołodymyr Zełenski]] niedaleko linii frontu w [[Obwód charkowski|obwodzie charkowskim]]]]
23 września ukraińskie siły zbrojne wyzwoliły wioskę [[Jaćkiwka|Jaćkiwkę]] w obwodzie donieckim, według Ołeksija Hromowa, zastępcy szefa dyrekcji operacyjnej sztabu generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/sep/24/russia-ukraine-war-latest-what-we-know-on-day-213-of-the-invasion |tytuł = Russia-Ukraine war latest: what we know on day 213 of the invasion |autor = Maya Yang, Léonie Chao-Fong, Martin Belam, Tess McClure |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

24 września siły ukraińskie wyzwoliły [[Horobjiwka|Horobjiwkę]], miejscowość na wschód od [[Hrianykiwka|Hrianykiwki]] po wschodniej stronie rzeki Oskoł. Siły ukraińskie wyzwoliły również [[Petropawliwka (rejon kupiański)|Petropawliwkę]], 7 kilometrów na wschód od [[Kupiańsk]]a i niedaleko [[Kupjanśk-Wuzłowyj|Kupiańska-Wuzłowyja]], również po wschodniej stronie rzeki Oskoł<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-24 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 24 |autor = Karolina Hird, George Barros, Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>. Siły ukraińskie wyzwoliły dwie kolejne miejscowości do 24 września – [[Kuczeriwka (obwód charkowski)|Kuczeriwkę]] i [[Podoły]], obie położone między Kupiańskiem-Wuzłowyjem i Petropawliwką<ref name=":7">{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-24 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 24 |autor = Kateryna Stepanenko, Katherine Lawlor, Grace Mappes, Riley Bailey, Mason Clark |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

25 września siły ukraińskie prawdopodobnie uzyskały kontrolę nad [[Malijiwka (obwód charkowski)|Malijiwką]], wsią położoną na północ od granicy charkowsko-donieckiej i na wschód od [[Pisky-Rad´kiwśki|Pisków-Rad´kiwśki]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-25 |tytuł = Russian Offensive Campaign Assessment, September 25 |autor = Frederick W. Kagan |opublikowany = Institute for the Study of War |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

26 września siły ukraińskie ruszyły na północ od obwodu donieckiego i wyzwoliły [[Pisky-Rad´kiwśki]]. Wieś znajduje się po wschodniej stronie rzeki Oskoł w obwodzie charkowskim, 35 km na północny zachód od [[Łyman]]u i bezpośrednio na południe od [[Borowa (obwód charkowski)|Borowej]]<ref name=":7" />.

27 września odnotowano dalsze ukraińskie postępy na wschód od rzeki Oskoł, a siły ukraińskie wkroczyły do wsi [[Ridkodub (rejon kramatorski)|Ridkodub]] i [[Korowij Jar]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-09-27-22/h_1c95843a3159ace688475374bfda7871 |tytuł = Ukrainian forces make further incremental gains in the east |autor = Tim Lister |opublikowany = CNN |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

==== Okrążenie i odbicie Łymanu ====
[[Plik:Exhumation in Lyman (2022-10-18) 01.jpg|mały|Ekshumacja ciał z pochówków w [[Łyman]]ie dokonanych podczas okupacji rosyjskiej, 18 października 2022 r.]]
W wyniku ukraińskiej „błyskawicznej kontrofensywy” we wrześniu siły rosyjskie wycofały się do [[Łyman]]u, dużego miasta w [[Obwód doniecki|obwodzie donieckim]] z krytycznymi rosyjskimi liniami zaopatrzeniowymi. Według [[Ministerstwo Obrony Wielkiej Brytanii|brytyjskiego Ministerstwa Obrony]] „znaczenie operacyjne Łymanu wynikało z jego dowództwa nad przeprawą drogową przez rzekę [[Doniec]], za którą Rosja próbowała skonsolidować swoją obronę.”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.cnbc.com/2022/10/02/ukraine-claims-full-control-of-key-logistics-hub-of-lyman-eyes-further-gains.html |tytuł = Ukraine claims full control of key logistics hub, eyes further gains |opublikowany = CNBC |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref> 26 września [[The New York Times]] poinformował o impasie między krytycznymi miastami – Łymanem, który wówczas znajdowały się pod kontrolą Rosji, a kontrolowanym przez Ukrainę [[Bachmut]]em. W obliczu zbliżającej się [[Zima|zimy]], która prawdopodobnie zahamuje działania obu armii, Łyman miał być bitwą, która zadecyduje o wschodnim teatrze wojny<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.nytimes.com/2022/09/26/world/europe/ukraine-donbas-russia-lyman-bakhmut.html |tytuł = Two Cities, Two Armies: Pivot Points in the Fight in Ukraine’s East |autor = Thomas Gibbons-Neff, Natalia Yermak, Tyler Hicks |opublikowany = The New York Times |język = en |data dostępu = 2024-05-26}}</ref>.

28 września siły ukraińskie wkroczyły do miasta [[Nowoseliwka (hromada Łyman)|Nowosieliwka]] w [[Obwód doniecki|obwodzie donieckim]], strategicznego przejścia granicznego położonego około 12 km na północny zachód od Łymanu, na lewym brzegu rzeki Oskoł<ref>{{Cytuj stronę |url = https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-09-28-22/ |tytuł = Ukrainian forces make additional gains in eastern Donetsk region |autor = Tim Lister, Denis Lapin, Olga Voitovych |opublikowany = 2024-05-27 |język = en}}</ref>.

30 września siły ukraińskie wyzwoliły [[Jampil (obwód doniecki)|Jampil]], kluczową wieś położoną 8 km na południowy wschód od Łymanu. Prorosyjski kanał na [[Telegram (komunikator internetowy)|Telegramie]] poinformował, że ukraińskim siłom udało się przełamać rosyjską obronę, zmuszając rosyjskie wojska do wycofania się do Łymanu<ref>{{Cytuj stronę |url = https://liveuamap.com/en/2022/30-september-ukrainian-military-liberated-yampil-in-donetsk |tytuł = Ukrainian military liberated Yampil in Donetsk region |opublikowany = Liveuamap |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-09-30-22/h_e0639ddb27b6107768422a50458d12db |tytuł = Ukrainian forces take key village in Donetsk region as they encircle Russian units |autor = Tim Lister, Victoria Butenko, Olga Voitovych, Sarah Dean |opublikowany = CNN |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>. [[Wołodymyr Zełenski]] poinformował również, że ukraińskie wojska zdobyły miasto [[Drobyszewe]], 10 km na północny zachód od Łymanu<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/ukraine-says-it-reclaims-village-near-russian-held-stronghold-lyman-2022-09-30/ |tytuł = Zelenskiy says Ukrainian troops making noticeable progress in east |autor = David Ljunggren, Grant McCool, Bill Berkrot |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>.

1 października pojawił się materiał wideo przedstawiający ukraińskie oddziały podnoszące ukraińską flagę przy wejściu do Łymanu, a w mieście znajdowało się rzekomo do 5000 rosyjskich żołnierzy<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/live/2022/oct/01/russia-ukraine-war-ukrainians-advance-on-lyman-after-putins-annexations-live |tytuł = Russia-Ukraine war: Russians flee Lyman as Ukrainian troops retake city a day after Putin’s illegal annexation – as it happened |autor = Maya Yang, Nadeem Badshah, Geneva Abdul, Warren Murray |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://liveuamap.com/en/2022/1-october-ukrainian-military-entered-lyman |tytuł = Ukrainian military entered Lyman |opublikowany = Liveuamap |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>. Serhii Czerewatyj, rzecznik ukraińskich sił wschodnich, twierdził, że siły ukraińskie z powodzeniem otoczyły siły rosyjskie w mieście. Siły ukraińskie wkroczyły do miasta, a według The Guardian, bitwa w Łymanie „była krwawą masakrą”. Rosyjscy oficerowie odmówili poddania się, więc wojska rosyjskie uciekły w zdezorganizowany sposób. Miasto zostało znacznie zniszczone podczas rosyjskiej okupacji, a miejscowi stwierdzili, że pozostało tylko kilkaset osób z 27 000, które mieszkały w Łymanie przed wojną<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.theguardian.com/world/2022/oct/04/recaptured-lyman-left-shattered-russian-occupation-ukraine |tytuł = ‘What was it all for?’: recaptured Lyman left shattered by Russian occupation |autor = Peter Beaumont |opublikowany = The Guardian |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>. Rosyjskie władze potwierdziły utratę Łymanu później tego samego popołudnia<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.bbc.com/russian/live/news-62949139 |tytuł = Война в Украине: ВСУ вошли в Лиман, в Харьковской области нашли расстрелянную автоколонну – Новости на русском языке |opublikowany = BBC News Русская служба |język = ru |data dostępu = 2024-05-27}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-kidnapping-government-and-politics-cce973f2c43dc0d85883d46642fc970c |tytuł = Russia withdraws troops after Ukraine encircles key city |autor = Jon Gambrell, Adam Schreck |opublikowany = Associated Press |język = en}}</ref>. Początkowo nie było jasnych szacunków dotyczących ofiar podczas bitwy. Dziennikarze [[Associated Press]] odnotowali, że co najmniej 18 rosyjskich ciał pozostało na ulicach 3 października<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.latimes.com/world-nation/story/2022-10-04/russian-losses-liberated-ukrainian-city-lyman |tytuł = Russian losses are evident in the streets of a key liberated Ukrainian city |autor = Adam Schreck, Vasilisa Stepanenko |opublikowany = Los Angeles Times |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>. Później jednak Ukraińcy twierdzili, że zabili ponad 1500 rosyjskich żołnierzy podczas odbijania miasta, biorąc jednocześnie około 5000 Rosjan jako jeńców<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/10/06/russian-soldiers-left-dead-heavy |tytuł = Russian soldiers left for dead after heavy defeat in Lyman ‘cauldron’ |autor = Sergio Olmos |opublikowany = The Telegraph |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Gilbert W. Merkx |tytuł = Russia’s war in Ukraine: Two decisive factors |czasopismo = Journal of Advanced Military Studies |data = 2023 |data dostępu = 2024-05-27 |wolumin = 14 |numer = 2 |s = 13–33 |doi = 10.21140/mcuj.20231402001 |język = en}}</ref>.

Zdobycze terytorialne nastąpiły dzień po tym, jak [[Głowy państwa Rosji|prezydent Rosji]] [[Władimir Putin]] ogłosił aneksję terytoriów okupowanych przez Rosję podczas [[Aneksja obwodów chersońskiego, donieckiego, ługańskiego i zaporoskiego przez Rosję|ceremonii]] w [[Moskwa|Moskwie]], twierdząc, że okupowane regiony Ukrainy, w tym Donbas, są teraz integralnym terytorium Rosji. Emerytowany amerykański generał porucznik Ben Hodges ujawnił, że „[odzyskanie Łymanu] jasno pokazuje, że roszczenia [Putina] są bezprawne i nie mogą być egzekwowane”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |tytuł = Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |autor = Tom Balmforth, Pavel Polityuk |opublikowany = Reuters |język = en |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>.

== Ocena działań ==
Zdaniem Andrzeja Wilka i Piotra Żochowskiego, ekspertów [[Ośrodek Studiów Wschodnich|Ośrodka Studiów Wschodnich]], zajęcie [[Łyman]]u stanowiło niewątpliwy ukraiński sukces taktyczny oraz odegrało znaczącą rolę w wymiarze politycznym. „Poprzez oddanie Łymanu armia rosyjska po raz trzeci od 24 lutego udowodniła, że – w odróżnieniu od praktyki czasów sowieckich – potrafi podjąć decyzję o wycofaniu, aby zminimalizować straty w ludziach. Ostatnie tygodnie obrony miasta wskazują jednak, że poza tym jej ''[[modus operandi]]'' całkowicie wpisuje się w tradycję sowiecką, tj. przywiązanie do założonego schematu operacji, oszukiwanie w kwestii sytuacji na froncie i brak elastyczności”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-10-03/lyman-odbity-221-dzien-wojny |tytuł = Łyman odbity. 221. dzień wojny |autor = Andrzej Wilk, Piotr Żochowski |opublikowany = Ośrodek Studiów Wschodnich |język = pl |data dostępu = 2024-05-27}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Wojna rosyjsko-ukraińska}}

[[Kategoria:Bitwy podczas inwazji Rosji na Ukrainę]]
[[Kategoria:Obwód charkowski]]

title: Kontrofensywa charkowska

Czas: 6 września – 2 października 2022

Miejsce: obwód charkowski, obwód doniecki, obwód ługański

Terytorium: Ukraina

Wynik: zwycięstwo Ukrainy

title: Strony konfliktu

Rosja - Doniecka Republika Ludowa - Ługańska Republika Ludowa: Ukraina

title: Straty

nieznane

Straty:
Położenie na mapie Ukrainymiejsce bitwy
50°N 37°E/50,000000 37,000000


text:
# Krystyna Łybacka
Krystyna Maria Łybacka z domu Maćkowiak (ur. 10 lutego 1946 w Jutrosinie, zm. 20 kwietnia 2020 w Poznaniu) – polska polityk, matematyk i nauczycielka akademicka, doktor nauk matematycznych. Posłanka na Sejm I, II, III, IV, V, VI i VII kadencji (1991–2014), minister edukacji narodowej i sportu w rządzie Leszka Millera w latach 2001–2004, posłanka do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji (2014–2019).

## Życiorys
Córka Franciszka i Anny. W 1968 ukończyła studia na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Doktoryzowała się w 1976 w Instytucie Matematyki Politechniki Poznańskiej, broniąc pracy doktorskiej pt. Losowy podział kwadratu. Od 1968 pozostawała zawodowo związana z tym instytutem na Wydziale Elektrycznym. W latach 1983–1986 była sekretarzem, a w latach 1986–1989 członkiem zarządu Oddziału Poznańskiego Polskiego Towarzystwa Matematycznego. Była adiunktem w Instytucie Matematyki Wydziału Elektrycznego Politechniki Poznańskiej.
W latach 1978–1981 należała do PZPR, na początku lat 80. była także krótko członkinią „Solidarności”. Od 1993 była członkiem SdRP. W 1996 została liderką tej partii w Poznaniu, następnie od 1999 była przewodniczącą rady wojewódzkiej Sojuszu Lewicy Demokratycznej w Poznaniu. Od 20 grudnia 1999 do 29 czerwca 2003 była wiceprzewodniczącą zarządu krajowego SLD. Należała także do Stowarzyszenia „Ordynacka”.
W 1991, 1993, 1997, 2001 i 2005 uzyskiwała mandat posła na Sejm kolejnych kadencji. Pracowała w różnych komisjach sejmowych, m.in. w Komisji Obrony Narodowej i Komisji do Spraw Służb Specjalnych. W III kadencji była zastępcą przewodniczącego Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, ponownie zajmowała to stanowisko w Sejmie V kadencji.
Od 19 października 2001 do 2 maja 2004 pełniła funkcję ministra edukacji narodowej i sportu w rządzie Leszka Millera. W latach 2004–2005 wiceprzewodnicząca Klubu Parlamentarnego SLD.
W wyborach parlamentarnych w 2007 po raz szósty została posłem, kandydując z listy koalicji Lewica i Demokraci w okręgu poznańskim i otrzymując 24 405 głosów. 22 kwietnia 2008 znalazła się w klubie Lewica, który we wrześniu 2010 przemianowany został na klub SLD. W 2011 kandydowała w wyborach parlamentarnych z 2. miejsca na liście SLD w okręgu wyborczym nr 39 w Poznaniu i ponownie uzyskała mandat poselski. Oddano na nią 16 616 głosów (4,15% głosów oddanych w okręgu).
W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 zdobyła mandat eurodeputowanej VIII kadencji, kandydując z listy koalicji wyborczej SLD-UP. W 2019 uznana została za najbardziej pracowitego europosła w kategorii edukacja, kultura i media w ramach plebiscytu MEP Awards organizowanego przez „The Parliament Magazine”. W tym samym roku nie wystartowała w kolejnych wyborach europejskich. 1 lipca 2019 ogłosiła zakończenie działalności publicznej. Do końca życia zasiadała w zarządzie krajowym SLD.
Zmarła 20 kwietnia 2020, a 27 kwietnia została pochowana na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu.

## Wyniki w wyborach ogólnopolskich
| Wybory | Komitet wyborczy  | Komitet wyborczy                          | Organ                              | Okręg           | Wynik           |
| ------ | ----------------- | ----------------------------------------- | ---------------------------------- | --------------- | --------------- |
| 1991   |                   | Sojusz Lewicy Demokratycznej              | Sejm I kadencji                    | nr 18           | 6921 (1,62%)    |
| 1993   | Sejm II kadencji  | Sojusz Lewicy Demokratycznej              | nr 35                              | 30 693 (5,68%)  |                 |
| 1997   | Sejm III kadencji | Sojusz Lewicy Demokratycznej              | nr 35                              | 84 768 (16,80%) |                 |
| 2001   |                   | Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy | Sejm IV kadencji                   | nr 39           | 89 256 (27,80%) |
| 2005   |                   | Sojusz Lewicy Demokratycznej              | Sejm V kadencji                    | nr 39           | 18 637 (6,11%)  |
| 2007   |                   | Lewica i Demokraci                        | Sejm VI kadencji                   | nr 39           | 24 405 (5,45%)  |
| 2011   |                   | Sojusz Lewicy Demokratycznej              | Sejm VII kadencji                  | nr 39           | 16 616 (4,15%)  |
| 2014   |                   | Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy | Parlament Europejski VIII kadencji | nr 7            | 42 441 (7,25%)  |

## Odznaczenia i wyróżnienia
W 2020 prezydent Andrzej Duda odznaczył ją pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Przyjęła nadawany przez Juliusza Nowina-Sokolnickiego prywatny Order Świętego Stanisława.

wikiname: plwiki

title: Krystyna Łybacka

in_language: pl

wikitext:
{{Polityk infobox
 | imię i nazwisko     = Krystyna Łybacka
 | pełne imię i nazwisko = Krystyna Maria Łybacka
 | imię i nazwisko urodzenia = Krystyna Maćkowiak
 | grafika             = 1657423941406 20170403 EP-051444A MDO 018 2 (cropped).jpg
 | opis grafiki        = Krystyna Łybacka (2017)
 | data urodzenia      = 10 lutego 1946
 | miejsce urodzenia   = [[Jutrosin]]
 | data śmierci        = 20 kwietnia 2020
 | miejsce śmierci     = [[Poznań]]
 | funkcja             = [[Ministerstwo Edukacji Narodowej|Minister edukacji narodowej i sportu]]
 | partia              = [[Sojusz Lewicy Demokratycznej]]
 | od                  = 19 października 2001
 | do                  = 2 maja 2004
 | poprzednik          = [[Edmund Wittbrodt]]
 | następca            = [[Mirosław Sawicki]]
 | commons             = Category:Krystyna Łybacka
 | odznaczenia         = {{order|OOP|KKO}}
 | quote               =
 | news                =
}}
'''Krystyna Maria Łybacka''' z domu Maćkowiak (ur. [[10 lutego]] [[1946]] w [[Jutrosin]]ie, zm. [[20 kwietnia]] [[2020]] w [[Poznań|Poznaniu]]<ref name="rs">{{Cytuj |url=https://rejestry-notarialne.pl/37|tytuł=Krystyna Łybacka|opublikowany=rejestry-notarialne.pl|data dostępu=2022-11-02}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Łukasz Cieśla |tytuł = Nie żyje Krystyna Łybacka. Wieloletnia poznańska posłanka SLD, była minister edukacji, zmarła w szpitalu po krótkiej i ciężkiej chorobie |data = 2020-04-21 |data dostępu = 2020-04-21 |opublikowany = „Głos Wielkopolski” |url = https://gloswielkopolski.pl/nie-zyje-krystyna-lybacka-wieloletnia-poznanska-poslanka-sld-byla-minister-edukacji-zmarla-w-szpitalu-po-krotkiej-i-ciezkiej/ar/c1-14928680}}</ref>) – polska [[polityk]], matematyk i nauczycielka akademicka, [[doktor]] nauk matematycznych. Posłanka na [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejm]] [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993)|I]], [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1993–1997)|II]], [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej III kadencji (1997–2001)|III]], [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IV kadencji (2001–2005)|IV]], [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji (2005–2007)|V]], [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji|VI]] i [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencji|VII]] kadencji (1991–2014), [[Ministerstwo Edukacji Narodowej|minister edukacji narodowej i sportu]] w [[Rząd Leszka Millera|rządzie Leszka Millera]] w latach 2001–2004, [[poseł do Parlamentu Europejskiego|posłanka]] do [[Parlament Europejski|Parlamentu Europejskiego]] [[Posłowie do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji|VIII kadencji]] (2014–2019).

== Życiorys ==
Córka Franciszka i Anny. W 1968 ukończyła studia na Wydziale Matematyczno-Fizyczno-Chemicznym [[Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]]. Doktoryzowała się w 1976 w Instytucie Matematyki [[Politechnika Poznańska|Politechniki Poznańskiej]], broniąc pracy doktorskiej pt. ''Losowy podział kwadratu''. Od 1968 pozostawała zawodowo związana z tym instytutem na Wydziale Elektrycznym. W latach 1983–1986 była sekretarzem, a w latach 1986–1989 członkiem zarządu Oddziału Poznańskiego [[Polskie Towarzystwo Matematyczne|Polskiego Towarzystwa Matematycznego]]. Była [[adiunkt]]em w Instytucie Matematyki Wydziału Elektrycznego Politechniki Poznańskiej<ref>{{ludzie nauki|37506|osoba=dr Krystyna Łybacka|data dostępu=2016-10-06}}</ref>.

W latach 1978–1981 należała do [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]], na początku lat 80. była także krótko członkinią [[Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”|„Solidarności”]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.newsweek.pl/polska/krystyna-lybacka-nie-zyje-wspomnienie-o-ksieznej-lewicy/2xgy1sw |tytuł = Krystyna Łybacka nie żyje. Kim była „Księżna Lewicy”? |autor = [[Renata Grochal]] |opublikowany = „Newsweek” |data = 2020-04-21|data dostępu = 2020-04-21}}</ref>. Od 1993 była członkiem [[Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej|SdRP]]. W 1996 została liderką tej partii w Poznaniu, następnie od 1999 była przewodniczącą rady wojewódzkiej [[Sojusz Lewicy Demokratycznej|Sojuszu Lewicy Demokratycznej]] w Poznaniu. Od 20 grudnia 1999 do 29 czerwca 2003 była wiceprzewodniczącą zarządu krajowego SLD. Należała także do [[Stowarzyszenie „Ordynacka”|Stowarzyszenia „Ordynacka”]]<ref>{{Cytuj |archiwum = https://archive.is/20120728164713/http://wiadomosci.onet.pl/kiosk/kraj/rzeczpospolita-towarzyska,1,3333322,wiadomosc.html |tytuł =Rzeczpospolita towarzyska |autor=Leszek Misiak |opublikowany = Onet.pl |data = 29 listopada 2006}}</ref>.

W 1991, 1993, 1997, 2001 i 2005 uzyskiwała mandat posła na [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejm]] kolejnych kadencji. Pracowała w różnych komisjach sejmowych, m.in. w [[Komisja Obrony Narodowej (Sejm)|Komisji Obrony Narodowej]] i [[Komisja do Spraw Służb Specjalnych|Komisji do Spraw Służb Specjalnych]]. W III kadencji była zastępcą przewodniczącego [[Komisja Edukacji i Nauki|Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży]], ponownie zajmowała to stanowisko w Sejmie V kadencji.

Od 19 października 2001 do 2 maja 2004 pełniła funkcję [[Ministerstwo Edukacji Narodowej|ministra edukacji narodowej i sportu]] w [[rząd Leszka Millera|rządzie Leszka Millera]]. W latach 2004–2005 wiceprzewodnicząca [[klub (parlament)|Klubu Parlamentarnego]] SLD.

W [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2007 roku|wyborach parlamentarnych w 2007]] po raz szósty została posłem, kandydując z listy koalicji [[Lewica i Demokraci]] w [[Okręg wyborczy nr 39 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|okręgu poznańskim]] i otrzymując 24 405 głosów. 22 kwietnia 2008 znalazła się w klubie [[Lewica (klub poselski)|Lewica]], który we wrześniu 2010 przemianowany został na klub SLD. W 2011 kandydowała w [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku|wyborach parlamentarnych]] z 2. miejsca na liście SLD w [[Okręg wyborczy nr 39 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|okręgu wyborczym nr 39]] w [[Poznań|Poznaniu]] i ponownie uzyskała mandat poselski. Oddano na nią 16 616 głosów (4,15% głosów oddanych w okręgu)<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2011 |data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = Państwowa Komisja Wyborcza |url = https://wybory2011.pkw.gov.pl/wsw/pl/sjm-39.html}}</ref>.

W [[Wybory do Parlamentu Europejskiego w 2014 roku|wyborach]] do [[Parlament Europejski|Parlamentu Europejskiego]] w 2014 zdobyła mandat eurodeputowanej VIII kadencji, kandydując z listy koalicji wyborczej [[Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy|SLD-UP]]<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Wybory do Parlamentu Europejskiego zarządzone na dzień 25 maja 2014 |data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = Państwowa Komisja Wyborcza |url = https://pe2014.pkw.gov.pl/pl/index.html}}</ref>. W 2019 uznana została za najbardziej pracowitego europosła w kategorii edukacja, kultura i media w ramach plebiscytu MEP Awards organizowanego przez „The Parliament Magazine”<ref>{{Cytuj |tytuł=Krystyna Łybacka – najlepszym europosłem|czasopismo=Powiaty-Gminy|wolumin=Nr 6(541)|data=2019|s=9|issn=1733-4713}}</ref>. W tym samym roku nie wystartowała w kolejnych [[Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2019 roku|wyborach europejskich]]. 1 lipca 2019 ogłosiła zakończenie działalności publicznej<ref>{{Cytuj | archiwum = https://web.archive.org/web/20200427154814/http://lybacka.pl/pl/2019/07/01/podziekowania-pani-posel-krystyny-lybackiej/ | tytuł = Podziękowania Pani Poseł Krystyny Łybackiej | data = 2019-07-01 | opublikowany = Lybacka.pl}}</ref>. Do końca życia zasiadała w zarządzie krajowym SLD.

Zmarła 20 kwietnia 2020, a 27 kwietnia została pochowana na [[Cmentarz Miłostowo|cmentarzu Miłostowo w Poznaniu]]<ref>{{Cytuj |url=https://epoznan.pl/news-news-105275-krystyna_lybacka_spocznie_dzis_na_cmentarzu_milostowo|tytuł=Krystyna Łybacka pochowana na Cmentarzu Miłostowo |data=2020-04-27|opublikowany=Epoznan.pl|data dostępu=2020-04-27}}</ref>{{r|tvp}}.

== Wyniki w wyborach ogólnopolskich ==
{| class="wikitable unsortable" align="center"
|-
! Wybory
!colspan=2| Komitet wyborczy
! Organ
! Okręg
! Wynik
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1991 roku|1991]]
|rowspan=3 style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLD}};"|
| rowspan="3" | [[Sojusz Lewicy Demokratycznej]]
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993)|Sejm I kadencji]]
| [[Okręg wyborczy nr 18 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (1991–1993)|nr 18]]
|style="background:palegreen;"| 6921 (1,62%){{tak}}<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu w 1991 r. |data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = kbw.gov.pl |url = https://danewyborcze.kbw.gov.pl/index482f.html?title=Wybory_do_Sejmu_w_1991_r.}}</ref>
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1993 roku|1993]]
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1993–1997)|Sejm II kadencji]]
| rowspan="2" | [[Okręg wyborczy nr 35 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (1993–2001)|nr 35]]
|style="background:palegreen;"| 30 693 (5,68%){{tak}}<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu w 1993 r. |data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = kbw.gov.pl |url = https://danewyborcze.kbw.gov.pl/index148f.html?title=Wybory_do_Sejmu_w_1993_r.}}</ref>
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1997 roku|1997]]
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej III kadencji (1997–2001)|Sejm III kadencji]]
|style="background:palegreen;"| 84 768 (16,80%){{tak}}<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu w 1997 r. |data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = kbw.gov.pl |url = https://danewyborcze.kbw.gov.pl/indexeee8.html?title=Wybory_do_Sejmu_w_1997_r.}}</ref>
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2001 roku|2001]]
|style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLDUP}};"|
| [[Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy]]
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IV kadencji (2001–2005)|Sejm IV kadencji]]
| rowspan="4" | [[Okręg wyborczy nr 39 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|nr 39]]
|style="background:palegreen;"| 89 256 (27,80%){{tak}}<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu w 2001 r. |data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = kbw.gov.pl |url = https://danewyborcze.kbw.gov.pl/index2a07.html?title=Wybory_do_Sejmu_w_2001_r.}}</ref>
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2005 roku|2005]]
|style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLD}};"|
| Sojusz Lewicy Demokratycznej
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji (2005–2007)|Sejm V kadencji]]
|style="background:palegreen;"| 18 637 (6,11%){{tak}}<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzone na dzień 25 września 2005|data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://wybory2005.pkw.gov.pl/SJM/PL/WYN/39/W11517/39.htm}}</ref>
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2007 roku|2007]]
|style="background: #{{partie polityczne - kolor|LID}};"|
| [[Lewica i Demokraci]]
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji|Sejm VI kadencji]]
|style="background:palegreen;"| 24 405 (5,45%){{tak}}<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzone na dzień 21 października 2007|data dostępu = 2024-11-01 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://wybory2007.pkw.gov.pl/SJM/PL/WYN/39/W5903/39.htm}}</ref>
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku|2011]]
|style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLD}};"|
| Sojusz Lewicy Demokratycznej
| [[Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencji|Sejm VII kadencji]]
|style="background:palegreen;"| 16 616 (4,15%){{tak}}<ref name=":0" />
|-
| [[Wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce w 2014 roku|2014]]
|style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLDUP}};"|
| Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy
| [[Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego 2014–2019|Parlament Europejski VIII kadencji]]
| [[Okręg wyborczy nr 7 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|nr 7]]
|style="background:palegreen;"| 42 441 (7,25%){{tak}}<ref name=":1" />
|}

== Odznaczenia i wyróżnienia ==
W 2020 prezydent [[Andrzej Duda]] odznaczył ją pośmiertnie Krzyżem Komandorskim [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]]{{r|tvp}}.

Przyjęła nadawany przez [[Juliusz Nowina-Sokolnicki|Juliusza Nowina-Sokolnickiego]] prywatny [[Order Świętego Stanisława (odznaczenie prywatne)|Order Świętego Stanisława]]<ref>{{cytuj |autor=[[Bożena Aksamit]] |tytuł=Wielki Mistrz |opublikowany=wyborcza.pl |data=20 maja 2008 |url=https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,5222835,wielki-mistrz.html|data dostępu=2025-04-17 |archiwum=https://archive.today/20250416122022/https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,5222835,wielki-mistrz.html}}</ref>.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="tvp">{{Cytuj |archiwum = https://web.archive.org/web/20200502161835/https://www.tvp.info/47761355/pogrzeb-krystyny-lybackiej-posmiertnie-odznaczona |tytuł = Pogrzeb Krystyny Łybackiej. Pośmiertnie odznaczona |opublikowany = TVP Info |data = 2020-04-27}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|url=http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/posel.xsp?id=226|tytuł=Krystyna Łybacka|opublikowany=Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|data dostępu=2012-05-17}}

{{Rząd Leszka Millera}}
{{Minister edukacji}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Łybacka, Krystyna}}
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]]
[[Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989)]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Matematycznego]]
[[Kategoria:Działacze PZPR]]
[[Kategoria:Działacze Stowarzyszenia Ordynacka]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Jutrosinie]]
[[Kategoria:Ministrowie edukacji III Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (odznaczenie prywatne)]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Miłostowo w Poznaniu]]
[[Kategoria:Politycy SdRP i SLD]]
[[Kategoria:Polscy matematycy XX wieku]]
[[Kategoria:Polscy matematycy XXI wieku]]
[[Kategoria:Polscy posłowie do Parlamentu Europejskiego]]
[[Kategoria:Posłowie z okręgu Poznań]]
[[Kategoria:Wykładowcy Politechniki Poznańskiej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1946]]
[[Kategoria:Zmarli w 2020]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993)]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1993–1997)]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencji]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej VI kadencji]]

title: Krystyna Łybacka

Pełne imię i nazwisko: Krystyna Maria Łybacka

Imię i nazwisko po urodzeniu: Krystyna Maćkowiak

Data i miejsce urodzenia: 10 lutego 1946 · Jutrosin

Data i miejsce śmierci: 20 kwietnia 2020 · Poznań

Okres: od 19 października 2001 · do 2 maja 2004

Przynależność polityczna: Sojusz Lewicy Demokratycznej

Poprzednik: Edmund Wittbrodt

Następca: Mirosław Sawicki