text:
# Wacław Lednicki
Wacław  Lednicki (ur. w 29 kwietnia 1891 w Moskwie, zm. 29 października 1967 w Nowym Jorku) – polski literaturoznawca i krytyk literacki, wolnomularz.

## Życiorys
Był synem znanego polskiego adwokata i polityka w Rosji, Aleksandra Lednickiego. Ukończył Gimnazjum Miedwiednikowa w Moskwie.
Moskiewski dom Aleksandra i Marii Lednickich był na początku XX wieku wielkim polskim salonem politycznym. Wcześniej, pod koniec XIX wieku Aleksander kupił majątek i dwór w Katyniu, gdzie rodzina spędzała letnie miesiące. Jesienią 1911 roku (...) Wacław weźmie udział w rodzinnym polowaniu, które odbyło się w katyńskim majątku - dokładnie tam, gdzie dziś jest cmentarz wojenny.
Studiował na wydziale filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, następnie na Uniwersytecie Moskiewskim, gdzie specjalizował się w literaturze francuskiej. Po przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej) w Rosji przeniósł się do Polski, gdzie w 1922 otrzymał doktorat, a następnie w 1928 profesurę na UJ, prowadząc jedyną w Polsce katedrę literatury rosyjskiej. Wcześniej, w 1926, uzyskał habilitację na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Od 1926 wykładał na uniwersytecie w Brukseli, gdzie od 1932 roku na mocy porozumienia pomiędzy rządami polskim i belgijskim przez trzy miesiące w roku wykładał historię literatury słowiańskiej, zachowując katedrę w Krakowie. W latach 1933–1939 prezes Polskiego Towarzystwa dla Badań Europy Wschodniej i Bliskiego Wschodu. Od 1937 członek PAU.
Na początku 1940 roku wyjechał z okupowanego przez Niemców Krakowa do Brukseli, gdzie był nadal profesorem, a Belgia była wtedy krajem neutralnym. Po zaatakowaniu przez Niemcy Belgii i Francji 10 maja 1940, wyjechał z Brukseli przez Francję, Hiszpanię i Portugalię do USA, gdzie od połowy lat 30. mieszkała jego siostra, rzeźbiarka Maryla Lednicka-Szczytt. W latach 1940–1944 był profesorem literatury Uniwersytetu Harvarda, a w latach 1944-1962 Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. Współzałożyciel Polskiego Instytutu Naukowego w Nowym Jorku. Członek założyciel Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. W 1943 uczestnik V Kongresu Paneuropy w Nowym Jorku.
W okresie międzywojennym publikował m.in. w Wiadomościach Literackich, a po wojnie w londyńskich Wiadomościach. W pracy naukowej zajmował się m.in. badaniem twórczości A. Puszkina, a także związków literacko-kulturalnych między Polską i Rosją.
Pochowany w Nowym Jorku razem z siostrą Marylą Lednicką-Szczytt. Miał córkę Marię (żonę wieloletniego dyrektora SK Michałów Ignacego Jaworowskiego) i syna Jana. Polish Institute of Arts and Sciences of America przechowuje ofiarowane przez Jana Lednickiego archiwum Wacława Lednickiego, a od 1995 przyznaje nagrodę jego imienia w dziedzinie humanistyki (The Waclaw Lednicki Humanities Award). Księgozbiór profesora – wraz z książkami po ojcu – został zapisany w testamencie bibliotece krakowskiej rusycystyki.
W uznaniu wybitnych zasług dla studiów slawistycznych, znajomości literatury rosyjskiej, polskiej i francuskiej Wacław Lednicki był odznaczony i uhonorowany szeregiem wyróżnień. Między innymi był udekorowany: krzyżem Orderu Odrodzenia Polski, belgijskim Orderem Leopolda I. Uniwersytet Berkeley nadał mu w 1963 tytuł doktora honoris causa.
Jego grób symboliczny znajduje się w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw. 191–I–25/26/27).

## Prace
- Aleksander Puszkin, Eugenjusz Oniegin. Romans wierszem, przekł. Leo Belmont, oprac., wstępem i przypisami zaopatrzył Wacław Lednicki (Biblioteka Narodowa. Seria 2, nr 35; Kraków 1925)
- Aleksander Puszkin. Studja (Kraków 1926)
- Pouchkine et la Pologne. A propos de la trilogie antipolonaise de Pouchkine (Paris 1928)
- Przyjaciele Moskale (Kraków – Warszawa 1935)
- Quelques aspects du nationalisme et du christianisme chez Tolstoï (Les variations tolstoïennes à l'égard de la Pologne) (Cracovie 1935)
- Puszkin. Puszkin, wyprowadzony w pole...śmierci, Puszkin a my (Kraków – Warszawa 1938)
- Poland and the World (1943)
- Russian-Polish Cultural Relations (1944)
- Life and Culture of Poland (Roy Publishers, Nowy Jork, 1944)
- Henryk Sienkiewicz (1948)
- Russia, Poland and the West (1954)
- Pushkin's «Bronze Horseman» (1955)
- Pamiętniki (tom 1, Londyn 1963, tom 2, Londyn 1967, Wyd. B. Świderski)
- Tolstoy Between War and Peace (1965)
- Redaktor tomu Adam Mickiewicz in World Literature (1955), w którym zamieszczono jego artykuł „Adam Mickiewicz's Stay in Russia”.

title: Wacław Lednicki

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Wacław Lednicki
 |grafika                   = Wacław Lednicki.jpg
 |opis grafiki              =
 |państwo                   =
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = [[29 kwietnia]] [[1891]]
 |miejsce urodzenia         = [[Moskwa]], [[Imperium Rosyjskie]]
 |data śmierci              = [[29 października]] [[1967]]
 |miejsce śmierci           = [[Nowy Jork]], [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]], [[Stany Zjednoczone|USA]]
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |jakich nauk               = literaturoznawstwa
 |specjalność               = [[slawistyka]]
 |almamater                 = [[Uniwersytet Jagielloński]]
 |doktorat data             = 1922
 |doktorat uczelnia         = [[Uniwersytet Jagielloński]]
 |honoriscausa uczelnia1    = Uniwersytet Berkeley
 |aktywność zawodowa        =
 |jednostka1 typ            =
 |jednostka1 nazwa          =
 |okres zatr1               =
 |jednostka2 typ            =
 |jednostka2 nazwa          =
 |okres zatr2               =
 |habilitacja data          = 1926
 |habilitacja uczelnia      = [[Uniwersytet Wileński|Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie]]
 |profesura data            = 1928
 |status pau                = członek od 1937
 |honoriscausa data1        = 1963
 |odznaczenia               = {{order|OOP|}} {{order|OLA|0}}
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Wacław  Lednicki''' (ur. w [[29 kwietnia]] [[1891]] w [[Moskwa|Moskwie]], zm. [[29 października]] [[1967]] w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]) – polski literaturoznawca i krytyk literacki, [[wolnomularstwo|wolnomularz]]<ref>[[Ludwik Hass]], Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 231.</ref>.

== Życiorys ==
Był synem znanego polskiego adwokata i polityka w Rosji, [[Aleksander Lednicki|Aleksandra Lednickiego]]. Ukończył Gimnazjum Miedwiednikowa w Moskwie.

''Moskiewski dom Aleksandra i Marii Lednickich był na początku XX wieku wielkim polskim salonem politycznym. Wcześniej, pod koniec XIX wieku Aleksander kupił majątek i dwór w Katyniu, gdzie rodzina spędzała letnie miesiące. Jesienią 1911 roku (...) Wacław weźmie udział w rodzinnym polowaniu, które odbyło się w katyńskim majątku - dokładnie tam, gdzie dziś jest cmentarz wojenny''<ref>{{Cytuj |autor = Anna Mieszczanek |tytuł = Przedwojenni: Zawsze był jakiś dwór. Historia ziemian. |data =  |data dostępu = 2020-08-16 |isbn = 978-83-287-1261-4 |wydawca = Muza - Sport i Turystyka |s = s.180 |doi=10.16926/sit.}}</ref>.

Studiował na wydziale filologicznym [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Jagiellońskiego]], następnie na [[Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. M.W. Łomonosowa|Uniwersytecie Moskiewskim]], gdzie specjalizował się w literaturze francuskiej. Po [[Rewolucja październikowa|przewrocie bolszewickim (rewolucji październikowej)]] w Rosji przeniósł się do Polski, gdzie w 1922 otrzymał doktorat, a następnie w 1928 profesurę na [[Uniwersytet Jagielloński|UJ]], prowadząc jedyną w Polsce katedrę literatury rosyjskiej. Wcześniej, w 1926, uzyskał habilitację na [[Uniwersytet Wileński|Uniwersytecie Stefana Batorego]] w [[Wilno|Wilnie]]. Od 1926 wykładał na uniwersytecie w [[Bruksela|Brukseli]], gdzie od 1932 roku na mocy porozumienia pomiędzy rządami polskim i belgijskim przez trzy miesiące w roku wykładał historię literatury słowiańskiej, zachowując katedrę w Krakowie. W latach 1933–1939 prezes Polskiego Towarzystwa dla Badań Europy Wschodniej i Bliskiego Wschodu. Od 1937 członek [[Polska Akademia Umiejętności|PAU]].

Na początku 1940 roku wyjechał z [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupowanego przez Niemców]] Krakowa do Brukseli, gdzie był nadal profesorem, a Belgia była wtedy krajem neutralnym. Po zaatakowaniu przez Niemcy Belgii i Francji 10 maja 1940, wyjechał z Brukseli przez Francję, Hiszpanię i Portugalię do [[Stany Zjednoczone|USA]], gdzie od połowy lat 30. mieszkała jego siostra, rzeźbiarka [[Maryla Lednicka-Szczytt]]. W latach 1940–1944 był profesorem literatury [[Uniwersytet Harvarda|Uniwersytetu Harvarda]], a w latach 1944-1962 [[Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley|Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley]]. Współzałożyciel Polskiego Instytutu Naukowego w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]. Członek założyciel [[Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie|Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie]]. W 1943 uczestnik V Kongresu [[Międzynarodowa Unia Paneuropejska|Paneuropy]] w Nowym Jorku.

W okresie międzywojennym publikował m.in. w ''[[Wiadomości Literackie|Wiadomościach Literackich]]'', a po wojnie w londyńskich ''[[Wiadomości (tygodnik emigracyjny)|Wiadomościach]]''. W pracy naukowej zajmował się m.in. badaniem twórczości [[Aleksander Puszkin|A. Puszkina]], a także związków literacko-kulturalnych między Polską i Rosją.

Pochowany w Nowym Jorku razem z siostrą Marylą Lednicką-Szczytt. Miał córkę Marię (żonę wieloletniego dyrektora SK Michałów [[Ignacy Jaworowski|Ignacego Jaworowskiego]])<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.polskiearaby.com/?page=ludzie_i_konie&lang=pl&id=61 |tytuł=Pokochałam Michałów - wywiad z Marią Jaworowską |data dostępu=2013-11-07 |archiwum=https://web.archive.org/web/20131011072830/http://www.polskiearaby.com/?page=ludzie_i_konie&lang=pl&id=61 |zarchiwizowano=2013-10-11 }}</ref> i syna Jana. [[Polski Instytut Naukowy w Ameryce|Polish Institute of Arts and Sciences of America]] przechowuje ofiarowane przez Jana Lednickiego archiwum Wacława Lednickiego, a od [[1995]] przyznaje nagrodę jego imienia w dziedzinie humanistyki (''The Waclaw Lednicki Humanities Award''). Księgozbiór profesora – wraz z książkami po ojcu – został zapisany w testamencie bibliotece [[Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego|krakowskiej rusycystyki]]<ref>[http://www.rubl.uj.edu.pl/czytelnia/opis.php?wybor=1&w=5&bib=rys_his Rys historyczny biblioteki Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej UJ (pol.)]</ref>.

W uznaniu wybitnych zasług dla studiów slawistycznych, znajomości literatury rosyjskiej, polskiej i francuskiej Wacław Lednicki był odznaczony i uhonorowany szeregiem wyróżnień. Między innymi był udekorowany: krzyżem [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]], belgijskim [[Order Leopolda (Belgia)|Orderem Leopolda I]]. Uniwersytet Berkeley nadał mu w 1963 tytuł [[Doktor honoris causa|doktora honoris causa]]<ref>[http://content.cdlib.org/view?docId=hb229003hz;NAAN=13030&doc.view=frames&chunk.id=div00013&toc.depth=1&toc.id=&brand=calisphere Uniwersytet Berkeley, biografia (ang.)]</ref>.

Jego grób symboliczny znajduje się w rodzinnym grobowcu na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|cmentarzu Powązkowskim w Warszawie]] (kw. 191–I–25/26/27)<ref>{{Cmentarze Warszawa|id=30821|cmentarz=Cmentarz Stare Powązki|osoba=LEDNICCY|data dostępu=2020-04-25}}</ref>.
[[Plik:Aleksander Lednicki grób 01.JPG|thumb|Grób Lednickich na warszawskim cmentarzu Powązkowskim]]
== Prace ==
* [[Aleksander Puszkin]], ''Eugenjusz Oniegin. Romans wierszem'', przekł. [[Leo Belmont]], oprac., wstępem i przypisami zaopatrzył Wacław Lednicki ([[Biblioteka Narodowa (seria)|Biblioteka Narodowa]]. Seria 2, nr 35; Kraków 1925)
* ''Aleksander Puszkin. Studja'' (Kraków 1926)
* ''Pouchkine et la Pologne. A propos de la trilogie antipolonaise de Pouchkine'' (Paris 1928)
* ''Przyjaciele Moskale'' (Kraków – Warszawa 1935)
* ''Quelques aspects du nationalisme et du christianisme chez Tolstoï (Les variations tolstoïennes à l'égard de la Pologne)'' (Cracovie 1935)
* ''Puszkin. Puszkin, wyprowadzony w pole...śmierci, Puszkin a my'' (Kraków – Warszawa 1938)
* ''Poland and the World'' (1943)
* ''Russian-Polish Cultural Relations'' (1944)
* ''Life and Culture of Poland'' (Roy Publishers, Nowy Jork, 1944)
* ''Henryk Sienkiewicz'' (1948)
* ''Russia, Poland and the West'' (1954)
* ''Pushkin's «Bronze Horseman»'' (1955)
* ''Pamiętniki'' (tom 1, Londyn 1963, tom 2, Londyn 1967, Wyd. B. Świderski)
* ''Tolstoy Between War and Peace'' (1965)
* Redaktor tomu ''Adam Mickiewicz in World Literature'' (1955), w którym zamieszczono jego artykuł „Adam Mickiewicz's Stay in Russia”.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Lednicki, Wacław}}
[[Kategoria:Polscy historycy literatury]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie]]
[[Kategoria:Polscy krytycy literaccy]]
[[Kategoria:Polscy wolnomularze (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie]]
[[Kategoria:Polscy rusycyści]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1891]]
[[Kategoria:Zmarli w 1967]]
[[Kategoria:Polscy historycy emigracyjni]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley]]
[[Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia)]]
[[Kategoria:Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności]]
[[Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Stanach Zjednoczonych]]

title: Wacław Lednicki

Data i miejsce urodzenia: 29 kwietnia 1891 · Moskwa, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci: 29 października 1967 · Nowy Jork, Nowy Jork, USA

Alma Mater: Uniwersytet Jagielloński

Doktorat: 1922 · Uniwersytet Jagielloński

Habilitacja: 1926 · Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie

Status: członek od 1937


text:
# (29981) 1999 TD10
(29981) 1999 TD10 – planetoida z grupy centaurów, obiegająca Słońce po orbicie o mimośrodzie 0,87, w czasie blisko 960 lat. Została odkryta 3 października 1999 roku w programie Spacewatch. Planetoida nie ma jeszcze nazwy własnej, a jedynie oznaczenie tymczasowe i numer.
Peryhelium tego obiektu wynosi 12,3 j.a., a aphelium 182,1 j.a. Okres obrotu tego ciała wokół własnej osi to około 15 godzin i 23 minuty.

wikiname: plwiki

title: (29981) 1999 TD10

in_language: pl

wikitext:
{{DISPLAYTITLE:(29981) 1999 TD10}}
{{Planetoida infobox
 |       numer = 29981
 |       nazwa = 1999 TD10
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Spacewatch]]<ref name=jpldata />
 |       dzień = 3 października
 |         rok = 1999<ref name=jpldata>{{JPL|29981}}</ref>
 |występowanie = [[Centaury (planetoidy)|centaur]]
 |wielka_półoś = 97,23<ref name=jpldata />
 |    mimośród = 0,8732<ref name=jpldata />
 |  peryhelium = 12,3333<ref name=jpldata />
 |    aphelium = 182,13<ref name=jpldata />
 |         lat = ok. 959<ref name=jpldata />
 |         dni =
 |      godzin =
 |    prędkość =
 |  nachylenie = 5,96<ref name=jpldata />
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu = ok. (15 h 22 min 55 s)<ref name=jpldata />
 |      albedo =
 |     jasność = 8,7<ref name=jpldata />
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(29981) 1999 TD10''' – [[planetoida]] z grupy [[centaury (planetoidy)|centaurów]], obiegająca [[Słońce]] po orbicie o mimośrodzie 0,87, w czasie blisko 960 [[rok|lat]]. Została odkryta 3 października 1999 roku w programie [[Spacewatch]]<ref name=jpldata />. Planetoida nie ma jeszcze nazwy własnej, a jedynie oznaczenie tymczasowe i numer.

[[Peryhelium]] tego obiektu wynosi 12,3 [[jednostka astronomiczna|j.a.]], a [[aphelium]] 182,1 j.a. Okres obrotu tego ciała wokół własnej osi to około 15 godzin i 23 minuty<ref name=jpldata />.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 29001–30000]]
* [[lista ponumerowanych planetoid]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPLorb|29981}}
* {{MPC|29981}}

{{DEFAULTSORT:1999 TD10}}
[[Kategoria:Planetoidy z grupy centaurów]]
[[Kategoria:Nienazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1999]]

title: (29981) 1999 TD10

Odkrywca: Spacewatch

Data odkrycia: 3 października 1999

Przynależność · obiektu: centaur

Okres obiegu · wokół Słońca: ok. 959 lat


text:
# Drugavci
Drugavci – wieś w Bośni i Hercegowinie, w Federacji Bośni i Hercegowiny, w kantonie zenicko-dobojskim, w mieście Zenica. W 2013 roku liczyła 264 mieszkańców, z czego większość stanowili Boszniacy.

title: Drugavci

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Drugavci
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-BIH
 |1. jednostka administracyjna = [[Kanton zenicko-dobojski|zenicko-dobojski]]
 |2. jednostka administracyjna = [[miasto Zenica|Zenica]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2013
 |liczba ludności              = 264{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Drugavci''' – [[wieś]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], w [[Federacja Bośni i Hercegowiny|Federacji Bośni i Hercegowiny]], w [[Kanton zenicko-dobojski|kantonie zenicko-dobojskim]], w [[miasto Zenica|mieście Zenica]]. W 2013 roku liczyła 264 mieszkańców, z czego większość stanowili [[Boszniacy]]{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga1/K1_B_E.pdf|tytuł=Popis 2013 u BiH|opublikowany=Federalni zavod za statistiku|język=bs|data dostępu=2020-04-17}}</ref>
}}

{{miasto Zenica}}
{{kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w mieście Zenica]]

title: Drugavci

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Część składowa: Federacja Bośni i Hercegowiny

Kanton: zenicko-dobojski

Miasto: Zenica


text:
# Rette die Million!
Rette die Million! – niemiecki teleturniej prowadzony przez Jörga Pilawę i emitowany na kanale ZDF od 13 października 2010 do 22 sierpnia 2013, oparty na formacie The Money Drop (który po raz pierwszy emitowany był na brytyjskim kanale Channel 4 pod nazwą The Million Pound Drop).

## Format
Dwoje zawodników (lub więcej w wydaniach specjalnych) na początku gry otrzymywali milion euro w 40 paczkach po 25 000 €, w każdej paczce po 500 banknotów o nominale 50 euro. Następnie musieli odpowiedzieć na osiem pytań, starając się przy tym zachować jak największą ilość gotówki.
Zawodnicy musieli wybrać jedną z dwóch kategorii. Dla pierwszych czterech pytań do wyboru możliwe są cztery odpowiedzi, dla trzech kolejnych trzy odpowiedzi oraz dla ostatniego ósmego, dwie odpowiedzi. Zawodnicy musieli rozłożyć wszystkie pieniądze na dowolnej ilości zapadni, pozostawiając zawsze przynajmniej jedną pustą, na co mają minutę po przeczytaniu pytania i odpowiedzi. Jeżeli tego nie zrobili, pieniądze, które nie znalazły się na zapadniach, przepadały. Po zakończeniu odliczania zapadnie otwierały się, czasami jedna po drugiej, czasami wszystkie jednocześnie. Pieniądze, które umieszczone były na zapadni, do której przypisana jest błędna odpowiedź, spadały do pomieszczenia, w którym przebywają strażnicy. Układali oni je do specjalnej walizki. Gdy zawodnicy stracili całą swoją gotówkę, gra się kończyła.
W niemieckiej wersji teleturnieju, zawodnicy mieli do dyspozycji koło ratunkowe, zmianę pytania, z którego można było wykorzystać tylko raz, przed rozpoczęciem odliczania. Po jego użyciu zawodnicy otrzymywali pytanie, które przyporządkowane było do drugiej kategorii zamiast poprzedniego, nie tracąc przy tym żadnej gotówki.

## Kontrowersje
Publiczność biorąca udział w nagraniu pierwszego odcinka przez 7 godzin była pozbawiona dostępu do toalety oraz napojów. Stacja oraz prowadzący oficjalnie przeprosili za ten incydent.
Zawodnicy Horst Lichter i Nada Lichter wygrali w odcinku specjalnym 1 000 000 €. Widzowie zauważyli, że przy ostatnim pytaniu jedna osoba z publiczności podpowiadała, którą odpowiedź wybrać.

## Emisja
| Sezon | Pierwszy odcinek     | Ostatni odcinek  | Liczba odc. |
| ----- | -------------------- | ---------------- | ----------- |
| 1     | 13 października 2010 | 6 lipca 2011     | 16          |
| 2     | 31 sierpnia 2011     | 4 kwietnia 2012  | 11          |
| 3     | 21 lutego 2013       | 21 marca 2013    | 5           |
| 4     | 13 czerwca 2013      | 22 sierpnia 2013 | 9           |

Dodatkowo odbyło się 6 odcinków z gwiazdami i jedno wydanie rodzinne.
Oglądalność poszczególnych odcinków wahała się najczęściej między 3 a 5 milionów widzów (pierwszy odcinek osiągnął wynik 6,25 mln).

title: Rette die Million!

wikitext:
{{Program telewizyjny infobox
 |nazwa                = Rette die Million!
 |nazwa oryginalna     =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |nazwa formatu        = ''The Money Drop''
 |rodzaj programu      = [[teleturniej]]
 |kraj produkcji       = {{Państwo|DEU}}
 |język                = [[język niemiecki|niemiecki]]
 |prowadzący           = [[Jörg Pilawa]]
 |wydawca              =
 |jury                 =
 |data premiery        = 13 października 2010
 |lata emisji          = 2010–2013
 |pora emisji          =
 |liczba odcinków      = 48<ref group="uwaga">Do tego 7 odcinków specjalnych.</ref>
 |liczba sezonów       = 4 serie
 |czas trwania odcinka = ok. 90 minut
 |format nadawania     = 16:9 ([[HDTV]])
 |produkcja            = [[Endemol]]
 |reżyseria            =
 |stacja telewizyjna   = [[ZDF]]
 |nagrody              =
 |commons              =
 |wikicytaty           =
 |www                  =
}}
'''Rette die Million!''' – [[Niemcy|niemiecki]] [[teleturniej]] prowadzony przez [[Jörg Pilawa|Jörga Pilawę]] i emitowany na kanale [[ZDF]] od 13 października 2010 do 22 sierpnia 2013, oparty na formacie ''The Money Drop''<ref>{{Cytuj | url=http://www.endemolshinedistribution.com/the-money-drop-formats/ | tytuł=The Money Drop - Formats - Endemol Shine Distribution<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.endemolshinedistribution.com | język=en | data dostępu=2019-08-25}}</ref> (który po raz pierwszy emitowany był na brytyjskim kanale [[Channel 4]] pod nazwą ''[[The £100K Drop|The Million Pound Drop]]'').

== Format ==
Dwoje zawodników (lub więcej w wydaniach specjalnych) na początku gry otrzymywali milion [[euro]] w 40 paczkach po 25 000 €, w każdej paczce po 500 banknotów o nominale 50 euro. Następnie musieli odpowiedzieć na osiem pytań, starając się przy tym zachować jak największą ilość gotówki.

Zawodnicy musieli wybrać jedną z dwóch kategorii. Dla pierwszych czterech pytań do wyboru możliwe są cztery odpowiedzi, dla trzech kolejnych trzy odpowiedzi oraz dla ostatniego ósmego, dwie odpowiedzi. Zawodnicy musieli rozłożyć wszystkie pieniądze na dowolnej ilości zapadni, pozostawiając zawsze przynajmniej jedną pustą, na co mają minutę po przeczytaniu pytania i odpowiedzi. Jeżeli tego nie zrobili, pieniądze, które nie znalazły się na zapadniach, przepadały. Po zakończeniu odliczania zapadnie otwierały się, czasami jedna po drugiej, czasami wszystkie jednocześnie. Pieniądze, które umieszczone były na zapadni, do której przypisana jest błędna odpowiedź, spadały do pomieszczenia, w którym przebywają strażnicy. Układali oni je do specjalnej walizki. Gdy zawodnicy stracili całą swoją gotówkę, gra się kończyła.

W niemieckiej wersji teleturnieju, zawodnicy mieli do dyspozycji koło ratunkowe, zmianę pytania, z którego można było wykorzystać tylko raz, przed rozpoczęciem odliczania. Po jego użyciu zawodnicy otrzymywali pytanie, które przyporządkowane było do drugiej kategorii zamiast poprzedniego, nie tracąc przy tym żadnej gotówki.

== Kontrowersje ==
Publiczność biorąca udział w nagraniu pierwszego odcinka przez 7 godzin była pozbawiona dostępu do toalety oraz napojów. Stacja oraz prowadzący oficjalnie przeprosili za ten incydent.

Zawodnicy Horst Lichter i Nada Lichter wygrali w odcinku specjalnym 1 000 000 €. Widzowie zauważyli, że przy ostatnim pytaniu jedna osoba z publiczności podpowiadała, którą odpowiedź wybrać.

== Emisja ==
{| class="wikitable"
|-
!Sezon!!Pierwszy odcinek!! Ostatni odcinek
!Liczba odc.
|-
! 1
| 13 października 2010 ||6 lipca 2011
|16
|-
! 2
|31 sierpnia 2011||4 kwietnia 2012
|11
|-
! 3
|21 lutego 2013||21 marca 2013
|5
|-
! 4
|13 czerwca 2013||22 sierpnia 2013
|9
|}
Dodatkowo odbyło się 6 odcinków z gwiazdami i jedno wydanie rodzinne.

Oglądalność poszczególnych odcinków wahała się najczęściej między 3 a 5 milionów widzów (pierwszy odcinek osiągnął wynik 6,25 mln).

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://million.zdf.de/ | tytuł = Oficjalna strona programu | opublikowany = million.zdf.de | archiwum = https://web.archive.org/web/20141225155634/http://million.zdf.de/ | zarchiwizowano = 2014-12-25}}

{{The Million Pound Drop Live}}
[[Kategoria:Niemieckie programy telewizyjne]]
[[Kategoria:Programy formatu The Money Drop]]

title: Rette die Million!

Nazwa formatu: The Money Drop

Rodzaj programu: teleturniej

Kraj produkcji: Niemcy

Język: niemiecki

Prowadzący: Jörg Pilawa

Data premiery: 13 października 2010

Liczba odcinków: 48 (4 serie)

Czas trwania odcinka: ok. 90 minut

Produkcja: Endemol

Stacja telewizyjna: ZDF


text:
# Psalmów-psalm
Psalmów-psalm – poemat Cypriana Kamila Norwida z 1850, będący w zamyśle poety Pieśni społecznej poszytem trzecim.

## O poemacie
Ta ostatnia część Pieśni społecznej powstała w pierwszej połowie 1850 i została wysłana do Poznania, być może wraz z rękopisem Trzech pytań. Poemat miał zostać wydrukowany w katolickim tygodniku Krzyż a Miecz, w którym Norwid ogłosił w pierwszej połowie tego roku kilka swoich drobnych utworów, ten jednak upadł pod koniec czerwca. Być może, że wyszukaniem kolejnego miejsca publikacji zajął się następnie Teofil Lenartowicz, który w sierpniu przynaglał Eustachego Estkowskiego (byłego redaktora Krzyża a Miecza): Proszę cię, pamiętaj o wydrukowaniu Norwida, bo byście mnie skompromitowali, gdyż napisałem mu, że Stefański pewno wydrukuje. Wszystkie te zabiegi nie przyniosły rezultatu i pod koniec września poeta pisał z goryczą do Władysława Bentkowskiego: O «Psalmie-psalmów» nic wiedzieć nie chcę, tak jak o żadnym rękopiśmie moim – nie mam sił bronić ani poprawiać – nie piszę dla rozrywki.
Ostatecznie odrzucony przez wydawców rękopis trafił do Augusta Cieszkowskiego, któremu został zadedykowany. W jego papierach odnalazła go w 1933 Róża Raczyńska. Poemat został opublikowany w 55 numerze Wiadomości Literackich z 24 grudnia 1933 r. przez Stanisława Wasylewskiego. Dalsze losy rękopisu poematu, być może pozostawionego u wydawcy pierwodruku, są zagadkowe. Dopiero w 1964 r. Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu zakupiła go do swych zbiorów.
Utwór liczy sobie 278 wersów.

## Treść
I. Długo pieśń nawoływała polskich poetów do naśladowania latyńskich muz. Było tak, jakby pan starego świata, jak słońce, wpadł do oceanu, ale jego blask jeszcze przyćmił wschodzący księżyc. Dlatego było smutno poetom wielu pokoleń, że mami ich blask po zachodzie słońca. Nieraz też Grek z przeszłości wołał, że oni są już tylko upiorami, a cień rzymskiego mówcy przekonywał, że najbardziej nienawidził retorów. I Cezar przeklinał koronowane głowy, bo przecież nie on sobie przybrał tytuł cezara. Tak to jednak bywa, że czasem cień cienia potrafi zabić tłumy żyjących.
II. Wtedy Ten, który jest źródłem miłosierdzia, posłał swoich śpiewaków, by mogli przekonywać, że i tu rodzą się ludzie, że i nasz naród nie jest gorszy od innych, że i w nim zdarzają się cuda.
III. Pierwszym, który dał literaturze polskiej obraz Polki, był Malczewski. Zmarł młodo, ale żadna kobieta nie złożyła kwiatu na jego grobie. Gustaw pojął, że kobieta jest puchem marnym i z pierwszego grobu wszedł w grób ciemnego więzienia, przeklinając kobiece serca i mózgi z kamienia. Za Gustawem przemienionym w Konrada powstał chór śpiewaków i uniosły się chorały nad każdą z polskich ziem. Brakowało jeszcze jednej nuty – prozy i tą przyniósł Maurycy, przeklęty przez lud stolicy, zyskał uznanie po śmierci, gdy z umarłego wydobyto spękane serce.
IV. Potem nastąpił ból i podziemie wygnania, w którym milknie śpiew. Ale się zjawił ten, który hełm nosił Irydionowy i sny miewał nieboskie. Ten smutny śpiewak hełm zamienił na koronę cierniową, a światu plunął, że kłamie.
V. Każda z ziem już ośpiewanaː przez dźwięk szabel Pola, harmonijkę gwiazd Bohdana, pryzmat barw Juliusza. Gdy proza zarumieniona została ogniem podziemnym, a wiosna pieśni przekwita, powinna zawitać pieśń nad pieśniami Salomona.
VI. Pieśń śpiewała przez wieki o tym, że jej Miły karmi ją rubinowym winem zmieszanym z jego krwią. Wszakże miłość Jego jest słodsza niż rubin krwi, ale jaka jest Jego miłość? Wzywa Go więc, by pociągnął miasta wiecznego mury, ducha ludów, dusze, serca i nerwy, bo ona jest czarna, jak kadzielnica ofiarna, opalona ogniem z wierzchu. Miała strzec winnicy jej poleconej, a stała się jak namiot z grubego płótna. Pyta więc Miłego gdzie jest wieków południe, gdzie miejsce spoczynku dla owiec, bo wokół są sami obcy i manowce. Prosi duchy niewieście, by nie budziły Miłego aż sam powstanie. Tymczasem stara się, by poginęły małe lisy, które niszczą wino i krzewy w winnicy. Taką pieśń śpiewała przez wiekiː niechby cienie się rozpłynęły i nastał dzień bez słońca i bez cieni. A głos do niej mówiłː tyś zamkniętym sadem siostro moja. Ona wzywała wiatry południowy i północny, aby rozchodziła się woń. Kiedy ona spała snem widzenia ujrzała Jego przy zaworze bramy, wzywającego ją, by mu otwarła bramę, bo włosy ma skąpane w rosie. Ona jednak już się rozebrała do snu i nie wiedziała jaką założyć szatę i pas, jakimi się skropić wonnościami. A kiedy się zerwała i pobiegła pomostem do bramy, Miłego już nie było. Szukała go po mieście nocą, ale go nie znalazła. Wojsko stróży nocnych pobiło ją i zabrało płaszcz. Teraz prosi dziewice jerozolimskie, by doniosły jej Miłemu, że zachorowała z miłości.
VII. Są tacy, którzy mówią językami ludzkimi i anielskimi, wygłaszają proroctwo, gotowi rozdać swoje majętności, tylko czy dość wszyscy mamy miłości. Tej, co jest cierpliwa, aż nadchodzi czas Bożego sądu; prawie święta w swym zniecierpliwieniu i nieomal budująca w zniszczeniu; co nie zazdrości i nie pyszni się, bo dość ma tego, że nigdy nie ma dość; nie szuka swego, ani cudzego, tylko tego co Boże; co jest surowa i dobrotliwa, nie myśląc złego, sama się nie gniewa; cieszy się tylko prawdą, we wszystko wierzy i wszystko rozgrzesza, bo wszystko cierpi; wszystkiego się spodziewa, czasem drzewa krzyżowego; która choć się gniewać nie chce, iluż gniewa. Tylko w miłości jest odpoczynek i sumienie. Języki zwiną się jak karty książek na sądzie, wiedza jest upiorem życia, proroctwo – widzeniem zaledwie nowej granicy czasów. Wszystko jest prochem na drodze ku Bogu. Tylko miłość pozostanie, jak hełm z brązu wrzucony w ogień z napisemː jesteś. Poeta mówi, że różne o tym śpiewał pieśni od czasów pacholęcych. Gdy czas zmężnieje jego słuchacze przypomną je sobie. Bo zasłaniał wzrok śpiewając, bez laurów, będąc ostatnim z poetów na świecie, który przyszedł nie w swoim czasie.
VIII. Zanim zostanie wypowiedziane Ojcze nasz w duchu i prawdzie, kością bytu i mieczem musi się stać błogosławieństw siedmiósme. Dobrze jest najpierw ubogim duchem, korzystają już ze żniwa i śpiewają jak ptaki, tym których oblewa pot trawy. Ci którzy tęsknią biedzą się o czasie, smętni, choć im niczego nie staje i oni otrzymają wieczny dar. Cisi są obrazem milczącej ziemi, posiądą ją ćwiczeniem się w pracy około niej. Ci którzy pragną sprawiedliwości, napiją się z dzbana sprawiedliwości, jeśli pragnąc, nie kusili go. Słodziej będzie czyniącym miłosierdzie, bo każdy dobry czyn zmartwychwstanie nimi. Mężowie czystego serca widząc dobrze cel drogi, nie zagubią się wśród trzęsawisk. Ale najlepszy jest udział czyniących pokój, lecz nie sam pokój słów, który jest pokojem śmierci, lecz pokój w słowie słów, o który trzeba walczyć.
IX.  Gdy zostanie wypowiedziane te siedem słów, w wesołej walce od słodyczy piór lekkim stanie się brzemię. W starcu objawi się młodość, w młodzieńcu – powaga, dziewiczy wstyd w mężu, w dziewicy – męska odwaga, bezgrzeszność w płci – ostateczny dar łaski i śmierci zgon.
X. Tymczasem nim się to stanie trzeba włożyć włosiennicę, gdy mówiąː głupstwo czynisz, a ty nie chcesz się spierać, żeś niezrozumiany; kiedy cię ominą i usiądą z dala, powiedzą zacny jakby mówili nic potem, gdy zamiast powiedzieć ciemno pojmujemy mówią niejasno się tłumaczy. Kiedy słabość bierzesz za boleść, mówisz czegoś nie zrobił lub nie wyjawiasz tego co zrobiłeś. Kiedy mówią, że przez ciebie własność naruszona, zarzucają, że przekręcasz wyrazy, żeś beznarodowy, bo rzeczą [poety jest wieczność w Polsce, a jego oponentów Polska w dziejach wiecznego.

title: Psalmów-psalm

wikitext:
{{Książka infobox
 |tytuł              = Psalmów-psalm
 |tytuł oryginalny   =
 |grafika            = Moreau - The Fiancee of the Night (The Song of Songs), c.1892.jpg
 |opis grafiki       = ''Oblubienica nocą''. [[Gustave Moreau]].
 |alt grafiki        =
 |autor              = Cyprian Kamil Norwid
 |tematyka           =
 |typ utworu         = poemat
 |data powstania     = 1850
 |miejsce wydania    = Warszawa
 |język              = polski
 |data wydania       = 1933
 |wydawca            = Stanisław Wasylewski
 |poprzednia         =
 |następna           =
 |commons            =
 |wikiźródła         =
 |wikicytaty         =
}}
'''''Psalmów-psalm''''' – [[poemat]] [[Cyprian Kamil Norwid|Cypriana Kamila Norwida]] z 1850, będący w zamyśle poety [[Pieśń społeczna|''Pieśni społecznej'']] ''poszytem trzecim.''

== O poemacie ==
Ta ostatnia część ''Pieśni społecznej'' powstała w pierwszej połowie 1850 i została wysłana do [[Poznań|Poznania]], być może wraz z rękopisem ''[[Niewola. Rapsod|Trzech pytań]]''. Poemat miał zostać wydrukowany w katolickim tygodniku ''Krzyż a Miecz'', w którym Norwid ogłosił w pierwszej połowie tego roku kilka swoich drobnych utworów, ten jednak upadł pod koniec czerwca. Być może, że wyszukaniem kolejnego miejsca publikacji zajął się następnie [[Teofil Lenartowicz]], który w sierpniu przynaglał Eustachego Estkowskiego (byłego redaktora ''Krzyża a Miecza''): ''Proszę cię, pamiętaj o wydrukowaniu Norwida, bo byście mnie skompromitowali, gdyż napisałem mu, że [[Walenty Stefański|Stefański]] pewno wydrukuje''. Wszystkie te zabiegi nie przyniosły rezultatu i pod koniec września poeta pisał z goryczą do [[Władysław Bentkowski|Władysława Bentkowskiego]]: ''O «Psalmie-psalmów» nic wiedzieć nie chcę, tak jak o żadnym rękopiśmie moim – nie mam sił bronić ani poprawiać – nie piszę dla rozrywki''{{r|B.758}}.

Ostatecznie odrzucony przez wydawców rękopis trafił do [[August Cieszkowski|Augusta Cieszkowskiego]], któremu został zadedykowany. W jego papierach odnalazła go w 1933 [[Róża Raczyńska]]. Poemat został opublikowany w 55 numerze ''Wiadomości Literackich'' z 24 grudnia 1933 r.<ref>{{Cytuj |tytuł = Chełmska Biblioteka Cyfrowa - 1933-12-17, Wiadomości Literackie 1933 R.X nr 55 (526) |data dostępu = 2025-01-30 |opublikowany = cyfrowa.chbpchelm.pl |url = https://cyfrowa.chbpchelm.pl/publication/10180}}</ref> przez Stanisława Wasylewskiego{{r|B.758}}. Dalsze losy rękopisu poematu, być może pozostawionego u wydawcy pierwodruku, są zagadkowe. Dopiero w 1964 r. [[Biblioteka Raczyńskich w Poznaniu]] zakupiła go do swych zbiorów<ref>{{Cytuj |redaktor = Agnieszka Baszko |rozdział = Cyprian Kamil Norwid, Psalmów-psalm, autograf poematu, 1850 r. |tytuł = 20/10: spotkania z arcydziełem w Bibliotece Raczyńskich |data = 2018 |data dostępu = 2025-01-30 |isbn = 978-83-943233-4-9 |miejsce = Poznań |wydawca = Biblioteka Raczyńskich |s = s. 56}}</ref>.

Utwór liczy sobie 278 wersów.

== Treść ==
'''I.''' Długo pieśń nawoływała polskich poetów do naśladowania [[Łacina|latyńskich]] [[Muzy|muz]]. Było tak, jakby pan starego świata, jak słońce, wpadł do oceanu, ale jego blask jeszcze przyćmił wschodzący księżyc. Dlatego było smutno poetom wielu pokoleń, że mami ich blask po zachodzie słońca. Nieraz też [[Grecy|Grek]] z przeszłości wołał, że oni są już tylko upiorami, a cień rzymskiego mówcy przekonywał, że najbardziej nienawidził retorów. I [[Gajusz Juliusz Cezar|Cezar]] przeklinał koronowane głowy, bo przecież nie on sobie przybrał tytuł [[Cesarz|cezara]]. Tak to jednak bywa, że czasem cień cienia potrafi zabić tłumy żyjących{{r|B.401}}.

'''II.''' Wtedy Ten, który jest źródłem miłosierdzia, posłał swoich śpiewaków, by mogli przekonywać, że i tu rodzą się ludzie, że i nasz naród nie jest gorszy od innych, że i w nim zdarzają się cuda{{r|B.402}}.

'''III.''' Pierwszym, który dał literaturze polskiej [[Maria (powieść)|obraz Polki]]{{u|a}}, był [[Antoni Malczewski|Malczewski]]. Zmarł młodo, ale żadna kobieta nie złożyła kwiatu na jego grobie. [[Gustaw (Dziady)|Gustaw]] pojął, że kobieta jest ''puchem marnym'' i z pierwszego grobu wszedł ''w grób ciemnego więzienia'', przeklinając kobiece serca i mózgi z kamienia. Za Gustawem przemienionym w Konrada powstał chór śpiewaków i uniosły się chorały nad każdą z polskich ziem. Brakowało jeszcze jednej nuty – prozy i tą przyniósł [[Maurycy Mochnacki|Maurycy]], przeklęty przez lud stolicy, zyskał uznanie po śmierci, gdy z umarłego wydobyto spękane serce{{r|B.403}}.

'''IV.''' Potem nastąpił ból i podziemie wygnania, w którym milknie śpiew. Ale się zjawił [[Zygmunt Krasiński|ten]], który hełm nosił [[Irydion (dramat)|Irydionowy]] i sny miewał [[Nie-Boska komedia|nieboskie]]. Ten smutny śpiewak hełm zamienił na koronę cierniową, a światu plunął, że kłamie{{r|B.404}}.

'''V.''' Każda z ziem już ośpiewanaː przez dźwięk szabel [[Wincenty Pol|Pola]], harmonijkę gwiazd [[Józef Bohdan Zaleski|Bohdana]], pryzmat barw [[Juliusz Słowacki|Juliusza]]. Gdy proza zarumieniona została ogniem podziemnym, a wiosna pieśni przekwita, powinna zawitać [[pieśń nad pieśniami]] [[Salomon (król Izraela)|Salomona]]{{r|B.405}}.

[[Plik:Franz Pforr 004.jpg|mały|[[Szulamitka]] i [[Maria z Nazaretu|Maryja]]. Franz Pforr. 1811.]]
'''VI.'''{{u|b}} Pieśń śpiewała przez wieki o tym, że jej Miły karmi ją rubinowym winem zmieszanym z jego krwią. Wszakże miłość Jego jest słodsza niż rubin krwi, ale jaka jest Jego miłość? Wzywa Go więc, by pociągnął miasta wiecznego mury, ducha ludów, dusze, serca i nerwy, bo ona jest czarna, jak kadzielnica ofiarna, opalona ogniem z wierzchu. Miała strzec winnicy jej poleconej, a stała się jak namiot z grubego płótna. Pyta więc Miłego gdzie jest wieków południe, gdzie miejsce spoczynku dla owiec, bo wokół są sami obcy i manowce. Prosi duchy niewieście, by nie budziły Miłego aż sam powstanie. Tymczasem stara się, by poginęły małe lisy, które niszczą wino i krzewy w winnicy. Taką pieśń śpiewała przez wiekiː niechby cienie się rozpłynęły i nastał dzień bez słońca i bez cieni. A głos do niej mówiłː tyś zamkniętym sadem siostro moja. Ona wzywała wiatry południowy i północny, aby rozchodziła się woń. Kiedy ona spała snem widzenia ujrzała Jego przy zaworze bramy, wzywającego ją, by mu otwarła bramę, bo włosy ma skąpane w rosie. Ona jednak już się rozebrała do snu i nie wiedziała jaką założyć szatę i pas, jakimi się skropić wonnościami. A kiedy się zerwała i pobiegła pomostem do bramy, Miłego już nie było. Szukała go po mieście nocą, ale go nie znalazła. Wojsko stróży nocnych pobiło ją i zabrało płaszcz. Teraz prosi dziewice jerozolimskie, by doniosły jej Miłemu, że zachorowała z miłości{{r|B.406}}.

'''VII.'''{{u|c}} Są tacy, którzy mówią językami ludzkimi i anielskimi, wygłaszają proroctwo, gotowi rozdać swoje majętności, tylko czy dość wszyscy mamy miłości. Tej, co jest cierpliwa, aż nadchodzi czas Bożego sądu; prawie święta w swym zniecierpliwieniu i nieomal budująca w zniszczeniu; co nie zazdrości i nie pyszni się, bo dość ma tego, że nigdy nie ma dość; nie szuka swego, ani cudzego, tylko tego co Boże; co jest surowa i dobrotliwa, ''nie myśląc złego, sama się nie gniewa''; cieszy się tylko prawdą, we wszystko wierzy i wszystko rozgrzesza, bo wszystko cierpi; wszystkiego się spodziewa, czasem drzewa krzyżowego; która choć się gniewać nie chce, iluż gniewa. Tylko w miłości jest odpoczynek i sumienie. Języki zwiną się jak karty książek na sądzie, wiedza jest upiorem życia, proroctwo – widzeniem zaledwie nowej granicy czasów. Wszystko jest prochem na drodze ku Bogu. Tylko miłość pozostanie, jak hełm z brązu wrzucony w ogień z napisemː ''jesteś''. Poeta mówi, że różne o tym śpiewał pieśni od czasów pacholęcych. Gdy czas zmężnieje jego słuchacze przypomną je sobie. Bo zasłaniał wzrok śpiewając, bez laurów, będąc ostatnim z poetów na świecie, który przyszedł nie w swoim czasie{{r|B.410}}.

[[Plik:Frescoangelico100216.jpg|mały|''Kazanie na górze''. [[Fra Angelico]]]]
'''VIII.''' Zanim zostanie wypowiedziane ''[[Ojcze nasz]]''{{u|d}} w duchu i prawdzie, kością bytu i mieczem musi się stać [[Osiem błogosławieństw|błogosławieństw siedmiósme]]{{u|e}}. Dobrze jest najpierw ubogim duchem, korzystają już ze żniwa i śpiewają jak ptaki, tym których oblewa pot trawy. Ci którzy tęsknią biedzą się o czasie, smętni, choć im niczego nie staje i oni otrzymają wieczny dar. Cisi są obrazem milczącej ziemi, posiądą ją ćwiczeniem się w pracy około niej. Ci którzy pragną sprawiedliwości, napiją się z dzbana sprawiedliwości, jeśli pragnąc, nie kusili go. Słodziej będzie czyniącym miłosierdzie, bo każdy dobry czyn zmartwychwstanie nimi. Mężowie czystego serca widząc dobrze cel drogi, nie zagubią się wśród trzęsawisk. Ale najlepszy jest udział czyniących pokój, lecz nie sam pokój słów, który jest pokojem śmierci, lecz pokój w słowie słów, o który trzeba walczyć{{r|B.412}}.

'''IX.'''  Gdy zostanie wypowiedziane te siedem słów{{u|f}}, w wesołej walce od słodyczy piór lekkim stanie się brzemię. W starcu objawi się młodość, w młodzieńcu – powaga, dziewiczy wstyd w mężu, w dziewicy – męska odwaga, bezgrzeszność w płci – ostateczny dar łaski{{u|g}} i śmierci zgon{{r|B.414}}.

'''X.''' Tymczasem nim się to stanie trzeba włożyć [[Włosiennica|włosiennicę]], gdy mówiąː głupstwo czynisz, a ty nie chcesz się spierać, żeś niezrozumiany; kiedy cię ominą i usiądą z dala, powiedzą ''zacny'' jakby mówili ''nic potem'', gdy zamiast powiedzieć ''ciemno pojmujemy'' mówią ''niejasno się tłumaczy''. Kiedy słabość bierzesz za boleść, mówisz czegoś nie zrobił lub nie wyjawiasz tego co zrobiłeś. Kiedy mówią, że przez ciebie własność naruszona{{u|h}}, zarzucają, że przekręcasz wyrazy, żeś beznarodowy, bo rzeczą [poety jest wieczność w Polsce, a jego oponentów ''Polska w dziejach wiecznego''{{r|B.415}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref name="a">Norwid nie uznaje [[Telimena (Pan Tadeusz)|Telimeny]] za Polkę, a [[Zosia (Pan Tadeusz)|Zosi]] za kobietę, natomiast w Aldonie, ukochanej [[Konrad Wallenrod (powieść poetycka)|Konrada Wallenroda]], nie uznaje nawet osoby, ma ją za personifikację [[Litwa|Litwy]].</ref>
<ref name="b">Fragment bardzo mocno związany z rozdziałami 1-5 ''[[Pieśń nad pieśniami|Pieśni nad pieśniami]]''.</ref>
<ref name="c">Fragment oparty na 13 rozdziale ''[[1. List do Koryntian|Pierwszego Listu do Koryntian]]''.</ref>
<ref name="d">''Ojcze nasz'' składa się z siedmiu próśb, co u Norwida koresponduje z błogosławieństwami [[Jezus Chrystus|Jezusa]] wypowiedzianymi w [[Kazanie na górze|Kazaniu na górze]], których wedle poety jest również siedem.</ref>
<ref name="e">Norwid uważa, że w rozdziale 5 [[Ewangelia Mateusza|Ewangelii Mateusza]] Jezus wypowiada siedem błogosławieństw, po czym następują akapity odnoszące się do nich i nie tworzące kolejnego błogosławieństwa.</ref>
<ref name="f">Modlitwa ''Ojcze nasz''.</ref>
<ref name="g">Mk 12, 25ː ''Gdy bowiem powstaną z martwych, nie będą się ani żenić, ani za mąż wychodzić, ale będą jak aniołowie w niebie''.</ref>
<ref name="h">Takie zarzuty wobec poety pojawiły się po opublikowaniu ''[[Pieśni społecznej cztery stron|Pieśni społecznej czterech stron]]''.</ref>
}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="B.758">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=758-759}}.</ref>
<ref name="B.401">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=401}}.</ref>
<ref name="B.402">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=402}}.</ref>
<ref name="B.403">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=403}}.</ref>
<ref name="B.404">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=404}}.</ref>
<ref name="B.405">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=405}}.</ref>
<ref name="B.406">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=406-409}}.</ref>
<ref name="B.410">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=410-411}}.</ref>
<ref name="B.412">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=412-413}}.</ref>
<ref name="B.414">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=414}}.</ref>
<ref name="B.415">{{odn|ref=nie|Norwid|1971|s=415-417}}.</ref>
</references>

== Bibliografia ==

* {{Cytuj książkę|nazwisko=Norwid|imię=Cyprian Kamil|tytuł=Pisma wszystkie|data=1971|wydawca=Państwowy Instytut Wydawniczy|miejsce=Warszawa|odn=tak|tom=3}}
* Zofia Dambek-Giallelis, ''„Psalmów-psalm” i jego miejsce w twórczości Cypriana'' ''Norwida,'' w: ''20/10. Spotkania z Arcydziełem w Bibliotece Raczyńskich'', pod red. A. Baszko, Poznań: Biblioteka Raczyńskich, 2018, s. 59-63.
{{Cyprian Kamil Norwid}}

[[Kategoria:Poematy Cypriana Kamila Norwida]]
[[Kategoria:Polskie poematy]]

title: Psalmów-psalm

Autor: Cyprian Kamil Norwid

Typ utworu: poemat

Miejsce wydania: Warszawa

Język: polski

Wydawca: Stanisław Wasylewski


text:
# Brama Malerzowska
Brama Malerzowska – jeden z pięciu mikroregionów należących do mezoregionu o indeksie 318.44 – Wzgórza Trzebnickie (według regionalizacji fizycznogeograficznej opracowanej przez Jerzego Kondrackiego), należących do makroregionu o indeksie 318.4 – Wał Trzebnicki. Wymienione jednostki należą do prowincji o indeksie 31 – Niż Środkowoeuropejski, a w jego obrębie do podprowincji o indeksie 318 – Niziny Środkowopolskie. Ma on przypisany w tej regionalizacji indeks 318.445.
Ten fragment mezoregionu Wzgórz Trzebnickich jest poprzecznym obniżeniem terenu ukształtowanym wzdłuż doliny rzeki Sąsiecznicy, będącej dopływem Baryczy. Dolina ta jest położona na wysokości bezwzględnej od 150,0 m n.p.m. do 170,0 m n.p.m., a sama rzeka stanowi oś Bramy Malerzowskiej na kierunku od południowego–wschodu na północy–zachód. Brama oddziela Grzbiet Trzebnicki (mikroregion o indeksie 318.444) od Wzgórz Twardogórskich (mezoregion o indeksie 318.45), a łączy Kotlinę Żmigrodzką (indeks 318.33), jej fragmentem obejmującym Równinę Czeszowską, z Równiną Oleśnicką (indeks 318.56), mikroregion Równina Oleśnicko–Bierutowska (indeks 318.561). Pod względem geologicznym obniżenie wypełnione jest piaskami glacjofluwialnymi. W zagospodarowaniu tego obszaru dominują zwarte kompleksy leśne.
Nazwa własna – Brama Malerzowska – jest nazwą niestandaryzowaną, gdyż została ustalona i ujęta w państwowym rejestrze nazw geograficznych na podstawie Geografii regionalnej Polski autorstwa Jerzego Kondrackiego wydanej przez Wydawnictwo Naukowe PWN w 1998 r. jako element wyodrębniony w systemie zewnętrznym – podziale fizycznogeograficznym. Odnosi się do ukształtowania terenu określonego jako region naturalny oraz mikroregion. W rejestrze tym przypisano jej identyfikator: PRNG – 76038, identyfikator IIP – PL.PZGiK.320.NGRP.76038. Podaje on następujące współrzędne geograficzne punktu głównego obniżenia (bramy): szerokość geograficzna – 51°22'10" N, długość geograficzna – 17°19'25" E.

title: Brama Malerzowska

wikitext:
{{współrzędne|umieść=na górze}}
{{region infobox
|nazwa=Brama Malerzowska
|obrazek=
|mapa=
|megaregion=
|prowincja=[[Niż Środkowoeuropejski]]
|podprowincja=[[Niziny Środkowopolskie]]
|makroregion=[[Wał Trzebnicki]]
|mezoregion=[[Wzgórza Trzebnickie]]
|mikroregion=
|jednostki=[[Polska]]: <br />[[województwo dolnośląskie|woj. dolnośląskie]]
}}
'''Brama Malerzowska''' – jeden z pięciu [[mikroregion]]ów należących do [[mezoregion]]u o indeksie 318.44 – [[Wzgórza Trzebnickie]] (według [[regionalizacja fizycznogeograficzna|regionalizacji fizycznogeograficznej]] opracowanej przez [[Jerzy Kondracki|Jerzego Kondrackiego]]){{odn|Kondracki|b.d.|s=278-280}}{{odn|SKL|2023|loc=/ar/c8-161265}}{{odn|Korabiewski i in.|2014|s=2}}{{odn|Gmina Dobroszyce|b.d.|loc=O Dobroszycach}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=8}}, należących do [[makroregion]]u o indeksie 318.4 – [[Wał Trzebnicki]]{{odn|Korabiewski i in.|2014|s=2}}{{odn|Gmina Dobroszyce|b.d.|loc=O Dobroszycach}}{{odn|Bugaj-Nawrocka|2017|s=20-22}}{{odn|Kondracki|b.d.|s=255, 278-280}}. Wymienione jednostki należą do [[Prowincja (geografia fizyczna)|prowincji]] o indeksie 31 – [[Nizina Środkowoeuropejska|Niż Środkowoeuropejski]], a w jego obrębie do podprowincji o indeksie 318 – [[Niziny Środkowopolskie]]{{odn|Gmina Dobroszyce|b.d.|loc=O Dobroszycach}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=8}}{{odn|Kondracki|b.d.|s=34, 41-42}}. Ma on przypisany w tej regionalizacji indeks 318.445{{odn|Gmina Dobroszyce|b.d.|loc=O Dobroszycach}}{{odn|Kondracki|b.d.|s=279-280}}{{odn|PRNG|2023|loc=PRNG: 76038}}{{odn|Bugaj-Nawrocka|2017|s=8, 20-22}}.

Ten fragment mezoregionu Wzgórz Trzebnickich jest poprzecznym obniżeniem terenu{{odn|Bugaj-Nawrocka|2017|s=20-22}}{{odn|Kondracki|b.d.|s=279-280}} ukształtowanym wzdłuż [[Dolina|doliny]] rzeki [[Sąsiecznica|Sąsiecznicy]]{{odn|Gmina Dobroszyce|b.d.|loc=O Dobroszycach}}{{odn|Leśniak|2012|loc=Sieć hydrograficzna}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=16-18}}, będącej dopływem [[Barycz (rzeka)|Baryczy]]{{odn|Leśniak|2012|loc=Sieć hydrograficzna}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=24}}. Dolina ta jest położona na [[Wysokość bezwzględna|wysokości bezwzględnej]] od {{nowrap|150,0 m [[n.p.m.]]}} do {{nowrap|170,0 [[Metr|m]] n.p.m.}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=16-18}}, a sama rzeka stanowi oś Bramy Malerzowskiej na kierunku od południowego–wschodu na północy–zachód{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=24}}. Brama oddziela [[Grzbiet Trzebnicki]] (mikroregion o indeksie 318.444) od [[Wzgórza Twardogórskie|Wzgórz Twardogórskich]] (mezoregion o indeksie 318.45){{odn|SKL|2023|loc=/ar/c8-161265}}{{odn|Kondracki|b.d.|s=279-280}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=16-18}}{{odn|Leśniak|2012|loc=Ukształtowanie powierzchni}}, a łączy [[Kotlina Żmigrodzka|Kotlinę Żmigrodzką]] (indeks 318.33), jej fragmentem obejmującym Równinę Czeszowską, z [[Równina Oleśnicka|Równiną Oleśnicką]] (indeks 318.56), mikroregion Równina Oleśnicko–Bierutowska (indeks 318.561){{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=8, 16-18}}{{odn|Kondracki|b.d.|s=273, 288}}. Pod względem [[Geologia|geologicznym]] obniżenie wypełnione jest [[Piasek|piaskami]] glacjofluwialnymi. W [[Zagospodarowanie przestrzenne|zagospodarowaniu]] tego obszaru dominują zwarte kompleksy [[Las|leśne]]{{odn|Kondracki|b.d.|s=279-280}}{{odn|Achremowicz, Boryczka|2011|s=16-18}}.

[[Nazwa własna]] – Brama Malerzowska{{odn|SKL|2023|loc=/ar/c8-161265}}{{odn|PRNG|2023|loc=PRNG: 76038}}{{odn|GUGiK|2023|loc=Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych}} – jest nazwą niestandaryzowaną, gdyż została ustalona i ujęta w [[Państwowy rejestr nazw geograficznych|państwowym rejestrze nazw geograficznych]] na podstawie Geografii regionalnej Polski autorstwa [[Jerzy Kondracki|Jerzego Kondrackiego]] wydanej przez [[Wydawnictwo Naukowe PWN]] w 1998 r. jako element wyodrębniony w systemie zewnętrznym – [[Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski|podziale fizycznogeograficznym]]. Odnosi się do [[Rzeźba terenu|ukształtowania terenu]] określonego jako [[Region (geografia)|region]] naturalny oraz mikroregion. W [[Rejestr publiczny|rejestrze]] tym przypisano jej [[identyfikator]]: PRNG – 76038, identyfikator IIP – PL.PZGiK.320.NGRP.76038. Podaje on następujące [[współrzędne geograficzne]] punktu głównego obniżenia (bramy): [[szerokość geograficzna]] – {{nowrap|51°22'10" N}}, [[długość geograficzna]] – {{nowrap|17°19'25" E}}{{odn|PRNG|2023|loc=PRNG: 76038}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj| url=https://silo.tips/download/strategia-rozwoju-gminy-dobroszyce-na-lata |autor=Tomasz Achremowicz, Robert Boryczka |tytuł=Strategia rozwoju gminy Dobroszyce na lata 2012-2022 |wydawca=Urząd Gminy Dobroszyce |miejsce=Dobroszyce |data=2011 |język=pl |odn={{odn/id|Achremowicz, Boryczka|2011}}}}
* {{cytuj|autor=Agnieszka Bugaj-Nawrocka |tytuł=Zgrupowania lądowych pluskwiaków różnoskrzydłych (Hemiptera: Heteroptera) wybranych zbiorowisk roślinnych Wzgórz Trzebnickich |wydawca=Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Biologii i Ochrony Środowiska |miejsce=Katowice |data=2017 |język=pl |odn=tak}}
* {{cytuj|autor=*[[Główny Urząd Geodezji i Kartografii]]|url=https://www.geoportal.gov.pl |tytuł=Geoportal Krajowy|wydawca=GUGiK – [[Geoportal 2|Geoportal Krajowy]] |data dostępu=2023-05-19 |język=pl |odn={{odn/id|GUGiK|2023}}}}
* {{cytuj|url=https://www.academia.edu/35109465/Kondracki_J_Geografia_regionalna_Polski |format=PDF |autor=Jerzy Kondracki |tytuł=Geografia regionalna Polski |język=pl |odn={{odn/id|Kondracki|b.d.}}}}
* {{cytuj| autor=Bartosz Korabiewski, Janusz Kida |tytuł=Wzgórza Trzebnickie. Materiały do ćwiczeń terenowych |wydawca=Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego |miejsce=Wrocław |data=2014 |język=pl |odn={{odn/id|Korabiewski i in.|2014}}}}
* {{cytuj| url=http://barycz.pl/energia/publikacja1.php |autor=Małgorzata Leśniak |tytuł=Uwarunkowania rozwoju turystyki na obszarze Doliny Baryczy |wydawca=Dolina Baryczy |data=2012-10-13 |data dostępu=2023-05-19 |język=pl |odn=tak}}
* {{cytuj| url=https://www.dobroszyce.pl/o-gminie/o-Dobroszycach |tytuł=O Dobroszycach |wydawca=Gmina Dobroszyce |data dostępu=2023-05-19 |język=pl |odn={{odn/id|Gmina Dobroszyce|b.d.}}}}
* {{cytuj| url=https://dane.gov.pl/pl/dataset/780,panstwowy-rejestr-nazw-geograficznych-prng/resource/30103/table |tytuł=Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych - obiekty fizjograficzne |wydawca=gov.pl |typ nośnika=[[Microsoft Excel|xlsx]] |data=2021-05-14 |opis=Dane na dzień: 1 stycznia 2023 r. |data dostępu=2023-04-26 |kropka=[[Państwowy rejestr nazw geograficznych]] |język=pl |odn={{odn/id|PRNG|2023}}}}
* {{cytuj| url=https://dolnoslaskie.naszemiasto.pl/malo-znane-wzgorza-trzebnickie/ar/c8-161265 |autor=*SKL |tytuł=Mało znane - Wzgórza Trzebnickie |data=2005-06-13 |data dostępu=2023-05-19 | wydawca=naszemiasto.pl; Polska Press Sp. z o.o. |język=pl |odn={{odn/id|SKL|2023}}}}

[[Kategoria:Mikroregiony Wzgórz Trzebnickich]]

title: Brama Malerzowska

Prowincja: Niż Środkowoeuropejski

Podprowincja: Niziny Środkowopolskie

Makroregion: Wał Trzebnicki

Mezoregion: Wzgórza Trzebnickie

Zajmowane · jednostki · administracyjne: Polska: · woj. dolnośląskie


text:
# Zamek w Morągu
Zamek w Morągu – częściowo zachowany dawny zamek krzyżacki znajdujący się w Morągu w województwie warmińsko-mazurskim w Polsce. Mieści się nad dawnym jeziorem Morąskim.

## Faza gotycka
Około 1280 roku Zakon krzyżacki zbudował pierwszą fortyfikację drewnianą. Po podjęciu decyzji w 1331 roku o lokalizacji w Morągu siedziby krzyżackiego wójta rozpoczęto trwającą kilkadziesiąt lat budowę zamku murowanego. Została ona zakończona ok. 1380 r. W rezultacie powstało założenie składające się z głównego domu, bramy, wieży kwadratowej, wieży głównej na planie wielokątnym oraz podwójnego obwodu murów obronnych, wzdłuż których prowadziła droga na dziedziniec. W późniejszym okresie do głównego domu zamkowego dobudowano dwa skrzydła boczne, przez co zabudowania uzyskały rzut w kształcie litery „U” z wysoką wieżą w narożniku. Całość założenia otaczała mokra fosa połączona z jeziorem. Wbrew starszej literaturze zamek ten nigdy nie był siedzibą komturów. W czasie wojny w 1414 roku zamek zdobyły wojska polskie. Ponownie zamek został zdobyty przez oddziały propolskiego Związku Pruskiego podczas wojny trzynastoletniej.
W dniu 2 stycznia 1470 roku na zamku zmarł wielki mistrz Heinrich Reuss von Plauen. Po Traktacie krakowskim zamek stał się siedzibą starostów książęcych.

## Faza renesansowa
W XVI wieku starostwo objął Piotr zu Dohna, którego potomkowie na dłuższy czas pełnili tę funkcję. Starosta Jerzy Fryderyk zu Dohna w 1584 roku przeprowadził przebudowę zamku, którą kierował architekt Blasius Berwart. Powstał wtedy istniejący dzisiaj budynek z nową bramą, którego wnętrza ozdobiono renesansowym stropem.

## Ruina zamku
Pod koniec XVI wieku Achacy zu Dohna rozpoczął budowę dla siebie w obrębie murów miejskich nowej rezydencji, co spowodowało, że krzyżacki zamek przestał pełnić dawną rolę i nie był już utrzymywany w należytym stanie technicznym. W 1616 roku zawaliła się główna wieża zamkowa.
Zamek zaniedbany przez władze pruskie w XVIII wieku uległ ruinie. W 1815 roku częściowo został rozebrany. Zachowało się jedno północno-zachodnie renesansowe skrzydło, fragment gotyckiej bramy z XIV wieku i przejazd bramny z XVI wieku oraz mury przyziemia. Budynek początkowo pełnił funkcję szkoły, a następnie magazynu. W budynku zachowały się XVI-wieczne polichromie na stropach.

## Czasy współczesne
Od 2001 roku obszar zamku należy do prywatnego właściciela, który odgruzował i zabezpieczył część zachowanych murów. Podczas prac odsłonięto wspomniany bogato malowany strop i dawną gotycką bramę. Odkopanie fundamentów innych zabudowań pozwoliło poznać pierwotny kształt warowni. W planach jest zrekonstruowanie wieży głównej (ostatecznej obrony), budowa nowego skrzydła od strony kościoła oraz rekonstrukcja mostku zwodzonego prowadzącego niegdyś do kościoła parafialnego. Według stanu na rok 2023 prace posuwają się jednak niezwykle wolno.

title: Zamek w Morągu

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Zamek w Morągu
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               = 65 z 27.06.1953
 |zdjęcie               = Morąg-zamek.jpg
 |opis zdjęcia          = Zamek krzyżacki w Morągu
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = Polska
 |miejscowość           = [[Morąg]]
 |adres                 = ul. Zamkowa
 |typ budynku           = [[zamek]]
 |styl architektoniczny = [[gotyk]]
 |architekt             =
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = 1 połowa [[XIV wiek]]u
 |przebudowy            =
 |zniszczono            = [[XIX wiek]]
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Morąg
 |współrzędne           = 53°54′36″N 19°55′36″E
 |znak na mapie         = Legenda zamek.svg
 |commons               = Category:Castle in Morąg
 |www                   =
}}
'''Zamek w Morągu''' – częściowo zachowany dawny [[zamek]] krzyżacki znajdujący się w [[Morąg]]u w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]] w [[Polska|Polsce]]. Mieści się nad dawnym [[Rozlewisko Morąskie|jeziorem Morąskim]].

== Faza gotycka ==
[[File:Morąg Zamek 40.jpg|thumb|220px|left|Makieta zamku]]
Około 1280 roku [[Zakon krzyżacki]] zbudował pierwszą fortyfikację drewnianą. Po podjęciu decyzji w 1331 roku o lokalizacji w Morągu siedziby krzyżackiego [[wójt]]a rozpoczęto trwającą kilkadziesiąt lat budowę zamku murowanego. Została ona zakończona ok. 1380 r.<ref name=jdrz/> W rezultacie powstało założenie składające się z głównego domu, bramy, wieży kwadratowej, wieży głównej na planie wielokątnym oraz podwójnego obwodu murów obronnych, wzdłuż których prowadziła droga na dziedziniec. W późniejszym okresie do głównego domu zamkowego dobudowano dwa skrzydła boczne, przez co zabudowania uzyskały rzut w kształcie litery „U” z wysoką wieżą w narożniku<ref name=jdrz/>. Całość założenia otaczała mokra fosa połączona z jeziorem. Wbrew starszej literaturze zamek ten nigdy nie był siedzibą komturów<ref name=ozk/>. W czasie [[Wojna głodowa|wojny]] w 1414 roku zamek zdobyły wojska polskie. Ponownie zamek został zdobyty przez oddziały propolskiego [[Związek Pruski|Związku Pruskiego]] podczas [[Wojna trzynastoletnia|wojny trzynastoletniej]].

W dniu 2 stycznia 1470 roku na zamku zmarł wielki mistrz [[Heinrich Reuss von Plauen]]. Po [[Traktat krakowski|Traktacie krakowskim]] zamek stał się siedzibą starostów książęcych.

== Faza renesansowa ==
W XVI wieku starostwo objął [[Ród Dohnów|Piotr zu Dohna]], którego potomkowie na dłuższy czas pełnili tę funkcję. Starosta Jerzy Fryderyk zu Dohna w 1584 roku przeprowadził przebudowę zamku, którą kierował architekt Blasius Berwart. Powstał wtedy istniejący dzisiaj budynek z nową bramą, którego wnętrza ozdobiono [[renesans]]owym stropem.

== Ruina zamku ==
Pod koniec XVI wieku Achacy zu Dohna rozpoczął budowę dla siebie w obrębie murów miejskich [[Pałac w Morągu|nowej rezydencji]], co spowodowało, że krzyżacki zamek przestał pełnić dawną rolę i nie był już utrzymywany w należytym stanie technicznym. W 1616 roku zawaliła się główna wieża zamkowa.

Zamek zaniedbany przez władze pruskie w [[XVIII wiek]]u uległ ruinie. W 1815 roku częściowo został rozebrany. Zachowało się jedno północno-zachodnie renesansowe skrzydło, fragment gotyckiej bramy z XIV wieku i przejazd bramny z XVI wieku oraz mury przyziemia. Budynek początkowo pełnił funkcję szkoły, a następnie magazynu<ref name=tdmr/>. W budynku zachowały się XVI-wieczne polichromie na stropach<ref name="mapa2007"/>.

== Czasy współczesne ==
Od 2001 roku obszar zamku należy do prywatnego właściciela, który odgruzował i zabezpieczył część zachowanych murów. Podczas prac odsłonięto wspomniany bogato malowany strop i dawną gotycką bramę. Odkopanie fundamentów innych zabudowań pozwoliło poznać pierwotny kształt warowni<ref name=jdrz/>. W planach jest zrekonstruowanie wieży głównej (ostatecznej obrony), budowa nowego skrzydła od strony kościoła oraz rekonstrukcja mostku zwodzonego prowadzącego niegdyś do kościoła parafialnego<ref name=mm/>. Według stanu na rok 2023 prace posuwają się jednak niezwykle wolno<ref name=jdrz/>.

== Przypisy ==

{{Przypisy|
<ref name=ozk>[https://www.academia.edu/14525305/O_zamkach_konwentualnych_pa%C5%84stwa_zakonnego_w_Prusach_na_marginesie_najnowszej_ksi%C4%85%C5%BCki_Tomasza_Torbusa_Zapiski_Historyczne_79_z._4_2014 ''O zamkach konwentualnych państwa zakonnego w Prusach na marginesie najnowszej książki Tomasza Torbusa''].</ref>
<ref name=tdmr>Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: ''Warmia Mazury. Przewodnik'', Białystok: Agencja TD, 1996. {{ISBN|83-902165-0-7}}, s. 151.</ref>
<ref name="mapa2007">[[Piotr Skurzyński]]: ''Warmia, Mazury, Suwalszczyzna'', [[Sport i Turystyka|Wyd. Sport i Turystyka]] - [[MUZA SA|Muza S.A.]], Warszawa 2004 {{ISBN|83-7200-631-8}} s. 220.</ref>
<ref name=jdrz>{{Cytuj pismo | nazwisko = Domino | imię = Jerzy | tytuł = Miasta Północnego Oberlandu | czasopismo = Renowacje i Zabytki | wydawca = Agencja Informacyjno-Promocyjna "raport" | wydanie = 4/2023 | wolumin = 88 | strony = 104-116 | issn = 1643-2029 | język = pl}}</ref>
<ref name=mm>{{cytuj stronę|url=http://mojemazury.pl/69204,Morag-zamek-z-duchem.html#axzz2dMBbDJcM|tytuł=Morąg: zamek z duchem| opublikowany=MojeMazury.pl|język=pl|data dostępu=2013-08-22}}</ref>
}}

== Bibliografia ==

* Polska: mapa zamków – Warszawa Wrocław: [[Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych|Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera]], [[1995]]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://medievalheritage.eu/pl/strona-glowna/zabytki/polska/morag-zamek-krzyzacki/ Zamek w Morągu] na medievalheritage.eu

{{Dwory, pałace i zamki województwa warmińsko-mazurskiego}}

{{SORTUJ:Morąg}}
[[Kategoria:Zabytki nieruchome w Morągu|Zamek w Morągu]]
[[Kategoria:Zamki krzyżackie w Polsce]]
[[Kategoria:Zamki w województwie warmińsko-mazurskim]]

title: Zamek w Morągu

Państwo: Polska

Miejscowość: Morąg

Adres: ul. Zamkowa

Typ budynku: zamek

Styl architektoniczny: gotyk

Ukończenie budowy: 1 połowa XIV wieku

Zniszczono: XIX wiek


text:
# Gallieniellidae
Gallieniellidae – rodzina pająków z infrarzędu Araneomorphae i nadrodziny Gnaphosoidea.
Takson ten wprowadzony został w 1947 roku przez Jaka Millota.  Rodzinę tę zalicza się do "niższych" przedstawicieli Gnaphosoidea. Wyniki analizy filogenetycznej Platnicka wskazują, że stanowi ona grupę siostrzaną dla Trochanteriidae.
Podobnie jak inne "niższe" Gnaphosoidea, pająki te zachowały dystalny człon przednio-bocznych kądziołków przędnych. Od pozostałych przedstawicieli tej grupy wyróżniają się jednak wydłużonymi szczękoczułkami z długimi, podłużnie ustawionymi kłami jadowymi, czym przypominają ptaszniki.
Rodzina ta początkowo uznawana była za endemiczną dla Madagaskaru. Według nowszej wiedzy zasiedla również Komory, RPA i Australię. W 2002 roku opisano rodzaj Toxoniella z Kenii, który jednak w 2013 przeniesiono do Liocranidae.
Zalicza się tu 55 opisanych gatunków z 10 rodzajów:
- Austrachelas Lawrence, 1938
- Drassodella Hewitt, 1916
- Galianoella Goloboff, 2000
- Gallieniella Millot, 1947
- Legendrena Platnick, 1984
- Meedo Main, 1987
- Neato Platnick, 2002
- Oreo Platnick, 2002
- Peeto Platnick, 2002
- Questo Platnick, 2002

title: Gallieniellidae

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = Gallieniellidae
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Jacques Millot|Millot]], 1947
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |podtyp                 = [[szczękoczułkowce]]
 |gromada                = [[pajęczaki]]
 |rząd                   = [[pająki]]
 |podrząd                = [[Opisthothelae]]
 |infrarząd              = [[Araneomorphae]]
{{wstaw takson|[[Entelegynae]]}}
{{wstaw takson|[[Dionycha]]}}
 |nadrodzina             = [[Gnaphosoidea]]
 |rodzina                = Gallieniellidae
 |synonimy               =
 |mapa występowania      = Distribution.gallieniellidae.1.png
 |opis mapy występowania =
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''Gallieniellidae''' – [[rodzina (biologia)|rodzina]] [[pająki|pająków]] z [[rząd (biologia)|infrarzędu]] [[Araneomorphae]] i nadrodziny [[Gnaphosoidea]].

[[Takson]] ten wprowadzony został w 1947 roku przez [[Jacques Millot|Jaka Millota]].  Rodzinę tę zalicza się do "niższych" przedstawicieli Gnaphosoidea. Wyniki analizy filogenetycznej Platnicka wskazują, że stanowi ona [[grupa siostrzana|grupę siostrzaną]] dla [[Trochanteriidae]]{{r|Platnick}}.

Podobnie jak inne "niższe" Gnaphosoidea, pająki te zachowały [[kierunek dystalny|dystalny]] człon przednio-bocznych [[kądziołki przędne|kądziołków przędnych]]. Od pozostałych przedstawicieli tej grupy wyróżniają się jednak wydłużonymi [[szczękoczułki|szczękoczułkami]] z długimi, podłużnie ustawionymi kłami jadowymi, czym przypominają [[Ptaszniki (pająki)|ptaszniki]]{{r|Platnick}}.

Rodzina ta początkowo uznawana była za [[endemit|endemiczną]] dla [[Madagaskar]]u. Według nowszej wiedzy zasiedla również [[Komory]], [[Południowa Afryka|RPA]] i [[Australia|Australię]]{{r|wsc}}. W 2002 roku opisano rodzaj ''[[Toxoniella]]'' z [[Kenia|Kenii]]{{r|Warui}}, który jednak w 2013 przeniesiono do [[Liocranidae]]{{r|Bosselaers}}.

Zalicza się tu 55 opisanych gatunków z 10 rodzajów{{r|wsc}}:
* ''[[Austrachelas]]'' Lawrence, 1938
* ''[[Drassodella]]'' Hewitt, 1916
* ''[[Galianoella]]'' Goloboff, 2000
* ''[[Gallieniella]]'' Millot, 1947
* ''[[Legendrena]]'' Platnick, 1984
* ''[[Meedo]]'' Main, 1987
* ''[[Neato]]'' Platnick, 2002
* ''[[Oreo (rodzaj)|Oreo]]'' Platnick, 2002
* ''[[Peeto]]'' Platnick, 2002
* ''[[Questo]]'' Platnick, 2002

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Bosselaers">{{Cytuj | autor = J. Bosselaers, R. Jocqué | tytuł = Studies in Liocranidae (Araneae): a new afrotopical genus featuring a synapomorphy for the Cybaeodinae | wolumin = European Journal of Taxonomy | s = 1-49 | doi=10.5852/ejt.2013.40 | data = 2013}}</ref>
<ref name="Platnick">{{Cytuj pismo | autor = N. I. Platnick | tytuł = A revision of the Australasian ground spiders of the families Gallieniellidae, Gallieniellidae, Gallieniellidae, and Trochanteriidae (Araneae: Gnaphosoidea) | czasopismo = Bulletin of the American Museum of Natural History | wolumin = 271 | strony = 1-243 | data = 2002}}</ref>
<ref name="Warui">{{Cytuj pismo | autor = C. Warui, R. Jocqué | tytuł = The First Gallieniellidae (Araneae) from Eastern Africa | czasopismo =  The Journal of Arachnology: Proceedings of the 15th International Congress of Arachnology | wydanie = 2 | wolumin = 30 | strony = 307-315 | data = 2002}}</ref>
<ref name="wsc">{{Cytuj stronę | url = http://www.wsc.nmbe.ch/family/35/Gallieniellidae | tytuł = Gallieniellidae | autor = Norman I. Platnick | praca = World Spider Catalog Version 16.5 | opublikowany = Natural History Museum Bern | data dostępu = 2016-10-20}}</ref>
}}
{{Pająki}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gallieniellidae]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Podtyp: szczękoczułkowce

Gromada: pajęczaki

Rząd: pająki

Podrząd: Opisthothelae

Infrarząd: Araneomorphae

(bez rangi): Entelegynae Dionycha

Nadrodzina: Gnaphosoidea

Rodzina: Gallieniellidae


text:
# Jacek (Lubartów)
Jacek – część miasta Lubartowa (SIMC 0956320 według TERYT) w województwie lubelskim, w powiecie lubartowskim. Jacek to także nazwa obrębu ewidencyjnego (TERYT 060801_1), obejmującego tę część miasta.
Leży na południe od centrum miasta, w rejonie skrzyżowania ulic Piaskowej i Łąkowej. Od południa graniczy ze wsią Łucka.
Znajduje się tu kapliczka oraz Dom Pomocy dla Dorosłych Zgromadzenia sióstr Felicjanek.

title: Jacek (Lubartów)

wikitext:
{{Dzielnica infobox
 |herb miasta                  = POL Lubartów COA.svg
 |dopełniacz nazwy miasta      = Lubartowa
 |nazwa                        = Jacek
 |nazwa oryginalna             =
 |status                       = część miasta
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Jacka
 |dewiza                       =
 |państwo                      = Polska
 |1. jednostka administracyjna = {{państwo|lubelskie}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Powiat lubartowski|lubartowski]]
 |miasto                       = [[Lubartów]]
 |typ jednostki podziału       =
 |jednostka podziału           =
 |data założenia               =
 |prawa miejskie               =
 |w granicach miasta           =
 |SIMC                         = 0956320
 |zarządzający                 =
 |stanowisko zarządzającego    =
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |liczba ludności              =
 |rok                          =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 21-100{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne        = LLB
 |nazwa podziału               =
 |podział                      =
 |plan                         =
 |mapa                         =
 |opis mapy                    =
 |kod mapy                     = Lubartów
 |współrzędne                  = 51°27'2.218"N, 22°37'25.573"E
 |commons                      =
 |wikinews                     =
 |www                          =
}}
'''Jacek''' – [[Klasyfikacja miejscowości w Polsce|część]] [[Miasto|miasta]] [[Lubartów|Lubartowa]] ([[SIMC]] 0956320 według [[TERYT]]) w [[Województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[Powiat lubartowski|powiecie lubartowskim]]{{r|teryt}}. ''Jacek'' to także nazwa [[obręb ewidencyjny|obrębu ewidencyjnego]] ([[TERYT]] 060801_1), obejmującego tę część miasta<ref>[https://geoportal360.pl/06/lubartowski/lubartow-060801/1/0012-jacek Obręb ewidencyjny JACEK]</ref>.

Leży na południe od centrum miasta, w rejonie skrzyżowania ulic Piaskowej i Łąkowej<ref>[https://mapa.targeo.pl/jacek%20lubart%C3%B3w,19,22.6258402,51.4506435?data=eyJmdHMiOnsicSI6ImphY2VrIGx1YmFydFx1MDBmM3ciLCJlIjoiUEw1ODIxNzE2In0sIndpbiI6InNlYXJjaC1mb3JtIn0= Jacek] w serwisie [[Targeo]]</ref>. Od południa graniczy ze wsią [[Łucka]].

Znajduje się tu kapliczka oraz Dom Pomocy dla Dorosłych Zgromadzenia sióstr Felicjanek.

== Przypisy ==
<references>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=137|data dostępu=2020-12-22}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT].</ref>
</references>

{{Lubartów}}

[[Kategoria:Części miasta Lubartowa]]

title: · Jacek

Województwo: lubelskie

Powiat: lubartowski

Miasto: Lubartów

Tablice rejestracyjne: LLB


text:
# Żebrzyca
Żebrzyca (Seseli L.) – rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych (Apiaceae). Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 80 do ponad 140 gatunków. Jest to jeden z największych i najbardziej problematycznych pod względem taksonomicznym rodzajów w obrębie rodziny. Zasięg rodzaju obejmuje rozległe przestrzenie Starego Świata od Europy Zachodniej i północno-zachodniej Afryki po Tajlandię, Chiny i Japonię. Do flory Polski należy w zależności od ujęcia jeden gatunek (żebrzyca roczna S. annuum) lub trzy – w przypadku włączenia tu gatunków z rodzaju oleśnik Libanotis.
Gatunki związane są na ogół z suchymi i otwartymi siedliskami – stepami, skalistymi stokami i urwiskami, pustyniami na obszarach górskich. Tylko rośliny z sekcji Condensata rosną w miejscach mokrych, wzdłuż górskich strumieni.
Liczne gatunki wykorzystywane są jako lecznicze ze względu na wysoką zawartość kumaryn, terpenów i olejków eterycznych.

## Morfologia
PokrójNajczęściej krótko owłosione, rzadko nagie byliny, czasem drewniejące, rzadko rośliny jednoroczne i dwuletnie. Często z grubym kłączem.
LiściePojedynczo do 4-krotnie pierzastych, często o wąskich łatkach, ale czasem też lancetowatych do zaokrąglonych.
KwiatyZebrane w baldaszki, a te w baldachy złożone. Pokryw brak lub są nieliczne, równowąskie do lancetowatych. Pokrywki wielolistkowe, wolne lub zrośnięte u nasady, równowąskie do lancetowatych. Promienie baldacha nagie lub owłosione. Kielich z drobnymi ząbkami. Płatki korony białe, czasem zaróżowione lub żółtawe, zwykle na szczycie wycięte i z łatką zagiętą do środka. Krążek miodnikowy stożkowaty lub spłaszczony. Szyjki słupka proste lub rozchylone.
OwoceNagie lub owłosione rozłupnie, jajowate lub elipsoidalne, z 5 żebrami nitkowatymi lub silnie wystającymi, w bruzdach między nimi od 1 do 4 smug.

## Systematyka
Rodzaj w obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae i plemienia Selineae.
Rodzaj zaliczany jest do najtrudniejszych taksonomicznie w obrębie rodziny. Kontrowersje budzi włączenie tu (lub wyłączanie) rodzajów oleśnik Libanotis i Eriocycla. Badania molekularne nie potwierdzają monofiletyzmu rodzaju – jego przedstawiciele wymieszani są na drzewie filogenetycznym m.in. z przedstawicielami rodzajów lubiśnik Ligusticum i gorysz Peucedanum. Niektóre gatunki tradycyjnie tu zaliczane wykazują nawet większe pokrewieństwo z rodzajami z innych plemion.
Wykaz gatunków
- Seseli abolinii (Korovin) Schischk.
- Seseli acaulis (R.H.Shan & M.L.Sheh) V.M.Vinogr.
- Seseli aemulans Popov
- Seseli afghanicum (Podlech) Pimenov
- Seseli alaicum Pimenov
- Seseli albescens (Franch.) Pimenov & Kljuykov
- Seseli alboalatum (Haines) Pimenov & Kljuykov
- Seseli alexeenkoi Lipsky
- Seseli andronakii Woronow ex Schischk.
- Seseli annuum L. – żebrzyca roczna
- Seseli arenarium M.Bieb.
- Seseli aroanicum Hartvig
- Seseli asperulum (Trautv.) Schischk.
- Seseli atlanticum Boiss.
- Seseli austriacum (Beck) Wohlf.
- Seseli besserianum Stoyanov & Ostr.
- Seseli betpakdalense Bajtenov
- Seseli bocconei Guss.
- Seseli buchtormense (Fisch. ex Hornem.) W.D.J.Koch
- Seseli bulgaricum P.W.Ball
- Seseli calycinum (Korovin) Pimenov & Sdobnina
- Seseli campestre Besser
- Seseli cantabricum Lange
- Seseli condensatum (L.) Rchb.f.
- Seseli coreanum H.Wolff
- Seseli coronatum Ledeb.
- Seseli corymbosum Boiss. & Heldr.
- Seseli crithmifolium (Juss. ex DC.) Boiss.
- Seseli cuneifolium M.Bieb.
- Seseli degenii Urum.
- Seseli delavayi Franch.
- Seseli denudatum Boiss.
- Seseli dichotomum Pall. ex M.Bieb.
- Seseli diffusum (Roxb. ex Sm.) G.Hend. & Hume
- Seseli djianeae Gamisans
- Seseli eriocarpum (Schrenk) B.Fedtsch.
- Seseli eriocephalum (Pall. ex Spreng.) Schischk.
- Seseli eryngioides (Korovin) Pimenov & V.N.Tikhom.
- Seseli farrenyi Molero & J.Pujadas
- Seseli fasciculatum (Korovin) Korovin ex Schischk.
- Seseli foliosum (Sommier & Levier) Manden.
- Seseli galioides Lazkov
- Seseli galloprovinciale Reduron
- Seseli ghafoorianum (Akhani) Pimenov & Kljuykov
- Seseli giganteum Lipsky
- Seseli glabratum Willd. ex Schult.
- Seseli globiferum Vis.
- Seseli gouanii W.D.J.Koch
- Seseli gracile Waldst. & Kit. – żebrzyca drobna
- Seseli grandivittatum (Sommier & Levier) Schischk.
- Seseli grubovii V.M.Vinogr. & Sanchir
- Seseli gummiferum Pall. ex Sm. – żebrzyca gumodajna
- Seseli halkensis C.Catt., Kit Tan & Biel
- Seseli hartvigii Parolly & Nordt
- Seseli heterophyllum Janka
- Seseli hippomarathrum Jacq. – żebrzyca kobyla
- Seseli iliense (Regel & Schmalh.) Lipsky
- Seseli × inaequale N.Terracc.
- Seseli incanum (Stephan ex Willd.) B.Fedtsch.
- Seseli incisodentatum K.T.Fu
- Seseli intramongolicum Ma
- Seseli intricatum Boiss.
- Seseli jinanense (L.C.Xu & M.D.Xu) Pimenov
- Seseli jomuticum Schischk.
- Seseli junatovii V.M.Vinogr.
- Seseli karateginum Lipsky
- Seseli kaschgaricum Pimenov & Kljuykov
- Seseli kiabii (Akhani) Akhani
- Seseli korovinii Schischk.
- Seseli korshinskyi (Schischk.) Pimenov
- Seseli krylovii (V.N.Tikhom.) Pimenov & Sdobnina
- Seseli lancifolium (K.T.Fu) Pimenov
- Seseli lanzhouense (K.T.Fu ex R.H.Shan & M.L.Sheh) V.M.Vinogr.
- Seseli laticalycinum (R.H.Shan & M.L.Sheh) Pimenov
- Seseli lehmannianum Boiss.
- Seseli lehmannii Degen
- Seseli leptocladum Woronow
- Seseli leucospermum Waldst. & Kit.
- Seseli libanotis (L.) W.D.J.Koch – żebrzyca oleśnikowata, oleśnik górski
- Seseli longifolium L.
- Seseli luteolum Pimenov
- Seseli mairei H.Wolff
- Seseli malyi A.Kern.
- Seseli marashica E.Doğan & H.Duman
- Seseli marginatum (Korovin) Pimenov & Sdobnina
- Seseli merkuloviczii (Korovin) Pimenov & Sdobnina
- Seseli mironovii (Korovin) Pimenov & Sdobnina
- Seseli montanum L. – żebrzyca górska
- Seseli mucronatum (Schrenk) Pimenov & Sdobnina
- Seseli nemorosum (Korovin) Pimenov
- Seseli nevskii (Korovin) Pimenov & Sdobnina
- Seseli nortonii Fedde ex H.Wolff
- Seseli nudum (Lindl.) Pimenov & Kljuykov
- Seseli olivieri Boiss.
- Seseli osseum Crantz – żebrzyca sina
- Seseli pallasii Besser
- Seseli parnassicum Boiss. & Heldr.
- Seseli peixotoanum Samp.
- Seseli pelliotii (H.Boissieu) Pimenov & Kljuykov
- Seseli petraeum M.Bieb.
- Seseli petrosciadium Pimenov & Kljuykov
- Seseli peucedanoides (M.Bieb.) Koso-Pol.
- Seseli polyphyllum Ten.
- Seseli ponticum Lipsky
- Seseli praecox (Gamisans) Gamisans
- Seseli purpureovaginatum R.H.Shan & M.L.Sheh
- Seseli resinosum Freyn & Sint.
- Seseli rhodopeum Velen.
- Seseli rigidum Waldst. & Kit. – żebrzyca sztywna
- Seseli rimosum Pimenov
- Seseli roylei (Lindl.) Pimenov & Kljuykov
- Seseli rupicola Woronow
- Seseli sandbergiae Fedde ex H.Wolff
- Seseli schrenkianum (C.A.Mey. ex Schischk.) Pimenov & Sdobnina
- Seseli sclerophyllum Korovin
- Seseli scopulorum C.C.Towns.
- Seseli seravschanicum Pimenov & Sdobnina
- Seseli serpentina B.L.Burtt ex H.Duman & E.Doğan
- Seseli seseloides (Fisch. & C.A.Mey. ex Ledeb.) M.Hiroe
- Seseli sessiliflorum Schrenk
- Seseli setifera (Korovin ex Pavlov) M.Hiroe
- Seseli sibiricum (L.) Garcke – oleśnik syberyjski
- Seseli sibthorpii Gren. & Godr.
- Seseli squarrulosum R.H.Shan & M.L.Sheh
- Seseli staintonii (Riedl & Kuber) Pimenov & Kljuykov
- Seseli staurophyllum Rech.f.
- Seseli stewartii (M.Hiroe) Pimenov & Kljuykov
- Seseli strictum Ledeb.
- Seseli talassicum (Korovin) Pimenov & Sdobnina
- Seseli tenellum Pimenov
- Seseli tenuisectum Regel & Schmalh.
- Seseli thomsonii (C.B.Clarke) Pimenov & Kljuykov
- Seseli togasii (M.Hiroe) Pimenov & Kljuykov
- Seseli tommasinii Rchb.f.
- Seseli tortuosum L. – żebrzyca pogięta
- Seseli tragioides Pimenov
- Seseli transcaucasicum (Schischk.) Pimenov & Sdobnina
- Seseli turbinatum Korovin
- Seseli ugoense Koidz.
- Seseli unicaule (Korovin) Pimenov
- Seseli valentinae Popov
- Seseli vandasii Hayek
- Seseli veitchii (H.Boissieu) Pimenov
- Seseli wannienchun (K.T.Fu) Pimenov
- Seseli yunnanense Franch.

title: Żebrzyca

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Żebrzyca
 |grafika              = Seseli annuum kz02.jpg
 |opis grafiki         = Żebrzyca roczna
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[astropodobne]]
 |rząd                 = [[selerowce]]
 |rodzina              = [[selerowate]]
 |rodzaj               = żebrzyca
 |nazwa łacińska       = Seseli
 |autor                = [[Karol Linneusz|L.]]
 |cytat                = [[Species Plantarum|Sp. Pl. 259. 1753]]
 |typ nomenklatoryczny = ''[[żebrzyca pogięta|Seseli tortuosum]]'' L.<ref>{{Cytuj stronę |url=http://botany.si.edu/ing/ |tytuł=Index Nominum Genericorum|data dostępu =2009-03-09}}</ref>
 |synonimy             = * ''Bakeros'' Raf.
* ''Balinotella'' Soják
* ''Cremastosciadium'' Rech.f.
* ''Dela'' Adans.
* ''Elaeopleurum'' Korovin
* ''Eriocycla'' Lindl.
* ''Galbanophora'' Neck.
* ''Gasparinia'' Bertol.
* ''Hippaton'' Raf.
* ''Hippomarathrum'' G.Gaertn., B.Mey. & Scherb.
* ''Leiotelis'' Raf.
* ''Libanotis'' Haller ex Zinn
* ''Lomatopodium'' Fisch. & C.A.Mey.
* ''Marathrum'' Link
* ''Oreotelia'' Raf.
* ''Petrosciadium'' Edgew.
* ''Pseudammi'' H.Wolff
* ''Scaphespermum'' Edgew.
* ''Seselinia'' Beck
* ''Sphenocarpus'' Korovin<ref name=powo/>
 |wikispecies          = Seseli
 |commons              = Category:Seseli
}}
[[Plik:Seseli osseum kz03.jpg|thumb|Żebrzyca sina]]
'''Żebrzyca''' (''Seseli'' L.) – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] roślin należący do rodziny [[selerowate|selerowatych]] (''Apiaceae''). Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 80<ref name="china">{{Cytuj stronę | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=130198 | tytuł = Seseli Linnaeus | autor = She Menglan, Michael G. Pimenov, Eugene V. Kljuykov, Mark F. Watson | praca = Flora of China | opublikowany = eFloras.org | data dostępu = 2023-02-17}}</ref> do ponad 140 gatunków<ref name="powo">{{Cytuj stronę | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:40522-1 | tytuł = Seseli L. | praca = Plants of the World online | opublikowany = Royal Botanic Gardens, Kew | data dostępu = 2023-02-17}}</ref>. Jest to jeden z największych i najbardziej problematycznych pod względem [[Taksonomia roślin|taksonomicznym]] rodzajów w obrębie rodziny<ref name="cai">{{Cytuj | autor = Jing Cai, Huan-Huan Qin, Jia-Qing Lei, Chang-Kun Liu, Xing-Jin He & Song-Dong Zhou | tytuł = The phylogeny of Seseli (Apiaceae, Apioideae): insights from molecular and morphological data | url = https://link.springer.com/article/10.1186/s12870-022-03919-9 | czasopismo = BMC Plant Biology | wolumin = 22 | numer = 534 | data = 2022 | data dostępu = 2023-02-17}}</ref>. [[Zasięg (biogeografia)|Zasięg]] rodzaju obejmuje rozległe przestrzenie [[Stary Świat|Starego Świata]] od Europy Zachodniej i północno-zachodniej Afryki po [[Tajlandia|Tajlandię]], [[Chiny]] i [[Japonia|Japonię]]<ref name=powo/><ref name=cai/>. Do [[Flora roślin naczyniowych Polski|flory Polski]] należy w zależności od ujęcia jeden gatunek ([[żebrzyca roczna]] ''S. annuum'') lub trzy – w przypadku włączenia tu gatunków z rodzaju [[Oleśnik (roślina)|oleśnik]] ''Libanotis''<ref name="checklist">{{Cytuj | autor = Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając | tytuł = Vascular plants of Poland. An annotated checklist | miejsce = Kraków | wydawca = W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences | data = 2020 | s=166 | isbn = 978-83-62975-45-7}}</ref>.

Gatunki związane są na ogół z suchymi i otwartymi siedliskami – [[step]]ami, skalistymi stokami i urwiskami, pustyniami na obszarach górskich. Tylko rośliny z sekcji ''Condensata'' rosną w miejscach mokrych, wzdłuż górskich strumieni<ref name=kubitzki />.

Liczne gatunki wykorzystywane są jako lecznicze ze względu na wysoką zawartość [[Kumaryny|kumaryn]], [[Terpeny|terpenów]] i [[Olejek eteryczny|olejków eterycznych]]<ref name=cai/><ref>{{Cytuj | autor = Alev Onder, Lutfun Nahar, Ahsen Sevde Cinar, Satyajit D. Sarker | tytuł = The genus Seseli L.: A comprehensive review on traditional uses, phytochemistry, and pharmacological properties | url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210803323000039 | czasopismo = Journal of Herbal Medicine | wolumin = 38 | data = 2023 | data dostępu = 2023-02-17 | doi = 10.1016/j.hermed.2023.100625}}</ref>.

== Morfologia ==
; Pokrój: Najczęściej krótko owłosione, rzadko nagie [[bylina (botanika)|byliny]], czasem drewniejące<ref name="kubitzki">{{Cytuj książkę | autor = K. Kubitzki (red.) | tytuł = The Families and Genera of Vascular Plants. XV. Flowering Plants. Eudicots | wydawca = Springer-Verlag | data = 2018 | strony = 185 | isbn = 978-3-319-93604-8}}</ref>, rzadko [[roślina jednoroczna|rośliny jednoroczne]] i [[roślina dwuletnia|dwuletnie]]. Często z grubym [[kłącze]]m<ref name="koczwara">{{Cytuj | autor = Marian Koczwara | tytuł = Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. T. IX. Dwuliścienne wolnopłatkowe-dwuokwiatowe. Cz. VII | miejsce = Kraków | data = 1960 | s = 75}}</ref>.
; [[Liść|Liście]]: Pojedynczo do 4-krotnie pierzastych, często o wąskich łatkach<ref name="koczwara" />, ale czasem też lancetowatych do zaokrąglonych<ref name="kubitzki" />.
; [[Kwiat]]y: Zebrane w [[baldaszek|baldaszki]], a te w [[baldach złożony|baldachy złożone]]. [[Pokrywy (botanika)|Pokryw]] brak lub są nieliczne, równowąskie do lancetowatych. [[Pokrywki]] wielolistkowe, wolne lub zrośnięte u nasady, równowąskie do lancetowatych<ref name="koczwara" /><ref name="kubitzki" />. Promienie baldacha nagie lub owłosione<ref name="kubitzki" />. [[Kielich (botanika)|Kielich]] z drobnymi ząbkami<ref name="koczwara" />. Płatki [[korona kwiatu|korony]] białe, czasem zaróżowione lub żółtawe<ref name="kubitzki" />, zwykle na szczycie wycięte i z łatką zagiętą do środka<ref name="koczwara" />. Krążek miodnikowy stożkowaty lub spłaszczony. Szyjki słupka proste lub rozchylone<ref name="kubitzki" />.
; [[Owoc]]e: Nagie lub owłosione [[rozłupnia|rozłupnie]]<ref name="kubitzki" />, jajowate lub elipsoidalne<ref name="koczwara" />, z 5 żebrami nitkowatymi lub silnie wystającymi<ref name="kubitzki" /><ref name="koczwara" />, w bruzdach między nimi od 1 do 4 smug<ref name="koczwara" />.

== Systematyka ==
[[Plik:Sesseli tortuosum 01.jpg|thumb|Żebrzyca pogięta]]
Rodzaj w obrębie rodziny [[selerowate|selerowatych]] (baldaszkowatych) ''Apiaceae'' klasyfikowany jest do podrodziny ''Apioideae'' i plemienia ''Selineae''<ref name="grin">{{Cytuj stronę | url = https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=11098 | tytuł = Genus: Seseli L. | praca = Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) | opublikowany = USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System | data dostępu = 2023-02-17}}</ref>.

Rodzaj zaliczany jest do najtrudniejszych taksonomicznie w obrębie rodziny. Kontrowersje budzi włączenie tu (lub wyłączanie) rodzajów [[Oleśnik (roślina)|oleśnik]] ''Libanotis'' i ''Eriocycla''. Badania molekularne nie potwierdzają [[takson monofiletyczny|monofiletyzmu]] rodzaju – jego przedstawiciele wymieszani są na [[Drzewo filogenetyczne|drzewie filogenetycznym]] m.in. z przedstawicielami rodzajów [[lubiśnik]] ''Ligusticum'' i [[gorysz]] ''Peucedanum''. Niektóre gatunki tradycyjnie tu zaliczane wykazują nawet większe pokrewieństwo z rodzajami z innych plemion<ref name=cai/>.

; Wykaz gatunków<ref name=powo/><ref name=gawrys>{{Cytuj książkę | autor = Wiesław Gawryś | tytuł = Słownik roślin zielnych | wydawca = Officina botanica | miejsce = Kraków | data = 2008 | strony = 166 | isbn = 978-83-925110-5-2}}</ref>:
{{Układ wielokolumnowy | szerokość = 400px | liczba = 2 |
* ''[[Seseli abolinii]]'' (Korovin) Schischk.
* ''[[Seseli acaulis]]'' (R.H.Shan & M.L.Sheh) V.M.Vinogr.
* ''[[Seseli aemulans]]'' Popov
* ''[[Seseli afghanicum]]'' (Podlech) Pimenov
* ''[[Seseli alaicum]]'' Pimenov
* ''[[Seseli albescens]]'' (Franch.) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli alboalatum]]'' (Haines) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli alexeenkoi]]'' Lipsky
* ''[[Seseli andronakii]]'' Woronow ex Schischk.
* ''Seseli annuum'' L. – [[żebrzyca roczna]]
* ''[[Seseli arenarium]]'' M.Bieb.
* ''[[Seseli aroanicum]]'' Hartvig
* ''[[Seseli asperulum]]'' (Trautv.) Schischk.
* ''[[Seseli atlanticum]]'' Boiss.
* ''[[Seseli austriacum]]'' (Beck) Wohlf.
* ''[[Seseli besserianum]]'' Stoyanov & Ostr.
* ''[[Seseli betpakdalense]]'' Bajtenov
* ''[[Seseli bocconei]]'' Guss.
* ''[[Seseli buchtormense]]'' (Fisch. ex Hornem.) W.D.J.Koch
* ''[[Seseli bulgaricum]]'' P.W.Ball
* ''[[Seseli calycinum]]'' (Korovin) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli campestre]]'' Besser
* ''[[Seseli cantabricum]]'' Lange
* ''[[Seseli condensatum]]'' (L.) Rchb.f.
* ''[[Seseli coreanum]]'' H.Wolff
* ''[[Seseli coronatum]]'' Ledeb.
* ''[[Seseli corymbosum]]'' Boiss. & Heldr.
* ''[[Seseli crithmifolium]]'' (Juss. ex DC.) Boiss.
* ''[[Seseli cuneifolium]]'' M.Bieb.
* ''[[Seseli degenii]]'' Urum.
* ''[[Seseli delavayi]]'' Franch.
* ''[[Seseli denudatum]]'' Boiss.
* ''[[Seseli dichotomum]]'' Pall. ex M.Bieb.
* ''[[Seseli diffusum]]'' (Roxb. ex Sm.) G.Hend. & Hume
* ''[[Seseli djianeae]]'' Gamisans
* ''[[Seseli eriocarpum]]'' (Schrenk) B.Fedtsch.
* ''[[Seseli eriocephalum]]'' (Pall. ex Spreng.) Schischk.
* ''[[Seseli eryngioides]]'' (Korovin) Pimenov & V.N.Tikhom.
* ''[[Seseli farrenyi]]'' Molero & J.Pujadas
* ''[[Seseli fasciculatum]]'' (Korovin) Korovin ex Schischk.
* ''[[Seseli foliosum]]'' (Sommier & Levier) Manden.
* ''[[Seseli galioides]]'' Lazkov
* ''[[Seseli galloprovinciale]]'' Reduron
* ''[[Seseli ghafoorianum]]'' (Akhani) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli giganteum]]'' Lipsky
* ''[[Seseli glabratum]]'' Willd. ex Schult.
* ''[[Seseli globiferum]]'' Vis.
* ''[[Seseli gouanii]]'' W.D.J.Koch
* ''Seseli gracile'' Waldst. & Kit. – [[żebrzyca drobna]]
* ''[[Seseli grandivittatum]]'' (Sommier & Levier) Schischk.
* ''[[Seseli grubovii]]'' V.M.Vinogr. & Sanchir
* ''Seseli gummiferum'' Pall. ex Sm. – [[żebrzyca gumodajna]]
* ''[[Seseli halkensis]]'' C.Catt., Kit Tan & Biel
* ''[[Seseli hartvigii]]'' Parolly & Nordt
* ''[[Seseli heterophyllum]]'' Janka
* ''Seseli hippomarathrum'' Jacq. – [[żebrzyca kobyla]]
* ''[[Seseli iliense]]'' (Regel & Schmalh.) Lipsky
* ''[[Seseli × inaequale]]'' N.Terracc.
* ''[[Seseli incanum]]'' (Stephan ex Willd.) B.Fedtsch.
* ''[[Seseli incisodentatum]]'' K.T.Fu
* ''[[Seseli intramongolicum]]'' Ma
* ''[[Seseli intricatum]]'' Boiss.
* ''[[Seseli jinanense]]'' (L.C.Xu & M.D.Xu) Pimenov
* ''[[Seseli jomuticum]]'' Schischk.
* ''[[Seseli junatovii]]'' V.M.Vinogr.
* ''[[Seseli karateginum]]'' Lipsky
* ''[[Seseli kaschgaricum]]'' Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli kiabii]]'' (Akhani) Akhani
* ''[[Seseli korovinii]]'' Schischk.
* ''[[Seseli korshinskyi]]'' (Schischk.) Pimenov
* ''[[Seseli krylovii]]'' (V.N.Tikhom.) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli lancifolium]]'' (K.T.Fu) Pimenov
* ''[[Seseli lanzhouense]]'' (K.T.Fu ex R.H.Shan & M.L.Sheh) V.M.Vinogr.
* ''[[Seseli laticalycinum]]'' (R.H.Shan & M.L.Sheh) Pimenov
* ''[[Seseli lehmannianum]]'' Boiss.
* ''[[Seseli lehmannii]]'' Degen
* ''[[Seseli leptocladum]]'' Woronow
* ''[[Seseli leucospermum]]'' Waldst. & Kit.
* ''Seseli libanotis'' (L.) W.D.J.Koch – [[żebrzyca oleśnikowata]], oleśnik górski
* ''[[Seseli longifolium]]'' L.
* ''[[Seseli luteolum]]'' Pimenov
* ''[[Seseli mairei]]'' H.Wolff
* ''[[Seseli malyi]]'' A.Kern.
* ''[[Seseli marashica]]'' E.Doğan & H.Duman
* ''[[Seseli marginatum]]'' (Korovin) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli merkuloviczii]]'' (Korovin) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli mironovii]]'' (Korovin) Pimenov & Sdobnina
* ''Seseli montanum'' L. – [[żebrzyca górska]]
* ''[[Seseli mucronatum]]'' (Schrenk) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli nemorosum]]'' (Korovin) Pimenov
* ''[[Seseli nevskii]]'' (Korovin) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli nortonii]]'' Fedde ex H.Wolff
* ''[[Seseli nudum]]'' (Lindl.) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli olivieri]]'' Boiss.
* ''Seseli osseum'' Crantz – [[żebrzyca sina]]
* ''[[Seseli pallasii]]'' Besser
* ''[[Seseli parnassicum]]'' Boiss. & Heldr.
* ''[[Seseli peixotoanum]]'' Samp.
* ''[[Seseli pelliotii]]'' (H.Boissieu) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli petraeum]]'' M.Bieb.
* ''[[Seseli petrosciadium]]'' Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli peucedanoides]]'' (M.Bieb.) Koso-Pol.
* ''[[Seseli polyphyllum]]'' Ten.
* ''[[Seseli ponticum]]'' Lipsky
* ''[[Seseli praecox]]'' (Gamisans) Gamisans
* ''[[Seseli purpureovaginatum]]'' R.H.Shan & M.L.Sheh
* ''[[Seseli resinosum]]'' Freyn & Sint.
* ''[[Seseli rhodopeum]]'' Velen.
* ''Seseli rigidum'' Waldst. & Kit. – [[żebrzyca sztywna]]
* ''[[Seseli rimosum]]'' Pimenov
* ''[[Seseli roylei]]'' (Lindl.) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli rupicola]]'' Woronow
* ''[[Seseli sandbergiae]]'' Fedde ex H.Wolff
* ''[[Seseli schrenkianum]]'' (C.A.Mey. ex Schischk.) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli sclerophyllum]]'' Korovin
* ''[[Seseli scopulorum]]'' C.C.Towns.
* ''[[Seseli seravschanicum]]'' Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli serpentina]]'' B.L.Burtt ex H.Duman & E.Doğan
* ''[[Seseli seseloides]]'' (Fisch. & C.A.Mey. ex Ledeb.) M.Hiroe
* ''[[Seseli sessiliflorum]]'' Schrenk
* ''[[Seseli setifera]]'' (Korovin ex Pavlov) M.Hiroe
* ''Seseli sibiricum'' (L.) Garcke – [[oleśnik syberyjski]]
* ''[[Seseli sibthorpii]]'' Gren. & Godr.
* ''[[Seseli squarrulosum]]'' R.H.Shan & M.L.Sheh
* ''[[Seseli staintonii]]'' (Riedl & Kuber) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli staurophyllum]]'' Rech.f.
* ''[[Seseli stewartii]]'' (M.Hiroe) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli strictum]]'' Ledeb.
* ''[[Seseli talassicum]]'' (Korovin) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli tenellum]]'' Pimenov
* ''[[Seseli tenuisectum]]'' Regel & Schmalh.
* ''[[Seseli thomsonii]]'' (C.B.Clarke) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli togasii]]'' (M.Hiroe) Pimenov & Kljuykov
* ''[[Seseli tommasinii]]'' Rchb.f.
* ''Seseli tortuosum'' L. – [[żebrzyca pogięta]]
* ''[[Seseli tragioides]]'' Pimenov
* ''[[Seseli transcaucasicum]]'' (Schischk.) Pimenov & Sdobnina
* ''[[Seseli turbinatum]]'' Korovin
* ''[[Seseli ugoense]]'' Koidz.
* ''[[Seseli unicaule]]'' (Korovin) Pimenov
* ''[[Seseli valentinae]]'' Popov
* ''[[Seseli vandasii]]'' Hayek
* ''[[Seseli veitchii]]'' (H.Boissieu) Pimenov
* ''[[Seseli wannienchun]]'' (K.T.Fu) Pimenov
* ''[[Seseli yunnanense]]'' Franch.
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2010-05-01}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Selerowate]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]

title: Żebrzyca

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: astropodobne

Rząd: selerowce

Rodzina: selerowate

Rodzaj: żebrzyca