text:
# Stanisław Zamecznik
Stanisław Zamecznik (ur. 10 marca 1909 w Warszawie, zm. 2 maja 1971 tamże) – architekt, artysta plastyk, wystawiennik, grafik, scenograf, wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu.

## Życiorys
Był absolwentem Wydziału Architektury Poliechniki Warszawskiej (1949). Należał do kręgu artystów będących pod wpływem teorii formy otwartej Oskara Hansena. Współpracował z Jerzym Sołtanem, Oskarem Hansenem, Lechem Tomaszewskim, Janem Kosińskim. Tworzył awangardowe kompozycje przestrzenne. Używał pojęcia czystej przestrzeni i uważał, że „przestrzeń może być takim samym materiałem jak prostokąt płótna”. Aranżował wystawy sztuki w Zachęcie, tworzył plakaty oraz ilustrował książki.
Współprojektant budynku Centrali Handlowej Materiałów Budowlanych wzniesionego przy pl. Powstańców Warszawy w Warszawie w 1954 (dziś siedziba Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego).
Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1949) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1954).
Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera B19-3-13).

title: Stanisław Zamecznik

wikitext:
{{Architekt infobox
 | imię i nazwisko    = Stanisław Zamecznik
 | grafika            =
 | opis grafiki       =
 | data urodzenia     = 10 marca 1909
 | miejsce urodzenia  = [[Warszawa]]
 | data śmierci       = 2 maja 1971
 | miejsce śmierci    = Warszawa
 | narodowość         = [[Polacy|polska]]
 | alma mater         = [[Politechnika Warszawska]]
 | uczelnia           = [[Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych w Poznaniu]]
 | nagrody            =
 | wpływy             =
 | wpłynął na         =
 | biuro              = [[Biuro Odbudowy Stolicy]]
 | znaczące budynki   = Centrala Handlowej Materiałów Budowlanych przy pl. Powstańców Warszawy w Warszawie
 | znaczące projekty  =
 | odznaczenia        = {{order|OOP|KK}} {{order|KZ|Z}}
 | commons            =
}}
[[Plik:Stanisław Zamecznik grób.jpg|thumb|Grób Stanisława Zamecznika na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach]]
'''Stanisław Zamecznik''' (ur. [[10 marca]] [[1909]] w [[Warszawa|Warszawie]], zm. [[2 maja]] [[1971]] tamże) – [[architekt]], artysta [[Sztuki plastyczne|plastyk]], [[wystawiennictwo|wystawiennik]], [[Grafika|grafik]], [[Scenografia|scenograf]], wykładowca [[Akademia Sztuk Pięknych w Poznaniu|Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu]].

== Życiorys ==
Był absolwentem [[Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej|Wydziału Architektury Poliechniki Warszawskiej]] (1949). Należał do kręgu artystów będących pod wpływem [[Teoria formy otwartej|teorii formy otwartej]] [[Oskar Hansen|Oskara Hansena]]. Współpracował z [[Jerzy Sołtan|Jerzym Sołtanem]], [[Oskar Hansen|Oskarem Hansenem]], [[Lech Tomaszewski|Lechem Tomaszewskim]], [[Jan Kosiński|Janem Kosińskim]]. Tworzył awangardowe kompozycje przestrzenne. Używał pojęcia ''czystej przestrzeni'' i uważał, że „przestrzeń może być takim samym materiałem jak prostokąt płótna”. Aranżował wystawy sztuki w [[Zachęta Narodowa Galeria Sztuki|Zachęcie]], tworzył plakaty oraz ilustrował książki.

Współprojektant budynku Centrali Handlowej Materiałów Budowlanych wzniesionego przy [[Plac Powstańców Warszawy w Warszawie|pl. Powstańców Warszawy]] w Warszawie w 1954 (dziś siedziba [[Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów|Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów]] i [[Komisja Nadzoru Finansowego|Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego]])<ref>{{Cytuj |tytuł = Stanisław Zamecznik |data dostępu = 2022-06-09 |opublikowany = www.beta.architektura.warszawa.sarp.org.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20220703074556/http://www.beta.architektura.warszawa.sarp.org.pl/projektant/stanislaw_zamecznik,3018 |zarchiwizowano = 2022-07-03}}</ref>.

Odznaczony m.in. [[Krzyż Zasługi|Złotym Krzyżem Zasługi]] (1949) i [[Order Odrodzenia Polski|Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski]] (1954)<ref>[https://archimemory.pl/pokaz/stanislaw_zamecznik,15022 arch. Stanisław Zamecznik]. witryna ''Pamięci Architektów Polskich'' [dostęp 2020-07-01]</ref>.

Pochowany na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie]] (kwatera B19-3-13)<ref>[http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=3&kwatera=B%2019&grob=13&dane=+imie=+nazwisko=Zamecznik+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=2020+miesiac2=6+dzien2=21+check_zg=+rok_zg1=1800+miesiac_zg1=1+dzien_zg1=1+rok_zg2=2020+miesiac_zg2=6+dzien_zg2=21+cmentarz=powazkowski#kotwica Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |imię = Maria|nazwisko = Matusińska| tytuł = Stanisław Zamecznik, 1909-1971, listopad 1973, Warszawa, „Zachęta”| wydawca = Związek Polskich Artystów Plastyków, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych | miejsce = Warszawa| rok = 1973| isbn =}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Włodarczyk | imię = Wojciech| autor link = | tytuł = Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1944-2004 : 100 lat Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie| wydawca = Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne,Akademia Sztuk Pięknych| miejsce = Warszawa| rok = 2005| strony = 262-266| isbn = 830209319X}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.gazeta-muzeum.pl/artykul.php?id=20# ''Słuch przestrzenny. Architektura wystaw Stanisława Zamecznika'' na Gazeta-muzeum.pl]
* {{Culture.pl |id = stanislaw-zamecznik |tytuł = Stanisław Zamecznik |data dostępu = 2024-03-22}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.0047.org/exhibitions/view/46 | tytuł = Wystawa w Oslo 2009 ''The Space Between Us'' | opublikowany = 0047.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20140730212805/http://www.0047.org/exhibitions/view/46 | zarchiwizowano = 2014-07-30}}
* {{GAPLA|autor id|28394|Stanisław Zamecznik}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Zamecznik, Stanisław}}
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie]]
[[Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Polscy architekci]]
[[Kategoria:Polscy pedagodzy]]
[[Kategoria:Polscy plakaciści]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1909]]
[[Kategoria:Zmarli w 1971]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu]]

title: Stanisław Zamecznik

Data i miejsce urodzenia: 10 marca 1909 · Warszawa

Data i miejsce śmierci: 2 maja 1971 · Warszawa

Narodowość: polska

Alma Mater: Politechnika Warszawska

Biuro: Biuro Odbudowy Stolicy


text:
# Ciele
Ciele – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Białe Błota. W latach 1950–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

## Nazwa
W okresie staropolskim folwark na terenie wsi nazywano Cielę. Do 1743 roku stosowano również nazwę zamienną: Trzemeszynko lub Trzemeszynek.
Zobacz też: Cielechowizna, Cielemęc, Cieleszyn, Cieleśnica

## Położenie
Ciele znajduje się przy drodze ekspresowej S5/S10, będącej południową obwodnicą Bydgoszczy. Od zachodu i południa graniczy z sołectwem Kruszyn Krajeński, od wschodu z Prądkami i Zielonką, zaś od północy z Białymi Błotami oraz Puszczą Bydgoską.
Pod względem fizycznogeograficznym wieś leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Równina Rynarzewska.

## Charakterystyka
Ciele to wieś sołecka, położona ok. 5 km na południe od siedziby gminy Białe Błota. Ma charakter wsi podmiejskiej o rozproszonej zabudowie. Charakteryzuje się rozwiniętymi funkcjami działalności rolniczej i pozarolniczej. Znajduje się w rejonie oddziaływania aglomeracji Bydgoszczy, co korzystnie wpływa na rozwój miejscowości. Dominujący sposób użytkowania to mieszkalnictwo oraz rozwój bazy handlowej (składowanie i hurt), przemysłu i rzemiosła. Stosunkowo dużą ofertę terenową posiada w miejscowości Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa.
W miejscowości znajduje się zabytkowy, neogotycki kościół, który jest siedzibą parafii Matki Boskiej Bolesnej. Miejscowość dysponuje również obiektami sportowymi (Orlik 2012) oraz przedsiębiorstwami (np. Bohamet). Działalność rolnicza posiada znaczenie drugorzędne. Na terenie Ciela funkcjonuje tylko 8 gospodarstw rolnych powyżej 1 ha. W Świetlicy Wiejskiej w Cielu działa Klub „Osiedlanki”.
Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki.

### Rekreacja
Zapleczem rekreacyjnym dla miejscowości jest Puszcza Bydgoska otaczająca miejscowość od północy. Niestety dostęp do lasu jest utrudniony od 2008 roku, po budowie drogi ekspresowej S10. Na południu znajdują się Bydgoskie Łąki Nadnoteckie, wśród których płynie Noteć i Kanał Górnonotecki. Tereny te częściowo objęte są ochroną w sieci Natura 2000 (Równina Szubińsko-Łabiszyńska).

### Ochrona przyrody
We wsi znajdują się pomniki przyrody:
- dąb szypułkowy o obwodzie 303 cm[8]
- dąb szypułkowy o obwodzie 347 cm rosnący w parku wiejskim[8]
- lipa drobnolistna o obwodzie 397 cm[9].

## Historia
Historia osadnictwa na terenie Ciela sięga kilku tysięcy lat p.n.e., gdy po ustąpieniu lodowca i ociepleniu klimatu możliwa stała się eksploracja tego terenu przez ludzi. Na terenie wsi odkryto znaleziska z epoki kamiennej.

### Okres staropolski
Dzieje Ciela wiążą się ściśle z historią miasta Bydgoszczy. W okresie istnienia I Rzeczypospolitej było osadą należącą do miasta, podobnie jak Biedaszkowo, Bocianowo, Białe Błota, Czajcze Błota, Miedzyń, Okole, Nowy Dwór, Szwederowo, Goryczkowo, Wilczak Wielki i Mały, Murowaniec, Rupienica, Wilcze, Koziłaszka oraz Wilcze Gardło.
Ciele jako wieś wspomniana jest po raz pierwszy w 1673 roku. Po wojnie północnej (1700-1721), która przyniosła ogromne zniszczenia i wyludnienie okolicy, Rada miasta Bydgoszczy, podobnie jak starostowie i wójtowie bydgoscy, podjęła starania w celu lokacji nowych osad, wsi i folwarków oraz osadzania na nich osadników tzw. olędrów. Miało to sprzyjać rozwojowi gospodarczemu, zagospodarowaniu nieużytków oraz wzrostowi dochodów z czynszów. 8 czerwca 1723 roku bydgoska Rada Miejska wydzierżawiła istniejący już wcześniej, lecz zniszczony folwark zwany Cielę lub Trzemeszynko trzem rodzinom: Elżbiecie i Krystianowi Leydgierom, Dorocie i Michałowi Breytkojom oraz Elżbiecie i Krystianowi Wegnerom. Folwark Ciele dzierżawili olędrzy, osadnicy pochodzący z Niderlandów lub Nadrenii. Otrzymywali oni ziemię tytułem najmu do uprawy i użytku gruntów zaniedbanych, płacąc za to czynsz pieniężny. Folwark ten obok Goryczkowa i Biedaszkowa zaliczał się do bogatszych, najwyżej oczynszowanych. W 1742 r. przynosił on 243 zł rocznego dochodu, co stanowiło ok. 13% dochodów miasta pochodzących z folwarków.
Około 1743 r. do Ciela miasto przyłączyło niewielki folwark Budy, który znajdował się między Wilczym Gardłem (również folwarkiem miejskim), a Cielem, podwyższając mieszkającym tam olędrom stawkę czynszu dzierżawnego. Poza tym zobowiązano ich do rozebrania starych zabudowań gospodarczych w Budach, a ziemię przeznaczyć wyłącznie na cele rolnicze. Tuż przed I rozbiorem Polski sytuacja ekonomiczna gburów z Ciela była ciężka. Z ksiąg ekonomicznych Bydgoszczy wynika, że np. w 1762 r. zalegali z opłatą czynszu.
We wsi mieszkali gospodarze dzierżawiący posiadłości oraz komornicy, którzy za mieszkanie i kawałek ziemi pracowali u właściciela. Według informacji z katastru fryderycjańskiego z 1773 roku w Cielu mieszkało 6 gospodarzy i 6 komorników. Wszyscy byli ewangelikami.
W 1766 r. powstała polska koncepcja budowy Kanału Bydgoskiego (autor Franciszek Florian Czaki), która przewidywała połączenie Noteci z Brdą przekopem w rejonie Ciela i Białych Błot. Kanał ostatecznie zbudowali Prusacy w 1774 r., a na południe od Ciela, wśród łąk nadnoteckich powstał kanał zasilający, dostarczający wodę z Noteci do najwyżej położonego odcinka Kanału (tzw. tredla).

### Okres zaborów
Ciele w XIX wieku to wieś czynszowa otoczona od północy i zachodu lasem, a od południa otwarta na rozległe łąki nadnoteckie. Gburzy posiadali gospodarstwa na zasadzie dzierżawy wieczystej i płacili miastu czynsz pieniężny. Czynszem objęte były domy, zabudowania gospodarcze, pola ogrody, łąki i wspólne pastwisko usytuowane między Cielem a Białymi Błotami. W latach 40. XIX wieku pastwisko to podzielono na odrębne działki, które przyłączono do poszczególnych gospodarstw, wytyczając im nowe granice. Do 1858 roku dokonano uwłaszczenia gospodarstw chłopskich.
We wsi najlepiej rozwijał się chów owiec, w mniejszym stopniu krów, świń, wołów i koni. W II połowie XIX w. hodowla owiec poważnie zmalała kosztem zwiększenia pogłowia trzody chlewnej i bydła. Jako siłę pociągową wykorzystywano woły, w mniejszym stopniu konie.
Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi mieszkało 110 osób (106 ewangelików, 4 katolików) w 14 domach. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś Ciele należała do majątku Białebłoto należącego do miasta Bydgoszczy. Kolejny spis z 1860 r. podaje 232 mieszkańców wsi (229 ewangelików, 3 katolików), którzy mieszkali w 40 domach. Na miejscu znajdowała się szkoła elementarna. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że miejscowości Ciele mieszkało 280 osób (276 ewangelików, 4 katolików) w 42 domostwach.
W latach 1878–1882 zbudowano żeglowny Kanał Górnonotecki łączący jezioro Gopło z Kanałem Bydgoskim. Na Bydgoskich Łąkach Nadnoteckich, położonych na południe od Ciela powstał również system rowów i kanałów melioracyjnych. W 1893 r. przy pomocy Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej w miejscowości wzniesiono kościół ewangelicki, służący miejscowej gminie wyznaniowej obejmującej kilkanaście okolicznych wsi.
Spis z 1910 r. wykazał, że w Cielu było 48 budynków i 279 mieszkańców, niemal wszyscy posługujący się językiem niemieckim.
W lutym 1919 roku w okresie powstania wielkopolskiego nieopodal wsi, w pobliżu Rynarzewa toczyły się zacięte walki powstańców z oddziałem Grenzschutzu oraz oddziałami niemieckimi z garnizonu bydgoskiego.

### Dwudziestolecie międzywojenne
20 stycznia 1920 roku wieś weszła w skład odrodzonej Rzeczypospolitej. W ramach powiatu bydgoskiego powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Ciele. Według spisu z 1921 r. we wsi tej znajdowały się 54 budynki, w których mieszkało 235 osób.
W latach 20. z miejscowości wyjechało wielu Niemców, a na ich miejsce napływali Polacy. Zmieniał się więc skład narodowościowy, jednakże aż do 1945 r. Ciele, podobnie jak Łochowo charakteryzowała się stosunkowo dużym odsetkiem ludności niemieckiej, gdyż znajdowały się tu kościoły i szkoły ewangelickie, zaś ludność niemiecka miała przewagę nad Polakami pod względem ilościowym i majątkowym. Dodatkowo do szkoły ewangelickiej w Cielu skierowano część dzieci niemieckich z Białych Błot.
W 1938 r. powierzchnia wsi Ciele liczyła 591 ha. Mieszkało tu 70 Polaków i 155 Niemców. Udział procentowy ludności niemieckiej (69%), przekraczał znacznie średnią dla powiatu bydgoskiego wynoszącą około 22%. W przededniu wybuchu II wojny światowej wzrósł rewizjonizm mniejszości niemieckiej, na którą silnie oddziaływała propaganda nazistowska.

### Okupacja niemiecka
W przededniu II wojny światowej w Puszczy Bydgoskiej między Cielem a Białymi Błotami stacjonował sztab 15 Dywizji Piechoty (dowódca gen. bryg. Zdzisław Wincenty Przyjałkowski) oraz formacje 16 Pułku Ułanów Wielkopolskich im. gen. Orlicz-Dreszera.
3 i 4 września 1939 r. w trakcie wycofywania się wojsk polskich doszło w okolicy (Łochowo, Murowaniec, Prądki) do dywersji niemieckiej i ostrzeliwania żołnierzy. Zajęcie miejscowości przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, składające się z szowinistów niemieckich, zapoczątkowało represje miejscowej ludności polskiej. Jeszcze we wrześniu 1939 r. aresztowano i rozstrzelano dwóch mieszkańców Ciela.
W okresie okupacji niemieckiej 1939–1945 miejscowość wchodziła w skład rejencji bydgoskiej, powiatu bydgoskiego (niem. Landkreis Bromberg), obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. Amtsbezirk Bromberg-Land), który składał się z 15 gmin: Białe Błota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka.
31 października 1943 roku gmina wiejska Ciele (niem. Schellen) liczyła 592 ha. Mieszkało tu 195 osób w 54 domach.

### Po II wojnie światowej
Tuż po wyzwoleniu zaczęto już w styczniu 1945 r. organizować władze administracyjne. Na terenie powiatu bydgoskiego utworzono 10 urzędów gminnych, w tym gminę Bydgoszcz-Wieś, docelowo z siedzibą w Białych Błotach. Do gminy tej należało 14 gromad (sołectw): Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Krajeński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka.
Niemcy byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zajęli Polacy, którzy przybyli m.in. z kresów wschodnich. W miejscowości uruchomiono jednoklasową szkołę.
Podczas reformy samorządowej w 1954 r. zamiast gmin utworzono duże gromady. Powstała wtedy gromada Białebłota, w której skład wchodziła również wieś Ciele.
Okres powojenny był pomyślny dla rozwoju miejscowości. Ludność wsi w okresie 1970-1997 wzrosła z 384 do 723 osób. W latach 60. zbudowano drogową obwodnicę Bydgoszczy, która przechodziła przez północne obrzeża wsi na skraju Puszczy Bydgoskiej.
W latach 90. XX w. rozpoczął się gwałtowny proces suburbanizacji okolic Bydgoszczy, których Ciele były jednym z beneficjentów. W ciągu 20-lecia po 1990 r. liczba mieszkańców miejscowości znacznie wzrosła, przekraczając tysiąc osób. Atrakcyjności osiedleńczej sprzyjały: bliskość komunikacyjna z Bydgoszczą, atrakcyjne przyrodniczo otoczenie oraz niższe ceny działek budowlanych.
W 2008 r. w sąsiedztwie wsi oddano do użytku drogę ekspresową S5 i S10.

## Zabytki
Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisany jest zespół kościoła ewangelickiego, nr rej.: A/1280/1-4 z 25.04.2007:
- kościół, obecnie rzymskokatolicki parafialny pw. MB Bolesnej, 1892-93
- pastorówka, obecnie plebania, 1880-82
- 2 budynki gospodarcze przy plebanii, 1880-82.

## Infrastruktura

### Obiekty sakralne
- Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Cielu
- cmentarz komunalny
- nieczynny cmentarz ewangelicki

### Gospodarka
- Bohamet S.A. – 3 zakłady (główny, armatura, produkcja szkła)

### Sport
- boisko Orlik 2012

## Wspólnoty wyznaniowe
Katolicy na terenie miejscowości do 1920 r. należeli do bydgoskiej parafii farnej, a w latach 1920–1946 do parafii Trójcy Świętej w Bydgoszczy. W 1867 r. utworzono gminę ewangelicką w Cielu, która objęła wsie: Ciele, Białe Błota, Kruszyn, Lipniki, Murowaniec, Prądki i Zielonka. W latach 1880–1881 wzniesiono w Cielu pastorówkę, a w latach 1892-1893 zbór ewangelicki. W 1946 r. kościół ten przekazany został katolikom i stał się kościołem parafii Matki Boskiej Bolesnej w Cielu. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii gnieźnieńskiej, diecezji bydgoskiej, dekanatu Białe Błota.

## Statystyka
Poniżej podano wybrane informacje statystyczne dotyczące wsi Ciele na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS.
Narodowy Spis Powszechny 2002 wykazał, że we wsi Ciele mieszkało 765 osób w 198 gospodarstwach domowych. Co czwarta osoba posiadała wykształcenie wyższe lub średnie. We wsi znajdowało się 85 budynków ze 195 mieszkaniami. Tylko 12% mieszkań pochodziło sprzed 1945 roku, zaś 21% wzniesiono w latach 1989-2002. Około 135 domów wzniesiono w Cielu w latach 1945-1988.
Narodowy Spis Powszechny 2011 odnotował 1151 mieszkańców Ciela. W 2013 r. działalność gospodarczą prowadziło 532 podmiotów, w tym 129 osób fizycznych, 39 osób prawnych, 21 spółek handlowych (w tym 5 z udziałem kapitału zagranicznego). Dominowały firmy małe (0-9 osób). Największa w miejscowości firma Bohamet zatrudniała ponad 250 osób, 2 przedsiębiorstwa zatrudniały powyżej 50 osób, a 3 – w granicach 10-49 osób. W latach 2008–2013 oddano do użytku 121 mieszkań – wszystkie w budownictwie indywidualnym. Stanowiło to około 8% wszystkich nowych mieszkań wzniesionych w tym czasie w całej gminie. We wsi znajdowało się przedszkole, które obejmowało opieką 47 dzieci.

wikiname: plwiki

title: Ciele

in_language: pl

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Ciele
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Ciele church.jpg
 |opis zdjęcia           = Kościół pw. Matki Boskiej Bolesnej
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = kujawsko-pomorskie
 |powiat                 = [[Powiat bydgoski|bydgoski]]
 |gmina                  = [[Białe Błota (gmina)|Białe Błota]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               = 70
 |liczba ludności        = 1771<ref>{{Cytuj | url = https://bip.bialeblota.pl/artykul/257/7791/dane-statystyczne | tytuł = Dane statystyczne | opublikowany = bip.bialeblota.pl | data dostępu = 2024-09-09 | opis = Plik statystyka Ewidencji Ludności na koniec 2023 r}}</ref>
 |rok                    = 2023
 |strefa numeracyjna     = 52
 |kod pocztowy           = 86-005<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=167}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = CBY
 |SIMC                   = 0079510
 |kod mapy               = Białe Błota (gmina)
 |współrzędne            = 53°04'18"N 17°55'05"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|17359|data=2025-01-08}}</ref>
 |commons                = Category:Ciele
 |www                    =
}}
[[Plik:Droga ekspresowa S5S10 Stryszek-Białe Błota a.jpg|thumb|240px|[[Droga ekspresowa S5 (Polska)|Droga ekspresowa S5]]/[[Droga ekspresowa S10 (Polska)|S10]] w rejonie Ciela]]
[[Plik:Kapliczka Ciele.jpg|thumb|240px|Kapliczka Matki Bożej Źródlanej]]
[[Plik:Oak Ciele.jpg|thumb|240px|Dąb w parku wiejskim przy „Orliku”]]
'''Ciele''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]], położona w [[województwo kujawsko-pomorskie|województwie kujawsko-pomorskim]], w [[powiat bydgoski|powiecie bydgoskim]], w [[Białe Błota (gmina)|gminie Białe Błota]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1950–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo bydgoskie (1975–1998)|województwa bydgoskiego]].

== Nazwa ==
W okresie staropolskim folwark na terenie wsi nazywano ''Cielę''. Do 1743 roku stosowano również nazwę zamienną: ''Trzemeszynko'' lub ''Trzemeszynek''<ref name="REmB">Kabaciński Ryszard, ''Rejestry ekonomiczne miasta Bydgoszczy z lat 1742 – 1761 – 1765'', [w:] „Źródła do dziejów Bydgoszczy” nr 6, [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]], Bydgoszcz 1970.</ref>.

Zobacz też: [[Cielechowizna]], [[Cielemęc]], [[Cieleszyn]], [[Cieleśnica]]

== Położenie ==
Ciele znajduje się przy [[Droga ekspresowa|drodze ekspresowej]] [[Droga ekspresowa S5 (Polska)|S5]]/[[Droga ekspresowa S10 (Polska)|S10]], będącej południową obwodnicą [[Bydgoszcz]]y. Od zachodu i południa graniczy z sołectwem [[Kruszyn Krajeński]], od wschodu z [[Prądki|Prądkami]] i [[Zielonka (powiat bydgoski)|Zielonką]], zaś od północy z [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białymi Błotami]] oraz [[Puszcza Bydgoska|Puszczą Bydgoską]].

Pod względem fizycznogeograficznym wieś leży w obrębie makroregionu [[Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka]], w mezoregionie [[Kotlina Toruńska]] i [[mikroregion|mikroregionie]] [[Równina Rynarzewska]]<ref name="ŚP">Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.</ref>.

== Charakterystyka ==
Ciele to wieś sołecka, położona ok. 5 km na południe od siedziby [[Białe Błota (gmina)|gminy Białe Błota]]. Ma charakter wsi podmiejskiej o rozproszonej zabudowie. Charakteryzuje się rozwiniętymi funkcjami działalności rolniczej i pozarolniczej. Znajduje się w rejonie oddziaływania aglomeracji [[Bydgoszcz]]y, co korzystnie wpływa na rozwój miejscowości. Dominujący sposób użytkowania to mieszkalnictwo oraz rozwój bazy handlowej (składowanie i hurt), przemysłu i rzemiosła. Stosunkowo dużą ofertę terenową posiada w miejscowości [[Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa]]<ref name="SUBC">Zmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania gminy Białe Błota. Urząd Gminy w Białych Błotach. maj 2010.</ref>.

W miejscowości znajduje się zabytkowy, [[Neogotyk|neogotycki]] [[Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Cielu|kościół]], który jest siedzibą [[Parafia Matki Boskiej Bolesnej w Cielu|parafii Matki Boskiej Bolesnej]]. Miejscowość dysponuje również obiektami sportowymi ([[Orlik 2012]]) oraz przedsiębiorstwami (np. Bohamet). Działalność rolnicza posiada znaczenie drugorzędne. Na terenie Ciela funkcjonuje tylko 8 gospodarstw rolnych powyżej 1 ha<ref name="SUBC" />. W Świetlicy Wiejskiej w Cielu działa Klub „Osiedlanki”<ref name="SUBC" />.

Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki<ref>{{cytuj stronę|url=https://sites.google.com/site/zapomnieni/alfabetycznie/ciele|tytuł=Zapomnieni – zdjęcia cmentarza | data dostępu=2011-12-29}}</ref>.

=== Rekreacja ===
Zapleczem rekreacyjnym dla miejscowości jest [[Puszcza Bydgoska]] otaczająca miejscowość od północy. Niestety dostęp do lasu jest utrudniony od 2008 roku, po budowie [[Droga ekspresowa S10 (Polska)|drogi ekspresowej S10]]. Na południu znajdują się Bydgoskie Łąki Nadnoteckie, wśród których płynie [[Noteć]] i [[Kanał Górnonotecki]]. Tereny te częściowo objęte są ochroną w sieci [[Natura 2000]] ([[Równina Szubińsko-Łabiszyńska]]).

=== Ochrona przyrody ===
We wsi znajdują się [[pomnik przyrody|pomniki przyrody]]:
* [[dąb szypułkowy]] o obwodzie 303 cm<ref name="PP">Rozporządzenie nr 305/93 Wojewody Bydgoskiego z dnia 26 października 1993 roku.</ref>
* [[dąb szypułkowy]] o obwodzie 347 cm rosnący w parku wiejskim<ref name="PP" />
* [[lipa drobnolistna]] o obwodzie 397 cm<ref>Rozporządzenie nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 roku.</ref>.

== Historia ==
Historia osadnictwa na terenie Ciela sięga kilku tysięcy lat p.n.e., gdy po ustąpieniu lodowca i ociepleniu klimatu możliwa stała się eksploracja tego terenu przez ludzi. Na terenie wsi odkryto znaleziska z [[Epoka kamienia|epoki kamiennej]]<ref name="GBBC">Gmina Białe Błota. Wczoraj – dziś – jutro. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Płotkowskiego. Urząd Gminy Białe Błota 1998. {{ISBN|83-87586-02-1}}.</ref>.

=== Okres staropolski ===
Dzieje Ciela wiążą się ściśle z historią miasta [[Bydgoszcz]]y. W okresie istnienia [[I Rzeczpospolita|I Rzeczypospolitej]] było osadą należącą do miasta, podobnie jak [[Biedaszkowo (Bydgoszcz)|Biedaszkowo]], [[Bocianowo (Bydgoszcz)|Bocianowo]], [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białe Błota]], Czajcze Błota, [[Miedzyń]], [[Okole (Bydgoszcz)|Okole]], Nowy Dwór, [[Szwederowo]], [[Górzyskowo|Goryczkowo]], [[Wilczak (Bydgoszcz)|Wilczak]] Wielki i Mały, [[Murowaniec (województwo kujawsko-pomorskie)|Murowaniec]], [[Wzgórze Wolności|Rupienica]], Wilcze, Koziłaszka oraz Wilcze Gardło<ref name="ŻF">Żmidziński Franciszek, ''Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772'', [w:] [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]]. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973.</ref>.

Ciele jako wieś wspomniana jest po raz pierwszy w 1673 roku<ref name="ZDOM">Aneks nr 2. Zarys dziejów osad miejskich oraz miejscowości przyłączonych do Bydgoszczy do 1939 roku, [w:] Historia Bydgoszczy. Tom II. Część pierwsza 1920-1939: red. Marian Biskup: Bydgoszcz: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe 1999. {{ISBN|83-901329-0-7}}, s. 852-873.</ref>. Po [[III wojna północna|wojnie północnej]] (1700-1721), która przyniosła ogromne zniszczenia i wyludnienie okolicy, Rada miasta Bydgoszczy, podobnie jak [[Starostowie bydgoscy|starostowie]] i [[Prezydenci Bydgoszczy|wójtowie bydgoscy]], podjęła starania w celu lokacji nowych osad, wsi i folwarków oraz osadzania na nich osadników tzw. [[Olędrzy|olędrów]]. Miało to sprzyjać rozwojowi gospodarczemu, zagospodarowaniu nieużytków oraz wzrostowi dochodów z czynszów. 8 czerwca 1723 roku bydgoska Rada Miejska wydzierżawiła istniejący już wcześniej, lecz zniszczony [[folwark]] zwany ''Cielę'' lub ''Trzemeszynko'' trzem rodzinom: Elżbiecie i Krystianowi Leydgierom, Dorocie i Michałowi Breytkojom oraz Elżbiecie i Krystianowi Wegnerom<ref name="REmB" />. Folwark Ciele dzierżawili [[olędrzy]], osadnicy pochodzący z [[Niderlandy (region historyczny)|Niderlandów]] lub [[Nadrenia|Nadrenii]]. Otrzymywali oni ziemię tytułem najmu do uprawy i użytku gruntów zaniedbanych, płacąc za to czynsz pieniężny<ref name="GBBC" />. Folwark ten obok Goryczkowa i Biedaszkowa zaliczał się do bogatszych, najwyżej oczynszowanych. W 1742 r. przynosił on 243 zł rocznego dochodu, co stanowiło ok. 13% dochodów miasta pochodzących z folwarków<ref name="ZDOM"/>.

Około 1743 r. do Ciela miasto przyłączyło niewielki folwark ''Budy'', który znajdował się między ''Wilczym Gardłem'' (również folwarkiem miejskim), a Cielem, podwyższając mieszkającym tam olędrom stawkę czynszu dzierżawnego. Poza tym zobowiązano ich do rozebrania starych zabudowań gospodarczych w Budach, a ziemię przeznaczyć wyłącznie na cele rolnicze<ref name="GBBC" />. Tuż przed [[I rozbiór Polski|I rozbiorem Polski]] sytuacja ekonomiczna [[Gburzy|gburów]] z Ciela była ciężka. Z ksiąg ekonomicznych Bydgoszczy wynika, że np. w 1762 r. zalegali z opłatą czynszu<ref name="GBBC" />.

We wsi mieszkali gospodarze dzierżawiący posiadłości oraz [[Komornik sądowy|komornicy]], którzy za mieszkanie i kawałek ziemi pracowali u właściciela. Według informacji z katastru fryderycjańskiego z 1773 roku w Cielu mieszkało 6 gospodarzy i 6 komorników. Wszyscy byli ewangelikami<ref name="GBBC" />.

W 1766 r. powstała polska koncepcja budowy [[Kanał Bydgoski|Kanału Bydgoskiego]] (autor [[Franciszek Czaki (kartograf)|Franciszek Florian Czaki]]), która przewidywała połączenie [[Noteć|Noteci]] z [[Brda|Brdą]] przekopem w rejonie Ciela i [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białych Błot]]<ref>Wilder Jan Antoni, ''Polski projekt kanału bydgoskiego'', [w:] „Przegląd Bydgoski”, rocznik 1, R. 1936, z. 1-2.</ref>. Kanał ostatecznie zbudowali Prusacy w 1774 r., a na południe od Ciela, wśród łąk nadnoteckich powstał [[Kanał Górnonotecki|kanał zasilający]], dostarczający wodę z [[Noteć|Noteci]] do najwyżej położonego odcinka Kanału (tzw. tredla).

=== Okres zaborów ===
Ciele w XIX wieku to wieś czynszowa otoczona od północy i zachodu lasem, a od południa otwarta na rozległe łąki nadnoteckie. [[Gburzy]] posiadali gospodarstwa na zasadzie dzierżawy wieczystej i płacili miastu czynsz pieniężny. Czynszem objęte były domy, zabudowania gospodarcze, pola ogrody, łąki i wspólne pastwisko usytuowane między Cielem a [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białymi Błotami]]. W latach 40. XIX wieku pastwisko to podzielono na odrębne działki, które przyłączono do poszczególnych gospodarstw, wytyczając im nowe granice. Do 1858 roku dokonano [[Uwłaszczenie|uwłaszczenia]] gospodarstw chłopskich<ref name="GBBC" />.

We wsi najlepiej rozwijał się chów [[Owca domowa|owiec]], w mniejszym stopniu [[bydło|krów]], [[świnia domowa|świń]], [[wół|wołów]] i [[koń|koni]]. W II połowie XIX w. hodowla owiec poważnie zmalała kosztem zwiększenia pogłowia [[Świnia domowa|trzody chlewnej]] i [[bydło domowe|bydła]]. Jako siłę pociągową wykorzystywano woły, w mniejszym stopniu konie<ref name="GBBC" />.

Spis miejscowości [[Rejencja bydgoska (1815–1920)|rejencji bydgoskiej]] z 1833 r. podaje, że we wsi mieszkało 110 osób (106 ewangelików, 4 katolików) w 14 domach<ref name="RB33">[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=67330&from=&dirids=1&ver_id=&lp=3&QI= Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833].</ref>. Według opisu [[Jan Nepomucen Bobrowicz|Jana Nepomucena Bobrowicza]] z 1846 r. wieś Ciele należała do majątku Białebłoto należącego do miasta [[Bydgoszcz]]y<ref name="XP46">{{Cytuj książkę | autor = Jan Nepomucen Bobrowicz |autor link=Jan Nepomucen Bobrowicz | tytuł = Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego | url = https://books.google.com/books/about/Opisanie_historyczno_statystyczne_Wielki.html?id=1r4aAAAAYAAJ| wydawca = Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) | miejsce = [[Lipsk]] | data = 1846 | strony = 423}}</ref>. Kolejny spis z 1860 r. podaje 232 mieszkańców wsi (229 ewangelików, 3 katolików), którzy mieszkali w 40 domach. Na miejscu znajdowała się szkoła elementarna. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy<ref name="RB60">[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=67312&from=&dirids=1&ver_id=&lp=5&QI= Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860].</ref>.

[[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego]] dla roku 1884 podaje, że miejscowości Ciele mieszkało 280 osób (276 ewangelików, 4 katolików) w 42 domostwach<ref>{{SgKP|I|685}}</ref>.

W latach 1878–1882 zbudowano żeglowny [[Kanał Górnonotecki]] łączący jezioro [[Gopło]] z [[Kanał Bydgoski|Kanałem Bydgoskim]]<ref>Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał Bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773–1915. [w:] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002.</ref>. Na Bydgoskich Łąkach Nadnoteckich, położonych na południe od Ciela powstał również system rowów i kanałów melioracyjnych. W 1893 r. przy pomocy [[Komisja Kolonizacyjna|Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej]] w miejscowości wzniesiono [[Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Cielu|kościół ewangelicki]], służący miejscowej gminie wyznaniowej obejmującej kilkanaście okolicznych wsi.

Spis z 1910 r. wykazał, że w Cielu było 48 budynków i 279 mieszkańców, niemal wszyscy posługujący się [[Język niemiecki|językiem niemieckim]]<ref name="ZDOM" />.

W lutym 1919 roku w okresie [[Powstanie wielkopolskie|powstania wielkopolskiego]] nieopodal wsi, w pobliżu [[Rynarzewo (województwo kujawsko-pomorskie)|Rynarzewa]] toczyły się zacięte walki powstańców z oddziałem [[Grenzschutz Ost|Grenzschutzu]] oraz oddziałami niemieckimi z garnizonu bydgoskiego<ref>Bydgoszcz w dobie powstania wielkopolskiego. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Grota. [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]]. Prace Popularnonaukowe nr 5. Bydgoszcz 1970.</ref>.

=== Dwudziestolecie międzywojenne ===
20 stycznia 1920 roku wieś weszła w skład odrodzonej [[II Rzeczpospolita|Rzeczypospolitej]]. W ramach [[Powiat bydgoski|powiatu bydgoskiego]] powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Ciele<ref name="GBBC" />. Według spisu z 1921 r. we wsi tej znajdowały się 54 budynki, w których mieszkało 235 osób<ref name="ZDOM" />.

W latach 20. z miejscowości wyjechało wielu [[Niemcy (naród)|Niemców]], a na ich miejsce napływali [[Polacy]]. Zmieniał się więc skład narodowościowy, jednakże aż do 1945 r. Ciele, podobnie jak [[Łochowo (wieś w województwie kujawsko-pomorskim)|Łochowo]] charakteryzowała się stosunkowo dużym odsetkiem ludności niemieckiej, gdyż znajdowały się tu kościoły i szkoły ewangelickie, zaś ludność niemiecka miała przewagę nad Polakami pod względem ilościowym i majątkowym<ref name="GBBC" />. Dodatkowo do szkoły ewangelickiej w Cielu skierowano część dzieci niemieckich z Białych Błot<ref name="GBBC" />.

W 1938 r. powierzchnia wsi Ciele liczyła 591 ha. Mieszkało tu 70 Polaków i 155 Niemców. Udział procentowy ludności niemieckiej (69%), przekraczał znacznie średnią dla powiatu bydgoskiego wynoszącą około 22%<ref name="GBBC" />. W przededniu wybuchu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] wzrósł rewizjonizm [[Mniejszość niemiecka w Polsce|mniejszości niemieckiej]], na którą silnie oddziaływała [[propaganda nazistowska]].

=== Okupacja niemiecka ===
W przededniu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w Puszczy Bydgoskiej między Cielem a Białymi Błotami stacjonował sztab [[15 Wielkopolska Dywizja Piechoty|15 Dywizji Piechoty]] (dowódca gen. bryg. [[Zdzisław Wincenty Przyjałkowski]]) oraz formacje [[16 Pułk Ułanów Wielkopolskich|16 Pułku Ułanów Wielkopolskich]] im. gen. Orlicz-Dreszera<ref name="GBBC" />.

3 i 4 września 1939 r. w trakcie wycofywania się wojsk polskich doszło w okolicy (Łochowo, Murowaniec, Prądki) do [[Krwawa niedziela (Bydgoszcz)|dywersji niemieckiej]] i ostrzeliwania żołnierzy<ref name="GBBC" />. Zajęcie miejscowości przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, składające się z szowinistów niemieckich, zapoczątkowało represje miejscowej ludności polskiej. Jeszcze we wrześniu 1939 r. aresztowano i rozstrzelano dwóch mieszkańców Ciela<ref name="GBBC" />.

W okresie [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji niemieckiej 1939–1945]] miejscowość wchodziła w skład [[Rejencja bydgoska (1939–1945)|rejencji bydgoskiej]], powiatu bydgoskiego (niem. ''Landkreis Bromberg''), obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. ''Amtsbezirk Bromberg-Land''), który składał się z 15 gmin: Białe Błota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka<ref name="GBBC" />.

31 października 1943 roku gmina wiejska Ciele (niem. ''Schellen'') liczyła 592 ha. Mieszkało tu 195 osób w 54 domach<ref name="GBBC" />.

=== Po II wojnie światowej ===
Tuż po wyzwoleniu zaczęto już w styczniu 1945 r. organizować władze administracyjne. Na terenie [[Powiat bydgoski|powiatu bydgoskiego]] utworzono 10 urzędów gminnych, w tym [[Bydgoszcz (gmina)|gminę Bydgoszcz-Wieś]], docelowo z siedzibą w Białych Błotach<ref name="GBBC" />. Do gminy tej należało 14 gromad (sołectw): Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Krajeński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka<ref name="GBBC" />.

[[Niemcy (naród)|Niemcy]] byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zajęli Polacy, którzy przybyli m.in. z kresów wschodnich. W miejscowości uruchomiono jednoklasową szkołę<ref name="GBBC" />.

Podczas reformy samorządowej w 1954 r. zamiast [[Gmina|gmin]] utworzono duże [[Gromada (podział administracyjny)|gromady]]. Powstała wtedy [[Białebłota (gromada)|gromada Białebłota]], w której skład wchodziła również wieś Ciele<ref name="GBBC" />.

Okres powojenny był pomyślny dla rozwoju miejscowości. Ludność wsi w okresie 1970-1997 wzrosła z 384 do 723 osób<ref name="GBBC" />. W latach 60. zbudowano drogową obwodnicę Bydgoszczy, która przechodziła przez północne obrzeża wsi na skraju [[Puszcza Bydgoska|Puszczy Bydgoskiej]].

W latach 90. XX w. rozpoczął się gwałtowny proces [[Suburbanizacja|suburbanizacji]] okolic Bydgoszczy, których Ciele były jednym z beneficjentów. W ciągu 20-lecia po 1990 r. liczba mieszkańców miejscowości znacznie wzrosła, przekraczając tysiąc osób<ref name="SUBC" />. Atrakcyjności osiedleńczej sprzyjały: bliskość komunikacyjna z [[Bydgoszcz]]ą, atrakcyjne przyrodniczo otoczenie oraz niższe ceny działek budowlanych.

W 2008 r. w sąsiedztwie wsi oddano do użytku [[Droga ekspresowa S5 (Polska)|drogę ekspresową S5]] i [[Droga ekspresowa S10 (Polska)|S10]].

== Zabytki ==
Według rejestru zabytków [[Narodowy Instytut Dziedzictwa|NID]]<ref>{{Zabytek|kujawsko-pomorskie|strony=11|data dostępu=2016-07-24}}
</ref> na listę zabytków wpisany jest zespół kościoła ewangelickiego, nr rej.: A/1280/1-4 z 25.04.2007:
* kościół, obecnie rzymskokatolicki parafialny pw. MB Bolesnej, 1892-93
* pastorówka, obecnie plebania, 1880-82
* 2 budynki gospodarcze przy plebanii, 1880-82.

== Infrastruktura ==
=== Obiekty sakralne ===
* [[Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Cielu]]
* cmentarz komunalny
* nieczynny cmentarz ewangelicki

=== Gospodarka ===
* Bohamet S.A. – 3 zakłady (główny, armatura, produkcja szkła)

=== Sport ===
* boisko [[Orlik 2012]]

== Wspólnoty wyznaniowe ==
Katolicy na terenie miejscowości do 1920 r. należeli do bydgoskiej [[Parafia farna w Bydgoszczy|parafii farnej]], a w latach 1920–1946 do [[Parafia Trójcy Świętej w Bydgoszczy|parafii Trójcy Świętej w Bydgoszczy]]. W 1867 r. utworzono gminę ewangelicką w Cielu, która objęła wsie: Ciele, Białe Błota, Kruszyn, Lipniki, Murowaniec, Prądki i Zielonka. W latach 1880–1881 wzniesiono w Cielu pastorówkę, a w latach 1892-1893 [[Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Cielu|zbór ewangelicki]]. W 1946 r. kościół ten przekazany został katolikom i stał się kościołem [[Parafia Matki Boskiej Bolesnej w Cielu|parafii Matki Boskiej Bolesnej w Cielu]]<ref name="GBBC" />. W strukturze kościoła [[Kościół łaciński|rzymskokatolickiego]] parafia należy do [[Metropolia gnieźnieńska|metropolii gnieźnieńskiej]], [[Diecezja bydgoska|diecezji bydgoskiej]], [[Dekanat Białe Błota|dekanatu Białe Błota]].

== Statystyka ==
Poniżej podano wybrane informacje statystyczne dotyczące wsi Ciele na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS<ref>Bank Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego. Wszystkie dane dla miejscowości Ciele, powiat bydgoski, gmina Białe Błota, http://stat.gov.pl/bdl/app/strona.html?p_name=indeks.</ref>.

[[Narodowy Spis Powszechny 2002]] wykazał, że we wsi Ciele mieszkało 765 osób w 198 gospodarstwach domowych. Co czwarta osoba posiadała [[wykształcenie wyższe]] lub [[Wykształcenie średnie|średnie]]. We wsi znajdowało się 85 [[budynek|budynków]] ze 195 [[mieszkanie|mieszkaniami]]. Tylko 12% mieszkań pochodziło sprzed 1945 roku, zaś 21% wzniesiono w latach 1989-2002. Około 135 domów wzniesiono w Cielu w latach 1945-1988.

[[Narodowy Spis Powszechny 2011]] odnotował 1151 mieszkańców Ciela. W 2013 r. działalność gospodarczą prowadziło 532 podmiotów, w tym 129 [[Osoba fizyczna|osób fizycznych]], 39 [[Osoba prawna|osób prawnych]], 21 [[spółka handlowa|spółek handlowych]] (w tym 5 z udziałem kapitału zagranicznego). Dominowały firmy małe (0-9 osób). Największa w miejscowości firma Bohamet zatrudniała ponad 250 osób, 2 przedsiębiorstwa zatrudniały powyżej 50 osób, a 3 – w granicach 10-49 osób. W latach 2008–2013 oddano do użytku 121 mieszkań – wszystkie w budownictwie indywidualnym. Stanowiło to około 8% wszystkich nowych mieszkań wzniesionych w tym czasie w całej [[Białe Błota (gmina)|gminie]]. We wsi znajdowało się [[przedszkole]], które obejmowało opieką 47 dzieci.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Białe Błota}}

[[Kategoria:Ciele|*]]

title: Ciele

Państwo: Polska

Województwo: kujawsko-pomorskie

Powiat: bydgoski

Gmina: Białe Błota

Tablice rejestracyjne: CBY


text:
# Piłka siatkowa na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008
Turniej olimpijski w piłce siatkowej rozegrany podczas XXIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Pekinie był dwunastym w historii igrzysk olimpijskich zmaganiem w halowej odmianie tej dyscypliny sportu i czwartym w wersji plażowej. Rywalizacja toczyła się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a przystąpiło do niej po 12 zespołów halowych (męskich i żeńskich) oraz po 24 pary plażowe (męskie i żeńskie). Wszystkie cztery turnieje zostały przeprowadzone systemem kołowym oraz systemem pucharowym. Arenami zmagań były Hala Uniwersytetu Pekińskiego, Capital Indoor Stadium oraz Beach Volleyball Ground.

## Siatkówka halowa
Udział w turnieju olimpijskim zapewniony miały wyłącznie obydwie reprezentacje Chin (męska i żeńska) - jako przedstawiciele gospodarza igrzysk, pozostałe drużyny narodowe - zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn - musiały uzyskać kwalifikację. Zakwalifikowanie się do turnieju mogło odbyć się na jeden spośród trzech sposobów, tj. poprzez:
- Puchar Świata (3 najlepsze zespoły)
- kontynentalne turnieje kwalifikacyjne (5 zespołów)
- światowe turnieje kwalifikacyjne (3 zespoły)

### Uczestnicy
| Nazwa imprezy                                 | Data przeprowadzenia          | Gospodarz  | Miejsc | Zakwalifikowani         |
| --------------------------------------------- | ----------------------------- | ---------- | ------ | ----------------------- |
| Puchar Świata mężczyzn w piłce siatkowej 2007 | 18 listopada - 2 grudnia 2007 | Japonia    | 3      | Brazylia Rosja Bułgaria |
| Europejski Turniej Kwalifikacyjny             | 7 stycznia - 13 stycznia 2008 | Izmir      | 1      | Serbia                  |
| Afrykański Turniej Kwalifikacyjny             | 3 lutego - 9 lutego 2008      | Durban     | 1      | Egipt                   |
| Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Północnej      | 6 stycznia - 11 stycznia 2008 | Caguas     | 1      | USA                     |
| Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Południowej    | 3 stycznia - 7 stycznia 2008  | Formosa    | 1      | Wenezuela               |
| I Światowy Turniej Kwalifikacyjny             | 23 maja - 25 maja 2008        | Düsseldorf | 1      | Niemcy                  |
| II Światowy Turniej Kwalifikacyjny            | 30 maja - 1 czerwca 2008      | Espinho    | 1      | Polska                  |
| III Światowy Turniej Kwalifikacyjny/Azja      | 31 maja - 8 czerwca 2008      | Tokio      | 2      | Włochy Japonia          |
| Gospodarz                                     | 13 lipca 2001                 | -          | 1      | Chiny                   |
| Razem                                         |                               |            | 12     |                         |

### Uczestniczki
| Nazwa imprezy                               | Data przeprowadzenia           | Gospodarz | Miejsc | Zakwalifikowane                  |
| ------------------------------------------- | ------------------------------ | --------- | ------ | -------------------------------- |
| Puchar Świata kobiet w piłce siatkowej 2007 | 2 grudnia - 16 grudnia 2007    | Japonia   | 3      | Włochy Brazylia USA              |
| Europejski Turniej Kwalifikacyjny           | 15 stycznia - 20 stycznia 2008 | Halle     | 1      | Rosja                            |
| Afrykański Turniej Kwalifikacyjny           | 22 stycznia - 26 stycznia 2008 | Algier    | 1      | Algieria                         |
| Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Północnej    | 17 grudnia - 22 grudnia 2007   | Monterrey | 1      | Kuba                             |
| Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Południowej  | 3 stycznia - 7 stycznia 2008   | Lima      | 1      | Wenezuela                        |
| Światowy Turniej Kwalifikacyjny/Azja        | 17 maja - 25 maja 2008         | Tokio     | 4      | Polska Serbia Japonia Kazachstan |
| Gospodarz                                   | 13 lipca 2001                  | -         | 1      | Chiny                            |
| Razem                                       |                                |           | 12     |                                  |

## Siatkówka plażowa
Udział w turnieju olimpijskim zapewniony miało wyłącznie po jednej parze chińskiej (męskiej i żeńskiej) - jako przedstawicieli gospodarza igrzysk, pozostałe ekipy - zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn - zostały wybrane poprzez specjalny ranking olimpijski.

## Medaliści
| Konkurencja       | Konkurencja | złoto                                                                                | srebro                                                                                | brąz                                                                                |
| ----------------- | ----------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Siatkówka halowa  | mężczyźni   | Stany Zjednoczone Lloy Ball Sean Rooney David Lee Richard Lambourne William Priddy Ryan Millar Riley Salmon Thomas Hoff Clayton Stanley Kevin Hansen Gabriel Gardner Scott Touzinsky                        | Brazylia Bruno Rezende Marcelo Elgarten André Heller Samuel Fuchs Gilberto de Godoy Filho Murilo Endres André Nascimento Sérgio Dutra Santos Anderson Rodrigues Gustavo Endres Rodrigo Santana Dante Amaral | Rosja Aleksandr Korniejew Siemion Połtawski Aleksandr Kosariew Siergiej Grankin Siergiej Tietiuchin Wadim Chamuckich Jurij Bierieżko Aleksiej Ostapienko Aleksandr Wołkow Aleksiej Wierbow Maksim Michajłow Aleksiej Kuleszow |
| Siatkówka halowa  | kobiety     | Brazylia Walewska Moreira de Oliveira Carolina Albuquerque Marianne Steinbrecher Paula Pequeno Thaisa Menezes Fofão Valeska Menezes Fabiana Claudino Welissa Gonzaga Jaqueline Carvalho Sheilla Castro Fabí | Stany Zjednoczone Ogonna Nnamani Danielle Scott-Arruda Tayyiba Haneef-Park Lindsey Berg Stacy Sykora Nicole Davis Heather Bown Jennifer Joines Kimberly Glass Robyn Ah Mow-Santos Kim Willoughby Logan Tom  | Chiny Wang Yimei Feng Kun Yang Hao Liu Yanan Wei Qiuyue Xu Yunli Zhou Suhong Zhao Ruirui Xue Ming Li Juan Zhang Na Ma Yunwen                                                                                |
| Siatkówka plażowa | mężczyźni   | Stany Zjednoczone · Todd Rogers · Phil Dalhausser                                                                                | Brazylia · Fábio Luiz Magalhães · Márcio Araújo                                                                                | Brazylia · Ricardo Santos · Emanuel Rego                                                                                |
| Siatkówka plażowa | kobiety     | Stany Zjednoczone · Kerri Walsh · Misty May-Treanor                                                                                | Chiny · Wang Jie · Tian Jia                                                                                | Chiny · Zhang Xi · Xue Chen                                                                                |

## Tabela medalowa
| Miejsce | Państwo           | złoto | srebro | brąz | Razem |
| ------- | ----------------- | ----- | ------ | ---- | ----- |
| 1.      | Stany Zjednoczone | 3     | 1      | 0    | 4     |
| 2.      | Brazylia          | 1     | 2      | 1    | 4     |
| 3.      | Chiny             | 0     | 1      | 2    | 3     |
| 4.      | Rosja             | 0     | 0      | 1    | 1     |

wikitext:
[[Plik:Olympic pictogram Volleyball.png|right|150px]]
'''[[Piłka siatkowa na letnich igrzyskach olimpijskich|Turniej olimpijski w piłce siatkowej]] rozegrany podczas [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 2008|XXIX Letnich Igrzysk Olimpijskich]] w [[Pekin]]ie''' był dwunastym w historii [[Letnie igrzyska olimpijskie|igrzysk olimpijskich]] zmaganiem w [[Piłka siatkowa|halowej odmianie tej dyscypliny]] [[sport]]u i czwartym w [[Siatkówka plażowa|wersji plażowej]]. Rywalizacja toczyła się zarówno u [[Kobieta|kobiet]], jak i u [[Mężczyzna|mężczyzn]], a przystąpiło do niej po 12 zespołów halowych (męskich i żeńskich) oraz po 24 pary plażowe (męskie i żeńskie). Wszystkie cztery turnieje zostały przeprowadzone [[System kołowy|systemem kołowym]] oraz [[System pucharowy|systemem pucharowym]]. Arenami zmagań były [[Hala Uniwersytetu Pekińskiego]], [[Capital Indoor Stadium]] oraz [[Beach Volleyball Ground]].

== Siatkówka halowa ==
[[Plik:Volleyball icon.jpg|left|21px]] {{osobny artykuł|Turniej olimpijski w piłce siatkowej kobiet 2008}}

[[Plik:Volleyball icon.jpg|left|21px]] {{osobny artykuł|Turniej olimpijski w piłce siatkowej mężczyzn 2008}}

Udział w turnieju olimpijskim zapewniony miały wyłącznie obydwie reprezentacje Chin (męska i żeńska) - jako przedstawiciele gospodarza igrzysk, pozostałe drużyny narodowe - zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn - musiały uzyskać kwalifikację. Zakwalifikowanie się do turnieju mogło odbyć się na jeden spośród trzech sposobów, tj. poprzez:
* [[Puchar świata w piłce siatkowej|Puchar Świata]] (3 najlepsze zespoły)
* kontynentalne turnieje kwalifikacyjne (5 zespołów)
* światowe turnieje kwalifikacyjne (3 zespoły)

=== Uczestnicy ===
{| class="wikitable" width=800
|-
!Nazwa imprezy !! Data przeprowadzenia !! Gospodarz !! Miejsc !! Zakwalifikowani
|-
|[[Puchar Świata w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2007|Puchar Świata mężczyzn w piłce siatkowej 2007]] || [[18 listopada]] - [[2 grudnia]] [[2007]] || {{Flaga|JPN}} [[Japonia]] || align="center"|3 || {{Flaga|BRA}} [[Brazylia]]
{{Flaga|RUS}} [[Rosja]]
 {{Flaga|BGR}} [[Bułgaria]]
|-
|[[Europejskie kwalifikacje w piłce siatkowej mężczyzn do Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008|Europejski Turniej Kwalifikacyjny]] || [[7 stycznia]] - [[13 stycznia]] [[2008]] || {{Flaga|TUR}} [[Izmir]] || align="center"|1 ||{{flaga|SRB}} [[Serbia]]
|-
|[[Afrykański turniej kwalifikacyjny w piłce siatkowej mężczyzn do Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008|Afrykański Turniej Kwalifikacyjny]] || [[3 lutego]] - [[9 lutego]] [[2008]] || {{Flaga|ZAF}} [[Durban]] ||  align="center"|1 ||{{Flaga|EGY}} [[Egipt]]
|-
|[https://web.archive.org/web/20121225234248/http://www.norceca.org/2008%20Men%E2%80%99s%20Continental%20Olympic%20Qualification.htm Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Północnej] || [[6 stycznia]] - [[11 stycznia]] [[2008]] || {{Flaga|PRI}} [[Caguas]] || align="center"|1 ||{{Flaga|USA}} [[Stany Zjednoczone|USA]]
|-
|[http://www.feva.org.ar/noticias/muestra_nota.php?categoria=categoria_selecciones_mayores_masculino_noticias&id=440 Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Południowej] || [[3 stycznia]] - [[7 stycznia]] [[2008]] || {{Flaga|ARG}} [[Formosa (miasto)|Formosa]] || align="center"|1 || {{Flaga|VEN}} [[Wenezuela]]
|-
|[[Kwalifikacyjne turnieje interkontynentalne w piłce siatkowej mężczyzn do Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008|I Światowy Turniej Kwalifikacyjny]] || [[23 maja]] - [[25 maja]] [[2008]] || {{Flaga|DEU}} [[Düsseldorf]] || align="center"|1 || {{Państwo|DEU}}
|-
|[[Kwalifikacyjne turnieje interkontynentalne w piłce siatkowej mężczyzn do Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008|II Światowy Turniej Kwalifikacyjny]] || [[30 maja]] - [[1 czerwca]] [[2008]] || {{Flaga|PRT}} [[Espinho]] || align="center"|1 || {{Flaga|POL}} [[Polska]]
|-
|[[Kwalifikacyjne turnieje interkontynentalne w piłce siatkowej mężczyzn do Letnich Igrzysk Olimpijskich 2008|III Światowy Turniej Kwalifikacyjny/Azja]] || [[31 maja]] - [[8 czerwca]] [[2008]] || {{Flaga|JPN}} [[Tokio]] || align="center"|2 || {{Flaga|ITA}} [[Włochy]]
 {{Flaga|JPN}} [[Japonia]]
|-
|Gospodarz || [[13 lipca]] [[2001]] || - || align="center"|1 || {{Flaga|CHN}} [[Chińska Republika Ludowa|Chiny]]
|-
! Razem !! colspan="2"| !! '''12''' !!
|}

=== Uczestniczki ===
{| class="wikitable" width=800
|-
!Nazwa imprezy !! Data przeprowadzenia !! Gospodarz !! Miejsc !! Zakwalifikowane
|-
|[[Puchar Świata w Piłce Siatkowej Kobiet 2007|Puchar Świata kobiet w piłce siatkowej 2007]] || [[2 grudnia]] - [[16 grudnia]] [[2007]] || {{Flaga|JPN}} [[Japonia]] || align="center"|3 || {{Flaga|ITA}} [[Włochy]]
 {{Flaga|BRA}} [[Brazylia]]
 {{Flaga|USA}} [[Stany Zjednoczone|USA]]
|-
|[http://siatkowka.net/reprezentacje-kobiet/igrzyska-olimpijskie/2008-pekin/turnieje-kwalifikacyjne/halle-eur.html Europejski Turniej Kwalifikacyjny] || [[15 stycznia]] - [[20 stycznia]] [[2008]] || {{Flaga|DEU}} [[Halle (Saale)|Halle]] || align="center"|1 || {{Flaga|RUS}} [[Rosja]]
|-
|Afrykański Turniej Kwalifikacyjny || [[22 stycznia]] - [[26 stycznia]] [[2008]] || {{Flaga|DZA}} [[Algier]] || align="center"|1 || {{Flaga|DZA}} [[Algieria]]
|-
|[https://web.archive.org/web/20121222073609/http://www.norceca.org/2007%20Women%E2%80%99s%20Continental%20Olympic%20Qualification.htm Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Północnej] || [[17 grudnia]] - [[22 grudnia]] [[2007]] || {{Flaga|MEX}} [[Monterrey]] || align="center"|1 || {{Flaga|CUB}} [[Kuba]]
|-
|[https://web.archive.org/web/20110615001125/http://www.peru.com/deportes/especiales/2008/preolimpicovoleibol/ Turniej Kwalifikacyjny Ameryki Południowej] || [[3 stycznia]] - [[7 stycznia]] [[2008]] || {{Flaga|PER}} [[Lima]] || align="center"|1 || {{Flaga|VEN}} [[Wenezuela]]
|-
|[[Światowy Turniej Kwalifikacyjny w piłce siatkowej kobiet do Igrzysk Olimpijskich 2008|Światowy Turniej Kwalifikacyjny/Azja]] || [[17 maja]] - [[25 maja]] [[2008]] || {{Flaga|JPN}} [[Tokio]] || align="center"|4 || {{Flaga|POL}} [[Polska]]
 {{Flaga|SRB}} [[Serbia]]
 {{Flaga|JPN}} [[Japonia]]
 {{Flaga|KAZ}} [[Kazachstan]]
|-
|Gospodarz || [[13 lipca]] [[2001]] || - || align="center"|1 || {{Flaga|CHN}} [[Chińska Republika Ludowa|Chiny]]
|-
! Razem !! colspan="2"| !! '''12''' !!
|}

== Siatkówka plażowa ==
[[Plik:Volleyball icon.jpg|left|21px]] {{osobny artykuł|Turniej olimpijski w siatkówce plażowej kobiet 2008}}
[[Plik:Volleyball icon.jpg|left|21px]] {{osobny artykuł|Turniej olimpijski w siatkówce plażowej mężczyzn 2008}}

[[Plik:Volleyball (beach) pictogram.svg|right|150px]]
Udział w turnieju olimpijskim zapewniony miało wyłącznie po jednej parze chińskiej (męskiej i żeńskiej) - jako przedstawicieli gospodarza igrzysk, pozostałe ekipy - zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn - zostały wybrane poprzez specjalny ranking olimpijski.

== Medaliści ==
{| class="wikitable"
! colspan=2 | Konkurencja
! width=200px| {{trofeum|medal olimpijski|złoty}}
! width=200px| {{trofeum|medal olimpijski|srebrny}}
! width=200px| {{trofeum|medal olimpijski|brązowy}}
|-
! rowspan=2 | Siatkówka halowa !! mężczyźni
|{{reprezentacja|USA|ps}}
[[Lloy Ball]]
[[Sean Rooney]]
[[David Lee (siatkarz)|David Lee]]
[[Richard Lambourne]]
[[William Priddy]]
[[Ryan Millar]]
[[Riley Salmon]]
[[Thomas Hoff]]
[[Clayton Stanley]]
[[Kevin Hansen (siatkarz)|Kevin Hansen]]
[[Gabriel Gardner]]
[[Scott Touzinsky]]
|{{reprezentacja|BRA|ps}}
[[Bruno Rezende]]
[[Marcelo Elgarten]]
[[André Heller]]
[[Samuel Fuchs]]
[[Giba (siatkarz)|Gilberto de Godoy Filho]]
[[Murilo Endres]]
[[André Nascimento]]
[[Sérgio Dutra Santos]]
[[Anderson Rodrigues]]
[[Gustavo Endres]]
[[Rodrigo Santana]]
[[Dante Amaral]]
|{{reprezentacja|RUS|ps}}
[[Aleksandr Korniejew]]
[[Siemion Połtawski]]
[[Aleksandr Kosariew]]
[[Siergiej Grankin]]
[[Siergiej Tietiuchin]]
[[Wadim Chamutckich|Wadim Chamuckich]]
[[Jurij Bierieżko]]
[[Aleksiej Ostapienko]]
[[Aleksandr Wołkow (siatkarz)|Aleksandr Wołkow]]
[[Aleksiej Wierbow]]
[[Maksim Michajłow]]
[[Aleksiej Kuleszow]]
|-
! kobiety
|{{reprezentacja|BRA|psk}}
[[Walewska Moreira de Oliveira]]
[[Carolina Albuquerque]]
[[Marianne Steinbrecher]]
[[Paula Pequeno]]
[[Thaísa|Thaisa Menezes]]
[[Hélia Souza|Fofão]]
[[Valeska Menezes]]
[[Fabiana Claudino]]
[[Wélissa Gonzaga|Welissa Gonzaga]]
[[Jaqueline Maria Pereira de Carvalho|Jaqueline Carvalho]]
[[Sheilla Tavares de Castro|Sheilla Castro]]
[[Fabiana Oliveira|Fabí]]
|{{reprezentacja|USA|psk}}
[[Ogonna Nnamani]]
[[Danielle Scott-Arruda]]
[[Tayyiba Haneef-Park]]
[[Lindsey Berg]]
[[Stacy Sykora]]
[[Nicole Davis]]
[[Heather Bown]]
[[Jennifer Tamas|Jennifer Joines]]
[[Kimberly Glass]]
[[Robyn Ah Mow-Santos]]
[[Kim Willoughby]]
[[Logan Tom]]
|{{reprezentacja|CHN|psk}}
[[Wang Yimei]]
[[Feng Kun]]
[[Yang Hao]]
[[Liu Yanan]]
[[Wei Qiuyue]]
[[Xu Yunli]]
[[Zhou Suhong]]
[[Zhao Ruirui]]
[[Xue Ming]]
[[Li Juan]]
[[Zhang Na (siatkarka)|Zhang Na]]
[[Ma Yunwen]]
|-
! rowspan=2 | Siatkówka plażowa !! mężczyźni
|{{państwo|USA}}
[[Todd Rogers]]
[[Phil Dalhausser]]
|{{państwo|BRA}}
[[Fábio Luiz Magalhães]]
[[Márcio Araújo]]
|{{państwo|BRA}}
[[Ricardo Santos]]
[[Emanuel Rego]]
|-
! kobiety
|{{państwo|USA}}
[[Kerri Walsh Jennings|Kerri Walsh]]
[[Misty May-Treanor]]
|{{państwo|CHN}}
[[Wang Jie (siatkarka)|Wang Jie]]
[[Tian Jia]]
|{{państwo|CHN}}
[[Zhang Xi (siatkarka)|Zhang Xi]]
[[Xue Chen]]
|}

== Tabela medalowa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width=40px| Miejsce
! width=200px| Państwo
! width=40px | {{Trofeum|medal olimpijski|złoty}}
! width=40px | {{Trofeum|medal olimpijski|srebrny}}
! width=40px | {{Trofeum|medal olimpijski|brązowy}}
! width=50px | Razem
|-
| 1. ||align="left"  | {{państwolink|USA|Stany Zjednoczone na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008}} || {{Żużel/Kolor|m1}} | 3 || {{Żużel/Kolor|m2}} | 1 || {{Żużel/Kolor|m3}} | 0 || 4
|-
| 2. ||align="left"  | {{państwolink|BRA|Brazylia na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008}} || {{Żużel/Kolor|m1}} | 1 || {{Żużel/Kolor|m2}} | 2 || {{Żużel/Kolor|m3}} | 1 || 4
|-
| 3. ||align="left"  | {{państwolink|CHN|Chińska Republika Ludowa na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008}} || {{Żużel/Kolor|m1}} | 0 || {{Żużel/Kolor|m2}} | 1 || {{Żużel/Kolor|m3}} | 2 || 3
|-
| 4. ||align="left"  | {{państwolink|RUS|Rosja na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008}} || {{Żużel/Kolor|m1}} | 0 || {{Żużel/Kolor|m2}} | 0 || {{Żużel/Kolor|m3}} | 1 || 1
|}

== Zobacz też ==
* [[Składy drużyn olimpijskich w piłce siatkowej kobiet 2008]]
* [[Składy drużyn olimpijskich w piłce siatkowej mężczyzn 2008]]

{{IO2008 dyscypliny}}
{{IO siatkówka}}

[[Kategoria:Piłka siatkowa na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2008| ]]
[[Kategoria:2008 w piłce siatkowej]]


text:
# Newton (Utah)
Newton – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Utah, w hrabstwie Cache.

title: Newton (Utah)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Newton
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Newton
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Utah}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Cache|Cache]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 49-54550
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1430705
 |powierzchnia                 = 2,0
 |wysokość                     = 1382
 |rok                          = 2012
 |liczba ludności              = 787<ref>{{Cytuj stronę | nazwisko =  | imię =  | tytuł = American FactFinder - Community Facts | url = http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | opublikowany =  | data =  | data dostępu = 2014-11-01 | archiwum = http://webarchive.loc.gov/all/20150118032557/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | zarchiwizowano = 2015-01-18 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 353,4
 |numer kierunkowy             = 435
 |kod pocztowy                 = 84327
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-07:00]]
[[UTC-06:00]]
 |kod mapy                     = US-UT
 |współrzędne                  = 41°51′40″N 111°59′24″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Newton''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Utah]], w hrabstwie [[Hrabstwo Cache|Cache]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Utah]]

title: Newton

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Utah

Hrabstwo: Cache

Powierzchnia: 2,0 km²


text:
# Roland Puchot
Roland Puchot, hrabia des Alleurs (ur. 1693, zm. 23 listopada 1754) - dyplomata francuski o ambicjach literackich.
Jego ojcem był dyplomata Pierre Puchot (1643-1725).
W 1739 opublikował anonimowo  Lettre d'un patissier anglois au nouveau cuisinier françois. Avec un extrait du Craftsman („List cukiernika angielskiego do nowego kucharza francuskiego, wraz z wyjątkiem z The Craftsman”). Była to próba naśladownictwa stylu istniejącej od 1726 brytyjskiej gazety The Craftsman. Korespondował z prowadzącą salon literacki Madame de Graffigny.
W latach 1747–1754 był ambasadorem Francji w Konstantynopolu. Zmarł podczas pełnienia tej misji.

title: Roland Puchot

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk             = Roland Puchot
 |imię i nazwisko org =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |data urodzenia      =
 |miejsce urodzenia   =
 |data śmierci        = [[23 listopada]] [[1754]]
 |miejsce śmierci     = [[Konstantynopol]]
 |funkcja             = Ambasador Francji w Turcji
 |partia              =
 |od                  = 1747
 |do                  = 1754
 |poprzednik          =
 |następca            =
 |podpis              =
 |odznaczenia         =
 |commons             =
 |quote               =
}}
'''Roland Puchot, hrabia des Alleurs''' (ur. [[1693]], zm. 23 listopada [[1754]]<ref>[https://gw.geneanet.org/marmara2?lang=en&n=puchot+des+alleurs&oc=0&p=roland dokładna data śmierci]</ref>) - dyplomata francuski o ambicjach literackich.

Jego ojcem był dyplomata [[Pierre Puchot]] (1643-1725).

W [[1739]] opublikował anonimowo  ''Lettre d'un patissier anglois au nouveau cuisinier françois. Avec un extrait du Craftsman'' („List cukiernika angielskiego do nowego kucharza francuskiego, wraz z wyjątkiem z ''The Craftsman''”). Była to próba naśladownictwa stylu istniejącej od [[1726]] brytyjskiej gazety ''[[The Craftsman]]''. Korespondował z prowadzącą salon literacki [[Madame de Graffigny]].

W latach [[1747]]–[[1754]] był ambasadorem Francji w [[Konstantynopol]]u. Zmarł podczas pełnienia tej misji.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://mbarchives.blogspot.com/2005/12/liste-chronologique-des-ambassadeurs.html  Lita ambasadorów]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.voltaire.ox.ac.uk/www_vf/graffigny/graf_ind6/graf_ind6_da.htm | tytuł = Lista korespondentów Mme de Graffigny | opublikowany = voltaire.ox.ac.uk | archiwum = https://web.archive.org/web/20070722012807/http://www.voltaire.ox.ac.uk/www_vf/graffigny/graf_ind6/graf_ind6_da.htm | zarchiwizowano = 2007-07-22}}
* [http://www.liberlibri.com/catalogue97_7.htm ]

{{Ambasadorowie Francji w Turcji}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Puchot}}
[[Kategoria:Francuscy prozaicy XVIII wieku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1693]]
[[Kategoria:Zmarli w 1754]]
[[Kategoria:Ambasadorowie Francji w Turcji]]

title: Roland Puchot

Data i miejsce śmierci: 23 listopada 1754 · Konstantynopol


text:
# Engelbert I (hrabia Mark)
Engelbert I (ur. ok. 1225 r., zm. 16 listopada 1277 r. w Bredevoort) – hrabia Mark od 1249 r.

## Życiorys
Engelbert był najmłodszym spośród trzech synów hrabiego Mark Adolfa I i Irmgardy, córki hrabiego Geldrii Ottona I. Początkowo dziedzicem ojca miał być najstarszy jego syn Eberhard, ten jednak zmarł przed ojcem w 1241 r. Po śmierci ojca w 1249 r. objął dziedzictwo po nim wraz ze starszym bratem Ottonem. Otto, początkowo przeznaczony do stanu duchownego, porzucił habit i zmusił brata to podziału hrabstwa. Engelbert pozostał hrabią Mark, a Otto został hrabią Alteny.
Engelbert kontynuował swoich poprzedników i starał się poszerzać granice swego hrabstwa. Hrabstwo Mark zyskiwało na znaczeniu, co doprowadziło jednak do rozwoju konfliktów z arcybiskupstwem Kolonii, którego hrabia Mark formalnie był lennikiem. Spory z arcybiskupami dotyczyły m.in. kontroli nad Essen oraz Bochum. W 1262 r., po śmierci Ottona, z którym wiódł liczne spory, Engelbert na powrót zjednoczył hrabstwo Mark. Już w następnym roku wybuchła wojna między hrabią Mark a arcybiskupem Kolonii Engelbertem z Falkenburga. Zakończyła się w 1265 r. pokojem, a hrabia Mark, którego pierwsza żona zmarła, ożenił się z bratanicą arcybiskupa. Pozostawał odtąd z nim w dobrych stosunkach.
W 1273 r. Engelbert z Mark uzyskał królewską nominację na strażnika pokoju w Westfalii. W 1275 r. zmarł arcybiskup Engelbert z Falkenburga i tron arcybiskupi objął Zygfryd z Westerburga, który podjął działania w celu umocnienia dominacji arcybiskupiej nad świeckimi państwami Westfalii. Engelbert przyłączył się do sojuszu zawiązanego w celu przeciwstawienia się arcybiskupowi. Wkrótce potem został jednak schwytany przez stronnika arcybiskupa Hermana z Lohn i zmarł w jego niewoli w Bredevoort wskutek ran odniesionych w czasie porwania. Syn i następca Engelberta, Eberhard II pomścił ojca: zdobył i zniszczył zamek w Bredevoort.

## Rodzina
Engelbert był dwukrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była Kunegunda, córka Henryka z Blieskastel. Wśród ich dzieci byli:
- Agnieszka, żona Henryka z Windeck (syna hrabiego Bergu Adolfa IV),
- Zofia, żona hrabiego Ziegenhain Ludwika II,
- Ryszarda, żona Ottona z Tecklenburga,
- Eberhard II, następca ojca jako hrabia Mark.

Drugą żoną Engelberta była Elżbieta, córka Dytryka II z Heinsbergu i Valkenburga. Znamy troje dzieci pochodzących z tego związku:
- Adelajda, żona hrabiego Kleve Ottona,
- Mechtylda, żona Florisa z Berlaer i Mechelen,
- Gerard, pan w Rodichem.

title: Engelbert I (hrabia Mark)

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Engelbert I
 |imiona            =
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = [[Hrabstwo Mark|hrabia Mark]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = [[1249]]
 |1. do             = [[1277]]
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = [[Adolf I (hrabia Mark)|Adolf I]]
 |1. następca       = [[Eberhard II (hrabia Mark)|Eberhard II]]
 |dynastia          =
 |data urodzenia    = ok. [[1225]] r.
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = [[16 listopada]] [[1277]] r.
 |miejsce śmierci   = [[Bredevoort]]
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            = [[Adolf I (hrabia Mark)|Adolf I]]
 |matka             = Irmgarda z Geldrii
 |rodzeństwo        =
 |1. związek        = żona
 |1. związek z      = Kunegunda z Blieskastel
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         = Agnieszka, Zofia, Ryszarda, [[Eberhard II (hrabia Mark)|Eberhard]]
 |2. związek        = żona
 |2. związek z      = Elżbieta z Heinsbergu
 |2. związek od     = [[1210]]
 |2. związek do     = po [[1230]]
 |2. dzieci         = Gerard, Mechtylda, Adelajda
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Engelbert I''' (ur. ok. 1225 r., zm. 16 listopada 1277 r. w [[Bredevoort]]) – [[Hrabstwo Mark|hrabia Mark]] od 1249 r.

== Życiorys ==
Engelbert był najmłodszym spośród trzech synów [[Hrabstwo Mark|hrabiego Mark]] [[Adolf I (hrabia Mark)|Adolfa I]] i Irmgardy, córki [[Władcy Geldrii|hrabiego Geldrii]] [[Otto I (hrabia Geldrii)|Ottona I]]. Początkowo dziedzicem ojca miał być najstarszy jego syn Eberhard, ten jednak zmarł przed ojcem w 1241 r. Po śmierci ojca w 1249 r. objął dziedzictwo po nim wraz ze starszym bratem Ottonem. Otto, początkowo przeznaczony do stanu duchownego, porzucił habit i zmusił brata to podziału hrabstwa. Engelbert pozostał hrabią Mark, a Otto został hrabią [[Altena (Nadrenia Północna-Westfalia)|Alteny]].

Engelbert kontynuował swoich poprzedników i starał się poszerzać granice swego hrabstwa. Hrabstwo Mark zyskiwało na znaczeniu, co doprowadziło jednak do rozwoju konfliktów z [[Elektorat Kolonii|arcybiskupstwem Kolonii]], którego hrabia Mark formalnie był lennikiem. Spory z arcybiskupami dotyczyły m.in. kontroli nad [[Essen]] oraz [[Bochum]]. W 1262 r., po śmierci Ottona, z którym wiódł liczne spory, Engelbert na powrót zjednoczył hrabstwo Mark. Już w następnym roku wybuchła wojna między hrabią Mark a [[Biskupi i arcybiskupi Kolonii|arcybiskupem Kolonii]] [[Engelbert z Falkenburga|Engelbertem z Falkenburga]]. Zakończyła się w 1265 r. pokojem, a hrabia Mark, którego pierwsza żona zmarła, ożenił się z bratanicą arcybiskupa. Pozostawał odtąd z nim w dobrych stosunkach.

W 1273 r. Engelbert z Mark uzyskał królewską nominację na strażnika pokoju w [[Westfalia|Westfalii]]. W 1275 r. zmarł arcybiskup Engelbert z Falkenburga i tron arcybiskupi objął [[Zygfryd z Westerburga]], który podjął działania w celu umocnienia dominacji arcybiskupiej nad świeckimi państwami Westfalii. Engelbert przyłączył się do sojuszu zawiązanego w celu przeciwstawienia się arcybiskupowi. Wkrótce potem został jednak schwytany przez stronnika arcybiskupa Hermana z Lohn i zmarł w jego niewoli w [[Bredevoort]] wskutek ran odniesionych w czasie porwania. Syn i następca Engelberta, [[Eberhard II (hrabia Mark)|Eberhard II]] pomścił ojca: zdobył i zniszczył zamek w Bredevoort.

== Rodzina ==
Engelbert był dwukrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była Kunegunda, córka Henryka z [[Blieskastel]]. Wśród ich dzieci byli:
* Agnieszka, żona Henryka z Windeck (syna [[Księstwo Bergu|hrabiego Bergu]] [[Adolf IV (hrabia Bergu)|Adolfa IV]]),
* Zofia, żona hrabiego Ziegenhain Ludwika II,
* Ryszarda, żona Ottona z Tecklenburga,
* [[Eberhard II (hrabia Mark)|Eberhard II]], następca ojca jako hrabia Mark.

Drugą żoną Engelberta była Elżbieta, córka Dytryka II z Heinsbergu i Valkenburga. Znamy troje dzieci pochodzących z tego związku:
* Adelajda, żona [[Księstwo Kleve|hrabiego Kleve]] [[Otto (hrabia Kleve)|Ottona]],
* Mechtylda, żona Florisa z Berlaer i Mechelen,
* Gerard, pan w Rodichem.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę| tytuł = Neue Deutsche Biographie| url = http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00016334/image_231| wydawca = Duncker & Humblot| miejsce = Berlin| rok = 1990| strony = 219–222| rozdział = Mark, Grafen von der| nazwisko r = Kloosterhuis| imię r = Jürgen| tom = 16| data dostępu = 2016-02-04}}
* {{Cytuj książkę| tytuł = Allgemeine Deutsche Biographie| url = http://daten.digitale-sammlungen.de/bsb00008364/image_127| wydawca = Verlag von Dunckler & Humblot| miejsce = Leipzig| rok = 1877| strony = 125–126| rozdział = Engelbert I., Graf von der Mark| nazwisko r = Crecelius| imię r = Wilhelm| tom = 5| data dostępu = 2016-02-04}}
* {{Cytuj stronę| url = http://www.manfred-hiebl.de/genealogie-mittelalter/mark_grafen_von_der/engelbert_1_graf_von_mark_+_1277.html| tytuł = Engelbert I., Graf von Mark (1249-1277), Graf von Altena (1269-1277)| data dostępu = 2016-02-04| praca = Genealogie Mittelalter: Mittelalterliche Genealogie im Deutschen Reich bis zum Ende der Staufer: Materialsammlung}}
* {{Cytuj stronę| url = http://ww-person.com/cgi-bin/l3/LANG=germ/F=Engelbert@I./N=v.d.Mark| tytuł = Engelbert I. Graf v.d.Mark| data dostępu = 2016-02-04| praca = WW-Person}}

{{Kontrola autorytatywna}}
[[Kategoria:Władcy Mark]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1277]]

title: Engelbert I

Poprzednik: Adolf I

Następca: Eberhard II

Data i miejsce śmierci: 16 listopada 1277 r. · Bredevoort

Ojciec: Adolf I

Matka: Irmgarda z Geldrii

Żona: Elżbieta z Heinsbergu · od 1210 · do po 1230

Dzieci:
Agnieszka, Zofia, Ryszarda, Eberhard
Gerard, Mechtylda, Adelajda


text:
# Fryderyk August Jerzy Wettyn
Fryderyk August Jerzy Wettyn, właśc. Fryderyk August Jerzy Ferdynand Albert Karol Antoni Paweł Marceli Wettyn (niem. Friedrich August Georg Ferdinand Albert Karl Anton Paul Marcellus von Sachsen) (ur. 15 stycznia 1893 w Dreźnie, zm. 14 maja 1943 w Gross Glienicker See, niedaleko Berlina) – ostatni następca tronu Saksonii, kapłan Kościoła rzymskokatolickiego, jezuita.

## Pochodzenie
Fryderyk August Jerzy Wettyn urodził się jako pierwszy syn następcy tronu Saksonii Fryderyka Augusta – późniejszego króla Fryderyka Augusta III – oraz księżniczki toskańskiej i jednocześnie arcyksiężniczki austriackiej Luizy Habsburg-Lotaryńskiej, córki księcia Toskanii Ferdynanda IV i księżniczki parmeńskiej Alicji. Jego rodzeństwo stanowili książęta Fryderyk Krystian i Ernest Henryk oraz księżniczki Małgorzata, Maria Alicja i Anna Pia. Rodzice małego księcia, zwanego później Jerzym, rozwiedli się w 1903 roku po tym, jak Luiza uciekła, będąc w ciąży z ich ostatnim dzieckiem. Atmosfera w rodzinnym domu księcia Jerzego od dawna nie była dobra. Księżna Luiza przysparzała swojemu mężowi mnóstwa zmartwień wywołując rozliczne skandale. Księżna romansowała między innymi z nauczycielem języka swoich dzieci, André Gironem. Fryderyk August III był zmuszony podjąć kroki restrykcyjne wobec małżonki, na co ta odpowiedziała ucieczką.

## Wychowanie i lata dziecięce
Ojciec Jerzego, który po odejściu matki w roku 1902 przejął wyłączną odpowiedzialność rodzicielską za dzieci, szczególną wagę w jego wychowaniu przykładał do przekazania wiary chrześcijańskiej i nacechowanego katolicyzmem prowadzenia się. Jerzy wraz ze swoim rodzeństwem nauczany był przez prywatnych nauczycieli w jednej ze „szkół książęcych” utworzonych przez jego ojca na dworze saksońskim. Większość nauczycieli protestanckich miała z pewnością znaczenie dla jego późniejszego ekumenicznego nastawienia.

## Żołnierz
Po zdaniu egzaminu dojrzałości książę koronny Jerzy wstąpił w roku 1912 do armii saksońskiej. W czasie pierwszej wojny światowej służył w 17. dywizji piechoty jako oficer sztabowy. Z czasów służby w armii zachował się taki oto obraz księcia: Podczas musztry 1. Pułku Grenadierów Przybocznych w Dreźnie książę koronny Jerzy Saksoński nie miał łatwo. Był średniego wzrostu, wśród olbrzymów, którzy kompanii przybocznej nadawali imponujący wygląd, sprawiał jednak wrażenie małego. Książę prowadził pierwszy pluton i stał tam obok najwyższego mężczyzny w armii saksońskiej. Kiedy ten „prawdziwy olbrzym skrzydłowy” odwracał się i spokojnie poruszał, „książę koronny ze swoimi krótkimi nóżkami musiał wykonywać całkiem absurdalnie wielkie kroki” i podczas przemarszu krokiem defiladowym regularnie zostawał z tyłu. Na to szef kompanii, Lionel Graf Vitzthum von Eckstädt, wołał ze swego wysokiego rumaka głosem, który można było usłyszeć w sąsiednich pułkach: Wasza Królewska Wysokość nie jest w linii! W uznaniu za zasługi i wierną postawę książę Jerzy 30 sierpnia 1916 otrzymał Order Wojskowy św. Henryka.

## Od następcy tronu do księdza
Upadek monarchii w Niemczech wskutek przegranej pierwszej wojny światowej i związana z tym również abdykacja jego ojca jako króla saksońskiego, oznaczały zasadniczy przełom w planach życiowych Jerzego. Po ukończeniu przez niego już po egzaminie dojrzałości w roku 1912 trzymiesięcznego studium nauk społeczno-politycznych, Jerzy studiował ekonomię polityczną na Uniwersytecie Wrocławskim. Jeszcze w roku 1919 zdecydował się jednak zrezygnować z sukcesji tronu saksońskiego. Zamiast tego zdecydował się pójść za życzeniem, z którym nosił się od swojej młodości i zostać kapłanem katolickim. Decyzja ta była bardzo kontrowersyjna dla zwolenników monarchii i spotkała się ze znacznymi wątpliwościami również w kościele katolickim. Biskup Franciszek Löbmann (wikariusz apostolski Saksonii i prefekt apostolski Łużyc) i arcybiskup wrocławski kardynał Adolf Bertram początkowo byli jeszcze zdania, że książę Jerzy powinien nadal ponosić odpowiedzialność polityczną za Saksonię. Od semestru zimowego 1919/1920 studiował więc na Uniwersytecie Eberharda Karola w Tybindze, a następnie na Uniwersytecie Wrocławskim, najpierw tylko filozofię, a dopiero od semestru zimowego 1920/1921 do 1923 teologię na Uniwersytecie Alberta Ludwika we Fryburgu. W czasie swoich studiów ekonomii politycznej we Wrocławiu został członkiem katolickiego zrzeszenia studentów Winfridia (przejętego 25 lutego 1919); w Tybindze uzyskał on członkostwo katolickiego zrzeszenia studentów Guestfalia, we Fryburgu Bryzgowijskim katolickiego zrzeszenia studentów Hohenstaufen, a w Dreźnie katolickiego zrzeszenia studentów Saxo-Thuringia.
W dniu 15 lipca 1924 w Trzebnicy (Śląsk) został wyświęcony na kapłana przez biskupa miśnieńskiego dr Christiana Schreibera, a następnego dnia odprawił w pałacu królewskim w Sibyllenort (Szczodre) swoją pierwszą mszę; kaznodzieją prymicyjnym był jego stryj Maksymilian. Początkowo pracował jako kapłan pomocniczy w swojej rodzinnej diecezji miśnieńskiej. Po pobycie w celach naukowych w kolegium jezuickim (Canisianum) w Innsbrucku (Austria) wstąpił jesienią 1925 roku do górnoniemieckiej prowincji Towarzystwa Jezusowego (zakonu jezuitów), w roku 1927 zdecydował się jednak na wschodnioniemiecką prowincję jezuitów, do której należała jego saksońska ojczyzna, i w latach 1928–1930 przebywał w jezuickim kolegium studenckim w Valkenburgu. Od roku 1933 pracował w duszpasterstwie w Berlinie; tworząc tam placówkę zakonu „Canisius-Kolleg” z katolickim „gimnazjum nad jeziorem Lietzensee” i w roku 1936 złożył w wielkim mieście swoje ostatnie śluby. W swoich rozległych praktykach religijnych i licznych wykładach w całych Niemczech angażował się m.in. w sprawę ekumenizmu. Zwłaszcza w ramach ruchu „Una-Sancta” pielęgnował on duchową przyjaźń z osobami różnych wyznań.

## Przeciwnik narodowego socjalizmu
Obserwując wzmagające się nastroje antysemickie powiedział on w jednym ze swoich licznych wykładów w roku 1929 w Miśni: Miłość jest nakazem chwili w stosunkach katolików i protestantów, a ponadto również wobec naszych żydowskich współobywateli. Tak więc ojciec Jerzy od początku nastawiony był nieprzychylnie do narodowego socjalizmu. Nie mógł znieść, że NSDAP, a po roku 1933 państwowi możnowładcy zniesławili i próbowali zniszczyć wpojone jemu osobiście wartości – monarchiczne i dynastyczne tradycje w Saksonii oraz podstawy zachodniego chrześcijaństwa. O ile z jednej strony czuł się dotknięty w swej rodzinnej dumie, z drugiej strony dostrzegał znaczne utrudnienia w swojej działalności duszpasterskiej. Jako krytyk reżimu, w szczególności jednak jako członek saksońskiej rodziny królewskiej, która zrzekła się prawa do tronu, jako kapłan katolicki i jako członek zakonu jezuitów ojciec Jerzy był szczególnie podejrzany dla narodowosocjalistycznych możnowładców. Również w związku z tym, że pomagał Żydom w wyjeździe i ukrywał opozycjonistów, znajdował się pod szczególną obserwacją gestapo. Od czasu do czasu musiał ukrywać się przed jego inwigilacją; jego mieszkanie zakonne było wielokrotnie przeszukiwane. Kwestia, czy i jaki miał rzeczywiście wpływ na ruch oporu, wymaga jeszcze zbadania.
W dniu 14 maja 1943 ojciec Jerzy utopił się na skutek ustania pracy serca podczas kąpieli w jeziorze Gross Glienicker See, bezskutecznie wzywając pomocy. Jego zwłoki znaleziono dopiero trzy tygodnie później i w dniu 16 czerwca 1943 został on pochowany Nowej Krypcie Wettynów w drezdeńskim Kościele Dworskim, dzisiejszej katedrze Św. Trójcy. Miejsce spoczynku zmarłego zostało znieważone, gdy w roku 1945 żołnierze rosyjscy, prawdopodobnie w poszukiwaniu łupów wojennych, otworzyli sarkofag.

## Odznaczenia
- Order Korony Rucianej (Saksonia)[4]
- Order Wojskowy Świętego Henryka (1916, Saksonia)
- Order Orła Czarnego (Prusy)[4]
- Krzyż Żelazny I i II klasy (Prusy)
- Order Świętego Huberta (Bawaria)[4]
- Order Złotego Runa (1916, Austria)[5]

title: Fryderyk August Jerzy Wettyn

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Fryderyk August Jerzy Wettyn
 |imiona            =
 |grafika           = Robert Sterl - Kronprinz Georg von Sachsen 1916.jpg
 |opis grafiki      =
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = [[książę koronny]] [[Królestwo Saksonii|Królestwa Saksonii]]
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = 15 października 1904
 |1. do             = 1923<br />(zrzekł się prawa do tronu)
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = [[Fryderyk August III Wettyn]]
 |1. następca       = [[Fryderyk Krystian Albert Wettyn|Fryderyk Krystian Saski]]
 |dynastia          = [[Wettynowie]]
 |data urodzenia    = [[15 stycznia]] [[1893]]
 |miejsce urodzenia = [[Drezno]]
 |data śmierci      = [[14 maja]] [[1943]]
 |miejsce śmierci   = {{link-interwiki|Gross Glienicker See|Q=Q882857}}
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            = [[Fryderyk August III Wettyn]]
 |matka             = [[Luiza Habsburg-Lotaryńska]]
 |rodzeństwo        = [[Fryderyk Krystian Albert Wettyn|Fryderyk Krystian]], [[Ernest Henryk Saski|Ernest Henryk]], Maria Alicja, [[Małgorzata Saska|Małgorzata]], [[Maria Alicja Saska|Maria Alicja]], [[Anna Monika Saska|Anna Monika]]
 |1. związek z      =
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         =
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       = {{order|ODKR}} {{order|OWŚH}} {{order|OCO}} {{order|EK|1}} {{order|EK|2}} {{order|OŚH}} {{order|OZR|A}}
 |commons           = Category:Georg of Saxony
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Fryderyk August Jerzy Wettyn''', właśc. Fryderyk August Jerzy Ferdynand Albert Karol Antoni Paweł Marceli Wettyn ([[język niemiecki|niem.]] ''Friedrich August Georg Ferdinand Albert Karl Anton Paul Marcellus von Sachsen'') (ur. [[15 stycznia]] [[1893]] w [[Drezno|Dreźnie]], zm. [[14 maja]] [[1943]] w {{link-interwiki|Gross Glienicker See|Q=Q882857}}, niedaleko [[Berlin]]a) – ostatni następca tronu [[Saksonia|Saksonii]], kapłan Kościoła rzymskokatolickiego, [[Jezuici|jezuita]].

== Pochodzenie ==
Fryderyk August Jerzy Wettyn urodził się jako pierwszy syn następcy tronu Saksonii Fryderyka Augusta – późniejszego króla [[Fryderyk August III Wettyn|Fryderyka Augusta III]] – oraz księżniczki toskańskiej i jednocześnie arcyksiężniczki austriackiej [[Luiza Habsburg-Lotaryńska|Luizy Habsburg-Lotaryńskiej]], córki księcia Toskanii [[Ferdynand IV Toskański|Ferdynanda IV]] i księżniczki parmeńskiej [[Alicja Burbon-Parmeńska (1849–1935)|Alicji]]. Jego rodzeństwo stanowili książęta [[Fryderyk Krystian Albert Wettyn|Fryderyk Krystian]] i Ernest Henryk oraz księżniczki Małgorzata, Maria Alicja i [[Anna Monika Saska|Anna Pia]]. Rodzice małego księcia, zwanego później Jerzym, rozwiedli się w 1903 roku po tym, jak Luiza uciekła, będąc w ciąży z ich ostatnim dzieckiem. Atmosfera w rodzinnym domu księcia Jerzego od dawna nie była dobra. Księżna Luiza przysparzała swojemu mężowi mnóstwa zmartwień wywołując rozliczne skandale. Księżna romansowała między innymi z nauczycielem języka swoich dzieci, André Gironem. Fryderyk August III był zmuszony podjąć kroki restrykcyjne wobec małżonki, na co ta odpowiedziała ucieczką.

[[Plik:August Kotzsch - Bildnis zweier Knaben um 1900.jpg|thumb|Książę Jerzy (z lewej) i jego brat Fryderyk Krystian na fotografii z 1900 roku]]

== Wychowanie i lata dziecięce ==
Ojciec Jerzego, który po odejściu matki w roku 1902 przejął wyłączną odpowiedzialność rodzicielską za dzieci, szczególną wagę w jego wychowaniu przykładał do przekazania wiary chrześcijańskiej i nacechowanego katolicyzmem prowadzenia się. Jerzy wraz ze swoim rodzeństwem nauczany był przez prywatnych nauczycieli w jednej ze „szkół książęcych” utworzonych przez jego ojca na dworze saksońskim. Większość nauczycieli protestanckich miała z pewnością znaczenie dla jego późniejszego ekumenicznego nastawienia.

== Żołnierz ==
Po zdaniu egzaminu dojrzałości książę koronny Jerzy wstąpił w roku 1912 do armii saksońskiej. W czasie pierwszej wojny światowej służył w 17. dywizji piechoty jako oficer sztabowy. Z czasów służby w armii zachował się taki oto obraz księcia: ''Podczas musztry 1. Pułku Grenadierów Przybocznych w Dreźnie książę koronny Jerzy Saksoński nie miał łatwo. Był średniego wzrostu, wśród olbrzymów, którzy kompanii przybocznej nadawali imponujący wygląd, sprawiał jednak wrażenie małego. Książę prowadził pierwszy pluton i stał tam obok najwyższego mężczyzny w armii saksońskiej. Kiedy ten „prawdziwy olbrzym skrzydłowy” odwracał się i spokojnie poruszał, „książę koronny ze swoimi krótkimi nóżkami musiał wykonywać całkiem absurdalnie wielkie kroki” i podczas przemarszu krokiem defiladowym regularnie zostawał z tyłu. Na to szef kompanii, Lionel Graf Vitzthum von Eckstädt, wołał ze swego wysokiego rumaka głosem, który można było usłyszeć w sąsiednich pułkach: Wasza Królewska Wysokość nie jest w linii!''<ref>https://www.zeit.de/1998/23/Ich_moechte_allein_sein/komplettansicht Klaus Günzel: ''Chciałbym być sam. Życie bez kompromisów: Jerzy, ostatni książę koronny Saksonii'', „[[Die Zeit]]”, 23/1998, s. 1.. jęz. niem.</ref> W uznaniu za zasługi i wierną postawę książę Jerzy 30 sierpnia 1916 otrzymał [[Order Wojskowy Świętego Henryka|Order Wojskowy św. Henryka]]<ref>''Der Königlich Sächsische Militär-St. Heinrichs-Orden 1736–1918, Ein Ehrenblatt der Sächsischen Armee'', Wilhelm und Bertha von Baensch-Stiftung, Dresden 1937, S. 558.</ref>.

[[Plik:Coat of arms of Saxony.svg|thumb|Ruciany Herb Wettinów (obecnie [[herb Saksonii]])]]

== Od następcy tronu do księdza ==
Upadek monarchii w Niemczech wskutek przegranej pierwszej wojny światowej i związana z tym również abdykacja jego ojca jako króla saksońskiego, oznaczały zasadniczy przełom w planach życiowych Jerzego. Po ukończeniu przez niego już po egzaminie dojrzałości w roku 1912 trzymiesięcznego studium nauk społeczno-politycznych, Jerzy studiował ekonomię polityczną na [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytecie Wrocławskim]]. Jeszcze w roku 1919 zdecydował się jednak zrezygnować z sukcesji tronu saksońskiego. Zamiast tego zdecydował się pójść za życzeniem, z którym nosił się od swojej młodości i zostać kapłanem katolickim. Decyzja ta była bardzo kontrowersyjna dla zwolenników monarchii i spotkała się ze znacznymi wątpliwościami również w kościele katolickim. Biskup Franciszek Löbmann (wikariusz apostolski Saksonii i prefekt apostolski Łużyc) i arcybiskup wrocławski kardynał [[Adolf Bertram]] początkowo byli jeszcze zdania, że książę Jerzy powinien nadal ponosić odpowiedzialność polityczną za Saksonię. Od semestru zimowego 1919/1920 studiował więc na [[Uniwersytet w Tybindze|Uniwersytecie Eberharda Karola w Tybindze]], a następnie na Uniwersytecie Wrocławskim, najpierw tylko filozofię, a dopiero od semestru zimowego 1920/1921 do 1923 teologię na [[Uniwersytet Albrechta i Ludwika we Fryburgu|Uniwersytecie Alberta Ludwika we Fryburgu]]. W czasie swoich studiów ekonomii politycznej we [[Wrocław]]iu został członkiem katolickiego zrzeszenia studentów Winfridia (przejętego 25 lutego 1919); w Tybindze uzyskał on członkostwo katolickiego zrzeszenia studentów Guestfalia, we [[Fryburg Bryzgowijski|Fryburgu Bryzgowijskim]] katolickiego zrzeszenia studentów Hohenstaufen, a w [[Drezno|Dreźnie]] katolickiego zrzeszenia studentów Saxo-Thuringia.

W dniu 15 lipca 1924 w [[Trzebnica|Trzebnicy]] (Śląsk) został wyświęcony na kapłana przez biskupa miśnieńskiego dr Christiana Schreibera, a następnego dnia odprawił w [[Pałac Sybilli w Szczodrem|pałacu królewskim]] w Sibyllenort ([[Szczodre]]) swoją pierwszą mszę; kaznodzieją prymicyjnym był jego stryj [[Maksymilian (książę Saksonii)|Maksymilian]]. Początkowo pracował jako kapłan pomocniczy w swojej rodzinnej diecezji miśnieńskiej. Po pobycie w celach naukowych w kolegium jezuickim (Canisianum) w [[Innsbruck]]u ([[Austria]]) wstąpił jesienią 1925 roku do górnoniemieckiej prowincji Towarzystwa Jezusowego (zakonu jezuitów), w roku 1927 zdecydował się jednak na wschodnioniemiecką prowincję jezuitów, do której należała jego saksońska ojczyzna, i w latach 1928–1930 przebywał w jezuickim kolegium studenckim w Valkenburgu. Od roku 1933 pracował w duszpasterstwie w Berlinie; tworząc tam placówkę zakonu „Canisius-Kolleg” z katolickim „gimnazjum nad jeziorem Lietzensee” i w roku 1936 złożył w wielkim mieście swoje ostatnie śluby. W swoich rozległych praktykach religijnych i licznych wykładach w całych Niemczech angażował się m.in. w sprawę [[ekumenizm]]u. Zwłaszcza w ramach ruchu „Una-Sancta” pielęgnował on duchową przyjaźń z osobami różnych wyznań.

== Przeciwnik narodowego socjalizmu ==
Obserwując wzmagające się nastroje antysemickie powiedział on w jednym ze swoich licznych wykładów w roku 1929 w [[Miśnia|Miśni]]: ''Miłość jest nakazem chwili w stosunkach katolików i protestantów, a ponadto również wobec naszych żydowskich współobywateli''<ref>Klaus Günzel, ''op. cit.'', s. 3.</ref>. Tak więc ojciec Jerzy od początku nastawiony był nieprzychylnie do narodowego socjalizmu. Nie mógł znieść, że [[Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników|NSDAP]], a po roku 1933 państwowi możnowładcy zniesławili i próbowali zniszczyć wpojone jemu osobiście wartości – monarchiczne i dynastyczne tradycje w Saksonii oraz podstawy zachodniego chrześcijaństwa. O ile z jednej strony czuł się dotknięty w swej rodzinnej dumie, z drugiej strony dostrzegał znaczne utrudnienia w swojej działalności duszpasterskiej. Jako krytyk reżimu, w szczególności jednak jako członek saksońskiej rodziny królewskiej, która zrzekła się prawa do tronu, jako kapłan katolicki i jako członek zakonu jezuitów ojciec Jerzy był szczególnie podejrzany dla narodowosocjalistycznych możnowładców. Również w związku z tym, że pomagał Żydom w wyjeździe i ukrywał opozycjonistów, znajdował się pod szczególną obserwacją [[gestapo]]. Od czasu do czasu musiał ukrywać się przed jego inwigilacją; jego mieszkanie zakonne było wielokrotnie przeszukiwane. Kwestia, czy i jaki miał rzeczywiście wpływ na ruch oporu, wymaga jeszcze zbadania.

W dniu 14 maja 1943 ojciec Jerzy utopił się na skutek ustania pracy serca podczas kąpieli w jeziorze {{link-interwiki|Gross Glienicker See|Q=Q882857}}, bezskutecznie wzywając pomocy. Jego zwłoki znaleziono dopiero trzy tygodnie później i w dniu 16 czerwca 1943 został on pochowany Nowej Krypcie Wettynów w drezdeńskim Kościele Dworskim, dzisiejszej [[Katedra Świętej Trójcy w Dreźnie|katedrze Św. Trójcy]]. Miejsce spoczynku zmarłego zostało znieważone, gdy w roku 1945 żołnierze rosyjscy, prawdopodobnie w poszukiwaniu łupów wojennych, otworzyli sarkofag.

== Odznaczenia ==
* [[Order Korony Rucianej]] (Saksonia){{r|tn}}
* [[Order Wojskowy Świętego Henryka]] (1916, Saksonia)
* [[Order Orła Czarnego]] (Prusy){{r|tn}}
* [[Krzyż Żelazny]] I i II klasy (Prusy)
* [[Order Świętego Huberta]] (Bawaria)<ref name=tn>{{Cytuj książkę |tytuł = The titled nobility of Europe |url = http://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/doccontent?id=13388&from=FBC |wydawca = Harrison & Sons |miejsce = Londyn |data = 1914 |strony = 172 |język = en}}</ref>
* [[Order Złotego Runa]] (1916, Austria)<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.antiquesatoz.com/sgfleece/knights7.htm |tytuł = Chevaliers de la Toison D’or. Toison Autrichienne (Austrian Fleece) |opublikowany = antiquesatoz.com |data dostępu = 2016-06-14}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Clemens Brodkorb, Christoph Kentrup: ''Georg von Sachsen. Kronprinz – Priester – Jesuit.'' 2. Auflage. Verlag F. W. Cordier, Heiligenstadt 2004, {{ISBN|3-929413-86-8}}.
* Johannes Sembdner: ''Georg von Sachsen. Kronprinz – Oberstleutnant – Tertiarier – Pater SJ.'' Verlag F. W. Cordier, Heiligenstadt 2006, {{ISBN|3-929413-97-3}}.
* Walter Fellmann: ''Sachsens letzter König, Friedrich August III.'', Berlin 1992.
* Erika Bestenreiner: ''Luise von Toskana. Skandal am Königshof'', Piper, München 2000, {{ISBN|3-492-23194-2}}.

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wettynowie]]
[[Kategoria:Następcy tronu]]
[[Kategoria:Niemieccy jezuici]]
[[Kategoria:Niemieccy duchowni katoliccy]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Żelaznym]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Rucianej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czarnego]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Huberta]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojskowym św. Henryka (Saksonia)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Złotego Runa]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1893]]
[[Kategoria:Zmarli w 1943]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Dreźnie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Honorowym Reusskim]]

title: Fryderyk August Jerzy Wettyn

Okres: od 15 października 1904 · do 1923 · (zrzekł się prawa do tronu)

Poprzednik: Fryderyk August III Wettyn

Następca: Fryderyk Krystian Saski

Dynastia: Wettynowie

Data i miejsce urodzenia: 15 stycznia 1893 · Drezno

Data i miejsce śmierci: 14 maja 1943 · Gross Glienicker See

Ojciec: Fryderyk August III Wettyn

Matka: Luiza Habsburg-Lotaryńska

Rodzeństwo: Fryderyk Krystian, Ernest Henryk, Maria Alicja, Małgorzata, Maria Alicja, Anna Monika