text:
# Rewolucja kulturalna
Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna (chin. upr. 无产阶级文化大革命, chin. trad. 無產階級文化大革命, pinyin wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng); często skracane do 文化大革命 (wénhuà dà gémìng, wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (wéngé, rewolucja kulturalna) – wielki ruch społeczno-polityczny w Chinach zainicjowany w 1966 roku przez Mao Zedonga, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. bandy czworga w 1976 roku.

## Tło

### Narastający konflikt między Mao Zedongiem i Liu Shaoqi
Zakończona klęską głodu kampania wielkiego skoku z lat 1958–1962 doprowadziła do odsunięcia Mao na boczny tor. Władza przeszła w ręce pragmatycznych, umiarkowanych polityków, skupionych wokół Przewodniczącego ChRL Liu Shaoqi, do których zaliczali się m.in. Deng Xiaoping i Chen Yun. Zapoczątkowali oni okres tzw. „regulacji gospodarki”, wyprowadzając kraj z będącej wynikiem wielkiego skoku ruiny gospodarczej. Zakończona sukcesem poskokowa polityka ekonomiczna doprowadziła do szybkiego rozwoju rolnictwa i przemysłu lekkiego, wzrosły eksport i podaż na rynku wewnętrznym. W planowanej na lata 1966–1970 trzeciej pięciolatce zakładano dalszy rozwój rolnictwa oraz rozbudowę przemysłu ciężkiego. Już na X Plenum Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin we wrześniu 1962 roku Mao uznał politykę gospodarczą Liu Shaoqi jako drogę do przywrócenia kapitalizmu.
Mao obawiał się całkowitego odsunięcia go od władzy i zaczął planować swój powrót na szczyt, połączony z rozprawą z politycznymi przeciwnikami. Instytucją, w której nadal miał poparcie, była dowodzona przez Lin Biao armia. Lin dbał o indoktrynację maoistowską w armii. Zniesione zostały wprowadzone uprzednio przez Peng Dehuaia wszelkie wzorowane na radzieckich rozwiązania, łącznie z rangami i mundurami, a żołnierzom zaszczepiano rewolucyjny zapał.
We wrześniu 1962 roku zainicjowany został Ruch kształcenia socjalistycznego, mający propagować maoistowskie rozwiązania gospodarcze. Jej sztandarowym przykładem miała być zmilitaryzowana brygada rolnicza Dazhai w prowincji Shanxi, osiągająca rzekomo rewelacyjne wyniki w uprawie ziemi. Dopiero później wyszło na jaw, że pieniądze, maszyny rolnicze, a nawet zboże otrzymywała od Lin Biao. Ruch kształcenia socjalistycznego propagował nowe wzorce, jak zmarłego młodo żołnierza Lei Fenga, oddanego ideom Przewodniczącego. W 1964 roku ukazały się Cytaty Przewodniczącego Mao (słynna Czerwona książeczka), wybór pism Mao, który miał stać się zbiorem naczelnych wytycznych dla narodu.

### Preludium
Jednym z elementów kampanii propagandowej Mao wśród chińskiego społeczeństwa była działalność jego żony Jiang Qing na polu kultury. Jiang dążyła do stworzenia nowej, rewolucyjnej kultury, m.in. próbując zreformować w duchu maoizmu tradycyjną operę pekińską. Silne poparcie Jiang Qing miała w Szanghaju, gdzie do władzy doszli młodzi radykałowie. W lutym 1966 roku Lin Biao zorganizował w tym mieście „forum literacko-artystyczne w siłach zbrojnych”, które de facto ugruntowało jej pozycję. Polityka kulturalna żony Mao spotkała się z ostrą krytyką burmistrza Pekinu, Peng Zhena.
Za preludium rewolucji kulturalnej uważany jest artykuł protegowanego Jiang Qing, Yao Wenyuana z 10 listopada 1965 roku. W tekście tym skrytykowana została sztuka Wu Hana, Dymisja Hai Rui. Napisana w 1961 roku sztuka odczytywana była jako zakamuflowana krytyka polityki Mao Zedonga. Artykuł w istocie był wymierzony w Peng Zhena, będącego zwierzchnikiem Wu Hana. Peng próbował uniemożliwić rozpowszechnienie artykułu, w krótkim czasie został on jednak przedrukowany w wielu gazetach oraz w dazibao.

## Rewolucja kulturalna

### 1966: Masowe czystki
Za właściwy początek rewolucji kulturalnej uważane jest rozszerzone posiedzenie Biura Politycznego KC KPCh z 16 maja 1966 roku. Została na nim utworzona Grupa do spraw Rewolucji Kulturalnej, w skład której weszli najradykalniejsi działacze partyjni, m.in. Jiang Qing, Chen Boda, Kang Sheng, Yao Wenyuan i Zhang Chunqiao. Grupa ta, co istotne, nie podlegała sekretariatowi KPCh, podlegając de facto jedynie samemu Mao. Obwieszczono, że zadaniem Grupy jest walka z zakamuflowanymi antysocjalistycznymi działaczami burżuazyjnymi ukrytymi w strukturach partii. Chociaż do wymienienia wrogów z imienia jeszcze nie doszło, już 18 maja dokonana została pierwsza czystka. Peng Zhen został pozbawiony wszystkich stanowisk, a wraz z nim Yang Shangkun, Lu Dingyi oraz główny rywal Lin Biao w armii, Luo Ruiqing.
Wydarzenia na posiedzeniu Biura Politycznego szybko zyskały odzew na uczelniach. 25 maja na Uniwersytecie Pekińskim pojawiła się pierwsza gazetka dazibao z rewolucyjnymi sloganami. Największe znaczenie miała jednak gazetka wywieszona 29 maja na Uniwersytecie Tsinghua, której autorzy założyli czerwone opaski z napisem „Czerwona Gwardia”. Od tej pory studenci i młodzi robotnicy zaczęli organizować się w oddziały czerwonogwardzistów (hunwejbinów), ślepo oddanych Mao i głoszących potrzebę przejęcia władzy na uczelniach, w wojsku i partii. 1 czerwca oficjalna gazeta KPCh, Renmin Ribao, obwieściła, że dni „wrogów” są już policzone.
Przerażony Liu Shaoqi próbował zatrzymać wzbierający bunt, wysyłając w czerwcu i lipcu na uczelnie specjalne „grupy robocze”, które miały ostudzić rewolucyjne nastroje czerwonogwardzistów, jednak działania te nie przyniosły żadnych efektów. 5 sierpnia pojawiły się dazibao zawierające słynne wezwanie Mao do młodzieży „bombardujcie sztaby”, będące zachętą do usunięcia starych działaczy partyjnych. Pojawiły się także zdjęcia Mao przepływającego wpław rzekę Jangcy, mające pokazać, że wódz mimo swego wieku wciąż jest silny.
W dniach 1–12 sierpnia odbyło się, z udziałem czerwonogwardzistów i przy nieobecności połowy członków, nadzwyczajne plenum KC, które usunęło Liu Shaoqi ze stanowiska wiceprzewodniczącego partii, mianując na to miejsce Lin Biao. Plenum przyjęło także 16-punktową deklarację, stanowiącą program rewolucji kulturalnej. Zakładała ona m.in. powrót do tworzenia komun ludowych na wsi.
18 sierpnia miliony członków Czerwonej Gwardii z całego kraju zgromadziło się na placu Tian’anmen w Pekinie na wiecu zorganizowanym przez Przewodniczącego. Mao i Lin Biao ukazali się 11 milionom czerwonogwardzistów, spotykając się z aplauzem tłumu, który w pewnym momencie zaczął skandować na cześć Przewodniczącego wan sui (dziesięć tysięcy lat; okrzyku tego w przeszłości używano w odniesieniu do cesarzy). Lin Biao zachęcił czerwonogwardzistów do buntu i zwalczania „starych idei, kultury, zwyczajów i obyczajów”. Do końca listopada odbyło się jeszcze 7 takich spotkań, początkowo brali w nich udział także liczący na możliwość unormowania sytuacji Liu Shaoqi i Deng Xiaoping. Mao na żadnym z wieców ani razu nie przemówił do zgromadzonych.
Od spotkania czerwonogwardzistów z Mao 18 sierpnia kraj pogrążył się w rewolucyjnym chaosie. Czerwonogwardziści zaczynali od rozprowadzania propagandowych ulotek i broszur oraz list nazwisk rzekomych kontrrewolucjonistów, a także odgrywania zaimprowizowanych sztuk o propagandowej treści. Następnym krokiem były publiczne kampanie oszczercze wobec „kontrrewolucjonistów”, tortury i rabowanie ich domów. Czerwonogwardziści w ramach walki z „czterema starymi rzeczami” wdzierali się do domów i niszczyli wszystkie „burżuazyjne” sprzęty, takie jak drogie meble, książki, szachy, eleganckie ubrania, płyty gramofonowe. Zabroniono także śpiewania dzieciom kołysanek, puszczania latawców, urządzania wesel i pogrzebów, kobietom obcinano długie włosy. Bandy czerwonogwardzistów rabowały także muzea, niszczyły zabytki i dzieła sztuki. Chcąc zminimalizować straty premier Zhou Enlai wysłał wojsko do otoczenia i obrony ważniejszych obiektów takich jak Zakazane Miasto, jednak czerwonogwardziści zdołali zniszczyć m.in. mury miejskie Pekinu. Prześladowano intelektualistów, uczniów zachęcano do szykanowania i poniżania nauczycieli.
Na kilka lat całkowicie zamarła chińska kultura. Poza dziełami Stalina i Envera Hodży przestały ukazywać się zagraniczne książki. Pod auspicjami Jiang Qing rozpoczęto doszczętne niszczenie tradycyjnej opery chińskiej, próbując w jej miejsce wprowadzić nową „operę rewolucyjną”. W latach 1967–1972 nie nakręcono w Chinach żadnego filmu fabularnego.
Grupy hunwejbinów przemieszczały się po kraju w celu „wymiany doświadczeń”, wdzierały się do fabryk i urzędów. Często dochodziło do starć z broniącymi zakładów robotnikami. W niektórych przypadkach nawet poszczególne grupy Czerwonej Gwardii zwalczały siebie nawzajem jako „kontrrewolucjonistów”.
10 października Lin Biao publicznie skrytykował Liu i Denga jako kapitalistycznych sługusów. Liu złożył samokrytykę, a niedługo potem został schwytany przez czerwonogwardzistów i wywieziony w nieznane miejsce. Dopiero po latach okazało się, że zmarł w 1969 roku na podłodze więzienia w Kaifengu, pozbawiony pomocy medycznej. Również Peng Dehuai, pojmany przez hunwejbinów, został zmuszony do klęczenia przed 40 tysiącami żołnierzy na pekińskim stadionie. Represje i kampania poniżeń dotknęły także inne osoby, m.in. X Panczenlamę Lobsanga Czokji Gjalcena, żonę Liu Shaoqi Wang Guangmei (uznana za „burżuazyjną paniusię” musiała chodzić w worku i naszyjniku z piłeczek pingpongowych) czy Deng Xiaopinga. Ten ostatni był prowadzany ze związanymi rękami ulicami Pekinu i ostatecznie wywieziony na wieś w prowincji Jiangxi, gdzie pracował rąbiąc drewno; jego syn Deng Pufang został kaleką po tym jak czerwonogwardziści wyrzucili go przez okno.
Wraz z rewolucją kulturalną nastąpiło całkowite zamrożenie stosunków z zagranicą, które zapoczątkowało uwięzienie ministra spraw zagranicznych Chen Yi. Poza przedstawicielem w Kairze odwołano do kraju wszystkich chińskich ambasadorów. Przebywający w Pekinie zagraniczni dyplomaci stali się obiektem ataków, hunwejbini podpalili ambasadę brytyjską. Jedynym sojusznikiem ChRL pozostała Albania, wobec innych państw Pekin rozpoczął agresywne ataki słowne i rzucanie obelg (Mongolię uznano za „faszystowską”, Sri Lankę za „pajaca”, a Koreę Północną za „kontrrewolucyjną”). Agresywna postawa Pekinu zaowocowała m.in. wydaleniem chińskich dyplomatów i ekspertów z 13 afrykańskich krajów i konfliktem granicznym z ZSRR w 1969 roku.

### 1967: Walka o władzę polityczną
Na początku 1967 roku armia otrzymała rozkaz „wspierania lewicy”, co nadało wydarzeniom w kraju charakteru nieomal wojny domowej.
W styczniu rozpoczął się proces przejmowania kontroli w strukturach samorządowych. Usuwano i poddawano represjom lokalnych polityków. Jako nowe organa władzy samorządowej tworzono komitety rewolucyjne składające się w większości z członków Czerwonej Gwardii i żołnierzy. W Szanghaju Chen Boda i Zhang Chunqiao po krwawej rozprawie ze starą administracją próbowali stworzyć tzw. Komunę Szanghajską opartą na wspólnocie dóbr i odwoływalności urzędników; eksperyment ten zakończył się fiaskiem i został potępiony przez samego Mao jako zbyt daleko idący.
W wielu miejscach dotychczasowe władze stawiły zbrojny opór, w Syczuanie i Guangxi w walce o władzę użyto nawet czołgów. W celu zdobycia broni czerwonogwardziści napadali na pociągi z pomocą dla walczącego Wietnamu. W Pekinie oblężono siedzibę premiera Zhou Enlaia, który na terenie rządowego kompleksu Zhongnanhai ukrywał prześladowanych przez Czerwoną Gwardię. 3 miliony działaczy partyjnych zesłano do reedukacji w specjalnie utworzonych „szkołach 7 Maja”.
Punktem zwrotnym były wydarzenia w Wuhanie mające miejsce pod koniec lipca. Gdy lokalni dowódcy wojskowi sprzymierzyli się z oddziałem Czerwonej Gwardii nie cieszącym się poparciem Grupy do spraw Rewolucji Kulturalnej, do miasta przybyła delegacja na czele z ministrem bezpieczeństwa Xie Fuzhi. Delegaci zostali aresztowani i pobici. Zostali uwolnieni dopiero następnego dnia przez oddziały wierne Pekinowi.
Wydarzenia w Wuhanie uświadomiły Mao, że sprawy zaszły za daleko i w sierpniu nakazał wojsku przywrócenie porządku w kraju. Wojsko miało „popierać lewicę, a nie frakcje” i zneutralizować radykalne ośrodki. Armia rozbiła kampusy Czerwonej Gwardii, a jej poszczególne oddziały zaczęto rozwiązywać. Około 14 milionów hunwejbinów zesłano do pracy na wsi.

### 1968: Kult jednostki
Po rozprawieniu się z czerwonogwardzistami i zamętem w kraju rozpoczął się proces konsolidacji władzy przez rewolucjonistów, a sam Mao zaczął być otaczany nieomal boską czcią.
Na plenum KC w październiku Liu Shaoqi (znajdujący się już od kilku miesięcy w więzieniu) został pozbawiony wszystkich stanowisk i wyrzucony z partii.

## Czas Lin Biao

### Zmiana układu sił
W dniach 1–24 kwietnia 1969 roku odbył się IX Zjazd KPCh. Przyjęto na nim nowy statut, który czynił Lin Biao „najbliższym towarzyszem broni” Mao oraz jego oficjalnym następcą. Lin Biao stał się oficjalnie drugą osobą w państwie. Na Zjeździe wymienione zostało 80% składu KC, a przynależność do Partii uzależniono od pochodzenia klasowego. Rewolucja kulturalna weszła oficjalnie w okres „walki, krytyki i naprawy”, a faktycznie została wygaszona. Rozkład sił w partii pomiędzy militarystów Lin Biao, pragmatyków Zhou Enlaia i rewolucjonistów Jiang Qing gwarantował Mao równowagę i brak ekscesów.

### Próba puczu wojskowego
Na II Plenum KC w Lushan 23 sierpnia 1970 Chen Boda, prawdopodobnie inspirowany wcześniej przez Lin Biao, zaproponował aby Mao objął ponownie, wakujący po usunięciu Liu Shaoqi, urząd Przewodniczącego ChRL. Mao potępił ten projekt i nakazał usunąć Chena z partyjnych stanowisk.
13 września 1971 roku w oficjalnym komunikacie podano, że Lin Biao zginął w katastrofie lotniczej nad Öndörchaan w Mongolii, podczas ucieczki do ZSRR. Kulisy śmierci Lina do dziś pozostają zagadkowe.
Według oficjalnej wersji po porażce na II Plenum w Lushanie Lin Biao postanowił dokonać w porozumieniu ze swoim synem, marszałkiem lotnictwa Lin Liguo zamachu stanu, określanego jako „Projekt 571”. W porozumieniu z grupą wojskowych mieli przygotować zamach na Mao, chcąc wysadzić pociąg którym wracał on z Changsha do Pekinu. Następnie Lin Biao miałby powołać nowy Komitet Centralny w Kantonie. Mao miał jednak niespodziewanie wyjechać wcześniej, wobec czego plany spiskowców spełzły na niczym. O planowanym zamachu miał się dowiedzieć Zhou Enlai, wobec czego Lin podjął decyzję o ucieczce do ZSRR.
Wersja o zamachu jest często podważana, a w sprawie jest wiele niewyjaśnionych zagadek. Nigdy nie znaleziono ciała Lina (miało się ono zwęglić), podawano też w wątpliwość fakt, że to on był na pokładzie samolotu. Wielu historyków przypuszcza, że śmierć Lin Biao mogła być wynikiem gry politycznej prowadzonej przez Zhou Enlaia, bądź nawet samego Mao.
Śmierć Lina spowodowała wyeliminowanie frakcji wojskowej z kierownictwa partii.

## Czasy bandy czworga

### Walka o schedę po Mao
Śmierć Lin Biao stała się początkiem walki o sukcesję po Mao. Wyeliminowanie frakcji wojskowej spowodowało wzrost pozycji premiera Zhou Enlaia. Zhou wykorzystał wzrost swojej pozycji do uporządkowania w miarę możliwości instytucji rządowych i zminimalizowania w nich wpływów Grupy ds. Rewolucji Kulturalnej. Zezwolono na uprawę przyzagrodowych działek w komunach, odżyły stosunki z zagranicą (czego efektem była np. przełomowa wizyta Nixona w Chinach), wznowiły działalność niektóre rozbite przez hunwejbinów organizacje takie jak Liga Młodzieży Komunistycznej czy związki zawodowe. Zhou dbał także o rehabilitację represjonowanych wcześniej działaczy partyjnych; dzięki jego protekcji w 1972 roku pozwolono na powrót do Pekinu Deng Xiaopingowi, który w 1973 roku został wicepremierem.
Główną rywalką Zhou była żona Mao, Jiang Qing. Wraz z 3 poplecznikami z Szanghaju, Zhang Chunqiao, Yao Wenyuanem i Wang Hongwenem (tzw. banda czworga) dążyła do kontynuowania rewolucji kulturalnej. Na X Zjeździe Partii w dniach 24–28 sierpnia 1973 roku dzięki protekcji Jiang w skład Biura Politycznego weszło kilku radykałów, a Wang Hongwen został wywindowany na wysokie funkcje partyjne.
Po umocnieniu swojej pozycji Jiang Qing rozpoczęła Kampanię przeciwko Lin Biao i Konfucjuszowi (批林批孔运动, pī Lín pī Kǒng yùndòng), która faktycznie wymierzona była w Zhou Enlaia. Główne uderzenie przeprowadzono na wiosnę 1974 roku, kiedy to zaatakowano „rewizjonizm w gospodarce”, muzykę klasyczną oraz „klasowe niesprawiedliwości w kształceniu”, które uważano za elementy kojarzące się z Zhou. Atakom poddano także film Chung-Kuo Michelangelo Antonioniego, który na zaproszenie premiera odwiedził Chiny. Kampania nie przyniosła jednak spodziewanych rezultatów, gdyż większość społeczeństwa nie poparła jej. Sam Zhou, poważnie chory, został w czerwcu 1974 roku hospitalizowany, a w jego zastępstwie faktycznie ster rządów przejął Deng Xiaoping.
17 stycznia 1975 roku, Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych na pierwszej od 9 lat sesji przyjęło nową konstytucję, sankcjonującą zdobycze rewolucji kulturalnej. Sam Mao, wówczas już mocno schorowany, starał się utrzymać wrogie sobie frakcje w szachu, rozdzielając po równo władzę pomiędzy Deng Xiaopingiem i Ye Jianyingiem a Zhang Chunqiao. Jednocześnie windował do góry niezależnego od obu frakcji Hua Guofenga.
W styczniu 1975 roku Zhou Enlai, dotychczas zapewniający sobie wysoką pozycję, której nie utracił pod koniec lat 60. dzięki zręcznemu lawirowaniu pomiędzy poszczególnymi frakcjami, pochwalając Rewolucję kulturalną i kampanię antykonfucjańską, przedstawił znaną jeszcze przed rewolucją koncepcję głoszącą, że Chiny powinny dążyć do pełnej modernizacji, w czterech głównych sektorach stąd hasło czterech modernizacji. Zawarte w nich wezwanie do reform ekonomicznych całkowicie wykluczało się ideologicznie z programem lansowanym przez Mao podczas wielkiego skoku i rewolucji kulturalnej. Grupa Jiang Qing ostro skrytykowała program Zhou nazywając go „trującym chwastem”. 16 grudnia 1975 roku bandę czworga poważnie osłabiła śmierć Kang Shenga, głównego animatora czystek.

### 1976: Koniec rewolucji kulturalnej
8 stycznia 1976 zmarł Zhou Enlai. Nowym premierem został Hua Guofeng. Banda czworga wykorzystała śmierć Zhou do zmasowanej nagonki prasowej na niego i Denga.
5 kwietnia podczas święta zmarłych na placu Tian’anmen setki tysięcy osób zebrało się aby uczcić pamięć zmarłego w styczniu premiera. Święto szybko nabrało charakteru wiecu, na którym wyrażano niezadowolenie wobec sytuacji w państwie. Gdy w nocy Wang Hongwen nakazał usunąć wieńce złożone u stóp Pomnika Bohaterów Ludu, rozpoczęły się zbrojne starcia pomiędzy wojskiem a tłumem; kilka osób zginęło, tysiące pobito i aresztowano. Członkowie bandy czworga postanowili wykorzystać zamieszki i usunęli ponownie Denga i inne osoby zrehabilitowane przez Zhou.
9 września 1976 zmarł Mao Zedong. Zgodnie z jego ostatnią wolą, faktyczna władza znalazła się w rękach Hua Guofenga. Członkowie bandy czworga byli rozgoryczeni decyzją Mao. W prasie rozpoczęły się ataki na Hua i jego otoczenie. W spodziewanej rozgrywce o władzę banda czworga mogła liczyć na poparcie Szanghaju i Mandżurii, 40% członków Biura Politycznego i pięciu lub sześciu z jedenastu okręgów wojskowych. Większość armii była jednak wrogo nastawiona do Jiang Qing i jej grupy. Marszałek Ye Jianying, w porozumieniu z zesłanym do Guangdongu Dengiem przeciągnął na swoją stronę wahającego się Hua Guofenga oraz dowódcę elitarnej jednostki 8341 Wang Dongxinga. W nocy z 5 na 6 października Zhang Chunqiao, Wang Hongwen i Yao Wenyuan zostali niespodziewanie pojmani przez żołnierzy w gmachu KC. Jiang Qing została aresztowana we własnym domu. Na wieść o aresztowaniu bandy czworga na ulice chińskich miast wyszły rozentuzjazmowane tłumy, dając wyraz swojej radości. Wydarzenie to jest uważane za koniec rewolucji kulturalnej.

## Po rewolucji
Po odsunięciu bandy czworga Hua objął 22 października 1976 roku stanowisko przewodniczącego KC i Centralnej Komisji Wojskowej, przejmując tym samym pełnię władzy. Szybko okazało się, że nowy przywódca nie spełni pokładanych w nim nadziei i nie rozliczy rewolucji kulturalnej. Zamiast tego próbował wprowadzić dogmatyczny kult Mao, m.in. ogłaszając zasadę dwóch aksjomatów (两个凡是), która brzmiała: „Jakąkolwiek by sformułował politykę przewodniczący Mao, będziemy jej zdecydowanie przestrzegać; jakiekolwiek by były jego instrukcje, niezachwianie będziemy zgodnie z nimi postępować”, czy nakazując zbudowanie w Pekinie Mauzoleum Mao Zedonga.
Sympatia większości członków KC, armii oraz społeczeństwa znajdowała się po stronie Deng Xiaopinga. Dowódcy wojskowi zaczęli żądać powrotu Denga, co szybko podchwyciły gazetki dazibao. Niezdolny w takiej sytuacji do funkcjonowania bez Denga Hua zgodził się na przywrócenie mu w lipcu 1977 roku wszystkich utraconych stanowisk. Podział w partii potwierdził XI Zjazd KPCh w sierpniu tego samego roku, gdy Hua pochwalił zasadnicze założenia rewolucji kulturalnej i zaproponował model gospodarczy wzorowany na tym sprzed wielkiego skoku; referat Hua nie spotkał się z aplauzem zrehabilitowanych właśnie delegatów represjonowanych w latach 1966–1976.
Na wsi, zrujnowanej dwudziestoma latami eksperymentów gospodarczych (poziom produkcji rolnej w 1977 roku był taki jak w czasach dynastii Han), chłopi postanowili wykorzystać koniec rewolucji kulturalnej i kruchą władzę Hua. 24 listopada 1978 roku w małej komunie w prowincji Anhui osiemnaście rodzin chłopskich rozparcelowało między siebie ziemię należącą do komuny i zobowiązało się do wzajemnej obrony podczas ewentualnej interwencji wojska. Chłopów nie spotkały jednak żadne represje, a następne komuny wkrótce poszły ich śladem.
Deng tymczasem wykorzystał szerokie poparcie, jakim się cieszył. W lipcu 1977 roku rzucił hasło „szukać prawdy w faktach”, będące zachętą do reform gospodarczych. Do najbliższych jego współpracowników należeli Ye Jianying, Li Xiannian i Chen Yun. 5 marca 1978 roku uchwalona została nowa konstytucja, cofająca większość poprawek wprowadzonych w maoistowskiej konstytucji z 1975 roku. Jesienią 1977 roku odbyły się pierwsze od wielu lat egzaminy wstępne na uczelnie wyższe, zaczęło się odradzać życie akademickie i kulturalne. Jednocześnie rozpoczęły się masowe rehabilitacje osób represjonowanych w czasie kampanii przeciwko prawicowcom, wielkiego skoku i rewolucji kulturalnej. Do 1982 roku zrehabilitowano 99% ofiar kampanii przeciwko prawicowcom, a z pozostałych ofiar 2,8 mln właścicieli ziemskich, 700 tysięcy rzemieślników i 4,2 mln byłych członków Kuomintangu. W listopadzie 1978 roku na „Ścianie Demokracji” w pekińskiej Alei Xidan pojawiły się dazibao atakujące Hua Guofenga i potępiające błędy Mao. 5 grudnia pojawiło się słynne dazibao Wei Jingshenga o „piątej modernizacji”, czyli demokracji.
W atmosferze tych wydarzeń III Plenum KC w grudniu 1978 zakończyło się zdecydowanym zwycięstwem Deng Xiaopinga, który przejął de facto pełnię władzy w państwie i zapoczątkował proces reform.
W listopadzie 1980 roku rozpoczął się proces członków bandy czworga. W wyrokach wydanych 25 stycznia 1981 roku skazano ich za działalność antypartyjną. Jiang Qing oraz Zhang Chunqiao zostali skazani na karę śmierci (zamienioną na dożywotnie więzienie) a Wang Hongwen i Yao Wenyuan na 20 lat pozbawienia wolności. Wraz z nimi skazano 6 członków „kliki Lin Biao”, uczestników rzekomego spisku z 1971 roku.

title: Rewolucja kulturalna

wikitext:
[[Plik:Liu Shaoqi, Deng Xiaoping and Tao Zhu must get out.jpg|thumb|skaluj=1.5|Plakat propagandowy z okresu rewolucji kulturalnej. ''Liu Shaoqi, Deng Xiaoping i Tao Zhu muszą wynieść się z Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin!'']]
'''Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna''' ([[uproszczone pismo chińskie|chin. upr.]] 无产阶级文化大革命, [[tradycyjne pismo chińskie|chin. trad.]] 無產階級文化大革命, [[hanyu pinyin|pinyin]] ''wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng''); często skracane do 文化大革命 (''wénhuà dà gémìng'', wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (''wéngé'', rewolucja kulturalna) – wielki ruch społeczno-polityczny w [[Chińska Republika Ludowa|Chinach]] zainicjowany w 1966 roku przez [[Mao Zedong]]a, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych ([[maoizm]]u). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. [[Banda czworga|bandy czworga]] w 1976 roku.

== Tło ==
=== Narastający konflikt między Mao Zedongiem i Liu Shaoqi ===
Zakończona klęską głodu kampania [[Wielki skok naprzód|wielkiego skoku]] z lat 1958–1962 doprowadziła do odsunięcia Mao na boczny tor. Władza przeszła w ręce pragmatycznych, umiarkowanych polityków, skupionych wokół Przewodniczącego ChRL [[Liu Shaoqi]], do których zaliczali się m.in. [[Deng Xiaoping]] i [[Chen Yun]]. Zapoczątkowali oni okres tzw. „regulacji gospodarki”, wyprowadzając kraj z będącej wynikiem wielkiego skoku ruiny gospodarczej. Zakończona sukcesem poskokowa polityka ekonomiczna doprowadziła do szybkiego rozwoju rolnictwa i przemysłu lekkiego<ref name=OPRES>{{cytuj książkę |tytuł = Encyklopedia Historyczna Świata. Tom X |wydawca = Wydawnictwo Opres |miejsce = Kraków |rok = 2002 |strony = |isbn = 83-85909-72-9}}</ref>, wzrosły eksport i podaż na rynku wewnętrznym<ref name=Kajdan />. W planowanej na lata 1966–1970 trzeciej pięciolatce zakładano dalszy rozwój rolnictwa oraz rozbudowę przemysłu ciężkiego<ref name=OPRES />. Już na X Plenum Komitetu Centralnego [[Komunistyczna Partia Chin|Komunistycznej Partii Chin]] we wrześniu 1962 roku Mao uznał politykę gospodarczą Liu Shaoqi jako drogę do przywrócenia kapitalizmu<ref name=Polit>{{cytuj książkę |nazwisko = Polit |imię = Jakub |tytuł = Chiny |wydawca = Wydawnictwo Trio |miejsce = Warszawa |rok = 2004 |strony = |isbn = 83-88542-68-0}}</ref>.

Mao obawiał się całkowitego odsunięcia go od władzy i zaczął planować swój powrót na szczyt, połączony z rozprawą z politycznymi przeciwnikami<ref name=Kajdan>{{cytuj książkę |nazwisko = Kajdański |imię = Edward |tytuł = Chiny. Leksykon |wydawca = Książka i Wiedza |miejsce = Warszawa |rok = 2005 |strony = |isbn = 83-05-13407-5}}</ref>. Instytucją, w której nadal miał poparcie, była dowodzona przez [[Lin Biao]] armia<ref name=Polit />. Lin dbał o indoktrynację maoistowską w armii. Zniesione zostały wprowadzone uprzednio przez [[Peng Dehuai]]a wszelkie wzorowane na radzieckich rozwiązania, łącznie z rangami i mundurami, a żołnierzom zaszczepiano rewolucyjny zapał<ref name=Polit />.

We wrześniu 1962 roku zainicjowany został ''Ruch kształcenia socjalistycznego'', mający propagować maoistowskie rozwiązania gospodarcze. Jej sztandarowym przykładem miała być zmilitaryzowana brygada rolnicza Dazhai w prowincji [[Shanxi]], osiągająca rzekomo rewelacyjne wyniki w uprawie ziemi. Dopiero później wyszło na jaw, że pieniądze, maszyny rolnicze, a nawet zboże otrzymywała od Lin Biao<ref name=Polit />. ''Ruch kształcenia socjalistycznego'' propagował nowe wzorce, jak zmarłego młodo żołnierza [[Lei Feng]]a, oddanego ideom Przewodniczącego. W 1964 roku ukazały się ''[[Cytaty Przewodniczącego Mao]]'' (słynna ''Czerwona książeczka''), wybór pism Mao, który miał stać się zbiorem naczelnych wytycznych dla narodu.

=== Preludium ===
Jednym z elementów kampanii propagandowej Mao wśród chińskiego społeczeństwa była działalność jego żony [[Jiang Qing]] na polu kultury. Jiang dążyła do stworzenia nowej, rewolucyjnej kultury, m.in. próbując zreformować w duchu maoizmu tradycyjną [[opera pekińska|operę pekińską]]. Silne poparcie Jiang Qing miała w [[Szanghaj]]u, gdzie do władzy doszli młodzi radykałowie. W lutym 1966 roku Lin Biao zorganizował w tym mieście „forum literacko-artystyczne w siłach zbrojnych”, które de facto ugruntowało jej pozycję<ref name=Polit />. Polityka kulturalna żony Mao spotkała się z ostrą krytyką burmistrza [[Pekin]]u, [[Peng Zhen]]a.

Za preludium rewolucji kulturalnej uważany jest artykuł protegowanego Jiang Qing, [[Yao Wenyuan]]a z 10 listopada 1965 roku. W tekście tym skrytykowana została sztuka [[Wu Han]]a, ''Dymisja Hai Rui''. Napisana w 1961 roku sztuka odczytywana była jako zakamuflowana krytyka polityki Mao Zedonga. Artykuł w istocie był wymierzony w Peng Zhena, będącego zwierzchnikiem Wu Hana<ref name=Polit />. Peng próbował uniemożliwić rozpowszechnienie artykułu, w krótkim czasie został on jednak przedrukowany w wielu gazetach oraz w [[dazibao]].

== Rewolucja kulturalna ==
=== 1966: Masowe czystki ===
[[Plik:Trip to Ningxia and Gansu.jpg|thumb|Figury Buddy zniszczone podczas walki z „[[cztery stare rzeczy|czterema starymi rzeczami]]”]]
Za właściwy początek rewolucji kulturalnej uważane jest rozszerzone posiedzenie Biura Politycznego KC KPCh z 16 maja 1966 roku<ref name=OPRES /><ref name=Kajdan />. Została na nim utworzona Grupa do spraw Rewolucji Kulturalnej, w skład której weszli najradykalniejsi działacze partyjni, m.in. [[Jiang Qing]], [[Chen Boda]], [[Kang Sheng]], [[Yao Wenyuan]] i [[Zhang Chunqiao]]<ref name=Polit />. Grupa ta, co istotne, nie podlegała sekretariatowi KPCh, podlegając de facto jedynie samemu Mao<ref name=Polit />. Obwieszczono, że zadaniem Grupy jest walka z zakamuflowanymi antysocjalistycznymi działaczami burżuazyjnymi ukrytymi w strukturach partii<ref name=OPRES />. Chociaż do wymienienia wrogów z imienia jeszcze nie doszło, już 18 maja dokonana została pierwsza czystka. Peng Zhen został pozbawiony wszystkich stanowisk, a wraz z nim [[Yang Shangkun]], [[Lu Dingyi]] oraz główny rywal Lin Biao w armii, [[Luo Ruiqing]]<ref name=OPRES /><ref name=Polit />.

Wydarzenia na posiedzeniu Biura Politycznego szybko zyskały odzew na uczelniach. 25 maja na [[Uniwersytet Pekiński|Uniwersytecie Pekińskim]] pojawiła się pierwsza gazetka dazibao z rewolucyjnymi sloganami<ref name=Polit />. Największe znaczenie miała jednak gazetka wywieszona 29 maja na [[Uniwersytet Tsinghua|Uniwersytecie Tsinghua]], której autorzy założyli czerwone opaski z napisem „Czerwona Gwardia”. Od tej pory studenci i młodzi robotnicy zaczęli organizować się w oddziały [[hunwejbini|czerwonogwardzistów]] (hunwejbinów), ślepo oddanych Mao i głoszących potrzebę przejęcia władzy na uczelniach, w wojsku i partii<ref name=Polit />. 1 czerwca oficjalna gazeta KPCh, ''[[Renmin Ribao]]'', obwieściła, że dni „wrogów” są już policzone<ref name=Polit />.

Przerażony Liu Shaoqi próbował zatrzymać wzbierający bunt, wysyłając w czerwcu i lipcu na uczelnie specjalne „grupy robocze”, które miały ostudzić rewolucyjne nastroje czerwonogwardzistów, jednak działania te nie przyniosły żadnych efektów<ref name=Polit /><ref name=Kajdan />. 5 sierpnia pojawiły się dazibao zawierające słynne wezwanie Mao do młodzieży „bombardujcie sztaby”, będące zachętą do usunięcia starych działaczy partyjnych<ref name=Polit /><ref name=OPRES />. Pojawiły się także zdjęcia Mao przepływającego wpław rzekę [[Jangcy]], mające pokazać, że wódz mimo swego wieku wciąż jest silny<ref name=Polit />.

W dniach 1–12 sierpnia odbyło się, z udziałem czerwonogwardzistów i przy nieobecności połowy członków, nadzwyczajne plenum KC, które usunęło Liu Shaoqi ze stanowiska wiceprzewodniczącego partii, mianując na to miejsce Lin Biao<ref name=Polit />. Plenum przyjęło także 16-punktową deklarację<ref name=Polit />, stanowiącą program rewolucji kulturalnej. Zakładała ona m.in. powrót do tworzenia [[komuny ludowe|komun ludowych]] na wsi<ref name=Kajdan />.

18 sierpnia miliony członków Czerwonej Gwardii z całego kraju zgromadziło się na [[plac Niebiańskiego Spokoju|placu Tian’anmen]] w Pekinie na wiecu zorganizowanym przez Przewodniczącego. Mao i Lin Biao ukazali się 11 milionom czerwonogwardzistów, spotykając się z aplauzem tłumu, który w pewnym momencie zaczął skandować na cześć Przewodniczącego ''wan sui'' (dziesięć tysięcy lat; okrzyku tego w przeszłości używano w odniesieniu do cesarzy)<ref name=Polit />. Lin Biao zachęcił czerwonogwardzistów do buntu i zwalczania „starych idei, kultury, zwyczajów i obyczajów”<ref name=OPRES />. Do końca listopada odbyło się jeszcze 7 takich spotkań, początkowo brali w nich udział także liczący na możliwość unormowania sytuacji Liu Shaoqi i Deng Xiaoping<ref name=OPRES />. Mao na żadnym z wieców ani razu nie przemówił do zgromadzonych<ref name=Mysak />.

Od spotkania czerwonogwardzistów z Mao 18 sierpnia kraj pogrążył się w rewolucyjnym chaosie<ref name=Polit />. Czerwonogwardziści zaczynali od rozprowadzania propagandowych ulotek i broszur oraz list nazwisk rzekomych kontrrewolucjonistów, a także odgrywania zaimprowizowanych sztuk o propagandowej treści. Następnym krokiem były publiczne kampanie oszczercze wobec „kontrrewolucjonistów”, tortury i rabowanie ich domów. Czerwonogwardziści w ramach walki z „[[cztery stare rzeczy|czterema starymi rzeczami]]” wdzierali się do domów i niszczyli wszystkie „burżuazyjne” sprzęty, takie jak drogie meble, książki, szachy, eleganckie ubrania, płyty gramofonowe<ref name=Polit /><ref name=OPRES />. Zabroniono także śpiewania dzieciom kołysanek, puszczania latawców, urządzania wesel i pogrzebów, kobietom obcinano długie włosy<ref name=Polit />. Bandy czerwonogwardzistów rabowały także muzea, niszczyły zabytki i dzieła sztuki. Chcąc zminimalizować straty premier [[Zhou Enlai]] wysłał wojsko do otoczenia i obrony ważniejszych obiektów takich jak [[Zakazane Miasto]], jednak czerwonogwardziści zdołali zniszczyć m.in. mury miejskie Pekinu<ref name=Polit />. Prześladowano intelektualistów, uczniów zachęcano do szykanowania i poniżania nauczycieli.

Na kilka lat całkowicie zamarła chińska kultura. Poza dziełami [[Józef Stalin|Stalina]] i [[Enver Hoxha|Envera Hodży]] przestały ukazywać się zagraniczne książki<ref name=Polit />. Pod auspicjami Jiang Qing rozpoczęto doszczętne niszczenie tradycyjnej [[opera chińska|opery chińskiej]], próbując w jej miejsce wprowadzić nową „operę rewolucyjną”. W latach 1967–1972 nie nakręcono w Chinach żadnego filmu fabularnego<ref name=Polit />.

Grupy hunwejbinów przemieszczały się po kraju w celu „wymiany doświadczeń”, wdzierały się do fabryk i urzędów<ref name=OPRES />. Często dochodziło do starć z broniącymi zakładów robotnikami<ref name=OPRES />. W niektórych przypadkach nawet poszczególne grupy Czerwonej Gwardii zwalczały siebie nawzajem jako „kontrrewolucjonistów”<ref name=Mysak />.

10 października Lin Biao publicznie skrytykował Liu i Denga jako kapitalistycznych sługusów. Liu złożył samokrytykę, a niedługo potem został schwytany przez czerwonogwardzistów i wywieziony w nieznane miejsce. Dopiero po latach okazało się, że zmarł w 1969 roku na podłodze więzienia w [[Kaifeng]]u, pozbawiony pomocy medycznej<ref name=Polit />. Również [[Peng Dehuai]], pojmany przez hunwejbinów, został zmuszony do klęczenia przed 40 tysiącami żołnierzy na pekińskim stadionie<ref name=Polit />. Represje i kampania poniżeń dotknęły także inne osoby, m.in. X Panczenlamę [[Lobsang Trinlej Czokji Gjalcen|Lobsanga Czokji Gjalcena]], żonę Liu Shaoqi [[Wang Guangmei]] (uznana za „burżuazyjną paniusię” musiała chodzić w worku i naszyjniku z piłeczek pingpongowych) czy Deng Xiaopinga<ref name=OPRES />. Ten ostatni był prowadzany ze związanymi rękami ulicami Pekinu i ostatecznie wywieziony na wieś w prowincji [[Jiangxi]], gdzie pracował rąbiąc drewno; jego syn [[Deng Pufang]] został kaleką po tym jak czerwonogwardziści wyrzucili go przez okno<ref name=Polit />.

Wraz z rewolucją kulturalną nastąpiło całkowite zamrożenie stosunków z zagranicą, które zapoczątkowało uwięzienie ministra spraw zagranicznych [[Chen Yi (komunista)|Chen Yi]]. Poza przedstawicielem w [[Kair]]ze odwołano do kraju wszystkich chińskich ambasadorów<ref name=Polit />. Przebywający w Pekinie zagraniczni dyplomaci stali się obiektem ataków, hunwejbini podpalili ambasadę brytyjską<ref name=Polit />. Jedynym sojusznikiem ChRL pozostała [[Albania]], wobec innych państw Pekin rozpoczął agresywne ataki słowne i rzucanie obelg (Mongolię uznano za „faszystowską”, Sri Lankę za „pajaca”, a Koreę Północną za „kontrrewolucyjną”<ref name=Polit />). Agresywna postawa Pekinu zaowocowała m.in. wydaleniem chińskich dyplomatów i ekspertów z 13 afrykańskich krajów i [[Konflikt nad Ussuri|konfliktem granicznym z ZSRR]] w 1969 roku<ref name=Polit />.

=== 1967: Walka o władzę polityczną ===
Na początku 1967 roku armia otrzymała rozkaz „wspierania lewicy”, co nadało wydarzeniom w kraju charakteru nieomal wojny domowej<ref name=OPRES />.

W styczniu rozpoczął się proces przejmowania kontroli w strukturach samorządowych. Usuwano i poddawano represjom lokalnych polityków. Jako nowe organa władzy samorządowej tworzono komitety rewolucyjne składające się w większości z członków Czerwonej Gwardii i żołnierzy<ref name=OPRES />. W [[Szanghaj]]u [[Chen Boda]] i [[Zhang Chunqiao]] po krwawej rozprawie ze starą administracją próbowali stworzyć tzw. Komunę Szanghajską opartą na wspólnocie dóbr i odwoływalności urzędników; eksperyment ten zakończył się fiaskiem i został potępiony przez samego Mao jako zbyt daleko idący<ref name=Polit />.

W wielu miejscach dotychczasowe władze stawiły zbrojny opór, w [[Syczuan]]ie i [[Kuangsi|Guangxi]] w walce o władzę użyto nawet czołgów. W celu zdobycia broni czerwonogwardziści napadali na pociągi z pomocą dla walczącego Wietnamu<ref name=Polit />. W Pekinie oblężono siedzibę premiera [[Zhou Enlai]]a, który na terenie rządowego kompleksu [[Zhongnanhai]] ukrywał prześladowanych przez Czerwoną Gwardię<ref name=Polit />. 3 miliony działaczy partyjnych zesłano do reedukacji w specjalnie utworzonych „szkołach 7 Maja”<ref name=OPRES />.

Punktem zwrotnym były wydarzenia w [[Wuhan]]ie mające miejsce pod koniec lipca. Gdy lokalni dowódcy wojskowi sprzymierzyli się z oddziałem Czerwonej Gwardii nie cieszącym się poparciem Grupy do spraw Rewolucji Kulturalnej, do miasta przybyła delegacja na czele z ministrem bezpieczeństwa [[Xie Fuzhi]]. Delegaci zostali aresztowani i pobici<ref name=Polit />. Zostali uwolnieni dopiero następnego dnia przez oddziały wierne Pekinowi<ref name=Polit />.

Wydarzenia w Wuhanie uświadomiły Mao, że sprawy zaszły za daleko i w sierpniu nakazał wojsku przywrócenie porządku w kraju<ref name=Polit />. Wojsko miało „popierać lewicę, a nie frakcje” i zneutralizować radykalne ośrodki. Armia rozbiła kampusy Czerwonej Gwardii, a jej poszczególne oddziały zaczęto rozwiązywać. Około 14 milionów hunwejbinów zesłano do pracy na wsi<ref name=Polit />.

=== 1968: Kult jednostki ===
Po rozprawieniu się z czerwonogwardzistami i zamętem w kraju rozpoczął się proces konsolidacji władzy przez rewolucjonistów, a sam Mao zaczął być otaczany nieomal boską czcią.

Na plenum KC w październiku Liu Shaoqi (znajdujący się już od kilku miesięcy w więzieniu) został pozbawiony wszystkich stanowisk i wyrzucony z partii<ref name=Polit />.

== Czas Lin Biao ==
=== Zmiana układu sił ===
W dniach 1–24 kwietnia 1969 roku odbył się IX Zjazd KPCh. Przyjęto na nim nowy statut, który czynił [[Lin Biao]] „najbliższym towarzyszem broni” Mao oraz jego oficjalnym następcą<ref name=Polit />. Lin Biao stał się oficjalnie drugą osobą w państwie. Na Zjeździe wymienione zostało 80% składu KC<ref name=OPRES />, a przynależność do Partii uzależniono od pochodzenia klasowego<ref name=Polit />. Rewolucja kulturalna weszła oficjalnie w okres „walki, krytyki i naprawy”<ref name=OPRES />, a faktycznie została wygaszona<ref name=Polit />. Rozkład sił w partii pomiędzy militarystów Lin Biao, pragmatyków Zhou Enlaia i rewolucjonistów Jiang Qing gwarantował Mao równowagę i brak ekscesów<ref name=Polit />.

=== Próba puczu wojskowego ===
Na II Plenum KC w [[Lushan]] 23 sierpnia 1970 [[Chen Boda]], prawdopodobnie inspirowany wcześniej przez Lin Biao, zaproponował aby Mao objął ponownie, wakujący po usunięciu Liu Shaoqi, urząd Przewodniczącego ChRL<ref name=OPRES />. Mao potępił ten projekt i nakazał usunąć Chena z partyjnych stanowisk<ref name=Polit />.

13 września 1971 roku w oficjalnym komunikacie podano, że Lin Biao zginął w katastrofie lotniczej nad [[Öndörchaan]] w [[Mongolia|Mongolii]], podczas ucieczki do [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]. Kulisy śmierci Lina do dziś pozostają zagadkowe.

Według oficjalnej wersji po porażce na II Plenum w Lushanie Lin Biao postanowił dokonać w porozumieniu ze swoim synem, marszałkiem lotnictwa [[Lin Liguo]] zamachu stanu, określanego jako „Projekt 571”<ref name=Mysak>{{cytuj książkę |nazwisko = Mysak |imię = Ludwik |tytuł = Chiński proces stulecia |wydawca = Wydawnictwo Alfa |miejsce = Warszawa |rok = 1990 |strony = |isbn = 83-7001-362-7}}</ref>. W porozumieniu z grupą wojskowych mieli przygotować zamach na Mao, chcąc wysadzić pociąg którym wracał on z [[Changsha]] do Pekinu<ref name=Mysak />. Następnie Lin Biao miałby powołać nowy Komitet Centralny w [[Kanton (Chiny)|Kantonie]]<ref name=Mysak />. Mao miał jednak niespodziewanie wyjechać wcześniej, wobec czego plany spiskowców spełzły na niczym<ref name=Mysak />. O planowanym zamachu miał się dowiedzieć Zhou Enlai, wobec czego Lin podjął decyzję o ucieczce do ZSRR<ref name=Mysak />.

Wersja o zamachu jest często podważana, a w sprawie jest wiele niewyjaśnionych zagadek. Nigdy nie znaleziono ciała Lina (miało się ono zwęglić), podawano też w wątpliwość fakt, że to on był na pokładzie samolotu<ref name=Polit />. Wielu historyków przypuszcza, że śmierć Lin Biao mogła być wynikiem gry politycznej prowadzonej przez Zhou Enlaia<ref name=Mysak />, bądź nawet samego Mao<ref name=Polit />.

Śmierć Lina spowodowała wyeliminowanie frakcji wojskowej z kierownictwa partii<ref name=OPRES />.

== Czasy bandy czworga ==
=== Walka o schedę po Mao ===
[[Plik:Ballet scene at the Great Hall of the People attended by President and Mrs. Nixon during their trip to Peking, China - NARA - 194416.tif|thumb|Scena baletowa z wprowadzanej pod auspicjami Jiang Qing „opery rewolucyjnej”, mającej zastąpić tradycyjną operę chińską]]
Śmierć Lin Biao stała się początkiem walki o sukcesję po Mao. Wyeliminowanie frakcji wojskowej spowodowało wzrost pozycji premiera Zhou Enlaia<ref name=Mysak /><ref name=Polit />. Zhou wykorzystał wzrost swojej pozycji do uporządkowania w miarę możliwości instytucji rządowych i zminimalizowania w nich wpływów Grupy ds. Rewolucji Kulturalnej<ref name=Kajdan />. Zezwolono na uprawę przyzagrodowych działek w komunach, odżyły stosunki z zagranicą (czego efektem była np. przełomowa [[Wizyta Richarda Nixona w Chinach|wizyta Nixona w Chinach]]), wznowiły działalność niektóre rozbite przez hunwejbinów organizacje takie jak [[Liga Młodzieży Komunistycznej]] czy związki zawodowe<ref name=Polit />. Zhou dbał także o rehabilitację represjonowanych wcześniej działaczy partyjnych; dzięki jego protekcji w 1972 roku pozwolono na powrót do Pekinu Deng Xiaopingowi, który w 1973 roku został wicepremierem<ref name=Polit />.

Główną rywalką Zhou była żona Mao, [[Jiang Qing]]. Wraz z 3 poplecznikami z Szanghaju, [[Zhang Chunqiao]], [[Yao Wenyuan]]em i [[Wang Hongwen]]em (tzw. [[banda czworga]]) dążyła do kontynuowania rewolucji kulturalnej. Na X Zjeździe Partii w dniach 24–28 sierpnia 1973 roku dzięki protekcji Jiang w skład Biura Politycznego weszło kilku radykałów, a Wang Hongwen został wywindowany na wysokie funkcje partyjne<ref name=Polit />.

Po umocnieniu swojej pozycji Jiang Qing rozpoczęła ''Kampanię przeciwko Lin Biao i Konfucjuszowi'' (批林批孔运动, ''pī Lín pī Kǒng yùndòng''), która faktycznie wymierzona była w Zhou Enlaia<ref name=Polit />. Główne uderzenie przeprowadzono na wiosnę 1974 roku, kiedy to zaatakowano „rewizjonizm w gospodarce”, muzykę klasyczną oraz „klasowe niesprawiedliwości w kształceniu”, które uważano za elementy kojarzące się z Zhou. Atakom poddano także film ''Chung-Kuo'' [[Michelangelo Antonioni]]ego, który na zaproszenie premiera odwiedził Chiny. Kampania nie przyniosła jednak spodziewanych rezultatów, gdyż większość społeczeństwa nie poparła jej<ref name=Polit />. Sam Zhou, poważnie chory, został w czerwcu 1974 roku hospitalizowany, a w jego zastępstwie faktycznie ster rządów przejął Deng Xiaoping.

17 stycznia 1975 roku, [[Ogólnochińskie Zgromadzenie Przedstawicieli Ludowych]] na pierwszej od 9 lat sesji przyjęło nową konstytucję, sankcjonującą zdobycze rewolucji kulturalnej. Sam Mao, wówczas już mocno schorowany, starał się utrzymać wrogie sobie frakcje w szachu, rozdzielając po równo władzę pomiędzy Deng Xiaopingiem i [[Ye Jianying]]iem a Zhang Chunqiao. Jednocześnie windował do góry niezależnego od obu frakcji [[Hua Guofeng]]a<ref name=Polit />.

W styczniu 1975 roku Zhou Enlai, dotychczas zapewniający sobie wysoką pozycję, której nie utracił pod koniec lat 60. dzięki zręcznemu lawirowaniu pomiędzy poszczególnymi frakcjami, pochwalając Rewolucję kulturalną i kampanię antykonfucjańską, przedstawił znaną jeszcze przed rewolucją koncepcję głoszącą, że Chiny powinny dążyć do pełnej modernizacji, w czterech głównych sektorach stąd hasło<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Kissinger |imię = Henry |autor link = Henry Kissinger |tytuł = O Chinach |wydawca = [[Wydawnictwo Czarne]] |miejsce = Wołowiec |rok = 2014 |isbn = 978-83-7536-552-8}}</ref> ''[[cztery modernizacje|czterech modernizacji]]''. Zawarte w nich wezwanie do reform ekonomicznych całkowicie wykluczało się ideologicznie z programem lansowanym przez Mao podczas wielkiego skoku i rewolucji kulturalnej<ref name=Polit />. Grupa Jiang Qing ostro skrytykowała program Zhou nazywając go „trującym chwastem”. 16 grudnia 1975 roku bandę czworga poważnie osłabiła śmierć [[Kang Sheng]]a, głównego animatora czystek<ref name=Polit />.

=== 1976: Koniec rewolucji kulturalnej ===
8 stycznia 1976 zmarł [[Zhou Enlai]]. Nowym premierem został [[Hua Guofeng]]. Banda czworga wykorzystała śmierć Zhou do zmasowanej nagonki prasowej na niego i Denga<ref name=Polit />.

5 kwietnia podczas [[Qingmingjie|święta zmarłych]] na [[Plac Niebiańskiego Spokoju|placu Tian’anmen]] setki tysięcy osób zebrało się aby uczcić pamięć zmarłego w styczniu premiera<ref name=Mysak />. Święto szybko nabrało charakteru wiecu, na którym wyrażano niezadowolenie wobec sytuacji w państwie. Gdy w nocy Wang Hongwen nakazał usunąć wieńce złożone u stóp [[Pomnik Bohaterów Ludu|Pomnika Bohaterów Ludu]], rozpoczęły się zbrojne starcia pomiędzy wojskiem a tłumem; kilka osób zginęło, tysiące pobito i aresztowano<ref name=Mysak /><ref name=Polit />. Członkowie bandy czworga postanowili wykorzystać zamieszki i usunęli ponownie Denga i inne osoby zrehabilitowane przez Zhou<ref name=Mysak />.

9 września 1976 zmarł [[Mao Zedong]]. Zgodnie z jego ostatnią wolą, faktyczna władza znalazła się w rękach [[Hua Guofeng]]a. Członkowie bandy czworga byli rozgoryczeni decyzją Mao. W prasie rozpoczęły się ataki na Hua i jego otoczenie<ref name=Polit />. W spodziewanej rozgrywce o władzę banda czworga mogła liczyć na poparcie Szanghaju i Mandżurii, 40% członków Biura Politycznego i pięciu lub sześciu z jedenastu okręgów wojskowych<ref name=Polit />. Większość armii była jednak wrogo nastawiona do Jiang Qing i jej grupy. Marszałek [[Ye Jianying]], w porozumieniu z zesłanym do [[Guangdong]]u Dengiem przeciągnął na swoją stronę wahającego się Hua Guofenga oraz dowódcę elitarnej jednostki 8341 [[Wang Dongxing]]a. W nocy z 5 na 6 października Zhang Chunqiao, Wang Hongwen i Yao Wenyuan zostali niespodziewanie pojmani przez żołnierzy w gmachu KC<ref name=Mysak />. Jiang Qing została aresztowana we własnym domu<ref name=Polit />. Na wieść o aresztowaniu bandy czworga na ulice chińskich miast wyszły rozentuzjazmowane tłumy, dając wyraz swojej radości<ref name=Mysak />. Wydarzenie to jest uważane za koniec rewolucji kulturalnej<ref name=Kajdan />.

== Po rewolucji ==
[[Plik:Cultural revolution anhui.jpg|thumb|200px|Pozostałości po hasłach z czasów rewolucji kulturalnej na murze]]
Po odsunięciu bandy czworga Hua objął 22 października 1976 roku stanowisko przewodniczącego KC i Centralnej Komisji Wojskowej, przejmując tym samym pełnię władzy<ref name=Polit />. Szybko okazało się, że nowy przywódca nie spełni pokładanych w nim nadziei i nie rozliczy rewolucji kulturalnej. Zamiast tego próbował wprowadzić dogmatyczny kult Mao, m.in. ogłaszając zasadę dwóch aksjomatów (两个凡是), która brzmiała: „Jakąkolwiek by sformułował politykę przewodniczący Mao, będziemy jej zdecydowanie przestrzegać; jakiekolwiek by były jego instrukcje, niezachwianie będziemy zgodnie z nimi postępować”, czy nakazując zbudowanie w Pekinie [[Mauzoleum Mao Zedonga]]<ref name=Polit />.

[[Plik:Propaganda slogan removed - Wuhan University.JPG|thumb|left|250px|Ślad po usuniętym sloganie z czasów rewolucji kulturalnej na ścianie uniwersytetu w [[Wuhan]]ie]]

Sympatia większości członków KC, armii oraz społeczeństwa znajdowała się po stronie [[Deng Xiaoping]]a. Dowódcy wojskowi zaczęli żądać powrotu Denga, co szybko podchwyciły gazetki [[dazibao]]<ref name=Polit />. Niezdolny w takiej sytuacji do funkcjonowania bez Denga Hua zgodził się na przywrócenie mu w lipcu 1977 roku wszystkich utraconych stanowisk. Podział w partii potwierdził XI Zjazd KPCh w sierpniu tego samego roku, gdy Hua pochwalił zasadnicze założenia rewolucji kulturalnej i zaproponował model gospodarczy wzorowany na tym sprzed wielkiego skoku; referat Hua nie spotkał się z aplauzem zrehabilitowanych właśnie delegatów represjonowanych w latach 1966–1976<ref name=Polit />.

Na wsi, zrujnowanej dwudziestoma latami eksperymentów gospodarczych (poziom produkcji rolnej w 1977 roku był taki jak w czasach dynastii [[dynastia Han|Han]]<ref name=Polit />), chłopi postanowili wykorzystać koniec rewolucji kulturalnej i kruchą władzę Hua. 24 listopada 1978 roku w małej komunie w prowincji [[Anhui]] osiemnaście rodzin chłopskich rozparcelowało między siebie ziemię należącą do komuny i zobowiązało się do wzajemnej obrony podczas ewentualnej interwencji wojska<ref name=Polit />. Chłopów nie spotkały jednak żadne represje, a następne komuny wkrótce poszły ich śladem.

Deng tymczasem wykorzystał szerokie poparcie, jakim się cieszył. W lipcu 1977 roku rzucił hasło „szukać prawdy w faktach”, będące zachętą do reform gospodarczych<ref name=Polit />. Do najbliższych jego współpracowników należeli [[Ye Jianying]], [[Li Xiannian]] i [[Chen Yun]]. 5 marca 1978 roku uchwalona została nowa konstytucja, cofająca większość poprawek wprowadzonych w maoistowskiej konstytucji z 1975 roku. Jesienią 1977 roku odbyły się pierwsze od wielu lat egzaminy wstępne na uczelnie wyższe, zaczęło się odradzać życie akademickie i kulturalne<ref name=Polit />. Jednocześnie rozpoczęły się masowe rehabilitacje osób represjonowanych w czasie kampanii przeciwko prawicowcom, wielkiego skoku i rewolucji kulturalnej. Do 1982 roku zrehabilitowano 99% ofiar kampanii przeciwko prawicowcom, a z pozostałych ofiar 2,8 mln właścicieli ziemskich, 700 tysięcy rzemieślników i 4,2 mln byłych członków [[Kuomintang]]u<ref name=Polit />. W listopadzie 1978 roku na „Ścianie Demokracji” w pekińskiej Alei Xidan pojawiły się dazibao atakujące Hua Guofenga i potępiające błędy Mao<ref name=Polit />. 5 grudnia pojawiło się słynne dazibao [[Wei Jingsheng]]a o „piątej modernizacji”, czyli demokracji.

W atmosferze tych wydarzeń III Plenum KC w grudniu 1978 zakończyło się zdecydowanym zwycięstwem Deng Xiaopinga, który przejął ''de facto'' pełnię władzy w państwie i zapoczątkował proces reform.

W listopadzie 1980 roku rozpoczął się proces członków bandy czworga. W wyrokach wydanych 25 stycznia 1981 roku skazano ich za działalność antypartyjną. [[Jiang Qing]] oraz [[Zhang Chunqiao]] zostali skazani na karę śmierci (zamienioną na dożywotnie więzienie) a [[Wang Hongwen]] i [[Yao Wenyuan]] na 20 lat pozbawienia wolności. Wraz z nimi skazano 6 członków „kliki Lin Biao”, uczestników rzekomego spisku z 1971 roku.

==Zobacz też==
* [[rewolucja ideologiczna i kulturalna]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
{{Commonscat|Cultural Revolution}}
{{wikisłownik|rewolucja kulturalna}}
* [http://maopd.files.wordpress.com/2012/03/decyzja-kc-kpch-w-sprawie-wielkiej-proletariackiej-rewolucji-kulturalnej-1966.pdf Decyzja KC KPCh w sprawie Wielkiej Proletariackiej Rewolucji Kulturalnej]
* [http://www.morningsun.org/ Film i witryna o rewolucji kulturalnej (ang)]
* {{Cytuj stronę | url = http://members.fortunecity.com/stalinmao/China/Cultural/Cultural.html | tytuł = Witryna o rewolucji kulturalnej (ang.) | opublikowany = members.fortunecity.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20011202103949/http://members.fortunecity.com/stalinmao/China/Cultural/Cultural.html | zarchiwizowano = 2001-12-02}}

{{Zimna wojna}}
{{Maoizm}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Chiny w XX wieku]]
[[Kategoria:Historia Chińskiej Republiki Ludowej]]
[[Kategoria:Maoizm]]
[[Kategoria:Polityka Chin]]
[[Kategoria:Rewolucje w Azji|kulturalna]]


text:
# Zamachy w Wagadugu
Zamachy w Wagadugu – zamachy terrorystyczne, do których doszło w dniach 15 i 16 stycznia 2016 roku w Wagadugu, stolicy Burkina Faso. W atakach zginęło co najmniej 30 osób. Do przeprowadzenia zamachów przyznała się Al-Ka’ida Islamskiego Maghrebu (AQIM).

## Przebieg ataków
O godzinie 19:45 grupa trzech napastników zaatakowała trzy miejsca w centrum Wagadugu: bar Taxi Brousse, restaurację Le Cappuccino oraz hotel Splendid. Najpierw ostrzelali z broni automatycznej bar i restaurację, a następnie udali się do hotelu, w którym wzięli zakładników. Po kilku godzinach doszło do szturmu dokonanego przez wojsko. W wyniku strzelaniny zginęło trzech zamachowców. Po zakończeniu akcji w hotelu Splendid wojsko wkroczyło do hotelu Yibi w celu sprawdzenia, czy nie ukrywają się w nim zamachowcy, którzy mogli zbiec i zastrzeliło w nim czwartego napastnika.

## Ofiary
W ataku zginęło 29 osób. Dotychczas zidentyfikowano 22 ciała. Wśród ofiar byli między innymi Jean-Noël Rey, były deputowany do szwajcarskiej Rady Narodowej oraz były członek parlamentu szwajcarskiego kantonu Valais – Georgie Lamon.
| Państwo           | Liczba zabitych |
| ----------------- | --------------- |
| Burkina Faso      | 11              |
| Kanada            | 6               |
| Ukraina           | 4               |
| Francja           | 2               |
| Szwajcaria        | 2               |
| Holandia          | 1               |
| Maroko            | 1               |
| Portugalia        | 1               |
| Stany Zjednoczone | 1               |
| Włochy            | 1               |
| Razem             | 30              |

wikiname: plwiki

title: Zamachy w Wagadugu

in_language: pl

wikitext:
{{Zamach infobox
 |nazwa           = Ataki w Wagadugu
 |grafika         = Splendidhotel.JPG
 |opis grafiki    = Hotel Splendid, który stał się obiektem ataku.
 |państwo         = Burkina Faso
 |miejsce         = [[Wagadugu]]
 |data            = [[15 stycznia|15]] – [[16 stycznia]] [[2016]]
 |godzina         = 19:40
 |liczba zabitych = 30 osób
 |liczba rannych  = 56 osób
 |typ ataku       = strzelanina, wzięcie [[zakładnik]]ów
 |sprawca         = [[Al-Ka’ida Islamskiego Maghrebu]]{{r|tvn24a}}
 |współrzędne     =
 |commons         =
 |wikinews        =
}}
'''Zamachy w Wagadugu''' – [[terroryzm|zamachy terrorystyczne]], do których doszło w dniach 15 i 16 stycznia 2016 roku w [[Wagadugu]], stolicy [[Burkina Faso]]. W atakach zginęło co najmniej 30 osób{{r|BBC}}. Do przeprowadzenia zamachów przyznała się [[Al-Ka’ida Islamskiego Maghrebu]] (AQIM){{r|tvn24a}}.

== Przebieg ataków ==
O godzinie 19:45 grupa trzech napastników zaatakowała trzy miejsca w centrum Wagadugu: bar Taxi Brousse, restaurację Le Cappuccino oraz hotel Splendid{{r|FranceTV}}. Najpierw ostrzelali z broni automatycznej bar i restaurację, a następnie udali się do hotelu, w którym wzięli zakładników. Po kilku godzinach doszło do szturmu dokonanego przez wojsko{{r|tvn24a}}. W wyniku strzelaniny zginęło trzech zamachowców{{fakt|data=2022-02}}. Po zakończeniu akcji w hotelu Splendid wojsko wkroczyło do hotelu Yibi w celu sprawdzenia, czy nie ukrywają się w nim zamachowcy, którzy mogli zbiec{{r|Telegraph}} i zastrzeliło w nim czwartego napastnika{{fakt|data=2022-02}}.

== Ofiary ==
W ataku zginęło 29 osób. Dotychczas zidentyfikowano 22 ciała{{r|tvn24b}}. Wśród ofiar byli między innymi [[Jean-Noël Rey]], były deputowany do szwajcarskiej [[Rada Narodowa (Szwajcaria)|Rady Narodowej]] oraz były członek parlamentu szwajcarskiego [[Kanton (Szwajcaria)|kantonu]] [[Valais]] – [[Georgie Lamon]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.letemps.ch/monde/2016/01/16/terrorisme-aveugle-frappe-ouagadougou | tytuł = ''Le terrorisme aveugle frappe Ouagadougou'' | opublikowany = letemps.ch | język = fr | data dostępu = 2016-01-19}}</ref>.

{|class="wikitable"
!Państwo||Liczba zabitych
|-
|{{państwo|BFA}}||style="text-align:center"|11
|-
|{{państwo|CAN}}|| style="text-align:center"|6
|-
|{{państwo|UKR}}||style="text-align:center"|4
|-
|{{państwo|FRA}}|| style="text-align:center"|2
|-
|{{państwo|SUI}}||style="text-align:center"|2
|-
|{{państwo|NLD}}||style="text-align:center"|1
|-
|{{Państwo|MAR}}||style="text-align:center"|1
|-
|{{Państwo|PRT}}||style="text-align:center"|1
|-
|{{państwo|USA}}||style="text-align:center"|1
|-
|{{Państwo|ITA}}||style="text-align:center"|1
|-
|'''Razem'''|| style="text-align:center" |'''30'''
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=BBC>{{cytuj stronę |url=http://www.bbc.com/news/world-africa-35332792 |tytuł=Burkina Faso attack: Foreigners killed at luxury hotel |opublikowany=[[BBC]] |język=en|data dostępu = 2016-01-16}}</ref>

<ref name=FranceTV>{{cytuj stronę|url = http://www.francetvinfo.fr/monde/afrique/burkina-faso/attaque-d-un-hotel-a-ouagadougou/ce-que-l-on-sait-de-l-attaque-par-des-jihadistes-d-un-hotel-a-ouagadougou_1271795.html |tytuł = Ce que l'on sait de l'attaque par des jihadistes d'un hôtel à Ouagadougou |opublikowany = France TV Info | autor = | data = 2016-01-16 |język = fr |data dostępu = 2016-01-16}}</ref>

<ref name=Telegraph>{{cytuj stronę|url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/12103065/Burkina-Faso-attacks-Al-Qaeda-Islamic-Maghreb-Hotel-Splendid-Ouagadougou-live.html |tytuł = Burkina Faso attacks: 'Two female terrorists killed' after Al-Qaeda murder 23 people in second hotel siege - live |opublikowany = [[The Daily Telegraph]] | autor = | data = 2016-01-15 |język = en |data dostępu = 2016-01-16}}</ref>

<ref name=tvn24a>{{cytuj stronę|url = http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/burkina-faso-atak-na-hotel-w-stolicy-sa-zabici-i-ranni,611154.html |tytuł = Burkina Faso: atak na hotel w stolicy. Są zabici i ranni |opublikowany = [[TVN24]] | autor = | data = 2016-01-16 |język = pl |data dostępu = 2016-01-16}}</ref>

<ref name=tvn24b>{{cytuj stronę|url = http://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/14-cudzoziemcow-wsrod-ofiar-zamachu-w-burkina-faso,611451.html |tytuł = 14 cudzoziemców wśród ofiar zamachu w Burkina Faso |opublikowany = [[TVN24]] | autor = | data = 2016-01-17 |język = pl |data dostępu = 2016-01-17}}</ref>
}}

[[Kategoria:Zamachy terrorystyczne w 2016|Wagadugu]]
[[Kategoria:2016 w Afryce]]
[[Kategoria:Burkina Faso w XXI wieku]]
[[Kategoria:Historia Wagadugu]]

title: Ataki w Wagadugu

Państwo: Burkina Faso

Miejsce: Wagadugu

Data: 15 – 16 stycznia 2016

Liczba zabitych: 30 osób

Liczba rannych: 56 osób

Typ ataku: strzelanina, wzięcie zakładników

Sprawca: Al-Ka’ida Islamskiego Maghrebu


text:
# Bajovo Polje
Bajovo Polje (cyr. Бајово Поље) – wieś w Czarnogórze, w gminie Plužine. W 2011 roku liczyła 47 mieszkańców.

title: Bajovo Polje

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Bajovo Polje
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Бајово Поље}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Czarnogóra
 |1. jednostka administracyjna = [[Gmina Plužine|Plužine]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 47{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Bajovo Polje''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Бајово Поље) – [[wieś]] w [[Czarnogóra|Czarnogórze]], w [[Gmina Plužine|gminie Plužine]]. W 2011 roku liczyła 47 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/knjiga_prvi%20rezultati(1).pdf|tytuł=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori|opublikowany=Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT|język=sla|data dostępu=2019-12-20}}</ref>
}}

{{Gmina Plužine}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Plužine]]

title: Bajovo PoljeБајово Поље

Państwo: Czarnogóra

Gmina: Plužine


text:
# Gorzysław (województwo pomorskie)
Gorzysław (kaszb. Gòrzësłôw, niem. Friedrichshof) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Główczyce.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

## Nazwa
Nazwa miejscowości jest tzw. chrztem nazewniczym i ma charakter pseudodzierżawczy. Powstała przez dodanie do nazwy osobowej Gorzysław formantu *-jь. Pierwotna niemiecka nazwa Friedrichshof ma charakter pamiątkowy i jest złożeniem dwóch członów: nazwy osobowej Friedrich „Fryderyk” i Hof „zagroda”.
Rada Języka Kaszubskiego proponuje opartą na polskiej kaszubską formę nazwy Gòrzësłôw.

title: Gorzysław (województwo pomorskie)

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Gorzysław
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = pomorskie
 |powiat                 = [[Powiat słupski|słupski]]
 |gmina                  = [[Główczyce (gmina)|Główczyce]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 27<ref>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=2022-09-19 |data dostępu=2022-10-06 |opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 59
 |kod pocztowy           = 76-220<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=326}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = GSL
 |SIMC                   = 0744456
 |kod mapy               = Główczyce (gmina)
 |współrzędne            = 54°33'14"N 17°25'14"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|35224|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Gorzysław''' ([[Język kaszubski|kaszb.]] ''Gòrzësłôw''<ref name="kasz" />, {{niem.|Friedrichshof}}) – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo pomorskie|województwie pomorskim]], w [[powiat słupski|powiecie słupskim]], w [[Główczyce (gmina)|gminie Główczyce]].

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo słupskie|województwa słupskiego]].

== Nazwa ==
Nazwa miejscowości jest tzw. [[chrzest nazewniczy|chrztem nazewniczym]] i ma charakter pseudodzierżawczy. Powstała przez dodanie do nazwy osobowej ''[[Gorzysław (imię)|Gorzysław]]'' [[formant (morfologia)|formantu]] *-jь<ref name="Iwicki1">{{cytuj | autor = Witold Iwicki | tytuł = Toponimia byłego powiatu słupskiego | wydawca = Wydawnictwo Gdańskie | data = 1993 | miejsce = Gdańsk | s = 44 }}</ref>. Pierwotna niemiecka nazwa ''Friedrichshof'' ma charakter pamiątkowy i jest złożeniem dwóch członów: nazwy osobowej ''Friedrich'' „Fryderyk” i ''Hof'' „zagroda”<ref name="Iwicki2">{{cytuj | autor = Witold Iwicki | tytuł = Toponimia byłego powiatu słupskiego | wydawca = Wydawnictwo Gdańskie | data = 1993 | miejsce = Gdańsk | s = 38 }}</ref>.

[[Rada Języka Kaszubskiego]] proponuje opartą na polskiej [[język kaszubski|kaszubską]] formę nazwy ''Gòrzësłôw''<ref name = kasz>{{cytuj |autor = Felicja Baska-Borzyszkowska, Edwarda Breza, Elżbieta Bugajna, Tomasz Fopke, Katarzyna Główczewska, Aleksandra Kas, Wanda Lew-Kiedrowska, Dariusz Majkowski, Iwona Makurat, Janusz Mamelski, Danuta Pioch, Eugeniusz Pryczkowski, Bożena Ugowska, Dorota Wilczewska | tytuł=Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych | wydawca=[[Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie]] | miejsce=Gdańsk | data=2017 | isbn=978-83-62137-50-3 | s= 205 }}</ref>.

== Zobacz też ==
* inne miejscowości o nazwie '''Gorzysław''': [[Gorzysław]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Główczyce}}

[[Kategoria:Główczyce (gmina)]]

title: Gorzysław

Państwo: Polska

Województwo: pomorskie

Powiat: słupski

Gmina: Główczyce

Tablice rejestracyjne: GSL


text:
# Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata 1981
Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata 1981 odbyły się po raz pierwszy w Polsce w Piotrkowie Trybunalskim w dniach 16–23 sierpnia 1981 roku. Zawody odbyły się pod patronatem Międzynarodowej Federacji Lotniczej oraz Aeroklubu Polskiego. Ceremonie otwarcia i zamknięcia Śmigłowcowych Mistrzostw Świata odbyły się na stadionie XXXV-lecia PRL, a konkurencje zawodów rozgrywano na lotnisku Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej.
W mistrzostwach wystartowało 39 załóg na 30 śmigłowcach z 6 krajów: ZSRR, Francji, Polski, USA, Wielkiej Brytanii i RFN. Wśród startujących załóg były cztery załogi kobiece: trzy z ZSRR i jedna z Polski. Rozegrano 4 konkurencje oraz piątą nie wliczaną do klasyfikacji łącznej – lot dowolny (freestyle). W locie dowolnym zwyciężył Karl Zimmerman (RFN) na śmigłowcu Bölkow 105, który wykonał pętlę i beczkę, figury akrobacji lotniczej.
Na mistrzostwach odbyły konkurencje: nawigacja, fender rigging, latanie precyzyjne i slalom.

## Wyniki

### Indywidualne
| Miejsce | Pilot                   | Obserwator        | Śmigłowiec  | Państwo           |
| ------- | ----------------------- | ----------------- | ----------- | ----------------- |
| 1.      | George D. Cheest        | Stephen G. Kee    | Bell OH-58  | Stany Zjednoczone |
| 2.      | Ginter Pipke            | Manfred Greiner   | Bell 205    | RFN               |
| 3.      | Konrad Hanses           | Gothlar Oehler    | Alouette II | RFN               |
| 4.      | Artur Szarawara         | Henryk Moryc      | Mi-2        | Polska            |
| 5.      | Irvin Starrok           | Robert L.Muller   | Bell UH-1   | Stany Zjednoczone |
| 6.      | Donne E. Jawkes         | Robert Stolworthy | Bell UH-1   | Stany Zjednoczone |
| 7.      | John I. Bailey          | Allan L. Parter   | Bell UH-1   | Stany Zjednoczone |
| 8.      | Hubert Dresseler        | Manfred Preuss    | Alouette II | RFN               |
| 9.      | Zbigniew Domina         | Zdzisław Górnicki | Mi-2        | Polska            |
| 10.     | Herbert Kloberg         | Winifred Beikler  | Bell 202    | RFN               |
| 11.     | Zdzisław Treder         | Andrzej Sawicki   | Mi-2        | Polska            |
| 12.     | Kazimierz Wojnicz       | Janusz Janukowicz | Mi-2        | Polska            |
| 20.     | Ryszard Kasperek        | Jacek Grzesiczak  | Mi-2        | Polska            |
| 23.     | Teresa Ćwik-Maszczyńska | Anna Iwańska      | Mi-2        | Polska            |
| 25.     | Kazimierz Jakubiszak    | Jan Kwaśniak      | Mi-2        | Polska            |

### Drużynowe
| Miejsce | Państwo           | Punktacja |
| ------- | ----------------- | --------- |
| 1.      | Stany Zjednoczone | 2253      |
| 2.      | RFN               | 2251      |
| 3.      | Polska            | 2233      |
| 4.      | ZSRR              | 2125      |
| 5.      | Wielka Brytania   | 2040      |

title: Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata 1981

wikitext:
'''[[Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata]] 1981''' odbyły się po raz pierwszy w Polsce w [[Piotrków Trybunalski|Piotrkowie Trybunalskim]] w dniach 16–23 sierpnia 1981 roku. Zawody odbyły się pod patronatem [[FAI|Międzynarodowej Federacji Lotniczej]] oraz [[Aeroklub Polski|Aeroklubu Polskiego]]. Ceremonie otwarcia i zamknięcia Śmigłowcowych Mistrzostw Świata odbyły się na stadionie XXXV-lecia PRL, a konkurencje zawodów rozgrywano na [[Lotnisko Piotrków Trybunalski|lotnisku Aeroklubu Ziemi Piotrkowskiej]].

W mistrzostwach wystartowało 39 załóg na 30 śmigłowcach z 6 krajów: [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], [[Francja|Francji]], Polski, [[Stany Zjednoczone|USA]], [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] i [[Niemcy|RFN]]. Wśród startujących załóg były cztery załogi kobiece: trzy z ZSRR i jedna z Polski. Rozegrano 4 konkurencje oraz piątą nie wliczaną do klasyfikacji łącznej – lot dowolny (freestyle). W locie dowolnym zwyciężył Karl Zimmerman (RFN) na śmigłowcu [[Bölkow Bo 105|Bölkow 105]], który wykonał [[Pętla (lotnictwo)|pętlę]] i [[Beczka (lotnictwo)|beczkę]], figury akrobacji lotniczej.

Na mistrzostwach odbyły konkurencje: nawigacja, fender rigging, latanie precyzyjne i slalom.

[[Plik:Znaczek Śmigłowcowych Mistrzostw Świata w Piotrkowie Trybunalskim.jpg|thumb|Metalowy znaczek z mistrzostw]]
== Wyniki ==
=== Indywidualne ===
{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="border: 1px gray solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%"
|- bgcolor=#ececec align=center
! Miejsce !! Pilot !! Obserwator !! Śmigłowiec !! Państwo
|-
| 1. || George D. Cheest || Stephen G. Kee || [[Bell OH-58 Kiowa|Bell OH-58]] || {{Państwo|USA}}
|-
| 2. || Ginter Pipke || Manfred Greiner || Bell 205 || {{Państwo|BRD}}
|-
| 3. || Konrad Hanses || Gothlar Oehler || [[Aérospatiale Alouette II|Alouette II]] || {{Państwo|BRD}}
|-
| 4. || Artur Szarawara || Henryk Moryc || [[Mi-2]] || {{Państwo|PRL}}
|-
| 5. || Irvin Starrok || Robert L.Muller || [[Bell UH-1 Iroquois|Bell UH-1]]
| {{Państwo|USA}}
|-
| 6. || Donne E. Jawkes|| Robert Stolworthy|| Bell UH-1
| {{Państwo|USA}}
|-
| 7. || John I. Bailey || Allan L. Parter || Bell UH-1
| {{Państwo|USA}}
|-
| 8. || Hubert Dresseler || Manfred Preuss || Alouette II|| {{Państwo|BRD}}
|-
| 9. || Zbigniew Domina || Zdzisław Górnicki || Mi-2 || {{Państwo|PRL}}
|-
| 10. || Herbert Kloberg|| Winifred Beikler || Bell 202 || {{Państwo|BRD}}
|-
| 11. || Zdzisław Treder || Andrzej Sawicki || Mi-2 ||
{{Państwo|PRL}}
|-
| 12. || Kazimierz Wojnicz || Janusz Janukowicz || Mi-2 ||
{{Państwo|PRL}}
|-
| 20. || [[Ryszard Kasperek]] || Jacek Grzesiczak || Mi-2 ||
{{Państwo|PRL}}
|-
| 23. || Teresa Ćwik-Maszczyńska || Anna Iwańska || Mi-2 ||
{{Państwo|PRL}}
|-
| 25. || Kazimierz Jakubiszak || Jan Kwaśniak || Mi-2 ||
{{Państwo|PRL}}
|}

=== Drużynowe ===
{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="border: 1px gray solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%"
|- bgcolor=#ececec align=center
! Miejsce !! Państwo !! Punktacja
|-
| 1. || {{Państwo|USA}} || 2253
|-
| 2. || {{Państwo|BRD}} || 2251
|-
| 3. || {{Państwo|PRL}} || 2233
|-
| 4. || {{Państwo|SUN}} || 2125
|-
| 5. || {{Państwo|GBR}} || 2040
|}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://www.epiotrkow.pl/news.php?url=IV-Smiglowcowe-Mistrzostwa-Swiata,8322 | tytuł = IV-Smiglowcowe-Mistrzostwa-Swiata, epiotrkow.pl | opublikowany = epiotrkow.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20191027152116/https://www.epiotrkow.pl/news.php?url=IV-Smiglowcowe-Mistrzostwa-Swiata,8322 | zarchiwizowano = 2019-10-27}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=cmytdxMQ-2w Film ze Śmigłowcowych Mistrzostw Świata w Piotrkowie Trybunalskim )]

[[Kategoria:Śmigłowcowe Mistrzostwa Świata|1981]]
[[Kategoria:Międzynarodowe imprezy sportowe w Polsce]]
[[Kategoria:1981 w polskim sporcie]]
[[Kategoria:1981 w sporcie lotniczym]]
[[Kategoria:Zawody sportowe w Piotrkowie Trybunalskim]]


text:
# Waldmühlen
Waldmühlen – miejscowość i gmina w Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, w powiecie Westerwald, wchodzi w skład gminy związkowej Rennerod.

title: Waldmühlen

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Waldmühlen
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = DEU Waldmühlen COA.svg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = DE-RP
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    =
 |3. jednostka administracyjna    = [[Powiat Westerwald|Westerwald]]
 |1. jednostka tradycyjna         =
 |2. jednostka tradycyjna         = [[Gmina związkowa Rennerod]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 3,10 km²
 |wysokość                        = 405 m n.p.m.
 |rok                             = 31 grudnia 2010
 |liczba ludności                 = 364
 |gęstość zaludnienia             = 117 os./km²
 |numer kierunkowy                = 02664
 |kod pocztowy                    = 56479
 |tablice rejestracyjne           = WW
 |adres urzędu                    = Hauptstraße 55<br />56477 Rennerod
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = dzielnic
 |1. podział                      =
 |mapa                            = Waldmühlen im Westerwaldkreis.png
 |nazwa mapy                      = powiatu
 |kod mapy                        = Nadrenia-Palatynat
 |współrzędne                     = 50°35′N 8°4′E
 |commons                         =
 |www                             = http://www.rennerod.de
}}
'''Waldmühlen''' – miejscowość i gmina w [[Niemcy|Niemczech]], w kraju związkowym [[Nadrenia-Palatynat]], w powiecie [[powiat Westerwald|Westerwald]], wchodzi w skład gminy związkowej [[Gmina związkowa Rennerod|Rennerod]].

== Bibliografia ==
* https://web.archive.org/web/20160306083914/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201422_hj_G.pdf
* http://wahlen.rlp.de/kw/wahlen/2014/gemeinderatswahlen/ergebnisse/1430630300.html

{{Gmina związkowa Rennerod}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Powiat Westerwald]]
[[Kategoria:Gminy w Nadrenii-Palatynacie]]
[[Kategoria:Miejscowości w Nadrenii-Palatynacie]]

title: Waldmühlen

Państwo: Niemcy

Kraj związkowy: Nadrenia-Palatynat

Powiat: Westerwald

Wspólnota: Gmina związkowa Rennerod

• gęstość: 117 os./km²

Tablice rejestracyjne: WW


text:
# Auður Ava Ólafsdóttir
Auður Ava Ólafsdóttir (ur. 1958) – islandzka pisarka, poetka, historyczka sztuki.

## Życiorys
Studiowała historię sztuki na paryskiej Sorbonie. Wykładała historię i teorię sztuki na Uniwersytecie w Reykjavíku. Pracowała również jako kuratorka wystaw, a także pisała artykuły związane z historią sztuki dla islandzkiej prasy. Zadebiutowała w 1998 roku powieścią Upphækkuð jörð.
Jej powieść Afleggjarinn (2007) w samej Francji sprzedała się w ilości 400 000 egzemplarzy i przetłumaczono ją na 23 języki i była nominowana do Nagrody Literackiej Rady Nordyckiej 2009. Nagrodę tę w 2018 roku otrzymała za powieść Blizna (isl. Ör).
W wieku 45 lat przeszła na katolicyzm.

## Dzieła

### Powieści
- Upphækkuð jörð, 1998
- Rigning í nóvember, 2004
- Afleggjarinn, 2007
- Undantekningin, 2012
- Ör, 2016 (wyd. polskie Blizna w tłumaczeniu Jacka Godka, 2020)
- Ungfrú Ísland, 2019

### Poezja
- Sálmurinn um glimmer, 2010

### Sztuki teatralne
- Svanir skilja ekki (Þjóðleikhúsið, 2014)

## Nagrody
- 2018 – Nagroda Literacka Rady Nordyckiej za powieść Blizna
- 2016 – Islandzka Nagroda Literacka za powieść Blizna
- 2011 – Prix des libraires du Québec za powieść Afleggjarinn
- 2010 – Prix de Page (Francja) za powieść Afleggjarinn
- 2008 – Menningarverðlaun DV í bókmenntum za powieść Afleggjarinn
- 2008 – Fjöruverðlaunin, bókmenntaverðlaun kvenna za powieść Afleggjarinn
- 2004 – Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar za powieść Rigning í nóvember

title: Auður Ava Ólafsdóttir

wikitext:
{{Nazwisko islandzkie}}
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko           = Auður Ava Ólafsdóttir
 |imię i nazwisko org       =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |pełne imię i nazwisko org =
 |pseudonim                 =
 |grafika                   = Audur-ava-olafsdottir DSC08527 (cropped).jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 1958
 |miejsce urodzenia         = Reykjavík
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |narodowość                =
 |język                     = islandzki
 |Alma Mater                =
 |dziedzina sztuki          =
 |epoka                     =
 |muzeum artysty            =
 |ważne dzieła              = Ör (pol. Blizna)
 |faksymile                 =
 |opis faksymile            =
 |odznaczenia               =
 |nagrody                   = Nagroda Literacka Rady Nordyckiej 2018
 |commons                   =
 |wikiźródła                =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Auður Ava Ólafsdóttir''' (ur. 1958) – islandzka pisarka, poetka, historyczka sztuki.

== Życiorys ==
Studiowała historię sztuki na paryskiej [[Sorbona|Sorbonie]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Audur Ava Olafsdottir, Islandaise d’exception |data = 2014-05-05 |data dostępu = 2020-12-27 |opublikowany = LExpress.fr |url = https://www.lexpress.fr/culture/livre/audur-ava-olafsdottir-islandaise-d-exception_1535236.html |język = fr}}</ref>. Wykładała historię i teorię sztuki na [[Uniwersytet w Reykjavíku|Uniwersytecie w Reykjavíku]]<ref name=":0" />. Pracowała również jako kuratorka wystaw, a także pisała artykuły związane z historią sztuki dla islandzkiej prasy<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Auður Ava Ólafsdóttir {{!}} Nordiskt samarbete |data dostępu = 2020-12-27 |opublikowany = norden.org |url = https://www.norden.org/sv/nominee/audur-ava-olafsdottir |język = sv}}</ref>. Zadebiutowała w 1998 roku powieścią ''Upphækkuð jörð.''

Jej powieść ''Afleggjarinn'' (2007) w samej [[Francja|Francji]] sprzedała się w ilości 400 000 egzemplarzy i przetłumaczono ją na 23 języki<ref name=":0" /> i była nominowana do [[Nagroda literacka Rady Nordyckiej|Nagrody Literackiej Rady Nordyckiej]] 2009<ref name=":1" />. Nagrodę tę w 2018 roku otrzymała za powieść ''Blizna'' (isl. ''Ör'').

W wieku 45 lat przeszła na [[katolicyzm]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Audur Ava Ólafsdóttir „Il vero segreto?Sconfiggere la crisi con lo humour” |data = 2013-07-16 |data dostępu = 2020-12-27 |opublikowany = la Repubblica |url = https://www.repubblica.it/cultura/2013/07/16/news/il_vero_segreto_sconfiggere_la_crisi_con_lo_humour-63064651/ |język = it}}</ref>.

== Dzieła ==
=== Powieści ===
* ''Upphækkuð jörð'', 1998
* ''Rigning í nóvember'', 2004
* ''Afleggjarinn'', 2007
* ''Undantekningin'', 2012
* ''Ör'', 2016 (wyd. polskie ''Blizna'' w tłumaczeniu [[Jacek Godek|Jacka Godka]], 2020)
* ''Ungfrú Ísland,'' 2019

=== Poezja ===
* ''Sálmurinn um glimmer'', 2010

=== Sztuki teatralne ===
* ''Svanir skilja ekki'' (Þjóðleikhúsið, 2014)

== Nagrody ==
* 2018 – [[Nagroda literacka Rady Nordyckiej|Nagroda Literacka Rady Nordyckiej]] za powieść ''Blizna''
* 2016 – [[Islandzka Nagroda Literacka]] za powieść ''Blizna''
* 2011 – Prix des libraires du Québec za powieść ''Afleggjarinn''
* 2010 – Prix de Page (Francja) za powieść ''Afleggjarinn''
* 2008 – Menningarverðlaun DV í bókmenntum za powieść ''Afleggjarinn''
* 2008 – Fjöruverðlaunin, bókmenntaverðlaun kvenna za powieść Afleggjarinn
* 2004 – Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar za powieść ''Rigning í nóvember''

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Urodzeni w 1958]]
[[Kategoria:Islandzcy pisarze]]
[[Kategoria:Islandzcy poeci]]
[[Kategoria:Laureaci nagrody literackiej Rady Nordyckiej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Reykjavíku]]

title: Auður Ava Ólafsdóttir

Data i miejsce urodzenia: 1958 · Reykjavík

Język: islandzki


text:
# Jacek Paśnik
Jacek Paśnik (ur. 25 lipca 1997 w Łodzi) – polski pisarz i publicysta.

## Życiorys
Wychował się na łódzkich Chojnach. Jest absolwentem Wydziału Architektury na Politechnice Warszawskiej. Publikuje na łamach „Popmoderny”, „Szumu”, „Stonera Polskiego”, „Wizji”, „Glissando”, „Notatnika Literackiego” oraz Noizz.pl. Od 2016 prowadzi facebookowy fanpage „Dzieci Neo”, obserwowany przez kilkadziesiąt tysięcy osób.
W 2022 zadebiutował książką Dzieci, opowiadającą o dorastaniu na początku XXI w.. Książka recenzowana była między innymi w dwumiesięczniku literackim Książki. Magazyn do czytania. Na łamach Gazety Wyborczej ukazała się jej recenzja autorstwa Izabelli Adamczewskiej, w Dwutygodniku ukazała się recenzja Jagody Gawliczek, a w magazynie Wizje ukazała się recenzja Bartosza Pergóła.
Od września 2024 wraz z Olgą Drendą  prowadzi w Polskim Radiu Czwórce audycję „Drenda i Paśnik w Czwórce”. Z Drendą również współprowadzi podcast „Dziś” na platformie Newhomers.
W 2024 ukazała się książka Tak szybko się nie umiera, której akcja toczy się w Polsce lat 80. XX w.. Książka recenzowana była między innymi w dwumiesięczniku literackim Książki. Magazyn do czytania . W Dwutygodniku ukazała się recenzja autorstwa Pauliny Małochleb , a na łamach portalu Booklips książkę recenzował Jacek Adamiec.
Mieszka w Warszawie na Mokotowie.

## Publikacje
- Dzieci, Wydawnictwo W.A.B., 2022, ISBN 978-83-280-9683-7
- Nikt nikomu nie tłumaczy. „Świat według Kiepskich” w kulturze, Wydawnictwo Brak Przypisu, 2023, ISBN 978-83-966826-0-4 (współautorzy: Olga Drenda, Michał Gliński, Karolina Graczyk, Marta Płaza)
- Tak szybko się nie umiera, Wydawnictwo W.A.B., 2024, ISBN 978-83-831-9951-1

title: Jacek Paśnik

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Jacek Paśnik
 |imię i nazwisko org   = {{k|pl|Jacek Paśnik}}
 |pseudonim             =
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki		=
 |pełne imię i nazwisko =
 |pełne imię i nazwisko org = {{k|pl|Jacek Paśnik}}
 |data urodzenia        = [[25 lipca]] [[1997]]
 |miejsce urodzenia     =  [[Łódź]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |narodowość            = polska
 |język                 = polski
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = literatura
 |epoka                 = XXI w.
 |gatunek               =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               =
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
'''Jacek Paśnik''' (ur. [[25 lipca]]<ref>{{Cytuj |autor = Jacek Paśnik |tytuł = Jacek Paśnik – informacje |opublikowany = Facebook |url = https://www.facebook.com/jacek.pasnik/about_contact_and_basic_info}}</ref> [[1997]] w [[Łódź|Łodzi]])<ref>{{Cytuj |tytuł = Jacek Paśnik {{!}} Nowy Napis |data dostępu = 2024-10-07 |opublikowany = nowynapis.eu |url = https://nowynapis.eu/autor/jacek-pasnik |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Jacek Paśnik {{!}} „Wakacje Alberta” {{!}} Proza {{!}} „Wizje” 1/2022 (16) |data = 2022-01-23 |data dostępu = 2024-10-07 |opublikowany = Magazyn Wizje |url = https://magazynwizje.pl/pasnik-wakacje-alberta/ |język = pl-PL}}</ref> – polski pisarz i publicysta.

== Życiorys ==
Wychował się na łódzkich [[Chojny (Łódź)|Chojnach]]<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Izabella Adamczewska |tytuł = Jacek Paśnik, łodzianin, debiutuje powieścią o niedojrzewaniu. W sobotę spotkanie z autorem książki „Dzieci” |data = 2022-04-23 |data dostępu = 2024-01-29 |opublikowany = lodz.wyborcza.pl |url = https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,28366730,kartridz-z-gorylem-i-napoj-w-kolorze-flamastra-jacek-pasnik.html}}</ref>. Jest absolwentem Wydziału Architektury na [[Politechnika Warszawska|Politechnice Warszawskiej]]<ref name=":2">{{Cytuj |tytuł = Goście festiwalu - Jacek Paśnik - Conrad Festival |data dostępu = 2024-10-08 |opublikowany = Conrad Festival |url = https://conradfestival.pl/biogram/jacek-pasnik |język = pl}}</ref>. Publikuje na łamach „Popmoderny”, „[[Szum (czasopismo)|Szumu]]”, „Stonera Polskiego”, „Wizji”<ref name=":1" />, „Glissando”<ref name=":2" />, „Notatnika Literackiego”<ref>{{Cytuj |tytuł = Solpolowi dać żyć |data dostępu = 2024-10-08 |opublikowany = Notatnik Literacki |url = https://notatnikliteracki.pl/felietony/solpolowi-dac-zyc/ |język = pl-PL}}</ref> oraz [[Noizz.pl]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Jacek Paśnik |data dostępu = 2024-01-28 |opublikowany = Noizz |url = https://noizz.pl/autorzy/jacek-pasnik |język = pl}}</ref>. Od 2016 prowadzi [[Facebook|facebookowy]] fanpage „Dzieci Neo”<ref name=":1" />, obserwowany przez kilkadziesiąt tysięcy osób<ref name=":0" />.

W 2022 zadebiutował książką ''Dzieci'', opowiadającą o dorastaniu na początku XXI w.<ref name=":1" />. Książka recenzowana była między innymi w dwumiesięczniku literackim ''[[Książki. Magazyn do czytania]]''<ref>{{Cytuj stronę |url = https://wyborcza.pl/7,75517,28357743,debiut-o-pokoleniu-y-z-przeszloscia-trzeba-ostroznie.html |tytuł = ''Z przeszłością trzeba ostrożnie. Debiut o pokoleniu Y, w którym nie ma nic interesującego'' | opublikowany = wyborcza.pl | autor = Maciej Robert | data dostępu = 2024-10-10}}</ref>. Na łamach ''[[Gazeta Wyborcza|Gazety Wyborczej]]'' ukazała się jej recenzja autorstwa Izabelli Adamczewskiej<ref>{{Cytuj stronę |url = https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,28366730,kartridz-z-gorylem-i-napoj-w-kolorze-flamastra-jacek-pasnik.html |tytuł = ''Jacek Paśnik, łodzianin, debiutuje powieścią o niedojrzewaniu. W sobotę spotkanie z autorem książki "Dzieci"'' | opublikowany = wyborcza.pl | autor = Izabella Adamczewska | data dostępu = 2024-10-10}}</ref>, w ''[[Dwutygodnik (czasopismo)|Dwutygodniku]]'' ukazała się recenzja Jagody Gawliczek<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.dwutygodnik.com/artykul/10103-kartridz-z-gorylem.html |tytuł = ''Kardridż z gorylem'' | opublikowany = dwutygodnik.com | autor = Jagoda Gawliczek | data dostępu = 2024-10-10}}</ref>, a w magazynie ''Wizje'' ukazała się recenzja Bartosza Pergóła<ref>{{Cytuj stronę |url = https://magazynwizje.pl/aktualnik/pergol-pasnik/ |tytuł = ''Odkrywanie pokolenia (Jacek Paśnik, „Dzieci”)'' | opublikowany = magazynwizje.pl | autor = Bartosz Pergół | data dostępu = 2024-10-10}}</ref>.

Od września 2024 wraz z [[Olga Drenda|Olgą Drendą]]  prowadzi w [[Czwórka (stacja radiowa)|Polskim Radiu Czwórce]] audycję „Drenda i Paśnik w Czwórce”<ref>{{Cytuj |tytuł = Drenda i Paśnik w Czwórce - Czwórka |data dostępu = 2024-09-06 |opublikowany = www.polskieradio.pl |url = https://www.polskieradio.pl/10/11046 |język = pl-PL}}</ref>. Z Drendą również współprowadzi podcast „Dziś” na platformie Newhomers<ref>{{Cytuj |tytuł = DZIŚ - podcast {{!}} NEWHOMERS |data dostępu = 2024-10-08 |url = https://newhomers.pl/dzis-podcast/?srsltid=AfmBOop7B7q_ofjOsALpVJsBJT_6SBHENYp4RVQYOcP1nqJC2nxo2vIy |język = pl-PL}}</ref>.

W 2024 ukazała się książka ''Tak szybko się nie umiera'', której akcja toczy się w Polsce lat 80. XX w.<ref>{{Cytuj |tytuł = Wyborcza.pl |data dostępu = 2025-01-19 |opublikowany = lodz.wyborcza.pl |url = https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,31260602,ojcowskie-powiesci-sa-przedluzeniem-bajek-ktore-opowiadamy.html}}</ref>. Książka recenzowana była między innymi w dwumiesięczniku literackim ''Książki. Magazyn do czytania'' <ref>{{Cytuj |tytuł = Wyborcza.pl |data dostępu = 2025-01-19 |opublikowany = wyborcza.pl |url = https://wyborcza.pl/7,75517,31382118,pasnik.html}}</ref>. W ''Dwutygodniku'' ukazała się recenzja autorstwa Pauliny Małochleb <ref>{{Cytuj |tytuł = Ojcowie z komuny / Literatura / dwutygodnik.com |data dostępu = 2025-01-19 |opublikowany = www.dwutygodnik.com |url = https://www.dwutygodnik.com/artykul/11440-ojcowie-z-komuny-.html}}</ref>, a na łamach portalu Booklips książkę recenzował Jacek Adamiec<ref>{{Cytuj |tytuł = Małomiasteczkowe kły, małomiasteczkowa zmowa - recenzja książki "Tak szybko się nie umiera" Jacka Paśnika |data dostępu = 2025-01-19 |opublikowany = Booklips.pl |url = https://booklips.pl/recenzje/malomiasteczkowe-kly-malomiasteczkowa-zmowa-recenzja-ksiazki-tak-szybko-sie-nie-umiera-jacka-pasnika/ |język = pl}}</ref>.

Mieszka w Warszawie na [[Mokotów|Mokotowie]]<ref name="Pa">{{Cytuj |autor = Oktawia Kromer |tytuł = „Trampki na żółtej podeszwie”. Co pamiętają z dzieciństwa 20- i 30-latkowie? |data = 2022-04-24 |data dostępu = 2024-01-29 |opublikowany = warszawa.wyborcza.pl |url = https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,28355469,trampki-na-zoltej-podeszwie-co-pamietaja-z-dziecinstwa-20to.html}}</ref>.

== Publikacje ==
* ''Dzieci'', [[Wydawnictwo W.A.B.]], 2022, ISBN 978-83-280-9683-7
* ''Nikt nikomu nie tłumaczy. „Świat według Kiepskich” w kulturze'', Wydawnictwo Brak Przypisu, 2023, ISBN 978-83-966826-0-4 (współautorzy: [[Olga Drenda]], Michał Gliński, Karolina Graczyk, Marta Płaza)
* ''Tak szybko się nie umiera'', Wydawnictwo W.A.B., 2024, ISBN 978-83-831-9951-1

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Paśnik, Jacek}}
[[Kategoria:Pisarze związani z Łodzią]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1997]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Mokotowem]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Warszawą]]
[[Kategoria:Polscy podkasterzy]]
[[Kategoria:Polscy publicyści]]
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej]]
[[Kategoria:Dziennikarze Czwórki]]

title: Jacek Paśnik

Data i miejsce urodzenia: 25 lipca 1997 · Łódź

Narodowość: polska

Język: polski

Dziedzina sztuki: literatura

Epoka: XXI w.


text:
# Wiktory Mikołaj Straszewicz
Wiktory Mikołaj Straszewicz herbu Odrowąż (zm. przed lub w 1797 roku) – sędzia grodzki repartycji rosieńskiej w latach 1766-1781, oboźny żmudzki w 1744 roku i w latach 1762-1780, rotmistrz Księstwa Żmudzkiego w 1764 roku.
W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego z Księstwa Żmudzkiego.

title: Wiktory Mikołaj Straszewicz

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię              = Wiktory Mikołaj Straszewicz
 |wszystkie imiona  =
 |imię oryginalne   =
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |herb              = POL COA Odrowąż.svg
 |opis herbu        = [[Odrowąż (herb szlachecki)|Odrowąż]]
 |tytuł             =
 |dynastia          =
 |rodzina           =
 |data urodzenia    =
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = przed lub w [[1797]]
 |miejsce śmierci   =
 |ojciec            =
 |matka             =
 |mąż               =
 |żona              =
 |dzieci            =
 |rodzeństwo        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
}}
'''Wiktory Mikołaj Straszewicz''' herbu [[Odrowąż (herb szlachecki)|Odrowąż]] (zm. przed lub w [[1797]] roku) – sędzia grodzki repartycji rosieńskiej w latach 1766-1781, oboźny żmudzki w 1744 roku i w latach 1762-1780, rotmistrz [[Księstwo Żmudzkie|Księstwa Żmudzkiego]] w 1764 roku.

W [[1764]] roku podpisał elekcję [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]] z Księstwa Żmudzkiego.

== Bibliografia ==

* Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 65.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: spisy, t. 3: Księstwo Żmudzkie XV-XVIII wiek, pod red. Andrzeja Rachuby, oprac. [[Henryk Lulewicz]], [[Andrzej Rachuba]], Przemysław P. Romaniuk, Andrzej Haratym, Warszawa 2015, s. 357.

{{SORTUJ:Straszewicz, Wiktory Mikołaj}}
[[Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego]]
[[Kategoria:Elektorzy władców Polski (Księstwo Żmudzkie)]]
[[Kategoria:Oboźni żmudzcy]]
[[Kategoria:Rotmistrzowie pospolitego ruszenia (Księstwo Żmudzkie)]]
[[Kategoria:Sędziowie grodzcy (Księstwo Żmudzkie)]]
[[Kategoria:Straszewiczowie herbu Odrowąż|Wiktory Mikołaj Straszewicz]]
[[Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej]]

title: Wiktory Mikołaj Straszewicz

Data śmierci: przed lub w 1797


text:
# Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rachwałowicach
Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rachwałowicach – polski rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w miejscowości Rachwałowice (gmina Koszyce, powiat proszowicki, województwo małopolskie).

## Parafia
Parafia należy do dekanatu kazimierskiego, diecezji kieleckiej, metropolii krakowskiej.

## Historia
Pierwsza informacja źródłowa o parafii pochodzi z 1326 r. Kościół, zbudowany z drewna modrzewiowego w 1542 r., został ufundowany przez ks. Wojciecha Kijewskiego. W II połowie XVI w., do roku 1596, kościołem władali protestanci. Parafianie wierni katolicyzmowi w tym okresie na nabożeństwa udawali się do Przemykowa. Powtórnej konsekracji świątyni 23 listopada 1616 r. dokonał biskup krakowski Walerian Lubieniecki.

## Wyposażenie kościoła
Wewnątrz świątyni, w ołtarzu głównym, znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVII w. zwanej Rachwałowicką. Wizerunek otaczają liczne, w tym prawosławne wota. W lewym ołtarzu umieszczony jest obraz św. Antoniego, a na zasuwie obraz Pana Jezusa Miłosiernego. W prawym ołtarzu obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Nawę od prezbiterium oddziela belka tęczowa z napisem „Pójdźcie do mnie wszyscy”.

W latach 1950–1980 kościół był odnawiany. Z tego to okresu pochodzi polichromia wykonana przez Pawła Mitkę.
- Taraban – wielki bęben kapeli janczarskich, używany również w dawnym wojsku polskim. Miejscowy przekaz głosi, że zostawił go tu powracający spod Wiednia król Jan III Sobieski. Charakterystyczny dźwięk instrumentu rozlega się podczas procesji rezurekcyjnej i Bożego Ciała[3].
- XVI wieczna drewniana skrzynia z okuciami, w której przechowywane są m.in. relikwie bł. Wincentego Kadłubka.

wikitext:
{{Świątynia chrześcijańska infobox
 |nazwa                     = Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rachwałowicach
 |nazwa miejscowa           =
 |zabytek                   = A-244 nowy rejestr [A-994/M]<ref name="zabytek">{{zabytek|małopolskie|data dostępu=31.05.2010}}</ref>
 |funkcja świątyni          = [[Kościół parafialny]]
 |grafika                   = Rachwałowice - kościół 4.JPG
 |opis grafiki              = Kościół widok od prezbiterium
 |państwo                   = Polska
 |miejscowość               = [[Rachwałowice]]
 |adres                     =
 |wyznanie                  = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                   = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |administratura nazwa      =
 |administratura typ        = Parafia
 |tytuł świątyni            =
 |data nadania              =
 |nadający tytuł            =
 |dedykacja świątyni        = [[Narodzenie Najświętszej Maryi Panny|Narodzenia Najświętszej Maryi Panny]]
 |dzień wspomnienia         =
 |relikwie                  =
 |cudowne wizerunki         =
 |data powołania            =
 |data dekretu              =
 |dekret wydał              =
 |data rozpoczęcia budowy   =
 |data zakończenia budowy   =
 |data konsekracji          =
 |data zamknięcia           =
 |aktualne przeznaczenie    =
 |data zniszczenia          =
 |data odbudowy             =
 |data reaktywacji          =
 |poprzednie wyznanie       =
 |fundator                  =
 |zniszczona przez          =
 |plan świątyni             =
 |opis planu                =
 |styl                      =
 |architekt                 =
 |materiał budowlany        = drewno
 |liczba wiernych           =
 |powierzchnia              =
 |wysokość                  =
 |długość                   =
 |szerokość                 =
 |liczba wież               =
 |wysokość wieży            =
 |liczba kopuł              =
 |średnica kopuły zew       =
 |wysokość kopuły zew       =
 |liczba ikonostasów        =
 |liczba ołtarzy            =
 |wezwania ołtarzy bocznych =
 |liczba naw                =
 |szerokość nawy głównej    =
 |wysokość nawy głównej     =
 |szerokość nawy bocznej    =
 |wysokość nawy bocznej     =
 |szerokość transeptu       =
 |liczba głosów             =
 |liczba manuałów           =
 |typ dzwonnicy             =
 |nazwa dzwonu              =
 |kod mapy                  = Koszyce (gmina)
 |współrzędne               = 50°11'46.8"N 20°36'37.2"E
 |commons                   = Category:Rachwałowice
 |www                       =
}}
'''Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Rachwałowicach''' – [[Polska|polski]] [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]] [[kościół parafialny]] znajdujący się w miejscowości [[Rachwałowice]] ([[Koszyce (gmina)|gmina Koszyce]], [[powiat proszowicki]], [[województwo małopolskie]]).
[[Plik:Rachwałowice - kościół 1.JPG|thumb|left|200px|Wnętrza kościoła]]
== Parafia ==
Parafia należy do [[Dekanat kazimierski (diecezja kielecka)|dekanatu kazimierskiego]], [[Diecezja kielecka|diecezji kieleckiej]], [[Metropolia krakowska|metropolii krakowskiej]].

== Historia ==
Pierwsza informacja źródłowa o parafii pochodzi z [[1326]] r. Kościół, zbudowany z drewna modrzewiowego w [[1542]] r., został ufundowany przez ks. Wojciecha Kijewskiego. W II połowie [[XVI wiek|XVI]] w., do roku 1596, kościołem władali protestanci. Parafianie wierni katolicyzmowi w tym okresie na nabożeństwa udawali się do [[Przemyków|Przemykowa]]. Powtórnej konsekracji świątyni 23 listopada [[1616]] r. dokonał biskup krakowski [[Walerian Lubieniecki]]<ref>{{Cytuj stronę | url =http://www.diecezja.kielce.pl/parafie/rachwalowice-narodzenia-nmp | tytuł =Diecezja Kielecka: RACHWAŁOWICE, Narodzenia NMP | data dostępu = 2013-09-15 | opublikowany =www.diecezja.kielce.pl}}</ref>.

== Wyposażenie kościoła ==
Wewnątrz świątyni, w ołtarzu głównym, znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z [[XVII wiek|XVII]] w. zwanej Rachwałowicką. Wizerunek otaczają liczne, w tym prawosławne wota. W lewym ołtarzu umieszczony jest obraz św. Antoniego, a na [[Zasuwa ołtarza|zasuwie]] obraz Pana Jezusa Miłosiernego. W prawym ołtarzu obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Nawę od [[prezbiterium]] oddziela [[belka tęczowa]] z napisem „Pójdźcie do mnie wszyscy”.

W latach 1950–1980 kościół był odnawiany. Z tego to okresu pochodzi polichromia wykonana przez Pawła Mitkę.

* [[Taraban]] – wielki bęben kapeli janczarskich, używany również w dawnym wojsku polskim. Miejscowy przekaz głosi, że zostawił go tu powracający [[Bitwa pod Wiedniem|spod Wiednia]] król [[Jan III Sobieski]]. Charakterystyczny dźwięk instrumentu rozlega się podczas procesji [[Rezurekcja|rezurekcyjnej]] i [[Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej|Bożego Ciała]]<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko =Dziarmaga | imię =Agnieszka  | tytuł =Odsiecz Wiedeńska w regionalnych pamiatkach | czasopismo =[[Niedziela (czasopismo)|niedziela kielecka]] | wolumin =36 | wydanie = | strony =I i VI | data = 8 września 2013| wydawca = | miejsce = | issn = | doi = }}</ref>.
* [[XVI wiek|XVI]] wieczna drewniana skrzynia z okuciami, w której przechowywane są m.in. relikwie bł. [[Wincenty Kadłubek|Wincentego Kadłubka]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://www.24ikp.pl/skarby/miejsca/koscioly/rachwalowice/art.php Historia kościoła na stronie Internetowego Kuriera Proszowickiego]

{{SORTUJ:Rachwałowice}}
[[Kategoria:Kościoły w diecezji kieleckiej]]
[[Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Koszyce]]
[[Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie proszowickim]]
[[Kategoria:Rachwałowice|Kościół]]
[[Kategoria:Drewniane kościoły w województwie małopolskim]]
[[Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny]]
[[Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie małopolskim]]

Miejscowość: Rachwałowice

Wyznanie: katolickie

Kościół: rzymskokatolicki

Wezwanie: Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

Świątynia · • materiał bud.: · • drewno