text:
# Pabwehshi
Pabwehshi – rodzaj krokodylomorfa z rodziny Baurusuchidae żyjącego w późnej kredzie na terenach współczesnego subkontynentu indyjskiego. Został opisany w 2001 roku przez Jeffreya Wilsona i współpracowników w oparciu o dobrze zachowaną przednią część pyska z zachowanymi zębami szczęki i żuchwy (GSP-UM 2000). Do Pabwehshi autorzy przypisali również niekompletną gałąź żuchwy, odpowiadającą holotypowi rozmiarami, liczbą zębów i ogólnym kształtem. Skamieniałości te odkryto w datowanych na mastrycht osadach formacji Pab, w okolicach wioski Vitakri na wschodzie pakistańskiego Beludżystanu. Są one pierwszymi diagnostycznymi szczątkami kredowego krokodylomorfa odkrytymi na subkontynencie indyjskim.
Pabwehshi był średniej wielkości krokodylomorfem. Z rodzajem Baurusuchus łączą go zredukowana przednia część pyska, w której znajdują się jedynie trzy zęby przedszczękowe, spośród których trzeci jest znacznie powiększony, zredukowany pierwszy ząb kości szczękowej, położony wzdłuż tylnej granicy szczerby przedszczękowo-szczękowej, oraz powiększony, przypominający kieł drugi ząb kości szczękowej. Wszystkie zachowane korony zębów są wydłużone i poprzecznie spłaszczone, z piłkowaniami na przedniej i tylnej krawędzi. Są nieco asymetryczne – przednia krawędź jest prostsza i krótsza niż tylna.
Na podstawie cech pyska i uzębienia Wilson i współpracownicy zasugerowali, że Pabwehshi należy do rodziny Baurusuchidae, obejmującej wówczas rodzaje Baurusuchus i Cynodontosuchus. Według analizy filogenetycznej przeprowadzonej przez Larssona i Suesa (2007) Pabwehshi nie należy do Baurusuchidae, lecz do kladu Sebecia, obejmującego również m.in. rodzinę Peirosauridae. Hipotezę o przynależności Pabwehshi do Baurusuchidae wsparły jednak analizy Nascimento oraz Turnera i Calvo. Nascimento i Zaher (2010) zasugerowali, że podobnie jak inne Baurusuchidae Pabwehshi był prawdopodobnie kursorialnym (biegającym) krokodylomorfem.
Nazwa Pabwehshi pochodzi od formacji Pab oraz słowa wehshi, oznaczającego w języku urdu „bestię”. Nazwa gatunkowa gatunku typowego, pakistanensis, odnosi się do kraju, w którym odkryto holotyp.

title: Pabwehshi

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = ''Pabwehshi''
 |nazwa łacińska         =
 |TSN                    =
 |zoolog                 =
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[zauropsydy]]
 |podgromada             = [[diapsydy]]
 |nadrząd                = [[krokodylomorfy]]
{{Wstaw takson|[[Crocodyliformes]]}}
{{Wstaw takson|[[Mesoeucrocodylia]]}}
 |rodzina                = [[Baurusuchidae]]
 |rodzaj                 = '''''Pabwehshi'''''
 |autor rodzaj           = [[Jeffrey Wilson|Wilson]], [[M. Sadiq Malkani|Malkani]] & [[Philip D. Gingerich|Gingerich]], 2001
 |synonimy               =
 |ranga podtaksonu       = [[Gatunek (biologia)|Gatunki]]
 |podtaksony             =
* ''P. pakistanensis'' <small>Wilson ''et al.'', 2001</small>
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Pabwehshi''''' – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[krokodylomorfy|krokodylomorfa]] z rodziny [[Baurusuchidae]] żyjącego w [[kreda późna|późnej kredzie]] na terenach współczesnego [[subkontynent indyjski|subkontynentu indyjskiego]]. Został opisany w 2001 roku przez [[Jeffrey Wilson|Jeffreya Wilsona]] i współpracowników w [[holotyp|oparciu]] o dobrze zachowaną przednią część pyska z zachowanymi zębami [[szczęka|szczęki]] i [[żuchwa|żuchwy]] (GSP-UM 2000). Do ''Pabwehshi'' autorzy przypisali również niekompletną [[gałąź żuchwy]], odpowiadającą holotypowi rozmiarami, liczbą zębów i ogólnym kształtem. [[Skamieniałości]] te odkryto w datowanych na [[mastrycht]] osadach formacji Pab, w okolicach wioski Vitakri na wschodzie [[Pakistan|pakistańskiego]] [[Beludżystan (Pakistan)|Beludżystanu]]. Są one pierwszymi diagnostycznymi szczątkami [[kreda (okres)|kredowego]] krokodylomorfa odkrytymi na subkontynencie indyjskim{{r|Wilsonetal}}.

''Pabwehshi'' był średniej wielkości krokodylomorfem. Z rodzajem ''[[Baurusuchus]]'' łączą go zredukowana przednia część pyska, w której znajdują się jedynie trzy zęby [[kość przedszczękowa|przedszczękowe]], spośród których trzeci jest znacznie powiększony, zredukowany pierwszy ząb kości szczękowej, położony wzdłuż tylnej granicy szczerby przedszczękowo-szczękowej, oraz powiększony, przypominający [[kieł]] drugi ząb kości szczękowej. Wszystkie zachowane korony zębów są wydłużone i poprzecznie spłaszczone, z piłkowaniami na przedniej i tylnej krawędzi. Są nieco asymetryczne – przednia krawędź jest prostsza i krótsza niż tylna{{r|Wilsonetal}}.

Na podstawie cech pyska i uzębienia Wilson i współpracownicy zasugerowali, że ''Pabwehshi'' należy do rodziny Baurusuchidae, obejmującej wówczas rodzaje ''Baurusuchus'' i ''[[Cynodontosuchus]]''{{r|Wilsonetal}}. Według analizy [[filogeneza|filogenetycznej]] przeprowadzonej przez [[Hans C.E. Larsson|Larssona]] i [[Hans-Dieter Sues|Suesa]] (2007) ''Pabwehshi'' nie należy do Baurusuchidae, lecz do [[klad]]u [[Sebecia]], obejmującego również m.in. rodzinę [[Peirosauridae]]{{r|LS07}}. Hipotezę o przynależności ''Pabwehshi'' do Baurusuchidae wsparły jednak analizy Nascimento{{r|Nascimento}} oraz [[Alan Hamilton Turner|Turnera]] i [[Jorge Calvo|Calvo]]{{r|TC05}}. Nascimento i Zaher (2010) zasugerowali, że podobnie jak inne Baurusuchidae ''Pabwehshi'' był prawdopodobnie kursorialnym (biegającym) krokodylomorfem{{r|albertoi}}.

Nazwa ''Pabwehshi'' pochodzi od formacji Pab oraz słowa ''wehshi'', oznaczającego w [[język urdu|języku urdu]] „bestię”. Nazwa gatunkowa [[gatunek typowy|gatunku typowego]], ''pakistanensis'', odnosi się do kraju, w którym odkryto holotyp{{r|Wilsonetal}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=Wilsonetal>{{Cytuj pismo |autor=Jeffrey A. Wilson, M. Sadiq Malkani, Philip D. Gingerich |tytuł=New crocodyliform (Reptilia, Mesoeucrocodylia) from the Upper Cretaceous Pab Formation of Vitakri, Balochistan (Pakistan) |czasopismo=Contributions from the Museum of Paleontology, University of Michigan |wolumin=30 |wydanie=12 |strony=321–336 |rok=2001 |url=http://hdl.handle.net/2027.42/48662 |język=en}}</ref>
<ref name=LS07>{{Cytuj pismo |autor=Hans C.E. Larsson, Hans-Dieter Sues |rok=2007 |tytuł=Cranial osteology and phylogenetic relationships of Hamadasuchus rebouli (Crocodyliformes: Mesoeucrocodylia) from the Cretaceous of Morocco |czasopismo=Zoological Journal of the Linnean Society |wolumin=149 |wydanie=4 |strony=533–567 |doi=10.1111/j.1096-3642.2007.00271.x |język=en}}</ref>
<ref name=Nascimento>{{Cytuj książkę |autor=Paulo Miranda Nascimento |tytuł=Morphological description and phylogenetical position of a Baurusuchidae (Crocodyliformes, Mesoeucrocodylia) from Late Cretaceous of Bauru Basin, General Salgado area (São Paulo State) |wydawca=Uniwersytet w São Paulo |rok=2008 |url=http://www.bv.fapesp.br/en/dissertacoes-teses/6707/morphological-description-phylogenetical-position-baurusuchi/ |język=pt |język2=en}}</ref>
<ref name=albertoi>{{Cytuj pismo |autor=Paulo Miranda Nascimento, Hussam Zaher |tytuł=A new species of Baurusuchus (Crocodyliformes, Mesoeucrocodylia) from the Upper Cretaceous of Brazil, with the first complete postcranial skeleton described for the family Baurusuchidae |czasopismo=Papéis Avulsos de Zoologia (Săo Paulo) |wolumin=50 |wydanie=21 |strony=323–361 |rok=2010 |url=http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0031-10492010002100001&lng=pt&nrm=iso&tlng=en |język=en}}</ref>
<ref name=TC05>{{Cytuj pismo |autor=Alan H. Turner, Jorge O. Calvo |tytuł=A new sebecosuchian crocodyliform from the Late Cretaceous of Patagonia |czasopismo=Journal of Vertebrate Paleontology |wolumin=25 |wydanie=1 |strony=87–98 |rok=2005 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025%5B0087:ANSCFT%5D2.0.CO;2 |język=en}}</ref>
}}

{{Krokodylomorfy}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Notosuchia]]
[[Kategoria:Krokodylomorfy kredy]]
[[Kategoria:Wymarłe gady Azji]]

title: Pabwehshi

Gromada: zauropsydy

Podgromada: diapsydy

Nadrząd: krokodylomorfy

(bez rangi): Crocodyliformes Mesoeucrocodylia

Rodzina: Baurusuchidae

Rodzaj: Pabwehshi · Wilson, Malkani & Gingerich, 2001


text:
# Meux (La Bruyère)
Meux (wa. Meu) – dzielnica (section) gminy La Bruyère w Belgii, w Regionie Walońskim, w prowincji Namur, w okręgu Namur. 1 stycznia 2020 roku liczyła 2198 mieszkańców. Do 31 grudnia 1976 r. samodzielna gmina.

## Demografia
Liczba mieszkańców, stan na 1 stycznia:
| Rok                | 1930 | 1947 | 1961 | 2020 |
| ------------------ | ---- | ---- | ---- | ---- |
| Liczba mieszkańców | 1174 | 1162 | 1150 | 2198 |

wikiname: plwiki

title: Meux (La Bruyère)

in_language: pl

wikitext:
{{Inne znaczenia|dzielnicy gminy La Bruyère|[[Meux|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Dzielnica infobox
 |herb miasta                  = Blason de la commune de La Bruyère.png
 |dopełniacz nazwy miasta      = gminy [[La Bruyère (prowincja Namur)|La Bruyère]]
 |nazwa                        = Meux
 |nazwa oryginalna             = ''wa.'' Meu
 |status                       = dzielnica
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Meux (La Bruyère)
 |dewiza                       =
 |państwo                      = Belgia
 |1. jednostka administracyjna = [[Region Waloński|Waloński]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Namur (prowincja)|Namur]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Namur (okręg)|Namur]]
 |4. jednostka administracyjna = [[La Bruyère (prowincja Namur)|La Bruyère]]
 |miasto                       =
 |typ jednostki podziału       =
 |jednostka podziału           =
 |data założenia               =
 |prawa miejskie               =
 |w granicach miasta           = 1 stycznia 1977
 |SIMC                         =
 |zarządzający                 =
 |stanowisko zarządzającego    =
 |powierzchnia                 = 12,18
 |wysokość                     =
 |liczba ludności              = 2198<ref>[https://statbel.fgov.be/de/open-data/bevoelkerung-nach-wohnsitz-nationalitaet-familienstand-alter-und-geschlecht-10 BUS]</ref>
 |rok                          = 1 stycznia 2020
 |gęstość zaludnienia          = 181
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 5081
 |tablice rejestracyjne        =
 |nazwa podziału               =
 |podział                      =
 |plan                         =
 |mapa                         =
 |opis mapy                    = Namur
 |współrzędne                  = 50 33 N 4 48 E
 |commons                      = Category:Meux
 |wikicytaty                   =
 |wikinews                     =
 |www                          =
}}
'''Meux''' ([[Język waloński|wa.]] ''Meu'') – dzielnica ''(section)'' gminy [[La Bruyère (prowincja Namur)|La Bruyère]] w [[Belgia|Belgii]], w [[Region Waloński|Regionie Walońskim]], w prowincji [[Namur (prowincja)|Namur]], w okręgu [[Namur (okręg)|Namur]]. 1 stycznia 2020 roku liczyła 2198 mieszkańców. Do 31 grudnia 1976 r. samodzielna gmina.

== Demografia ==
Liczba mieszkańców, stan na 1 stycznia:
{| class="wikitable"
|+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|
|-style="background: #efefef"
! style="text-align:left;" | Rok !! 1930 !! 1947 !! 1961 !! 2020
|-
| '''Liczba mieszkańców'''|| align="center"| 1174 || align="center"| 1162 || align="center"| 1150 || align="center"| 2198
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Namur (okręg)}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Namur (okręg)]]
[[Kategoria:Miejscowości w prowincji Namur]]
[[Kategoria:Dawne gminy w prowincji Namur]]

title: · Meuxwa. Meu

Państwo: Belgia

Region: Waloński

Prowincja: Namur

Dystrykt: Namur

Gmina: La Bruyère

W granicach gminy La Bruyère: 1 stycznia 1977

• gęstość: 181 os./km²


text:
# Arthur Miller
Arthur Asher Miller (ur. 17 października 1915 w Nowym Jorku, zm. 10 lutego 2005 w Roxbury) – amerykański dramaturg żydowskiego pochodzenia, scenarzysta, eseista i autor słuchowisk radiowych, laureat Nagrody Pulitzera za dramat Śmierć komiwojażera (1949).

## Życiorys
Urodził się na Manhattanie, w rodzinie żydowskich imigrantów, Izydora i Augusty (Talal). Jego dziadkowie pochodzili z Radomyśla Wielkiego i wyemigrowali z Polski do USA. Miał starszego brata, Kermita, i młodszą siostrę, Joan. Jego ojciec, niepiśmienny, lecz zamożny kupiec, był producentem odzieży. W 1929 wraz z załamaniem się wskutek Wielkiego kryzysu Nowojorskiej Giełdy Papierów Wartościowych i utraty rodzinnego interesu, Millerowie przenieśli się do skromniejszego mieszkania we Flatbush na Brooklynie.
W 1932 ukończył Abraham Lincoln High School w Nowym Jorku. Millerowie nie mieli środków, aby wysłać syna na uniwersytet, dlatego Arthur po zapewnieniu sobie miejsca na University of Michigan podejmował on wiele prac pomocniczych, aby opłacić czesne na wydziale dziennikarstwa, m.in. sprzedawał płaszcze i był piosenkarzem w lokalnej rozgłośni radiowej. Na uniwersytecie został reporterem i nocnym redaktorem studenckiej gazety „The Michigan Daily”. Wtedy też napisał swoją pierwszą sztukę No Villain, za którą zdobył Avery Hopwood Award. Po rozpoczęciu studiów na wydziale anglistyki poznał profesora Kennetha Rowe'a, który ukierunkował go na dramaturgię. Przez resztę życia pozostał w ścisłych relacjach ze swoją Alma Mater, ustanawiając uniwersytecką nagrodę Arthur Miller Award w 1985, nagrodę Arthur Miller Award for Dramatic Writing w 1999 oraz użyczając swego nazwiska dla Arthur Miller Theatre w 2000.
W 1937 napisał sztukę Honors at Dawn, która również otrzymała Avery Hopwood Award. W następnym roku uzyskał stopień licencjata na Wydziale Anglistyki. Dołączył do Federal Theater Project oraz do New Deal Agency, agencji założonej, by zapewniać pracę w teatrze. Wybrał pracę w teatrze, mimo że otrzymał ofertę pracy jako scenarzysta dla 20th Century Fox. Jednak Amerykański Kongres, obawiając się o możliwe przenikanie komunizmu do projektu, zamknął go. Miller rozpoczął pracę w Brooklyn Navy Yard, pisząc w międzyczasie sztuki radiowe, które były grywane w CBS. Został zwolniony z obowiązku służby w armii amerykańskiej podczas II wojny światowej z powodu urazu rzepki kolanowej nabytego w szkole średniej. Pracował jednak przez rok jako monter w bazie wojennej w Brooklynie.
W 1947 otrzymał nagrodę Nowojorskiego Klubu Krytyków Teatralnych za spektakl Wszyscy moi synowie. W 1949 odebrał Nagrodę Pulitzera za Śmierć komiwojażera.
Odmawiał złożenia zeznań przeciwko innym w Komisji ds. Działalności Antyamerykańskiej Izby Reprezentantów (House Un-American Activities Committee).

### Życie prywatne
5 sierpnia 1940 ożenił się z ukochaną z czasów studenckich, Mary Grace Slattery, korektorką w wydawnictwie Harper. Mieli dwoje dzieci, Jane i Roberta. 11 czerwca 1956 rozwiódł się z żoną, a już 18 dni później poślubił Marilyn Monroe, z którą rozwiódł się 29 stycznia 1961. 17 lutego 1962 ożenił się z fotografką Inge Morath (zm. 30 stycznia 2002), z którą miał dwoje dzieci.

## Najważniejsze dramaty
- 1947 – All My Sons (Wszyscy moi synowie)
- 1949 – Death of a Salesman (Śmierć komiwojażera)
- 1952 – The Crucible (Czarownice z Salem)
- 1956 – A View from the Bridge (Widok z mostu)
- 1964 – Incident at Vichy (Incydent w Vichy)
- 1964 – After the Fall (Po upadku)
- 1968 – The Price (Cena)
- 1982 – Some Kind of Love Story (Coś w rodzaju miłości)
- 1982 – Elegy for a Lady (Elegia dla jednej pani)
- 1987 – Danger Memory! (Strzeż się pamięci)

title: Arthur Miller

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Arthur Miller
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             =
 |grafika               = Arthur-miller.jpg
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = 17 października 1915
 |miejsce urodzenia     = [[Nowy Jork]]
 |data śmierci          = 10 lutego 2005
 |miejsce śmierci       = [[Roxbury (Connecticut)|Roxbury]]
 |narodowość            = amerykańska
 |język                 = angielski
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[literatura piękna]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
* ''[[Śmierć komiwojażera (dramat)|Śmierć komiwojażera]]''
* ''[[Czarownice z Salem]]''
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Arthur Miller
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            = Arthur Miller
 |www                   =
}}
'''Arthur Asher Miller''' (ur. [[17 października]] [[1915]] w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]], zm. [[10 lutego]] [[2005]] w [[Roxbury (Connecticut)|Roxbury]]) – [[Amerykanie|amerykański]] [[dramat]]urg żydowskiego pochodzenia, [[scenarzysta]], [[esej|eseista]] i autor słuchowisk radiowych, laureat [[Nagroda Pulitzera|Nagrody Pulitzera]] za dramat ''[[Śmierć komiwojażera (dramat)|Śmierć komiwojażera]]'' (1949)<ref>{{Cytuj książkę | inni =Margaret Drabble (red.) | tytuł =The Oxford companion to English literature | url =https://archive.org/details/oxfordcompaniot00harv | wydawca =Oxford University Press | miejsce =Oxford | rok =1994 | strony =[https://archive.org/details/oxfordcompaniot00harv/page/650 650] | isbn =0-19-866130-4}}</ref>.

== Życiorys ==
Urodził się na [[Manhattan]]ie, w rodzinie żydowskich imigrantów, Izydora i Augusty (Talal)<ref>{{cytuj | autor = Anthony Summers | tytuł = Bogini. Tajemnice życia i śmierci Marilyn Monroe | inni = Grażyna Jagielska, Henryk Ziętek (tłum.) | wydawca = Wydawnictwo Znak | data = 2022 | wydanie = 2 | isbn = 9788324086641 | s = 248}}</ref>. Jego dziadkowie pochodzili z [[Radomyśl Wielki|Radomyśla Wielkiego]] i wyemigrowali z Polski do USA<ref>{{Cytuj książkę | imię = Christa | nazwisko = Maerker | tytuł = Marilyn Monroe i Artur Miller | wydawca = Wydawnictwo Literackie | data = 1998 | inni = Agnieszka i Bogdan Baranowie (tłum.) | isbn = 83-08-02820-9 | strony = 55 }}</ref>. Miał starszego brata, Kermita, i młodszą siostrę, Joan<ref>{{Cytuj książkę | imię = Christa | nazwisko = Maerker | tytuł = Marilyn Monroe i Artur Miller | wydawca = Wydawnictwo Literackie | data = 1998 | inni = Agnieszka i Bogdan Baranowie (tłum.) | isbn = 83-08-02820-9 | strony = 54–55, 59 }}</ref>. Jego ojciec, niepiśmienny, lecz zamożny [[Kupiec (zawód)|kupiec]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.theguardian.com/stage/2003/jul/26/theatre.artsfeatures | tytuł = Arthurian legends | nazwisko = Campell | imię = James | opublikowany = theguardian.com | język = en | data dostępu = 2017-11-16}}</ref>, był producentem odzieży<ref name=":1">{{cytuj | autor = Anthony Summers | tytuł = Bogini. Tajemnice życia i śmierci Marilyn Monroe | inni = Grażyna Jagielska, Henryk Ziętek (tłum.) | wydawca = Wydawnictwo Znak | data = 2022 | wydanie = 2 | isbn = 9788324086641 | s = 91}}</ref>. W 1929 wraz z załamaniem się wskutek [[Wielki kryzys|Wielkiego kryzysu]] [[New York Stock Exchange|Nowojorskiej Giełdy Papierów Wartościowych]] i utraty rodzinnego interesu, Millerowie przenieśli się do skromniejszego mieszkania we Flatbush na [[Brooklyn]]ie<ref name=:1/>.

W 1932 ukończył Abraham Lincoln High School w Nowym Jorku. Millerowie nie mieli środków, aby wysłać syna na uniwersytet, dlatego Arthur po zapewnieniu sobie miejsca na [[University of Michigan]] podejmował on wiele prac pomocniczych, aby opłacić czesne na wydziale dziennikarstwa, m.in. sprzedawał płaszcze i był piosenkarzem w lokalnej rozgłośni radiowej<ref name=":1"/>. Na uniwersytecie został reporterem i nocnym redaktorem studenckiej gazety „The Michigan Daily”. Wtedy też napisał swoją pierwszą sztukę ''No Villain'', za którą zdobył Avery Hopwood Award. Po rozpoczęciu studiów na wydziale anglistyki poznał profesora Kennetha Rowe'a, który ukierunkował go na dramaturgię. Przez resztę życia pozostał w ścisłych relacjach ze swoją [[Alma Mater]], ustanawiając uniwersytecką nagrodę Arthur Miller Award w 1985, nagrodę Arthur Miller Award for Dramatic Writing w 1999 oraz użyczając swego nazwiska dla Arthur Miller Theatre w 2000.

W 1937 napisał sztukę ''Honors at Dawn'', która również otrzymała Avery Hopwood Award. W następnym roku uzyskał stopień licencjata na Wydziale Anglistyki. Dołączył do Federal Theater Project oraz do New Deal Agency, agencji założonej, by zapewniać pracę w teatrze. Wybrał pracę w teatrze, mimo że otrzymał ofertę pracy jako scenarzysta dla [[20th Century Studios|20th Century Fox]]. Jednak [[Kongres Stanów Zjednoczonych|Amerykański Kongres]], obawiając się o możliwe przenikanie komunizmu do projektu, zamknął go. Miller rozpoczął pracę w Brooklyn Navy Yard, pisząc w międzyczasie sztuki radiowe, które były grywane w [[Columbia Broadcasting System|CBS]]. Został zwolniony z obowiązku służby w armii amerykańskiej podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]] z powodu urazu [[rzepka|rzepki]] kolanowej nabytego w szkole średniej<ref name=:1/>. Pracował jednak przez rok jako monter w bazie wojennej w Brooklynie<ref name=:1/>.

W 1947 otrzymał nagrodę Nowojorskiego Klubu Krytyków Teatralnych za spektakl ''Wszyscy moi synowie''<ref name=:2>{{cytuj | autor = Anthony Summers | tytuł = Bogini. Tajemnice życia i śmierci Marilyn Monroe | inni = Grażyna Jagielska, Henryk Ziętek (tłum.) | wydawca = Wydawnictwo Znak | data = 2022 | wydanie = 2 | isbn = 9788324086641 | s = 92}}</ref>. W 1949 odebrał [[Nagroda Pulitzera|Nagrodę Pulitzera]] za ''Śmierć komiwojażera''<ref name=:2/>.

Odmawiał złożenia zeznań przeciwko innym w [[Makkartyzm|Komisji ds. Działalności Antyamerykańskiej Izby Reprezentantów]] (House Un-American Activities Committee)<ref>{{cytuj | autor = Anthony Summers | tytuł = Bogini. Tajemnice życia i śmierci Marilyn Monroe | inni = Grażyna Jagielska, Henryk Ziętek (tłum.) | wydawca = Wydawnictwo Znak | data = 2022 | wydanie = 2 | isbn = 9788324086641 | s = 244}}</ref>.

=== Życie prywatne ===
5 sierpnia 1940 ożenił się z ukochaną z czasów studenckich, Mary Grace Slattery, korektorką w wydawnictwie Harper<ref name=:1/>. Mieli dwoje dzieci<ref name=:1/>, Jane i Roberta. 11 czerwca 1956 rozwiódł się z żoną, a już 18 dni później poślubił [[Marilyn Monroe]]<ref>{{cytuj | autor = Anthony Summers | tytuł = Bogini. Tajemnice życia i śmierci Marilyn Monroe | inni = Grażyna Jagielska, Henryk Ziętek (tłum.) | wydawca = Wydawnictwo Znak | data = 2022 | wydanie = 2 | isbn = 9788324086641 | s = 250}}</ref>, z którą rozwiódł się 29 stycznia 1961. 17 lutego 1962 ożenił się z fotografką Inge Morath<ref>{{cytuj | autor = Anthony Summers | tytuł = Bogini. Tajemnice życia i śmierci Marilyn Monroe | inni = Grażyna Jagielska, Henryk Ziętek (tłum.) | wydawca = Wydawnictwo Znak | data = 2022 | wydanie = 2 | isbn = 9788324086641 | s = 297}}</ref> (zm. 30 stycznia 2002), z którą miał dwoje dzieci.

== Najważniejsze dramaty ==
* 1947 – ''All My Sons'' (''Wszyscy moi synowie'')
* 1949 – ''Death of a Salesman'' (''[[Śmierć komiwojażera (dramat)|Śmierć komiwojażera]]'')
* 1952 – ''The Crucible'' (''[[Czarownice z Salem]]'')
* 1956 – ''A View from the Bridge'' (''Widok z mostu'')
* 1964 – ''Incident at Vichy'' (''Incydent w Vichy'')
* 1964 – ''After the Fall'' (''Po upadku'')
* 1968 – ''The Price'' (''Cena'')
* 1982 – ''Some Kind of Love Story'' (''Coś w rodzaju miłości'')
* 1982 – ''Elegy for a Lady'' (''Elegia dla jednej pani'')
* 1987 – ''Danger Memory!'' (''Strzeż się pamięci'')

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.ibiblio.org/miller/ The Arthur Miller Society]
* [http://repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/6060 Arthur Miller w Warszawie. Przylot Millera i spotkanie z aktorami i literatami] – [[Polska Kronika Filmowa]] 8B/65, Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej

{{Kennedy Center Honors}}
{{Praemium Imperiale - film i teatr}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Miller, Arthur}}
[[Kategoria:Amerykańscy dramaturdzy XX wieku]]
[[Kategoria:Amerykańscy eseiści]]
[[Kategoria:Autorzy słuchowisk]]
[[Kategoria:Członkowie PEN Clubu]]
[[Kategoria:Dramaturdzy anglojęzyczni]]
[[Kategoria:Eseiści anglojęzyczni]]
[[Kategoria:Czarna lista Hollywood]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem]]
[[Kategoria:Laureaci nagrody Tony]]
[[Kategoria:Laureaci nagrody Emmy]]
[[Kategoria:Laureaci Praemium Imperiale]]
[[Kategoria:Laureaci Kennedy Center Honors]]
[[Kategoria:Zdobywcy Nagrody Pulitzera]]
[[Kategoria:Odznaczeni National Medal of Arts]]
[[Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1915]]
[[Kategoria:Zmarli w 2005]]

title: Arthur Miller

Data i miejsce urodzenia: 17 października 1915 · Nowy Jork

Data i miejsce śmierci: 10 lutego 2005 · Roxbury

Narodowość: amerykańska

Język: angielski

Dziedzina sztuki: literatura piękna


text:
# Metoda Domana
Ten artykuł opisuje teorie, metody lub czynności niezgodne ze współczesną wiedzą medyczną.
Metoda Domana, metoda Domana-Delacato, metoda filadelfijska – potoczna nazwa metody Instytutów Osiągania Ludzkich Możliwości. Metoda rehabilitacji i wspierania rozwoju dzieci, opierająca się na siedmioszczeblowym profilu rozwoju.
Metoda Domana w zakresie rehabilitacji dzieci z uszkodzeniem mózgu obejmuje następujące działania:
- patterning – manipulacja kończynami i głową w rytmiczny sposób
- pełzanie
- raczkowanie
- stymulacja receptywna  - stymulacja wzrokowa, dotykowa i słuchowa
- działania ekspresyjne – np. podnoszenie przedmiotów
- maskowanie – wdychanie maski oddechowej w celu zwiększenia ilości wdychanego dwutlenku węgla, co ma rzekomo zwiększać przepływ krwi w mózgu
- brachiacja
- działania grawitacyjne / antygrawitacyjne – kołysanie i zawieszanie do góry nogami
Metoda Domana kładzie nacisk na wczesne usprawnianie dzieci, jako gwarancję większej skuteczności rehabilitacji. W zgodzie z założeniem metody Domana powyższe działania mają doprowadzić do tego, by zdrowa część mózgu przejęła zadania uszkodzonej jego części.
Z rehabilitacji metodą Domana najczęściej korzystają dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym.
W wyniku długotrwałej obserwacji dzieci z uszkodzeniem mózgu, a jak podaje twórca metody również ich zdrowego rodzeństwa metoda Domana została przekształcona w metodę wspomagania rozwoju dzieci zdrowych od urodzenia w celu wykorzystania ich pełnego potencjału.
Metoda Domana zakłada naukę przez zabawę, poprzez stymulację motoryczną oraz sensoryczną.

## Metoda Domana skierowana do dzieci zdrowych obejmuje
- program rozwoju motorycznego (ruchowego)
- program nauki czytania (pochodną na gruncie języka polskiego jest czytanie globalne)[6][7]
- program nauki liczenia (matematyka intuicyjna)[8]
- program doskonalenia pamięci i wiedzy encyklopedycznej (bity inteligencji)[9]

## Krytyka
Już w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku, środowisko naukowe uznało metodę (oraz teorię na której się opiera) za bezwartościowe. Nie ma badań, które potwierdzałyby prawdziwość koncepcji specyficznej organizacji neurologicznej u dzieci z problemami rozwojowymi, zgodnej z teorią Domana. Główne założenia terapii opierają się luźno na teorii rekapitulacji, która ma obecnie znaczenie historyczne. Nie potwierdzono skuteczności tej metody w praktyce. Podobnie, brak dowodów na to, by ćwiczenia manualne lub oddechowe, proponowane przez metodę, wpływały na budowę mózgu. Narzędzia służące do określania "profilu rozwojowego" i planowania leczenia, także nie zostały odpowiednio zwalidowane. W literaturze naukowej metoda filadelfijska często wymieniana jest jako klasyczny przykład pseudonauki. Jej rzekome pozytywne skutki przypisuje się najczęściej naturalnemu rozwojowi dziecka.
Amerykańska Akademia Pediatryczna uznaje metodę za nieefektywną, opartą na przestarzałej i uproszczonej teorii rozwoju mózgu, a jej stosowanie za bezpodstawne. Oryginalne stanowisko AAP zostało poparte także m.in. przez: Amerykańską Akademię Mózgowego Porażenia Dziecięcego (ang. American Academy for Cerebral Palsy), Amerykańską Akademię Neurologii (ang. American Academy of Neurology), Amerykańską Akademię Medycyny Fizykalnej i Rehabilitacji (ang. American Academy for Physical Medicine and Rehabilitation), Amerykański Kongres Medycyny Rehabilitacyjnej (ang. American Congress of Rehabilitation Medicine), Amerykańską Akademię Ortopedii (ang. American Academy of Orthopedics) i Kanadyjskie Stowarzyszenie na rzecz Dzieci z Trudnościami w Uczeniu się (ang. Canadian Association for Children with Learning Disabilities).

title: Metoda Domana

wikitext:
{{Nmed}}

'''Metoda Domana,''' metoda Domana-Delacato, metoda filadelfijska – potoczna nazwa metody Instytutów Osiągania Ludzkich Możliwości. Metoda rehabilitacji i wspierania rozwoju dzieci, opierająca się na siedmioszczeblowym profilu rozwoju<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Doman | imię = Glenn, Janet | autor = Glenn Doman, Janet Doman | tytuł = Subtelna rewolucja. Wykorzystaj potencjał swojego malucha od pierwszego dnia życia. | wydawca = Sensus | data = 2013 | seria = Subtelna rewolucja | strony = 54,56-57}}</ref>.

'''Metoda Domana w zakresie rehabilitacji dzieci z uszkodzeniem mózgu obejmuje następujące działania:'''
- patterning – manipulacja kończynami i głową w rytmiczny sposób
- pełzanie
- raczkowanie
- stymulacja receptywna  - stymulacja wzrokowa, dotykowa i słuchowa
- działania ekspresyjne – np. podnoszenie przedmiotów
- maskowanie – wdychanie maski oddechowej w celu zwiększenia ilości wdychanego dwutlenku węgla, co ma rzekomo zwiększać przepływ krwi w mózgu
- brachiacja
- działania grawitacyjne / antygrawitacyjne – kołysanie i zawieszanie do góry nogami<ref>{{Cytuj książkę | autor = Zigler, Edward; Hodapp, Robert M | tytuł = "Searching for Miracle Cures". Understanding Mental Retardation. | wydawca = Cambridge University Press | data = 1986 | strony = 185-6 | isbn = 9780521318785}}</ref>

Metoda Domana kładzie nacisk na wczesne usprawnianie dzieci, jako gwarancję większej skuteczności rehabilitacji. W zgodzie z założeniem metody Domana powyższe działania mają doprowadzić do tego, by zdrowa część mózgu przejęła zadania uszkodzonej jego części.
Z rehabilitacji metodą Domana najczęściej korzystają dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.fizjoterapeutom.pl/materialy/artykuly/metody-specjalne/metoda-domana | tytuł = Metoda Domana na portalu studentów fizjoterapii | data dostępu = 2019-01-12}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.fizjoterapeutom.pl/materialy/artykuly/metody-specjalne/metoda-domana | data dostępu = 2019-01-12 |tytuł=Metoda Domana {{!}} Metody specjalne {{!}} Artykuły {{!}} Materiały {{!}} fizjoterapeutom.pl}}</ref>.

W wyniku długotrwałej obserwacji dzieci z uszkodzeniem mózgu, a jak podaje twórca metody również ich zdrowego rodzeństwa metoda Domana została przekształcona w metodę wspomagania rozwoju dzieci zdrowych od urodzenia w celu wykorzystania ich pełnego potencjału<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Doman | imię = Glenn, Janet | autor = Glenn Doman, Janet Doman | tytuł = Subtelna rewolucja. Wykorzystaj potencjał swojego malucha od pierwszego dnia życia. | wydawca = Sensus | data = 2013 | seria = Subtelna rewolucja | strony = 27-31}}</ref>.
Metoda Domana zakłada naukę przez zabawę, poprzez stymulację motoryczną oraz sensoryczną.

== Metoda Domana skierowana do dzieci zdrowych obejmuje ==
* program rozwoju motorycznego (ruchowego)
* program nauki czytania (pochodną na gruncie języka polskiego jest czytanie globalne)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.czytanieglobalne.edu.pl/?page_id=44 | tytuł = Czytanie globalne na gruncie polskim | data dostępu = 2019-01-12}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.madrybobas.pl/2017/10/jak-dziaa-mozg-czyli-czy-mae-dziecko.html | tytuł = Nauka czytania metodą Domana w oparciu o rozwój mózgu | data dostępu = 2019-01-12}}</ref>
* program nauki liczenia (matematyka intuicyjna)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.madrybobas.pl/2017/11/jak-nauczyc-mae-dziecko-liczyc-etap-i.html | tytuł = jak wprowadzać matematykę metodą Domana | data dostępu = 2019-01-12}}</ref>
* program doskonalenia pamięci i wiedzy encyklopedycznej ([[bity inteligencji]])<ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Glenn Doman]], Janet Doman | tytuł = How to Give Your Baby Encyclopedic Knowledge | wydawca = Square One | data = 2006 | seria = The Gentle Revolution Series | isbn = 9780757001826}}</ref>

== Krytyka ==
Już w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku, środowisko naukowe uznało metodę (oraz teorię na której się opiera) za bezwartościowe. Nie ma badań, które potwierdzałyby prawdziwość koncepcji specyficznej organizacji neurologicznej u dzieci z problemami rozwojowymi, zgodnej z teorią Domana. Główne założenia terapii opierają się luźno na [[Teoria rekapitulacji|teorii rekapitulacji]], która ma obecnie znaczenie historyczne. Nie potwierdzono skuteczności tej metody w praktyce. Podobnie, brak dowodów na to, by ćwiczenia manualne lub oddechowe, proponowane przez metodę, wpływały na budowę mózgu<ref name=":0">{{Cytuj |autor = P. R. Ziring, D. Brazdziunas, W. C. Cooley, T. A. Kastner, M. E. Kummer, L. González de Pijem, R. D. Quint, E. S. Ruppert, A. D. Sandler |tytuł = American Academy of Pediatrics. Committee on Children with Disabilities. The treatment of neurologically impaired children using patterning |czasopismo = Pediatrics |data = 1999-11 |issn = 0031-4005 |wolumin = 104 |numer = 5 Pt 1 |s = 1149–1151 |pmid = 10545565 |url = http://pediatrics.aappublications.org/content/104/5/1149.short |dostęp = o}}</ref><ref name=":1">{{Cytuj |autor = Steven Novella |tytuł = Psychomotor patterning: a critical look |data = 2008-02-09 |data dostępu = 2019-02-14 |opublikowany = www.quackwatch.org |url = https://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/patterning.html}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj |autor r = Jason C. Travers, Kevin Ayers, Richard L. Simpson, Stephen Crutchfield |redaktor = Russell Lang, Terry B. Hancock, Nirbhay N. Singh |rozdział = Fad, pseudoscientific and controversial interventions |tytuł = Early intervention for young children with autism spectrum disorder |data = 2016 |isbn = 9783319309231 |miejsce = Cham |wydawca = Springer International Publishing |s = 257–293 |doi = 10.1007/978-3-319-30925-5_9}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj |autor = Robert LaRue |redaktor = Fred R. Volkmar |rozdział = Patterning (Doman-Delacato method) |tytuł = Encyclopedia of autism spectrum disorders |data = 2017 |isbn = 9781461464358 |miejsce = New York, NY |wydawca = Springer New York |doi = 10.1007/978-1-4614-6435-8_1306-3 |url = http://link.springer.com/10.1007/978-1-4614-6435-8_1306-3 |dostęp = o}}</ref>. Narzędzia służące do określania "profilu rozwojowego" i planowania leczenia, także nie zostały odpowiednio [[Psychometria|zwalidowane]]<ref name=":4" />. W literaturze naukowej metoda filadelfijska często wymieniana jest jako klasyczny przykład [[Pseudonauka|pseudonauki]]<ref name=":2" /><ref>{{Cytuj |autor = Scott O. Lilienfeld, Rachel Ammirati, Michal David |tytuł = Distinguishing science from pseudoscience in school psychology: science and scientific thinking as safeguards against human error |czasopismo = Journal of School Psychology |data = 2012-2 |wolumin = 50 |numer = 1 |s = 7–36 |doi = 10.1016/j.jsp.2011.09.006 |pmid = 22386075}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Jason C. Travers |tytuł = Evaluating claims to avoid pseudoscientific and unproven practices in special education |czasopismo = Intervention in School and Clinic |data = 2017-3 |issn = 1053-4512 |wolumin = 52 |numer = 4 |s = 195–203 |doi = 10.1177/1053451216659466}}</ref>. Jej rzekome pozytywne skutki przypisuje się najczęściej naturalnemu rozwojowi dziecka<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

[[Amerykańska Akademia Pediatryczna]] uznaje metodę za nieefektywną, opartą na przestarzałej i uproszczonej teorii rozwoju mózgu, a jej stosowanie za bezpodstawne<ref name=":0" /><ref>{{Cytuj |autor = American Academy of Pediatrics |tytuł = AAP Publications Reaffirmed and Retired |czasopismo = Pediatrics |data = 2010-10-01 |issn = 0031-4005 |wolumin = 126 |numer = 4 |s = e994–e994 |doi = 10.1542/peds.2010-2212 |url = http://pediatrics.aappublications.org/cgi/doi/10.1542/peds.2010-2212 |dostęp = o}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = American Academy of Pediatrics |tytuł = AAP Publications Reaffirmed |czasopismo = Pediatrics |data = 2014-07-01 |issn = 0031-4005 |wolumin = 134 |numer = 1 |s = e312–e312 |doi = 10.1542/peds.2014-1204 |url = http://pediatrics.aappublications.org/cgi/doi/10.1542/peds.2014-1204 |dostęp = o}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = American Academy of Pediatrics |tytuł = AAP Publications Reaffirmed or Retired |czasopismo = Pediatrics |data = 2018-9 |issn = 0031-4005 |wolumin = 142 |numer = 3 |s = e20181836 |doi = 10.1542/peds.2018-1836 |url = http://pediatrics.aappublications.org/lookup/doi/10.1542/peds.2018-1836 |dostęp = o}}</ref>. Oryginalne stanowisko AAP zostało poparte także m.in. przez: Amerykańską Akademię Mózgowego Porażenia Dziecięcego (ang. ''American Academy for Cerebral Palsy''), Amerykańską Akademię Neurologii (ang. ''American Academy of Neurology''), Amerykańską Akademię Medycyny Fizykalnej i Rehabilitacji (ang. ''American Academy for Physical Medicine and Rehabilitation)'', Amerykański Kongres Medycyny Rehabilitacyjnej (ang. ''American Congress of Rehabilitation Medicine''), Amerykańską Akademię Ortopedii (ang. ''American Academy of Orthopedics'') i Kanadyjskie Stowarzyszenie na rzecz Dzieci z Trudnościami w Uczeniu się (ang. ''Canadian'' ''Association for Children with Learning Disabilities'')<ref name=":4" /><ref>{{Cytuj |autor = Keith J. Hyatt |tytuł = Brain Gym®: building stronger brains or wishful thinking? |czasopismo = Remedial and Special Education |data = 2007-3 |issn = 0741-9325 |wolumin = 28 |numer = 2 |s = 117–124 |doi = 10.1177/07419325070280020201}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Zobacz też ==
* [http://www.autyzm.wroclaw.pl/autyzm/-chory-biznes-na-chorych-dzieciach-/ Chory biznes na chorych dzieciach - artykuł na stronie Dolnośląskiego Stowarzyszenia na Rzecz Autyzmu]

[[Kategoria:Metody nauczania]]
[[Kategoria:Medycyna niekonwencjonalna]]


text:
# Fronda PL
Fronda PL Sp. z o.o. – wydawnictwo katolickie istniejące od 1994. Jego początki wiążą się z wydaniem pierwszego numeru kwartalnika Fronda. Co roku publikuje kilkadziesiąt tytułów.
Wydawnictwo publikuje także w serii Biblioteka „Frondy” książki autorów polskich (także wznowienia publikacji z lat 30. i 40. XX wieku) oraz tłumaczenia z języków obcych (zwłaszcza angielskiego, francuskiego i rosyjskiego). W zakres podejmowanej tematyki wchodzi teologia i filozofia chrześcijańska, biografie, historia, współczesna polska poezja, dramat i proza, a także publicystyka o tendencji konserwatywnej i katolickiej.

title: Fronda PL

wikitext:
{{inne znaczenia|wydawnictwa|[[Fronda|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Wydawnictwo infobox
 |nazwa              = Fronda PL Sp. z o.o.
 |skrót              =
 |grafika            = LogoFronda.png
 |podpis             =
 |opis grafiki       =
 |status_prawny      = [[spółka z ograniczoną odpowiedzialnością]]
 |adres              = ul. Łopuszańska 32<br />02–220 Warszawa
 |rok_założenia      = 1994
 |rok_zamknięcia     =
 |publikacji_rocznie = 24
 |publikacji         =
 |dyrektor           = Michał Jeżewski
 |redaktor_naczelny  =
 |kapitał            =
 |ISBN               =
 |www                = https://wydawnictwofronda.pl
}}
'''Fronda PL Sp. z o.o.''' – wydawnictwo [[Kościół katolicki|katolickie]] istniejące od 1994. Jego początki wiążą się z wydaniem pierwszego numeru kwartalnika [[Fronda (czasopismo)|Fronda]]. Co roku publikuje kilkadziesiąt tytułów.

Wydawnictwo publikuje także w serii Biblioteka „Frondy” książki autorów polskich (także wznowienia publikacji z lat 30. i 40. XX wieku) oraz tłumaczenia z języków obcych (zwłaszcza angielskiego, francuskiego i rosyjskiego). W zakres podejmowanej tematyki wchodzi teologia i filozofia chrześcijańska, biografie, historia, współczesna polska poezja, dramat i proza, a także publicystyka o tendencji konserwatywnej i katolickiej.

== Zobacz też ==
* [[Fronda.pl]]

[[Kategoria:Polskie wydawnictwa z siedzibą w Warszawie]]
[[Kategoria:Kościół katolicki w Polsce]]
[[Kategoria:Wydawnictwa katolickie]]

title: Fronda PL Sp. z o.o.

Status prawny: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Adres: ul. Łopuszańska 32 · 02–220 Warszawa

Dyrektor: Michał Jeżewski


text:
# Kuźnica Janiszewska
Kuźnica Janiszewska – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie tureckim, w gminie Brudzew.
Wieś położona jest w południowo-zachodniej części gminy Brudzew. Jest jedną z najmniej zaludnionych miejscowości gminy.
Wieś zajmuje powierzchnię 828 ha, z czego blisko 70% stanowią lasy i użytki zielone.
W Kuźnicy Janiszewskiej znajduje się 37 gospodarstw, w tym 6 gospodarstw zamieszkiwanych jedynie w okresie letnim. Wieś liczy 115 mieszkańców.
Młodzież z Kuźnicy Janiszewskiej uczęszcza do szkół podstawowych w Koźminie lub Krwonach, zaś gimnazjaliści do Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego w Brudzewie.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.

title: Kuźnica Janiszewska

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Kuźnica Janiszewska
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = wielkopolskie
 |powiat                 = [[Powiat turecki|turecki]]
 |gmina                  = [[Brudzew (gmina)|Brudzew]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 115
 |rok                    = 2006
 |strefa numeracyjna     = 63
 |kod pocztowy           = 62-720<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=646}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = PTU
 |SIMC                   = 0281690
 |kod mapy               = Brudzew (gmina)
 |współrzędne            = 52°03'34"N 18°41'07"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|65904|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Kuźnica Janiszewska''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo wielkopolskie|województwie wielkopolskim]], w [[powiat turecki|powiecie tureckim]], w [[Brudzew (gmina)|gminie Brudzew]].

Wieś położona jest w południowo-zachodniej części [[Brudzew (gmina)|gminy Brudzew]]. Jest jedną z najmniej zaludnionych miejscowości gminy.

Wieś zajmuje powierzchnię 828 [[hektar|ha]], z czego blisko 70% stanowią lasy i użytki zielone.

W Kuźnicy Janiszewskiej znajduje się 37 gospodarstw, w tym 6 gospodarstw zamieszkiwanych jedynie w okresie letnim. Wieś liczy 115 mieszkańców.

Młodzież z Kuźnicy Janiszewskiej uczęszcza do szkół podstawowych w [[Koźmin (powiat turecki)|Koźminie]] lub [[Krwony|Krwonach]], zaś gimnazjaliści do Zespołu Szkolno-Gimnazjalnego w [[Brudzew (powiat turecki)|Brudzewie]].

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo konińskie|województwa konińskiego]].

== Zobacz też ==
* [[Kuźnica]]
* [[Sacały]]
== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Dydaktyczny szlak rowerowy Panorama}}
{{Gmina Brudzew}}

[[Kategoria:Brudzew (gmina)]]

title: Kuźnica Janiszewska

Państwo: Polska

Województwo: wielkopolskie

Powiat: turecki

Gmina: Brudzew

Tablice rejestracyjne: PTU


text:
# Franciszek Kucybała
Franciszek Kucybała ps. „Stary Franek” (ur. 2 listopada 1908 w Wojsławicach, zm. 19 listopada 1968 w Warszawie) – bojownik ruchu oporu podczas II wojny światowej, od 1942 dowódca pińczowskiego okręgu Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, współorganizator Republiki Pińczowskiej.

## Życiorys
Po ukończeniu 5 klas szkoły powszechnej prowadził gospodarstwo ojca straconego w 1914 przez Austriaków. W 1926 wstąpił do Niezależnej Partii Chłopskiej i Komunistycznej Partii Polski. W 1930–1932 odbywał służbę wojskową. Sekretarz komórki KPP. Kilkakrotnie zatrzymywany przez policję przed 1 maja. Po rozwiązaniu KPP, w 1939 wstąpił do Stronnictwa Ludowego. Jesienią 1940 utworzył konspiracyjną grupę byłych działaczy KPP, NPCh i SL.
Od maja 1942 organizował Polską Partię Robotniczą w okolicach Pińczowa. Od lipca 1942 członek Miechowskiego Komitetu Podokręgowego PPR. We wrześniu 1942 współorganizował oddział partyzancki GL w powiecie pińczowskim, potem został dowódcą Podokręgu GL Pińczów. Członek Komitetu Okręgowego (KO) PPR. Od marca 1944 dowódca Okręgu AL „Wiślica”, doprowadził do połączenia oddziału Batalionów Chłopskich Józefa Maślanki z oddziałem AL Zygmunta Bieszczanina. Od lipca 1944 był przewodniczącym konspiracyjnej pińczowskiej Powiatowej Rady Narodowej (PRN). 23 lipca 1944 brał udział w posiedzeniu założycielskim WRN w Kielcach. Współorganizator 1 Brygady AL Ziemi Krakowskiej im. Bartosza Głowackiego. Od listopada 1944 major AL. W lutym 1945 został zastępcą pełnomocnika ds. reformy rolnej na województwo kieleckie. Był delegatem na 1 Zjazd PPR w grudniu 1945.
W 1946–1948 przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Pińczowie, 1948–1950 zastępca komendanta wojewódzkiego Milicji Obywatelskiej w Gdańsku, 1950–1953 przewodniczący PRN w Pruszczu Gdańskim. W 1949–1954 prezes zarządu Okręgowego ZBoWiD w Gdańsku. Od 1955 radca w Centralnym Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych w Warszawie. Od 1962 na rencie dla zasłużonych. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. Pochowany na wojskowych Powązkach (kwatera D6-1-1a).

## Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
- Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy
- Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1967)[2]

title: Franciszek Kucybała

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Franciszek Kucybała
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           = Stary Franek
 |rodzaj wojsk        = lądowe
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = Naramiennik Major.svg
 |stopień             = major AL
 |data urodzenia      = 2 listopada 1908
 |miejsce urodzenia   = [[Wojsławice (powiat pińczowski)|Wojsławice]]
 |data śmierci        = 19 listopada 1968
 |miejsce śmierci     = [[Warszawa]]
 |lata służby         = 1930–32, 1942–45
 |siły zbrojne        = {{państwo grafika|Orzełek II RP.svg|Wojsko Polskie (II RP)|Wojsko Polskie}}
{{państwo grafika|Esercito Popolare Polacco.svg|Gwardia Ludowa}}
{{państwo grafika|Esercito Popolare Polacco.svg|Armia Ludowa}}
 |jednostki           = [[1 Brygada AL Ziemi Krakowskiej]]
 |stanowiska          = dowódca pińczowskiego okręgu GL
 |wojny i bitwy       = [[Front wschodni (II wojna światowa)|II wojna światowa]]
 |późniejsza praca    = [[Milicja Obywatelska|MO]] (1948–50), ZBoWiD
 |odznaczenia         = {{order|OOP|KKO}} {{order|OKG|3}}
 |commons             =
}}
[[Plik:Franciszek Kucybała grób.JPG|mały|Grób Franciszka Kucybały na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach]]
'''Franciszek Kucybała''' [[pseudonim|ps.]] „''Stary Franek''” (ur. [[2 listopada]] [[1908]] w [[Wojsławice (powiat pińczowski)|Wojsławicach]], zm. [[19 listopada]] [[1968]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – bojownik ruchu oporu podczas II wojny światowej, od 1942 dowódca pińczowskiego okręgu [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]] i [[Armia Ludowa|Armii Ludowej]], współorganizator [[Republika Pińczowska (1944)|Republiki Pińczowskiej]].

== Życiorys ==
Po ukończeniu 5 klas szkoły powszechnej prowadził gospodarstwo ojca straconego w 1914 przez Austriaków. W 1926 wstąpił do [[Niezależna Partia Chłopska|Niezależnej Partii Chłopskiej]] i [[Komunistyczna Partia Polski|Komunistycznej Partii Polski]]. W 1930–1932 odbywał służbę wojskową. Sekretarz komórki KPP. Kilkakrotnie zatrzymywany przez policję przed 1 maja. Po rozwiązaniu KPP, w 1939 wstąpił do [[Stronnictwo Ludowe|Stronnictwa Ludowego]]. Jesienią 1940 utworzył konspiracyjną grupę byłych działaczy KPP, NPCh i SL.

Od maja 1942 organizował [[Polska Partia Robotnicza|Polską Partię Robotniczą]] w okolicach Pińczowa. Od lipca 1942 członek Miechowskiego Komitetu Podokręgowego PPR. We wrześniu 1942 współorganizował oddział partyzancki GL w powiecie pińczowskim, potem został dowódcą Podokręgu GL Pińczów. Członek Komitetu Okręgowego (KO) PPR. Od marca 1944 dowódca Okręgu AL „Wiślica”, doprowadził do połączenia oddziału [[Bataliony Chłopskie|Batalionów Chłopskich]] [[Józef Maślanka (minister)|Józefa Maślanki]] z oddziałem AL [[Zygmunt Bieszczanin|Zygmunta Bieszczanina]]. Od lipca 1944 był przewodniczącym konspiracyjnej pińczowskiej Powiatowej Rady Narodowej (PRN). 23 lipca 1944 brał udział w posiedzeniu założycielskim WRN w Kielcach. Współorganizator [[1 Brygada AL Ziemi Krakowskiej|1 Brygady AL Ziemi Krakowskiej im. Bartosza Głowackiego]]. Od listopada 1944 major AL. W lutym 1945 został zastępcą pełnomocnika ds. [[Reforma rolna w Polsce (1944)|reformy rolnej]] na województwo kieleckie. Był delegatem na 1 Zjazd PPR w grudniu 1945.

W 1946–1948 przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Pińczowie, 1948–1950 zastępca komendanta wojewódzkiego [[Milicja Obywatelska|Milicji Obywatelskiej]] w Gdańsku, 1950–1953 przewodniczący PRN w Pruszczu Gdańskim. W 1949–1954 prezes zarządu Okręgowego [[Związek Bojowników o Wolność i Demokrację|ZBoWiD]] w Gdańsku. Od 1955 radca w Centralnym Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych w Warszawie. Od 1962 na rencie dla zasłużonych. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] i [[Order Krzyża Grunwaldu|Orderem Krzyża Grunwaldu]] III klasy. Pochowany na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|wojskowych Powązkach]] (kwatera D6-1-1a)<ref>[http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/wyniki.php?imie=Franciszek&nazwisko=Kucyba%C5%82a&check_nazwisko=on&rok=1800&miesiac=1&dzien=1&rok2=2014&miesiac2=5&dzien2=6&rok_zg1=1800&miesiac_zg1=1&dzien_zg1=1&rok_zg2=2014&miesiac_zg2=5&dzien_zg2=6&cmentarz=&send=Szukaj Wyszukiwarka cmentarna - warszawskie cmentarze]</ref>.

== Ordery i odznaczenia ==
* [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski]]
* [[Order Krzyża Grunwaldu|Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy]]
* Złota [[Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”]] (1967)<ref>Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 13, 15 sierpnia 1967, s. 1-2.</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |inni= red. nacz. Barbara Petrozolin-Skowrońska |tytuł= Encyklopedia Popularna PWN |wydanie= dwudzieste trzecie zmienione i uzupełnione |wydawca= [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] |miejsce= Warszawa |rok= 1993 |strony= 421 |isbn= 83-01-10416-3 }}
* [[Konrad Świetlik]], ''Kucybała Franciszek'', w: ''Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego'' t. 3, Warszawa 1992.

{{SORTUJ:Kucybała, Franciszek}}
[[Kategoria:Dowódcy okręgów Armii Ludowej]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy]]
[[Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie]]
[[Kategoria:Politycy Niezależnej Partii Chłopskiej]]
[[Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski]]
[[Kategoria:Politycy PPR]]
[[Kategoria:Oficerowie Gwardii Ludowej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1908]]
[[Kategoria:Zmarli w 1968]]

title: Franciszek KucybałaStary Franek

Data i miejsce urodzenia: 2 listopada 1908 · Wojsławice

Data i miejsce śmierci: 19 listopada 1968 · Warszawa

Siły zbrojne: Wojsko Polskie · Gwardia Ludowa · Armia Ludowa

Jednostki: 1 Brygada AL Ziemi Krakowskiej

Stanowiska: dowódca pińczowskiego okręgu GL

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa

Późniejsza praca: MO (1948–50), ZBoWiD


text:
# Wołoka (rejon czerniowiecki)
Wołoka (ukr. Волока) – wieś na Ukrainie, w obwodzie czerniowieckim, w rejonie czerniowieckim, siedziba hromady. Miejscowość etnicznie rumuńska.
W 2001 liczyła 3035 mieszkańców, wśród których 63 wskazało jako ojczysty język ukraiński, 9 rosyjski, 1 mołdawski, 2960 rumuński, a 2 inny.

title: Wołoka (rejon czerniowiecki)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Wołoka
 |nazwa oryginalna             = {{k|uk|Волока}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = UA-77
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon czerniowiecki|czerniowiecki]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Wołoka (hromada)|Wołoka]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 3035
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód czerniowiecki
 |wariant mapy                 =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Wołoka''' ({{w języku|uk|Волока}}) – wieś na [[Ukraina|Ukrainie]], w [[obwód czerniowiecki|obwodzie czerniowieckim]], w [[rejon czerniowiecki|rejonie czerniowieckim]], siedziba [[Wołoka (hromada)|hromady]]. Miejscowość etnicznie [[Rumuni|rumuńska]].

W 2001 liczyła 3035 mieszkańców, wśród których 63 wskazało jako ojczysty język ukraiński, 9 rosyjski, 1 mołdawski, 2960 rumuński, a 2 inny<ref name=spis>{{Cytuj stronę | url = http://pop-stat.mashke.org/ukraine-census-2001-lang/cernivecka.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu czerniowieckiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 | data dostępu = | język = uk}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Wsie w obwodzie czerniowieckim]]

title: WołokaВолока

Herb: Flaga

Państwo: Ukraina

Obwód: czerniowiecki

Rejon: czerniowiecki

Hromada: Wołoka


text:
# HEC-RAS
System HEC-RAS to program komputerowy do jednowymiarowych obliczeń hydraulicznych w sieciach naturalnych i sztucznych koryt. Program rozwijany jest przez Hydrologic Engineering Center należący do korpusu inżynieryjnego armii Stanów Zjednoczonych. Począwszy od 1995 roku program udostępniany jest nieodpłatnie. HEC-RAS zawiera obecnie 4 składniki:
1. obliczenia profili zwierciadła przepływów stacjonarnych,
2. symulacje przepływów nieustalonych,
3. transport rumowiska,
4. analiza jakości wody.

Podstawową zaletą systemu jest to, że wszystkie cztery składniki korzystają z tego samego sposobu reprezentacji danych geometrycznych i tych samych procedur obliczeń hydraulicznych.

## Obliczenia profili zwierciadła przepływów stacjonarnych
Ten składnik przeznaczony jest do obliczeń profili zwierciadła wody wolnozmiennych przepływów ustalonych. Model obliczeniowy może opisywać zarówno pojedyncze odcinki rzeki, jak i cały system o budowie drzewiastej lub sieć rzeczną. Obliczenia położenia zwierciadła wody odbywać się mogą przy założeniu różnych reżimów przepływu: spokojnego, rwącego oraz mieszanego.
Podstawowe obliczenia polegają na rozwiązaniu jednowymiarowego równania energii strumienia. Straty energii ujęte są poprzez tarcie (formuła Manninga) i kontrakcję (odpowiedni współczynnik kontrakcji mnożony przez zmianę wysokości prędkości). W miejscach, gdzie zachodzi ruch szybkozmienny, do obliczeń używane jest równanie zachowania pędu. Używa się go, gdy mamy do czynienia z mieszanym reżimem przepływu (dochodzi do wytworzenia się odskoku hydraulicznego), wewnątrz światła mostów oraz w obliczeniach profili w węzłach wodnych (połączenie lub rozdział przepływu).
W obliczeniach uwzględniony jest wpływ rozmaitych przeszkód dla przepływu, takich jak mosty, przepusty, budowle piętrzące i inne obiekty na terenach zalewowych. Interfejs użytkownika zawiera edytory do budowy modeli tych obiektów. Moduł dla przepływów ustalonych zaprojektowany został z myślą o studiach dotyczących terenów zalewowych i określaniu zasięgu wód powodziowych. System ma służyć do oceny wpływu jaki mają na położenie zwierciadła wody działania takie jak: regulacja koryta, zmiany położenia wałów czy zabudowa terenów zalewowych.
Składnik do obliczeń przepływów stacjonarnych umożliwia wykonanie jednoczesnych obliczeń wielu różnych profili zwierciadła wody na danym odcinku koryta. Potrafi też optymalizować rozdział przepływu w węzłach wodnych.

## Symulacje przepływów nieustalonych
Ten komponent systemu HEC-RAS wykonuje symulacje przepływu niestacjonarnego w sieci rzecznej o dowolnej budowie. Solver równań niestacjonarnych powstał na bazie modelu UNET. Moduł ten został zbudowany głównie z myślą o przepływach spokojnych, jednak począwszy od wersji 3.1 model radzi sobie z przepływami o wszystkich reżimach (spokojnym, rwącym i ich kombinacji).
Do modelu włączone są procedury obliczeń hydraulicznych zbudowane dla modelu stacjonarnego. Komponent niestacjonarny umożliwia dodatkowo modelowanie obszarów akumulacji i ich wzajemnego oddziaływania z korytem rzeki.

## Transport rumowiska / obliczenia ruchomego brzegu
Ten składnik służy do symulacji transportu rumowiska i zmiany konfiguracji dna wynikającej z rozmywania i odkładania materiału dennego w dłuższych okresach (zwykle w okresach rocznych, ale można go zastosować do pojedynczych wezbrań).
Zdolność transportowa przepływu obliczana jest na podstawie frakcji ziaren materiału dna, co umożliwia symulację hydraulicznego sortowania. Transport rumowiska obliczony może zostać kilkoma różnymi formułami. Model został stworzony z myślą o symulacji długoterminowych tendencji rozmyć i odkładania w korycie, które mogą wyniknąć ze zmiany częstotliwości i natężenia przepływu lub modyfikacji geometrii koryta. Składnik może służyć do obliczeń zamulania zbiorników, projektowania zwartych przekrojów zapewniających głębokości tranzytowe dla żeglugi, przewidywania skutków pogłębienia koryta na natężenie procesu odkładania, oszacowania maksymalnego poziomu rozmyć w czasie wezbrań i obliczeń sedymentacji w korytach o nierozmywalnym dnie.

## Analiza jakości wody
Składnik systemu przeznaczony do analiz jakości wody w rzekach wyposażony dodatkowo w moduł adwekcji-dyspersji, który umożliwia modelowanie rozkładu temperatury w cieku. Ten nowy moduł wykorzystuje jawny schemat numeryczny QUICKEST-ULTIMATE do rozwiązania jednowymiarowego równania adwekcji-dyspersji przy użyciu metody objętości kontrolnej z pełną implementacją bilansu ciepła.
Możliwe jest modelowanie transportu i przemiany dla ograniczonej ilości wyznaczników jakości wody. Obecnie są to: rozpuszczony azot, fosfor, tlen, algi oraz węglowe biologiczne zapotrzebowanie tlenu (CBOD).

title: HEC-RAS

wikitext:
{{Oprogramowanie infobox
 |nazwa               = HEC-RAS
 |rodzaj              = narzędzie modelowania hydraulicznego
 |logo                =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |autor               = Hydrologic Engineering Center
 |platforma sprzętowa =
 |system operacyjny   = [[Microsoft Windows|MS Windows]]
 |język programowania =
 |pierwsze wydanie    = [[1995]]
 |wersja stabilna     = 4.1 (styczeń [[2010]])
 |wersja testowa      =
 |licencja            = [[Freeware]]
 |wikibooks           =
 |commons             =
 |www                 = http://www.hec.usace.army.mil/software/hec-ras
}}
System '''HEC-RAS''' to [[projektowanie wspomagane komputerowo|program komputerowy]] do jednowymiarowych obliczeń hydraulicznych w sieciach naturalnych i sztucznych [[Koryto rzeki|koryt]]. Program rozwijany jest przez Hydrologic Engineering Center należący do [[Korpus Inżynieryjny Armii Stanów Zjednoczonych|korpusu inżynieryjnego armii Stanów Zjednoczonych]]. Począwszy od [[1995]] roku program udostępniany jest nieodpłatnie. HEC-RAS zawiera obecnie 4 składniki:
# obliczenia profili zwierciadła [[Przepływ stacjonarny|przepływów stacjonarnych]],
# [[Symulacje komputerowe|symulacje]] przepływów nieustalonych,
# transport [[Rumowisko rzeczne|rumowiska]],
# analiza jakości wody.

Podstawową zaletą systemu jest to, że wszystkie cztery składniki korzystają z tego samego sposobu reprezentacji danych geometrycznych i tych samych procedur obliczeń hydraulicznych.

== Obliczenia profili zwierciadła przepływów stacjonarnych ==
[[Plik:HecRasXYZPlot.png|right|300px]]
Ten składnik przeznaczony jest do obliczeń profili zwierciadła [[Woda|wody]] wolnozmiennych przepływów ustalonych. [[Modelowanie matematyczne|Model obliczeniowy]] może opisywać zarówno pojedyncze odcinki [[Rzeka|rzeki]], jak i cały [[System rzeczny|system]] o budowie drzewiastej lub [[Sieć rzeczna|sieć rzeczną]]. Obliczenia położenia zwierciadła wody odbywać się mogą przy założeniu różnych reżimów przepływu: [[Przepływ spokojny|spokojnego]], [[Przepływ rwący|rwącego]] oraz mieszanego.

Podstawowe obliczenia polegają na rozwiązaniu jednowymiarowego [[Równanie Bernoulliego|równania energii]] strumienia. Straty energii ujęte są poprzez tarcie ([[Równanie Manninga|formuła Manninga]]) i [[Kontrakcja przepływu|kontrakcję]] (odpowiedni współczynnik kontrakcji mnożony przez zmianę [[Wysokość prędkości|wysokości prędkości]]). W miejscach, gdzie zachodzi ruch szybkozmienny, do obliczeń używane jest równanie zachowania pędu. Używa się go, gdy mamy do czynienia z mieszanym reżimem przepływu (dochodzi do wytworzenia się [[Odskok hydrauliczny|odskoku hydraulicznego]]), wewnątrz światła mostów oraz w obliczeniach profili w węzłach wodnych (połączenie lub rozdział przepływu).

W obliczeniach uwzględniony jest wpływ rozmaitych przeszkód dla przepływu, takich jak [[most]]y, [[przepust]]y, [[Jaz|budowle piętrzące]] i inne obiekty na terenach zalewowych. [[Interfejs graficzny|Interfejs użytkownika]] zawiera edytory do budowy modeli tych obiektów. Moduł dla przepływów ustalonych zaprojektowany został z myślą o studiach dotyczących [[Obszar zalewowy|terenów zalewowych]] i określaniu zasięgu wód powodziowych. System ma służyć do oceny wpływu jaki mają na położenie zwierciadła wody działania takie jak: [[Regulacja rzeki|regulacja koryta]], zmiany położenia [[Wał przeciwpowodziowy|wałów]] czy zabudowa terenów zalewowych.

Składnik do obliczeń przepływów stacjonarnych umożliwia wykonanie jednoczesnych obliczeń wielu różnych profili zwierciadła wody na danym odcinku koryta. Potrafi też [[Optymalizacja|optymalizować]] rozdział przepływu w węzłach wodnych.

== Symulacje przepływów nieustalonych ==
Ten komponent systemu HEC-RAS wykonuje symulacje przepływu niestacjonarnego w sieci rzecznej o dowolnej budowie. [[Solver]] równań niestacjonarnych powstał na bazie modelu UNET. Moduł ten został zbudowany głównie z myślą o przepływach spokojnych, jednak począwszy od wersji 3.1 model radzi sobie z przepływami o wszystkich [[Przepływ krytyczny (koryto otwarte)|reżimach]] (spokojnym, rwącym i ich kombinacji).
Do modelu włączone są procedury obliczeń hydraulicznych zbudowane dla modelu stacjonarnego. Komponent niestacjonarny umożliwia dodatkowo modelowanie [[Polder przeciwpowodziowy|obszarów akumulacji]] i ich wzajemnego oddziaływania z korytem rzeki.

== Transport rumowiska / obliczenia ruchomego brzegu ==
Ten składnik służy do symulacji transportu [[Rumowisko rzeczne|rumowiska]] i zmiany konfiguracji dna wynikającej z rozmywania i odkładania materiału dennego w dłuższych okresach (zwykle w okresach rocznych, ale można go zastosować do pojedynczych [[Wezbranie|wezbrań]]).

Zdolność transportowa przepływu obliczana jest na podstawie [[Frakcja (budownictwo)|frakcji]] ziaren materiału dna, co umożliwia symulację hydraulicznego sortowania. Transport rumowiska obliczony może zostać kilkoma różnymi formułami. Model został stworzony z myślą o symulacji długoterminowych tendencji rozmyć i odkładania w korycie, które mogą wyniknąć ze zmiany częstotliwości i [[Przepływ rzeki|natężenia przepływu]] lub modyfikacji geometrii koryta. Składnik może służyć do obliczeń zamulania zbiorników, projektowania zwartych przekrojów zapewniających [[Głębokość tranzytowa|głębokości tranzytowe]] dla żeglugi, przewidywania skutków pogłębienia koryta na natężenie procesu odkładania, oszacowania maksymalnego poziomu rozmyć w czasie wezbrań i obliczeń [[Sedymentacja|sedymentacji]] w korytach o nierozmywalnym dnie.

== Analiza jakości wody ==
Składnik systemu przeznaczony do analiz jakości wody w rzekach wyposażony dodatkowo w moduł adwekcji-dyspersji, który umożliwia modelowanie rozkładu temperatury w cieku. Ten nowy moduł wykorzystuje jawny schemat numeryczny QUICKEST-ULTIMATE do rozwiązania jednowymiarowego równania adwekcji-dyspersji przy użyciu metody objętości kontrolnej z pełną [[Implementacja (informatyka)|implementacją]] bilansu ciepła.

Możliwe jest modelowanie transportu i przemiany dla ograniczonej ilości wyznaczników jakości wody. Obecnie są to: rozpuszczony [[azot]], [[fosfor]], [[tlen]], [[algi]] oraz węglowe [[Biochemiczne Zapotrzebowanie Tlenu|biologiczne zapotrzebowanie tlenu]] (CBOD).

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://www.hec.usace.army.mil/software/hec-ras/ | tytuł = Strona domowa HEC-RAS | opublikowany = hec.usace.army.mil | archiwum = https://web.archive.org/web/20190307033408/https://www.hec.usace.army.mil/software/hec-ras/ | zarchiwizowano = 2019-03-07}} na serwerze USACE HEC (Hydrologic Engineering Center)
* {{Cytuj stronę | url = http://ppc.wroclaw.pl/index.php?q=node%2F24 | tytuł = Hydraulika HEC-RAS | opublikowany = ppc.wroclaw.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20210516182948/http://ppc.wroclaw.pl/index.php?q=node%2F24 | zarchiwizowano = 2021-05-16}} – polskie tłumaczenie obszernych fragmentów podręcznika ''HEC-RAS. Hydraulic Reference Manual''.

[[Kategoria:Hydraulika]]
[[Kategoria:Komputerowe wspomaganie projektowania]]

title: HEC-RAS

Autor: Hydrologic Engineering Center

System operacyjny: MS Windows

Rodzaj: narzędzie modelowania hydraulicznego

Licencja: Freeware


text:
# Tenocyklidyna
Tenocyklidyna (TCP) – organiczny związek chemiczny, anestetyk dysocjacyjny o działaniu psychoaktywnym. Efekty działania TCP są bardzo zbliżone do PCP, lecz silniejsze w przeliczeniu na dawkę i bardziej pobudzające, ze względu na trochę inny mechanizm działania, m.in. poprzez dość silną inhibicję zwrotnego wychwytu dopaminy. TCP wykazuje także silniejsze powinowactwo do receptora NMDA i słabsze do receptorów sigma. Tenocyklidyna nigdy nie zdobyła popularności jako rekreacyjny dysocjant i jest mało znana.

title: Tenocyklidyna

wikitext:
{{Związek chemiczny infobox
 |nazwa                      = Tenocyklidyna
 |1. grafika                 = Tenocyclidine.svg
 |opis 1. grafiki            =
 |rozmiar 1. grafiki         = 160
 |2. grafika                 =
 |opis 2. grafiki            =
 |3. grafika                 =
 |opis 3. grafiki            =
 |nazwa systematyczna        = 1-[1-(2-tienylo)cykloheksylo]piperydyna
 |inne nazwy                 = TCP
 |wzór sumaryczny            = C15H23NS
 |inne wzory                 =
 |masa molowa                = 249,416
 |wygląd                     =
 |SMILES                     =
 |numer CAS                  = 21500-98-1
 |PubChem                    = 62751
 |DrugBank                   =
 |gęstość                    =
 |gęstość źródło             =
 |stan skupienia w podanej g =
 |g warunki niestandardowe   =
 |rozpuszczalność w wodzie   =
 |rww źródło                 =
 |rww warunki niestandardowe =
 |inne rozpuszczalniki       =
 |temperatura topnienia      =
 |tt źródło                  =
 |tt warunki niestandardowe  =
 |temperatura wrzenia        =
 |tw źródło                  =
 |tw warunki niestandardowe  =
 |temperatura krytyczna      =
 |tk źródło                  =
 |ciśnienie krytyczne        =
 |ck źródło                  =
 |logP                       =
 |kwasowość                  =
 |zasadowość                 =
 |lepkość                    =
 |l źródło                   =
 |l warunki niestandardowe   =
 |napięcie powierzchniowe    =
 |np źródło                  =
 |np warunki niestandardowe  =
 |układ krystalograficzny    =
 |moment dipolowy            =
 |moment dipolowy źródło     =
 |karta charakterystyki      =
 |zagrożenia GHS źródło      =
 |piktogram GHS              = {{Piktogram GHS|?}}
 |hasło GHS                  =
 |zwroty H                   =
 |zwroty EUH                 =
 |zwroty P                   =
 |NFPA 704                   =
 |NFPA 704 źródło            =
 |temperatura zapłonu        =
 |tz źródło                  =
 |tz warunki niestandardowe  =
 |temperatura samozapłonu    =
 |ts źródło                  =
 |ts warunki niestandardowe  =
 |numer RTECS                =
 |dawka śmiertelna           =
 |pochodne                   =
 |podobne związki            =
 |ATC                        =
 |legalność w Polsce         = I-P
 |stosowanie w ciąży         =
 |działanie                  =
 |procent wchłaniania        =
 |biodostępność              =
 |okres półtrwania           =
 |wiązanie z białkami osocza =
 |metabolizm                 =
 |wydalanie                  =
 |drogi podawania            =
 |objętość dystrybucji       =
 |commons                    =
}}
'''Tenocyklidyna''' (''TCP'') – [[związki organiczne|organiczny związek chemiczny]], [[Znieczulenie|anestetyk]] [[dysocjanty|dysocjacyjny]] o działaniu [[substancja psychoaktywna|psychoaktywnym]]. Efekty działania TCP są bardzo zbliżone do [[fencyklidyna|PCP]], lecz silniejsze w przeliczeniu na dawkę i bardziej pobudzające, ze względu na trochę inny mechanizm działania, m.in. poprzez dość silną inhibicję zwrotnego wychwytu [[dopamina|dopaminy]]. TCP wykazuje także silniejsze powinowactwo do [[receptor NMDA|receptora NMDA]]<ref>Stirling JM, Cross AJ, Green AR. The binding of [3H]thienyl cyclohexylpiperidine ([3H]TCP) to the NMDA-phencyclidine receptor complex. Neuropharmacology. 1989 Jan;28(1):1-7.</ref> i słabsze do receptorów sigma<ref>Javitt DC, Jotkowitz A, Sircar R, Zukin SR. Non-competitive regulation of phencyclidine/sigma-receptors by the N-methyl-D-aspartate receptor antagonist D-(-)-2-amino-5-phosphonovaleric acid. Neuroscience Letters. 1987 Jul 22;78(2):193-8.</ref>. Tenocyklidyna nigdy nie zdobyła popularności jako rekreacyjny [[Dysocjanty|dysocjant]] i jest mało znana.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Dysocjanty}}

[[Kategoria:Dysocjanty]]
[[Kategoria:Piperydyny]]
[[Kategoria:Tiofeny]]

title: Tenocyklidyna

Legalność w Polsce: substancja psychotropowa grupy I-P


text:
# Centrum Systemów Telekomunikacyjnych
Centrum Systemów Telekomunikacyjnych – warszawski wieżowiec wybudowany w 1975 lub w połowie lat 80. XX w., znajdujący się przy ul. Nowogrodzkiej 47.
Należał do przedsiębiorstwa Polska Poczta, Telegraf i Telefon, a po jego podziale do Telekomunikacji Polskiej i jej następcy Orange Polska. W 2019 wieżowiec kupiła firma Zeitgeist Asset Management.
Ma 73 metry wysokości i 21 kondygnacji.

title: Centrum Systemów Telekomunikacyjnych

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Centrum Systemów Telekomunikacyjnych
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               =
 |zdjęcie               = Warsaw Tpsa nowogrodzka.JPG
 |opis zdjęcia          = Centrum Systemów Telekomunikacyjnych.
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = POL
 |miejscowość           = [[Warszawa]]
 |adres                 = ul. Nowogrodzka 47
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny =
 |architekt             =
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    = 73 m
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           = 21
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = [[1975]]
 |przebudowy            =
 |zniszczono            =
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Warszawa
 |współrzędne           = 52°13′39″N 21°0′34″E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Centrum Systemów Telekomunikacyjnych''' – [[lista najwyższych budynków w Warszawie|warszawski wieżowiec]] wybudowany w [[1975]] lub w połowie lat 80. XX w.<ref name="wojtczuk">{{Cytuj | autor = Michał Wojtczuk | tytuł = Decydują się losy jednego z najbrzydszych wieżowców w Warszawie. Inwestor szykuje się, by go zastąpić nowym drapaczem chmur | url = https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,31418851,jeden-z-najbrzydszych-wiezowcow-w-warszawie-szykowany-jest-do.html | opublikowany = wyborcza.pl Warszawa | data = 2024-10-29 | data dostępu = 2024-10-30}}</ref>, znajdujący się przy ul. [[Ulica Nowogrodzka w Warszawie|Nowogrodzkiej]] 47.

Należał do przedsiębiorstwa [[Polska Poczta, Telegraf i Telefon]], a po jego podziale do Telekomunikacji Polskiej i jej następcy [[Orange Polska]]. W 2019 wieżowiec kupiła firma Zeitgeist Asset Management<ref name="wojtczuk" />.

Ma 73 [[metr]]y wysokości i 21 [[kondygnacja|kondygnacji]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.emporis.com/buildings/111496/centrum-systemow-telekomunikacyjnych-warsaw-poland Zdjęcia budynku]
* [http://www.skyscraperpage.com/diagrams/?c993 Diagram warszawskich wieżowców]

[[Kategoria:Wieżowce poniżej 100 metrów w Warszawie]]
[[Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1975|Warszawa]]
[[Kategoria:Śródmieście Południowe]]

title: Centrum Systemów Telekomunikacyjnych

Miejscowość: Warszawa

Adres: ul. Nowogrodzka 47


text:
# Heinrich Prell
Heinrich Bernward Prell (ur. 11 października 1888, zm. 25 kwietnia 1962) — niemiecki zoolog, entomolog. Dyrektor Instytutu Zoologicznego Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie.

title: Heinrich Prell

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Heinrich Bernward Prell
 |pseudonim                 = skrót w taksonomii: '''Prell'''
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[11 października]] [[1888]]
 |miejsce urodzenia         = [[Kilonia|Kiel]], [[Niemcy]]
 |data śmierci              = [[25 kwietnia]] [[1962]]
 |miejsce śmierci           = [[Tharandt]], [[Niemcy]]
 |zawód                     = [[zoolog]], [[entomologia|entomolog]],
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Heinrich Bernward Prell
}}
'''Heinrich Bernward Prell''' (ur. [[11 października]] [[1888]], zm. [[25 kwietnia]] [[1962]]) — [[Niemcy|niemiecki]] zoolog, entomolog<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Gordh|imię=George |nazwisko2=Headrick|imię2=David | url=http://books.google.pl/books?id=d0XSwMJLDg4C&pg=PA729&lpg=PA729&dq=Heinrich+Prell++zoology&source=bl&ots=fLYzrcfegi&sig=jfkxoM71EcRTxPdhj5xAnqHGWkE&hl=pl&ei=oo78TdWiFsTOsgaCm-HwDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCUQ6AEwAg#v=onepage&q=Heinrich%20Prell%20%20zoology&f=false
|tytuł=A Dictionary of Entomology |wydawca=CABI Publishing|miejsce=Cambridge, USA|isbn=0851992919}}</ref>. Dyrektor Instytutu Zoologicznego [[Uniwersytet Techniczny w Dreźnie|Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Prell, Heinrich Bernward}}
[[Kategoria:Niemieccy zoolodzy]]
[[Kategoria:Niemieccy entomolodzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1888]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Technicznego w Dreźnie]]
[[Kategoria:Zmarli w 1962]]

title: Heinrich Bernward Prellskrót w taksonomii: Prell

Data i miejsce urodzenia: 11 października 1888 · Kiel, Niemcy

Data i miejsce śmierci: 25 kwietnia 1962 · Tharandt, Niemcy

Zawód, zajęcie: zoolog, entomolog


text:
# Osmolice Pierwsze
Osmolice Pierwsze – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie lubelskim, w gminie Strzyżewice. We wsi rzeka Kosarzewka kończy swój bieg wpadając do Bystrzycy.
We wsi zachował się zespół pałacowo-parkowy. W XVI wieku Jan Osmólski (renesansowy mecenas nauki i sztuki, alchemik, matematyk, bibliofil, przyjaciel literatów, m.in. Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja, uczonych) stworzył tu dużą bibliotekę, przekazaną później klasztorowi w Opolu Lubelskim. Kolejnymi właścicielami byli m.in. bratankowie Jana Osmólskiego, Piotr i Jan Gorajscy, Kiełczewscy i Stadniccy.
Wieś stanowi sołectwo gminy Strzyżewice. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 615 mieszkańców.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą (częściowo) do parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Bystrzycy Starej.

## Wydarzenia
Do 31 grudnia 2005 roku Osmolice Pierwsze stanowiły, wraz z Osmolicami Drugimi, część wsi Osmolice. 1 stycznia 2006 roku wieś Osmolice została, na wniosek Rady Gminy Strzyżewice, podzielona przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na Osmolice Pierwsze oraz Osmolice Drugie.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa lubelskiego.

## Średniowieczna historia Osmolic
Wieś lokowana w wieku XIV w nazewnictwie lokalnym (XIV i XV) wiek używano nazw w roku 1377 „Osmolicz”, w roku 1415 „Osmolycze” położona 5 km na północ od Bychawy. Miejsce to wskazuje obecne położenie Osmolic Pierwszych.
Historyczny przebieg granic
W roku 1427 graniczy z Niedrzwicą Dużą (ZL II 104-5). W roku 1448 z Tuszowem od granicy z Jabłonną do rzeki Iżyckiej. W latach 1470–1480 z Czerniejowem (Długosz L.B. T.I s. 199–200) co wskazuje na szybką ekspansję terytorialną wsi.
Wieś jako własność szlachecka
Od 1377 dziedzicem był Adamko (Kodeks Małop. III 896.)

W roku 1415 znany jest w Osmolicach 1 kmieć o nazwisku Nikla z Latyczyna (ziemia chełmska).

W latach 1417–1429 dziedzicem wsi jest ksiądz Mikołaj pleban w Niepołomicach koło Krakowa, brat Jana i Jarosława.

W roku 1419 Paweł z Męczennic (powiat sandomierski) odstępuje prawem bliższości części w Osmolicach i Strzeszkowicach, posiadane uprzednio przez Dziersława z Konina (powiat sandomierski) Janowi niegdyś z Zajączkowic (powiat sandomierski).

W latach 1420–1427 pisze się Dobko były dziedzic w Osmolicach.

W latach 1420–1429 znani są bracia Jan i Jarosław z Osmolic.

W tym samym okresie 1420–1429 Piotr jest dziedzicem w Osmolicach.

W roku 1425 wspomniana jest Strusina (zapewne po mężu) z Osmolic.

W roku 1432 sąd komisarski przysądza Pawłowi z Męczennic prawo do wsi Osmolice w sprawie przeciw Klemensowi z Tyrzyna (pow. stężycki) (ZDM II 440).

W latach 1443–1473 dziedzicem jest Mikołaj z Prawiedlnik herbu Bończa, podsędek i sędzia lubelski (Długosz L.B. I 199, II 540).

W roku 1454 tenże Mikołaj zapisuje żonie Helenie 500 grzywien posagu i tyleż wiana na Osmolicach.

W roku dziedzicem 1451 jest Jan Osmolski (nazwisko rodowe przyjęte od nazwy dziedzictwa).

W latach 1458–1459 występuje w dokumentach szlachcic Stefan z Osmolic.

W 1419 roku Wacław jest rządcą w Osmolicach (co wskazuje na dzierżawę wsi lub jej części).

W roku 1443 Marcin, Andrzej, Jan, Barbara, dzieci śp. Stanisława młynarza, sprzedają młyn w Osmolicach za 11 grzywien Mikołajowi z Prawiedlnik dziedzicowi.

W roku 1453 szlachcic Wawrzyniec z Chyszowa (obecnie dzielnica Tarnowa) dawny pow. pilzneński tenutariusz w Osmolicach (tenutariusz dzierżawca królewszczyzny, brak jednak potwierdzenia własności królewskiej).

W roku 1484 Marcin młynarz sprzedaje młyn w Osmolicach za 20 grzywien Mikołajowi z Prawiedlnik dziedzicowi.

W latach 1470–1480 istniał folwark określony jako dobry osadzony na 27 łanach kmiecych (w owych czasach była to bardzo duża posiadłość), 5 karczem, młyn i zagrody bez ról (Długosz L.B. T.I s.199–200, T.II s. 540).

W roku 1531 odnotowany jest pobór łącznie z Niedrzwicą.

## Wójtowie
W roku 1419–20 wójtem jest Wacław.

W roku 1457 szlachcic Stanisław wójt zapisuje żonie Katarzynie 25 grzywien posagu i tyleż wiana na Osmolicach.

W roku 1483 wójtem jest szlachcic Jan.

W roku 1469 szlachcic Stanisław wójt Osmnolic.

W latach 1470–1480 istniało sołectwo na 4 łanach z karczmą (Długosz L.B. T.II s. 540).

## Powinności dziesięcinne
W roku 1453 dziesięcinę z folwarku oddawano plebanowi w Krężnicy.

W latach 1470–1480 dziesięcinę snopową z łanów kmiecych wartości 12–15 grzywien oddawano archidiakonowi lubelskiemu, z reszty wsi dziesięcina wartości 4 grzywien plebanowi w Krężnicy (Długosz L.B. T.I s. 199–200, T.II 540).

W roku 1529 dziesięcinę snopową z folwarku wartości 3 grzywien oddawano plebanowi z Osmolic, z reszty wsi wartości 14 grzywien archidiakonowi lubelskiemu.

## Zabytki
- klasycystyczny pałac wzniesiony w 1831 roku na krawędzi wzgórza opadającego ku stawom. Układ kompozycyjny jest charakterystyczny dla rezydencji romantycznych z XIX wieku.
- park, dobrze utrzymany z ok. 300 drzewami 22 gatunków.

title: Osmolice Pierwsze

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Osmolice Pierwsze
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Osmolicebystrzyca.JPG
 |opis zdjęcia           = Rzeka [[Bystrzyca (dopływ Wieprza)|Bystrzyca]] w Osmolicach
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat lubelski|lubelski]]
 |gmina                  = [[Strzyżewice (gmina)|Strzyżewice]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 816{{r|pwl|nsp}}
 |rok                    = 2021
 |strefa numeracyjna     = 81
 |kod pocztowy           = 23-107{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = LUB
 |SIMC                   = 0391897{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Strzyżewice (gmina)
 |współrzędne            = 51°06'59"N 22°29'40"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|94592|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Osmolice
 |www                    =
}}
{{ISG|Osmolice|Osmolice}}
'''Osmolice Pierwsze''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[Województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[Powiat lubelski|powiecie lubelskim]], w [[Strzyżewice (gmina)|gminie Strzyżewice]]{{r|teryt|roz}}. We wsi rzeka [[Kosarzewka]] kończy swój bieg wpadając do [[Bystrzyca (dopływ Wieprza)|Bystrzycy]].

We wsi zachował się zespół pałacowo-parkowy. W XVI wieku Jan Osmólski (renesansowy mecenas nauki i sztuki, alchemik, matematyk, bibliofil, przyjaciel literatów, m.in. Jana Kochanowskiego, Mikołaja Reja, uczonych) stworzył tu dużą bibliotekę, przekazaną później klasztorowi w Opolu Lubelskim. Kolejnymi właścicielami byli m.in. bratankowie Jana Osmólskiego, Piotr i Jan Gorajscy, Kiełczewscy i Stadniccy.

Wieś stanowi [[sołectwo]] [[Strzyżewice (gmina)|gminy Strzyżewice]]{{r|bip}}. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 615 mieszkańców{{r|GUS}}.

Wierni [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]] należą (częściowo) do parafii [[Parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Bystrzycy Starej|Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Bystrzycy Starej]]{{r|par}}.

== Wydarzenia ==
Do 31 grudnia 2005 roku Osmolice Pierwsze stanowiły, wraz z [[Osmolice Drugie|Osmolicami Drugimi]], część wsi Osmolice. 1 stycznia 2006 roku wieś Osmolice została, na wniosek Rady Gminy Strzyżewice, podzielona przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na Osmolice Pierwsze oraz [[Osmolice Drugie]]<ref>{{Dziennik Ustaw|2005|264|2208}}.</ref>.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego [[Województwo lubelskie (1975–1998)|województwa lubelskiego]].

== Średniowieczna historia Osmolic ==
Wieś lokowana w wieku XIV w nazewnictwie lokalnym (XIV i XV) wiek używano nazw w roku 1377 „Osmolicz”, w roku 1415 „Osmolycze” położona 5 km na północ od Bychawy. Miejsce to wskazuje obecne położenie Osmolic Pierwszych{{u|slownik}}.

; Historyczny przebieg granic
W roku 1427 graniczy z [[Niedrzwica Duża|Niedrzwicą Dużą]] (ZL II 104-5). W roku 1448 z [[Tuszów|Tuszowem]] od granicy z Jabłonną do rzeki Iżyckiej<ref>Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku, wyd. L. Białkowski, Lublin 1934.</ref>. W latach 1470–1480 z [[Czerniejów (gmina Jabłonna)|Czerniejowem]] (Długosz L.B. T.I s. 199–200){{r|slo}} co wskazuje na szybką ekspansję terytorialną wsi.

; Wieś jako własność szlachecka
Od 1377 dziedzicem był Adamko (Kodeks Małop. III 896.)

W roku 1415 znany jest w Osmolicach 1 kmieć o nazwisku Nikla z [[Latyczyn]]a (ziemia chełmska)<ref>Księgi Ziemskie Lubelskie w Archiwum Państwowym w Lublinie.</ref>.

W latach 1417–1429 dziedzicem wsi jest ksiądz Mikołaj pleban w Niepołomicach koło Krakowa, brat Jana i Jarosława.

W roku 1419 Paweł z Męczennic (powiat sandomierski) odstępuje prawem bliższości części w Osmolicach i Strzeszkowicach, posiadane uprzednio przez Dziersława z Konina (powiat sandomierski) Janowi niegdyś z Zajączkowic (powiat sandomierski)<ref>Archiwum Skarbu Koronnego w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. 808.</ref>.

W latach 1420–1427 pisze się Dobko były dziedzic w Osmolicach.

W latach 1420–1429 znani są bracia Jan i Jarosław z Osmolic.

W tym samym okresie 1420–1429 Piotr jest dziedzicem w Osmolicach.

W roku 1425 wspomniana jest Strusina (zapewne po mężu) z Osmolic.

W roku 1432 sąd komisarski przysądza Pawłowi z Męczennic prawo do wsi Osmolice w sprawie przeciw Klemensowi z Tyrzyna (pow. stężycki) (ZDM II 440).

W latach 1443–1473 dziedzicem jest Mikołaj z Prawiedlnik [[Bończa (herb szlachecki)|herbu Bończa]], podsędek i sędzia lubelski (Długosz L.B. I 199, II 540).

W roku 1454 tenże Mikołaj zapisuje żonie Helenie 500 grzywien posagu i tyleż wiana na Osmolicach.

W roku dziedzicem 1451 jest Jan Osmolski (nazwisko rodowe przyjęte od nazwy dziedzictwa).

W latach 1458–1459 występuje w dokumentach szlachcic Stefan z Osmolic.

W 1419 roku Wacław jest rządcą w Osmolicach (co wskazuje na dzierżawę wsi lub jej części).

W roku 1443 Marcin, Andrzej, Jan, Barbara, dzieci śp. Stanisława młynarza, sprzedają młyn w Osmolicach za 11 grzywien Mikołajowi z Prawiedlnik dziedzicowi.

W roku 1453 szlachcic Wawrzyniec z Chyszowa (obecnie dzielnica Tarnowa) dawny [[Powiat pilzneński|pow. pilzneński]] [[tenuta]]riusz w Osmolicach (''tenutariusz dzierżawca królewszczyzny, brak jednak potwierdzenia własności królewskiej'').

W roku 1484 Marcin młynarz sprzedaje młyn w Osmolicach za 20 grzywien Mikołajowi z Prawiedlnik dziedzicowi.

W latach 1470–1480 istniał folwark określony jako dobry osadzony na 27 łanach kmiecych (w owych czasach była to bardzo duża posiadłość), 5 karczem, młyn i zagrody bez ról (Długosz L.B. T.I s.199–200, T.II s. 540).

W roku 1531 odnotowany jest pobór łącznie z Niedrzwicą.

== Wójtowie ==
W roku 1419–20 wójtem jest Wacław.

W roku 1457 szlachcic Stanisław wójt zapisuje żonie Katarzynie 25 grzywien posagu i tyleż wiana na Osmolicach{{r|slo}}.

W roku 1483 wójtem jest szlachcic Jan.

W roku 1469 szlachcic Stanisław wójt Osmnolic.

W latach 1470–1480 istniało sołectwo na 4 łanach z karczmą (Długosz L.B. T.II s. 540).

== Powinności dziesięcinne ==
W roku 1453 dziesięcinę z folwarku oddawano plebanowi w [[Parafia św. Floriana w Krężnicy Jarej|Krężnicy]]<ref>Acta Officialia w Archiwum Diecezjalnym w Lublinie. (T. I w czasie okupacji zaginął. Nieliczne zapiski z niego opublikował S. Wojciechowski, O zaginionej księdze oficjała lubelskiego z XV w., Dodatek do Biuletynu Biblioteki Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie, X, nr 2, 1962.</ref>.

W latach 1470–1480 dziesięcinę snopową z łanów kmiecych wartości 12–15 grzywien oddawano archidiakonowi lubelskiemu, z reszty wsi dziesięcina wartości 4 grzywien plebanowi w Krężnicy (Długosz L.B. T.I s. 199–200, T.II 540).

W roku 1529 dziesięcinę snopową z folwarku wartości 3 grzywien oddawano plebanowi z Osmolic, z reszty wsi wartości 14 grzywien archidiakonowi lubelskiemu.

== Zabytki ==
[[Plik:Osmolicepalac.JPG|thumb|Pałac w Osmolicach]]
* klasycystyczny pałac wzniesiony w 1831 roku na krawędzi wzgórza opadającego ku stawom. Układ kompozycyjny jest charakterystyczny dla rezydencji romantycznych z XIX wieku.
* park, dobrze utrzymany z ok. 300 drzewami 22 gatunków.

== Zobacz też ==
* [[Osmolice Drugie]]
* [[Osmolice-Kolonia]]

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref group="uwaga" name="slownik">Średniowieczna historia Osmolic opracowana w oparciu o hasło źródłowe:[http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=10266&q=Osmolice&d=0&t=0 Osmolice w Słownika historyczno-geograficznego ziem polskich w średniowieczu].</ref>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=pwl>{{Polska w liczbach|id=wies_Osmolice_Pierwsze|nazwa=Wieś Osmolice Pierwsze w liczbach|data dostępu=2023-03-25}}</ref>
* <ref name=nsp>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=data=2022-09-19 |data dostępu=2023-03-25|opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
* <ref name=GUS>[http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2022-10|s=895}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
* <ref name=bip>[https://strzyzewice.lubelskie.pl/strona-3844-solectwa_i_soltysi.html Strona gminy, sołectwa]</ref>
* <ref name="slo">[http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=10266&q=Osmolice&d=0&t=0 Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu].</ref>
* <ref name=par>[https://archidiecezjalubelska.pl/parafia/?id=102391 Opis parafii na stronie diecezji]</ref>
}}

{{Gmina Strzyżewice}}

[[Kategoria:Strzyżewice (gmina)]]

title: Osmolice Pierwsze

Województwo: lubelskie

Powiat: lubelski

Gmina: Strzyżewice

Tablice rejestracyjne: LUB


text:
# Suphornphan Kaewsamat
Suphornphan Kaewsamat – tajska zapaśniczka walcząca w stylu wolnym. Złota medalistka igrzysk Azji Południowo-Wschodniej w 2005. Dziewiąta na mistrzostwach Azji z 2004 roku.

title: Suphornphan Kaewsamat

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Suphornphan Kaewsamat
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = zapasy
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            =
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|THA}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Igrzyska Azji Południowo-Wschodniej]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|1|[[Zapasy na Igrzyskach Azji Południowo-Wschodniej 2005|Manilla 2005]]|48 kg st.wolny}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Suphornphan Kaewsamat''' – [[Tajlandia|tajska]] [[zapasy|zapaśniczka]] walcząca w stylu wolnym. Złota medalistka [[Igrzyska Azji Południowo-Wschodniej|igrzysk Azji Południowo-Wschodniej]] w 2005. Dziewiąta na [[Mistrzostwa Azji w zapasach|mistrzostwach Azji]] z [[Mistrzostwa Azji w Zapasach 2004|2004]]<ref>{{cytuj| url = https://whatsmat.uww.org/daten.php?spid=A0772E8D118749AA83A4A06489B25763| tytuł = Suphornphan, Kaewsawat  | opublikowany = Unitedwrestling.com | data dostępu = 2019-09-25 | język = en}}</ref> roku.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Kaewsamat, Suphornphan}}
[[Kategoria:Tajscy zapaśnicy]]
[[Kategoria:Urodzeni w XX wieku]]

title: · Suphornphan Kaewsamat

złoto: Manilla 2005 · 48 kg st.wolny