text:
# Domenico Alaleona
Domenico Alaleona (ur. 16 listopada 1881 w Montegiorgio, zm. 28 grudnia 1928 tamże)   – włoski kompozytor, muzykolog.

## Życiorys
Studiował w Akademii Muzycznej św. Cecylii w Rzymie grę na fortepianie pod kierunkiem Alessandra Bustiniego i Giovanniego Sgambatiego, grę organową u Remigia Renziego oraz kompozycję w klasie Cesarego De Sanctisa. Dyplom uzyskał w 1912 i objął katedrę estetyki i historii muzyki na tej uczelni   .
Równocześnie studiował muzykologię na Uniwersytecie Rzymskim, gdzie w 1907 przedstawił doktorską dysertację monograficzną na temat historii oratorium we Włoszech Studi su la storia dell oratorio musicale in Italia (Turin, 1908)  . W 1911 ogłosił pracę L'armonia modernissima: le tonalità neutre e l'arte di stupore (Turyn, 1911)  na temat teorii modernizmu muzycznego oraz I moderni orizzonti della tecnica musicale: teoria della divisione dell'ottava in parti uguali (Turyn, 1911)  dotyczącą współczesnej harmonii  , zwłaszcza podziału oktawy na pięć równych części (indonezyjska pentatonika slendro) . Ten techniczny zabieg kompozytorski zastosował w swoim najbardziej ambitnym utworze – operze Mirra, będącej jednak kompozycją eklektyczną i nierównomierną.
Jako dyrygent specjalizował się w muzyce chóralnej . W 1907–1911 wykładał chóralistykę w Instituto Nazionale di Musica w Rzymie . W 1926 roku założył Madrigalisti Romani, prowadził też Choral Società Guido Monaco z Livorno . Był również krytykiem muzycznym oraz działał w kierunku poprawy włoskiej edukacji muzycznej .

## Ważniejsze kompozycje
(na podstawie materiałów źródłowych   )

### Opery
- Mirra, opera, libretto wg Vittoria Alfieriego, (1913, wyst.: Rzym 1920)

### Utwory instrumentalne
- I Sinfonietta italiana „mondana” (4 Canzoni italiane), op. 37, na fortepian, (1910; późniejsza orkiestracja: na instrumenty smyczkowe, instrumenty dęte i harfę)
- 2 canzoni italiane, op.15, na instrumenty smyczkowe, harfę, wiolonczelę i kotły, (1917)
- II Sinfonietta italiana „spirituale” (4 laudi italiane), op. 38, na instrumenty smyczkowe, flety i trąbkę, (po 1910)
- 6 canzoni italiane, op. 3, na kwartet smyczkowy, (1922)
- La città fiorita, op. 12, (1918)
- 5 Impronte (Stigmata)

### Utwory wokalne
- Attollito portas, op.4, na głosy solowe, chór i orkiestrę, (1906)
- Il cantico di Frate Sole di S. Francesco D’Assisi na chór i organy, (1926, orkiestracja w 1928)
- Messa da requiem na 4 głosy i organy, (1927)

title: Domenico Alaleona

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Domenico Alaleona
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Domenico Ottavio Felice Gaspare Maria Alaleona
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = 16 listopada 1881
 |miejsce urodzenia     = [[Montegiorgio]]
 |pochodzenie           = [[Włochy|włoskie]]
 |data śmierci          = 28 grudnia 1928
 |miejsce śmierci       = [[Montegiorgio]]
 |instrument            = [[fortepian]], [[organy]]
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[muzyka poważna]]
 |zawód                 = [[kompozytor]], [[muzykologia|muzykolog]]
 |aktywność             =
 |wydawnictwo           =
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                =
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Domenico Alaleona''' (ur. [[16 listopada]] [[1881]] w [[Montegiorgio]], zm. [[28 grudnia]] [[1928]] tamże){{odn|Bristiger|1979}}{{odn|Waterhouse|2004}} – [[Włosi|włoski]] [[kompozytor]], [[muzykologia|muzykolog]].

== Życiorys ==
Studiował w [[Akademia Muzyczna św. Cecylii w Rzymie|Akademii Muzycznej św. Cecylii w Rzymie]] grę na [[fortepian]]ie pod kierunkiem [[Alessandro Bustini|Alessandra Bustiniego]] i [[Giovanni Sgambati|Giovanniego Sgambatiego]], grę [[organy|organową]] u [[Remigio Renzi|Remigia Renziego]] oraz [[kompozycja (muzyka)|kompozycję]] w klasie [[Cesare De Sanctis|Cesarego De Sanctisa]]. Dyplom uzyskał w 1912 i objął katedrę estetyki i historii muzyki na tej uczelni{{odn|Bristiger|1979}}{{odn|Waterhouse|2004}}{{odn|Fondi|1924}}.

Równocześnie studiował [[muzykologia|muzykologię]] na [[Uniwersytet Rzymski „La Sapienza”|Uniwersytecie Rzymskim]], gdzie w 1907 przedstawił [[Doktor (stopień naukowy)|doktorską]] [[dysertacja|dysertację]] monograficzną na temat historii [[oratorium]] we Włoszech ''Studi su la storia dell oratorio musicale in Italia'' (Turin, 1908){{odn|Bristiger|1979}}{{odn|Fondi|1924}}. W 1911 ogłosił pracę ''L'armonia modernissima: le tonalità neutre e l'arte di stupore'' (Turyn, 1911){{odn|Fondi|1924}} na temat teorii [[modernizm w muzyce|modernizmu muzycznego]] oraz ''I moderni orizzonti della tecnica musicale: teoria della divisione dell'ottava in parti uguali'' (Turyn, 1911){{odn|Fondi|1924}} dotyczącą współczesnej [[Harmonia (muzyka)|harmonii]]{{odn|Bristiger|1979}}{{odn|Waterhouse|2004}}, zwłaszcza podziału oktawy na pięć równych części (indonezyjska [[pentatonika]] [[Gamelan (skale)#Slendro czasami zwane również salendro|slendro]]){{odn|Waterhouse|2004}}. Ten techniczny zabieg kompozytorski zastosował w swoim najbardziej ambitnym utworze – operze ''Mirra'', będącej jednak kompozycją eklektyczną i nierównomierną{{r|Oxford Music Online}}.

Jako dyrygent specjalizował się w muzyce chóralnej{{odn|Waterhouse|2004}}. W 1907–1911 wykładał chóralistykę w Instituto Nazionale di Musica w Rzymie{{odn|Bristiger|1979}}. W 1926 roku założył Madrigalisti Romani, prowadził też Choral Società Guido Monaco z Livorno{{odn|Waterhouse|2004}}. Był również krytykiem muzycznym oraz działał w kierunku poprawy włoskiej edukacji muzycznej{{odn|Bristiger|1979}}{{r|Oxford Music Online}}.

== Ważniejsze kompozycje ==
(na podstawie materiałów źródłowych{{odn|Bristiger|1979}}{{odn|Waterhouse|2004}}{{odn|Fondi|1924}})

=== Opery ===
* ''Mirra'', opera, libretto wg [[Vittorio Alfieri|Vittoria Alfieriego]], (1913, wyst.: Rzym 1920)

=== Utwory instrumentalne ===
* ''I Sinfonietta italiana „mondana” (4 Canzoni italiane)'', op. 37, na fortepian, (1910; późniejsza orkiestracja: na instrumenty smyczkowe, instrumenty dęte i harfę)
* ''2 canzoni italiane'', op.15, na instrumenty smyczkowe, harfę, wiolonczelę i kotły, (1917)
* ''II Sinfonietta italiana „spirituale” (4 laudi italiane)'', op. 38, na instrumenty smyczkowe, flety i trąbkę, (po 1910)
* ''6 canzoni italiane'', op. 3, na [[kwartet smyczkowy]], (1922)
* ''La città fiorita'', op. 12, (1918)
* ''5 Impronte'' (''Stigmata'')

=== Utwory wokalne ===
* ''Attollito portas'', op.4, na głosy solowe, chór i orkiestrę, (1906)
* ''Il cantico di Frate Sole di S. Francesco D’Assisi'' na chór i organy, (1926, orkiestracja w 1928)
* ''Messa da requiem'' na 4 głosy i organy, (1927)

== Przypisy ==
{{Przypisy
|Oxford Music Online={{Paywall}} {{Cytuj stronę | url = https://doi.org/10.1093/gmo/9781561592630.article.00396 | tytuł = Alaleona, Domenico [Ottavio Felice Gaspare Maria] | autor = John C.G. Waterhouse | data= 2001-01-20 | praca = Oxford Music Online. Grove Music Online  | id = via Oxford University Press | język = en | data dostępu = 2018-05-02 | archiwum = https://archive.is/tc2yn | zarchiwizowano = 2018-05-02}}
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | inni = Elżbieta Dziębowska (red.) | tytuł = Encyklopedia muzyczna PWM |  wydanie = I | wydawca = PWM | miejsce = Kraków | data = 1979 |  isbn = 83-224-0113-2 | tom = 1 | tytuł tomu = AB część biograficzna | rozdział = Alaleona Domenico | imię r = Michał | nazwisko r = Bristiger | język = pl | odn = tak}}

* {{Cytuj książkę | tytuł = The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. C | wydawca = Oxford University Press | data = 2004 | isbn = 9780195170672 | rozdział = Alaleona, Domenico (Ottavio Felice Gaspare Maria) | imię r = John C.G. | nazwisko r = Waterhouse | język = en | odn=tak}}

* {{Paywall}} {{Cytuj książkę | nazwisko = Allen | imię = Hugh  | tytuł = A Dictionary of Modern Music and Musicians | wydawca = J. M. Dent & Sons | miejsce = London | data = 1924 | nazwisko2 = Bantock | imię2 = Granville  | nazwisko3 = Dent | imię3 = Edward J.  | nazwisko4 = Wood | imię4 = Henry J. | nazwisko5 = Eaglefield-Hull | imię5 = Arthur | strony = 543–544  | rozdział = Alaleona, Domenico | imię r = Renato | nazwisko r = Fondi |  id = via Questia | język = en | url  = https://www.questia.com/library/100134457/a-dictionary-of-modern-music-and-musicians | odn=tak}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Alaleona, Domenico}}
[[Kategoria:Włoscy kompozytorzy]]
[[Kategoria:Muzycy związani z Rzymem]]
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej św. Cecylii w Rzymie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1881]]
[[Kategoria:Zmarli w 1928]]

title: Domenico Alaleona

Data i miejsce urodzenia: 16 listopada 1881 · Montegiorgio

Pochodzenie: włoskie

Data i miejsce śmierci: 28 grudnia 1928 · Montegiorgio

Instrumenty: fortepian, organy

Gatunki: muzyka poważna

Zawód: kompozytor, muzykolog


text:
# Renata Kretówna
Renata Kretówna-Strobel (ur. 25 listopada 1948 w Suwałkach) – polska aktorka teatralna i telewizyjna.

## Życiorys
W 1974 ukończyła studia na PWST w Krakowie. Debiutowała 3 października 1974. W latach 1974–1975 występowała w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie, w latach 1975–1984 w krakowskim Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej. W latach 1984–1987 aktorka Teatru Syrena w Warszawie.

## Role

### Film
- 1971: Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka, film fabularny – telewizyjny
- 1973: Zasieki, film fabularny
- 1976: Ocalić miasto, film fabularny (Renia, łączniczka AK)
- 1977: Zakręt, film fabularny (pielęgniarka)
- 1977: Wodzirej, film fabularny (piosenkarka)
- 1978: Zielona ziemia, film fabularny – telewizyjny (Jadwiga Piecuchowa)
- 1980: Z biegiem lat, z biegiem dni..., serial fabularny (Hanka, służąca Dulskich)
- 1980: W biały dzień, film fabularny (panna)
- 1981: Kto ty jesteś, cykl fabularny
- 1982: Blisko, coraz bliżej, serial fabularny (Liselotte, dziewczyna na oficerskiej zabawie)
- 1984: Zdaniem obrony, film fabularny – telewizyjny (Krysia, sekretarka w zespole adwokackim)
- 1984: Przemytnicy, film fabularny (Esterka)
- 1985: Zdaniem obrony, film fabularny – telewizyjny (Krysia, partnerka Sokora)
- 1985: Sceny dziecięce z życia prowincji, film fabularny (Jagoda, sekretarka burmistrza R.)
- 1986: Nad Niemnem, serial fabularny (Marynia Kirłowa)
- 1987: Nad Niemnem, film fabularny (Marynia Kirłowa)
- 1986: Epizod Berlin – west, film fabularny (Hanka, pomocnica Nyżyńskiego)
- 1987: Śmieciarz, serial fabularny (prostytutka)
- 1997–2016: Klan, serial fabularny (Małgorzata Kosiorek, matka Sławomira, narzeczonego Kingi Kuczyńskiej)
- 2000: Przeprowadzki, serial fabularny (pani Silber, chora w szpitalu)
- 2002: Psie serce, cykl fabularny (Zosia, koleżanka Ireny)
- 2002: M jak miłość, serial fabularny (Wanda Kowalikowa, sąsiadka Zduńskich)
- 2002: Break point, film fabularny
- 2003: Plebania, serial fabularny (pani Jadzia, kierowniczka Domu Spokojnej Starości w Starej Wiośnie)
- 2003–2016: Na Wspólnej, serial fabularny (Zofia Kowalska)
- 2004: M jak miłość, serial fabularny (Wanda Kowalikowa, sąsiadka Zduńskich)
- 2005: Tak miało być, serial fabularny (dyrektorka Ewy)
- 2005: Parę osób, mały czas, film fabularny (doktor Słodkowska)
- 2005: Na dobre i na złe, serial fabularny (Barbara Krawczyk, żona Henryka)
- 2005: M jak miłość, serial fabularny (Zofia Kowalikowa, sąsiadka Zduńskich)
- 2005: Boża podszewka. część druga, serial fabularny
- 2006: Kryminalni. misja śląska, film fabularny – telewizyjny (Marianna Budny, matka „Grabarza”)
- 2006: Kryminalni, serial fabularny (Marianna Budny, matka „Grabarza”)
- 2006: Egzamin z życia, serial fabularny (kobieta w poczekalni)
- 2007: Zmartwychwstanie, widowisko telewizyjne (Prezesowa)
- 2007: M jak miłość, serial fabularny (Zofia Kowalikowa, sąsiadka Marii)
- 2009: Przeznaczenie, serial fabularny (księgowa Magdalena)
- 2009: Niania, serial fabularny (członkini chóru)
- 2011: Rezydencja, serial fabularny (klientka atelier)
- 2011: Linia życia, serial fabularny (pani Migdalska)
- 2012: Ojciec Mateusz, serial fabularny (Krystyna Dolniak, była teściowa Krygierowej)
- 2012: Lekarze, serial fabularny (Olga Serafin)
- 2014: Na dobre i na złe, serial fabularny (pani Kwasek)
- 2016: Zaburzenie, etiuda szkolna (matka)

### Teatr
- 1975: Młyn, spektakl telewizyjny (Laura)
- 1976: Wszyscy mówią prawdę, spektakl telewizyjny (Cordier)
- 1976: Spotkanie, spektakl telewizyjny (Lala)
- 1977: Wysoka stawka, spektakl telewizyjny
- 1977: Wesele u drobnomieszczan, spektakl telewizyjny (Panna Młoda)
- 1977: Legenda o Putyfarze, spektakl telewizyjny
- 1987: Sylwia, spektakl telewizyjny (Sylwia)

wikiname: plwiki

title: Renata Kretówna

in_language: pl

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Renata Kretówna-Strobel
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = 25 listopada 1948
 |miejsce urodzenia         = [[Suwałki]]<ref name = "suwalki"> {{Filmpolski|osoba|113740|Renata Kretówna}}</ref>
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[aktor]]ka [[teatr]]alna i [[film]]owa
 |lata aktywności           = 1971–2017
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |www                       =
}}
'''Renata Kretówna-Strobel''' (ur. [[25 listopada]] [[1948]] w [[Suwałki|Suwałkach]]{{r|suwalki}}) – [[Polacy|polska]] [[aktor]]ka [[teatr]]alna i telewizyjna.

== Życiorys ==
W 1974 ukończyła studia na [[Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie|PWST w Krakowie]]. Debiutowała 3 października 1974. W latach 1974–1975 występowała w [[Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie|Teatrze im. Słowackiego]] w Krakowie, w latach 1975–1984 w krakowskim [[Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie|Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej]]. W latach 1984–1987 aktorka [[Teatr Syrena|Teatru Syrena]] w Warszawie.

== Role ==
=== Film ===
* 1971: ''Dekameron 40 czyli cudowne przytrafienie pewnego nieboszczyka'', film fabularny – telewizyjny
* 1973: ''Zasieki'', film fabularny
* 1976: ''[[Ocalić miasto]]'', film fabularny (Renia, łączniczka AK)
* 1977: ''Zakręt'', film fabularny (pielęgniarka)
* 1977: ''[[Wodzirej (film)|Wodzirej]]'', film fabularny (piosenkarka)
* 1978: ''Zielona ziemia'', film fabularny – telewizyjny (Jadwiga Piecuchowa)
* 1980: ''[[Z biegiem lat, z biegiem dni...]]'', serial fabularny (Hanka, służąca Dulskich)
* 1980: ''W biały dzień'', film fabularny (panna)
* 1981: ''Kto ty jesteś'', cykl fabularny
* 1982: ''[[Blisko, coraz bliżej]]'', serial fabularny (Liselotte, dziewczyna na oficerskiej zabawie)
* 1984: ''Zdaniem obrony'', film fabularny – telewizyjny (Krysia, sekretarka w zespole adwokackim)
* 1984: ''Przemytnicy'', film fabularny (Esterka)
* 1985: ''Zdaniem obrony'', film fabularny – telewizyjny (Krysia, partnerka Sokora)
* 1985: ''Sceny dziecięce z życia prowincji'', film fabularny (Jagoda, sekretarka burmistrza R.)
* 1986: ''[[Nad Niemnem (serial telewizyjny)|Nad Niemnem]]'', serial fabularny (Marynia Kirłowa)
* 1987: ''[[Nad Niemnem (film 1987)|Nad Niemnem]]'', film fabularny (Marynia Kirłowa)
* 1986: ''Epizod Berlin – west'', film fabularny (Hanka, pomocnica Nyżyńskiego)
* 1987: ''[[Śmieciarz (serial telewizyjny)|Śmieciarz]]'', serial fabularny (prostytutka)
* 1997–2016: ''[[Klan (serial telewizyjny)|Klan]]'', serial fabularny (Małgorzata Kosiorek, matka Sławomira, narzeczonego Kingi Kuczyńskiej)
* 2000: ''[[Przeprowadzki]]'', serial fabularny (pani Silber, chora w szpitalu)
* 2002: ''[[Psie serce]]'', cykl fabularny (Zosia, koleżanka Ireny)
* 2002: ''[[M jak miłość]]'', serial fabularny (Wanda Kowalikowa, sąsiadka Zduńskich)
* 2002: ''Break point'', film fabularny
* 2003: ''[[Plebania]]'', serial fabularny (pani Jadzia, kierowniczka Domu Spokojnej Starości w Starej Wiośnie)
* 2003–2016: ''[[Na Wspólnej]]'', serial fabularny (Zofia Kowalska)
* 2004: ''[[M jak miłość]]'', serial fabularny (Wanda Kowalikowa, sąsiadka Zduńskich)
* 2005: ''Tak miało być'', serial fabularny (dyrektorka Ewy)
* 2005: ''Parę osób, mały czas'', film fabularny (doktor Słodkowska)
* 2005: ''[[Na dobre i na złe]]'', serial fabularny (Barbara Krawczyk, żona Henryka)
* 2005: ''M jak miłość'', serial fabularny (Zofia Kowalikowa, sąsiadka Zduńskich)
* 2005: ''[[Boża podszewka (serial telewizyjny)|Boża podszewka]]''. część druga, serial fabularny
* 2006: ''[[Kryminalni]]. misja śląska'', film fabularny – telewizyjny (Marianna Budny, matka „Grabarza”)
* 2006: ''[[Kryminalni]]'', serial fabularny (Marianna Budny, matka „Grabarza”)
* 2006: ''[[Egzamin z życia (polski serial telewizyjny)|Egzamin z życia]]'', serial fabularny (kobieta w poczekalni)
* 2007: ''Zmartwychwstanie'', widowisko telewizyjne (Prezesowa)
* 2007: ''M jak miłość'', serial fabularny (Zofia Kowalikowa, sąsiadka Marii)
* 2009: ''Przeznaczenie'', serial fabularny (księgowa Magdalena)
* 2009: ''[[Niania (polski serial telewizyjny)|Niania]]'', serial fabularny (członkini chóru)
* 2011: ''[[Rezydencja (serial telewizyjny)|Rezydencja]]'', serial fabularny (klientka atelier)
* 2011: ''Linia życia'', serial fabularny (pani Migdalska)
* 2012: ''[[Ojciec Mateusz]]'', serial fabularny (Krystyna Dolniak, była teściowa Krygierowej)
* 2012: ''[[Lekarze (serial telewizyjny)|Lekarze]]'', serial fabularny (Olga Serafin)
* 2014: ''[[Na dobre i na złe]]'', serial fabularny (pani Kwasek)
* 2016: ''Zaburzenie'', etiuda szkolna (matka)

=== Teatr ===
* 1975: ''Młyn'', spektakl telewizyjny (Laura)
* 1976: ''Wszyscy mówią prawdę'', spektakl telewizyjny (Cordier)
* 1976: ''Spotkanie'', spektakl telewizyjny (Lala)
* 1977: ''Wysoka stawka'', spektakl telewizyjny
* 1977: ''Wesele u drobnomieszczan'', spektakl telewizyjny (Panna Młoda)
* 1977: ''Legenda o Putyfarze'', spektakl telewizyjny
* 1987: ''Sylwia'', spektakl telewizyjny (Sylwia)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0471023|Renata Kretówna}}
* {{Filmweb|61320|Kretówna}}
* {{Filmpolski|osoba|113740|Renata Kretówna}}
* {{EncyklopediaTeatru |o |id = 957 |nazwa = Renata Kretówna |data dostępu = 2021-04-09}}
* {{Fototeka|osoba zdjęcia|Kretówna+Renata|Renata Kretówna}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Kretówna, Renata}}
[[Kategoria:Polskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Polskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Suwałkach]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1948]]

title: Renata Kretówna-Strobel

Data i miejsce urodzenia: 25 listopada 1948 · Suwałki

Zawód: aktorka teatralna i filmowa


text:
# Tadeusz Chlipała
Tadeusz Chlipała (ur. 14 lutego 1966 r. w Dzierżoniowie) – polski duchowny katolicki, teolog specjalizujący się w etyce życia gospodarczego, wprowadzeniu w chrześcijaństwo; nauczyciel akademicki związany z katolickimi uczelniami w Świdnicy i we Wrocławiu.

## Życiorys
Urodził się w 1966 roku w Dzierżonowie, w którym spędził dzieciństwo i wczesną młodość. Po uzyskaniu świadectwa maturalnego w 1986 roku wstąpił do Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu, które ukończył w 1992 roku zdobywając tytuł magistra teologii. Święcenia kapłańskie przyjął 23 maja 1992 roku z rąk arcybiskupa wrocławskiego, kardynała Henryka Gulbinowicza w archikatedrze św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu.
Przez pierwsze lata po święceniach pracował jako wikariusz w parafii Matki Bożej Królowej Polski i św. Maternusa w Stroniu Śląskim, następnie od 1994 do 1998 roku był wikariuszem w parafii katedralnej św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu. W tym czasie odbył studia licencjackie w Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu (teologia moralna).
W latach 1998–2003 pełnił funkcję rektora samodzielnego ośrodka duszpasterskiego św. Józefa Oblubieńca w Bolesławowie koło Stronia Śląskiego. Był także kapelanem strońskiego szpitala. W 2001 roku otrzymał przywilej noszenia rokiety i mantoletu. W latach 2003–2005 pełnił funkcję proboszcza parafii św. Michała Archanioła w Wirach koło Świdnicy.
W 2004 roku po ustanowieniu przez papieża Jana Pawła II diecezji świdnickiej w południowej części Dolnego Śląska został do niej inkardynowany. W 2005 roku biskup Ignacy Dec mianował go dyrektorem administracyjnym nowo utworzonego Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Świdnickiej. Funkcję tę sprawował do momentu mianowania dotychczasowego rektora seminarium, ks. Adama Bałabucha biskupem pomocniczym diecezji świdnickiej. 29 sierpnia 2008 roku został mianowany rektorem Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Świdnickiej. Funkcję tę zgodnie z dekretem zaczął pełnić od 1 września 2008 roku. Dnia 8 czerwca 2021 r. mianowany proboszczem parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Świebodzicach.
.
18 maja 2009 roku został mianowany kapelanem Jego Świątobliwości. W tym samym roku uzyskał stopień naukowy doktora teologii w zakresie teologii moralnej szczegółowej. W 2010 roku został wybrany kanonikiem gremialnym Świdnickiej Kapituły Katedralnej. Poza świdnickim seminarium jest adiunktem w Instytucie Teologii Systematycznej Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu.

title: Tadeusz Chlipała

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Tadeusz Chlipała
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          = [[14 lutego]] [[1966]]
 |miejsce urodzenia       = [[Dzierżoniów]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              = Rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Świdnicy
 |1. funkcja - okres      = od 2008 do 2021
 |2. funkcja              = Proboszcz w parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Świebodzicach
 |2. funkcja - okres      = od 2021
 |wyznanie                = [[katolicyzm]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            = 23 maja 1992
 |data nominacji          =
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
'''Tadeusz Chlipała''' (ur. [[14 lutego]] [[1966]] r. w [[Dzierżoniów|Dzierżoniowie]]<ref name=autonazwa1>{{Cytuj stronę | url = http://www.seminarium.swidnica.pl/zarzad.html | tytuł = Biografia Tadeusza Chlipały na stronie Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Świdnickiej | opublikowany = seminarium.swidnica.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20150402142455/http://www.seminarium.swidnica.pl/zarzad.html | zarchiwizowano = 2015-04-02}} [on-line] [dostęp: 14.12.2013]</ref>) – [[Polska|polski]] [[ksiądz|duchowny]] [[Kościół katolicki|katolicki]], [[teologia|teolog]] specjalizujący się w etyce życia gospodarczego, wprowadzeniu w chrześcijaństwo; nauczyciel akademicki związany z katolickimi uczelniami w Świdnicy i we Wrocławiu<ref name=autonazwa2>{{ludzie nauki|236782|osoba=dr Tadeusz Chlipała|data dostępu=2013-12-14}}</ref>.

== Życiorys ==
Urodził się w [[1966]] roku w Dzierżonowie, w którym spędził dzieciństwo i wczesną młodość. Po uzyskaniu świadectwa maturalnego w [[1986]] roku wstąpił do [[Metropolitalne Wyższe Seminarium Duchowne we Wrocławiu|Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego]] we [[Wrocław]]iu, które ukończył w 1992 roku zdobywając tytuł [[magister|magistra]] [[teologia|teologii]]. [[Święcenia kapłańskie]] przyjął [[23 maja]] [[1992]] roku z rąk [[Biskupi wrocławscy|arcybiskupa]] [[Archidiecezja wrocławska|wrocławskiego]], kardynała [[Henryk Gulbinowicz|Henryka Gulbinowicza]] w [[Archikatedra św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu|archikatedrze św. Jana Chrzciciela]] we [[Wrocław]]iu<ref name=autonazwa1/>.

Przez pierwsze lata po święceniach pracował jako [[wikariusz]] w [[parafia|parafii]] [[Parafia Matki Bożej Królowej Polski i św. Maternusa w Stroniu Śląskim|Matki Bożej Królowej Polski i św. Maternusa]] w [[Stronie Śląskie|Stroniu Śląskim]], następnie od [[1994]] do [[1998]] roku był wikariuszem w parafii katedralnej św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu<ref name=autonazwa1/>. W tym czasie odbył studia licencjackie w [[Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu|Papieskim Wydziale Teologicznym]] we Wrocławiu (teologia moralna)<ref>{{cytuj | tytuł = WSD Diecezji Swidnickiej – Wykładowcy | data = 2016-03-04 | data dostępu = 2023-10-11 | opublikowany = seminarium.swidnica.pl | url = http://www.seminarium.swidnica.pl/studia/wykladowcy,osoba-os_069.html | archiwum = http://web.archive.org/web/20160304230923/http://www.seminarium.swidnica.pl/studia/wykladowcy,osoba-os_069.html | zarchiwizowano = 2016-03-04}}</ref>.

W latach 1998–[[2003]] pełnił funkcję rektora samodzielnego ośrodka duszpasterskiego [[Parafia św. Józefa Oblubieńca w Bolesławowie|św. Józefa Oblubieńca]] w [[Bolesławów (województwo dolnośląskie)|Bolesławowie]] koło Stronia Śląskiego. Był także [[kapelan]]em strońskiego szpitala. W 2001 roku otrzymał [[Rochettum et Mantolettum|przywilej noszenia rokiety i mantoletu]]. W latach 2003–[[2005]] pełnił funkcję proboszcza [[Parafia św. Michała Archanioła w Wirach|parafii św. Michała Archanioła]] w [[Wiry (województwo dolnośląskie)|Wirach]] koło [[Świdnica|Świdnicy]]<ref name=autonazwa1/>.

W [[2004]] roku po ustanowieniu przez [[poczet papieży|papieża]] [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] [[diecezja świdnicka|diecezji świdnickiej]] w południowej części [[województwo dolnośląskie|Dolnego Śląska]] został do niej inkardynowany. W [[2005]] roku [[biskupi świdniccy|biskup]] [[Ignacy Dec]] mianował go dyrektorem administracyjnym nowo utworzonego [[Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Świdnickiej|Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Świdnickiej]]<ref name=autonazwa1/>. Funkcję tę sprawował do momentu mianowania dotychczasowego [[rektor]]a seminarium, ks. [[Adam Bałabuch|Adama Bałabucha]] biskupem pomocniczym diecezji świdnickiej<ref>{{cytuj | tytuł= Schematyzm Diecezji Świdnickiej | data= 2005 | wydawca= Świdnicka Kuria Biskupia | miejsce= Świdnica | isbn = 83-921533-0-8}}</ref>. [[29 sierpnia]] [[2008]] roku został mianowany rektorem Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Świdnickiej. Funkcję tę zgodnie z dekretem zaczął pełnić od 1 września 2008 roku<ref name=autonazwa1/>. Dnia 8 czerwca 2021 r. mianowany proboszczem parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Świebodzicach.
<ref>{{Cytuj |tytuł = Gość Świdnicki |data dostępu = 2021-06-08 |url = https://swidnica.gosc.pl/doc/6915178.Zmiany-proboszczow-i-ksiezy-funkcyjnych}}</ref>.

[[18 maja]] [[2009]] roku został mianowany [[prałat|kapelanem Jego Świątobliwości]]<ref name=autonazwa1/>. W tym samym roku uzyskał stopień naukowy [[doktor]]a teologii w zakresie teologii moralnej szczegółowej<ref>{{prace badawcze|254379|tytuł=Brak tytułu|data dostępu=2013-12-13}}</ref>. W 2010 roku został wybrany [[kanonik|kanonikiem gremialnym]] Świdnickiej Kapituły Katedralnej<ref name=autonazwa1/>. Poza świdnickim seminarium jest [[adiunkt]]em w Instytucie Teologii Systematycznej Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu<ref name=autonazwa2/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{ludzie nauki|236782|osoba=ks. dr Tadeusz Chlipała|data dostępu=2013-12-14}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.seminarium.swidnica.pl/zarzad.html | tytuł = Biografia Tadeusza Chlipały na stronie Wyższego Seminarium Duchownego Diecezji Świdnickiej | opublikowany = seminarium.swidnica.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20150402142455/http://www.seminarium.swidnica.pl/zarzad.html | zarchiwizowano = 2015-04-02}}

----------------
{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Chlipała, Tadeusz}}
[[Kategoria:Absolwenci Metropolitalnego Wyższego Seminarium Duchownego we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Absolwenci Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Duchowni diecezji świdnickiej]]
[[Kategoria:Rektorzy wyższych seminariów duchownych w Polsce]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1966]]
[[Kategoria:Polscy teolodzy katoliccy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Dzierżoniowie]]
[[Kategoria:Ludzie związani z ziemią kłodzką]]
[[Kategoria:Ludzie związani ze Świdnicą]]
[[Kategoria:Wykładowcy Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu]]

title: Tadeusz Chlipała

Data i miejsce urodzenia: 14 lutego 1966 · Dzierżoniów

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki


text:
# Eskapizm
Eskapizm (ang. escapism od escape – „ucieczka”) – oznacza ucieczkę od problemów związanych z życiem społecznym, codziennością i rzeczywistością w świat iluzji i fantazji. W literaturze jest to oderwanie tekstu dzieła od realiów.
W socjologii termin ten oznacza oderwanie się ruchów społecznych od rzeczywistych problemów społecznych i zwrócenie się w stronę religijności. Wynika z przekonania o niemożliwości rozwiązania kryzysu społecznego w warunkach istniejącego porządku społecznego. W tym przypadku eskapizm odwołuje się do mistyki i religii w rozwiązywaniu problemów społecznych.

## Przyczyny
Pragnienie ucieczki od rzeczywistości może wystąpić jako reakcja na długotrwały i silny stres spowodowany przez uraz psychiczny, ciężką pracę, niebezpieczne środowisko, niemożność nawiązania relacji z innymi członkami danego społeczeństwa. Często pojawia się w kryzysowych sytuacjach autorefleksji.

## Rodzaje aktywności
Każda aktywna działalność (kariera, sztuka, sport, moda, seks, religia itp.) może być sposobem na ucieczkę od rzeczywistości, jeśli ktoś stosuje te czynności jako rekompensatę nierozwiązanych problemów osobistych. Formą eskapizmu może stać się też bierna aktywność (oglądanie filmów, czytanie książek, picie alkoholu lub zażywanie narkotyków, medytacja itp.). Eskapizm może przejawiać się zarówno jako fizyczna ucieczka od świata (do odległej wioski, odległych regionów), jak i psychologiczna – gdy, nawet w przypadku braku izolacji od społeczeństwa, człowiek przestaje być zainteresowany znanymi mu i akceptowanymi w danym społeczeństwie wartościami, preferując swój świat marzeń.
Eskapizm nie jest chorobą i nie jest uwzględniony jako taka w żadnych książkach medycznych, choć doprowadzony do skrajności z przyczyn zewnętrznych, może przekształcić się w obsesyjną manię. (Na przykład skrajny eskapizm króla Ludwika II Bawarskiego uznano za wynik zaburzeń psychicznych, a założyciela Pink Floyd Syda Barretta jako wynik nadużywania LSD). Z drugiej strony, w umiarkowanej formie, eskapizm może stać się rodzajem rekreacji, a także może pomóc w przezwyciężeniu stresu.

## Kultura a eskapizm
Pisarz i specjalista w dziedzinie literatury John R.R. Tolkien w swoich pracach rozpatrywał ucieczkę od rzeczywistości do „światów wtórnych” generowanych przez wyobraźnię i literaturę, jako czysto pozytywne zjawisko, które przynosi komfort i satysfakcję. Uważał, że „ucieczce” w literaturze służą szczęśliwe zakończenia i nieoczekiwane ratowanie się bohaterów. W swoich książkach on realizował te idee, i do dziś wielu fanów Tolkiena (tolkinistów) „przenosi się” w wykreowany przez niego świat, identyfikując się z jego bohaterami. Przyjaciel Tolkiena C.S. Lewis, zgadzając się z nim, dodawał, że „uciekają” zazwyczaj z więzienia, którym dla artystów jest codzienność.
W dzisiejszym świecie nowoczesne technologie i kultura masowa dostarczają mnóstwo sposobów na ucieczkę od rzeczywistości: gry komputerowe, Internet, rzeczywistość wirtualna, filmy i telewizja. Szczególnie interesujące psychologów i socjologów jest zjawisko internetowych gier typu fabularnego (RPG oraz cRPG), w których gracze są całkowicie zanurzeni w fikcyjnym świecie. Podobnie w powieści Fahrenheit 451 autorstwa Raya Bradbury’ego społeczeństwo wykorzystuje radio i telewizję do mentalnej ucieczki przed surowym prawem i widmem nadchodzącej wojny.
Niemiecki filozof społeczny Ernst Bloch uważał, że eskapizm i ucieczka w świat marzeń z dala od współczesnej techniki oraz racjonalizmu może być impulsem do zwrotu ku humanistycznemu spojrzeniu na organizację społeczeństwa. Według niego eskapizm może być „niedojrzałym, ale szczerym substytutem rewolucji”.
Pisarz, filozof i poeta Olaf Stapledon w eseju Escapism in Literature (1939/40) potępił eskapizm:

„Literatura eskapistyczna” może zawierać wiele prawdziwej twórczości, ale jej główny cel jest przeciwieństwem twórczości. Zazwyczaj przeszkadza rozwojowi doświadczenia, odwraca umysł od pewnych nieprzyjemnych, lecz ważnych aspektów rzeczywistości. Twórcze umiejętności pisarza są prostytuowane w nienaturalnym celu, mianowicie by udaremnić twórczość, by odwrócić uwagę od drogi rozwoju. Tak więc, niezależnie od oceny moralnej, z czysto literackiego punktu widzenia „literatura eskapistyczna” jest zubożonym rodzajem literatury, ponieważ jej nieodłączną cechą jest poważne ograniczenie wrażliwości i nieszczere użycie zdolności twórczych. Z punktu widzenia moralności, „literatura eskapistyczna” jest zła, ponieważ często sprawia, że ludzie odwracają uwagę od palących problemów moralnych.

title: Eskapizm

wikitext:
'''Eskapizm''' ({{ang.|escapism}} od ''escape'' – „ucieczka”) – oznacza ucieczkę od problemów związanych z życiem społecznym, codziennością i rzeczywistością w świat [[Złudzenie (psychologia)|iluzji]] i fantazji<ref>{{cytuj |tytuł = Leksykon terminów medialnych: A-L |url = https://us.edu.pl/instytut/idkm/wp-content/uploads/sites/30/Bez-kategorii/leksykon-terminow-medialnych-1.pdf |data = 2024 |isbn = 978-83-8180-650-3 |miejsce = Toruń |wydawca = [[Wydawnictwo Adam Marszałek]] |s = 210}}</ref>. W literaturze jest to oderwanie tekstu dzieła od realiów.

W [[socjologia|socjologii]] termin ten oznacza oderwanie się ruchów społecznych od rzeczywistych problemów społecznych i zwrócenie się w stronę religijności. Wynika z przekonania o niemożliwości rozwiązania kryzysu społecznego w warunkach istniejącego porządku społecznego. W tym przypadku eskapizm odwołuje się do [[Mistycyzm|mistyki]] i [[religia|religii]] w rozwiązywaniu problemów społecznych.

== Przyczyny ==
Pragnienie ucieczki od [[rzeczywistość|rzeczywistości]] może wystąpić jako reakcja na długotrwały i silny [[stres]] spowodowany przez uraz psychiczny, ciężką [[Praca (działalność człowieka)|pracę]], niebezpieczne środowisko, niemożność nawiązania relacji z innymi członkami danego społeczeństwa. Często pojawia się w kryzysowych sytuacjach [[autorefleksja|autorefleksji]]<ref>Большая актуальная политическая энциклопедия/ Под общ. ред. А. Белякова и О. Матвейчева (ros.).</ref>.

[[Plik:Ossiansongs.JPG|thumb|Ingres, Jean Auguste Dominique (1811–1813), „[[Osjan (Macpherson)|Pieśni Osjana]]”]]

== Rodzaje aktywności ==
Każda aktywna działalność ([[kariera]], [[sztuka]], [[sport]], [[Moda (styl)|moda]], [[seks]], [[religia]] itp.) może być sposobem na ucieczkę od rzeczywistości, jeśli ktoś stosuje te czynności jako rekompensatę nierozwiązanych problemów osobistych. Formą eskapizmu może stać się też bierna aktywność (oglądanie filmów, czytanie książek, picie alkoholu lub zażywanie narkotyków, [[medytacja]] itp.). Eskapizm może przejawiać się zarówno jako fizyczna ucieczka od świata (do odległej wioski, odległych regionów), jak i psychologiczna – gdy, nawet w przypadku braku [[izolacja|izolacji]] od społeczeństwa, człowiek przestaje być zainteresowany znanymi mu i akceptowanymi w danym społeczeństwie wartościami, preferując swój świat [[Marzenia dzienne|marzeń]].

Eskapizm nie jest [[choroba|chorobą]] i nie jest uwzględniony jako taka w żadnych książkach medycznych, choć doprowadzony do skrajności z przyczyn zewnętrznych, może przekształcić się w obsesyjną [[mania|manię]]. (Na przykład skrajny eskapizm króla [[Ludwik II Wittelsbach|Ludwika II Bawarskiego]] uznano za wynik zaburzeń psychicznych, a założyciela [[Pink Floyd]] [[Syd Barrett|Syda Barretta]] jako wynik nadużywania [[Dietyloamid kwasu lizergowego|LSD]]). Z drugiej strony, w umiarkowanej formie, eskapizm może stać się rodzajem rekreacji, a także może pomóc w przezwyciężeniu stresu.

[[Plik:Lohengrin 1885.jpg|thumb|Król [[Ludwik II Wittelsbach|Ludwik II Bawarski]] był uważany za szalonego, ponieważ „uciekał” w magiczny świat oper Wagnera. Karykatura przedstawia go w roli Lohengrina.]]

== Kultura a eskapizm ==
Pisarz i specjalista w dziedzinie literatury [[J.R.R. Tolkien|John R.R. Tolkien]] w swoich pracach rozpatrywał ucieczkę od rzeczywistości do „światów wtórnych” generowanych przez wyobraźnię i literaturę, jako czysto pozytywne zjawisko, które przynosi komfort i satysfakcję. Uważał, że „ucieczce” w literaturze służą szczęśliwe zakończenia i nieoczekiwane ratowanie się bohaterów<ref>John R.R. Tolkien „On Fairy Stories”, 1947.</ref>. W swoich książkach on realizował te idee, i do dziś wielu fanów Tolkiena (tolkinistów) „przenosi się” w wykreowany przez niego świat, identyfikując się z jego bohaterami. Przyjaciel Tolkiena [[C.S. Lewis]], zgadzając się z nim, dodawał, że „uciekają” zazwyczaj z więzienia, którym dla artystów jest codzienność.
W dzisiejszym świecie nowoczesne technologie i [[Kultura popularna|kultura masowa]] dostarczają mnóstwo sposobów na ucieczkę od rzeczywistości: gry komputerowe, Internet, rzeczywistość wirtualna, filmy i telewizja. Szczególnie interesujące psychologów i socjologów jest zjawisko internetowych gier typu fabularnego ([[Gra fabularna|RPG]] oraz [[Komputerowa gra fabularna|cRPG]]), w których gracze są całkowicie zanurzeni w fikcyjnym świecie<ref>Elihu Katz, David Foulkes: On the Use of Mass Media as „Escape”: Clarification of a Concept. In: The Public Opinion Quarterly. Vol. 26, Nr. 3, 1962.</ref>. Podobnie w powieści ''[[451 stopni Fahrenheita|Fahrenheit 451]]'' autorstwa [[Ray Bradbury|Raya Bradbury’ego]] społeczeństwo wykorzystuje radio i telewizję do mentalnej ucieczki przed surowym prawem i widmem nadchodzącej wojny.

Niemiecki filozof społeczny [[Ernst Bloch]] uważał, że eskapizm i ucieczka w świat marzeń z dala od współczesnej techniki oraz [[Racjonalizm filozoficzny|racjonalizmu]] może być impulsem do zwrotu ku humanistycznemu spojrzeniu na organizację społeczeństwa. Według niego eskapizm może być „niedojrzałym, ale szczerym substytutem [[rewolucja|rewolucji]]”.

Pisarz, filozof i poeta [[Olaf Stapledon]] w eseju ''Escapism in Literature'' (1939/40) potępił eskapizm:
{{Cytat
 |treść = „Literatura eskapistyczna” może zawierać wiele prawdziwej twórczości, ale jej główny cel jest przeciwieństwem twórczości. Zazwyczaj przeszkadza rozwojowi doświadczenia, odwraca umysł od pewnych nieprzyjemnych, lecz ważnych aspektów rzeczywistości. Twórcze umiejętności pisarza są prostytuowane w nienaturalnym celu, mianowicie by udaremnić twórczość, by odwrócić uwagę od drogi rozwoju. Tak więc, niezależnie od oceny moralnej, z czysto literackiego punktu widzenia „literatura eskapistyczna” jest zubożonym rodzajem literatury, ponieważ jej nieodłączną cechą jest poważne ograniczenie wrażliwości i nieszczere użycie zdolności twórczych. Z punktu widzenia moralności, „literatura eskapistyczna” jest zła, ponieważ często sprawia, że ludzie odwracają uwagę od palących problemów moralnych.
}}

== Zobacz też ==
* [[hikikomori]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę |url = http://www.webcitation.org/66qK6D36v |tytuł = Современная французская литература |data dostępu = 2013-06-14}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Psychologia społeczna]]
[[Kategoria:Makrosocjologia]]
[[Kategoria:Mechanizmy obronne]]


text:
# Roy M. Anderson
Roy M. Anderson (ur. 12 kwietnia 1947 w Hertfordshire) – brytyjski epidemiolog, ekolog i biomatematyk, współtwórca – wraz z Robertem Mayem – epidemiologii teoretycznej, profesor Imperial College London i Uniwersytetu Oksfordzkiego, członek m.in. Royal Society i Academy of Medical Sciences.

## Edukacja i przebieg pracy zawodowej
Roy Anderson uczęszczał do Duncombe School i Hertford Grammar School w Hertfordshire (współczesna Richard Hale School). Studiował zoologię w Imperial College London. Studia pierwszego stopnia ukończył w 1968 roku, a w 1971 roku uzyskał doktorat w dziedzinie parazytologii na podstawie pracy nt. A quantitative ecological study of the helminth parasites of the bream (Abramis brama (L.)). Był w latach:
- 1971–1973 – stypendystą IBM w Uniwersytecie Oksfordzkim (dziedzina: biomatematyka)
- 1973–1977 – wykładowcą parazytologii w King’s College London

Po powrocie do macierzystej uczelni (ICL) prowadził – z zespołem współpracowników – badania w dziedzinie epidemiologii, ekologii populacyjnej i ewolucyjnej, kontroli rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych (HIV i AIDS, SARS, ptasia grypa i in.). Zajmował kolejne stanowiska zawodowe, zostając profesorem już w wieku 35 lat (1982). Utworzył Wydział Epidemiologii Chorób Zakaźnych, którym kierował w latach 1984–1993, do czasu powołania do Uniwersytetu Oksfordzkiego na kierownika Katedry Zoologii (Linacre Chair of Zoology) oraz dziekana Wydziału Zoologii.
W 2000 roku wrócił do ICL wraz ok. 40-osobowym zespołem współpracowników. Zajmował lub zajmuje stanowiska:
- profesora epidemiologii chorób zakaźnych w School of Public Health (Wydział Medyczny ICL)
- rektora uczelni (2008–2010)[9]
- dyrektora centrum badań tropikalnych chorób zaniedbanych, NTD[b][12][13][14] (Centre for Neglected Tropical Disease Research Centrum i współwykonawcy innych programów badawczych WHO i ONZ (np. UNAIDS)

Pełnił lub pełni różne funkcje w krajowych i międzynarodowych zarządach i komisjach doradczych w zakresie zdrowia publicznego i kontroli chorób, m.in.:
- głównego doradcy naukowego w brytyjskim Ministerstwie Obrony
- powiernika w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie
- dyrektora Wellcome Centre for Parasite Infections (1989–1993, ICL) i Wellcome Centre for the Epidemiology of Infectious Disease (1993–2000, Oksford)[c]
- członka rady stypendialnej Singapore National Research Foundation
- członka zarządu GlaxoSmithKline

## Obszar badań naukowych i publikacje
Głównym obszarem badań R. Andersona jest epidemiologia traktowana jako pogranicze matematyki, biologii i ekologii. Celem badań jest poszukiwanie lub udoskonalanie narzędzi umożliwiających podejmowanie racjonalnych decyzji w sprawach ochrony zdrowia publicznego i ochrony środowiska. Publikacje Andersona są wysoko oceniane przez czytelników (h-indeks=125, ponad 6700 cytowań w 2020 roku).
Współautorem ponad 80 artykułów, które ukazały się na przełomie dekad 1970/1980, był Robert May (i inni współwykonawcy badań). Zakres prac obejmował problemy różnych zakażeń wirusowych, bakteryjnych i pasożytniczych ludzi, zwierząt gospodarskich i organizmów stanowiących elementy ekosystemów. Prowadzono badania HIV, SARS, pryszczycy, gruźlicy  bydła (zob. M. bovis), grypy azjatyckiej i wielu innych. W latach 1978–1979 opublikowano m.in. artykuły:
- R.M. Anderson, R.M. May, Regulation and stability of host-parasite population interactions: I. Regulatory processes, (J. Anim. Ecol. 1978)
- R.M. Anderson, R.M. May, Population biology of infectious diseases (Part I i Part II, Nature 1979)

W 1981 roku ukazał się przygotowany przez R.M. Maya i R.M. Andersona numer Philosophical Transactions of the Royal Society (Phil Trans B), poświęcony w całości problemom układów pasożyt-żywiciel: The Population Dynamics of Microparasites and Their Invertebrate Hosts. Odegrał on ważną rolę w historii dyscypliny, co poświadcza tekst opublikowany w kwietniu 2015 roku z okazji 350. rocznicy Phil.Trans.
Autorzy jubileuszowego artykułu (A.P. Heesterbeek i M.G. Roberts) zatytułowali go:

Omówienie publikacji Andersona i Maya zostało poprzedzone przypomnieniem długiej historii rozwoju teoretycznej epidemiologii (m.in. Daniel Bernoulli i problem "variolation/inoculation" w 1760 roku). Konsekwentne, systematyczne badania dynamiki chorób zakaźnych, zapoczątkowane przez Andersona, Maya i wsp. w 1978 roku, uznano za ważny etap tego rozwoju, zakończony opracowaniem w 1991 roku przełomowego podręcznika (wyd. 1991, 1992, 1993, 1995, 1998, 1999, 2002, 2003 dwukrotnie):
Spośród artykułów opublikowanych po 1991 roku bywają wyróżniane:
- R.M. Anderson, A.R. McLean, T.F. Wolfs, J. Goudsmit, R.M. May, Antigenic diversity thresholds and the development of AIDS (Science, 1991)
- R.M. Anderson, C.A. Donnelly, N.M. Ferguson, M.E. Woolhouse, C.J. Watt, H.J. Udy, S. MaWhinney, S.P. Dunstan i wsp., Transmission dynamics and epidemiology of BSE in British cattle (Nature 1996)
- S.H. Donnelly, A.C. Ghani, G.M. Leung, A.J. Hedley, C. Fraser, S. Riley, L.J. Abu-Raddad, L.M. Ho i wsp., Epidemiological determinants of spread of causal agent of severe acute respiratory syndrome in Hong Kong (The Lancet 2003)
- S. Riley, C. Fraser, C.A. Donnelly, A.C. Ghani, L.J. Abu-Raddad, A.J. Hedley, G.M. Leung, L.M. Ho i wsp., Transmission dynamics of the etiological agent of SARS in Hong Kong: impact of public health interventions (Science 2003)
- C. Fraser, S. Riley, R.M. Anderson, N.M. Ferguson, Factors that make an infectious disease outbreak controllable (Proceedings of the National Academy of Sciences 2004)

W połowie 2016 roku Roy M. Anderson zainicjował projekt badawczy dotyczący epidemiologii choroby Alzheimera (poszukiwania możliwości przyspieszenia i nowych kierunków badań, przegląd systematyczny połączonych baz danych; współpracownicy: Alison Ower, Chris Hadjichrysanthou in.). Wyniki prac zespołu są publikowane w formie serii artykułów, m.in.:
- 2017 – A systematic review of longitudinal studies which measure Alzheimer’s disease biomarkers[20]
- 2019 – Unsuccessful trials of therapies for Alzheimer's disease (Authors' reply)[21]
- 2020 The dynamics of biomarkers across the clinical spectrum of Alzheimer’s disease[22]
- 2020 Association of TDP-43 proteinopathy, cerebral amyloid angiopathy, and Lewy bodies with cognitive impairment in individuals with or without Alzheimer’s disease neuropathology, Roy M. Anderson i wsp.[23]

COVID-19
Od wybuchu pandemii COVID-19 Roy Anderson uczestniczy w analizach możliwości jej zahamowania. Należy m.in. do specjalistycznego zespołu ekspertów RoySoc SET-C (Science in Emergencyies Tasking  COVID-19) opracowującego aktualne raporty i zalecenia (między 26 czerwca i 14 grudnia 2020 na stronie RoySoc udostępniono 10 raportów). Publikuje również artykuły w czasopismach naukowych, tj. Lancet, np.
- How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?, The Lancet, marzec 2020 (ok. 1680 cytowań)[25]
- Challenges in creating herd immunity to SARS-CoV-2 infection by mass vaccination, Lancet, listopad 2020[26]

oraz teksty ukierunkowane na szeroką popularyzację wiedzy o epidemiach wśród decydentów i członków narażonych społeczności, np.
- Roy Anderson: cruciale il comportamento delle persone per fermare la pandemia (Scienza in rete (it), marzec 2020)[27]

## Stowarzyszenia naukowe
Został przyjęty do:
- 1982 – Zoological Society (UK)
- 1982 – Institute of Biology (UK)
- 1985 – Royal Society of Hygiene and Tropical Medicine (UK)
- 1986 – Royal Society (Londyn)
- 1987 – Royal Statistical Society (UK)
- 1998 – Academia Europaea
- 1998 – Academy of Medical Sciences (UK, członek założyciel)
- 1999 – Institute of Medicine of the National Academies (USA, członek zagraniczny)

W 2002 roku został honorowym członkiem Royal Society of Agriculture (UK).

## Nagrody i wyróżnienia
Otrzymał m.in.:
- 1988 – Chalmers Memorial Medal, Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene
- 1989 – Weldon Memorial Prize for Biomathematics, University of Oxford
- 1993 – Frink Medal for British Zoologists, Zoological Society of London
- 1994 – Croonian Prize, Royal Society
- 1994 – Joseph Smadel Medal, Infectious Disease Society of America
- 1998 – Distinguished Statistical Ecologist Award, American Society of Ecology
- 1999 – Distinguished Parasitologist award, American Society for Parasitology
- 2002 – Nuffield Medal Lecture, The Royal Society of Medicine (UK)
- 2005 – Ernst Chain Prize, Imperial College

W 2006 roku został wyróżniony Odznaką Rycerza Kawalera (podkreślono funkcję w Ministerstwie Obrony – Chief Scientific Adviser):

title: Roy M. Anderson

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Sir Roy M. Anderson
 |imię i nazwisko org       = Roy Malcolm Anderson
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 12 kwietnia 1947
 |miejsce urodzenia         = [[Hertfordshire]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[epidemiologia|epidemiolog]], [[ekologia|ekolog]] i [[biomatematyka|biomatematyk]]
 |narodowość                = [[Brytyjczycy|brytyjska]]
 |Alma Mater                = [[Imperial College London]]
 |uczelnia                  = Imperial College London
[[Uniwersytet Oksfordzki]]
 |wydział                   = Imperial College Faculty of Medicine
 |stanowisko                = profesor
 |odznaczenia               = {{order|BKB}}
 |commons                   =
 |www                       = https://www.imperial.ac.uk/people/roy.anderson
}}
'''Roy M. Anderson''' (ur. [[12 kwietnia]] [[1947]] w [[Hertfordshire]]) – [[Brytyjczycy|brytyjski]] [[epidemiologia|epidemiolog]], [[ekologia|ekolog]] i [[biomatematyka|biomatematyk]], współtwórca – wraz z [[Robert May|Robertem Mayem]] – epidemiologii teoretycznej{{r|Anderson-May-1981|Heesterbeek-Roberts-2015|Infectious-Dis-Hum}}, profesor [[Imperial College London]] i [[Uniwersytet Oksfordzki|Uniwersytetu Oksfordzkiego]], członek m.in. [[Royal Society]] i Academy of Medical Sciences{{r|R.Anderson-home|Anderson-RoySoc}}.

== Edukacja i przebieg pracy zawodowej ==
Roy Anderson uczęszczał do ''Duncombe School''{{r|Duncombe}} i ''Hertford Grammar School'' w [[Hertfordshire]] (współczesna ''Richard Hale School''{{r|RHaleSchool}}). Studiował [[zoologia|zoologię]] w [[Imperial College London]]. Studia pierwszego stopnia ukończył w 1968 roku, a w 1971 roku uzyskał [[doktorat]] w dziedzinie [[parazytologia|parazytologii]] na podstawie pracy nt. ''A quantitative ecological study of the helminth parasites of the bream (Abramis brama (L.))''{{r|doktorat}}. Był w latach{{r|rectorICL|IBM-UK}}:
* 1971–1973 – stypendystą IBM w [[Uniwersytet Oksfordzki|Uniwersytecie Oksfordzkim]] (dziedzina: [[biomatematyka]])
* 1973–1977 – wykładowcą parazytologii w [[King’s College London]]
Po powrocie do macierzystej uczelni (ICL) prowadził – z zespołem współpracowników – badania w dziedzinie [[epidemiologia|epidemiologii]], [[ekologia populacyjna|ekologii populacyjnej]] i [[ekologia ewolucyjna|ewolucyjnej]], kontroli rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych ([[Ludzki wirus niedoboru odporności|HIV]] i [[Zespół nabytego niedoboru odporności|AIDS]], [[Ludzki wirus niedoboru odporności|SARS]], [[ptasia grypa]] i in.). Zajmował kolejne stanowiska zawodowe, zostając [[profesor]]em już w wieku 35 lat (1982). Utworzył Wydział Epidemiologii Chorób Zakaźnych, którym kierował w latach 1984–1993, do czasu powołania do [[Uniwersytet Oksfordzki|Uniwersytetu Oksfordzkiego]] na kierownika Katedry Zoologii (''[[Linacre Professor of Zoology|Linacre Chair of Zoology]]'') oraz dziekana Wydziału Zoologii{{r|R.Anderson-home|rectorICL}}.

W 2000 roku wrócił do ICL wraz ok. 40-osobowym zespołem współpracowników{{u|u3}}{{r|rectorICL}}. Zajmował lub zajmuje stanowiska{{r|R.Anderson-home|rectorICL|AcadEuropaea-CV}}:
* profesora epidemiologii chorób zakaźnych w ''School of Public Health'' (Wydział Medyczny ICL)
* rektora uczelni (2008–2010){{r|rectorICL}}
* dyrektora centrum badań [[Choroba tropikalna|tropikalnych chorób]] zaniedbanych, NTD{{u|u1}}{{r|Zaniedbane-SN2001}}{{r|NTD-WHO|new-centre}} (''Centre for Neglected Tropical Disease Research Centrum'' i współwykonawcy innych programów badawczych [[Światowa Organizacja Zdrowia|WHO]] i [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]] (np. [[UNAIDS]])

Pełnił lub pełni różne funkcje w krajowych i międzynarodowych zarządach i komisjach doradczych w zakresie zdrowia publicznego i kontroli chorób, m.in.{{r|R.Anderson-home|rectorICL}}:
* głównego doradcy naukowego w brytyjskim Ministerstwie Obrony
* powiernika w [[Muzeum Historii Naturalnej w Londynie]]
* dyrektora ''Wellcome Centre for Parasite Infections'' (1989–1993, ICL) i ''Wellcome Centre for the Epidemiology of Infectious Disease'' (1993–2000, Oksford){{u|u2}}
* członka rady stypendialnej ''Singapore National Research Foundation''
* członka zarządu [[GlaxoSmithKline]]

== Obszar badań naukowych i publikacje ==
Głównym obszarem badań R. Andersona jest [[epidemiologia]] traktowana jako pogranicze matematyki, biologii i ekologii. Celem badań jest poszukiwanie lub udoskonalanie narzędzi umożliwiających podejmowanie racjonalnych decyzji w sprawach ochrony [[zdrowie publiczne|zdrowia publicznego]] i [[ochrona środowiska|ochrony środowiska]]. [[Publikacja naukowa|Publikacje]] Andersona są wysoko oceniane przez czytelników ([[Wskaźnik Hirscha|h-indeks]]=125, ponad 6700 cytowań w 2020 roku){{r|R.Anderson-publ|GoogleScholar}}.

Współautorem ponad 80 artykułów{{r|RMay-Dies}}, które ukazały się na przełomie dekad 1970/1980, był [[Robert May]] (i inni współwykonawcy badań). Zakres prac obejmował problemy różnych [[wirusy|zakażeń wirusowych]], [[Bakterie|bakteryjnych]] i [[Pasożytnictwo|pasożytniczych]] ludzi, zwierząt gospodarskich i organizmów stanowiących elementy [[ekosystem]]ów. Prowadzono badania [[Ludzki wirus niedoboru odporności|HIV]], [[SARS]], [[Pryszczyca|pryszczycy]], [[gruźlica|gruźlicy]]  bydła (zob. ''[[mycobacterium bovis|M. bovis]]''), [[grypa azjatycka|grypy azjatyckiej]] i wielu innych{{r|R.Anderson-publ}}. W latach 1978–1979 opublikowano m.in. artykuły{{r|AcadEuropaea-CV}}:
* R.M. Anderson, R.M. May, ''Regulation and stability of host-parasite population interactions: I. Regulatory processes'', (J. Anim. Ecol. 1978)
* R.M. Anderson, R.M. May, ''Population biology of infectious diseases'' (Part I i Part II, Nature 1979)
W 1981 roku ukazał się przygotowany przez R.M. Maya i R.M. Andersona numer [[Philosophical Transactions of the Royal Society]] (Phil Trans B), poświęcony w całości problemom [[Pasożytnictwo#Rodzaje pasożytnictwa|układów pasożyt-żywiciel]]: ''The Population Dynamics of Microparasites and Their Invertebrate Hosts''{{r|Anderson-May-1981}}. Odegrał on ważną rolę w historii dyscypliny, co poświadcza tekst opublikowany w kwietniu 2015 roku z okazji 350. rocznicy Phil.Trans.
Autorzy jubileuszowego artykułu (A.P. Heesterbeek i M.G. Roberts) zatytułowali go{{r|Heesterbeek-Roberts-2015}}:
''How mathematical epidemiology became a field of biology:''''a commentary on Anderson and May (1981)'':
''‘The population dynamics of microparasites and their invertebrate hosts’''
Omówienie publikacji Andersona i Maya zostało poprzedzone przypomnieniem długiej historii rozwoju teoretycznej epidemiologii (m.in. [[Daniel Bernoulli]] i problem "[[Wariolizacja|variolation]]/[[inokulacja|inoculation]]" w 1760 roku{{r|Bernoulli}}). Konsekwentne, systematyczne badania dynamiki chorób zakaźnych, zapoczątkowane przez Andersona, Maya i wsp. w 1978 roku, uznano za ważny etap tego rozwoju, zakończony opracowaniem w 1991 roku przełomowego podręcznika{{r|Heesterbeek-Roberts-2015}} (wyd. 1991, 1992, 1993, 1995, 1998, 1999, 2002, 2003 dwukrotnie): ''Infectious Diseases of Humans: Dynamics and Control'', Roy M. Anderson, Robert M. May{{r|Infectious-Dis-Hum}}
Spośród artykułów opublikowanych po 1991 roku bywają wyróżniane{{r|AcadEuropaea-CV}}:
* R.M. Anderson, A.R. McLean, T.F. Wolfs, J. Goudsmit, R.M. May, ''Antigenic diversity thresholds and the development of AIDS'' (Science, 1991)
* R.M. Anderson, C.A. Donnelly, [[Neil Ferguson (epidemiolog)|N.M. Ferguson]], M.E. Woolhouse, C.J. Watt, H.J. Udy, S. MaWhinney, S.P. Dunstan i wsp., ''Transmission dynamics and epidemiology of BSE in British cattle'' (Nature 1996)
* S.H. Donnelly, A.C. Ghani, G.M. Leung, A.J. Hedley, C. Fraser, S. Riley, L.J. Abu-Raddad, L.M. Ho i wsp., ''Epidemiological determinants of spread of causal agent of severe acute respiratory syndrome in Hong Kong'' (The Lancet 2003)
* S. Riley, C. Fraser, C.A. Donnelly, A.C. Ghani, L.J. Abu-Raddad, A.J. Hedley, G.M. Leung, L.M. Ho i wsp., ''Transmission dynamics of the etiological agent of SARS in Hong Kong: impact of public health interventions'' (Science 2003)
* C. Fraser, S. Riley, R.M. Anderson, N.M. Ferguson, ''Factors that make an infectious disease outbreak controllable'' (Proceedings of the National Academy of Sciences 2004)
W połowie 2016 roku Roy M. Anderson zainicjował projekt badawczy dotyczący [[Choroba Alzheimera#Epidemiologia|epidemiologii choroby Alzheimera]] (poszukiwania możliwości przyspieszenia i nowych kierunków badań, [[przegląd systematyczny]] połączonych baz danych; współpracownicy: Alison Ower, Chris Hadjichrysanthou in.). Wyniki prac zespołu są publikowane w formie serii artykułów, m.in.{{r|Alzheimer2016}}:
* 2017 – ''A systematic review of longitudinal studies which measure Alzheimer’s disease biomarkers''{{r|Alzheimer2017}}
* 2019 – ''Unsuccessful trials of therapies for Alzheimer's disease (Authors' reply)''{{r|Lancet-2019}}
* 2020 ''The dynamics of biomarkers across the clinical spectrum of Alzheimer’s disease''{{r|Alzheimer2020a}}
* 2020 ''Association of TDP-43 proteinopathy, cerebral amyloid angiopathy, and Lewy bodies with cognitive impairment in individuals with or without Alzheimer’s disease neuropathology'', Roy M. Anderson i wsp.{{r|Alzheimer2020b}}
; [[COVID-19]]:
Od wybuchu [[Pandemia COVID-19|pandemii COVID-19]] Roy Anderson uczestniczy w analizach możliwości jej zahamowania. Należy m.in. do specjalistycznego zespołu ekspertów [[Royal Society|RoySoc]] SET-C (''Science in Emergencyies Tasking  COVID-19'') opracowującego aktualne raporty i zalecenia (między 26 czerwca i 14 grudnia 2020 na stronie RoySoc udostępniono 10 raportów){{r|SET-C}}. Publikuje również artykuły w czasopismach naukowych, tj. [[Lancet]], np.
* ''How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic?'', [[The Lancet]], marzec 2020 (ok. 1680 cytowań){{r|Lancet-2020a}}
* ''Challenges in creating herd immunity to SARS-CoV-2 infection by mass vaccination'', Lancet, listopad 2020{{r|Lancet-2020b}}
oraz teksty ukierunkowane na szeroką [[Popularyzacja nauki|popularyzację wiedzy]] o [[epidemia]]ch wśród [[decydent]]ów i członków narażonych społeczności, np.
* ''Roy Anderson: cruciale il comportamento delle persone per fermare la pandemia'' (Scienza in rete (it), marzec 2020){{r|Scienzainrete-2020}}

== Stowarzyszenia naukowe ==
Został przyjęty do{{r|AcadEuropaea-CV}}:
* 1982 – [[Zoological Society of London|Zoological Society]] (UK)
* 1982 – Institute of Biology (UK)
* 1985 – Royal Society of Hygiene and Tropical Medicine (UK)
* 1986 – [[Royal Society]] (Londyn)
* 1987 – [[Królewskie Towarzystwo Statystyczne|Royal Statistical Society]] (UK)
* 1998 – [[Academia Europaea]]
* 1998 – Academy of Medical Sciences (UK, członek założyciel)
* 1999 – Institute of Medicine of the National Academies (USA, członek zagraniczny)
W 2002 roku został honorowym członkiem ''Royal Society of Agriculture'' ([[Wielka Brytania|UK]]).
== Nagrody i wyróżnienia ==
Otrzymał m.in.{{r|AcadEuropaea-CV|R.Anderson-home}}:
* 1988 – Chalmers Memorial Medal, Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene
* 1989 – Weldon Memorial Prize for Biomathematics, University of Oxford
* 1993 – Frink Medal for British Zoologists, Zoological Society of London
* 1994 – Croonian Prize, Royal Society
* 1994 – Joseph Smadel Medal, Infectious Disease Society of America
* 1998 – Distinguished Statistical Ecologist Award, American Society of Ecology
* 1999 – Distinguished Parasitologist award, American Society for Parasitology
* 2002 – Nuffield Medal Lecture, The Royal Society of Medicine (UK)
* 2005 – Ernst Chain Prize, Imperial College
W 2006 roku został wyróżniony [[Odznaka Rycerza Kawalera|Odznaką Rycerza Kawalera]] (podkreślono funkcję w Ministerstwie Obrony – ''Chief Scientific Adviser''){{r|AcadEuropaea-CV|Knighthoods}}:

== Uwagi ==
{{Uwagi|
|u1 = Mapa drogowa [[Światowa Organizacja Zdrowia|WHO]] – zob. ''Accelerating work to overcome the global impact of neglected tropical diseases – A roadmap for implementation'', Genewa 2012{{r|roadmapWHO-2012}}, zob. też. {{link-interwiki|London Declaration on Neglected Tropical Diseases|Q=Q17067755}}, [[Bill & Melinda Gates Foundation]] i in.
|u2 = {{link-interwiki|Henry Wellcome|Q=Q3133145}} (1853–1936) – amerykańsko-brytyjski przedsiębiorca farmaceutyczny, działacz [[Charytatywność|charytatywny]] i kolekcjoner, współzałożyciel w 1880 roku ''Burroughs Wellcome & Company'', przekształconej w [[GlaxoSmithKline]] (zob. też [[Wellcome Trust]], {{link-interwiki|Wellcome Collection|Q=Q7981191}}, {{link-interwiki|Wellcome Library|Q=Q7981192}}).
|u3 = Przyczyną odejścia z [[Uniwersytet Oksfordzki|Uniwersytetu Oksfordzkiego]] w 2000 roku był [[konflikt]], który ujawnił się po posiedzeniach wydziałowej komisji ds. mianowania pracowników (zarzuty zgłaszała S. Gupta, była wieloletnia współpracowniczka{{r|S.Gupta-strain-struct|Gupta-HIV}}. Wraz z Andersonem odszedł do [[Imperial College London]] liczny interdyscyplinarny zespół jego współpracowników, co umożliwiło kontynuację badań{{r|TheGuardian-2000|Nature-NLoder2000|NatureMed-2003}}
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="Knighthoods">{{Cytuj stronę | url = http://news.bbc.co.uk/2/shared/bsp/hi/pdfs/17_06_06_hons.pdf | tytuł = Queen's Birthday Honours list: Knights Bachelor - Knighthoods | data = 17-06-06 | praca = BBC News | opublikowany = BBC | język = en | data dostępu = 2020-12-27}}</ref>
* <ref name="Duncombe">{{Cytuj stronę | url = https://www.duncombe-school.co.uk | tytuł = Duncombe School | praca = Strona internetowa szkoły | język = en | data dostępu = 2020-12-27}}</ref>
* <ref name="RHaleSchool">{{Cytuj stronę | url = https://www.richardhale.herts.sch.uk/ | tytuł = Richard Hale School | praca = Strona internetowa szkoły | język = en | data dostępu = 2020-12-27}}</ref>
* <ref name="Alzheimer2016">{{Cytuj stronę | url = https://www.researchgate.net/project/Epidemiology-of-Alzheimers | tytuł = Epidemiology of Alzheimer's | autor = Roy M Anderson, Alison Ower, Frank de Wolf i in. | data = 2016 | praca = Project  | opublikowany = ResearchGate GmbH | język = en | data dostępu = 2020-12-27}}</ref>
* <ref name="Alzheimer2017">{{Cytuj pismo | autor = Lawrence E, Vegvari C, Ower A, Hadjichrysanthou C, De Wolf F, Anderson RM | tytuł = A systematic review of longitudinal studies which measure Alzheimer’s disease biomarkers | czasopismo = J Alzheimer’s Dis | wydawca = IOS Press | wydanie = 59 | strony = 1359–1379 | issn = 1875-8908 | język = en | data = 2017 | url = https://www.researchgate.net/publication/319433566_Lawrence_E_Vegvari_C_Ower_A_Hadjichrysanthou_C_De_Wolf_F_Anderson_RM_A_systematic_review_of_longitudinal_studies_which_measure_Alzheimer%27s_disease_biomarkers_J_Alzheimer%27s_Di_2017_59_1359-79 | doi = 10.3233/JAD-170261}}</ref>
* <ref name="Alzheimer2020b">{{Cytuj pismo | autor = David X. Thomas, Sumali Bajaj, Kevin McRae-McKee, Christoforos Hadjichrysanthou, Roy M. Anderson & John Collinge | tytuł = Association of TDP-43 proteinopathy, cerebral amyloid angiopathy, and Lewy bodies with cognitive impairment in individuals with or without Alzheimer’s disease neuropathology | czasopismo = [[Nature]] > Scientific Reports | wydanie = Sci Rep 10 | wolumin = 2020 | strony = art. 14579 | język = en | data = 03 September 2020 | url = https://www.nature.com/articles/s41598-020-71305-2 | doi = 10.1038/s41598-020-71305-2}}</ref>
* <ref name="Alzheimer2020a">{{Cytuj pismo | tytuł = The dynamics of biomarkers across the clinical spectrum of Alzheimer’s disease | czasopismo = Alzheimer's Research & Therapy | wydawca = Springer  | wydanie = 12(1) | język = en | data = June 2020 | url = https://www.researchgate.net/publication/342156386_The_dynamics_of_biomarkers_across_the_clinical_spectrum_of_Alzheimer%27s_disease | doi = 10.1186/s13195-020-00636-z}}</ref>
* <ref name="SET-C">{{Cytuj stronę | url = https://royalsociety.org/topics-policy/projects/set-c-science-in-emergencies-tasking-covid/ | tytuł = SET-C (Science in Emergencies Tasking – COVID) | praca = Strona internetowa Royal Society | opublikowany = The Royal Society | język = en | data dostępu = 2020-12-23}}</ref>
* <ref name="Scienzainrete-2020">{{Cytuj stronę | url = https://www.scienzainrete.it/articolo/roy-anderson-cruciale-comportamento-delle-persone-fermare-pandemia/sergio-cima/2020-03-11 | tytuł = Roy Anderson: cruciale il comportamento delle persone per fermare la pandemia; COVID-19/Epidemiologia | autor = Sergio Cima | data = 11/03/2020 | praca = Scienzainrete  > COVID-19/Epidemiologia | język = it | data dostępu = 2020-12-21}}</ref>
* <ref name="Nature-NLoder2000">{{Cytuj pismo | autor = Natasha Loder | tytuł = Anderson steps down from Wellcome over Oxford row | czasopismo = [[Nature]] | wydanie = 472 | wolumin = 403 | język = en | data = 03 February 2000 | url = https://www.nature.com/articles/35000724 | doi = 10.1038/35000724}}</ref>
* <ref name="TheGuardian-2000">{{Cytuj pismo | autor = John Ezard | tytuł = UK news ; Oxford scientist suspended | czasopismo = The Guardian | język = en | data = 27 Jan 2000 | url = https://www.theguardian.com/uk/2000/jan/27/johnezard}}</ref>
* <ref name="RMay-Dies">{{Cytuj pismo | autor = John Schwartz | tytuł = Robert May, an Uncontainable ‘Big Picture’ Scientist, Dies at 84 | czasopismo = The New York Times | issn = 0362-4331 | język = en | data = May 11, 2020 | url = https://www.nytimes.com/2020/05/11/science/robert-may-dead.html}}</ref>
* <ref name="AcadEuropaea-CV">{{Cytuj stronę | url = https://www.ae-info.org/ae/Member/Anderson_Roy/CV | tytuł = Roy Anderson- Curriculum Vitae | praca = Strona internetowa 'Academia Europaea' | język = en | data dostępu = 2020-12-19}} ([https://www.ae-info.org/ae/Member/Anderson_Roy/Publications selected publications]</ref>
* <ref name="Lancet-2020b">{{Cytuj pismo | autor = Roy M. Anderson, Carolin Vegvari, James Truscott, Benjamin S. Collyer | tytuł = Challenges in creating herd immunity to SARS-CoV-2 infection by mass vaccination | czasopismo = [[The Lancet]] | wolumin = 396 | strony = 1614-1616 | język = en | data = November 04, 2020 | url = https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)32318-7/fulltext | doi = 10.1016/S0140-6736(20)32318-7}}</ref>
* <ref name="Lancet-2020a">{{Cytuj pismo | autor = Roy M Anderson, Hans Heesterbeek, Don Klinkenberg, T. Déirdre Hollingsworth | tytuł = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | czasopismo = [[The Lancet]] | wydanie = 10228 | wolumin = 395 | strony = 931-934 | język = en | data = 931-934 | url = https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30567-5/fulltext | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5}}</ref>
* <ref name="Lancet-2019">{{Cytuj pismo | autor = Roy M Anderson, Christoforos Hadjichrysanthou, Stephanie Evans, Kevin McRae-McKee, Mei Mei Wong | tytuł = Unsuccessful trials of therapies for Alzheimer's disease – Authors' reply | czasopismo = [[The Lancet]] | wydawca = Elsevier | wydanie = 10166 | wolumin = 393 | strony = 29-30 | issn = 1605-1676 | język = en | data = January 05, 2019 | url = https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)31897-X/fulltext | doi = 10.1016/S0140-6736(18)31897-X}}</ref>
* <ref name="NTD-WHO">{{Cytuj stronę | url = https://www.who.int/neglected_diseases/roy/en/ | tytuł = Sir Roy Anderson | praca = World Health Organization  > Health Topics > Neglected tropical diseases | opublikowany = WHO | język = en | data dostępu = 2020-12-19}}</ref>
* <ref name="NatureMed-2003">{{Cytuj pismo | autor = Karen Birmingham | tytuł = Roy Anderson | czasopismo = Nature Public Health Emergency Collection | wydanie = 5 | wolumin = 9 | strony = 492 | język = en | data = 2003 May | url = https://www.nature.com/articles/nm0503-492.pdf | doi = 10.1038/nm0503-492}}</ref>
* <ref name="doktorat">{{Cytuj stronę | url = https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.363435 | tytuł = A quantitative ecological study of the helminth parasites of the bream (Abramis brama (L.)) | autor = Anderson, Roy Malcolm | data = 1971 | praca = British Library, EThOS - e-theses online service | język = en | data dostępu = 2020-12-18}}</ref>
* <ref name="Bernoulli">{{Cytuj pismo | autor = Daniel Bernoulli; reviewed by Sally Blower | tytuł = An attempt at a new analysis of the mortality caused by smallpox and of the advantages of inoculation to prevent it | czasopismo = Reviews in Medical Virology | wydawca = John Wiley & Sons, Ltd. Published online in Wiley InterScience; Reproduced from a translation of Mem Math Phy Acad Roy Sci Paris 1766, published by Adult Education Department, Nottingham, 1971 | wydanie = 14 | strony = 275–288 | język = en | data = 2004 | url = https://www.semel.ucla.edu/sites/default/files/publications/Bernoulli%26Blower.pdf | doi =  10.1002/rmv.443}}</ref>
* <ref name="new-centre">{{Cytuj stronę | url = https://www.imperial.ac.uk/news/118507/new-centre-tackle-diseases-that-affect/ | tytuł = New centre to tackle diseases that affect billions  | autor = Francis Peel | data = 29 January 2013 | praca = Imperial College London News | język = en | data dostępu = 2020-12-21}}</ref>
* <ref name="roadmapWHO-2012">{{Cytuj książkę | autor =  produced under the overall direction and supervision of Dr Lorenzo Savioli (Director, WHO Department of Control of Neglected Tropical Diseases) and Dr Denis Daumerie (Programme Manager, WHO Department of Control of Neglected Tropical Diseases), with contributions from staff serving in the department. | tytuł = Accelerating work to overcome the global impact of neglected tropical diseases – A roadmap for implementation  | wydawca = World Health Organization ; WHO Press | miejsce = Geneva | data = 2012 | url = https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/70809/WHO_HTM_NTD_2012.1_eng.pdf;jsessionid=BD70F6CCD38AEEC3E9FCE57B7B3BB1DD?sequence=1}}</ref>
* <ref name="Zaniedbane-SN2001">{{Cytuj pismo | autor = Jeffrey D. Sachs | tytuł = Świat w równowadze Zaniedbane choroby Trzeciego Świata | czasopismo = Świat Nauki | wydawca = Prószyński Media | wydanie = 1 | issn = 0867-6380 | data = 2001 (swiatnauki.pl 2007) | url = https://www.swiatnauki.pl/8,398.html#}}</ref>
* <ref name="S.Gupta-strain-struct">{{Cytuj pismo | autor = Sunetra Gupta, Martin CJ Maiden, Ian M Feavers, Sean Nee, Robert M May, Roy M Anderson | tytuł = The maintenance of strain structure in populations of recombining infectious agents | czasopismo = Nature medicine | wydawca = Nature Publishing Group | wydanie = 4 | wolumin = 2 | strony = 437-442 | język = en | data = Apr 1996}}</ref>
* <ref name="Gupta-HIV">{{Cytuj pismo | autor = Sunetra Gupta, Roy M Anderson, Robert M May | tytuł = Networks of sexual contacts: implications for the pattern of spread of HIV | czasopismo = AIDS (London, England) | wydanie = 12 | wolumin = 3 | strony = 807-817 | język = en | data = Dec 1989 | url = https://scholar.google.co.uk/citations?user=mIvvUnoAAAAJ&hl=en#d=gs_md_cita-d&u=%2Fcitations%3Fview_op%3Dview_citation%26hl%3Den%26user%3DmIvvUnoAAAAJ%26citation_for_view%3DmIvvUnoAAAAJ%3A2osOgNQ5qMEC%26tzom%3D-60}}</ref>
* <ref name="Infectious-Dis-Hum">{{Cytuj książkę | autor = Roy M. Anderson, Robert M. May | tytuł = Infectious Diseases of Humans: Dynamics and Control | wydawca = OUP Oxford | data = 1992, wzn. 2004 | strony = 757 | isbn = 019854040X | url = https://books.google.pl/books/about/Infectious_Diseases_of_Humans.html?id=HT0--xXBguQC&redir_esc=y}}</ref>
* <ref name="Anderson-May-1981">{{Cytuj pismo | autor = R. M. Anderson, R. M. May | tytuł = The Population Dynamics of Microparasites and Their Invertebrate Hosts | czasopismo = Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences | wydawca = Royal Society | wydanie = 1054 | wolumin = 291 | strony = 451-524 (74 pages) | issn = 0962-8436 | język = en | data = Apr. 27, 1981 | url = https://www.jstor.org/stable/2395437?seq=1}}</ref>
* <ref name="Heesterbeek-Roberts-2015">{{Cytuj pismo | autor = J.A.P. Heesterbeek, M.G. Roberts | tytuł = How mathematical epidemiology became a field of biology: a commentary on Anderson and May (1981) ‘The population dynamics of microparasites and their invertebrate hosts’ | czasopismo = Phil. Trans. R. Soc. B  | wydawca = Royal Society | wydanie = 1666 | wolumin = 370 | issn = 0962-8436 | język = en | data = 19 April 2015 | url = https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rstb.2014.0307 | doi = 10.1098/rstb.2014.0307}}</ref>
<ref name="rectorICL">{{Cytuj stronę | url = https://www.imperial.ac.uk/news/39614/sir-roy-anderson-becomes-imperial-college/ | tytuł = Sir Roy Anderson becomes Imperial College London's 14th Rector | autor = Naomi Weston  | data = 01 July 2008 | praca = Imperial College London NEWS | opublikowany = Imperial College London Press Office | język = en | data dostępu = 2020-12-15}}</ref>
* <ref name="R.Anderson-home">{{Cytuj stronę | url = https://www.imperial.ac.uk/people/roy.anderson | tytuł = Professor Sir Roy Anderson FRS, FMEDSCI ; Professor in Infectious Disease Epidemiology | praca = Strona internetowa ICL Faculty of Medicine, School of Public Health | opublikowany = Imperial College London | język = en | data dostępu = 2020-12-14}}</ref>
* <ref name="R.Anderson-publ">{{Cytuj stronę | url = https://www.imperial.ac.uk/people/roy.anderson/publications.html | tytuł = Professor Sir Roy Anderson, publications | praca = Strona internetowa [[Imperial College London|ICL]] Faculty of Medicine, School of Public Health | opublikowany = Imperial College London | język = en | data dostępu = 2020-11-26}}</ref>
* <ref name="Anderson-RoySoc">{{Cytuj stronę | url =  https://web.archive.org/web/20151117015857/https://royalsociety.org/people/roy-anderson-10993/ | tytuł = Roy Anderson; Biography-Interests and expertise-Awards | praca = Strona internetowa Royal Society | opublikowany = royalsociety.org/people | język = en | data dostępu = 2020-12-14}}</ref>
* <ref name="GoogleScholar">{{Cytuj stronę | url = https://scholar.google.pl/citations?user=gHxPulIAAAAJ&hl=pl&oi=sra |tytuł = Roy Anderson, Professor of Infectious Disease Epidemiology, ICL; infectious disease · ecology · mathematical biology · Alzheimer’s disease | język = en | data dostępu = 2020-12-14 | zarchiwizowano =}} ([https://scholar.google.pl/citations?user=gHxPulIAAAAJ&hl=pl&oi=sra#d=gsc_md_hist liczba cytowań rocznie])</ref>
* <ref name="IBM-UK">{{Cytuj stronę | url = https://www.ibm.com/blogs/think/uk-en/ibm-continues-to-deepen-its-collaboration-with-the-university-of-oxford/ | tytuł = IBM continues to deepen its collaboration with the University of Oxford | autor = Petrena Prince | data = 07.10.2020 | praca = IBM United Kingdom - Blog | opublikowany = IBM-UK | język = en | data dostępu = 2020-12-16}}</ref>
}}
== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.vega.org.uk/video/programme/72 Royal Institution Discourse: ''The Epidemic of Mad Cow Disease (BSE) in the UK'' Roy M Anderson, University of Oxford – Science Video Lecture (1997)]
* [https://www.biomedicine.video/infectious-diseases-vaccines/london-centre-for-ntd-research-roy-anderson-1 The London Centre for Neglected Tropical Disease Research with Sir Roy Anderson – Part 1, 16 Jun 2017, Infectious Diseases & Vaccines, Video Journal of Biomedicine]
* [https://www.biomedicine.video/infectious-diseases-vaccines/london-centre-for-ntd-research-roy-anderson-2 The London Centre for Neglected Tropical Disease Research with Sir Roy Anderson – Part 2, 16 Jun 2017, Infectious Diseases & Vaccines, Video Journal of Biomedicine ]
* [https://www.biomedicine.video/infectious-diseases-vaccines/london-centre-for-ntd-research-roy-anderson-3 The London Centre for Neglected Tropical Disease Research with Sir Roy Anderson – Part 3, 16 Jun 2017, Infectious Diseases & Vaccines, Video Journal of Biomedicine]
* [https://www.ukwhoswho.com/view/10.1093/ww/9780199540884.001.0001/ww-9780199540884-e-5491;jsessionid=069D8851F4C09BB663C615FBF1159F72 Anderson, Prof. Sir Roy (Malcolm), Who's Who, A & C Black, Oxford University Press 2020 ]

{{SORTUJ:Anderson, M. Roy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Urodzeni w 1947]]
[[Kategoria:Absolwenci Imperial College London]]
[[Kategoria:Brytyjscy zoolodzy]]
[[Kategoria:Brytyjscy epidemiolodzy]]
[[Kategoria:Wykładowcy Imperial College London]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Oksfordzkiego]]
[[Kategoria:Członkowie Academia Europaea]]
[[Kategoria:Członkowie Royal Society]]
[[Kategoria:Rycerze Kawalerowie]]

title: Sir Roy M. AndersonRoy Malcolm Anderson

Data i miejsce urodzenia: 12 kwietnia 1947 · Hertfordshire

Zawód, zajęcie: epidemiolog, ekolog i biomatematyk

Narodowość: brytyjska

Alma Mater: Imperial College London

Uczelnia: Imperial College London · Uniwersytet Oksfordzki

Wydział: Imperial College Faculty of Medicine

Stanowisko: profesor