text:
# Kenneth Glass
Kenneth Gilbert „Ken” Glass (ur. 24 lipca 1913 w Toronto, 17 stycznia 1961 w Vancouver) – kanadyjski żeglarz sportowy, medalista olimpijski.
Podczas letnich igrzysk olimpijskich w Los Angeles (1932) zdobył, wspólnie z Philipem Rogersem, Geraldem Wilsonem i Gardnerer Boultbee, brązowy medal w żeglarskiej klasie 6 metrów.
Jako członek Royal Vancouver Yacht Club, Ken Glass został wybrany do reprezentowania Kanady na olimpiadzie w 1932. Kanadyjczycy przegrali pierwsze cztery wyścigi i zrezygnowali z uczestnictwa w dwóch pozostałych, nie mając już szans na poprawienie pozycji (zdobyli brązowe medale, ponieważ rywalizowały tylko trzy zespoły). Glass ukończył studia na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej w 1939. Podczas II wojny światowej służył w Królewskiej Kanadyjskiej Marynarce Wojennej, a od 1946 pracował w przedsiębiorstwie Major Aluminum and Western Magnesium w Vancouver, ostatecznie osiągając stanowisko prezesa tej firmy. Żeglarstwo uprawiał przez całe życie, pełniąc m.in. funkcję komandora Royal Vancouver Yacht Club w latach 1953–1954.

title: Kenneth Glass

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Kenneth Glass
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = żeglarstwo
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = 24 lipca 1913
 |miejsce urodzenia         = [[Toronto]]
 |data śmierci              = 17 stycznia 1961
 |miejsce śmierci           = [[Vancouver]]
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|Kanada|1921}}
{{Medalista infobox/nagłówek|IO}}
{{Medalista infobox/IO|L|Los Angeles|1932|żeglarstwo|brąz|([[Żeglarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1932 – klasa 6 metrów|klasa 6 metrów]])}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Kenneth Gilbert „Ken” Glass''' (ur. [[24 lipca]] [[1913]] w [[Toronto]], [[17 stycznia]] [[1961]] w [[Vancouver]]) – [[Kanada|kanadyjski]] [[żeglarstwo|żeglarz sportowy]], medalista olimpijski.

Podczas [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1932|letnich igrzysk olimpijskich w Los Angeles]] (1932) zdobył, wspólnie z [[Philip Rogers (żeglarz)|Philipem Rogersem]], [[Gerald Wilson (żeglarz)|Geraldem Wilsonem]] i [[Gardner Boultbee|Gardnerer Boultbee]], brązowy medal w [[Żeglarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1932 – klasa 6 metrów|żeglarskiej klasie 6 metrów]].

Jako członek Royal Vancouver Yacht Club, Ken Glass został wybrany do reprezentowania Kanady na olimpiadzie w 1932. Kanadyjczycy przegrali pierwsze cztery wyścigi i zrezygnowali z uczestnictwa w dwóch pozostałych, nie mając już szans na poprawienie pozycji (zdobyli brązowe medale, ponieważ rywalizowały tylko trzy zespoły). Glass ukończył studia na [[Uniwersytet Kolumbii Brytyjskiej|Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej]] w 1939. Podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]] służył w [[Royal Canadian Navy|Królewskiej Kanadyjskiej Marynarce Wojennej]], a od 1946 pracował w przedsiębiorstwie Major Aluminum and Western Magnesium w Vancouver, ostatecznie osiągając stanowisko prezesa tej firmy. Żeglarstwo uprawiał przez całe życie, pełniąc m.in. funkcję komandora Royal Vancouver Yacht Club w latach 1953–1954.

== Bibliografia ==
* [https://www.olympedia.org/athletes/62146 Olympedia – Kenneth Glass] {{lang|en}}

{{SORTUJ:Glass, Kenneth}}
[[Kategoria:Kanadyjscy żeglarze sportowi]]
[[Kategoria:Kanadyjscy medaliści olimpijscy]]
[[Kategoria:Kanadyjscy olimpijczycy (Los Angeles 1932)]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1932]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1913]]
[[Kategoria:Zmarli w 1961]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Toronto]]
[[Kategoria:Żeglarze sportowi na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1932]]

title: · Kenneth Glass

Data i miejsce urodzenia: 24 lipca 1913 · Toronto

Data i miejsce śmierci: 17 stycznia 1961 · Vancouver

title: Dorobek medalowy

brąz: Los Angeles 1932 · żeglarstwo · (klasa 6 metrów)


text:
# Puchar Narodów Afryki 2023 (kwalifikacje)/Grupa L
Grupa L jest jedną z dwunastu grup eliminacji do turnieju o Puchar Narodów Afryki 2023. Składa się z czterech wymienionych niżej reprezentacji:
- Senegal
- Benin
- Mozambik
- Rwanda

## Tabela
| Msc. | Zespół   | M | W | R | P | Br+ | Br- | +/- | Pkt |
| ---- | -------- | - | - | - | - | --- | --- | --- | --- |
| 1    | Senegal  | 6 | 4 | 2 | 0 | 12  | 4   | +8  | 14  |
| 2    | Mozambik | 6 | 3 | 1 | 2 | 8   | 9   | -1  | 10  |
| 3    | Benin    | 6 | 1 | 2 | 3 | 8   | 9   | -1  | 5   |
| 4    | Rwanda   | 6 | 0 | 3 | 3 | 3   | 9   | -6  | 3   |

|          | Senegal | Benin | Mozambik | Rwanda |
| -------- | ------- | ----- | -------- | ------ |
| Senegal  | X       | 3:1   | 5:1      | 1:1    |
| Benin    | 1:1     | X     | 0:1      | 1:1    |
| Mozambik | 0:1     | 3:2   | X        | 1:1    |
| Rwanda   | 0:1     | 0:3   | 0:2      | X      |

## Wyniki

### Kolejka 1
| 2 czerwca 2022 18:00 CEST | Mozambik · Ratifo 67' | 1:1(0:0)Raport | Rwanda · 65' Nishimwe | First National Bank Stadium, Johannesburg Sędzia: Bamlak Tessema Weyesa |
|                           |                       |                |                       |                                                                         |

| 4 czerwca 2022 21:00 CEST | Senegal · Mané 12' (k.), 22', 60' (k.) | 3:1(2:0)Raport | Benin · 88' Olaitan | Stade Abdoulaye-Wade, Dakar Sędzia: Karim Sabry |
|                           |                                        |                |                     |                                                 |

### Kolejka 2
| 7 czerwca 2022 21:00 CEST | Rwanda | 0:1(0:0)Raport | Senegal · 90+8' (k.) Mané | Stade Abdoulaye-Wade, Dakar Sędzia: Jean-Jacques Ndala |
|                           |        |                |                           |                                                        |

| 8 czerwca 2022 21:00 CEST | Benin | 0:1(0:1)Raport | Mozambik · 38' Catamo | Stade de l'Amitié, Kotonu Sędzia: Joseph Ogabor |
|                           |       |                |                       |                                                 |

### Kolejka 3
| 23 marca 2023 17:00 CEST | Benin · Mounié 82' | 1:1(0:1)Raport | Rwanda · 13' Mugisha | Stade de l'Amitié, Kotonu Sędzia: Joshua Bondo |
|                          |                    |                |                      |                                                |

| 24 marca 2023 20:00 CEST | Senegal · Sabaly 9' · Mané 15' · Ndiaye 32' · Dia 39' · Diallo 88' | 5:1(4:0)Raport | Mozambik · 48' Vilanculos | Stade Abdoulaye-Wade, Dakar Sędzia: Ibrahim Mutaz |
|                          |                                                                    |                |                           |                                                   |

### Kolejka 4
| 28 marca 2023 18:00 CEST | Mozambik | 0:1(0:1)Raport | Senegal · 18' Dia | Estádio do Zimpeto, Maputo Sędzia: Jalal Jayed |
|                          |          |                |                   |                                                |

| 29 marca 2023 15:00 CET | Rwanda · Manzi 71' | 0:3(0:0)Raport | Benin · 57' Dossou | Stade Régional Nyamirambo, Kigali Sędzia: Abdulkadir Artan |
|                         |                    |                |                    |                                                            |

### Kolejka 5
| 17 czerwca 2023 21:00 CEST | Benin · Moumini 78' | 1:1(0:1)Raport | Senegal · 43' Seck | Stade de l'Amitié, Kotonu Sędzia: Jean-Jacques Ndala |
|                            |                     |                |                    |                                                      |

| 18 czerwca 2023 15:00 CEST | Rwanda | 0:2(0:1)Raport | Mozambik · 43' Catamo · 90+4' Clésio | Stade Huye, Butare Sędzia: Mustapha Ghorbal |
|                            |        |                |                                      |                                             |

### Kolejka 6
| 9 września 2023 15:00 CEST | Mozambik · Witi 27' · Guima 31' · Clésio 90+5' | 3:2(2:1)Raport | Benin · 20' Mounié · 50' Dossou | Estádio da Machava, Maputo Sędzia: Mohamed Adel |
|                            |                                                |                |                                 |                                                 |

| 4 września 2023 CEST | Senegal · Ma. Camara 66' | 1:1(0:0)Raport | Rwanda · 90+6' Niyonzima | Stade Huye, Butare Sędzia: Haythem Guirat |
|                      |                          |                |                          |                                           |

## Strzelcy
5 gole
- Sadio Mané

2 gole
- Jodel Dossou
- Steve Mounié
- Geny Catamo
- Clésio
- Boulaye Dia

1 gol
- Rachid Moumini
- Junior Olaitan
- Ricardo Guima
- Stanley Ratifo
- Gildo Vilanculos
- Witi
- Thierry Manzi
- Gilbert Mugisha
- Blaise Nishimwe
- Olivier Niyonzima
- Mamadou Lamine Camara
- Habib Diallo
- Iliman Ndiaye
- Youssouf Sabaly
- Abdoulaye Seck

wikiname: plwiki

in_language: pl

wikitext:
{{Główny artykuł|Puchar Narodów Afryki 2023 (kwalifikacje)}}

'''Grupa L''' jest jedną z dwunastu grup eliminacji do turnieju o [[Puchar Narodów Afryki 2023]]. Składa się z czterech wymienionych niżej reprezentacji:
* {{reprezentacja|SEN|pn}}
* {{reprezentacja|BEN|pn}}
* {{reprezentacja|MOZ|pn}}
* {{reprezentacja|RWA|pn}}

== Tabela ==
{{col-begin}}
{| class="wikitable" border="1" style="text-align: center;" align="center;"
|-
!width=25|Msc.
!width=260|Zespół
!width=40|M
!width=40|W
!width=40|R
!width=40|P
!width=40|Br+
!width=40|Br-
!width=40|+/-
!width=40|Pkt
|- bgcolor="lightgreen"
|1
|align=left|'''{{reprezentacja|SEN|pn}}'''
|'''6'''||'''4'''||'''2'''||'''0'''||'''12'''||'''4'''||'''+8'''||'''14'''
|- bgcolor="lightgreen"
|2
|align=left|'''{{reprezentacja|MOZ|pn}}'''
|'''6'''||'''3'''||'''1'''||'''2'''||'''8'''||'''9'''||'''-1'''||'''10'''
|- bgcolor=ffccc
|3
|align=left|{{reprezentacja|BEN|pn}}
|6 ||1 ||2 ||3 ||8 ||9 ||-1 ||5
|- bgcolor=ffccc
|4
|align=left|{{reprezentacja|RWA|pn}}
|6 ||0 ||3 ||3 ||3 ||9 ||-6 ||3
|}
{{col-break}}
{{Fb-wyniki-państwa|nt=4|
drużyna1=SEN|3:1|5:1|1:1|
drużyna2=BEN|1:1|0:1|1:1 |
drużyna3=MOZ|0:1|3:2|1:1|
drużyna4=RWA|0:1|0:3|0:2|
}}
{{col-end}}

== Wyniki ==
=== Kolejka 1 ===
{{mecz piłkarski
|data=|02|06|2022|18:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|MOZ|pn}}
|wynik=1:1
|wynik po I połowie=(0:0)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2022/06/02/africa/africa-cup-of-nations-qualification/mozambique/rwanda/3783095/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|RWA|pn}}
|stadion=[[First National Bank Stadium]], [[Johannesburg]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|ETH}} [[Bamlak Tessema Weyesa]]
|gol1=[[Stanley Ratifo|Ratifo]] {{gol|67}}
|gol2={{gol|65}} [[Blaise Nishimwe|Nishimwe]]
|wygrała=
}}
----
{{mecz piłkarski
|data=|04|06|2022|21:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|SEN|pn}}
|wynik=3:1
|wynik po I połowie=(2:0)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2022/06/04/africa/africa-cup-of-nations-qualification/senegal/benin/3783094/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|BEN|pn}}
|stadion=[[Stade Abdoulaye-Wade]], [[Dakar]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|SEN}} [[Karim Sabry]]
|gol1=[[Sadio Mané|Mané]] {{gol|12|k.|22||60|k.}}
|gol2={{gol|88}} [[Junior Olaitan|Olaitan]]
|wygrała=1
}}
----

=== Kolejka 2 ===
{{mecz piłkarski
|data=|07|06|2022|21:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|RWA|pn}}
|wynik=0:1
|wynik po I połowie=(0:0)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2022/06/07/africa/africa-cup-of-nations-qualification/rwanda/senegal/3783097/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|SEN|pn}}
|stadion=[[Stade Abdoulaye-Wade]], [[Dakar]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|COD}} [[Jean-Jacques Ndala]]
|gol1=
|gol2={{gol|90+8|k.}} [[Sadio Mané|Mané]]
|wygrała=2
}}
----
{{mecz piłkarski
|data=|08|06|2022|21:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|BEN|pn}}
|wynik=0:1
|wynik po I połowie=(0:1)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2022/06/08/africa/africa-cup-of-nations-qualification/benin/mozambique/3783096/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|MOZ|pn}}
|stadion=[[Stade de l'Amitié]], [[Kotonu]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|NGA}} [[Joseph Ogabor]]
|gol1=
|gol2={{gol|38}} [[Geny Catamo|Catamo]]
|wygrała=2
}}
----
=== Kolejka 3 ===
{{mecz piłkarski
|data=|23|03|2023|17:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|BEN|pn}}
|wynik=1:1
|wynik po I połowie=(0:1)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/03/20/africa/africa-cup-of-nations-qualification/benin/rwanda/3783099/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|RWA|pn}}
|stadion=[[Stade de l'Amitié]], [[Kotonu]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|BOT}} [[Joshua Bondo]]
|gol1=[[Steve Mounié|Mounié]] {{gol|82}}
|gol2={{gol|13}} [[Gilbert Mugisha|Mugisha]]
|wygrała=
}}
----
{{mecz piłkarski
|data=|24|03|2023|20:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|SEN|pn}}
|wynik=5:1
|wynik po I połowie=(4:0)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/03/20/africa/africa-cup-of-nations-qualification/senegal/mozambique/3783098/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|MOZ|pn}}
|stadion=[[Stade Abdoulaye-Wade]], [[Dakar]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|LBY}} [[Ibrahim Mutaz]]
|gol1=[[Youssouf Sabaly|Sabaly]] {{gol|9}}
[[Sadio Mané|Mané]] {{gol|15}}
[[Iliman Ndiaye|Ndiaye]] {{gol|32}}
[[Boulaye Dia|Dia]] {{gol|39}}
[[Habib Diallo|Diallo]] {{gol|88}}
|gol2={{gol|48}} [[Gildo Vilanculos|Vilanculos]]
|wygrała=1
}}
----
=== Kolejka 4 ===
{{mecz piłkarski
|data=|28|03|2023|18:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|MOZ|pn}}
|wynik=0:1
|wynik po I połowie=(0:1)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/03/28/africa/africa-cup-of-nations-qualification/mozambique/senegal/3783100/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|SEN|pn}}
|stadion=[[Estádio do Zimpeto]], [[Maputo]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|MAR}} [[Jalal Jayed]]
|gol1=
|gol2={{gol|18}} [[Boulaye Dia|Dia]]
|wygrała=2
}}
----
{{mecz piłkarski
|data=|29|03|2023|15:00 [[Czas środkowoeuropejski|CET]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|RWA|pn}}
|wynik=0:3<ref group="uwaga">Rwanda wystawiła do gry zawieszonego zawodnika ([[Muhire Kevin]]a), w związku z czym [[Confédération Africaine de Football|CAF]] podjęło decyzję o oddaniu zwycięstwa Beninowi.</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = AFCON 2023 Qualifiers: Rwanda loses after Benin's appeal |data dostępu = 2023-06-23 |opublikowany = sportnewsafrica.com |url = https://sportnewsafrica.com/en/breve/afcon-2023-qualifiers-rwanda-loses-after-benins-appeal/}}</ref>
|wynik po I połowie=(0:0)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/03/28/africa/africa-cup-of-nations-qualification/rwanda/benin/3783101/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|BEN|pn}}
|stadion=[[Stade Régional Nyamirambo]], [[Kigali]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|SOM}} [[Abdulkadir Artan]]
|gol1=[[Thierry Manzi|Manzi]] {{gol|71}}
|gol2={{gol|57}} [[Jodel Dossou|Dossou]]
|wygrała=2
}}
----
=== Kolejka 5 ===
{{mecz piłkarski
|data=|17|06|2023|21:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|BEN|pn}}
|wynik=1:1
|wynik po I połowie=(0:1)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/06/12/africa/africa-cup-of-nations-qualification/benin/senegal/3783102/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|SEN|pn}}
|stadion=[[Stade de l'Amitié]], [[Kotonu]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|COD}} [[Jean-Jacques Ndala]]
|gol1=[[Rachid Moumini|Moumini]] {{gol|78}}
|gol2={{gol|43}} [[Abdoulaye Seck|Seck]]
|wygrała=
}}
----
{{mecz piłkarski
|data=|18|06|2023|15:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|RWA|pn}}
|wynik=0:2
|wynik po I połowie=(0:1)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/06/12/africa/africa-cup-of-nations-qualification/rwanda/mozambique/3783103/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|MOZ|pn}}
|stadion=[[Stade Huye]], [[Butare]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|ALG}} [[Mustapha Ghorbal]]
|gol1=
|gol2={{gol|43}} [[Geny Catamo|Catamo]]
{{gol|90+4}} [[Clésio]]
|wygrała=2
}}
----
=== Kolejka 6 ===
{{mecz piłkarski
|data=|09|09|2023|15:00 [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|MOZ|pn}}
|wynik=3:2
|wynik po I połowie=(2:1)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/09/04/africa/africa-cup-of-nations-qualification/mozambique/benin/3783104/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|BEN|pn}}
|stadion=[[Estádio da Machava]], [[Maputo]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|EGY}} [[Mohamed Adel]]
|gol1=[[Witi]] {{gol|27}}
[[Ricardo Guima|Guima]] {{gol|31}}
[[Clésio]] {{gol|90+5}}
|gol2={{gol|20}} [[Steve Mounié|Mounié]]
{{gol|50}} [[Jodel Dossou|Dossou]]
|wygrała=1
}}
----
{{mecz piłkarski
|data=|04|09|2023| [[Czas środkowoeuropejski letni|CEST]]
|drużyna1={{reprezentacjaL|SEN|pn}}
|wynik=1:1
|wynik po I połowie=(0:0)
|raport=[https://pl.soccerway.com/matches/2023/09/04/africa/africa-cup-of-nations-qualification/senegal/rwanda/3783105/ Raport]
|drużyna2={{reprezentacja|RWA|pn}}
|stadion=[[Stade Huye]], [[Butare]]
|widzów=
|sędzia={{flaga|TUN}} [[Haythem Guirat]]
|gol1=[[Mamadou Lamine Camara|Ma. Camara]] {{gol|66}}
|gol2={{gol|90+6}} [[Olivier Niyonzima|Niyonzima]]
|wygrała=
}}
----

== Strzelcy ==
;5 gole
*{{flaga|SEN}} [[Sadio Mané]]

;2 gole
*{{flaga|BEN}} [[Jodel Dossou]]
*{{flaga|BEN}} [[Steve Mounié]]
*{{flaga|MOZ}} [[Geny Catamo]]
*{{flaga|MOZ}} [[Clésio]]
*{{flaga|SEN}} [[Boulaye Dia]]

;1 gol
{{Układ wielokolumnowy|liczba=4|
*{{flaga|BEN}} [[Rachid Moumini]]
*{{flaga|BEN}} [[Junior Olaitan]]
*{{flaga|MOZ}} [[Ricardo Guima]]
*{{flaga|MOZ}} [[Stanley Ratifo]]
*{{flaga|MOZ}} [[Gildo Vilanculos]]
*{{flaga|MOZ}} [[Witi]]
*{{flaga|RWA}} [[Thierry Manzi]]
*{{flaga|RWA}} [[Gilbert Mugisha]]
*{{flaga|RWA}} [[Blaise Nishimwe]]
*{{flaga|RWA}} [[Olivier Niyonzima]]
*{{flaga|SEN}} [[Mamadou Lamine Camara]]
*{{flaga|SEN}} [[Habib Diallo]]
*{{flaga|SEN}} [[Iliman Ndiaye]]
*{{flaga|SEN}} [[Youssouf Sabaly]]
*{{flaga|SEN}} [[Abdoulaye Seck]]
}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Puchar Narodów Afryki 2023 (kwalifikacje)]]


text:
# Niedźwiedź czarny
Niedźwiedź czarny, baribal, niedźwiedź amerykański  (Ursus americanus) – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny Ursinae w obrębie rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae).

## Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1780 roku niemiecki botanik i zoolog Peter Simon Pallas umieszczając nowo opisany takson w rodzaju Ursus i nadając mu epitet gatunkowy americanus. Miejsce typowe to wschodnie Stany Zjednoczone. Holotyp fizycznie nie istnieje; Pallas swój opis oparł na tekście Johna Brickella z 1737 roku.
Dawniej wyróżniano do 16 podgatunków U. americanus, jednak najnowsze dane molekularne sugerują, że wiele powszechnie uznanych podgatunków może być nieważnych, co wymaga wyjaśnienia taksonomii podgatunkowej. Na podstawie tych badań autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy.

### Etymologia
- Ursus: łac. ursus ‘niedźwiedź’[33].
- americanus: nowołac. Americanus ‘amerykański, z Ameryki’[34].

## Rozmieszczenie geograficzne
Niedźwiedź czarny występuje w całej Kanadzie, bardzo fragmentarycznie, od kontynentalnych Stanów Zjednoczonych po większą część północnego Meksyku; reintrodukowany i rekolonizowany w całych Stanach Zjednoczonych.

## Charakterystyka
Masywna budowa ciała, długość ciała samców 140–200 cm, samic 120-160 cm, ogona 80–140 mm. Masa ciała samców 47–409 kg, samic 39–236 kg. Sierść czarna czasem wpadająca w brąz. Nazwa angielska black bear, czyli „czarny niedźwiedź” nie w pełni odpowiada faktycznej barwie tych zwierząt, które mogą mieć sierść od czarnej po płową, zwaną tu cynamonową. Baribale znakomicie wspinają się na drzewa, zwłaszcza gdy szukają bezpiecznej kryjówki. Drapieżnik zapada w lekki sen zimowy, w czasie którego samica rodzi 2–3 młode. Normalna temperatura ciała tych zwierząt to 38 °C. Fizjologicznie liczba skurczów serca na minutę wynosi ok. 55.

title: Niedźwiedź czarny

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Niedźwiedź czarny
 |nazwa łacińska         = ''Ursus americanus''
 |TSN                    = 180544
 |zoolog                 = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1780)
 |okres istnienia        =
 |grafika                = AmericanBlackBear1 CincinnatiZoo.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ssaki]]
 |podgromada             = [[żyworodne]]
 |infragromada           = [[łożyskowce]]
 |rząd                   = [[drapieżne]]
 |podrząd                = [[psokształtne]]
 |infrarząd              = [[Arctoidea]]
 |parworząd              = [[Ursida]]
 |rodzina                = [[niedźwiedziowate]]
 |podrodzina             = [[Ursinae]]
 |rodzaj                 = [[niedźwiedź (ssaki)|niedźwiedź]]
 |gatunek                = niedźwiedź czarny
 |synonimy               = * ''Ursus americanus amplidens''{{refn|grupa=uwaga|Miejsce typowe: okolice Natchez, Missisipi, Stany Zjednoczone<ref name="gill&col" />; holotyp: fragment lewej gałęzi żuchwy zawierający [[ząb trzonowy|M]]3 i zębodoły M1-M2 oraz lewy M1 (sygnatura ANSP 11619) ze zbiorów ''Academy of Natural Sciences of Drexel University''<ref name="gill&col" />; etymologia: łac. ''amplus'' ‘wielki’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=56 16]}}; ''dens'', ''dentis'' ‘zęby’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=118 78]}}.}} Leidy, 1853<ref name="lei53" />
* ''Ursus americanus cinnamomum''{{refn|grupa=uwaga|Miejsce typowe: dolny bieg rzeki Clearwater, Camp Chopunnish, w pobliżu ujścia Jim Ford Creek, hrabstwo Clearwater, zachodnie Idaho, Stany Zjednoczone{{odn|Miller|Kellogg|1955|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/7670617 694]}}; holotyp: okaz typowy być może znajduje się w zbiorach ''Academy of Natural Sciences of Drexel University''; etymologia: łac. ''cinnamomum'' lub ''cinnamum'' ‘cynamon’, od gr. κινναμωμον ''kinnamōmon'' lub κινναμον ''kinnamon'' ‘cynamon’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=cinnamomeum |data dostępu=2025-08-19|odn=tak}}</ref>.}} Audubon & Bachman, 1854<ref name="aud&bach" />
* ''Ursus amblyceps''{{refn|grupa=uwaga|Miejsce typowe: stare kopalnie miedzi w pobliżu Rio Mimbres, w pobliżu obecnego miasta Georgetown, hrabstwie Grant, Nowy Meksyk, Stany Zjednoczone{{odn|Fisher|Ludwig|2015|s=19}}; holotyp: czaszka dorosłego samca (sygnatura USNM:MAMM:A992) ze zbiorów [[Narodowe Muzeum Historii Naturalnej|Narodowego Muzeum Historii Naturalnej]]; okaz typowy zebrał amerykański podróżnik John H. Clark<ref>{{cytuj stronę | url = http://n2t.net/ark:/65665/380a6e7ed-2571-4756-a8ff-83f681835bc8| tytuł = USNM A 992| praca = Collections|opublikowany = National Museum of Natural History| data dostępu = 2025-01-30| język = en}}</ref>; etymologia: gr. αμβλυς ''amblus'' ‘tępy’, od αμβλυνω ''amblunō'' ‘stępić’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=55 15]}}; lac. ''-ceps'' ‘-głowy’, od ''caput'', ''capitis'' ‘głowa’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=90 50]}}.}} [[Spencer Fullerton Baird|S.F. Baird]], 1859<ref name="bai" />
* ''Ursus californiensis''{{refn|grupa=uwaga|Miejsce typowe: „Kalifornia”, Stany Zjednoczone<ref name="ms" />; holotyp: nie istniał, opis oparty na obserwacjach autora<ref name="mil00" />; etymologia: Kalifornia<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=californiensis|data dostępu=2025-08-19|odn=tak}}</ref>.}} [[Joaquin Miller|J. Miller]], 1900<ref name="mil00" />
* ''Ursus (Euarctos) carlottae''{{refn|grupa=uwaga|Miejsce typowe: Masset, Graham Island, [[Wyspy Królowej Charlotty]], [[Kolumbia Brytyjska]], Kanada{{odn|Fisher|Ludwig|2015|s=20}}; holotyp: czaszka dorosłego samca (sygnatura USNM:MAMM:87620) ze zbiorów Narodowego Muzeum Historii Naturalnej; okaz typowy zebrał w listopadzie 1896 roku brytyjski misjonarz John Henry Keen<ref>{{cytuj stronę | url = http://n2t.net/ark:/65665/394fd5cf9-b419-4ae3-a651-473381bd1826| tytuł = USNM 87620| praca = Collections|opublikowany = National Museum of Natural History| data dostępu = 2025-08-19| język = en}}</ref>; etymologia: Wyspy Królowej Charlotty, Kanada<ref name="osg" />.}} Osgood, 1901<ref name="osg" />
* ''Ursus altifrontalis''{{refn|grupa=uwaga|Miejsce typowe: brzeg jeziora Crescent, [[hrabstwo Clallam]], [[Waszyngton (stan)|Waszyngton]], Stany Zjednoczone{{odn|Elliot|1903|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/2644924 234]}}; holotyp: czaszka i skóra dorosłego samca (sygnatura FMNH:Mamm:7053) ze zbiorów [[Muzeum Historii Naturalnej w Chicago]]; okaz zebrany w październiku 1898 roku; etymologia: {{łac.|altus}} ‘wysoki’, od ''alere'' ‘odżywiać’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=54 14]}}; ''frontalis'' ‘przedni, czołowy’, od ''frontalia'' lub ''frontale'' ‘łeb’, od ''frons'', ''frontis'' ‘czoło, brew’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=145 105]}}.}} [[Daniel Giraud Elliot|D.G. Elliot]], 1903{{odn|Elliot|1903|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/2644924 234]}}
 |status IUCN            = LC
 |IUCN id                = 41687
 |mapa występowania      = American Black bear map with borders removed.png
 |opis mapy występowania =
 |wikispecies            = Ursus americanus
 |commons                = Category:Ursus americanus
 |wikisłownik            = baribal
}}
'''Niedźwiedź czarny'''<ref name="miiz" />, baribal<ref name="msz" />, niedźwiedź amerykański  (''Ursus americanus'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[drapieżne]]go [[ssaki|ssaka]] z [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[Ursinae]] w obrębie [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[niedźwiedziowate|niedźwiedziowatych]] (Ursidae).

== Taksonomia ==
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami [[binominalne nazewnictwo gatunków|nazewnictwa binominalnego]] opisał w 1780 roku niemiecki [[botanika|botanik]] i [[zoolog]] [[Peter Simon Pallas]] umieszczając nowo opisany takson w rodzaju ''[[niedźwiedź (ssaki)|Ursus]]'' i nadając mu epitet gatunkowy ''americanus''<ref name="pal" />. [[Miejsce typowe]] to wschodnie Stany Zjednoczone<ref name="msw" /><ref name="mdd" /><ref name="icmw" />. Holotyp fizycznie nie istnieje; Pallas swój opis oparł na tekście Johna Brickella z 1737 roku<ref name="bri" />.

Dawniej wyróżniano do 16 podgatunków ''U. americanus''<ref name="msw" /><ref name="hmw" /><ref name="ms" />, jednak najnowsze dane molekularne sugerują, że wiele powszechnie uznanych podgatunków może być nieważnych, co wymaga wyjaśnienia taksonomii podgatunkowej<ref name="icmw" /><ref name="puc&inni" />. Na podstawie tych badań autorzy ''[[Handbook of the Mammals of the World|Illustrated Checklist of the Mammals of the World]]'' uznają ten gatunek za [[gatunek monotypowy|monotypowy]]<ref name="icmw" />.

=== Etymologia ===
* ''Ursus'': {{łac.|ursus}} ‘niedźwiedź’<ref name="palm" />.
* ''americanus'': nowołac. ''Americanus'' ‘amerykański, z Ameryki’<ref>{{The Key to Scientific Names|nazwa=americanus|data dostępu=2025-08-09|odn=tak}}</ref>.

== Rozmieszczenie geograficzne ==
Niedźwiedź czarny występuje w całej [[Kanada|Kanadzie]], bardzo fragmentarycznie, od kontynentalnych [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] po większą część północnego [[Meksyk]]u; reintrodukowany i rekolonizowany w całych Stanach Zjednoczonych<ref name="icmw" />.

== Charakterystyka ==
Masywna budowa ciała, długość ciała [[samiec|samców]] 140–200 cm, [[samica|samic]] 120-160 cm, ogona 80–140 mm<ref name="adw"/>. Masa ciała samców 47–409 kg, samic 39–236 kg<ref name="adw"/>. Sierść czarna czasem wpadająca w brąz. Nazwa angielska ''black bear'', czyli „czarny niedźwiedź” nie w pełni odpowiada faktycznej barwie tych zwierząt, które mogą mieć sierść od czarnej po płową, zwaną tu cynamonową. Baribale znakomicie wspinają się na drzewa, zwłaszcza gdy szukają bezpiecznej kryjówki. Drapieżnik zapada w lekki [[sen zimowy]]<ref>{{encyklopedia PWN|id=3874435|tytuł=baribal|data dostępu=2022-04-10}}</ref>, w czasie którego samica rodzi 2–3 młode. Normalna temperatura ciała tych zwierząt to 38 °C<ref name="ŚN236">{{cytuj pismo|nazwisko=Żylicz|imię=Marta|tytuł=Hibernacja pod lupą|czasopismo=Świat Nauki|wolumin=nr 4 (236)|strony=19|issn=0867-6380|data=kwiecień 2011}}</ref>. Fizjologicznie liczba skurczów serca na minutę wynosi ok. 55<ref name="ŚN236" />.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="pal">{{cytuj książkę| autor = P.S. Pallas| tytuł = Spicilegia zoologica: quibus novae imprimis et obscurae animalium species iconibus, descriptionibus atque commentariis illustrantur|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/27823479|rok = 1780|wydawca = Prostant apud Gottl. August. Lange|miejsce = [[Berlin|Berolini]]|część = 7|strony = 5|język = la}}</ref>
<ref name="gill&col">{{cytuj pismo |autor = D.D. Gillette & E.H. Colbert|tytuł = Catalogue of type specimens of fossil vertebrates. Academy of Natural Sciences, Philadelphia. Part II: Terrestrial mammals|url = https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/6885#/summary|czasopismo = Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia| wolumin = 128 |strony = 26|data = 1976| jstor = 4064716|język = en}}</ref>
<ref name="lei53">{{cytuj pismo |autor = J. Leidy|tytuł = On some fossil fragments from Natchez, Miss.|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/1779839|czasopismo = Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia| wolumin = 6 |strony = 303|data = 1853 |język = en}}</ref>
<ref name="aud&bach">{{cytuj książkę| autor = J.J. Audubon & J. Bachman| tytuł = The viviparous quadrupeds of North America|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/53706579|rok = 1854|wydawca = J.J. Audubon|miejsce = New York|część = 3| strony = 125|język = en}}</ref>
<ref name="bai">{{cytuj książkę| autor = | tytuł = Report on the United States and Mexican boundary survey :made under the direction of the secretary of the Interior|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/28858806|autor r = S.F. Baird| rozdział = Mammals of the boundary| adres rozdziału = https://www.biodiversitylibrary.org/page/28874227|rok = 1859|wydawca = C. Wendell|miejsce = Washington|część = 2|tytuł tomu = Mammals abd Birds|strony = 29|język = en}}</ref>
<ref name="mil00">{{cytuj książkę| autor = J. Miller| tytuł = True bear stories|url = https://www.gutenberg.org/files/40869/40869-h/40869-h.htm| data = 1900|wydawca = Rand, McNally & company, Publishers|miejsce = Chicago; New York| strony = 250|język = en}}</ref>
<ref name="osg">{{cytuj pismo |autor = W.H. Osgood|tytuł = Natural history of the Queen Charlotte Islands|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/25800279|czasopismo = North American Fauna| wolumin = 21 |strony = 30|data = 1901 |język = en}}</ref>
<ref name="iucn">{{IUCN |id = 41687 |nazwa = Ursus americanus |autor = D.L. Garshelis, B.K. Scheick, D.L. Doan-Crider, J.J. Beecham, M.E. Obbard |iucn rok = 2015 |wersja = 2015.1 |data dostępu = 2015-07-13}}</ref>
<ref name="miiz">Systematyka i nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 151}}</ref>
<ref name="msz">{{cytuj książkę |nazwisko = Kowalski (redaktor naukowy)| imię = K.|nazwisko2 = Krzanowski |imię2 = A.|nazwisko3 = Kubiak|imię3 = H.|nazwisko4 = Rzebik-Kowalska|imię4 = G. |nazwisko5 = Sych|imię5 = L.| wydanie = IV| tytuł = Ssaki|wydawca = Wiedza Powszechna| seria = Mały słownik zoologiczny | miejsce = Warszawa| rok = 1991| strony = 22|isbn = 83-214-0637-8}}</ref>
<ref name="adw">{{cytuj | autor = Tanya Dewey| url = http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_americanus.html| tytuł = Ursus americanus| opublikowany = Animal Diversity Web| data dostępu = 2011-08-10}}</ref>
<ref name="mdd">{{cytuj stronę | url = https://www.mammaldiversity.org/taxon/1005934/| tytuł = ''Ursus americanus''| praca = ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2)|opublikowany = American Society of Mammalogists| data dostępu = 2025-08-09| autor = N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby | język = en}}</ref>
<ref name="msw">{{cytuj stronę|autor = D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy)|url = https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000953|tytuł = Species ''Ursus americanus'' |opublikowany = Johns Hopkins University Press |praca = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) |rok = 2005 | data dostępu = 2025-08-09}}</ref>
<ref name="icmw">{{cytuj książkę| autor = C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest| tytuł = Illustrated Checklist of the Mammals of the World|url = https://www.lynxeds.com/product/illustrated-checklist-of-the-mammals-of-the-world/| rok = 2020|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|część = 2|tytuł części = Eulipotyphla to Carnivora|isbn = 978-84-16728-35-0|strony = 436|język = en}}</ref>
<ref name="bri">{{cytuj książkę| autor = J. Brickell| tytuł = The natural history of North-Carolina. With an account of the trade, manners, and customs of the Christian and Indian inhabitants. Illustrated with copper-plates, whereon are curiously engraved the map of the country, several strange beasts, birds, fishes, snakes, insects, trees, and plants, &c|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/18554034| data = 1737|wydawca = Printed by James Carson. For the author|miejsce = Dublin| strony = 110|język = en}}</ref>
<ref name="hmw">{{Cytuj książkę | autor = D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (redaktorzy)| tytuł = Handbook of the Mammals of the World | autor r = D.L. Garshelis| rozdział = Family Ursidae (Bears)| część = 1 | tytuł części = Carnivores | strony = 491| isbn = 978-84-96553-49-1 | rok = 2009 | język = en}}</ref>
<ref name="ms">{{cytuj pismo |nazwisko = Larivière|imię = S.|tytuł = ''Ursus americanus''|url = |czasopismo = [[Mammalian Species]]|wolumin = 647|strony = 1–11|data = 2001|doi = 10.2307/0.647.1|język = en}}</ref>
<ref name="puc&inni">{{cytuj pismo |autor = E.E. Puckett, P.D. Etter, E.A. Johnson & L.S. Eggert |tytuł = Phylogeographic Analyses of American Black Bears (Ursus americanus) Suggest Four Glacial Refugia and Complex Patterns of Postglacial Admixture|url = |czasopismo = Molecular Biology and Evolution| wolumin = 32|numer = 9|strony = 2338–2350|data = 2015|doi = 10.1093/molbev/msv114|język =en }}</ref>
<ref name="palm">{{cytuj pismo| autor = T.S. Palmer| autor link = Theodore Sherman Palmer|tytuł = Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals|url = {{Google Books|ApMeAQAAIAAJ|strony=703|link=tak}}|rok = 1904|czasopismo = North American Fauna |wolumin = 23| strony = 703|język = en}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj pismo | imię = D.G.| nazwisko = Elliot|tytuł = Descriptions of apparently new species of mammals of the genera Heteromys and Ursus from Washington and Mexico|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/2644923|czasopismo = Field Columbian Museum | oznaczenie = Zoölogical Series| wolumin = 3|numer = 13|strony = 233–237|data = 1903| odn = tak| język = en}}
* {{cytuj książkę| imię = E.C.| nazwisko = Jaeger| tytuł = Source-book of biological names and terms|url = https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=7|rok = 1959|wydawca = Charles C. Thomas|miejsce = Springfield|wydanie = 3 (Revised second printing)| strony = 1–316|odn = tak | język = en}}
* {{cytuj pismo |autor = G.S. Miller & R. Kellogg|tytuł = List of North American Recent mammals|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/7669804|czasopismo = Bulletin – United States National Museum| wolumin = 205|strony = 1–976|rok = 1955|odn = {{odn/id|Miller|Kellogg|1955}}|język = en}}
* {{cytuj pismo |autor = R.D. Fisher & C.A. Ludwig|tytuł = Catalog of Type Specimens of Recent Mammals: Orders Didelphimorphia through Chiroptera (excluding Rodentia) in the National Museum of Natural History, Smithsonian Institution|url = https://smithsonian.figshare.com/articles/book/Catalog_of_Type_Specimens_of_Recent_Mammals_Orders_Didelphimorphia_through_Chiroptera_excluding_Rodentia_in_the_National_Museum_of_Natural_History_Smithsonian_Institution/9761918|czasopismo = Smithsonian Contributions to Zoology| wolumin = 664|strony = 1–110|rok = 2015| odn = {{odn/id|Fisher|Ludwig|2015}}|język = en}}
* {{The Key to Scientific Names|odn=tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://tvnmeteo.tvn24.pl/informacje/ciekawoski,49/amerykanie-katapultowali-niedzwiedzie-z-bombowcow-b-58,71422,1,0.html | tytuł = Amerykanie katapultowali niedźwiedzie z bombowców B-58 | opublikowany = tvnmeteo.tvn24.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20121230194020/http://tvnmeteo.tvn24.pl/informacje/ciekawoski,49/amerykanie-katapultowali-niedzwiedzie-z-bombowcow-b-58,71422,1,0.html | zarchiwizowano = 2012-12-30}} – [[TVN Meteo]]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Niedźwiedziowate]]
[[Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1780 roku]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa]]

title: Niedźwiedź czarny

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: ssaki

Podgromada: żyworodne

Infragromada: łożyskowce

Rząd: drapieżne

Podrząd: psokształtne

Infrarząd: Arctoidea

Parworząd: Ursida

Rodzina: niedźwiedziowate

Podrodzina: Ursinae

Rodzaj: niedźwiedź

Gatunek: niedźwiedź czarny

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· najmniejszej troski
Zasięg występowania
Mapa występowania


text:
# Obeniże (przystanek kolejowy)
Obeniże (ukr. Обенижі, ros. Обенижи) – przystanek kolejowy w miejscowości Obeniże, w rejonie kowelskim, w obwodzie wołyńskim, na Ukrainie. Leży na linii Lwów – Sapieżanka – Kowel.

title: Obeniże (przystanek kolejowy)

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Obeniże
 |nazwa oryginalna           = Обенижі
 |zdjęcie                    =
 |opis zdjęcia               =
 |państwo                    = UKR
 |miejscowość                = [[Obeniże]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   =
 |data otwarcia              =
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           =
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 1
 |liczba krawędzi peronowych = 1
 |kasy                       =
 |linie kolejowe             =
* [[Linia kolejowa Sapieżanka – Kowel|Sapieżanka – Kowel]]
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |kod mapy                   = obwód wołyński
 |współrzędne                = 51°02'27.5"N 24°28'44.5"E
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Obeniże''' ({{w języku|uk|Обенижі}}, {{w języku|ru|Обенижи}}) – [[przystanek osobowy|przystanek kolejowy]] w miejscowości [[Obeniże]], w [[rejon kowelski|rejonie kowelskim]], w [[obwód wołyński|obwodzie wołyńskim]], na [[Ukraina|Ukrainie]]. Leży na linii [[Lwów]] – [[Sapieżanka]] – [[Kowel]].

== Bibliografia ==
* [http://railway.lviv.ua Kolej Lwowska]
* {{Cytuj stronę |url =https://railwayz.info/photolines/station/1987 |tytuł =о.п. Обенижи |opublikowany =railwayz.info |data = |język =ru |data dostępu = 2020-07-14}}

{{stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Obeniże
|linia         = [[Linia kolejowa Sapieżanka – Kowel|Sapieżanka – Kowel]]
|kilometr      = 121,9
|poprzedni     = [[Turopin (przystanek kolejowy)|Turopin]]
|poprzedni_km  = 4,4
|następny      = [[Turzysk (stacja kolejowa)|Turzysk]]
|następny_km   = 5,6
|inne          =
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w rejonie kowelskim]]

title: ObeniżeОбенижі

Państwo: Ukraina

Miejscowość: Obeniże


text:
# Marionetki (powieść)
Marionetki − powieść V.S. Naipaula, brytyjskiego prozaika z pochodzącego z rodziny hinduskich emigrantów w Trynidadzie i Tobago, noblisty z 2001 roku. Książka w oryginale (w angielskim) została wydana w 1967, w Polsce w 1971 (tłumaczenie − Maria Zborowska). Pozycja została wydana przez wydawnictwo Książka i Wiedza.
Narrator to człowiek, w którego pisarz przeradza się z nieudacznika. Bankrut w miłości i polityce odzyskuje swoją godność, opisując doświadczenie swoich klęsk. Tę powieść spina klamrą Londyn - bohater zaczyna w nim swoją historię jako zachwycony śniegiem cudzoziemski student, zakochany w białej Sandrze, nieprotestujący na jej propozycję małżeństwa. Kończy ją też Londyn - już po nieudanym małżeństwie, zakończonej przegraną karierze politycznej, bohater powieści jako uchodźca miesiącami spisuje swoje doświadczenia i uwalnia się od cienia klęski.

## Opis książki
Książkę napisano w formie monologu bohatera, 40-letniego Ralpha Singha, który nazywa siebie malowniczym Azjatą. Podzielono ją na trzy części:

### Część I
Akcja dzieje się w Londynie. Bohater (z pochodzenia Indus) podczas studiów w Anglii zakochuje się w białej dziewczynie. Poślubiwszy ją wraca na rodzinną wyspę Izabela, na której żyje jego pochodząca z Indii rodzina. Już na wyspie w małżeństwie dochodzi do konfliktu, w wyniku którego Sandra opuszcza męża.

### Część II
Główny bohater na rodzinnej wyspie Santa Isabel, wykorzystawszy nazwisko ojca (przywódcy ludowego ruchu rewolucyjnego, potem znanego guru), robi karierę polityczną. Początkowo jego działalność polega na obronie praw pokrzywdzonych, ale po wygranych wyborach okazuje się, że nie jest w stanie zrealizować obietnic złożonych wyborcom. Zawodzi ich i zostaje uznany za zdrajcę.

### Część III
Główny bohater zmuszony do opuszczenia rodzinnej wyspy, jako uchodźca- emigrant w hotelowym pokoju w Londynie spisuje historię swego życia: niepokoje dzieciństwa, klęskę miłości i małżeństwa, a także przegraną próbę politycznego wpływu na życie rodzimej wyspy.

## Cytat
- „Tak oto sam proces pisania, który z początku pewne sprawy zniekształca, potem je klaruje stając się procesem życia”.

title: Marionetki (powieść)

wikitext:
{{Książka infobox
 |tytuł             = Marionetki
 |tytuł oryginalny  = The Mimic Men
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |alt grafiki       =
 |autor             = [[V.S. Naipaul]]
 |tematyka          =
 |typ utworu        = powieść
 |data powstania    =
 |miejsce wydania   =
 |język             = [[Język angielski|angielski]]
 |data wydania      = 1967
 |wydawca           =
 |pol: data wydania = 1971
 |pol: wydawca      = Książka i Wiedza
 |pol: przekład     = Maria Zborowska
 |poprzednia        = ''A Flag on the Island '' (1967)
 |następna          = ''The Loss of Eldorado'' (1969) – ''Utrata Eldorado'' (1972, [[Książka i Wiedza]])
 |commons           =
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Marionetki''' − powieść [[V.S. Naipaul]]a, brytyjskiego prozaika z pochodzącego z rodziny [[hinduizm|hinduskich]] emigrantów w [[Trynidad i Tobago|Trynidadzie i Tobago]], [[Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury|noblisty]] z 2001 roku. Książka w oryginale (w angielskim) została wydana w 1967, w Polsce w 1971 (tłumaczenie − [[Maria Zborowska]]). Pozycja została wydana przez wydawnictwo [[Książka i Wiedza]].

Narrator to człowiek, w którego pisarz przeradza się z nieudacznika. Bankrut w miłości i polityce odzyskuje swoją godność, opisując doświadczenie swoich klęsk. Tę powieść spina klamrą [[Londyn]] - bohater zaczyna w nim swoją historię jako zachwycony śniegiem cudzoziemski student, zakochany w białej Sandrze, nieprotestujący na jej propozycję małżeństwa. Kończy ją też Londyn - już po nieudanym małżeństwie, zakończonej przegraną karierze politycznej, bohater powieści jako uchodźca miesiącami spisuje swoje doświadczenia i uwalnia się od cienia klęski.

== Opis książki ==
Książkę napisano w formie monologu bohatera, 40-letniego Ralpha Singha, który nazywa siebie ''malowniczym Azjatą''. Podzielono ją na trzy części:
=== Część I ===
Akcja dzieje się w [[Londyn]]ie. Bohater (z pochodzenia [[Hindusi|Indus]]) podczas studiów w Anglii zakochuje się w białej dziewczynie. Poślubiwszy ją wraca na rodzinną wyspę Izabela, na której żyje jego pochodząca z [[Indie|Indii]] rodzina. Już na wyspie w małżeństwie dochodzi do konfliktu, w wyniku którego Sandra opuszcza męża.
=== Część II ===
Główny bohater na rodzinnej wyspie [[Santa Isabel (wyspa)|Santa Isabel]], wykorzystawszy nazwisko ojca (przywódcy ludowego ruchu rewolucyjnego, potem znanego [[guru]]), robi karierę polityczną. Początkowo jego działalność polega na obronie praw pokrzywdzonych, ale po wygranych wyborach okazuje się, że nie jest w stanie zrealizować obietnic złożonych wyborcom. Zawodzi ich i zostaje uznany za zdrajcę.

=== Część III ===
Główny bohater zmuszony do opuszczenia rodzinnej wyspy, jako uchodźca- emigrant w hotelowym pokoju w [[Londyn]]ie spisuje historię swego życia: niepokoje dzieciństwa, klęskę miłości i małżeństwa, a także przegraną próbę politycznego wpływu na życie rodzimej wyspy.

== Cytat ==
* „Tak oto sam proces pisania, który z początku pewne sprawy zniekształca, potem je klaruje stając się procesem życia”.

[[Kategoria:Angielskie powieści]]
[[Kategoria:Powieści z 1967]]

title: MarionetkiThe Mimic Men

Autor: V.S. Naipaul

Typ utworu: powieść

Język: angielski

Wydawca: Książka i Wiedza

Przekład: Maria Zborowska

poprzednia · A Flag on the Island (1967): następna · The Loss of Eldorado (1969) – Utrata Eldorado (1972, Książka i Wiedza)


text:
# Animalizm
Animalizm (łac. animal „zwierzę”), inaczej zoolatria (gr. zoo „zwierzę” + lateria „służba”) – zespół wierzeń występujący w religiach pierwotnych, głównie Egiptu i Indii, którego przedmiotem jest kult zwierząt. Wynika on z idei, że pewni bogowie wcielają się w zwierzęta, a jej konsekwencją jest zoomorfizm, czyli praktyka przedstawiania tych bogów w postaci zwierząt lub z cechami zwierzęcymi. W starożytnym Egipcie wyobrażano sobie bogów pod postacią krokodyla, ibisa, kota, byka lub szakala.
Kult zwierząt uważany jest za pozostałość totemizmu.

title: Animalizm

wikitext:
'''Animalizm''' ([[łacina|łac.]] ''animal'' „[[zwierzęta|zwierzę]]”), inaczej '''zoolatria''' ([[język grecki|gr.]] ''zoo'' „zwierzę” + ''lateria'' „służba”) – zespół wierzeń występujący w [[Religia naturalna|religiach pierwotnych]], głównie [[Egipt]]u i [[Indie|Indii]], którego przedmiotem jest kult zwierząt. Wynika on z idei, że pewni bogowie wcielają się w zwierzęta, a jej konsekwencją jest [[zoomorfizm]], czyli praktyka przedstawiania tych bogów w postaci zwierząt lub z cechami zwierzęcymi. W starożytnym Egipcie wyobrażano sobie bogów pod postacią [[krokodyle|krokodyla]], [[Ibisy|ibisa]], [[Kot domowy|kota]], [[Buhaj|byka]] lub [[szakal]]a.

Kult zwierząt uważany jest za pozostałość [[Totem (religia)|totemizmu]].

== Zobacz też ==
* [[Religia naturalna|religie pierwotne]]

[[Kategoria:Deifikacja]]
[[Kategoria:Religie pierwotne]]


text:
# Maials
Maials – gmina w Hiszpanii, w prowincji Lleida, w Katalonii, o powierzchni 57,72 km². W 2011 roku gmina liczyła 980 mieszkańców.

title: Maials

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Maials
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = Escudo de Maials.svg
 |flaga                        = Bandera de Maials.svg
 |dopełniacz nazwy             = Maials
 |państwo                      = Hiszpania
 |1. jednostka administracyjna = [[Katalonia]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Lleida (prowincja)|Lleida]]
 |stanowisko zarządzającego    = Alkad
 |zarządzający                 = David Masot Florensa
 |powierzchnia                 = 57,72{{r|ssweb}}
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 980{{r|ssweb}}
 |gęstość zaludnienia          = 16,98
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Katalonia
 |współrzędne                  = 41°21′52″N 0°30′15″E
 |commons                      = Category:Maials
 |www                          = http://maials.ddl.net/
}}
'''Maials''' – [[gmina]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]], w prowincji [[Lleida (prowincja)|Lleida]], w [[Katalonia|Katalonii]], o powierzchni 57,72{{r|ssweb}} km². W 2011 roku gmina liczyła 980{{r|ssweb}} mieszkańców.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=ssweb>{{cytuj stronę | url = https://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/all/all/5650 | tytuł = Datos del registro de Entidades Locales | data dostępu = 2013-06-16 | autor = Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas | język = es}}</ref>
}}

{{Prowincja Lleida}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Maials}}
[[Kategoria:Gminy w prowincji Lleida]]

title: Maials

Herb: Flaga

Państwo: Hiszpania

Wspólnota autonomiczna: Katalonia

Prowincja: Lleida

Alkad: David Masot Florensa

Tablice rejestracyjne: L


text:
# Sulimów (województwo lubelskie)
Sulimów – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Dołhobyczów.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim.
Wieś jest sołectwem w gminie Dołhobyczów. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 99 mieszkańców i była 23. co do liczby ludności miejscowością gminy.
W miejscowości znajduje się zabytkowa drewniana cerkiew św. Jana Ewangelisty.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Najświętszego Serca Jezusowego w Hulczu.

## Ludność
Sulimów według danych na koniec 2011 liczył 99 mieszkańców w tym 47 kobiet i 52 mężczyzn. Od przełomu w 1989  zaznaczyła się wyraźna tendencja spadkowa liczby ludności.
- Wykres liczby ludności w Sulimowie na przestrzeni ostatnich lat[10]:

## Zabytki
- Cerkiew św. Jana Ewangelisty z 1867, greckokatolicka, obecnie pełni rolę filialnego kościoła rzymskokatolickiego parafii w Hulczu.

- Widok na Waręż z Sulimowa
- Krzyż przydrożny

title: Sulimów (województwo lubelskie)

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Sulimów
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Sulimów, cerkiew widok od strony północnej.jpg
 |opis zdjęcia           = Zabytkowa cerkiew
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat hrubieszowski|hrubieszowski]]
 |gmina                  = [[Dołhobyczów (gmina)|Dołhobyczów]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 83{{r|pwl|nsp}}
 |rok                    = 2021
 |strefa numeracyjna     = 84
 |kod pocztowy           = 22-540{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = LHR
 |SIMC                   = 0887061{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Dołhobyczów (gmina)
 |współrzędne            = 50°31'11"N 24°01'47"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|133454|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Sulimów, Lublin Voivodeship
 |www                    =
}}
'''Sulimów''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[powiat hrubieszowski|powiecie hrubieszowskim]], w [[Dołhobyczów (gmina)|gminie Dołhobyczów]]{{r|teryt|roz}}.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość położona była w [[województwo zamojskie|województwie zamojskim]].

Wieś jest [[Sołectwo|sołectwem]] w gminie Dołhobyczów{{r|bip}}. Według [[Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011|Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011]] wieś liczyła 99 mieszkańców i była 23. co do liczby ludności miejscowością gminy{{r|GUS}}.

W miejscowości znajduje się zabytkowa drewniana [[Cerkiew św. Jana Ewangelisty w Sulimowie|cerkiew św. Jana Ewangelisty]].

Wierni [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]] należą do parafii [[Parafia Najświętszego Serca Jezusowego w Hulczu|Najświętszego Serca Jezusowego w Hulczu]]{{r|par}}.

== Ludność ==
Sulimów według danych na koniec 2011 liczył 99 mieszkańców w tym 47 kobiet i 52 mężczyzn{{r|GUS}}. Od [[Transformacja systemowa w Polsce|przełomu]] w 1989  zaznaczyła się wyraźna tendencja spadkowa liczby ludności.

{{Wykres demograficzny
|tytuł= *Wykres liczby ludności w Sulimowie na przestrzeni ostatnich lat<ref>[http://stat.gov.pl/bdl/app/miejsc_w.display?p_id=25652&p_token=0.7137987168971449, Bank Danych Lokalnych: miejscowości]</ref>:
|szerokość= 400
|wysokość=
|popmax= 147
|linie= 50
|linie pomocnicze= 10
|rok1=1998  ||pop1= 147
|rok2=2002  ||pop2= 129
|rok3=2009  ||pop3= 111
|rok4=2011  ||pop4= 99
|źródło= }}

== Zabytki ==
* [[Cerkiew (budynek)|Cerkiew]] św. [[Jan Ewangelista|Jana Ewangelisty]] z 1867, [[Kościoły greckokatolickie|greckokatolicka]], obecnie pełni rolę filialnego [[Kościół katolicki|kościoła rzymskokatolickiego]] parafii w [[Hulcze (wieś w powiecie hrubieszowskim)|Hulczu]].

{{Osobny artykuł|Cerkiew św. Jana Ewangelisty w Sulimowie}}
<gallery widths="200" heights="140" perrow="2" style="text-align: center">
Plik:Sulimów, widok na Waręż.jpg|Widok na Waręż z Sulimowa
Plik:Sulimów - krzyż przydrożny - DSC03493 v1.jpg|Krzyż przydrożny
</gallery>

== Zobacz też ==
* [[Sulimów]], [[Kolonia Sulimów]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=pwl>{{Polska w liczbach|id=wies_Sulimow_lubelskie|nazwa=Wieś Sulimów w liczbach|data dostępu=2023-02-03}}</ref>
* <ref name=nsp>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=data=2022-09-19 |data dostępu=2023-02-03|opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
* <ref name=GUS>[http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.]</ref>
* <ref name=bip>[https://ugdolhobyczow.bip.lubelskie.pl/index.php?id=57&action=details&document_id=1361254 BIP gminy, sołectwa] [dostęp 2024-01-01]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2022-10|s=1238}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
* <ref name=par>[https://diecezja.zamojskolubaczowska.pl/parafie/parafia-najswietszego-serca-jezusa-hulcze Opis parafii na stronie diecezji]</ref>
}}

{{Gmina Dołhobyczów}}

[[Kategoria:Sulimów (województwo lubelskie)]]

title: Sulimów

Państwo: Polska

Województwo: lubelskie

Powiat: hrubieszowski

Gmina: Dołhobyczów

Tablice rejestracyjne: LHR


text:
# Chonostropheus tristis
Chonostropheus tristis – gatunek chrząszcza, należącego do rodziny tutkarzowatych. Zamieszkuje Europę i Azję Zachodnią.

## Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1794 roku przez Johana Christiana Fabriciusa pod nazwą Attelabus tristis.

## Morfologia
Chrząszcz o stosunkowo smukłym ciele długości od 3,4 do 4,3 mm, ubarwionym czarno z ciemnoniebieskim lub ciemnozielonym połyskiem, porośniętym długim, ciemnobrunatnym, niemal stojącym owłosieniem. Ryjek jest krótki, około 1,4 raza dłuższy niż szeroki, na wierzchołku spłaszczony. Czułki umiejscowione są przed środkiem długości ryjka. Głowa jest rzadko i głęboko punktowana, ma płaskie czoło i równomiernie wypukłe oczy. Przedplecze u samca 1,3 raza szersze niż dłuższe, zaś u samicy tak szerokie jak długie. U samca boki przedplecza są wyraźnie wypukłe, zaokrąglone i przy przedniej i tylnej krawędzi przewężone, u samicy zaś są słabo wypukłe, szeroko wyokrąglone. Powierzchnia przedplecza jest matowa wskutek bardzo gęstego, zlewającego się w zmarszczki punktowania; środkiem przedplecza biegnie ponadto podłużna bruzda. Pokrywy są 1,4 raza dłuższe niż szerokie, szeroko zaokrąglone ze słabo zaokrąglonymi guzami barkowymi. Rzędy pokryw są szerokie, głęboko punktowane, a międzyrzędy sklepione, bardzo drobno i nieregularnie punktowane. Przednia połowa pokryw ma dodatkowe punkty między rzędem pierwszym a drugim. Odnóża odznaczają się szczególnie długim owłosieniem goleni.

## Ekologia i występowanie
Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są foliofagami klona jawora. Owady dorosłe są aktywne od kwietnia do lipca. Samice nacinają i zwijają w tutki część liścia. Rozwój jaja i larwy ma miejsce w tutce.
Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Francji, Belgii, Niemiec, Austrii, Włoch, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Azji zamieszkuje azjatycką część Turcji i Kaukaz. W Polsce jest owadem bardzo rzadkim, znanym tylko z nielicznych stanowisk w południowej części kraju. Na „Czerwonej liście chrząszczy województwa śląskiego” umieszczony jest jako gatunek bliski zagrożenia wymarciem (NT). Na „Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej” również umieszczony został ze statusem bliskiego zagrożenia (NT).

title: Chonostropheus tristis

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       =
 |nazwa łacińska         = ''Chonostropheus tristis''
 |TSN                    =
 |zoolog                 =  ([[Johan Christian Fabricius|Fabricius]], 1794)
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Chonostropheus-tristis-07-fws.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[chrząszcze]]
 |podrząd                = [[chrząszcze wielożerne]]
 |nadrodzina             = [[ryjkowce]]
 |rodzina                = [[tutkarzowate]]
 |podrodzina             = [[Rhynchitinae]]
 |plemię                 = [[Deporaini]]
 |podplemię              = [[Chonostropheina]]
 |rodzaj                 = ''[[Chonostropheus]]''
 |gatunek                = ''Chonostropheus tristis''
 |synonimy               =
* ''Attelabus tristis'' Fabricius, 1794
* ''Deporaus tristis'' (Fabricius, 1794)
* ''Deporaus (Chonostropheus) tristis'' (Fabricius, 1794)
 |wikispecies            = Chonostropheus tristis
 |commons                = Category:Chonostropheus tristis
}}
'''''Chonostropheus tristis''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[chrząszcze|chrząszcza]], należącego do [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[tutkarzowate|tutkarzowatych]]. Zamieszkuje [[Europa|Europę]] i [[Azja Zachodnia|Azję Zachodnią]].

== Taksonomia ==
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1794 roku przez [[Johan Christian Fabricius|Johana Christiana Fabriciusa]] pod nazwą ''Attelabus tristis''{{r|fe}}.

== Morfologia ==
Chrząszcz o stosunkowo smukłym ciele długości od 3,4 do 4,3 mm, ubarwionym czarno z ciemnoniebieskim lub ciemnozielonym połyskiem, porośniętym długim, ciemnobrunatnym, niemal stojącym owłosieniem. Ryjek jest krótki, około 1,4 raza dłuższy niż szeroki, na wierzchołku spłaszczony. [[Czułki]] umiejscowione są przed środkiem długości ryjka. [[Głowa owadów|Głowa]] jest rzadko i głęboko punktowana, ma płaskie [[czoło (anatomia)|czoło]] i równomiernie wypukłe [[oczy złożone|oczy]]. [[Przedplecze]] u samca 1,3 raza szersze niż dłuższe, zaś u samicy tak szerokie jak długie. U samca boki przedplecza są wyraźnie wypukłe, zaokrąglone i przy przedniej i tylnej krawędzi przewężone, u samicy zaś są słabo wypukłe, szeroko wyokrąglone. Powierzchnia przedplecza jest matowa wskutek bardzo gęstego, zlewającego się w zmarszczki punktowania; środkiem przedplecza biegnie ponadto podłużna bruzda. [[Pokrywy (entomologia)|Pokrywy]] są 1,4 raza dłuższe niż szerokie, szeroko zaokrąglone ze słabo zaokrąglonymi guzami barkowymi. Rzędy pokryw są szerokie, głęboko punktowane, a międzyrzędy sklepione, bardzo drobno i nieregularnie punktowane. Przednia połowa pokryw ma dodatkowe punkty między rzędem pierwszym a drugim. [[Odnóża]] odznaczają się szczególnie długim owłosieniem [[goleń|goleni]]{{r|Cmoluch}}.

== Ekologia i występowanie ==
Zarówno [[larwa|larwy]], jak i [[imago|postacie dorosłe]] są [[foliofag]]ami [[klon jawor|klona jawora]]. Owady dorosłe są aktywne od kwietnia do lipca. Samice nacinają i zwijają w tutki część liścia. Rozwój [[jajo (biologia)|jaja]] i larwy ma miejsce w tutce{{r|Cmoluch|Burakowskietal}}.

Gatunek [[kraina palearktyczna|palearktyczny]]. W Europie znany jest z [[Francja|Francji]], [[Belgia|Belgii]], [[Niemcy|Niemiec]], [[Austria|Austrii]], [[Włochy|Włoch]], [[Polska|Polski]], [[Czechy|Czech]], [[Słowacja|Słowacji]], [[Węgry|Węgier]], [[Ukraina|Ukrainy]], [[Mołdawia|Mołdawii]], [[Rumunia|Rumunii]], [[Bułgaria|Bułgarii]], [[Słowenia|Słowenii]], [[Chorwacja|Chorwacji]], [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowiny]], [[Czarnogóra|Czarnogóry]], [[Serbia|Serbii]], [[Grecja|Grecji]] oraz europejskiej części [[Rosja|Rosji]]{{r|fe}}. W Azji zamieszkuje azjatycką część Turcji{{r|Erol}} i Kaukaz{{r|Cmoluch|Burakowskietal}}. W Polsce jest owadem bardzo rzadkim, znanym tylko z nielicznych stanowisk w południowej części kraju{{r|Burakowskietal}}. Na „[[Czerwona lista chrząszczy województwa śląskiego|Czerwonej liście chrząszczy województwa śląskiego]]” umieszczony jest jako [[gatunek bliski zagrożenia]] wymarciem (NT){{r|Greń}}. Na „[[Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí|Czerwonej liście gatunków zagrożonych Republiki Czeskiej]]” również umieszczony został ze statusem bliskiego zagrożenia (NT){{r|Farkacetal}}.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Burakowskietal">{{Cytuj książkę | autor = B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska | tytuł = Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 18. Chrząszcze – Coleoptera. Ryjkowcowate prócz ryjkowców – Curculionioidea prócz Curculionidae. | miejsce = Warszawa | data = 1992}}</ref>
<ref name=Cmoluch>{{cytuj książkę | autor = [[Zdzisław Cmoluch]] | rok = 1979 | tytuł = Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 96-97 Rhinomaceridae, Attelabidae | wydawca =Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Entomologiczne | miejsce = Warszawa | strony =}}</ref>
<ref name="Erol">{{Cytuj pismo | autor = Tulin Erol | tytuł = Türkiye Attelabidae (Coleoptera) familyası türleri üzerinde faunistik ve systematik çalısmalar II (Rhynchitinae: Rhynchitini) | czasopismo = Türkyie Entomoloji Dergisi | wydanie = 2 | wolumin = 18 | strony = 89–102 | data = 1994}}</ref>
<ref name="Farkacetal">{{Cytuj książkę | autor = Jan Farkač, David Král, Martin Škorupík | tytuł = Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. List of threatened species in the Czech Republic. Invertebrates. | wydawca = Agentura ochrany přírody a krajiny ČR | miejsce = Praha | data = 2005 | isbn = 80-86064-96-4 | url = http://web.archive.org/web/20131102084616/http://portal.nature.cz/publik_syst/files/RL_2005_bezobr.pdf}}</ref>
<ref name="fe">{{Cytuj stronę | url = https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/aa3ed1fa-5b74-48d4-926d-ed02a5adf69a | tytuł =Chonostropheus tristis (Fabricius, 1794) | praca = Fauna Europaea | data dostępu = 2023-06-13}}</ref>
<ref name="Greń">{{Cytuj pismo | autor = Czesław Greń, Roman Królik, Henryk Szołtys | tytuł = Czerwona lista chrząszczy (Coleoptera) województwa śląskiego.[w:] J. B. Parusel (red.). Czerwone listy wybranych grup zwierząt bezkręgowych województwa śląskiego | czasopismo = Raporty Opinie | wydawca = Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice | wydanie = 4 | wolumin = 6 | strony = 37-70 | data = 2012}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Tutkarzowate]]
[[Kategoria:Chrząszcze Europy]]
[[Kategoria:Chrząszcze Rosji]]
[[Kategoria:Chrząszcze Turcji]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1794 roku]]

title: Domena

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: chrząszcze

Podrząd: chrząszcze wielożerne

Nadrodzina: ryjkowce

Rodzina: tutkarzowate

Podrodzina: Rhynchitinae

Plemię: Deporaini

Podplemię: Chonostropheina

Rodzaj: Chonostropheus

Gatunek: Chonostropheus tristis