text:
# Agnieszka Rzymianka
Agnieszka Rzymianka lub Agnia (w tradycji prawosławnej cs. Агния Римская) – niespełna 12-letnia dziewica i męczennica chrześcijańska, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego z przełomu III i IV wieku, prawdopodobnie z okresu prześladowań Dioklecjana (pan. 284–305) lub Decjusza (pan. 249–251). Patronka dzieci, panien i ogrodników.

## Źródła historyczne
O szczegółach życia Agnieszki niewiele można znaleźć w starożytnych źródłach pisanych. Dwaj główni autorzy najstarszych opisów funkcjonowali około pół wieku po okresie jej życia. W 378 Ambroży z Mediolanu napisał retoryczny tekst De virginitate (O dziewictwie), a w 384 papież Damazy I utworzył epigramat ku jej czci. Wspomniani autorzy nie znali więc bezpośrednio losów Agnieszki. Ani późniejsze passio, ani greckie i syryjskie opowiadania nie zawierały wielu informacji historycznych. Legenda rozwijała się i ubogacała historię w różne elementy. Także powstające na bazie rozwijającego się kultu liczne hymny (m.in. Ambroży z Mediolanu, Aurelius Prudentius Clemens) oraz kazania (m.in. Augustyn z Hippony, Maksym z Turynu) niewiele mówiły o samej męczennicy.
Przekazy mówiące o Agnieszce podają odmienne informacje: Martyrologium rzymskie z V wieku wymienia ją pod datą 28 stycznia, a Deposilio martyrum 21 stycznia.  Jedna z pasji podaje informację, jakoby miała być spalona na stosie, a inna opisuje, że była ścięta mieczem przy Via Nomentana, a inna, że miejscem śmierci był stadion Domicjana.

## Dane historyczne
Agnieszka mieszkała w Rzymie na przełomie III i IV wieku. Jej rodzice byli chrześcijanami i wychowali ją zgodnie z zasadami wiary. Agnieszka zginęła śmiercią męczeńską podczas prześladowań za panowania cesarza rzymskiego Dioklecjana (lub Decjusza (III w.)), wyznając wiarę i broniąc dziewictwa. Ambroży podkreśla, że Agnieszka zmarła w dwunastym roku życia, bowiem ukończenie 12 lat było wówczas wiekiem pełnoletności dziewcząt, a tym samym wiekiem, w którym można wymierzać karę. Osiągnięcie 12 lat było także minimalnym wiekiem, w którym młoda chrześcijanka mogła złożyć profesję dziewictwa. Agnieszka należała do najpopularniejszych męczennic chrześcijańskich w Cesarstwie Rzymskim. Była wzmiankowana już w Depositio Martyrum oraz w Martyrologium Hieronimianum pod datą 21 stycznia. Opisywana także była w dziełach wielkich Scriptores Ecclesiastici: św. Ambrożego, św. Hieronima oraz św. Augustyna.
Akta męczeństwa św. Agnieszki pochodzą z późniejszego okresu i występują w trzech wersjach: jednej łacińskiej i dwóch greckich. Najstarszym jest jeden z tekstów greckich. Na nim oparto tekst łaciński, a drugi tekst grecki jest oparty na tłumaczeniu z łaciny. Pierwotny, starszy tekst grecki oraz tekst łaciński pochodzą z V wieku, z czasu św. Maksyma, biskupa Turynu. W aktach rozwinięty jest wątek wysłania Agnieszki do domu publicznego, by tam złamać jej opór, a ścięta została dopiero po tym, jak wyszła nietknięta z płomieni stosu.
Agnieszka miała zginąć w podziemiach stadionu Domicjana, który znajdował się miejscu obecnego Piazza Navona. Miejsce upamiętnia (znany już od VII w.) kościół Sant'Agnese in Agone. Grób Agnieszki znajdował się w katakumbach przy rzymskiej Via Nomentana. W miejscu tym Konstantyna, córka Konstantyna I Wielkiego, wybudowała bazylikę (bazylika św. Agnieszki za Murami). Bazylika ta została przebudowana przez papieża Honoriusza I (625–638). W absydzie bazyliki została umieszczona mozaika przedstawiająca Agnieszkę wśród płomieni z mieczem u stóp. Na marmurowej płycie, stanowiącej część ołtarza z wcześniejszego kościoła, umieszczona jest płaskorzeźba świętej.
Świadectwa żywego kultu pochodzą już z IV w. Potwierdzają go wykopaliska archeologiczne, w tym płyta zamykająca niegdyś jej grób z inskrypcją Hague sanctissima (płyta jest przechowywana w zbiorach Muzeum w Neapolu), oraz napisy umieszczone w katakumbach w okolicy miejsca jej spoczynku. Martyrologium Rzymskie wspomina o Agnieszce 21 stycznia.

## Tradycja i kult
Według tradycji Agnieszka złożyła Bogu śluby czystości i w związku z tym odrzucała zaloty mężczyzn. Opór dziewczyny chciano skruszyć, stawiając jej zarzuty. Męczarnie miały ją skłonić do tego, by uległa i wyrzekła się wiary w Chrystusa. Ostatecznie Agnieszka została ścięta mieczem, a Ambroży opisywał, że szła na miejsce egzekucji „szczęśliwsza niż inne, które szły na swój ślub”. Poszczególne wersje legendy różnie opisują ucisk, jakiemu była przed śmiercią poddawana.
„Encyklopedia kościelna” Nowodworskiego z 1873 określa rok śmierci Agnieszki na 304.
Obowiązkowe wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 21 stycznia. 21 stycznia w rzymskiej bazylice pod jej wezwaniem poświęca się dwa baranki, z których wełny tka się potem paliusze dla arcybiskupów.

### Ikonografia
W ikonografii przedstawiana jest w białej powłóczystej tunice lub okryta tylko długimi włosami. Atrybuty, które mogą towarzyszyć jej przedstawieniu to dwie korony: biała symbol czystości i niewinności oraz czerwona symbol męczeństwa. Baranek, niekiedy z nimbem lub sztandarem, symbol czystości nawiązuje też do ukazania się pod postacią baranka rodzicom w ósmym dniu po śmierci, oraz do etymologii imienia (baranek=agnus), zgodnie z  inną tradycją związaną z atrybutem baranka miała podarować papieżowi wełnę na paliusz, co przetrwało w tradycji do czasów współczesnych w postaci obrzędu ofiarowania w bazylice rzymskiej jej imienia, w dniu jej wspomnienia 21 stycznia, dwóch baranków, z których wełny benedyktynki z klasztoru św. Cecylii tkają paliusze dla nowych biskupów. Atrybuty męczeństwa to: płonący stos na którym została spalona, miecz od którego zginęła gdy wg. niektórych przekazów hagiograficznych, płomienie stosu nie wyrządzały jej żadnej krzywdy, oraz palma męczeństwa. Lilia i kość słoniowa to atrybuty niewinności i dziewiczego wstydu, odnoszą się zachowania niewinności gdy wystawiona obnażona na widok publiczny w sposób cudowny osłoniła się rozpuszczonymi długimi włosami. Księga albo zwój symbolizują wiarę, modlitwę oraz życie według Ewangelii. Roztropność i utożsamianie świętej z biblijna panną mądrą symbolizuje lampa oliwna.
Od średniowiecza św. Agnieszka była przedstawiana w postaci baranka, symbolu jej dziewiczej niewinności.
W tradycji zachodniej obrazowana jest również z dwiema koronami: dziewictwa i męczeństwa. Czasem obok postaci Agnieszki ukazywany jest płonący stos. W ikonografii wschodniej Agnieszka jest przedstawiana jako dziewczyna w żółtych szatach i z krzyżem męczeńskim.

### Patronat
Agnieszka Rzymianka patronuje dzieciom, pannom i ogrodnikom.

## Przysłowia
Dzień wspomnienia św. Agnieszki jest spotykany w licznych polskich przysłowiach:
- Gdy przyjdzie święta Agnieszka – przebija lód ogonem pliszka,
- Jak na św. Agnieszkę mróz, to wygryzki do nawozu włóż,
- Jeśli na Agnieszkę pochmurno – to o len nietrudno, a jeśli jasno – to o len ciasno,
- Jeśli święta Agnieszka wypuści skowronka z mieszka, to już zima na ziemi długo nie pomieszka,
- Na Agnieszkę mróz, składaj chłopie wóz,
- Na świętą Agnieszkę – wychodzi woda na ścieżkę,
- Od św. Agnieszki już posprzątaj z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi, szczep gonty i dęgi; radź o drzewie, o stodole, nawozy też wywóź w pole,
- Po św. Agnieszce napije się wół na ścieżce,
- Agnieszka łaskawa – puszcza skowronka z rękawa,
- Agnieszka li łaskawa – wkrótce w polu zabawa,
- Agnieszka li nielusa (ospała) – jeszcze zimie pokusa,
- Dobra Agnieszka – kto z nią nie mieszka,
- Od świętej Agnieszki – już sprzątaj z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi – szczep gonty i dęgi,
- Skromna jak święta Agnieszka – a diabeł w niej nie mieszka,
- Święta Agnieszka – wypuszcza skowronka z mieszka.

title: Agnieszka Rzymianka

wikitext:
{{Święty infobox
 |rodzaj               = Święta
 |imię                 = Agnieszka Rzymianka
 |imię oryginalne      = Agnes
 |tytuły               = [[dziewictwo#Dziewictwo w kulturze|dziewica]] i [[męczennicy wczesnochrześcijańscy|męczennica]]
 |grafika              = Santa Agnese - mosaico Santa Agnese fuori le mura.jpg
 |podpis grafiki       = Mozaika w apsydzie [[bazylika św. Agnieszki za Murami|bazyliki św. Agnieszki za Murami]]
 |data urodzenia       = przełom III i IV wieku
 |miejsce urodzenia    = [[Rzym]]
 |data śmierci         = przełom III i IV wieku
 |miejsce śmierci      = Rzym
 |kościół              = [[Kościół katolicki]],
[[Cerkiew prawosławna|Cerkiew prawosławną]]
 |data beatyfikacji    =
 |miejsce beatyfikacji =
 |beatyfikujący        =
 |data kanonizacji     =
 |miejsce kanonizacji  =
 |kanonizujący         =
 |wspomnienie          = [[21 stycznia]]<ref group="uwaga">[[Liturgia]] katolicka.</ref>,
[[3 lutego]]<ref group="uwaga">Prawosławna liturgia według [[kalendarz gregoriański|kalendarza gregoriańskiego]].</ref>
 |atrybuty             = baranek z nimbem, dwie [[korona (atrybut)|korony]], płonący stos, miecz
 |patron               = ogrodników, dzieci i panien
 |miejsce kultu        = [[Bazylika św. Agnieszki za Murami]]
 |faksymile            =
 |opis faksymile       =
 |commons              = Category:Saint Agnes of Rome
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
}}
'''Agnieszka Rzymianka''' lub '''Agnia''' (w tradycji [[prawosławie|prawosławnej]] {{w języku|cu|Агния Римская}}) – niespełna 12-letnia{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}} [[dziewictwo#Dziewictwo w kulturze|dziewica]] i [[męczennicy wczesnochrześcijańscy|męczennica chrześcijańska]], [[święci i błogosławieni Kościoła katolickiego|święta]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]] i [[Cerkiew prawosławna|prawosławnego]] z przełomu III i IV wieku, prawdopodobnie z okresu prześladowań [[Dioklecjan]]a (pan. 284–305){{r|Encyklopedia katolicka|LG}} lub [[Decjusz (cesarz rzymski)|Decjusza]] (pan. 249–251){{r|newadvent.org}}. Patronka dzieci, panien i ogrodników{{r|brewiarz.pl|cerkiew.pl}}.

== Źródła historyczne ==
O szczegółach życia Agnieszki niewiele można znaleźć w starożytnych źródłach pisanych. Dwaj główni autorzy najstarszych opisów funkcjonowali około pół wieku po okresie jej życia{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}}. W 378 [[Ambroży z Mediolanu]] napisał retoryczny tekst ''De virginitate'' (''O dziewictwie''{{r|Wybór pism}}){{r|Libera}}, a w 384 papież [[Damazy I]] utworzył [[epigramat]] ku jej czci. Wspomniani autorzy nie znali więc bezpośrednio losów Agnieszki. Ani późniejsze ''passio'', ani greckie i syryjskie opowiadania nie zawierały wielu informacji historycznych. Legenda rozwijała się i ubogacała historię w różne elementy. Także powstające na bazie rozwijającego się kultu liczne hymny (m.in. Ambroży z Mediolanu, [[Aurelius Prudentius Clemens]]) oraz kazania (m.in. [[Augustyn z Hippony]], [[Maksym z Turynu]]) niewiele mówiły o samej męczennicy{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}}{{r|Encyklopedia katolicka}}.

Przekazy mówiące o Agnieszce podają odmienne informacje: ''Martyrologium rzymskie'' z V wieku wymienia ją pod datą 28 stycznia, a ''Deposilio martyrum'' 21 stycznia.  Jedna z pasji podaje informację, jakoby miała być spalona na stosie, a inna opisuje, że była ścięta mieczem przy Via Nomentana, a inna, że miejscem śmierci był stadion Domicjana{{r|Encyklopedia katolicka}}.
[[Plik:Nuremberg chronicles f 124r 2.png|thumb|Święta Agnieszka w ''Liber chronicarum'' (1493)]]

== Dane historyczne ==
Agnieszka mieszkała w [[starożytny Rzym|Rzymie]] na przełomie III i IV wieku{{r|Encyklopedia katolicka|LG}}. Jej rodzice byli [[chrześcijaństwo|chrześcijanami]] i wychowali ją zgodnie z zasadami wiary{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=372}}. Agnieszka zginęła śmiercią męczeńską podczas prześladowań za panowania cesarza rzymskiego [[Dioklecjan]]a (lub [[Decjusz (cesarz rzymski)|Decjusza]] (III w.){{r|newadvent.org}}), wyznając wiarę i broniąc dziewictwa{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}}. Ambroży podkreśla, że Agnieszka zmarła w dwunastym roku życia, bowiem ukończenie 12 lat było wówczas wiekiem pełnoletności dziewcząt, a tym samym wiekiem, w którym można wymierzać karę{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}}. Osiągnięcie 12 lat było także minimalnym wiekiem, w którym młoda chrześcijanka mogła złożyć [[Dziewice konsekrowane|profesję dziewictwa]]{{r|Libera}}. Agnieszka należała do najpopularniejszych męczennic chrześcijańskich w Cesarstwie Rzymskim. Była wzmiankowana już w ''Depositio Martyrum''{{r|Monumenta}} oraz w ''Martyrologium Hieronimianum''{{r|Eusebii}} pod datą 21 stycznia. Opisywana także była w dziełach wielkich ''Scriptores Ecclesiastici'': św. Ambrożego, św. Hieronima oraz św. Augustyna{{r|Mazurkiewicz}}.

Akta męczeństwa św. Agnieszki pochodzą z późniejszego okresu i występują w trzech wersjach: jednej łacińskiej i dwóch greckich. Najstarszym jest jeden z tekstów greckich. Na nim oparto tekst łaciński, a drugi tekst grecki jest oparty na tłumaczeniu z [[Łacina|łaciny]]. Pierwotny, starszy tekst grecki oraz tekst łaciński pochodzą z V wieku, z czasu św. Maksyma, biskupa Turynu. W aktach rozwinięty jest wątek wysłania Agnieszki do domu publicznego, by tam złamać jej opór, a ścięta została dopiero po tym, jak wyszła nietknięta z płomieni stosu{{r|newadvent.org}}.
[[Plik:Catholic Encyclopedia - Apse of the Church of Saint Agnes, Rome.jpg|thumb|left|Święta Agnieszka na mozaice w apsydzie [[bazylika św. Agnieszki za Murami|bazyliki św. Agnieszki za Murami]]]]
Agnieszka miała zginąć w podziemiach stadionu Domicjana, który znajdował się miejscu obecnego [[Piazza Navona]]. Miejsce upamiętnia (znany już od VII w.) kościół [[Sant'Agnese in Agone]]{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}}. Grób Agnieszki znajdował się w katakumbach przy rzymskiej [[Via Nomentana]]{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}}{{r|Mazurkiewicz}}. W miejscu tym [[Konstantyna (cesarzowa)|Konstantyna]], córka [[Konstantyn I Wielki|Konstantyna I Wielkiego]], wybudowała bazylikę ([[bazylika św. Agnieszki za Murami]]). Bazylika ta została przebudowana przez papieża [[Honoriusz I|Honoriusza I]] (625–638). W [[Apsyda (architektura)|absydzie]] bazyliki została umieszczona [[mozaika]] przedstawiająca Agnieszkę wśród płomieni z mieczem u stóp. Na marmurowej płycie, stanowiącej część ołtarza z wcześniejszego kościoła, umieszczona jest płaskorzeźba świętej{{r|newadvent.org}}.

Świadectwa żywego kultu pochodzą już z IV w.{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=371}} Potwierdzają go wykopaliska archeologiczne, w tym płyta zamykająca niegdyś jej grób z inskrypcją ''Hague sanctissima'' (płyta jest przechowywana w zbiorach Muzeum w Neapolu), oraz napisy umieszczone w katakumbach w okolicy miejsca jej spoczynku{{r|Encyklopedia katolicka}}. [[Martyrologium|Martyrologium Rzymskie]] wspomina o Agnieszce 21 stycznia{{odn|Męczeństwo św. Agnieszki|2020|s=372}}.
[[Plik:Domenichino - Sant'Agnese (Royal Collection).jpg|thumb|Święta Agnieszka na obrazie pędzla [[Domenichino]], ok. [[1620]] rok]]
[[Plik:Frari (Venice) nave right - Statue of Saint Agnes by Girolamo Campagna.jpg|thumb|[[Santa Maria Gloriosa dei Frari]] (1593)]]

== Tradycja i kult ==
Według tradycji Agnieszka złożyła Bogu śluby czystości i w związku z tym odrzucała zaloty mężczyzn. Opór dziewczyny chciano skruszyć, stawiając jej zarzuty. Męczarnie miały ją skłonić do tego, by uległa i wyrzekła się wiary w Chrystusa. Ostatecznie Agnieszka została ścięta mieczem, a Ambroży opisywał, że szła na miejsce egzekucji „szczęśliwsza niż inne, które szły na swój ślub”{{r|deon.pl|Nowodworski}}. Poszczególne wersje legendy różnie opisują ucisk, jakiemu była przed śmiercią poddawana{{r|newadvent.org}}.

„[[Encyklopedia kościelna]]” [[Michał Nowodworski|Nowodworskiego]] z 1873 określa rok śmierci Agnieszki na 304{{r|Nowodworski}}.

[[Wspomnienie liturgiczne|Obowiązkowe wspomnienie liturgiczne]] w Kościele katolickim obchodzone jest [[21 stycznia]]{{r|LG}}. 21 stycznia w [[rzym]]skiej bazylice pod jej wezwaniem poświęca się dwa baranki, z których [[wełna|wełny]] tka się potem [[paliusz]]e dla arcybiskupów{{r|Nowodworski|newadvent.org}}.

=== Ikonografia ===
W ikonografii przedstawiana jest w białej powłóczystej tunice lub okryta tylko długimi włosami{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=43}}. Atrybuty, które mogą towarzyszyć jej przedstawieniu to dwie korony: biała symbol czystości i niewinności oraz czerwona symbol męczeństwa{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=43}}. Baranek, niekiedy z nimbem lub sztandarem, symbol czystości nawiązuje też do ukazania się pod postacią baranka rodzicom w ósmym dniu po śmierci, oraz do etymologii imienia (''baranek=agnus)'', zgodnie z  inną tradycją związaną z atrybutem baranka miała podarować papieżowi wełnę na paliusz, co przetrwało w tradycji do czasów współczesnych w postaci obrzędu ofiarowania w bazylice rzymskiej jej imienia, w dniu jej wspomnienia 21 stycznia, dwóch baranków, z których wełny benedyktynki z klasztoru św. Cecylii tkają paliusze dla nowych biskupów{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=43}}. Atrybuty męczeństwa to: płonący stos na którym została spalona, miecz od którego zginęła gdy wg. niektórych przekazów hagiograficznych, płomienie stosu nie wyrządzały jej żadnej krzywdy, oraz palma męczeństwa{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=43}}. Lilia i kość słoniowa to atrybuty niewinności i dziewiczego wstydu, odnoszą się zachowania niewinności gdy wystawiona obnażona na widok publiczny w sposób cudowny osłoniła się rozpuszczonymi długimi włosami{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=43}}. Księga albo zwój symbolizują wiarę, modlitwę oraz życie według Ewangelii{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=44}}. Roztropność i utożsamianie świętej z biblijna panną mądrą symbolizuje lampa oliwna{{odn|Marecki|Rotter|2009|s=44}}.

Od średniowiecza św. Agnieszka była przedstawiana w postaci baranka, symbolu jej dziewiczej niewinności{{r|newadvent.org}}.

W tradycji zachodniej obrazowana jest również z dwiema koronami: dziewictwa i męczeństwa. Czasem obok postaci Agnieszki ukazywany jest płonący stos. W ikonografii wschodniej Agnieszka jest przedstawiana jako dziewczyna w żółtych szatach i z krzyżem męczeńskim{{r|cerkiew.pl}}.

=== Patronat ===
Agnieszka Rzymianka [[patron (chrześcijaństwo)|patronuje]] dzieciom, pannom i ogrodnikom{{r|brewiarz.pl}}.

== Przysłowia ==
Dzień wspomnienia św. Agnieszki jest spotykany w licznych polskich przysłowiach{{r|przyslowia-polskie.pl}}:
* ''Gdy przyjdzie święta Agnieszka – przebija lód ogonem pliszka'',
* ''Jak na św. Agnieszkę mróz, to wygryzki do nawozu włóż'',
* ''Jeśli na Agnieszkę pochmurno – to o len nietrudno, a jeśli jasno – to o len ciasno'',
* ''Jeśli święta Agnieszka wypuści skowronka z mieszka, to już zima na ziemi długo nie pomieszka'',
* ''Na Agnieszkę mróz, składaj chłopie wóz'',
* ''Na świętą Agnieszkę – wychodzi woda na ścieżkę'',
* ''Od św. Agnieszki już posprzątaj z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi, szczep gonty i dęgi; radź o drzewie, o stodole, nawozy też wywóź w pole'',
* ''Po św. Agnieszce napije się wół na ścieżce'',
* ''Agnieszka łaskawa – puszcza skowronka z rękawa'',
* ''Agnieszka li łaskawa – wkrótce w polu zabawa'',
* ''Agnieszka li nielusa (ospała) – jeszcze zimie pokusa'',
* ''Dobra Agnieszka – kto z nią nie mieszka'',
* ''Od świętej Agnieszki – już sprzątaj z drzew liszki, a jeśli mróz tęgi – szczep gonty i dęgi'',
* ''Skromna jak święta Agnieszka – a diabeł w niej nie mieszka'',
* ''Święta Agnieszka – wypuszcza skowronka z mieszka''.

{{Wikiźródła|Encyklopedja Kościelna/Agnieszka|hasło ''Agnieszka'' w Encyklopedii kościelnej|tekst=nie}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="Libera">{{Cytuj pismo | autor = [[Piotr Libera]] | tytuł = Duchowość dziewictwa konsekrowanego w świetle pism św. Ambrożego z Mediolanu | czasopismo = Collectanea Theologica | wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie | wydanie = 3 | wolumin = 64 | strony = 87-100 | issn = 0137-6985 | język = pl | data = 1994 | url = http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Collectanea_Theologica/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n3/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n3-s87-100/Collectanea_Theologica-r1994-t64-n3-s87-100.pdf}}</ref>
* <ref name="Wybór pism">{{Cytuj książkę | autor = Ambroży z Mediolanu | inni = tłum. Janusz Jundziłł, oprac. red. Kazimierz Obrycki | tytuł = Wybór pism | rozdział = O dziewictwie | wydawca = Akademia Teologii Katolickiej | miejsce = Warszawa  | data = 1986 | seria = Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy t. 35 | strony = 258}}</ref>
* <ref name="Encyklopedia katolicka">{{Cytuj książkę | autor = H. Fros, E. Sokołowski | inni = red. F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, Z. Sułowski | tytuł = Encyklopedia katolicka | rozdział = Św. Agnieszka | tom = tom 1 | wydawca = Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego | miejsce = Lublin  | data = 1985 | strony = 179 | isbn = 8386668008}}</ref>
* <ref name="deon.pl">{{Cytuj stronę | url = https://deon.pl/wiara/5-najmlodszych-swietych-ktorych-zycie-porusza,440003 | tytuł = 5 najmłodszych świętych, których życie porusza | autor = KAI/kw | data = 2017-06-02 | opublikowany = deon.pl | język = pl | data dostępu = 2021-01-16}}</ref>
* <ref name="brewiarz.pl">{{Cytuj stronę | url = http://www.brewiarz.pl/czytelnia/swieci/01-21.php3 | tytuł = Święta Agnieszka, dziewica i męczennica | autor = brewiarz.pl | opublikowany = brewiarz.pl | język = pl | data dostępu = 2021-01-16}}</ref>
* <ref name="LG">{{Cytuj książkę | tytuł = Liturgia godzin: codzienna modlitwa Ludu Bożego | tom = tom III | wydawca = Palottinum | miejsce = Poznań | data = 1987 | strony = 1055}}</ref>
<ref name="Nowodworski">{{Cytuj książkę | autor = Michał Nowodworski | tytuł = Encyklopedja Kościelna podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami | wydawca = Czerwiński i Spółka | miejsce = Warszawa | data = 1873 | seria =  | url = https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedja_Ko%C5%9Bcielna/Agnieszka | strony = 78}}</ref>
* <ref name="Mazurkiewicz">{{Cytuj książkę | inni = Red. Józef Cezary Kałużny | autor r = Magdalena Mazurkiewicz | tytuł = Starożytność chrześcijańska | rozdział = Memoriae martyrum tradentes. Męczeństwo św. Agnieszki w oczach papieża Damazego i Prudencjusza | tom = tom 3 | wydawca = Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie | miejsce = Kraków | strony = 77–78 | data = 2012 | isbn = 978-83-7438-325-7}}</ref>
* <ref name="Monumenta">{{Cytuj książkę | inni = (red.) Karl Schenkl | tytuł = Monumenta Germaniae Historica. Auctores Antiquissimi | rozdział = Chronographus Anni CCCLIII | tom = tom 11 | wydawca = Monumenta Germaniae historica | miejsce = Berlin | data = 1982 | strony = 71 | isbn = 9783921575185}}</ref>
* <ref name="Eusebii ">{{Cytuj książkę | tytuł = Eusebii Hieronymi Stridonensis Presbyteri opera omnia | rozdział = Martyrologium Vetustissimum | wydawca = J. P. Migne | tom = tom 30 | miejsce = Paryż | data = 1865 | seria = Patrologiae cursus completus. Series Latina | strony = 454}}</ref>
* <ref name="newadvent.org">{{Cytuj stronę | url = https://www.newadvent.org/cathen/01214a.htm | tytuł = St. Agnes of Rome | praca = Catholic Encyclopedia | opublikowany = newadvent.org | język = en | data dostępu = 2021-01-16}}</ref>
* <ref name="przyslowia-polskie.pl">{{Cytuj stronę | url = http://przyslowia-polskie.pl/slowo/Agnieszka | tytuł = Lista przysłów ze słowem "Agnieszka" | opublikowany = przyslowia-polskie.pl | język = pl | data dostępu = 2021-01-16}}</ref>
<ref name="cerkiew.pl">{{Cytuj stronę | url = http://sklep.cerkiew.pl/product_info.php?products_id=565 | tytuł = AGNIA (AGNIESZKA), męczennica (Muczenica Agnija diewa) | opublikowany = cerkiew.pl | język = pl | data dostępu = 2021-01-16}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę | tytuł = Męczennicy pierwszych wieków chrześcijaństwa | tom = 9 („Ojcowie żywi”) | rozdział = Męczeństwo św. Agnieszki | inni = [[Marek Starowieyski]] (wstępy, oprac. i wybór tekstów) | miejsce = Kraków | wydawca = [[Wydawnictwo WAM]] | rok = 2020 | isbn = 978-83-277-1653-8| odn={{odn/id|Męczeństwo św. Agnieszki|2020}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko=Marecki |imię=Józef |autor link = Józef Marecki |nazwisko2=Rotter |imię2=Lucyna |autor link2 = Lucyna Rotter |tytuł=Jak czytać wizerunki świętych leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych |data=2009 |wydawca=[[Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”]] |miejsce=Kraków |isbn=978-83242-0910-1 |język=pl |odn=tak}}

{{Święci w kanonie rzymskim}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Męczennicy wczesnochrześcijańscy]]
[[Kategoria:Rzymianie]]
[[Kategoria:Urodzeni w III wieku]]
[[Kategoria:Święci katoliccy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie]]
[[Kategoria:Pochowani w Rzymie]]
[[Kategoria:Święte chrześcijańskie dzieci]]
[[Kategoria:Święci prawosławni]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

title: Święta · Agnieszka RzymiankaAgnes

Data i miejsce urodzenia: przełom III i IV wieku · Rzym

Data i miejsce śmierci: przełom III i IV wieku · Rzym

Czczona przez: Kościół katolicki, · Cerkiew prawosławną

Wspomnienie: 21 stycznia, · 3 lutego

Atrybuty: baranek z nimbem, dwie korony, płonący stos, miecz

Patronka: ogrodników, dzieci i panien

Szczególne miejsca kultu: Bazylika św. Agnieszki za Murami


text:
# Béla Bulla
Béla Bulla (ur. 1906, zm. 1962) – węgierski geograf. Od 1941 roku profesor na uniwersytecie w Budapeszcie, od 1955 członek Węgierskiej Akademii Nauk. Autor prac z geomorfologii i podręczników z geografii fizycznej Węgier.

wikiname: plwiki

title: Béla Bulla

in_language: pl

wikitext:
'''Béla Bulla''' (ur. [[1906]], zm. [[1962]]) – węgierski geograf. Od [[1941]] roku profesor na uniwersytecie w Budapeszcie, od [[1955]] członek Węgierskiej Akademii Nauk. Autor prac z [[Geomorfologia|geomorfologii]] i podręczników z geografii fizycznej Węgier.

== Bibliografia ==
* Encyklopedia powszechna PWN, t. 1, Warszawa 1974.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Bulla, Bela}}
[[Kategoria:Węgierscy geografowie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1906]]
[[Kategoria:Zmarli w 1962]]


text:
# UGC 9618
UGC 9618 (również VV 340, Arp 302) – para powiązanych galaktyk położonych w gwiazdozbiorze Wolarza w odległości około 450 milionów lat świetlnych. Ze względu na dużą emisję w podczerwieni para ta jest klasyfikowana jako Jasna galaktyka podczerwona (ang. Luminous Infrared Galaxy, LIRG).
Dane rentgenowskie otrzymane z teleskopu Chandra wskazują, że w centrum ułożonej krawędzią do obserwatora galaktyki znajduje się dynamicznie rozwijająca się supermasywna czarna dziura przesłonięta przez galaktyczny gaz i pył. Kosmiczny Teleskop Spitzera dowodzi, że promieniowanie podczerwone tej pary galaktyk w znacznej mierze pochodzi od tej samej galaktyki ułożonej krawędzią w naszą stronę, choć znajdująca się w niej supermasywna czarna dziura jest tylko w niewielkim stopniu odpowiedzialna za emisję w podczerwieni.
Natomiast dane uzyskane z teleskopu GALEX dowodzą, że większość promieniowania ultrafioletowego pochodzi od drugiej galaktyki. Podobnie ta galaktyka jest lepiej widoczna w paśmie optycznym, jak to widać na zdjęciach teleskopu Hubble’a. Wskazuje to, że właśnie w tej galaktyce procesy formowania nowych gwiazd zachodzą intensywniej.
Zanim obie galaktyki UGC 9618 ostatecznie zleją się w jedną upłyną jeszcze miliony lat. Ta para galaktyk jest doskonałym przykładem pary, w której każda z galaktyk rozwija się w innym tempie.

title: UGC 9618

wikitext:
{{Koordynaty astronomiczne|14|57|00|4|+24|36|44|}}
{{Galaktyka infobox
 |        nazwa = UGC 9618
 |      zdjęcie = Hubble Interacting Galaxy UGC 9618 (2008-04-24).jpg
 |         opis = Kolizja galaktyk VV340 (VV 340A widziana krawędzią po lewej oraz VV 340B po prawej) – [[Kosmiczny Teleskop Hubble’a|HST]]
 |     odkrywca =
 |        dzień =
 |          rok =
 | gwiazdozbiór = [[gwiazdozbiór Wolarza|Wolarz]]
 |          typ = kolizja galaktyk spiralnych
 | rektascensja = {{RA|14|57|00,4}}{{r|simbad}}
 |   deklinacja = {{DEC|+24|36|44}}{{r|simbad}}
 |       odl_ly = 450 milionów [[rok świetlny|ly]]
 |       odl_pc =
 |     redshift = 0,034505{{r|simbad}}
 |      jas_wid = 11,3
 |     rozm_kąt = 1,6'
 |      wymiary =
 |      jas_abs =
 |         masa =
 |     satelity =
 |      alt_ozn = VV 340, Arp 302, IRAS 14547+2448, Z 1454.7+2448, KPG 446, Z 134-58, IRAS F14547+2449
 |      commons = Category:Arp 302
}}
'''UGC 9618''' (również '''VV 340''', '''Arp 302''') – [[zderzenie galaktyk|para powiązanych galaktyk]] położonych w [[gwiazdozbiór Wolarza|gwiazdozbiorze Wolarza]] w odległości około 450 milionów [[rok świetlny|lat świetlnych]]. Ze względu na dużą emisję w [[podczerwień|podczerwieni]] para ta jest klasyfikowana jako Jasna galaktyka podczerwona ([[język angielski|ang.]] ''Luminous Infrared Galaxy'', LIRG).

Dane rentgenowskie otrzymane z [[Teleskop kosmiczny Chandra|teleskopu Chandra]] wskazują, że w centrum ułożonej krawędzią do obserwatora galaktyki znajduje się dynamicznie rozwijająca się [[supermasywna czarna dziura]] przesłonięta przez galaktyczny gaz i pył. [[Kosmiczny Teleskop Spitzera]] dowodzi, że promieniowanie podczerwone tej pary galaktyk w znacznej mierze pochodzi od tej samej galaktyki ułożonej krawędzią w naszą stronę, choć znajdująca się w niej supermasywna czarna dziura jest tylko w niewielkim stopniu odpowiedzialna za emisję w podczerwieni.

Natomiast dane uzyskane z [[Galaxy Evolution Explorer|teleskopu GALEX]] dowodzą, że większość [[Ultrafiolet|promieniowania ultrafioletowego]] pochodzi od drugiej galaktyki. Podobnie ta galaktyka jest lepiej widoczna w paśmie optycznym, jak to widać na zdjęciach [[Kosmiczny Teleskop Hubble’a|teleskopu Hubble’a]]. Wskazuje to, że właśnie w tej galaktyce procesy formowania nowych [[gwiazda|gwiazd]] zachodzą intensywniej.

Zanim obie galaktyki UGC 9618 ostatecznie zleją się w jedną upłyną jeszcze miliony lat. Ta para galaktyk jest doskonałym przykładem pary, w której każda z galaktyk rozwija się w innym tempie.

== Zobacz też ==
* [[Uppsala General Catalogue]]
* [[Atlas Osobliwych Galaktyk]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=simbad>{{simbad|UGC 9618}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20110920124820/http://astronomia.teleskopy.net:80/index.php?idg=news&idd=1332 | tytuł = Arp 302 - kosmiczny wykrzyknik | data = 2011-08-11 | praca = Teleskopy.net | data dostępu = 2016-11-02}}
* [http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_2035.html Cosmic Exclamation Point]

== Linki zewnętrzne ==
* {{simbad|UGC 9618}}
* {{NED|UGC 9618}}

[[Kategoria:Gwiazdozbiór Wolarza]]
[[Kategoria:Galaktyki spiralne]]
[[Kategoria:Zderzenia galaktyk]]

title: UGC 9618

Gwiazdozbiór: Wolarz

Typ: kolizja galaktyk spiralnych

Odległość: 450 milionów ly


text:
# Károly Kalchbrenner
Károly Kalchbrenner (ur. 5 maja 1807 w Petőfalvie, zm. 5 czerwca 1886 w Szepesolaszi) – węgierski pastor, botanik i mykolog.

## Życiorys
Był synem pastora luterańskiego Józsefa Kalchbrennera. Uczył się w Győr, Peszcie, Bańskiej Szczawnicy, Bratysławie. Ukończył studia teologiczne w Sopronie, a następnie w Halle. Przez 3 lata w Peszcie był asystentem pastora, w 1832 r. został mianowany proboszczem zgromadzenia luterańskiego na Spiszu. Oprócz obowiązków duszpasterskich zajmował się malarstwem i botaniką. W 1858 został wybrany wiceprezydentem trzynastu miast Spiszu, a w 1870 r. arcybiskupem.

## Praca naukowa
W 1847 roku zaczął malować rośliny nasienne Spiszu, a za namową Ákosa Frigyesa Hazslinszky’ego, z którym utrzymywał korespondencję, swoje zainteresowanie roślinami zamienił na zainteresowanie grzybami. Stopniowo z samouka stał się światowej sławy mykologiem. Utrzymywał kontakty z największymi badaczami grzybów swoich czasów, takimi jak Elias Fries, Miles Joseph Berkeley, Mordecai Cubitt Cooke, Andrew Murray, Gottlob Ludwig Rabenhorst, Leopold Fuckel, Giacopo Bresàdola, Leopold Richarde Baur, Peter Mac Owan i inni. W ciągu swojego życia opisał około 400 gatunków grzybów na podstawie próbek przesłanych mu z całego świata.
W 1864 r. został członkiem korespondentem Węgierskiej Akademii Nauk, a w 1872 r. członkiem pełnym. Był także członkiem korespondentem Linnean Society of New South Wales w Australii. W 2002 r. na jego cześć nazwano nowo odkryty porost Kalchbrenneriella.
W naukowych nazwach utworzonych przez Kalchbrennera taksonów dodawany jest cytat Kalchbr.

title: Károly Kalchbrenner

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Károly Kalchbrenner
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 5 maja 1807
 |miejsce urodzenia         = [[Pöttelsdorf|Petőfalva]]
 |data śmierci              = 5 czerwca 1886
 |miejsce śmierci           = [[Szepesolaszi]]
 |zawód                     = pastor
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Károly Kalchbrenner
}}
'''Károly Kalchbrenner''' (ur. 5 maja 1807 w [[Petőfalva|Petőfalvie]], zm. 5 czerwca 1886 w [[Szepesolaszi]]) – węgierski pastor, [[botanika|botanik]] i [[mykologia|mykolog]].

== Życiorys ==
Był synem pastora luterańskiego Józsefa Kalchbrennera. Uczył się w [[Győr]], [[Budapeszt|Peszcie]], [[Bańska Szczawnica|Bańskiej Szczawnicy]], [[Bratysława|Bratysławie]]. Ukończył studia teologiczne w [[Sopron]]ie, a następnie w [[Halle (Saale)|Halle]]. Przez 3 lata w Peszcie był asystentem pastora, w 1832 r. został mianowany proboszczem zgromadzenia luterańskiego na [[Spisz]]u. Oprócz obowiązków duszpasterskich zajmował się malarstwem i botaniką. W 1858 został wybrany wiceprezydentem trzynastu miast Spiszu, a w 1870 r. arcybiskupem.

== Praca naukowa ==
W 1847 roku zaczął malować rośliny nasienne Spiszu, a za namową Ákosa Frigyesa Hazslinszky’ego, z którym utrzymywał korespondencję, swoje zainteresowanie roślinami zamienił na zainteresowanie grzybami. Stopniowo z samouka stał się światowej sławy mykologiem. Utrzymywał kontakty z największymi badaczami grzybów swoich czasów, takimi jak [[Elias Fries]], [[Miles Joseph Berkeley]], [[Mordecai Cubitt Cooke]], [[Andrew Murray (biolog)|Andrew Murray]], [[Gottlob Ludwig Rabenhorst]], [[Leopold Fuckel]], [[Giacopo Bresàdola]], [[Leopold Richarde Baur]], [[Peter Mac Owan]] i inni. W ciągu swojego życia opisał około 400 gatunków grzybów na podstawie próbek przesłanych mu z całego świata.

W 1864 r. został członkiem korespondentem [[Węgierska Akademia Nauk|Węgierskiej Akademii Nauk]], a w 1872 r. członkiem pełnym. Był także członkiem korespondentem Linnean Society of New South Wales w Australii. W 2002 r. na jego cześć nazwano nowo odkryty porost ''[[Kalchbrenneriella]]''.

W naukowych nazwach utworzonych przez Kalchbrennera [[takson]]ów dodawany jest cytat Kalchbr.

== Bibliografia ==
* Szinnyei József, ''Magyar írók élete és munkái V'', (Iczés–Kempner), Budapest: Hornyánszky, 1897
* ''Magyar életrajzi lexikon I. (A–K)'',  Főszerk. Kenyeres Ágnes. Budapest: Akadémiai, 1967, 839. o
* ''Új magyar életrajzi lexikon III. (H–K)'', Főszerk. Markó László. Budapest: Magyar Könyvklub. 2002. 679. o. {{ISBN|963-547-414-8}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Kalchbrenner, Károly}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1807]]
[[Kategoria:Węgierscy botanicy]]
[[Kategoria:Węgierscy duchowni protestanccy]]
[[Kategoria:Węgierscy mykolodzy]]
[[Kategoria:Zmarli w 1886]]

title: Károly Kalchbrenner

Data i miejsce urodzenia: 5 maja 1807 · Petőfalva

Data i miejsce śmierci: 5 czerwca 1886 · Szepesolaszi

Zawód, zajęcie: pastor


text:
# Żuławki (województwo pomorskie)
Żuławki (kaszb. Żëławké, niem. Fürstenwerder) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie nowodworskim, w gminie Stegna na obszarze Żuław Wiślanych. Wieś jest siedzibą sołectwa Żuławki w którego skład wchodzi również miejscowość Książęce Żuławy.
Wieś królewska położona była w II połowie XVI wieku w województwie malborskim. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.
Wieś w 2015 r. trafiła na listę „50 najciekawszych wsi w Polsce”, która została przygotowana przez Polską Sieć Rozwoju i Odnowy Wsi pod auspicjami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Głównym powodem wyróżnienia Żuławek było zachowanie dużej liczby obiektów zabytkowych charakterystycznych dla architektury chłopskiej Żuław Wiślanych z XVIII i XIX wieku.

## Historia
Lokacja wsi Żuławki została dokonana przez Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Winricha von Kniprode w 1352 na prawie chełmińskim. Znane jest nazwisko pierwszego osadnika – Hansa von Symonsdorfa. Po 1466 Żuławki weszły w skład województwa malborskiego – jednostki administracyjnej Prus Królewskich. W 1565 Żuławki wraz z Niedźwiedzicą i Nową Kościelnicą zostały nadane przez Zygmunta Augusta mieszczaninowi gdańskiemu Reinholdowi Krokowskiemu. Jedną z pierwszych decyzji Krokowskiego było sprowadzenie na teren swej dzierżawy mennonitów.
W końcu XVI wieku Żuławki należą do diecezji pomezańskiej. Poza kościołem katolickim odnotowano w dokumentach świątynie luterańską i mennonicką.
Po drugim rozbiorze Polski w 1773 r. Żuławki weszły w skład państwa Pruskiego pod prawem zwierzchnim Gdańska. Ostatnia właścicielka dzierżawy Krokowskiego, Elżbieta Luiza Rexinowa, za ustąpienie z niej otrzymała 12 000 talarów. Na początku XIX wieku wieś w wyniku nowych podziałów administracyjnych znalazła się w obrębie powiatu malborskiego w Rejencji Gdańskiej. W 1920 r. Żuławki weszły w skład administracji Wolnego Miasta Gdańska.
W czasach państwa pruskiego znacznie pogorszyła się sytuacja mennonitów. Obciążenia podatkowe oraz kary za niepoddawanie się obowiązkowej służbie wojskowej spowodowały liczna emigrację na tereny Rosji w 1853 r. Kluczową osobą w rozmowach z administracją rosyjską na temat nowego osadnictwa był sołtys Żuławek – Claas Epp. Jego dzieło dokończył urodzony w Żuławkach syn, Claas Epp Junior
W 1859 r. w Żuławkach powstała pierwsza szkoła wiejska.
Obecny kształt przestrzenny Żuławek został ustalony w XIX w. Zabudowa wsi rozciągała się na długości blisko 5 km. w 1864 r. wieś liczyła 787 mieszkańców. Budowa przekopu Wisły w latach 1889–1896 w zasadniczy sposób zmieniła jej wygląd. Zniknęła cała północna strona, za to zagęściła się część centralna. Kolejna zmiana nastąpiła w okresie międzywojennym, kiedy to zabudowano obszar po obu stronach drogi do Drewnicy. Lata wojny nie przyniosły wielu zniszczeń, a okres powojenny nie wprowadził istotnych zmian w układzie przestrzennym wsi, dzięki czemu zachował się unikalny ruralistyczny układ wsi, jak i również typowe dla Żuław drewniane budownictwo wiejskie.

## Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest:
- układ ruralistyczny wsi[6]
- zespół kościoła Narodzenia NMP – neogotycka budowla 1841 r. wybudowana w miejscu rozebranego kościoła gotyckiego. We wnętrzu zachowane barokowe i klasycystyczne wyposażenie (najcenniejszy obraz z ołtarza głównego „Zwiastowanie” z 2 poł. XVII w.). Wokół kościoła znajduje się cmentarz w zabytkowymi płytami historycznymi (najstarsza z 1798 r.) oraz dwa dzwony z XVI i XIX w., oba odlane przez ludwisarzy z Gdańska.
- Kaplica i cmentarz ewangelicki powstały w latach 90. XIX w., kapliczka neogotycka, murowana z cegły[12].
- dom podcieniowy nr 6 (tzw. „Danziger Kopf” z uwagi na detale architektoniczne domu nawiązujące do zwieńczeń mebli gdańskich), jeden z najlepiej zachowanych domów podcieniowych na Żuławach. Dom z XVIII w., przebudowany w 1825 r. o czym świadczy data na belce nadproża drzwi wejściowych „Peter Epp Bauherr AK BM Anno 1825”. Dom drewniany, wzniesiony w konstrukcji wieńcowej, frontowy podcień ryglowy wsparty na 6 słupach. Zachowany układ wnętrza, wyposażenie sieni, stolarka, szafy w zabudowie, holenderskie flizy oraz fajanse z Delftu. Dom został w pełni odrestaurowany i wyposażony w historyczne meble i sprzęty (w tym meble elbląskie z XVIII w.)[14].
- dom podcieniowy nr 32/33, wzniesiony w 1797 r., przebudowany w 1851 r., świadczą o tym napisy na dekoracyjnych deskach na poddaszu „Cornelius Froese Bauherr Anno 1797” i „Jacob Dick Renovatum 1851”[12]
- dom podcieniowy nr 64 – wzniesiony w 1721 r., podcień z 1803 r. dobudowany przez Petera Loewena. Na podciągu podcienia widnieje napis „Isaac Schultz Bauherr Anno 1803, Peter Loewen Baumeister”[12].
- dom podcieniowy nr 75 – dom z 1859 r. (napis na nadprożu drzwi wejściowych „18 CC 59"), wzniesiony w konstrukcji wieńcowej, podcień na 6 drewnianych kolumnach, zachowana bogata dekoracja sznycerska szczytów[12].
- dom nr 37 – dom gburski z zespołem parkowym 1843 r. Konstrukcja wieńcowa na kamiennej podmurówce, górna kondygnacja ryglowa. Dom otoczony zabytkowymi budynkami gospodarczymi oraz parkiem ze stawem[7].

## Żuławki w literaturze
Żuławki pojawiają się wielokrotnie w literaturze wspomnieniowej. Do najbardziej znanych należy „Dziennik żuławski 1878” Henricha Dycka oraz „Żuławiacy – wspomnienia osadników żuławskich”. W 2017 r. wydano książkę pt. „Ona i dom, który tańczy” Małgorzaty Oliwii Sobczak, której fabuła toczy się przede wszystkim w Żuławkach i Drewnicy. We wsi kręcono też sceny do serialu telewizyjnego z 1984 r. pt. „Pan na Żuławach”.
Inne hasła o nazwie Żuławki: Żuławka, Żuławy, Żuławy Wiślane, Żuławy Gdańskie, Wielka Żuława, Żuława, Żuławka Sztumska

title: Żuławki (województwo pomorskie)

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Żuławki
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Dorfpartie (Fürstenwerder).jpg
 |opis zdjęcia           = Żuławki
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = pomorskie
 |powiat                 = [[Powiat nowodworski (województwo pomorskie)|nowodworski]]
 |gmina                  = [[Stegna (gmina)|Stegna]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 602<ref name=gus>{{cytuj stronę |url = http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx |tytuł = GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. |data dostępu =}}</ref>
 |rok                    = 2011
 |strefa numeracyjna     = 55
 |kod pocztowy           = 82-103<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=1653}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = GND
 |SIMC                   = 0157925
 |kod mapy               = Stegna (gmina)
 |współrzędne            = 54°17'05"N 18°58'16"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|164166|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Żuławki, Pomeranian Voivodeship |www                    =
}}
'''Żuławki''' ([[język kaszubski|kaszb.]] ''Żëławké'', {{w języku|de|''Fürstenwerder''}}) – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo pomorskie|województwie pomorskim]], w [[Powiat nowodworski (województwo pomorskie)|powiecie nowodworskim]], w [[Stegna (gmina)|gminie Stegna]] na obszarze [[Żuławy Wiślane|Żuław Wiślanych]]. Wieś jest siedzibą [[sołectwo|sołectwa]] ''Żuławki'' w którego skład wchodzi również miejscowość [[Książęce Żuławy]].

Wieś królewska położona była w II połowie XVI wieku w [[województwo malborskie|województwie malborskim]]<ref>Prusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.</ref>. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo elbląskie|województwa elbląskiego]].

Wieś w 2015 r. trafiła na listę „50 najciekawszych wsi w Polsce”, która została przygotowana przez Polską Sieć Rozwoju i Odnowy Wsi<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/trzy-miejscowosci-z-pomorza-na-liscie-najciekawszych-wsi-w-polsce,12368298/ |tytuł = Trzy miejscowości z Pomorza na liście najciekawszych wsi w Polsce |autor = T. ChudzyńskiI; K. Zietek |opublikowany = Dziennik Bałtycki |data = 2015-06-24}}</ref> pod auspicjami Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Głównym powodem wyróżnienia Żuławek było zachowanie dużej liczby obiektów zabytkowych charakterystycznych dla architektury chłopskiej Żuław Wiślanych z XVIII i XIX wieku.

[[Plik:SM Żuławki 32 Dom podcieniowy (0) ID 777079.jpg|mały|Dom podcieniowy nr 32/33]]
[[Plik:Dom podcieniowy nr 6 - Żuławki.jpg|mały|Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach, tzw. Danziger Kopf]]

== Historia ==
Lokacja wsi Żuławki została dokonana przez Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Winricha von Kniprode w [[1352]] na prawie chełmińskim. Znane jest nazwisko pierwszego osadnika – Hansa von Symonsdorfa. Po 1466 Żuławki weszły w skład województwa malborskiego – jednostki administracyjnej Prus Królewskich. W 1565 Żuławki wraz z Niedźwiedzicą i Nową Kościelnicą zostały nadane przez Zygmunta Augusta mieszczaninowi gdańskiemu [[Reinhold von Krockow|Reinholdowi Krokowskiemu]]<ref name=":1">{{Cytuj |autor = R. Nielubszyc |tytuł = Wsie Żuławki i Drewnica, dokumentacja historyczno-ryralistyczna, PKZ Gdańsk |data = 1978}}</ref>. Jedną z pierwszych decyzji Krokowskiego było sprowadzenie na teren swej dzierżawy [[Mennonici|mennonitów]]<ref name="ReferenceA">{{Cytuj |autor = Marta Gawryluk |tytuł = Drewnica i Żuławki |data = 1997}}</ref>.

W końcu XVI wieku Żuławki należą do diecezji pomezańskiej. Poza kościołem katolickim odnotowano w dokumentach świątynie luterańską i mennonicką<ref>{{Cytuj |autor = Mieczysław Józefczyk |tytuł = Z dziejów religijnych Pomezanii w XVIII wieku |data = 2015}}</ref>.

[[File:Karte der Danziger und Elbingischen Weichsel - Fürstenwerder (Żuławki).tiff|thumb|left|Mapa Fürstenwerder, dziś Żuławki, ok. 1795 r.]]
Po drugim rozbiorze Polski w 1773 r. Żuławki weszły w skład państwa Pruskiego pod prawem zwierzchnim Gdańska. Ostatnia właścicielka dzierżawy Krokowskiego, Elżbieta Luiza Rexinowa, za ustąpienie z niej otrzymała 12 000 talarów. Na początku XIX wieku wieś w wyniku nowych podziałów administracyjnych znalazła się w obrębie powiatu malborskiego w Rejencji Gdańskiej. W 1920 r. Żuławki weszły w skład administracji [[Wolne Miasto Gdańsk|Wolnego Miasta Gdańska]]<ref name="ReferenceB">{{Cytuj |autor = Marek Koszelak |tytuł = Drewnica i okolice |data = 2009}}</ref>.

W czasach państwa pruskiego znacznie pogorszyła się sytuacja mennonitów. Obciążenia podatkowe oraz kary za niepoddawanie się obowiązkowej służbie wojskowej spowodowały liczna emigrację na tereny Rosji w 1853 r. Kluczową osobą w rozmowach z administracją rosyjską na temat nowego osadnictwa był sołtys Żuławek – Claas Epp. Jego dzieło dokończył urodzony w Żuławkach syn, Claas Epp Junior<ref>{{Cytuj stronę |url = http://gameo.org/index.php?title=Epp,_Claas_(1838-1913)&oldid=145013 |tytuł = Epp, Claas (1838-1913) |autor = Bartsch, Franz i Richard D. Thiessen |data = 2005-04 |praca = Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online |język = en |data dostępu = 2017-12-12}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Epp, Claas |tytuł = Die entsiegelte Weissagung des Propheten Daniel: und die Deutung der Offenbarung Johannis. |data = 1877.}}</ref>

W 1859 r. w Żuławkach powstała pierwsza szkoła wiejska<ref name="ReferenceB" />.

Obecny kształt przestrzenny Żuławek został ustalony w XIX w. Zabudowa wsi rozciągała się na długości blisko 5 km. w 1864 r. wieś liczyła 787 mieszkańców. Budowa przekopu Wisły w latach 1889–1896 w zasadniczy sposób zmieniła jej wygląd. Zniknęła cała północna strona, za to zagęściła się część centralna. Kolejna zmiana nastąpiła w okresie międzywojennym, kiedy to zabudowano obszar po obu stronach drogi do Drewnicy. Lata wojny nie przyniosły wielu zniszczeń, a okres powojenny nie wprowadził istotnych zmian w układzie przestrzennym wsi, dzięki czemu zachował się unikalny ruralistyczny układ wsi, jak i również typowe dla Żuław drewniane budownictwo wiejskie<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Maria Gawryluk |tytuł = Drewnica i Żuławki |data = 1997}}</ref>.

== Zabytki ==
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/stan%20na%2031.03.2016/POM-rej.pdf |tytuł = Rejestr zabytków nieruchomych woj. pomorskiego |opublikowany = Narodowy Instytut Dziedzictwa |strony = 69 |data dostępu = 2016-03-31}}</ref>:
* układ ruralistyczny wsi<ref name=":1" />
* zespół kościoła Narodzenia NMP – neogotycka budowla 1841 r. wybudowana w miejscu rozebranego kościoła gotyckiego. We wnętrzu zachowane barokowe i klasycystyczne wyposażenie (najcenniejszy obraz z ołtarza głównego „Zwiastowanie” z 2 poł. XVII w.). Wokół kościoła znajduje się cmentarz w zabytkowymi płytami historycznymi (najstarsza z 1798 r.) oraz dwa dzwony z XVI i XIX w., oba odlane przez ludwisarzy z Gdańska.
* Kaplica i cmentarz ewangelicki powstały w latach 90. XIX w., kapliczka neogotycka, murowana z cegły<ref name=":0" />.
* [[Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach|dom podcieniowy nr 6]] (tzw. „Danziger Kopf” z uwagi na detale architektoniczne domu nawiązujące do zwieńczeń mebli gdańskich), jeden z najlepiej zachowanych domów podcieniowych na Żuławach. Dom z XVIII w., przebudowany w 1825 r. o czym świadczy data na belce nadproża drzwi wejściowych „Peter Epp Bauherr AK BM Anno 1825”. Dom drewniany, wzniesiony w konstrukcji wieńcowej, frontowy podcień ryglowy wsparty na 6 słupach. Zachowany układ wnętrza, wyposażenie sieni, stolarka, szafy w zabudowie, [[Fajanse z Delftu|holenderskie flizy oraz fajanse z Delftu]]. Dom został w pełni odrestaurowany i wyposażony w historyczne meble i sprzęty (w tym meble elbląskie z XVIII w.)<ref>{{Cytuj |autor = A. Milkiewicz |tytuł = Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa nr 4540 |data = 1998}}</ref>.
* [[dom podcieniowy]] nr 32/33, wzniesiony w 1797 r., przebudowany w 1851 r., świadczą o tym napisy na dekoracyjnych deskach na poddaszu „Cornelius Froese Bauherr Anno 1797” i „Jacob Dick Renovatum 1851”<ref name=":0" />
* [[dom podcieniowy]] nr 64 – wzniesiony w 1721 r., podcień z 1803 r. dobudowany przez Petera Loewena. Na podciągu podcienia widnieje napis „Isaac Schultz Bauherr Anno 1803, Peter Loewen Baumeister”<ref name=":0" />.
* [[dom podcieniowy]] nr 75 – dom z 1859 r. (napis na nadprożu drzwi wejściowych „18 CC 59"), wzniesiony w konstrukcji wieńcowej, podcień na 6 drewnianych kolumnach, zachowana bogata dekoracja sznycerska szczytów<ref name=":0" />.
* dom nr 37 – dom gburski z zespołem parkowym 1843 r. Konstrukcja wieńcowa na kamiennej podmurówce, górna kondygnacja ryglowa. Dom otoczony zabytkowymi budynkami gospodarczymi oraz parkiem ze stawem<ref name="ReferenceA" />.

[[Plik:Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach.jpg|mały|Dom podcieniowy nr 6 w Żuławakach, strefa wejściowa]]
[[Plik:Dom podcieniowy nr 32 w Żuławkach.jpg|mały|Dom podcieniowy nr 32 w Żuławkach]]
[[Plik:Dom gburski nr 37 w Żuławkach - strefa wejściowa.jpg|mały|Dom gburski nr 37 w Żuławkach]]

== Żuławki w literaturze ==
Żuławki pojawiają się wielokrotnie w literaturze wspomnieniowej. Do najbardziej znanych należy „Dziennik żuławski 1878” Henricha Dycka oraz „Żuławiacy – wspomnienia osadników żuławskich”. W 2017 r. wydano książkę pt. „Ona i dom, który tańczy” Małgorzaty Oliwii Sobczak, której fabuła toczy się przede wszystkim w Żuławkach i Drewnicy<ref>{{Cytuj |autor = Małgorzata Sobczak |tytuł = Ona i dom, który tańczy |data = 2017}}</ref>. We wsi kręcono też sceny do serialu telewizyjnego z 1984 r. pt. „[[Pan na Żuławach]]”.

Inne hasła o nazwie ''Żuławki'': [[Żuławka]], [[Żuławy]], [[Żuławy Wiślane]], [[Żuławy Gdańskie]], [[Wielka Żuława]], [[Żuława]], [[Żuławka Sztumska (wieś)|Żuławka Sztumska]]

== Zobacz też ==
* [[Drewnica (powiat nowodworski)|Drewnica]]
* [[Głowa Gdańska|Gdańska Głowa]]
* [[Przemysław (województwo pomorskie)|Przemysław]]
* [[Wyspa Sobieszewska]]
* [[Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach|Dom podcieniowy nr 6 w Żuławkach – Danziger Kopff]]

[[Plik:Zulawki kosciol bryla.jpg|mały|Kościół pw. NMP w Żuławkach]]
[[Plik:Dom podcieniowy nr 75 w Żuławkach.jpg|mały|Dom podcieniowy nr 75 w Żuławkach]]
[[Plik:Zespół parkowy w Żuławkach.jpg|mały|Zespół parkowy w Żuławkach]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Stegna}}

[[Kategoria:Żuławki (województwo pomorskie)]]
[[Kategoria:Wsie królewskie I Rzeczypospolitej (województwo malborskie)]]

title: Żuławki

Państwo: Polska

Województwo: pomorskie

Powiat: nowodworski

Gmina: Stegna

Tablice rejestracyjne: GND


text:
# Droga krajowa B506 (Niemcy)
Droga krajowa 506 (niem. Bundesstraße 506) – niemiecka droga krajowa przebiegająca na osi południowy zachód - północny wschód i jest połączeniem Kolonii z drogą B237 w Wipperfürth w Nadrenii Północnej-Westfalii.
Droga, jest oznakowana jako B506 od połowy lat 70. XX stulecia.

title: Droga krajowa B506 (Niemcy)

wikitext:
{{Droga infobox
 |typ                      =
 |kraj                     = D
 |numer                    = 506
 |tabliczka                = Bundesstraße 506 number.svg
 |zbudowano                =
 |długość                  = 36
 |1. jezdnia               =
 |1. jezdnia opis          =
 |w budowie                =
 |2. jezdnia               =
 |2. jezdnia opis          =
 |jednostki                =
 |1. jednostka             = [[Nadrenia Północna-Westfalia]]
 |2. jednostka             =
 |3. jednostka             =
 |4. jednostka             =
 |5. jednostka             =
 |6. jednostka             =
 |7. jednostka             =
 |8. jednostka             =
 |9. jednostka             =
 |mapa                     = B506_Verlauf.png
 |podpis mapy              =
 |mapa szczegółowa         =
 |podpis mapy szczegółowej =
 |zdjęcie                  =
 |podpis zdjęcia           =
 |przebieg określenie      =
 |trasa                    =
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Kolonia (Niemcy)|Köln]]|D-B|8}}{{AS-droga|D-B|9}}{{AS-droga|D-B|51}}{{AS-droga|D-B|55}}{{AS-droga|D-B|264}}{{AS-droga|D-B|265}}
{{AS-węzeł|ok|WB|26|Köln-Dellbrück|D-A|3}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Bergisch Gladbach]]}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Eikamp}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Kramerhof}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Schanze}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Herweg}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Bechen}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Neuensaal}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Herrscherthal}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Eisenkaul}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Weiden}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Laudenberg}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Lamsfuss}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Wipperfürth]]|D-B|237}}
 |commons                  =
 |wikinews                 =
 |www                      =
}}
'''Droga krajowa 506''' ({{W języku|de|Bundesstraße 506}}) – [[Lista dróg krajowych w Niemczech|niemiecka droga krajowa]] przebiegająca na osi południowy zachód - północny wschód i jest połączeniem [[Kolonia (Niemcy)|Kolonii]] z drogą [[Droga krajowa B237 (Niemcy)|B237]] w [[Wipperfürth]] w [[Nadrenia Północna-Westfalia|Nadrenii Północnej-Westfalii]].

Droga, jest oznakowana jako B506 od połowy lat [[Lata 70. XX wieku|70. XX stulecia]].

== Zobacz też ==
* [[Lista dróg krajowych w Niemczech]]
* [[Lista autostrad w Niemczech]]

{{Drogi krajowe w Niemczech}}

[[Kategoria:Drogi krajowe w Nadrenii-Północnej Westfalii|506]]

Długość: 36 km

Kraje związkowe: Nadrenia Północna-Westfalia


text:
# Szachownica Michajłowskiego
Szachownica Michajłowskiego (Fritillaria michailovskyi) – gatunek rośliny z rodziny liliowatych. Pochodzi z gór północno-zachodniej Turcji, jest uprawiany w wielu krajach jako roślina ozdobna. Gatunek ten odkryty został dopiero w 1914 podczas angielskiej wyprawy naukowej.

## Morfologia
PokrójNiska bylina (wysokość do 20 cm), geofit cebulkowy.
LiścieLancetowate. Ulistnienie w większości naprzemianległe.
KwiatyNa szczycie łodygi latem zakwita kilka dzwonkowatych, zwieszonych kwiatów. Mają ciemnopurpurowy kolor i żółte wierzchołki płatków okwiatu, również wewnętrzna strona kwiatu jest żółta.

## Uprawa
Nadaje się na rabaty. Wymaga żyznej, próchnicznej i przepuszczalnej gleby oraz nieco zacienionego stanowiska . Jest dość mrozoodporna, jednak w czasie bezśnieżnej zimy może przemarznąć, dlatego też należy ją przed zimą okryć. Rozmnaża się przez cebule przybyszowe, które wysadza się do ziemi jesienią. Można również stosować wysiew nasion (jesienią), jednak od wysiewu do zakwitnięcia rośliny mijają 3–4 lata. Przez lato roślinę obficie nawozi się, ale tylko do czasu, gdy nie przekwitnie.

title: Szachownica Michajłowskiego

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Szachownica Michajłowskiego
 |grafika              = Fritillaria michailovskyi 5036.jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[liliopodobne]] <small>(≡ [[jednoliścienne]])</small>
 |rząd                 = [[liliowce]]
 |rodzina              = [[liliowate]]
 |rodzaj               = [[szachownica (roślina)|szachownica]]
 |gatunek              = szachownica Michajłowskiego
 |nazwa łacińska       = Fritillaria michailovskyi
 |autor                = [[Aleksandr Fomin|Fomin]]
 |cytat                = in Monit. Jard. Bot. Tiflis, i. 18.
 |synonimy             =
 |wikispecies          = Fritillaria michailovskyi
 |commons              = Category:Fritillaria michailovskyi
}}
'''Szachownica Michajłowskiego''' (''Fritillaria michailovskyi'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] rośliny z rodziny [[liliowate|liliowatych]]. Pochodzi z gór północno-zachodniej Turcji, jest uprawiany w wielu krajach jako roślina ozdobna<ref name=E>{{Botanica2005}}</ref>. Gatunek ten odkryty został dopiero w 1914 podczas angielskiej wyprawy naukowej<ref name=A>{{Cytuj stronę |url=http://www.biol.uni.wroc.pl/obuwr/ogrod/dzialy_ogrodu/ozdobne/pliki/menu/302.html |tytuł=Szachownica Michajłowskiego |data dostępu=2010-01-31 |archiwum=https://web.archive.org/web/20160304194516/http://www.biol.uni.wroc.pl/obuwr/ogrod/dzialy_ogrodu/ozdobne/pliki/menu/302.html |zarchiwizowano=2016-03-04 }}</ref>.

== Morfologia ==
[[Plik:Fritillaria michailovskyi 2016-04-19 7835.JPG|thumb|left|Pokrój]]
; Pokrój: Niska [[Bylina (botanika)|bylina]] (wysokość do 20 cm), [[Geofity cebulowe|geofit cebulkowy]].
; [[Liść|Liście]]: Lancetowate. [[Ulistnienie]] w większości naprzemianległe.
; [[Kwiat]]y: Na szczycie [[łodyga|łodygi]] latem zakwita kilka dzwonkowatych, zwieszonych [[kwiat]]ów. Mają ciemnopurpurowy kolor i żółte wierzchołki płatków [[okwiat]]u, również wewnętrzna strona kwiatu jest żółta<ref name=A/>.

== Uprawa ==
Nadaje się na rabaty. Wymaga żyznej, próchnicznej i przepuszczalnej gleby oraz nieco zacienionego stanowiska <ref name=E/>. Jest dość mrozoodporna, jednak w czasie bezśnieżnej zimy może przemarznąć, dlatego też należy ją przed zimą okryć. Rozmnaża się przez cebule przybyszowe, które wysadza się do ziemi jesienią. Można również stosować wysiew nasion (jesienią), jednak od wysiewu do zakwitnięcia rośliny mijają 3–4 lata<ref name=E/>. Przez lato roślinę obficie nawozi się, ale tylko do czasu, gdy nie przekwitnie<ref name=E/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2009-06-08}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Liliowate]]
[[Kategoria:Ozdobne byliny ogrodowe]]

title: Szachownica Michajłowskiego

Domena: eukarionty

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd: liliowce

Rodzina: liliowate

Rodzaj: szachownica

Gatunek: szachownica Michajłowskiego


text:
# Reprezentacja Serbii na Mistrzostwach Europy w Wioślarstwie 2008
Reprezentacja Serbii na Mistrzostwach Europy w Wioślarstwie 2008 liczyła 11 sportowców. Najlepszymi wynikami było 2. miejsce w dwójce i czwórce bez sternika mężczyzn.

## Medale

### Złote medale
Brak

### Srebrne medale
dwójka bez sternika mężczyzn (M2-): Nikola Stojić, Goran Jagar
czwórka bez sternika wagi lekkiej (LM4-): Veljko Urošević, Nenad Babović, Goran Nedeljković, Miloš Tomić

### Brązowe medale
Brak

## Wyniki

### Konkurencje mężczyzn
- dwójka bez sternika (M2-): Nikola Stojić, Goran Jagar – 2. miejsce
- czwórka bez sternika (M4-): Marko Marjanović, Čedomir Nikitović, Ivan Ostojić, Aleksandar Radović – 9. miejsce
- czwórka bez sternika wagi lekkiej (LM4-): Veljko Urošević, Nenad Babović, Goran Nedeljković, Miloš Tomić – 2. miejsce

### Konkurencje kobiet
- jedynka (W1x): Iva Obradović – 4. miejsce

wikitext:
{{Wyniki reprezentacji infobox
 |nazwa                  = Serbia na ME w Wioślarstwie
 |państwo                = Serbia
 |kod MKOl               = SRB
 |organizacja            = [[Międzynarodowa Federacja Wioślarska|FISA]]
 |kod organizacja        = SRB
 |federacja              =
 |impreza z linkiem      = [[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008|Mistrzostwa Europy 2008]]
 |miejscowość            = [[Ateny]]
 |chorąży                =
 |liczba zawodników      = 11
 |liczba konkurencji     = 4
 |liczba dyscyplin       =
 |pozycja w klasyfikacji = 10
 |złote                  = 0
 |srebrne                = 2
 |brązowe                = 0
 |suma                   = 2
}}
'''Reprezentacja [[Serbia|Serbii]] na [[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008|Mistrzostwach Europy w Wioślarstwie 2008]]''' liczyła 11 sportowców. Najlepszymi wynikami było 2. miejsce w dwójce i czwórce bez sternika mężczyzn.

== Medale ==
=== [[Plik:Gold medal with cup.svg|16px]] Złote medale ===
: ''Brak''

=== [[Plik:Silver medal with cup.svg|16px]] Srebrne medale ===
: '''[[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008 – dwójka bez sternika mężczyzn|dwójka bez sternika mężczyzn]] (M2-):''' [[Nikola Stojić]], [[Goran Jagar]]
: '''[[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008 – czwórka bez sternika wagi lekkiej mężczyzn|czwórka bez sternika wagi lekkiej]] (LM4-):''' [[Veljko Urošević]], [[Nenad Babović]], [[Goran Nedeljković]], [[Miloš Tomić]]

=== [[Plik:Bronze medal with cup.svg|16px]] Brązowe medale ===
: ''Brak''

== Wyniki ==
=== Konkurencje mężczyzn ===
* '''[[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008 – dwójka bez sternika mężczyzn|dwójka bez sternika]] (M2-):''' [[Nikola Stojić]], [[Goran Jagar]] – 2. miejsce
* '''[[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008 – czwórka bez sternika mężczyzn|czwórka bez sternika]] (M4-):''' [[Marko Marjanović]], [[Čedomir Nikitović]], [[Ivan Ostojić]], [[Aleksandar Radović]] – 9. miejsce
* '''[[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008 – czwórka bez sternika wagi lekkiej mężczyzn|czwórka bez sternika wagi lekkiej]] (LM4-):''' [[Veljko Urošević]], [[Nenad Babović]], [[Goran Nedeljković]], [[Miloš Tomić]] – 2. miejsce

=== Konkurencje kobiet ===
* '''[[Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 2008 – jedynka kobiet|jedynka]] (W1x):''' [[Iva Obradović]] – 4. miejsce

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.worldrowing.com/events/2008-european-championships/schedule-results | tytuł = Wyniki poszczególnych konkurencji podczas Mistrzostw Europy w Wioślarstwie 2008 | opublikowany = worldrowing.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20181221013941/http://www.worldrowing.com/events/2008-european-championships/schedule-results | zarchiwizowano = 2018-12-21| język = en}}

{{Reprezentacje Mistrzostw Europy w Wioślarstwie 2008}}

[[Kategoria:Reprezentacje państw na Mistrzostwach Europy w Wioślarstwie, Ateny 2008|Serbia]]
[[Kategoria:Wioślarstwo w Serbii]]
[[Kategoria:2008 w Serbii]]

title: Serbia na ME w Wioślarstwie

Kod MKOl: SRB

Kod FISA: SRB

Liczba zawodników: 11 w 4 konkurencjach

Medale · Pozycja: 10.: Złoto · 0 · Srebro · 2 · Brąz · 0 · Razem · 2


text:
# Sielsowiet Konwaliszki
Sielsowiet Konwaliszki (biał. Канвелішскі сельсавет; ros. Конвелишский сельсовет) – sielsowiet na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie werenowskim, z siedzibą w Konwaliszkach. Od północy i wschodu graniczy z Republiką Litewską.
Według spisu z 2009 sielsowiet Konwaliszki zamieszkiwało 1435 osób, w tym 1049 Polaków (73,10%), 323 Białorusinów (22,51%), 42 Rosjan (2,93%), 10 Litwinów (0,70%), 4 Ukraińców (0,28%) i 7 osób innych narodowości.

## Miejscowości
- agromisteczko:
  - Konwaliszki
- wsie:
  - Ażubale
  - Ażukalnie
  - Balkuny
  - Białożyszki
  - Bile
  - Bociany
  - Czyrkańce
  - Czyżewsk
  - Degutka
  - Gojcieniszki
  - Kiżby
  - Kontrymowszczyzna
  - Konwaliszki Małe
  - Kulkiszki
  - Lenciszki
  - Lepie Małe
  - Lepie Wielkie
  - Łowce
  - Łuszczyki
  - Masiuny
  - Okolica Lepie
  - Podegucie
  - Podgaj
  - Rakliszki
  - Slozki
  - Świły
  - Tawrele
  - Utkany
- chutory:
  - Aleksandryna
  - Hołownie
  - Janowo
  - Klimany
  - Mariampol

title: Sielsowiet Konwaliszki

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Sielsowiet Konwaliszki
 |nazwa oryginalna                = {{k|by|Канвелішскі сельсавет}}
{{k|ru|Конвелишский сельсовет}}
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[sielsowiet]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = BY-HR
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Rejon werenowski|werenowski]]
 |siedziba                        = [[Konwaliszki]]
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             = 2009
 |liczba ludności                 = 1435
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    = Konwaliszki, ul. Sowiecka 1;
Конвелишки, ул. Советская, д.1
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = miejscowości
 |1. podział                      = 34
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |kod mapy                        = obwód grodzieński
 |współrzędne                     = 54°13′N 25°27′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Sielsowiet Konwaliszki''' ({{w języku|be|Канвелішскі сельсавет}}; {{w języku|ru|Конвелишский сельсовет}}) – [[sielsowiet]] na [[Białoruś|Białorusi]], w [[Obwód grodzieński|obwodzie grodzieńskim]], w [[Rejon werenowski|rejonie werenowskim]], z siedzibą w [[Konwaliszki|Konwaliszkach]]. Od północy i wschodu graniczy z [[Litwa|Republiką Litewską]].

Według spisu z 2009 sielsowiet Konwaliszki zamieszkiwało 1435 osób, w tym 1049 Polaków (73,10%), 323 Białorusinów (22,51%), 42 Rosjan (2,93%), 10 Litwinów (0,70%), 4 Ukraińców (0,28%) i 7 osób innych narodowości<ref>{{Cytuj stronę |url =http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |tytuł =Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |opublikowany = |data = |język =ru |data dostępu = 2020-07-02}}</ref>.

== Miejscowości ==
* agromisteczko:
** [[Konwaliszki]]
* wsie:
** [[Ażubale]]
** [[Ażukalnie]]
** [[Balkuny]]
** [[Białożyszki]]
** [[Bile (Białoruś)|Bile]]
** [[Bociany (Białoruś)|Bociany]]
** [[Czyrkańce]]
** [[Czyżewsk]]
** [[Degutka]]
** [[Gojcieniszki]]
** [[Kiżby]]
** [[Kontrymowszczyzna]]
** [[Konwaliszki Małe]]
** [[Kulkiszki]]
** [[Lenciszki]]
** [[Lepie Małe]]
** [[Lepie Wielkie]]
** [[Łowce (Białoruś)|Łowce]]
** [[Łuszczyki (obwód grodzieński)|Łuszczyki]]
** [[Masiuny]]
** [[Okolica Lepie]]
** [[Podegucie (Białoruś)|Podegucie]]
** [[Podgaj (Białoruś)|Podgaj]]
** [[Rakliszki]]
** [[Slozki]]
** [[Świły (obwód grodzieński)|Świły]]
** [[Tawrele]]
** [[Utkany]]
* chutory:
** [[Aleksandryna (obwód grodzieński)|Aleksandryna]]
** [[Hołownie (obwód grodzieński)|Hołownie]]
** [[Janowo (rejon werenowski)|Janowo]]
** [[Klimany]]
** [[Mariampol (obwód grodzieński)|Mariampol]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url =http://voronovo.grodno-region.by/ru/selsovet-ru/ |tytuł =Сельсоветы |opublikowany =Rejon werenowski |data = |język = ru |data dostępu = 2020-07-02}}

{{Rejon werenowski}}
[[Kategoria:Rejon werenowski]]
[[Kategoria:Sielsowiety Białorusi|Konwaliszki]]

title: Sielsowiet KonwaliszkiКанвелішскі сельсавет · Конвелишский сельсовет

Państwo: Białoruś

Obwód: grodzieński

Rejon: werenowski

Siedziba: Konwaliszki


text:
# Aleksander Baurowicz
Aleksander Baurowicz (ur. 1 grudnia 1867 we Lwowie, zm. 10 lutego 1949 w Żywcu) – polski otolaryngolog.

## Życiorys
Syn Wincentego Baurowicza i Karoliny z Pomianowskich. Po ukończeniu w 1886 gimnazjum klasycznego rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego. 28 lutego 1892 uzyskał dyplom doktora wszech nauk z wyróżnieniem, w kwietniu tego samego roku wyjechał do Wiednia, gdzie był słuchaczem prywatnych kursów medycznych z zakresu laryngologii u prof. Karla Stoerka, otiatrii Josefa Grubera i Adama Politzera oraz w Klinice Dermatologii u prof. Moritza Kaposiego. Od 1 października 1892 był elewem w klinice kierowanej przez Karla Stoerka, pracował tam do 1894 prowadząc badania anatomopatologiczne. Po powrocie do Krakowa w maju 1894 został asystentem na Oddziale Laryngologicznym w Szpitalu św. Łazarza, w 1896 jako drugi w kraju przedstawił i obronił pracę habilitacyjną z zakresu laryngologii pt. "O twardzieli (skleroma)". 22 maja 1896 wygłosił wykład habilitacyjny "O ośrodkach i nerwach krtaniowych ze względu na fonację", który opublikowano w Przeglądzie Lekarskim. 23 lipca 1896 został mianowany docentem prywatnym z dziedzinie laryngologii. Poza laryngologią zajmował się również otiatrią oraz prowadził kliniczne ambulatorium chorób uszu. W 1900 zrezygnował z pracy w klinice i skupił się na prowadzeniu prywatnej praktyki lekarskiej w założonej przez siebie lecznicy. Na podstawie specjalnego reskryptu Ministerstwa Oświaty i Wychowania z dnia 6 maja 1906 venia legendi Aleksandra Baurowicza zostało rozszerzone o otologię. 3 lutego 1908 otrzymał nominację na tytularnego profesora nadzwyczajnego laryngologii i otiatrii. 1 kwietnia 1919 otrzymał mianowanie na etatowego profesora nadzwyczajnego laryngologii i otiatrii oraz stanowisko kierownika Katedry Otolaryngologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Równocześnie został zobowiązany przez Radę Wydziału Lekarskiego do zapewnienia w klinice warunków do pracy naukowej i dydaktycznej prof. Franciszkowi Nowotnemu, co rodziło konflikty. W 1919 po raz pierwszy przeprowadził pełną laryngektomię całkowitą. W 1920 komisja laryngologiczna Rady Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego podzieliła Klinikę na część laryngologiczną kierowaną przez prof. Baurowicza i otiatryczną pod kierunkiem prof. Nowotnego. W 1925 po śmierci prof. Nowotnego Aleksander Baurowicz objął kierownictwo całej kliniki i zajmował to stanowisko do przejścia na emeryturę 31 października 1934. Przeprowadził się wówczas do Żywca, gdzie prowadził praktykę lekarską. Zmarł w wyniku choroby nowotworowej 10 lutego 1949.

## Dorobek naukowy
Aleksander Baurowicz ogłosił w czasopismach polskich, austriackich i niemieckich 60 publikacji naukowych i klinicznych z zakresu laryngologii. Dotyczyły one zmian chorobowych, wyników badań histologicznych i bakteriologicznych. Szczególnie dużo prac poświęcił twardzieli, gruźlicy oraz chorobom nowotworowym górnych dróg oddechowych i ucha. Opisywał leczeniu zwężenia krtani przy zastosowaniu przez siebie zaprojektowanych kaniul, który wszywał pacjentom w krtań lub tchawicę na dwa lata. Przedstawił sposób usuwania polipa choanalnego przez jamę nosa przy użyciu pętli.
Od 1894 przez pięć lat publikował w prasie lekarskiej sprawozdania z kierowanego przez prof. Przemysława Wiktora Odrowąża-Pieniążka Oddziału Laryngologii szpitala św. Łazarza w Krakowie. W 1930 Bratnia Pomoc Medyków Uniwersytetu Jagiellońskiego wydała w formie książki wykłady Baurowicza pt. "Choroby górnych dróg oddechowych, narządu słuchowego oraz jamy ustnej i przełyku”.

## Członkostwo
- Towarzystwo Powszechna Poliklinika Krakowska (od 1907 członek tymczasowego zarządu)
- Towarzystwo Lekarskie Krakowskie (od 1912)
- Polskie Towarzystwo Otolaryngologiczne (od 1919, w latach 1933-1935 przewodniczący sekcji krakowskiej)

title: Aleksander Baurowicz

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Aleksander Baurowicz
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   =
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = [[1 grudnia]] [[1867]]
 |miejsce urodzenia         = [[Lwów]]
 |data śmierci              = [[10 lutego]] [[1949]]
 |miejsce śmierci           = [[Żywiec]]
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |jakich nauk               = medycznych
 |specjalność               = otolaryngologia
 |almamater                 = [[Uniwersytet Jagielloński]]
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet Jagielloński]]
 |okres zatr1               = 1894-1934
 |doktorat data             = [[27 lutego]] [[1872]]
 |doktorat uczelnia         =
 |doktorat dyscyplina       =
 |habilitacja data          =
 |habilitacja uczelnia      =
 |habilitacja dyscyplina    =
 |profesura data            = [[3 lutego]] [[1908]]
 |status pan                =
 |status pau                =
 |funkcja pan typ           =
 |funkcja pan nazwa         =
 |honoriscausa data1        =
 |honoriscausa uczelnia1    =
 |honoriscausa data2        =
 |honoriscausa uczelnia2    =
 |honoriscausa data3        =
 |honoriscausa uczelnia3    =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Aleksander Baurowicz''' (ur. [[1 grudnia]] [[1867]] we [[Lwów|Lwowie]], zm. [[10 lutego]] [[1949]] w [[Żywiec|Żywcu]]) – polski otolaryngolog.

==Życiorys==
Syn Wincentego Baurowicza i Karoliny z Pomianowskich. Po ukończeniu w 1886 gimnazjum klasycznego rozpoczął studia na [[Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego|Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego]]. 28 lutego 1892 uzyskał dyplom doktora wszech nauk z wyróżnieniem, w kwietniu tego samego roku wyjechał do [[Wiedeń|Wiednia]], gdzie był słuchaczem prywatnych kursów medycznych z zakresu laryngologii u prof. Karla Stoerka, otiatrii Josefa Grubera i [[Adam Politzer|Adama Politzera]] oraz w Klinice Dermatologii u prof. [[Moritz Kaposi|Moritza Kaposiego]]. Od 1 października 1892 był elewem w klinice kierowanej przez Karla Stoerka, pracował tam do 1894 prowadząc badania anatomopatologiczne. Po powrocie do Krakowa w maju 1894 został asystentem na Oddziale Laryngologicznym w [[Szpital Uniwersytecki w Krakowie|Szpitalu św. Łazarza]], w 1896 jako drugi w kraju przedstawił i obronił pracę habilitacyjną z zakresu laryngologii pt. "O twardzieli (skleroma)". 22 maja 1896 wygłosił wykład habilitacyjny "O ośrodkach i nerwach krtaniowych ze względu na fonację", który opublikowano w [[Przegląd Lekarski|Przeglądzie Lekarskim]]. 23 lipca 1896 został mianowany docentem prywatnym z dziedzinie laryngologii. Poza laryngologią zajmował się również otiatrią oraz prowadził kliniczne ambulatorium chorób uszu. W 1900 zrezygnował z pracy w klinice i skupił się na prowadzeniu prywatnej praktyki lekarskiej w założonej przez siebie lecznicy. Na podstawie specjalnego reskryptu Ministerstwa Oświaty i Wychowania z dnia 6 maja 1906 [[venia legendi]] Aleksandra Baurowicza zostało rozszerzone o otologię. 3 lutego 1908 otrzymał nominację na tytularnego [[Profesor uczelni|profesora nadzwyczajnego]] laryngologii i otiatrii. 1 kwietnia 1919 otrzymał mianowanie na etatowego profesora nadzwyczajnego laryngologii i otiatrii oraz stanowisko kierownika Katedry Otolaryngologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Równocześnie został zobowiązany przez Radę Wydziału Lekarskiego do zapewnienia w klinice warunków do pracy naukowej i dydaktycznej prof. [[Franciszek Juliusz Nowotny|Franciszkowi Nowotnemu]], co rodziło konflikty. W 1919 po raz pierwszy przeprowadził pełną [[Laryngektomia|laryngektomię]] całkowitą. W 1920 komisja laryngologiczna Rady Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego podzieliła Klinikę na część laryngologiczną kierowaną przez prof. Baurowicza i otiatryczną pod kierunkiem prof. Nowotnego<ref>[https://wl.cm.uj.edu.pl/wydzial/historia/otolaryngologia/ Historia Wydziału Lekarskiego, Otolaryngologia, Uniwersytet Jagielloński]</ref>. W 1925 po śmierci prof. Nowotnego Aleksander Baurowicz objął kierownictwo całej kliniki i zajmował to stanowisko do przejścia na emeryturę 31 października 1934<ref>[https://otolaryngologia.cm-uj.krakow.pl/klinika/historia/ Historia Katedry i Kliniki Otolaryngologicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego]</ref>. Przeprowadził się wówczas do Żywca, gdzie prowadził praktykę lekarską. Zmarł w wyniku choroby nowotworowej 10 lutego 1949.

==Dorobek naukowy==
Aleksander Baurowicz ogłosił w czasopismach polskich, austriackich i niemieckich 60 publikacji naukowych i klinicznych z zakresu laryngologii. Dotyczyły one zmian chorobowych, wyników badań histologicznych i bakteriologicznych. Szczególnie dużo prac poświęcił [[Twardziel (choroba)|twardzieli]], gruźlicy oraz chorobom nowotworowym górnych dróg oddechowych i ucha. Opisywał leczeniu zwężenia krtani przy zastosowaniu przez siebie zaprojektowanych kaniul, który wszywał pacjentom w krtań lub tchawicę na dwa lata. Przedstawił sposób usuwania [[Polip choanalny|polipa choanalnego]] przez jamę nosa przy użyciu pętli.
Od 1894 przez pięć lat publikował w prasie lekarskiej sprawozdania z kierowanego przez prof. [[Przemysław Wiktor Odrowąż-Pieniążek|Przemysława Wiktora Odrowąża-Pieniążka]] Oddziału Laryngologii szpitala św. Łazarza w Krakowie. W 1930 Bratnia Pomoc Medyków Uniwersytetu Jagiellońskiego wydała w formie książki wykłady Baurowicza pt. "[https://polona.pl/item/choroby-gornych-drog-oddechowych-i-narzadu-sluchowego-oraz-jamy-ust-i-przelyku,OTgwNzY5MTI/8/#info:metadata Choroby górnych dróg oddechowych, narządu słuchowego oraz jamy ustnej i przełyku]”.

==Członkostwo==
* Towarzystwo Powszechna Poliklinika Krakowska (od 1907 członek tymczasowego zarządu)
* Towarzystwo Lekarskie Krakowskie (od 1912)
* Polskie Towarzystwo Otolaryngologiczne (od 1919, w latach 1933-1935 przewodniczący sekcji krakowskiej)

==Przypisy==
{{Przypisy}}

==Bibliografia==
* {{Cytuj stronę | url = https://magazynorl.pl/wp-content/uploads/2012/08/2009_01-03-magazynorl.pdf | tytuł = Stanisław Zabłocki "Aleksander Baurowicz (1867-1949)" w cyklu "Tworzyli polską laryngologię", Magazyn Otolaryngologiczny nr. 29, tom VIII, styczeń-marzec 2009 s. 7-8 | opublikowany = magazynorl.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20190502141620/https://magazynorl.pl/wp-content/uploads/2012/08/2009_01-03-magazynorl.pdf | zarchiwizowano = 2019-05-02}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Baurowicz, Aleksander}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)]]
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Żywcem]]
[[Kategoria:Polscy otorynolaryngolodzy]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1867]]
[[Kategoria:Zmarli w 1949]]

title: Aleksander Baurowicz

Data i miejsce urodzenia: 1 grudnia 1867 · Lwów

Data i miejsce śmierci: 10 lutego 1949 · Żywiec

Alma Mater: Uniwersytet Jagielloński

Doktorat: 27 lutego 1872

Profesura: 3 lutego 1908

Uczelnia: Uniwersytet Jagielloński


text:
# Jim Risch
Jim Risch, właśc. James E. Risch (ur. 3 maja 1943 w Milwaukee) – amerykański polityk związany z Partią Republikańską, od maja 2006 do stycznia 2007 pełnił urząd 31. gubernatora stanu Idaho. Obecnie jest młodszym senatorem z tego stanu.
Urodził się w Milwaukee w Wisconsin, ale mieszka w Idaho. Ukończył University of Idaho, zdobywając dyplom leśnika w 1965 roku. Drugi fakultet, prawo, ukończył również na tej samej uczelni w 1968.
Do polityki wkroczył w roku 1970, kiedy to został wybrany na prokuratora w Ada County, gdzie mieszka. Równocześnie z piastowaniem tej funkcji wykładał prawo na Boise State University.
Wiele czasu też spędził jako skuteczny prawnik procesowy (ang. trial lawyer) i jest uznawany za jednego z najlepszych prawników w Idaho.
W 1974 wybrano go po raz pierwszy do stanowego senatu, gdzie od 1976 pełnił różne funkcje przywódcze (np. lidera większości republikańskiej i prezydenta pro tempore tej izby). Co prawda w 1988 kandydujący z ramienia demokratów prawnik Mike Burkett pokonał go i zajął miejsce, ale Risch powrócił do senatu w 1994.
W 2002 kandydował na urząd wicegubernatora Idaho, pokonując w prawyborach zajmującego to stanowisko Jacka Riggsa i wygrywając wybory. Zajmował to stanowisko u boku gubernatora (republikanina) Dirka Kempthorne’a.
Kiedy w maju 2006 roku prezydent George W. Bush nominował Kempthorne’a na sekretarza zasobów wewnętrznych (United States Secretary of Interior), a ten, po zatwierdzeniu jego kandydatury przez Senat, objął urząd 26 maja tegoż roku, Risch został zaprzysiężony, jako pierwsza osoba w linii sukcesji, na 31. gubernatora stanu Idaho. Jego kadencja zakończyła się 1 stycznia 2007.
Mimo wcześniejszych planów Risch postanowił ostatecznie nie ubiegać się o własną kadencję gubernatorską (nominację republikanów zdobył kongresmen C. L. Otter), ale zdobył bez sprzeciwu ponowną nominację na wicegubernatora.
9 października 2007 ogłosił swoją kandydaturę w wyborach do Senatu, które odbędą się w listopadzie 2008. Starał się o zdobycie miejsca które opuści senator Larry Craig. Jego przeciwnikiem z Partii Demokratycznej był były kongresmen Larry LaRocco. Ponieważ Partia Republikańska ma ogromną przewagę nad Partią Demokratyczną w stanie Idaho, jego zwycięstwo było uważane za bardzo prawdopodobne.
4 listopada 2008 Risch pokonał LaRocco stosunkiem 57,7% do 34,1% głosów i objął miejsce w Senacie 3 stycznia 2009.
Jego żoną jest Vicki Risch. Mają trójkę dzieci i piątkę wnuków.

title: Jim Risch

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk           = Jim Risch
 |grafika           = Jim Risch official portrait.jpg
 |opis grafiki      =
 |data urodzenia    = [[3 maja]] [[1943]]
 |miejsce urodzenia = [[Milwaukee]]
 |data śmierci      =
 |miejsce śmierci   =
 |funkcja           = [[Senat Stanów Zjednoczonych|Senator Stanów Zjednoczonych]] z [[Idaho]]
 |partia            = [[Partia Republikańska (Stany Zjednoczone)|Partia Republikańska]]
 |od                = [[3 stycznia]] [[2009]]
 |do                =
 |poprzednik        = [[Larry Craig]]
 |następca          =
 |2 funkcja         = 31. gubernator stanu [[Idaho]]
 |2 partia          =
 |2 od              = [[26 maja]] [[2006]]
 |2 do              = [[1 stycznia]] [[2007]]
 |2 poprzednik      = [[Dirk Kempthorne]]
 |2 następca        = Butch Otter
 |3 funkcja         =
 |3 partia          =
 |3 od              =
 |3 do              =
 |3 poprzednik      =
 |3 następca        =
 |odznaczenia       =
 |www               =
 |commons           = Category:Jim Risch
 |quote             =
}}
'''Jim Risch''', właśc. '''James E. Risch''' (ur. [[3 maja]] [[1943]] w [[Milwaukee]]) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[polityk]] związany z [[Partia Republikańska (Stany Zjednoczone)|Partią Republikańską]], od maja [[2006]] do stycznia 2007 pełnił urząd 31. [[gubernator]]a [[Stan (podział administracyjny)|stanu]] [[Idaho]]. Obecnie jest [[Senat Stanów Zjednoczonych|młodszym senatorem]] z tego stanu.

Urodził się w [[Milwaukee]] w [[Wisconsin]], ale mieszka w Idaho. Ukończył [[University of Idaho]], zdobywając dyplom [[Leśnictwo (nauka)|leśnika]] w [[1965]] roku. Drugi fakultet, [[nauki prawne|prawo]], ukończył również na tej samej uczelni w [[1968]].
Do polityki wkroczył w roku [[1970]], kiedy to został wybrany na [[prokurator]]a w [[Hrabstwo Ada|Ada County]], gdzie mieszka. Równocześnie z piastowaniem tej funkcji wykładał prawo na [[Boise State University]].
Wiele czasu też spędził jako skuteczny prawnik procesowy ([[język angielski|ang.]] ''trial lawyer'') i jest uznawany za jednego z najlepszych prawników w Idaho.

W [[1974]] wybrano go po raz pierwszy do stanowego senatu, gdzie od [[1976]] pełnił różne funkcje przywódcze (np. lidera większości republikańskiej i prezydenta ''pro tempore'' tej izby). Co prawda w [[1988]] kandydujący z ramienia [[Partia Demokratyczna (Stany Zjednoczone)|demokratów]] prawnik [[Mike Burkett]] pokonał go i zajął miejsce, ale Risch powrócił do senatu w [[1994]].

W [[2002]] kandydował na urząd [[wicegubernator]]a Idaho, pokonując w prawyborach zajmującego to stanowisko [[Jack Riggs|Jacka Riggsa]] i wygrywając wybory. Zajmował to stanowisko u boku [[gubernator]]a (republikanina) [[Dirk Kempthorne|Dirka Kempthorne’a]].

Kiedy w maju [[2006]] roku [[Prezydenci Stanów Zjednoczonych|prezydent]] [[George W. Bush]] nominował Kempthorne’a na sekretarza zasobów wewnętrznych (''United States Secretary of Interior''), a ten, po zatwierdzeniu jego kandydatury przez [[Senat Stanów Zjednoczonych|Senat]], objął urząd [[26 maja]] tegoż roku, Risch został zaprzysiężony, jako pierwsza osoba w linii sukcesji, na 31. gubernatora stanu Idaho. Jego kadencja zakończyła się [[Styczeń 2007#1 stycznia 2007|1 stycznia 2007]].

Mimo wcześniejszych planów Risch postanowił ostatecznie nie ubiegać się o własną kadencję gubernatorską (nominację republikanów zdobył [[Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych|kongresmen]] [[Butch Otter|C. L. Otter]]), ale zdobył bez sprzeciwu ponowną nominację na wicegubernatora.

[[9 października]] 2007 ogłosił swoją kandydaturę w wyborach do Senatu, które odbędą się w listopadzie 2008. Starał się o zdobycie miejsca które opuści senator [[Larry Craig]]. Jego przeciwnikiem z [[Partia Demokratyczna (Stany Zjednoczone)|Partii Demokratycznej]] był były kongresmen [[Larry LaRocco]]. Ponieważ Partia Republikańska ma ogromną przewagę nad Partią Demokratyczną w stanie Idaho, jego zwycięstwo było uważane za bardzo prawdopodobne.

[[4 listopada]] [[2008]] Risch pokonał LaRocco stosunkiem 57,7% do 34,1% głosów i objął miejsce w Senacie [[3 stycznia]] [[2009]].

Jego żoną jest Vicki Risch. Mają trójkę dzieci i piątkę wnuków.

== Linki zewnętrzne ==
* {{Congbio|R000584}}
* [http://risch.senate.gov/ Strona oficjalna]
* [https://archive.is/20060619125921/http://www.nga.org/portal/site/nga/menuitem.29fab9fb4add37305ddcbeeb501010a0/?vgnextoid=3b68a75a0f58b010VgnVCM1000001a01010aRCRD Profil na stronach NGA]

{{Obecni senatorowie USA}}
{{Senatorowie z Idaho}}
{{Przewodniczący komisji drobnej przedsiębiorczości USA}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Risch, Jim}}
[[Kategoria:Gubernatorzy Idaho]]
[[Kategoria:Wicegubernatorzy stanów Stanów Zjednoczonych]]
[[Kategoria:Senatorzy z Idaho]]
[[Kategoria:Amerykańscy politycy konserwatywni]]
[[Kategoria:Amerykańscy prawnicy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Milwaukee]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1943]]
[[Kategoria:Republikanie z Idaho]]

title: Jim Risch

Data i miejsce urodzenia: 3 maja 1943 · Milwaukee

Okres:
od 3 stycznia 2009
od 26 maja 2006 · do 1 stycznia 2007

Przynależność polityczna: Partia Republikańska

Poprzednik:
Larry Craig
Dirk Kempthorne

Następca: Butch Otter


text:
# 06/05
06/05 – holenderski thriller z 2004 roku, w reżyserii Theo van Gogha. Premiera filmu miała miejsce 15 grudnia 2004.

## Obsada
- Reinout Bussemaker(inne języki) jako Volkert van der G
- Johnny de Mol(inne języki) jako redaktor NRC
- Peer Mascini(inne języki) jako sąsiad
- Tara Elders(inne języki) jako Aisa
- Marcel Hensema(inne języki) jako Wester
- Caro Lenssen jako Marije
- Cahit Ölmez(inne języki) jako Erdogan

title: 06/05

wikitext:
{{dopracować|źródła=2024-04}}
{{Film infobox
 |tytuł            = 06/05
 |oryginalny tytuł =
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = thriller
 |rok produkcji    = [[2004 w filmie|2004]]
 |data premiery    = [[15 grudnia]] [[2004]]
 |kraj produkcji   = [[Holandia]]
 |język            = [[język niderlandzki|niderlandzki]]
 |czas trwania     = 120 [[minuta|min]]
 |reżyseria        = [[Theo van Gogh (reżyser)|Theo van Gogh]]
 |scenariusz       = Theo van Gogh<br />{{link-interwiki |Tomas Ross |Q=Q2032739}}
 |główne role      =
 |muzyka           = {{link-interwiki |Rainer Hensel |Q=Q112456770}}
 |zdjęcia          =
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           =
 |produkcja        =
 |wytwórnia        =
 |dystrybucja      =
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''06/05''' – holenderski thriller z [[2004]] roku, w reżyserii [[Theo van Gogh (reżyser)|Theo van Gogha]]. Premiera filmu miała miejsce [[15 grudnia]] [[2004]].

== Obsada ==
* {{link-interwiki |Reinout Bussemaker |Q=Q14255125}} jako Volkert van der G
* {{link-interwiki |Johnny de Mol |Q=Q732820}} jako redaktor NRC
* {{link-interwiki |Peer Mascini |Q=Q3191923}} jako sąsiad
* {{link-interwiki |Tara Elders |Q=Q1635020}} jako Aisa
* {{link-interwiki |Marcel Hensema |Q=Q2017834}} jako Wester
* [[Caro Lenssen]] jako Marije
* {{link-interwiki |Cahit Ölmez |Q=Q2287654}} jako Erdogan

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|0419952|06/05}}
* {{Filmweb|tytuł|167960|06/05}}

[[Kategoria:Holenderskie dreszczowce]]
[[Kategoria:Holenderskie filmy z 2004 roku]]

title: 06/05

Gatunek: thriller

Data premiery: 15 grudnia 2004

Kraj produkcji: Holandia

Język: niderlandzki

Czas trwania: 120 min

Reżyseria: Theo van Gogh

Scenariusz: Theo van Gogh · Tomas Ross

Muzyka: Rainer Hensel


text:
# Maarten Arens
Maarten Johannes Arens (ur. 20 maja 1972) – holenderski judoka. Olimpijczyk z Sydney 2000, gdzie zajął dziewiąte miejsce w wadze półśredniej.
Siódmy na mistrzostwach świata w 1999; uczestnik zawodów w 1995 i 2001. Startował w Pucharze Świata w latach 1993, 1995–2001. Mistrz Europy w 1995 i drugi w 1999 roku.

## Letnie Igrzyska Olimpijskie 2000
| Konkurencja | Rundy eliminacyjne    | Repasaże                | Repasaże             | Klas. końcowa |
| Konkurencja | 1/16                  | Przeciwnik I            | Przeciwnik II        | Miejsce       |
| ----------- | --------------------- | ----------------------- | -------------------- | ------------- |
| 81 kg       | Djamel Bouras (FRA) P | Gabriel Arteaga (CUB) Z | Kwak Ok-chol (PRK) P | 9.            |

title: Maarten Arens

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Maarten Arens
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = judo
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[20 maja]] [[1972]]
 |miejsce urodzenia         = [[Diemen]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 184 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|NED}}
{{Medalista infobox/nagłówek|ME|JU}}
{{Medalista infobox/ME|JU|Birmingham|1995|złoto|-86 kg}}
{{Medalista infobox/ME|JU|Bratysława|1999|srebro|-81 kg}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Maarten Johannes Arens''' (ur. [[20 maja]] [[1972]]<ref>{{Cytuj | url = https://web.archive.org/web/20200417103837/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ar/maarten-arens-1.html| tytuł = Maarten Arens Biography and Olympic Results | opublikowany = Sports-Reference.com | data dostępu = 2021-05-07| język = en}}</ref>) – [[Holandia|holenderski]] [[judo]]ka. [[Igrzyska olimpijskie|Olimpijczyk]]<ref>{{Cytuj | url = https://www.olympedia.org/athletes/92380| tytuł = Biographical information | opublikowany = Olympedia.org| data dostępu = 2021-05-07| język = en}}</ref> z [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 2000|Sydney 2000]]<ref>{{cytuj| url = https://olympics.com/en/athletes/maarten-arens| tytuł = Athletes | opublikowany = Olympic.org | data dostępu = 2021-05-07 | język = en}}</ref>, gdzie zajął dziewiąte miejsce w wadze półśredniej.

Siódmy na [[Mistrzostwa świata w judo|mistrzostwach świata]] w [[Mistrzostwa Świata w Judo 1999|1999]]; uczestnik zawodów w [[Mistrzostwa Świata w Judo 1995|1995]] i [[Mistrzostwa Świata w Judo 2001|2001]]. Startował w Pucharze Świata w latach 1993, 1995–2001<ref>{{cytuj| url = https://www.judoinside.com/judoka/1/Maarten_Arens/judo-matches| tytuł = Maarten Arens Judoka | opublikowany = Judoinside.com | data dostępu = 2021-05-07 | język = en}}</ref>. [[Mistrzostwa Europy w judo|Mistrz Europy]] w [[Mistrzostwa Europy w Judo 1995|1995]] i drugi w [[Mistrzostwa Europy w Judo 1999|1999]]<ref>{{cytuj| url = https://www.judoinside.com/judoka/1/Maarten_Arens/judo-results| tytuł = Maarten Arens Judoka | opublikowany = Judoinside.com | data dostępu = 2021-05-07 | język = en}}</ref> roku.

== [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 2000]] ==
{|class="wikitable" border="1" style="font-size:90%"
|-
!rowspan=2|Konkurencja
!colspan="1"|Rundy eliminacyjne
!colspan="2"|Repasaże
!Klas. końcowa
|-
!1/16
!Przeciwnik I
!Przeciwnik II
!Miejsce
|-
|[[Judo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2000 – do 81 kg mężczyzn|81 kg]]<ref>{{Cytuj | url= https://www.ijf.org/competition/1861/draw?id_weight=4| tytuł= Head-to-heads| opublikowany= Ijf.org| język=en | data dostępu= 2021-05-07}}</ref>
|align=center bgcolor=#ffcccc|{{flaga|FRA}} [[Djamel Bouras]] ([[Francja|FRA]])
'''P'''
|align=center bgcolor=#ccffcc|{{flaga|CUB}} [[Gabriel Arteaga]] ([[Kuba|CUB]])
'''Z'''
|align=center bgcolor=#ffcccc|{{flaga|PRK}} [[Kwak Ok-chol]] ([[Korea Północna|PRK]])
'''P'''
|align=center|9.
|-
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Judocy Holandii na igrzyskach olimpijskich}}

{{SORTUJ:Arens, Maarten}}
[[Kategoria:Holenderscy olimpijczycy]]
[[Kategoria:Holenderscy judocy]]
[[Kategoria:Uczestnicy Letnich Igrzysk Olimpijskich 2000]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1972]]

title: · Maarten Arens

Data i miejsce urodzenia: 20 maja 1972 · Diemen

title: Dorobek medalowy

złoto: Birmingham 1995 · -86 kg

srebro: Bratysława 1999 · -81 kg