text:
# Souheïl Ben Radhia
Souheïl Ben Radhia, Suhajl ibn Radija (ar. سهيل بن راضية, ur. 26 sierpnia 1985 w Bizercie) – tunezyjski piłkarz występujący na pozycji bocznego obrońcy, były reprezentant kraju.

## Życiorys
Karierę piłkarską Ben Radhia rozpoczął w CA Bizertin. W 2003 roku zadebiutował w jego barwach w rozgrywkach Championnat de Tunisie, a rok później zdobył z zespołem Puchar Ligi Tunezyjskiej. W 2005 roku Ben Radhia przeszedł do Espérance Tunis. Po roku gry, został z tym klubem mistrzem Tunezji oraz wywalczył krajowy puchar. W 2007 roku rozegrał tylko jeden ligowy mecz, ponownie zdobywając z Espérance Puchar Tunezji. Jeszcze tego samego roku wrócił na krótki okres do CA Bizertin.
Na początku 2008 roku Ben Radhia został piłkarzem Étoile Sportive du Sahel. Podczas pobytu w tej drużynie, jego największymi sukcesami był występ w finale krajowego pucharu oraz triumf w Superpucharze Afryki.
W marcu 2010 roku przeniósł się do Widzewa Łódź, z którym podpisał 2,5-letni kontrakt. W barwach „Czerwono-biało-czerwonych” zadebiutował 27 marca w spotkaniu z Motorem Lublin. Z łódzkim klubem wywalczył awans do Ekstraklasy, a w najwyższej klasie rozgrywkowej zagrał po raz pierwszy 24 października 2010 roku przeciwko Jagiellonii Białystok. Ben Radhia reprezentował Widzew przez trzy lata, rozgrywając 32 mecze. Po zakończeniu sezonu 2011/2012 ponownie został zawodnikiem CA Bizertin. W ciągu sezonu rozegrał tylko jeden mecz, ale zdobył Puchar Tunezji.

## Kariera klubowa
| Sezon       | Klub                     | Kraj    | Rozgrywki   | Mecze | Bramki |
| ----------- | ------------------------ | ------- | ----------- | ----- | ------ |
| 2003/04     | CA Bizertin              | Tunezja |             | -     | -      |
| 2004/05     | CA Bizertin              | Tunezja |             | -     | -      |
| 2005/06     | Espérance Tunis          | Tunezja | CLP-1       | 7     | 0      |
| 2006/07     | Espérance Tunis          | Tunezja | CLP-1       | 1     | 0      |
| 2007/08 (j) | CA Bizertin              | Tunezja | CLP-1       | -     | -      |
| 2007/08 (w) | Étoile Sportive du Sahel | Tunezja | CLP-1       | -     | -      |
| 2008/09     | Étoile Sportive du Sahel | Tunezja | CLP-1       | 7     | 1      |
| 2009/10 (j) | Étoile Sportive du Sahel | Tunezja | CLP-1       | 8     | 0      |
| 2009/10 (w) | Widzew Łódź              | Polska  | I liga      | 9     | 0      |
| 2010/11     | Widzew Łódź              | Polska  | Ekstraklasa | 12    | 0      |
| 2011/12     | Widzew Łódź              | Polska  | Ekstraklasa | 11    | 0      |
| 2012/13     | CA Bizertin              | Tunezja | CLP-1       | 1     | 0      |

## Kariera reprezentacyjna
Ben Radhia zadebiutował w reprezentacji Tunezji w 2008 roku, choć był to mecz nieoficjalny i nie jest uwzględniany przez FIFA. W Pucharze Narodów Afryki 2010 zagrał w jednym meczu - z Gabonem (0:0).

title: Souheïl Ben Radhia

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Souheïl Ben Radhia
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = [[26 sierpnia]] [[1985]]
 |miejsce urodzenia       = [[Bizerta]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 176 cm
 |pozycja                 = [[obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2003–2005 ! [[CA Bizertin]]                           !    !
! 2005–2007 ! [[Espérance Tunis]]                       !  8 ! 0
! 2007      ! [[CA Bizertin]]                           !    !
! 2008–2010 ! [[Étoile Sportive du Sahel]]              !    !
! 2010–2012 ! [[Widzew Łódź (piłka nożna)|Widzew Łódź]] ! 32 ! 0
! 2012–2013 ! [[CA Bizertin]]                           !  1 ! 0
 |data seniorzy           =
 |kariera reprezentacyjna = ! 2010 ! {{reprezentacja|TUN|pn}} ! 2 ! 0
 |data reprezentacja      =
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Souheïl Ben Radhia''', '''Suhajl ibn Radija''' ([[język arabski|ar.]] سهيل بن راضية, ur. [[26 sierpnia]] [[1985]] w [[Bizerta|Bizercie]]) – [[Tunezja|tunezyjski]] [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji bocznego [[obrońca (piłka nożna)|obrońcy]], były [[Reprezentacja Tunezji w piłce nożnej mężczyzn|reprezentant kraju]].

== Życiorys ==
Karierę piłkarską Ben Radhia rozpoczął w [[CA Bizertin]]. W 2003 roku zadebiutował w jego barwach w rozgrywkach [[Championnat de Tunisie]], a rok później zdobył z zespołem [[Puchar Ligi Tunezyjskiej w piłce nożnej|Puchar Ligi Tunezyjskiej]]. W 2005 roku Ben Radhia przeszedł do [[Espérance Tunis]]. Po roku gry, został z tym klubem mistrzem Tunezji oraz wywalczył [[Puchar Tunezji w piłce nożnej|krajowy puchar]]. W 2007 roku rozegrał tylko jeden ligowy mecz, ponownie zdobywając z Espérance Puchar Tunezji. Jeszcze tego samego roku wrócił na krótki okres do [[CA Bizertin]].

Na początku 2008 roku Ben Radhia został piłkarzem [[Étoile Sportive du Sahel]]. Podczas pobytu w tej drużynie, jego największymi sukcesami był występ w finale krajowego pucharu oraz triumf w [[Afrykański Super Puchar|Superpucharze Afryki]].

W marcu 2010 roku przeniósł się do [[Widzew Łódź (piłka nożna)|Widzewa Łódź]], z którym podpisał 2,5-letni kontrakt<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.90minut.pl/news/117/news1171301-Reprezentant-Tunezji-w-Widzewie.html|tytuł=Reprezentant Tunezji w Widzewie|opublikowany=90minut.pl|data dostępu=2010-03-02}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://www.widzewiak.pl/newsroom/15269,Souhaiel-Ben-Radhia-zawodnikiem-Widzewa|tytuł=Souheïl Ben Radhia zawodnikiem Widzewa|opublikowany=widzewiak.pl|data dostępu=2010-03-04}}</ref>. W barwach „Czerwono-biało-czerwonych” zadebiutował 27 marca w spotkaniu z [[Motor Lublin (piłka nożna)|Motorem Lublin]]<ref>[http://www.90minut.pl/mecz.php?id_mecz=626141 90minut.pl: Widzew Łódź 1:1 Motor Lublin]</ref>. Z łódzkim klubem wywalczył awans do [[Ekstraklasa w piłce nożnej|Ekstraklasy]], a w najwyższej klasie rozgrywkowej zagrał po raz pierwszy 24 października 2010 roku przeciwko [[Jagiellonia Białystok|Jagiellonii Białystok]]<ref>[http://www.90minut.pl/mecz.php?id_mecz=695399 90minut.pl: Widzew Łódź 4:1 Jagiellonia Białystok]</ref>. Ben Radhia reprezentował Widzew przez trzy lata, rozgrywając 32 mecze. Po zakończeniu sezonu [[Ekstraklasa w piłce nożnej (2011/2012)|2011/2012]] ponownie został zawodnikiem [[CA Bizertin]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.90minut.pl/news/194/news1944430-Souheil-Ben-Radhia-w-CA-Bizertin.html|tytuł=Souheïl Ben Radhia w CA Bizertin|opublikowany=90minut.pl|data dostępu=2012-08-12}}</ref>. W ciągu sezonu rozegrał tylko jeden mecz, ale zdobył Puchar Tunezji.

== Kariera klubowa ==
{| class="wikitable" style=font-size:90%
! Sezon
! Klub
! Kraj
! Rozgrywki
! Mecze
! Bramki
|-
|2003/04||[[CA Bizertin]]||{{państwo|TUN}}||||-||-
|-
|2004/05||[[CA Bizertin]]||{{państwo|TUN}}||||-||-
|-
|2005/06||[[Espérance Tunis]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||7||0
|-
|2006/07||[[Espérance Tunis]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||1||0
|-
|2007/08 (j)||[[CA Bizertin]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||-||-
|-
|2007/08 (w)||[[Étoile Sportive du Sahel]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||-||-
|-
|2008/09||[[Étoile Sportive du Sahel]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||7||1
|-
|2009/10 (j)||[[Étoile Sportive du Sahel]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||8||0
|-
|[[I liga polska w piłce nożnej (2009/2010)|2009/10]] (w)||[[Widzew Łódź (piłka nożna)|Widzew Łódź]]||{{państwo|POL}}||[[I liga polska w piłce nożnej|I liga]]||9||0
|-
|[[Ekstraklasa w piłce nożnej (2010/2011)|2010/11]]||[[Widzew Łódź (piłka nożna)|Widzew Łódź]]||{{państwo|POL}}||[[Ekstraklasa w piłce nożnej|Ekstraklasa]]||12||0
|-
|[[Ekstraklasa w piłce nożnej (2011/2012)|2011/12]]||[[Widzew Łódź (piłka nożna)|Widzew Łódź]]||{{państwo|POL}}||[[Ekstraklasa w piłce nożnej|Ekstraklasa]]||11||0
|-
|2012/13||[[CA Bizertin]]||{{państwo|TUN}}||[[Championnat la Ligue Professionnelle 1|CLP-1]]||1||0
|}

== Kariera reprezentacyjna ==
Ben Radhia zadebiutował w [[Reprezentacja Tunezji w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Tunezji]] w 2008 roku, choć był to mecz nieoficjalny i nie jest uwzględniany przez [[FIFA]]. W [[Puchar Narodów Afryki 2010|Pucharze Narodów Afryki 2010]] zagrał w jednym meczu - z [[Reprezentacja Gabonu w piłce nożnej mężczyzn|Gabonem]] (0:0)<ref>{{transfermarkt|m|id=987167|nazwa=Gabon - Tunezja, 17 sty 2010 - Afrika Cup 2010|data dostępu=2020-12-09}}</ref>.

== Bibliografia ==
* {{90minut.pl|osoba|16461}} {{lang|pl}}
* {{NFT|p|25825}}
* {{transfermarkt|p|id=49848|nazwa=Souheil Ben Radhia|data dostępu=2020-11-30}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Tunezja 2010 PNA}}

{{SORTUJ:Ben Radhia, Souheil}}
[[Kategoria:Reprezentanci Tunezji w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze CA Bizertin]]
[[Kategoria:Piłkarze Espérance Tunis]]
[[Kategoria:Piłkarze Étoile Sportive du Sahel]]
[[Kategoria:Piłkarze Widzewa Łódź]]
[[Kategoria:Uczestnicy Pucharu Narodów Afryki 2010]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1985]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Bizercie]]

title: · Souheïl Ben Radhia

Data i miejsce urodzenia: 26 sierpnia 1985 · Bizerta

Pozycja: obrońca

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

CA Bizertin

Espérance Tunis · 8 · (0)

CA Bizertin

Étoile Sportive du Sahel

Widzew Łódź · 32 · (0)

CA Bizertin · 1 · (0)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Tunezja · 2 · (0)


text:
# Szantyr II
Szantyr – polski herb szlachecki, odmiana herbu Pobóg. Istnieje inny herb szlachecki o takiej samej nazwie: Szantyr, odmiana herbu Lubicz.

## Opis herbu
Herb, zgodnie ze współczesnymi zasadami blazonowania, można opisać następująco:
Na tarczy dwupolowej, dzielonej w pas, w polu górnym błękitnym podkowa złota ze srebrnym krzyżem w środku. W polu dolnym złotym Rawicz zwykły.
Wedł. T. Chrząńskiego w polu górnym podkowa srebrna.
Klejnot: nad hełmem w koronie trzy pióra strusie.
Labry: błękitne, podbite złotem.

## Herbowni
Herb ten, jako herb własny, był używany tylko przez jedną rodzinę herbownych:
Szantyr (na Litwie)

wikiname: plwiki

title: Szantyr II

in_language: pl

wikitext:
[[Plik:Herb Szantyr Pobog odm.svg|right|200px|thumb|Herb Szantyr cz. Pobóg odm.]]
'''Szantyr''' – [[Polska|polski]] [[herb szlachecki]], odmiana herbu [[Pobóg (herb szlachecki)|Pobóg]]<ref name="Niesiecki">{{cytuj książkę|autor =Kasper Niesiecki, Jan Nepomucen Bobrowicz|tytuł=Herbarz Polski|miejsce=Lipsk|data=1842|tom=9|strony = 80–81}}</ref>. Istnieje inny herb szlachecki o takiej samej nazwie: '''[[Szantyr (Lubicz odmienny)|Szantyr]]''', odmiana herbu [[Lubicz (herb szlachecki)|Lubicz]]<ref name="Chrząński">{{cytuj książkę|autor =Teodor Chrząński|tytuł=Tablice odmian herbowych| wydawca = Juliusz Ostrowski |miejsce=Warszawa|data=1909|tom = 2}}</ref>.

== Opis herbu ==
Herb, zgodnie ze współczesnymi zasadami [[blazonowanie|blazonowania]], można opisać następująco:

''Na tarczy dwupolowej, dzielonej w pas, w polu górnym błękitnym [[podkowa]] złota<ref name="Gajl">{{Herbarz polski|szantyr2|Szantyr II|data dostępu=20 kwietnia 2011}}</ref> ze srebrnym [[krzyż heraldyczny|krzyżem]] w środku. W polu dolnym złotym [[Rawicz (herb szlachecki)|Rawicz]] zwykły.''

Wedł. [[Teodor Chrząński|T. Chrząńskiego]] w polu górnym podkowa srebrna<ref name="Chrząński"/>.

[[Klejnot herbowy|Klejnot]]: nad [[hełm heraldyczny|hełmem]] w [[Korona rangowa|koronie]] trzy pióra strusie.

[[labry (heraldyka)|Labry]]: błękitne, podbite złotem<ref name="Gajl"/>.

== Herbowni ==
Herb ten, jako [[herb własny]], był używany tylko przez jedną rodzinę [[herbowni|herbownych]]:

Szantyr (na [[Wielkie Księstwo Litewskie|Litwie]])<ref name="Niesiecki"/>

== Zobacz też ==
* [[Lista polskich herbów szlacheckich|lista herbów]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|autor =Piotr Nałęcz Małachowski|tytuł=Zbior nazwisk szlachty z opisem herbów własnym familiom...|miejsce=Lublin|data=1805|strony =464}}
* {{cytuj książkę|autor =[[Kasper Niesiecki]], [[Jan Nepomucen Bobrowicz]]|tytuł=Herbarz Polski|miejsce=Lipsk|data=1841|tom=7|strony = 334–335}}
* {{cytuj książkę|autor =[[Teodor Chrząński]]|tytuł=Tablice odmian herbowych| wydawca = [[Juliusz Karol Ostrowski]] |miejsce=Warszawa|data=1909|tom = 2}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Herbarz polski|szantyr2|Szantyr cz. Pobóg odm.}}
* {{Herbarz polski|szantyr|Szantyr cz. Lubicz odm.}}

{{Odmiany herbu Pobóg}}
{{heraldyka}}

[[Kategoria:Odmiany herbu Pobóg]]


text:
# Emil Ludwig
Emil Ludwig, właściwie Emil Cohn (ur. 25 stycznia 1881 we Wrocławiu, zm. 17 września 1948 w Ascona w Szwajcarii) – niemiecki pisarz, znany głównie jako autor biografii.
Studiował prawo. Zaczął od pisania sztuk i opowiadań, ale jednocześnie pracował jako dziennikarz. W 1906 przeniósł się do Szwajcarii, lecz w czasie I wojny światowej pracował jako korespondent zagraniczny Berliner Tageblatt w Wiedniu i Stambule.
W wieku 21 lat przeszedł na katolicyzm. Wyrzekł się go w 1922 po śmierci ministra
spraw zagranicznych Walthera Rathenau.
13 grudnia 1931 roku przeprowadził wywiad ze Stalinem w Moskwie, który wykorzystał później w biografii Stalina. Został obywatelem Szwajcarii w 1932, w 1940 wyemigrował do USA. Pod koniec II wojny światowej przyjechał do Niemiec. To właśnie jemu zawdzięczamy odzyskanie trumien Goethego i Schillera, które zniknęły w latach 1943/4 z Weimaru. Po wojnie wrócił do Szwajcarii gdzie zmarł w 1948.
W latach dwudziestych XX wieku zyskał międzynarodową popularność biografiami, w których mieszał fakty i fikcję z analizą psychologiczną opisywanych postaci. Jako pierwszą wydał biografię
Goethego, następnie Ottona von Bismarcka (1922-1924) i inne – także Jezusa Chrystusa (1928).

## Biografie
- Goethe (1920)
- Bismarck (1922-1924)
- Napoleon (1925)
- Michał Anioł (1930)
- Lincoln (1930)
- Kleopatra (1937)
- Stalin (1942)

title: Emil Ludwig

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Emil Ludwig
 |imię i nazwisko org   = Emil Cohn
 |pseudonim             =
 |grafika               = Bundesarchiv Bild 183-R09134, Emil Ludwig (eigtl. Cohn).jpg
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = [[25 stycznia]] [[1881]]
 |miejsce urodzenia     = [[Wrocław]]
 |data śmierci          = [[17 września]] [[1948]]
 |miejsce śmierci       = [[Ascona]]
 |narodowość            = [[Niemcy (naród)|niemiecka]]
 |język                 = [[język niemiecki|niemiecki]]
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[literatura]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Emil Ludwig
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            = Emil Ludwig
 |www                   =
}}
'''Emil Ludwig''', właściwie '''Emil Cohn''' (ur. [[25 stycznia]] [[1881]] we [[Wrocław]]iu, zm. [[17 września]] [[1948]] w [[Ascona]] w [[Szwajcaria|Szwajcarii]]) – niemiecki [[pisarz]], znany głównie jako autor biografii.

Studiował prawo. Zaczął od pisania sztuk i opowiadań, ale jednocześnie pracował jako dziennikarz. W [[1906]] przeniósł się do [[Szwajcaria|Szwajcarii]], lecz w czasie [[I wojna światowa|I wojny światowej]] pracował jako korespondent zagraniczny ''Berliner Tageblatt'' w [[Wiedeń|Wiedniu]] i [[Stambuł|Stambule]].
W wieku 21 lat przeszedł na katolicyzm. Wyrzekł się go w [[1922]] po śmierci ministra
spraw zagranicznych [[Walther Rathenau|Walthera Rathenau]].

13 grudnia [[1931]] roku przeprowadził wywiad ze [[Józef Stalin|Stalinem]] w [[Moskwa|Moskwie]], który wykorzystał później w biografii Stalina. Został obywatelem Szwajcarii w [[1932]], w [[1940]] wyemigrował do [[Stany Zjednoczone|USA]]. Pod koniec [[II wojna światowa|II wojny światowej]] przyjechał do Niemiec. To właśnie jemu zawdzięczamy odzyskanie trumien [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethego]] i [[Friedrich Schiller|Schillera]], które zniknęły w latach 1943/4 z [[Weimar]]u. Po wojnie wrócił do Szwajcarii gdzie zmarł w 1948.

W latach dwudziestych XX wieku zyskał międzynarodową popularność biografiami, w których mieszał fakty i fikcję z analizą psychologiczną opisywanych postaci. Jako pierwszą wydał biografię
Goethego, następnie [[Otto von Bismarck|Ottona von Bismarcka]] (1922-1924) i inne – także [[Jezus Chrystus|Jezusa Chrystusa]] (1928).

== Biografie ==
* ''Goethe'' (1920)
* ''Bismarck'' (1922-1924)
* ''Napoleon'' (1925)
* ''Michał Anioł'' (1930)
* ''Lincoln'' (1930)
* ''Kleopatra'' (1937)
* ''Stalin'' (1942)

== Linki zewnętrzne ==
* [https://polona.pl/search/?filters=creator:%22Ludwig,_Emil_(1881--1948)%22,public:1 Utwory Emila Ludwiga] w serwisie [https://polona.pl Polona.pl]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ludwig, Emil}}
[[Kategoria:Biografowie]]
[[Kategoria:Niemieccy pisarze XX wieku]]
[[Kategoria:Ludobójstwo Ormian]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Wrocławiem do 1945]]
[[Kategoria:Szwajcarzy pochodzenia niemieckiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1881]]
[[Kategoria:Zmarli w 1948]]

title: Emil LudwigEmil Cohn

Data i miejsce urodzenia: 25 stycznia 1881 · Wrocław

Data i miejsce śmierci: 17 września 1948 · Ascona

Narodowość: niemiecka

Język: niemiecki

Dziedzina sztuki: literatura


text:
# SN 2007uu
SN 2007uu – supernowa typu Ia odkryta 9 grudnia 2007 roku w galaktyce A011401+0053. Jej jasność pozostaje nieznana.

title: SN 2007uu

wikitext:
{{koordynaty astronomiczne|1|14|01|02|0|53|47|5}}
{{Supernowa infobox
 | nazwa = SN 2007uu
 | zdjęcie =
 | opis =
 | odkrywca = ESSENCE{{r|vizier}}
 | dzień = 9 grudnia
 | rok = 2007{{r|vizier}}
 | typ = Ia{{r|vizier}}
 | SNRtyp =
 | galaktyka = A011401+0053{{r|vizier}}{{r|Barbon, 1999}}
 | gwiazdozbiór =
 | rektascensja = {{RA|1|14|01,02}}{{r|vizier}}{{r|Barbon, 1999}}
 | deklinacja = {{DEC|0|53|47,5}}{{r|vizier}}{{r|Barbon, 1999}}
 | odl_ly =
 | odl_pc =
 | jas_max = brak danych
 | przodek =
 | typ_przodka =
 | masa_przodka =
 | uwagi =
}}
'''SN 2007uu''' – [[supernowa]] typu Ia odkryta 9 grudnia 2007 roku w galaktyce [[A011401+0053]]{{r|vizier}}. Jej jasność pozostaje nieznana{{r|Barbon, 1999}}{{r|cbat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="cbat">{{cytuj stronę|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/lists/Supernovae.html|tytuł=List of Supernovae|opublikowany=IAU Central Bureau for Astronomical Telegrams|język=en|data dostępu=2011-11-02}}</ref>
* <ref name="Barbon, 1999">{{cytuj pismo|nazwisko=Barbon|imię=R.|nazwisko2=Buondí|imię2=V.|nazwisko3=Cappellaro|imię3=E.|nazwisko4=Turatto|imię4=M.|tytuł=The Asiago Supernova Catalogue - 10 years after|czasopismo=Astronomy and Astrophysics Supplement|wydawca=NASA ADS|wolumin=139|strony=531-536|język=en|data=1999-11|url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/asiagosn.html|doi=10.1051/aas:1999404}}</ref>
* <ref name="vizier">{{cytuj stronę|url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR?-source=B/sn|tytuł=Asiago Supernova Catalogue (5802 rows)|data=2011-12-11|opublikowany=vizier.u-strasbg.fr|język=en|data dostępu=2011-12-27}}</ref>
}}

[[Kategoria:Supernowe zaobserwowane w 2007 roku]]

title: SN 2007uu

Odkrywca: ESSENCE

Data odkrycia: 9 grudnia 2007

Typ supernowej: Ia

Największa jasność: brak danychm


text:
# GFAJ-1
GFAJ-1 – ekstremofilna (halofilna, tolerująca wysokie stężenia soli) bakteria odkryta w jeziorze Mono Lake (Kalifornia, USA), zdolna do rozwoju w obecności dużych stężeń arsenu.
Na podstawie badań laboratoryjnych z użyciem pożywek zawierających arseniany zamiast fosforanów, odkrywcy postulowali, że bakterie GFAJ-1 wbudowują arsen zamiast fosforu w syntezowane przez siebie cząsteczki organiczne (jako główny przykład posłużył DNA) z zachowaniem ich funkcjonalności, co by tym samym czyniło ten organizm jedyną znaną na Ziemi formą życia, która być może wykorzystywała w podstawowej strukturze swoich cząsteczek inny, niż pozostałe organizmy, zestaw (węgiel, azot, tlen, wodór, siarka, fosfor) podstawowych pierwiastków.
Od samego ich ogłoszenia eksperymenty te i wnioski stały się obiektem krytyki naukowej. Kilkanaście miesięcy później niezależnie prowadzone badania z wykorzystaniem odmiennych metod, a także zestawu dodatkowych eksperymentów kontrolnych, obaliły główne hipotezy odkrywców GFAJ-1. W DNA GFAJ-1 nie wykryto arsenu, a bakteria okazała się odpornym na wysokie stężenia arsenu, ale jednak wciąż zależnym od fosforu, organizmem, który nie wykorzystuje obecnego w środowisku arsenu do syntezy swoich cząsteczek (patrz Krytyka i odbiór odkrycia).

## Taksonomia i filogeneza
Filogeneza GFAJ-1 i blisko spokrewnionych bakterii w oparciu o sekwencje rybosomalnego RNA:
|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas alkaliphila           |
|  |                                 |
|  | Halomonas venusta szczep NBSL13 |
|  |                                 |
|  | GFAJ-1                          |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. GTW               |
|  |                                 |
|  | Halomonas sp. G27               |
|  |                                 |

|  | Halomonas sp. DH77 |
|  |                    |
|  | Halomonas sp. mp3  |
|  |                    |

|  | Halomonas sp. IB-O18 |
|  |                      |
|  | Halomonas sp. ML-185 |
|  |                      |

Badania molekularne oparte na sekwencji 16S rRNA pokazują, że GFAJ-1 jest blisko spokrewnione z innymi umiarkowanie halofilnymi bakteriami z rodziny Halomonadaceae. Mimo że szczep okazał się być blisko spokrewniony z przedstawicielami Halomonas, w tym H. alkaliphila i H. venusta, autorzy nie zaliczyli wprost szczepu do tego rodzaju.
Nazwa „GFAJ” jest akronimem od „Give Felisa A Job” (pol. Daj Felisie Pracę).

## Odkrycie
GFAJ-1 została wyizolowana i odkryta przez Felisę Wolfe-Simon, geomikrobiologa z United States Geological Survey współpracującego z NASA w programie dotyczącym astrobiologii. Organizm odnaleziono w 2009 roku w osadach znad Mono Lake, wysoce zasolonego i zasadowego jeziora w Kalifornii, które charakteryzuje się także wysokim stężeniem arsenu.
Według badań filogenetycznych sekwencji 16S rRNA bakteria należy do rodziny Halomonadaceae, której wielu przedstawicieli jest znanych z wysokiej tolerancji arsenu. GFAJ-1 hodowana w warunkach laboratoryjnych na pożywce ubogiej w fosforany (PO3−4), ale bogatej w arseniany (AsO3−4) rosła z 60% wydajnością w porównaniu z podłożem bogatym w fosfor i miała około 1,5 razy większą objętość, związaną z obecnością dużych wakuoli. Pomiary radioaktywności znakowanego izotopu arsenu 73As (w postaci jonów arsenianowych 73AsO3−4) wykazały obecność tego izotopu w wyekstrahowanych frakcjach zawierających kwasy nukleinowe, tłuszcze, białka oraz metabolity. Badania te pokazały także, że około jedna dziesiąta arsenu (11,0 ± 0,1%) pochłoniętego przez te bakterie obecna jest we frakcjach zawierających DNA/RNA, gdy reszta przypadała na pozostałe frakcje, głównie lipidowe. Jednak według danych autorów, zawartość arsenu w samym DNA GFAJ-1 rosnących na pożywce wysokoarsenowej była wciąż 26 razy mniejsza niż zawartość fosforu. Natomiast całkowita zawartość fosforu w suchej masie takich bakterii była około dziesięciokrotnie mniejsza, niż zawartość arsenu. W porównaniu do bakterii hodowanych na normalnej, bogatej w fosfor pożywce, ilość fosforu w bakteriach rosnących na pożywce bogatej w arsen, a ubogiej w fosfor, zmierzona za pomocą ICP-MS, była około trzydzieści razy mniejsza i wynosiła około jednej setnej zawartości fosforu w większości innych bakterii. Wyniki te w znacznej mierze zostały obalone przez kolejnych badaczy (patrz Krytyka i odbiór odkrycia).
Autorzy odkrycia spekulowali, że bakterie GFAJ-1, wykorzystując arsen, nie tylko nie wykazały wrażliwości na jego, wysoką u innych organizmów, toksyczność, ale także poradziły sobie z dużo niższą stabilnością estrów arsenianowych w porównaniu do fosforanowych (co, obok silnej tendencji związków AsV do ulegania redukcji do AsIII, uważane jest za podstawową przyczynę eliminującą arsen jako potencjalnie funkcjonalny substytut fosforu w organizmach). W stabilizacji wiązań arsenoestrowych udział może mieć polihydroksymaślan, wykryty w dużych ilościach w wakuolach spokrewnionych z GFAJ-1 gatunków z rodzaju Halomonas. Duże stężenie tego związku może obniżać lokalnie stężenie wody, spowalniając reakcję hydrolizy. Jednocześnie badania techniką µXANES („micro X-ray absorption near edge spectroscopy”) nie wykazały w GFAJ-1 obecności związków arsenu(III), a wyłącznie arsenu(V), co wskazuje, że w warunkach hodowli problem redukcji AsV do AsIII nie jest istotny.
Wyniki badań nad bakteriami GFAJ-1 ogłoszono 2 grudnia 2010 roku podczas konferencji prasowej w NASA. Tego samego dnia w serwisie internetowym „ScienceExpress”, będącym częścią czasopisma „Science”, opublikowana została praca na ten temat. Przedstawione badania stanowiły zwieńczenie wcześniejszych postulatów Wolfe-Simon i współpracowników o możliwości istnienia na Ziemi organizmów wykorzystujących arsen zamiast fosforu.

## Krytyka i odbiór odkrycia
Publikacja grupy badawczej Wolfe-Simon ukazała się w czerwcu 2011 roku, po sześciu miesiącach od ogłoszenia w serwisie internetowym „ScienceExpress”, w drukowanej wersji czasopisma „Science” wraz 8 komentarzami krytycznymi i odpowiedzią autorów. Redaktor naczelny Bruce Alberts zaznaczył, że pewne kwestie pozostają otwarte, a ich rozwikłanie zajmie zapewne dużo czasu.
Część naukowców od początku sceptycznie oceniała przedstawione wyniki, a także sposób poinformowania opinii publicznej o odkryciu (konferencja prasowa zwołana przez NASA po pojawieniu się publikacji w serwisie internetowym „ScienceExpress”).
Dziennikarz naukowy Carl Zimmer w notatce redakcyjnej w magazynie „Slate” podsumował i skomentował sceptycyzm kilku naukowców, wspominając, że niemal zgodnie przyznali oni, że naukowcy NASA nie dowiedli eksperymentalnie swoich postulatów, a wykonane eksperymenty obarczone są błędami. O ile fakt obecności żywych bakterii szczepu GFAJ-1 w wysokoarsenowym środowisku jest zaskakujący, o tyle wniosek, że wykorzystują one ten pierwiastek zamiast fosforu jest przedwczesny.
Biolog z University of Florida, Steven A. Benner, wyraził przypuszczenie, że wobec niskiej stabilności wiązań arsenoestrowych arsen nie był wbudowany w DNA, a raczej w inne cząsteczki, jak np. lipidy, gdzie byłby stabilny. DNA miałoby zawierać fosfor pochodzący z pożywki, gdzie wciąż był obecny w śladowych ilościach (głównie jako zanieczyszczenie innych soli dodawanych do pożywki), a arsen miałby tylko oddziaływać z DNA w bliżej nieokreślony sposób. Także inni naukowcy sugerowali, że przedstawione wyniki oznaczają, że arsen jest wchłaniany i neutralizowany przez GFAJ-1, ale do wzrostu wykorzystują one obecny w śladowych ilościach fosfor. Według wyników zaprezentowanych w samej publikacji, arsenu w DNA było wciąż 26 razy mniej niż fosforu.
Biochemik z Florida International University w Miami Barry Rosen wyraził przypuszczenie, że wykryty arsen nie był wbudowany do biocząsteczek, lecz znajdował się w wakuolach, gdzie był gromadzony przez bakterie w celu neutralizacji. Z kolei mikrobiolog z University of British Columbia, Rosemary Redfield, stwierdziła, że przedstawiona publikacja nie zawiera żadnych przekonujących dowodów na wbudowywanie arsenu w DNA czy inne cząsteczki i zasugerowała ponadto, że eksperymenty nie zostały skonfrontowane z odpowiednimi eksperymentami kontrolnymi, co umożliwiałoby poprawną interpretację wyników. Podobnie sceptyczni pozostali inni naukowcy, w tym Roger Summons, biogeochemik z MIT, zaznaczający, że nie wykazano wprost obecności arsenu w biocząsteczkach, pomimo że można łatwo to potwierdzić przy użyciu spektrometrii masowej. Naukowcy podkreślali, że bakterie badano w ich stacjonarnej fazie wzrostu, w której wymagane jest mniej fosforu do przetrwania, a także, że nie wykryto w nich RNA, co może być związane ze zmniejszeniem syntezy tego kwasu nukleinowego, w celu oszczędzania fosforu.
8 grudnia 2010 roku Wolfe-Simon na swojej stronie internetowej opublikowała swoje stanowisko odnośnie do krytycznych uwag na temat jej publikacji. Zachęciła do nadsyłania komentarzy do redakcji czasopisma, do których mogłaby się oficjalnie ustosunkować. Jednocześnie oświadczyła, że nie zamierza odnosić się do krytyki opublikowanej poza systemem recenzji w czasopismach naukowych, które zapewniają odpowiednią moderację dyskusji. Takie wyjaśnienia określił niedorzecznymi Jonathan Eisen z UCD, argumentując, że autorzy nie mogą prowadzić dyskusji wyłącznie na łamach czasopism naukowych, gdy sami informowali o wynikach podczas konferencji prasowej NASA. 16 grudnia Wolfe-Simon i współpracownicy opublikowali FAQ zawierający odpowiedzi na stawiane zarzuty, do którego krytycznie ustosunkowała się Redfield.
Na początku roku 2011 ukazały się prace w czasopismach naukowych krytycznie odnoszące się do interpretacji uzyskanych wyników, jaką przedstawili Wolfe-Simon i współpracownicy w publikacji w „Science”, polemizujące z technicznymi aspektami odkrycia GFAJ-1, a także proponujący alternatywną interpretację wyników, choć niektórzy z autorów zauważają, że pomimo małego prawdopodobieństwa „życia arsenowego” bakterii GFAJ-1, brak jest danych bezpośrednio obalających ogólne wnioski Wolfe-Simon i współpracowników.

### Negacja wyników przez innych badaczy
Wraz z udostępnieniem GFAJ-1 innym grupom badawczym, podjęły one próbę powtórzenia wyników Wolfe-Simon. Rosemary Redfield na blogu na bieżąco podawała wyniki swojej grupy badawczej. Zgodnie z nimi, GFAJ-1 rośnie lepiej na podłożach stałych, co może mieć związek z za niskim poziomem potasu w pożywce płynnej (w użytej przez Wolfe-Simon pożywce AML60 z arsenem zamiast fosforu, zastąpiła ona potas sodem, używając arsenianu sodu w miejsce fosforanu potasu). Redfield w dalszych eksperymentach uwzględniła tę różnicę, a także inne warunki hodowlane, które mogły zmienić wyniki (brakujący aminokwas, siła jonowa, pH, probówki szklane a nie polipropylenowe), i otrzymała dane wskazujące na minimalną stymulację wzrostu GFAJ-1 przez arsenian, która nie zmienia końcowej gęstości kultury; inaczej niż w pracy Wolfe-Simon. W DNA wyizolowanym z GFAJ-1 z pożywki o wysokiej zawartości arsenianu, a minimalnej (prawdopodobnie porównywalnej z ilością w pracy Wolfe-Simon) fosforanu, oczyszczonym następnie za pomocą wirowania w gradiencie CsCl, pomiary wykazały brak arsenu. Arsen wykryto jedynie w nieoczyszczonym DNA, gdzie prawdopodobnie oddziaływał on niekowalencyjnie z kwasem nukleinowym, stąd był łatwo odmywany za pomocą wody. Wyniki Redfield zostały ogłoszone w serwisie internetowym „ScienceExpress” w lipcu 2012 roku. W tym samym miesiącu inny zespół badaczy w ogłoszonej także w „ScienceExpress” pracy potwierdził, że GFAJ-1 jest bakterią odporną na wysokie stężenia arsenu, ale wciąż zależną od fosforu. Kolejni badacze wykazali, że wysoka oporność na arsen wraz ze znikomym zapotrzebowaniem na fosfor w pożywce, wynika z indukowanego arsenem rozpadu rybosomów na dużą skalę, co prowadzi do znaczącego spowolnienia wzrostu, ale jest i źródłem fosforu dla podtrzymania podstawowych procesów życiowych. Proces ten został przez nich odtworzony w klasycznym organizmie modelowym – bakterii E. coli. Uzyskane wyniki tłumaczą powolny, ale obserwowalny wzrost GFAJ-1 na pożywkach zawierających arseniany zamiast fosforanów bez odwoływania się do biologicznej zależności (np. wbudowywania do cząsteczek) od arsenu.
Komentatorzy oceniali wstępne wyniki Redfield pozytywnie, choć wskazywali, że dla całkowitej pewności brakowało kilku pomniejszych eksperymentów kontrolnych. Uznali jednak, że dowody negujące wyniki Wolfe-Simon są wystarczające. Wolfe-Simon nie ustosunkowała się do wszystkich wyników Redfield, wskazując tylko na drobne luki (jak np. mała stabilność DNA zawierającego arsen, która ma uniemożliwiać jego prawidłowy rozdział podczas wirowania, co zostało jednak wykluczone eksperymentalnie przez Redfield) oraz komentując, że czeka na opublikowanie pracy Redfield w recenzowanym czasopiśmie naukowym (stało się to w lipcu 2012 roku). Komentatorzy obawiają się jednak, że zamiast wycofania podważanych wyników Wolfe-Simon, ich obrońcy będą raczej powoli odwracać się od swojego stanowiska, do czasu gdy cała historia zostanie zapomniana.

title: GFAJ-1

wikitext:
[[Plik:GFAJ-1 (grown on arsenic).jpg|thumb|Zdjęcie mikroskopowe ([[Skaningowy mikroskop elektronowy|SEM]]) bakterii GFAJ-1 rosnących na podłożu z arsenem]]
[[Plik:GFAJ-1 (grown on phosphorus).jpg|thumb|Zdjęcie bakterii GFAJ-1 rosnących na podłożu z fosforem]]
'''GFAJ-1''' – [[ekstremofil]]na ([[halofil]]na, tolerująca wysokie stężenia [[chlorek sodu|soli]]) [[bakterie|bakteria]] odkryta w jeziorze [[Jezioro Mono|Mono Lake]] ([[Kalifornia]], [[Stany Zjednoczone|USA]]), zdolna do rozwoju w obecności dużych stężeń [[arsen]]u.

Na podstawie badań laboratoryjnych z użyciem pożywek zawierających [[arseniany]] zamiast [[fosforany|fosforanów]], odkrywcy postulowali, że bakterie GFAJ-1 wbudowują [[arsen]] zamiast [[fosfor]]u w syntezowane przez siebie cząsteczki organiczne (jako główny przykład posłużył [[Kwas deoksyrybonukleinowy|DNA]]) z zachowaniem ich funkcjonalności{{r|wolfe-simon}}, co by tym samym czyniło ten organizm jedyną znaną na [[Ziemia|Ziemi]] formą [[życie|życia]], która być może wykorzystywała w podstawowej strukturze swoich cząsteczek inny, niż pozostałe organizmy, zestaw ([[węgiel (pierwiastek)|węgiel]], [[azot]], [[tlen]], [[wodór]], [[siarka]], [[fosfor]]) podstawowych [[pierwiastek chemiczny|pierwiastków]].

Od samego ich ogłoszenia eksperymenty te i wnioski stały się obiektem krytyki naukowej. Kilkanaście miesięcy później niezależnie prowadzone badania z wykorzystaniem odmiennych metod, a także zestawu dodatkowych eksperymentów kontrolnych, obaliły główne hipotezy odkrywców GFAJ-1. W DNA GFAJ-1 nie wykryto arsenu, a bakteria okazała się odpornym na wysokie stężenia arsenu, ale jednak wciąż zależnym od fosforu, organizmem, który nie wykorzystuje obecnego w środowisku arsenu do syntezy swoich cząsteczek (patrz [[#Krytyka i odbiór odkrycia|Krytyka i odbiór odkrycia]]){{r|redfield|vorholt|deutscher|dąbrowska|hayden|CEN}}.

== Taksonomia i filogeneza ==
Filogeneza GFAJ-1 i blisko spokrewnionych bakterii w oparciu o sekwencje [[rRNA|rybosomalnego RNA]]{{r|wolfe-simon}}:

{{Klad
 | style = font-size:75%;line-height:75%
 | 1 =
 | 1.1.1 = ''[[Pałeczka okrężnicy|Escherichia coli]]'' szczep [[Escherichia coli O157:H7|O157:H7]]
 | 1.1.2.1.1.1 = ''[[Halomonas alkaliphila]]''
 | 1.1.2.1.1.2 = ''[[Halomonas venusta]]'' szczep NBSL13
 | 1.1.2.1.1.3 = '''GFAJ-1'''
 | 1.1.2.1.1.4 = ''Halomonas'' sp. GTW
 | 1.1.2.1.1.5 = ''Halomonas'' sp. G27
 | 1.1.2.1.2.1 = ''Halomonas'' sp. DH77
 | 1.1.2.1.2.2 = ''Halomonas'' sp. mp3
 | 1.1.2.2.1 = ''Halomonas'' sp. IB-O18
 | 1.1.2.2.2 = ''Halomonas'' sp. ML-185
}}

Badania [[filogenetyka molekularna|molekularne]] oparte na sekwencji 16S rRNA pokazują, że GFAJ-1 jest blisko spokrewnione z innymi umiarkowanie halofilnymi bakteriami z rodziny ''[[Halomonadaceae]]''. Mimo że szczep okazał się być blisko spokrewniony z przedstawicielami ''[[Halomonas]]'', w tym ''[[Halomonas alkaliphila|H. alkaliphila]]'' i ''[[Halomonas venusta|H. venusta]]'', autorzy nie zaliczyli wprost szczepu do tego rodzaju{{r|wolfe-simon}}.

Nazwa „GFAJ” jest [[Skrótowiec|akronimem]] od „Give Felisa A Job” (pol. ''Daj Felisie Pracę''){{r|davies}}.

== Odkrycie ==
[[Plik:Lakeside of Mono Lake.jpg|thumb|Wybrzeże [[Jezioro Mono|Jeziora Mono]]]]
GFAJ-1 została wyizolowana i odkryta przez [[Felisa Wolfe-Simon|Felisę Wolfe-Simon]], geomikrobiologa z [[United States Geological Survey]] współpracującego z [[NASA]] w programie dotyczącym [[astrobiologia|astrobiologii]]{{r|nasa}}. Organizm odnaleziono w 2009 roku w osadach znad [[Jezioro Mono|Mono Lake]], wysoce zasolonego i [[Skala pH|zasadowego]] jeziora w [[Kalifornia|Kalifornii]], które charakteryzuje się także wysokim stężeniem arsenu{{r|wolfe-simon}}.

Według badań [[Filogeneza|filogenetycznych]] sekwencji 16S [[rRNA]] bakteria należy do [[rodzina (biologia)|rodziny]] ''[[Halomonadaceae]]''{{r|wolfe-simon}}, której wielu przedstawicieli jest znanych z wysokiej tolerancji arsenu. GFAJ-1 hodowana w warunkach laboratoryjnych na [[Podłoże hodowlane|pożywce]] ubogiej w [[fosforany]] ({{chem|PO|4|3−}}), ale bogatej w [[arseniany]] ({{chem|AsO|4|3−}}) rosła z 60% wydajnością w porównaniu z podłożem bogatym w fosfor{{r|nature}} i miała około 1,5 razy większą [[objętość]], związaną z obecnością dużych [[wakuola|wakuoli]]{{r|wolfe-simon}}. Pomiary [[radioaktywność|radioaktywności]] [[znakowanie izotopowe|znakowanego]] [[izotopy|izotopu]] arsenu {{chem|73|As}} (w postaci jonów [[arseniany|arsenianowych]] {{chem|73|AsO|4|3−}}) wykazały obecność tego izotopu w [[ekstrakcja|wyekstrahowanych]] [[frakcjonowanie|frakcjach]] zawierających [[kwasy nukleinowe]], [[lipidy|tłuszcze]], [[białka]] oraz [[metabolit]]y. Badania te pokazały także, że około jedna dziesiąta arsenu (11,0 ± 0,1%) pochłoniętego przez te bakterie obecna jest we frakcjach zawierających [[kwas deoksyrybonukleinowy|DNA]]/[[kwasy rybonukleinowe|RNA]], gdy reszta przypadała na pozostałe frakcje, głównie lipidowe. Jednak według danych autorów, zawartość arsenu w samym DNA GFAJ-1 rosnących na pożywce wysokoarsenowej była wciąż 26 razy mniejsza niż zawartość fosforu. Natomiast całkowita zawartość fosforu w [[sucha masa|suchej masie]] takich bakterii była około dziesięciokrotnie mniejsza, niż zawartość arsenu. W porównaniu do bakterii hodowanych na normalnej, bogatej w fosfor pożywce, ilość fosforu w bakteriach rosnących na pożywce bogatej w arsen, a ubogiej w fosfor, zmierzona za pomocą [[Spektrometria mas sprzężona z plazmą wzbudzaną indukcyjnie|ICP-MS]], była około trzydzieści razy mniejsza i wynosiła około jednej setnej zawartości fosforu w większości innych bakterii{{r|wolfe-simon}}. Wyniki te w znacznej mierze zostały obalone przez kolejnych badaczy (patrz [[#Krytyka i odbiór odkrycia|Krytyka i odbiór odkrycia]]).

Autorzy odkrycia spekulowali, że bakterie GFAJ-1, wykorzystując arsen, nie tylko nie wykazały wrażliwości na jego, wysoką u innych organizmów, [[toksyczność]], ale także poradziły sobie z dużo niższą stabilnością [[estry|estrów]] arsenianowych w porównaniu do [[Fosforany|fosforanowych]] (co, obok silnej tendencji związków AsV do ulegania [[redukcja (chemia)|redukcji]] do AsIII, uważane jest za podstawową przyczynę eliminującą arsen jako potencjalnie funkcjonalny substytut fosforu w organizmach{{r|Westheimer}}). W stabilizacji wiązań arsenoestrowych udział może mieć [[polihydroksymaślan]], wykryty w dużych ilościach w [[wakuola]]ch spokrewnionych z GFAJ-1 gatunków z rodzaju ''[[Halomonas]]''. Duże stężenie tego związku może obniżać lokalnie stężenie wody, spowalniając reakcję [[hydroliza|hydrolizy]]{{r|wolfe-simon}}. Jednocześnie badania techniką [[µXANES]] („micro X-ray absorption near edge spectroscopy”) nie wykazały w GFAJ-1 obecności związków arsenu(III), a wyłącznie arsenu(V), co wskazuje, że w warunkach hodowli problem redukcji AsV do AsIII nie jest istotny{{r|wolfe-simon}}.

Wyniki badań nad bakteriami GFAJ-1 ogłoszono 2 grudnia 2010 roku podczas [[konferencja prasowa|konferencji prasowej]] w NASA. Tego samego dnia w serwisie internetowym „ScienceExpress”, będącym częścią czasopisma „[[Science]]”, opublikowana została praca na ten temat{{r|wolfe-simon}}. Przedstawione badania stanowiły zwieńczenie wcześniejszych postulatów Wolfe-Simon i współpracowników o możliwości istnienia na Ziemi organizmów wykorzystujących arsen zamiast fosforu{{r|Astrobiology|wyborcza.pl}}.

== Krytyka i odbiór odkrycia ==
Publikacja grupy badawczej Wolfe-Simon ukazała się w czerwcu 2011 roku, po sześciu miesiącach od ogłoszenia w serwisie internetowym „ScienceExpress”, w drukowanej wersji czasopisma „[[Science]]” wraz 8 komentarzami krytycznymi{{r|wolfe-simon|koment1|koment2|koment3|koment4|koment5|koment6|koment7|koment8|koment9}} i odpowiedzią autorów{{r|wolfe-simon2}}. [[Redaktor naczelny]] [[Bruce Alberts]] zaznaczył, że pewne kwestie pozostają otwarte, a ich rozwikłanie zajmie zapewne dużo czasu{{r|alberts}}.

Część naukowców od początku sceptycznie oceniała przedstawione wyniki{{r|wyborcza.pl|whatpoison|nature2}}, a także sposób poinformowania opinii publicznej o odkryciu (konferencja prasowa zwołana przez NASA po pojawieniu się publikacji w serwisie internetowym „ScienceExpress”){{r|nature2|newscientist}}.

Dziennikarz naukowy [[Carl Zimmer]] w notatce redakcyjnej w magazynie „[[Slate]]” podsumował i skomentował sceptycyzm kilku naukowców, wspominając, że niemal zgodnie przyznali oni, że naukowcy NASA nie dowiedli eksperymentalnie swoich postulatów, a wykonane eksperymenty obarczone są błędami{{r|zimmer}}. O ile fakt obecności żywych bakterii szczepu GFAJ-1 w wysokoarsenowym środowisku jest zaskakujący, o tyle wniosek, że wykorzystują one ten pierwiastek zamiast fosforu jest przedwczesny{{r|nature2}}.

Biolog z [[University of Florida]], [[Steven A. Benner]], wyraził przypuszczenie, że wobec niskiej stabilności wiązań arsenoestrowych arsen nie był wbudowany w DNA, a raczej w inne cząsteczki, jak np. lipidy, gdzie byłby stabilny{{r|space}}. DNA miałoby zawierać fosfor pochodzący z pożywki, gdzie wciąż był obecny w śladowych ilościach (głównie jako zanieczyszczenie innych [[sole|soli]] dodawanych do pożywki{{r|wolfe-simon}}), a arsen miałby tylko oddziaływać z DNA w bliżej nieokreślony sposób{{r|space}}. Także inni naukowcy sugerowali, że przedstawione wyniki oznaczają, że arsen jest wchłaniany i neutralizowany przez GFAJ-1, ale do wzrostu wykorzystują one obecny w śladowych ilościach fosfor. Według wyników zaprezentowanych w samej publikacji, arsenu w DNA było wciąż 26 razy mniej niż fosforu{{r|nature2}}.

Biochemik z [[Florida International University]] w [[Miami]] Barry Rosen wyraził przypuszczenie{{r|wyborcza.pl}}, że wykryty arsen nie był wbudowany do biocząsteczek, lecz znajdował się w wakuolach, gdzie był gromadzony przez bakterie w celu neutralizacji{{r|wyborcza.pl|nature2}}. Z kolei mikrobiolog z [[University of British Columbia]], Rosemary Redfield, stwierdziła, że przedstawiona publikacja nie zawiera żadnych przekonujących dowodów na wbudowywanie arsenu w DNA czy inne cząsteczki i zasugerowała ponadto, że eksperymenty nie zostały skonfrontowane z odpowiednimi eksperymentami kontrolnymi, co umożliwiałoby poprawną interpretację wyników{{r|rrresearch4}}. Podobnie sceptyczni pozostali inni naukowcy, w tym Roger Summons, biogeochemik z [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], zaznaczający, że nie wykazano wprost obecności arsenu w biocząsteczkach, pomimo że można łatwo to potwierdzić przy użyciu [[spektrometria mas|spektrometrii masowej]]. Naukowcy podkreślali, że bakterie badano w ich stacjonarnej [[faza wzrostu|fazie wzrostu]], w której wymagane jest mniej fosforu do przetrwania, a także, że nie wykryto w nich [[kwasy rybonukleinowe|RNA]], co może być związane ze zmniejszeniem syntezy tego kwasu nukleinowego, w celu oszczędzania fosforu{{r|nature2}}.

8 grudnia 2010 roku Wolfe-Simon na swojej stronie internetowej opublikowała swoje stanowisko odnośnie do krytycznych uwag na temat jej publikacji. Zachęciła do nadsyłania komentarzy do redakcji czasopisma, do których mogłaby się oficjalnie ustosunkować{{r|Felisa Wolfe-Simon|response}}. Jednocześnie oświadczyła, że nie zamierza odnosić się do krytyki opublikowanej poza systemem [[Recenzja naukowa|recenzji w czasopismach naukowych]], które zapewniają odpowiednią [[system moderacji|moderację]] dyskusji{{r|nature2}}. Takie wyjaśnienia określił niedorzecznymi Jonathan Eisen z [[University of California, Davis|UCD]], argumentując, że autorzy nie mogą prowadzić dyskusji wyłącznie na łamach [[czasopismo naukowe|czasopism naukowych]], gdy sami informowali o wynikach podczas konferencji prasowej NASA{{r|nature2}}. 16 grudnia Wolfe-Simon i współpracownicy opublikowali [[FAQ]] zawierający odpowiedzi na stawiane zarzuty{{r|FAQ}}, do którego krytycznie ustosunkowała się Redfield{{r|Comments}}.

Na początku roku 2011 ukazały się prace w czasopismach naukowych krytycznie odnoszące się do interpretacji uzyskanych wyników, jaką przedstawili Wolfe-Simon i współpracownicy w publikacji w „Science”, polemizujące z technicznymi aspektami odkrycia GFAJ-1, a także proponujący alternatywną interpretację wyników{{r|Silver-2011|Tawfik-2011|Fekry-2011|bioessays11}}, choć niektórzy z autorów zauważają, że pomimo małego prawdopodobieństwa „życia arsenowego” bakterii GFAJ-1, brak jest danych bezpośrednio obalających ogólne wnioski Wolfe-Simon i współpracowników{{r|bioessays11}}.

=== Negacja wyników przez innych badaczy ===
Wraz z udostępnieniem GFAJ-1 innym grupom badawczym, podjęły one próbę powtórzenia wyników Wolfe-Simon. Rosemary Redfield na [[blog]]u na bieżąco podawała wyniki swojej grupy badawczej. Zgodnie z nimi, GFAJ-1 rośnie lepiej na [[Płytka agarowa|podłożach stałych]], co może mieć związek z za niskim poziomem [[potas]]u w pożywce płynnej (w użytej przez Wolfe-Simon pożywce AML60 z arsenem zamiast fosforu, zastąpiła ona potas sodem, używając arsenianu sodu w miejsce fosforanu potasu){{r|rrresearch1}}. Redfield w dalszych eksperymentach uwzględniła tę różnicę, a także inne warunki hodowlane, które mogły zmienić wyniki (brakujący [[aminokwas]]{{r|hayden}}, [[siła jonowa]], [[Skala pH|pH]], [[probówka|probówki]] szklane a nie [[polipropylen]]owe), i otrzymała dane wskazujące na minimalną stymulację wzrostu GFAJ-1 przez arsenian, która nie zmienia końcowej [[Gęstość optyczna|gęstości]] kultury; inaczej niż w pracy Wolfe-Simon{{r|rrresearch2}}. W DNA wyizolowanym z GFAJ-1 z pożywki o wysokiej zawartości arsenianu, a minimalnej (prawdopodobnie porównywalnej z ilością w pracy Wolfe-Simon{{r|rrresearch3}}) fosforanu, oczyszczonym następnie za pomocą [[Wirowanie frakcjonujące|wirowania]] w gradiencie [[Chlorek cezu|CsCl]], pomiary wykazały brak arsenu{{r|hayden}}. Arsen wykryto jedynie w nieoczyszczonym DNA, gdzie prawdopodobnie oddziaływał on nie[[wiązanie kowalencyjne|kowalencyjnie]] z kwasem nukleinowym, stąd był łatwo odmywany za pomocą wody{{r|CEN}}. Wyniki Redfield zostały ogłoszone w serwisie internetowym „ScienceExpress” w lipcu 2012 roku{{r|redfield}}. W tym samym miesiącu inny zespół badaczy w ogłoszonej także w „ScienceExpress” pracy potwierdził, że GFAJ-1 jest bakterią odporną na wysokie stężenia arsenu, ale wciąż zależną od fosforu{{r|vorholt}}. Kolejni badacze wykazali, że wysoka oporność na arsen wraz ze znikomym zapotrzebowaniem na fosfor w pożywce, wynika z indukowanego arsenem rozpadu [[rybosom]]ów na dużą skalę, co prowadzi do znaczącego spowolnienia wzrostu, ale jest i źródłem fosforu dla podtrzymania podstawowych procesów życiowych. Proces ten został przez nich odtworzony w klasycznym [[Organizmy modelowe|organizmie modelowym]] – bakterii ''[[Pałeczka okrężnicy|E. coli]]''. Uzyskane wyniki tłumaczą powolny, ale obserwowalny wzrost GFAJ-1 na pożywkach zawierających arseniany zamiast fosforanów bez odwoływania się do biologicznej zależności (np. wbudowywania do cząsteczek) od arsenu{{r|deutscher}}.

Komentatorzy oceniali wstępne wyniki Redfield pozytywnie, choć wskazywali, że dla całkowitej pewności brakowało kilku pomniejszych eksperymentów kontrolnych. Uznali jednak, że dowody negujące wyniki Wolfe-Simon są wystarczające{{r|hayden}}. Wolfe-Simon nie ustosunkowała się do wszystkich wyników Redfield, wskazując tylko na drobne luki (jak np. mała stabilność DNA zawierającego arsen, która ma uniemożliwiać jego prawidłowy rozdział podczas wirowania, co zostało jednak wykluczone eksperymentalnie przez Redfield{{r|hayden|CEN}}) oraz komentując, że czeka na opublikowanie pracy Redfield w recenzowanym czasopiśmie naukowym{{r|hayden}} (stało się to w lipcu 2012 roku). Komentatorzy obawiają się jednak, że zamiast wycofania podważanych wyników Wolfe-Simon, ich obrońcy będą raczej powoli odwracać się od swojego stanowiska, do czasu gdy cała historia zostanie zapomniana{{r|hayden}}.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="wolfe-simon">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Wolfe-Simon | imię = F. | nazwisko2 = Blum | imię2 = JS. | nazwisko3 = Kulp | imię3 = TR. | nazwisko4 = Gordon | imię4 = GW. | nazwisko5 = Hoeft | imię5 = SE. | tytuł = A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus | czasopismo = Science | wolumin = 332| wydanie =6034 | strony = 1163–1166| rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1197258 | pmid = 21127214}}</ref>
<ref name="nasa">{{cytuj stronę|url=http://www.nasa.gov/topics/universe/features/astrobiology_toxic_chemical.html|tytuł=NASA-Funded Research Discovers Life Built With Toxic Chemical|data=2010-12-02|opublikowany=NASA|język=en|data dostępu=2010-12-02}}</ref>
<ref name="nature">{{Cytuj pismo|czasopismo=Nature |tytuł=Arsenic-eating microbe may redefine chemistry of life|autor=Alla Katsnelson|data=2010-12-02 |język=en |doi=10.1038/news.2010.645}}</ref>
<ref name="space">{{cytuj stronę|url=http://www.space.com/scienceastronomy/arsenic-bacteria-alien-life-101202.html|tytuł=Arsenic-Eating Bacteria Opens New Possibilities for Alien Life |imię=Henry |nazwisko=Bortman|data=2010-12-02|opublikowany=Space.com|język=en|data dostępu=2010-12-02}}</ref>
<ref name="whatpoison">{{Cytuj |autor = Elizabeth Pennisi |tytuł = Biochemistry. What poison? Bacterium uses arsenic to build DNA and other molecules |czasopismo = Science |data = 2010 |wolumin = 330 |numer = 6009 |s = 1302 |doi = 10.1126/science.330.6009.1302 |pmid = 21127222}}</ref>
<ref name="Astrobiology">{{Cytuj pismo|autor=F. Wolfe-Simon, P. C. W. Davies, A. D. Anbar|tytuł=Did nature also choose arsenic? |czasopismo=International Journal of Astrobiology |wydanie=2|wolumin=8|strony=69–74|data=2009|doi=10.1017/S1473550408004394}}</ref>
<ref name="wyborcza.pl">{{Cytuj stronę | nazwisko = Kossobudzka | imię = Margit | tytuł = Arszenik i stare bakterie | url = http://wyborcza.pl/1,75476,8759160,Arszenik_i_stare_bakterie.html | opublikowany = Gazeta.pl| data = 2010-12-02 | data dostępu = 2010-12-04}}</ref>
<ref name="Westheimer">{{Cytuj pismo | nazwisko = Westheimer | imię = FH. | tytuł = Why nature chose phosphates | czasopismo = Science | wolumin = 235 | wydanie = 4793 | strony = 1173–1178 | rok = 1987 | doi = 10.1126/science.2434996 | pmid = 2434996}}</ref>
<ref name="rrresearch4">{{Cytuj stronę | url = http://rrresearch.blogspot.com/2010/12/arsenic-associated-bacteria-nasas.html | tytuł = Arsenic-associated bacteria (NASA's claims) | data dostępu = 2010-12-04 | nazwisko = Redfield | imię = Rosie | data = 4 grudnia 2010 | praca = RRResearch blog}}</ref>
<ref name="zimmer">{{Cytuj stronę | url = http://www.slate.com/id/2276919/ | tytuł = Scientists see fatal flaws in the NASA study of arsenic-based life | data dostępu = 2010-12-09 | nazwisko = Zimmer | imię = Carl | data = 7 grudnia 2010 | praca = Slate}}</ref>
<ref name="response">{{cytuj stronę|url=http://www.sciencemag.org/news/2010/12/author-controversial-arsenic-paper-speaks |tytuł=Author of Controversial Arsenic Paper Speaks|imię=Elizabeth |nazwisko=Pennisi |data=2010-12-08|praca=ScienceInsider|opublikowany=[[American Association for the Advancement of Science|AAAS]]|data dostępu=2010-12-09}}</ref>
<ref name="nature2">{{Cytuj pismo|czasopismo=Nature |tytuł=Microbe gets toxic response |autor=Alla Katsnelson|data=2010-12-07|wolumin=468|numer=741 |język=en|data dostępu=2010-12-10|doi=10.1038/468741a}}</ref>
<ref name="newscientist">{{cytuj pismo | autor = | tytuł = Opinion: Curb your enthusiasm for aliens, NASA | czasopismo = New Scientist | wolumin = 2790 | data = 2010-12-08 | data dostępu = 2010-12-09 | url=http://www.newscientist.com/article/mg20827902.100-curb-your-enthusiasm-for-aliens-nasa.html}}</ref>
<ref name="Felisa Wolfe-Simon">{{cytuj stronę|url=http://ironlisa.com/gfaj/|tytuł=Wolfe-Simon et al Comment: 08 December 2010|autor=Felisa Wolfe-Simon|data=2010-12-08|język=en|data dostępu=2010-12-17}}</ref>
<ref name="FAQ">{{cytuj stronę|url=https://www.universetoday.com/81783/scientists-from-arsenic-bacteria-paper-respond-to-criticisms/|tytuł=Response to Questions Concerning the Science Article "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" |data=2010-12-16|język=en|data dostępu=2011-01-10}}</ref>
<ref name="Comments">{{cytuj stronę|url=http://rrresearch.blogspot.com/2010/12/text.html|tytuł=Comments on Dr. Wolfe-Simon's Response|nazwisko=Redfield|imię=Rosie |data=2010-12-16|praca=RRResearch|język=en|data dostępu=2011-12-15}}</ref>
<ref name="Silver-2011">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Silver | imię = S. | nazwisko2 = Phung | imię2 = Le T. | tytuł = Novel expansion of living chemistry or just a serious mistake? | czasopismo = FEMS Microbiol Lett | wolumin = 315 | wydanie = 2 | strony = 79–80 | rok = 2011 | doi = 10.1111/j.1574-6968.2010.02202.x | pmid = 21232070}}</ref>
<ref name="Tawfik-2011">{{Cytuj |autor = Dan S. Tawfik, Ronald E. Viola |tytuł = Arsenate replacing phosphate: alternative life chemistries and ion promiscuity |czasopismo = Biochemistry |data = 2011 |wolumin = 50 |numer = 7 |s = 1128–1134 |doi = 10.1021/bi200002a |pmid = 21214261 |pmc = 3070116}}</ref>
<ref name="Fekry-2011">{{Cytuj pismo | nazwisko = Fekry | imię = MI. | nazwisko2 = Tipton | imię2 = PA. | nazwisko3 = Gates | imię3 = KS. | tytuł = Kinetic consequences of replacing the internucleotide phosphorus atoms in DNA with arsenic | czasopismo = ACS Chem Biol | wolumin = 6 | wydanie = 2 | strony = 127–130 | rok = 2011 | doi = 10.1021/cb2000023 | pmid = 21268588}}</ref>
<ref name="bioessays11">{{Cytuj |autor = Barry P. Rosen, A. Abdul Ajees, Timothy R. McDermott |tytuł = Life and death with arsenic. Arsenic life: an analysis of the recent report "A bacterium that can grow by using arsenic instead of phosphorus" |czasopismo = BioEssays: News and Reviews in Molecular, Cellular and Developmental Biology |data = 2011 |wolumin = 33 |numer = 5 |s = 350–357 |doi = 10.1002/bies.201100012 |pmid = 21387349 |pmc = 3801090}}</ref>
<ref name="koment1">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Cotner | imię = J. B. | autor2 = Hall, E. K. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | data = 27 maja 2011 | doi = 10.1126/science.1201943}}</ref>
<ref name="koment2">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Redfield | imię = R. J. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | data = 27 maja 2011 | doi = 10.1126/science.1201482}}</ref>
<ref name="koment3">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Schoepp-Cothenet | imię = B. | nazwisko2 = Nitschke | imię2 = W. | nazwisko3 = Barge | imię3 = L. M. | nazwisko4 = Ponce | imię4 = A. | nazwisko5 = Russell | imię5 = M. J. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1201438}}</ref>
<ref name="koment4">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Csabai | imię = I. | nazwisko2 = Szathmary | imię2 = E. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1201399}}</ref>
<ref name="koment5">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Borhani | imię = D. W. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149| rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1201255}}</ref>
<ref name="koment6">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Benner | imię = S. A. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1201304}}</ref>
<ref name="koment7">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Foster | imię = P. L. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1201551}}</ref>
<ref name="koment8">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Oehler | imię = S. | tytuł = Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1201381}}</ref>
<ref name="koment9">{{Cytuj stronę | url = http://www.npr.org/2011/05/30/136771401/study-of-arsenic-eating-microbe-finds-doubters | tytuł = Study Of Arsenic-Eating Microbe Finds Doubters | data dostępu = 2011-07-19 | data = 2011-05-30 | nazwisko = Hamilton | imię = Jon | opublikowany = NPR | język=en}}</ref>
<ref name="wolfe-simon2">{{Cytuj pismo | nazwisko = Wolfe-Simon | imię = F. | nazwisko2 = Blum | imię2 = J. S. | nazwisko3 = Kulp | imię3 = T. R. | nazwisko4 = Gordon | imię4 = G. W. | nazwisko5 = Hoeft | imię5 = S. E. | tytuł = Response to Comments on "A Bacterium That Can Grow Using Arsenic Instead of Phosphorus" | czasopismo = Science | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.1202098}}</ref>
<ref name="alberts">{{Cytuj pismo | wolumin = 332 | wydanie = 6034 | strony = 1149 | nazwisko = Alberts | imię = B. | tytuł = Editor's Note | czasopismo = Science | rok = 2011 | doi = 10.1126/science.332.6034.1149-a}}</ref>
<ref name="rrresearch1">{{cytuj stronę|url=http://rrresearch.fieldofscience.com/2011/07/two-mistakes-discovered.html|tytuł=Two mistakes discovered |nazwisko=Redfield|imię=Rosie |data=2011-07-14|praca=RRResearch|język=en|data dostępu=2011-12-15}}</ref>
<ref name="rrresearch2">{{cytuj stronę|url=http://rrresearch.fieldofscience.com/2011/11/growth-of-gfaj-1-in-arsenate.html|tytuł=Growth of GFAJ-1 in arsenate |nazwisko=Redfield|imię=Rosie |data=2011-11-25|praca=RRResearch|język=en|data dostępu=2011-12-15}}</ref>
<ref name="hayden">{{cytuj pismo|nazwisko=Hayden|imię=Erika Check|tytuł=Study challenges existence of arsenic-based life|czasopismo=Nature|data=2012-01-20|url=http://www.nature.com/news/study-challenges-existence-of-arsenic-based-life-1.9861|doi=10.1038/nature.2012.9861}}</ref>
<ref name="rrresearch3">{{cytuj stronę|url=http://rrresearch.fieldofscience.com/2012/01/growth-of-gfaj-1-under-phosphate.html|tytuł=Growth of GFAJ-1 under phosphate limitation (correction) |nazwisko=Redfield|imię=Rosie |data=2012-01-20|praca=RRResearch|język=en|data dostępu=2012-01-21}}</ref>
<ref name="davies">{{cytuj stronę|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703989004575652940497021092.html|tytuł=The 'Give Me a Job' Microbe |nazwisko=Davies|imię=Paul|data=2010-12-04|praca=Life & Culture|opublikowany=The Wall Street Journal |język=en|data dostępu=2012-01-26}}</ref>
<ref name="CEN">{{cytuj stronę|url=http://cen.acs.org/articles/90/web/2012/01/Arsenic-Based-Life-Aftermath.html|tytuł=The Arsenic-Based-Life Aftermath|nazwisko=Drahl|imię=Carmen|data=2012-01-23|praca=Chemical & Engineering News|opublikowany=American Chemical Society|język=en|data dostępu=2012-01-26}}</ref>
<ref name="redfield">{{Cytuj |autor = Marshall Louis Reaves, Sunita Sinha, Joshua D. Rabinowitz, Leonid Kruglyak, Rosemary J. Redfield |tytuł = Absence of detectable arsenate in DNA from arsenate-grown GFAJ-1 cells |czasopismo = Science |data = 2012|wolumin = 337 |numer = 6093 |s = 470–473 |doi = 10.1126/science.1219861 |pmid = 22773140 |pmc = 3845625}}</ref>
<ref name="vorholt">{{OA}} {{Cytuj pismo | nazwisko = Erb | imię = TJ. | nazwisko2 = Kiefer | imię2 = P. | nazwisko3 = Hattendorf | imię3 = B. | nazwisko4 = Günther | imię4 = D. | nazwisko5 = Vorholt | imię5 = JA. | tytuł = GFAJ-1 Is an Arsenate-Resistant, Phosphate-Dependent Organism. | czasopismo = Science | miesiąc = Jul | rok = 2012 | doi = 10.1126/science.1218455 | pmid = 22773139}}</ref>
<ref name="deutscher">{{Cytuj |autor = Georgeta N. Basturea, Thomas K. Harris, Murray P. Deutscher |tytuł = Growth of a bacterium that apparently uses arsenic instead of phosphorus is a consequence of massive ribosome breakdown |czasopismo = The Journal of Biological Chemistry |data = 2012 |wolumin = 287 |numer = 34 |s = 28816–28819 |doi = 10.1074/jbc.C112.394403 |pmid = 22798070 |pmc = 3436571}}</ref>
<ref name="dąbrowska">{{cytuj stronę | url = http://wyborcza.pl/1,76842,12102145,Blamaz_NASA__odkrycie_niezwyklych_bakterii_okazalo.html | tytuł = Blamaż NASA: odkrycie niezwykłych bakterii okazało się nieprawdą | nazwisko = Dąbrowska | imię = Urszula | data = 2012-07-10, | opublikowany = Gazeta Wyborcza.pl | data dostępu = 2012-07-17}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę|url=http://www.youtube.com/watch?v=JVSJLUIQrA0|tytuł=NASA-Funded Research Discovers Life Built with Toxic Chemical|autor=NASAtelevision|data=2010-12-02|opublikowany=YouTube|język=en|data dostępu=2010-12-11}}
* {{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20140213115948/http://www.astrobio.net/index.php?option=com_expedition&task=detail&id=3259|tytuł=Searching for Alien Life, on Earth|autor=Henry Bortman |data=2009-05-10|opublikowany=Astrobiology Magazine|język=en|data dostępu=2010-12-02}}
* {{cytuj stronę|url=http://www.astrobio.net/exclusive/3698/thriving-on-arsenic|tytuł=Thriving on Arsenic|autor=Henry Bortman |data=2010-12-02|opublikowany=Astrobiology Magazine|język=en|data dostępu=2010-12-02}}

[[Kategoria:Bakterie ekstremofilne]]
[[Kategoria:Proteobakterie]]


text:
# Daria Polunina
Daria Polunina (ukr. Дар'я Полуніна; ur. 22 czerwca 1992 w Kamieńskiem na Ukrainie) – ukraińska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, modelka.

## Życiorys
Urodziła się w obwodzie dniepropetrowskim we wschodniej Ukrainie. W wieku 14 lat zapisała się na zajęcia do dziecięcego teatru studyjnego, który zainspirował ją do wyboru artystycznej drogi związanej z aktorstwem. Po ukończeniu szkoły śrdniej, została przyjęta do Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego, który ukończyła w 2014. Po ukończeniu studiów zagrała w polskim krótkometrażowym filmie, wtedy też zdecydowała się na przeprowadzkę do Warszawy.

## Nagrody i wyróżnienia
- 2021 – Nagrody im. Jana Machulskiego, nominacja w kategorii: Najlepsza aktorka – Masza
- 2021 – Wyróżnienie honorowe za konsekwentną i dotkliwą kreację aktorską na X Forum Młodej Reżyserii – Un soir d’avril[5]
- 2021 – Nagroda dla najlepszej aktorki na The Pigeon International Film Festival, Isafjordur – Masza
- 2021 – Nagroda dla najlepszej aktorki na The Pigeon International Film Festival, Isafjordur – Schid Zachid
- 2018 – Wyróżnienie Specjalne na Świdnickim Festiwalu Filmowym Spektrum

## Role teatralne

### Teatr
Teatr Rozmaitości w Warszawie
| Rok  | Tytuł                                         | Rola | Reżyseria            |
| ---- | --------------------------------------------- | ---- | -------------------- |
| 2023 | Mój sztandar zasikał kotek. Kroniki z Donbasu |      | Aleksandra Popławska |

Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie
| Rok  | Tytuł           | Rola | Reżyseria               |
| ---- | --------------- | ---- | ----------------------- |
| 2021 | Un soir d’avril |      | Weronika Maria Kuśmider |

Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie
| Rok  | Tytuł  | Rola | Reżyseria         |
| ---- | ------ | ---- | ----------------- |
| 2019 | Dziady |      | Janusz Wiśniewski |

Teatr Polski w Poznaniu
| Rok  | Tytuł         | Rola | Reżyseria       |
| ---- | ------------- | ---- | --------------- |
| 2019 | Hamlet/Gamlet |      | Maja Kleczewska |

## Filmografia

### Filmy
| Rok  | Tytuł                          | Rola           | Uwagi                          |
| ---- | ------------------------------ | -------------- | ------------------------------ |
| 2023 | Nagie oko                      | Wanda          | Krótkometrażowy film fabularny |
| 2019 | Lesya Ukrainka (Леся Українка) | Lesya Ukrainka | Biograficzny film fabularny    |
| 2019 | Foxter & Max                   | Alex           | Film fantasy                   |

### Seriale
| Rok  | Tytuł                   | Rola            | Uwagi                              |
| ---- | ----------------------- | --------------- | ---------------------------------- |
| 2023 | Dziewczyna i kosmonauta | Nadia Dawidowa  | Serial fabularny                   |
| 2023 | Polowanie na ćmy        | Nastazja Jurina | Serial fabularny, odc. 1–7         |
| 2021 | Dom od Dwoma Orłami     | Aksinia Rabczuk | Serial fabularny, odc. 5, 6, 8, 10 |

### Etiudy
| Rok  | Tytuł                         | Rola   | Uwagi                |
| ---- | ----------------------------- | ------ | -------------------- |
| 2022 | Magma                         |        | Etiuda szkolna       |
| 2020 | East-West (Schid Zachid)      |        | Etiuda szkolna       |
| 2020 | Masza                         | Wiera  | Etiuda szkolna       |
| 2019 | Exhale                        | Matka  | Film krótkometrażowy |
| 2019 | Desaturated                   |        | Film krótkometrażowy |
| 2019 | The road home (Дорога додому) | Olha   | Film krótkometrażowy |
| 2018 | Saszka                        | Saszka | Etiuda szkolna       |
| 2016 | Blood Sausage                 |        | Film krótkometrażowy |

Sporządzono na podstawie materiału źródłowego.

## Filmoteka
- Polowanie na ćmy – serial kostiumowy (TVP 2023)
- Naszą bronią jest słowo – polscy i ukraińscy artyści łączą siły, by zebrać pieniądze na pomoc Ukrainie, fragment programu Dzień dobry TVN z 16 marca 2022 (TVN)
- Dom pod Dwoma Orłami – serial historyczny (TVP 2021)

title: Daria Polunina

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko            = Daria Polunina
 |imię i nazwisko org        = Дар'я Полуніна
 |grafika                    =
 |opis grafiki               =
 |alt grafiki                =
 |prawdziwe imię i nazwisko  =
 |data urodzenia             = 22 czerwca 1992
 |miejsce urodzenia          = [[Kamieńskie]]
 |data śmierci               =
 |miejsce śmierci            =
 |zawód                      = [[aktor]]ka
 |lata aktywności            = od 2014
 |zespół artystyczny         =
 |odznaczenia                =
 |www                        =
}}
'''Daria Polunina''' ([[Język ukraiński|ukr.]] Дар'я Полуніна; ur. [[22 czerwca]] [[1992]] w [[Kamieńskie]]m na [[Ukraina|Ukrainie]]) – [[Ukraińcy|ukraińska]] aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, modelka<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.kamafilmactors.com/single-post/daria-poolunina-to-mo%C5%BCe-by%C4%87-wielkie-odkrycie-polskiego-kina |tytuł = Daria Polunina. To może być wielkie odkrycie polskiego kina |opublikowany = kamafilmactors.com |data dostępu = 2023-07-01}}</ref><ref name=":0">{{Cytuj stronę |url = https://grotowski-institute.pl/prowadzacy/daria-polunina/ |tytuł = Daria Polunina |opublikowany = grotowski-institute.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = http://samesame.agency/project/vogue-ukraine-feat-daria-polunina/ |tytuł = Vogue Ukraine feat. Daria Polunina |opublikowany = samesame.agency |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>.

== Życiorys ==
Urodziła się w [[Obwód dniepropetrowski|obwodzie dniepropetrowskim]] we wschodniej Ukrainie. W wieku 14 lat zapisała się na zajęcia do dziecięcego teatru studyjnego, który zainspirował ją do wyboru artystycznej drogi związanej z [[aktor]]stwem. Po ukończeniu szkoły śrdniej, została przyjęta do [[Kijowski Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego|Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego]], który ukończyła w 2014<ref name=":0" /><ref>{{Cytuj stronę |url = https://subtitletalent.com/daria-polunina |tytuł = Daria Polunina |opublikowany = subtitletalent.com |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>. Po ukończeniu studiów zagrała w polskim krótkometrażowym filmie, wtedy też zdecydowała się na przeprowadzkę do [[Warszawa|Warszawy]].

== Nagrody i wyróżnienia ==
* 2021 – [[Nagrody im. Jana Machulskiego]], nominacja w kategorii: Najlepsza aktorka – ''Masza''
* 2021 – Wyróżnienie honorowe za konsekwentną i dotkliwą kreację aktorską na X Forum Młodej Reżyserii – ''Un soir d’avril''<ref>{{EncyklopediaTeatru |o |id = 92660 |nazwa = Daria Polunina |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>
* 2021 – Nagroda dla najlepszej aktorki na ''The Pigeon International Film Festival'', [[Isafjordur]] – ''Masza''
* 2021 – Nagroda dla najlepszej aktorki na ''The Pigeon International Film Festival'', [[Isafjordur]] – ''Schid Zachid''
* 2018 – Wyróżnienie Specjalne na [[Świdnica|Świdnickim]] Festiwalu Filmowym ''Spektrum''

== Role teatralne ==
=== Teatr ===
; [[Teatr Rozmaitości w Warszawie]]
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Reżyseria
|-
| rowspan="2" |2023
|''Mój sztandar zasikał kotek. Kroniki z Donbasu''<ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Szukając siebie |url = https://e-teatr.pl/szukajac-siebie-36531 |opublikowany = e-teatr.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>
|
|[[Aleksandra Popławska (aktorka)|Aleksandra Popławska]]
|-
|}

; [[Akademia Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie]]
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Reżyseria
|-
|2021
|''Un soir d’avril''
|
|Weronika Maria Kuśmider
|-
|}

; [[Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie]]
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Reżyseria
|-
|2019
|''Dziady''
|
|[[Janusz Wiśniewski (reżyser)|Janusz Wiśniewski]]
|-
|}

; [[Teatr Polski w Poznaniu]]
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Reżyseria
|-
|2019
|''Hamlet/Gamlet''<ref>{{Cytuj stronę |url = https://teatr-polski.pl/zespol/%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8C%D1%8F-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0-daria-polunina/ |tytuł = Дарья Полунина |opublikowany = teatr-polski.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>
|
|[[Maja Kleczewska]]
|-
|}

== Filmografia ==
=== Filmy ===
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Uwagi
|-
|2023
|''Nagie oko''
|Wanda
|[[Film krótkometrażowy|Krótkometrażowy film fabularny]]
|-
| rowspan="2" |2019
|''Lesya Ukrainka (Леся Українка)''<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.kamafilmactors.com/single-post/2019/06/16/daria-polunina-co-wiemy-o-ukrai-c5-84skiej-poezji |tytuł = Daria Polunina: co wiemy o ukraińskiej poezji? |opublikowany = kamafilmactors.com |data dostępu = 2023-07-01}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://frontnews.grena.ge/news/en/42325 |tytuł = Lesya Ukrainka in the biography film will be performed by young actress Daria Polunina |opublikowany = frontnews.grena.ge |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>
|Lesya Ukrainka
|Biograficzny [[film fabularny]]
|-
|''Foxter & Max''
|Alex
|[[Film fantasy]]
|-
|}

=== Seriale ===
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Uwagi
|-
| rowspan="2" |2023
|''Dziewczyna i kosmonauta''
|Nadia Dawidowa
|[[Serial]] [[Film fabularny|fabularny]]
|-
|''Polowanie na ćmy''<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/serial-polowanie-na-cmy-recenzja-kostiumowa-produkcja-tvp1-obsasa-kiedy-emisja |tytuł = ''Polowanie na ćmy'', czyli być kobietą w rosyjskim zaborze. Recenzja nowego serialu kostiumowego TVP1 |opublikowany = wirtualnemedia.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>
|Nastazja Jurina
|Serial fabularny,
odc. 1–7
|-
|2021
|''Dom od Dwoma Orłami''
|Aksinia Rabczuk
|Serial fabularny,
odc. 5, 6, 8, 10
|-
|}

=== Etiudy ===
{| class="wikitable plainrowheaders"
!Rok
! scope="col" |Tytuł
! scope="col" |Rola
!Uwagi
|-
|2022
|''Magma''
|
|[[Etiuda]] szkolna
|-
| rowspan="2" |2020
|''East-West (Schid Zachid)''<ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Schid Zachid |url = https://filmpolski.pl/fp/index.php?film=1252992 |opublikowany = filmpolski.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>
|
|Etiuda szkolna
|-
|''Masza''
|Wiera
|Etiuda szkolna
|-
| rowspan="3" |2019
|''Exhale''
|Matka
|Film krótkometrażowy
|-
|''Desaturated''
|
|Film krótkometrażowy
|-
|''The road home (Дорога додому)''
|Olha
|Film krótkometrażowy
|-
|2018
|''Saszka''
|Saszka
|Etiuda szkolna
|-
|2016
|''Blood Sausage''
|
|Film krótkometrażowy
|-
|}

Sporządzono na podstawie materiału źródłowego<ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Daria Polunina |url = https://www.imdb.com/name/nm9631723/?ref_=fn_al_nm_1vouge%20daria%20polunina4 |opublikowany = imdb.com |data dostępu = 2023-07-01}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Daria Polunina |url = https://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=11159324 |opublikowany = filmpolski.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Daria Polunina |url = https://www.coolkeyplay.pl/daria-polunina/ |opublikowany = coolkeyplay.pl |data dostępu = 2023-07-01}}</ref>.

== Filmoteka ==
* [https://vod.tvp.pl/seriale,18/polowanie-na-cmy-odcinki,390116 Polowanie na ćmy] – serial kostiumowy ([[Telewizja Polska|TVP]] 2023)
* [https://dziendobry.tvn.pl/razem-z-ukraina/razem-z-ukraina-jaki-jest-cel-koncertu-kto-na-nim-wystapi-st5637502 Naszą bronią jest słowo] – polscy i ukraińscy artyści łączą siły, by zebrać pieniądze na pomoc Ukrainie, fragment programu ''[[Dzień dobry TVN]]'' z 16 marca 2022 ([[TVN]])
* [https://vod.tvp.pl/seriale,18/dom-pod-dwoma-orlami-odcinki,383167 Dom pod Dwoma Orłami] – serial historyczny ([[Telewizja Polska|TVP]] 2021)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|9631723|Daria Polunina}}
* {{Filmweb|osoba|2602060|Daria Polunina}}
* {{Filmpolski|osoba|11159324|Daria Polunina}}
* {{EncyklopediaTeatru |o |id = 92660 |nazwa = Daria Polunina |data dostępu = 2023-07-01}}
* [https://www.vogue.pl/g/6456/premierowo-na-voguepl-vintage-line-pleats-anny-lawskiej Daria Polunina w Vogue]
* [https://www.instagram.com/polunina_da/ Daria Polunina – Blog osobisty]

{{SORTUJ:Polunina, Daria}}
[[Kategoria:Ukraińskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Ukraińskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Aktorki telewizyjne]]
[[Kategoria:Polskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Polskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Absolwenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Kamieńskiem (Ukraina)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1992]]

title: Daria PoluninaДар'я Полуніна

Data i miejsce urodzenia: 22 czerwca 1992 · Kamieńskie

Zawód: aktorka


text:
# Hrabstwo Boulder
Hrabstwo Boulder (ang. Boulder County) to hrabstwo w stanie Kolorado w Stanach Zjednoczonych. Hrabstwo zajmuje powierzchnię 1 946,04 km². Według szacunków United States Census Bureau w roku 2006 liczyło 282 304 mieszkańców. Siedzibą administracyjną hrabstwa jest Boulder.

## Miasta
- Boulder
- Jamestown
- Lafayette
- Longmont
- Louisville
- Lyons
- Nederland
- Superior
- Ward

## CDP
- Altona
- Allenspark
- Bark Ranch
- Bonanza Mountain Estates
- Crisman
- Coal Creek
- Eldora
- Eldorado Springs
- Glendale
- Gold Hill
- Gunbarrel
- Hidden Lake
- Lazy Acres
- Leyner
- Mountain Meadows
- Niwot
- Paragon Estates
- Pine Brook Hill
- St. Ann Highlands
- Seven Hills
- Sugarloaf
- Sunshine
- Tall Timber
- Valmont

title: Hrabstwo Boulder

wikitext:
{{inne znaczenia|[[hrabstwo|hrabstwa]] w stanie [[Kolorado (stan)|Kolorado]]|[[Boulder (ujednoznacznienie)|inne znaczenia słowa Boulder]]}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Hrabstwo Boulder
 |nazwa oryginalna                = Boulder County
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[hrabstwo]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Kolorado
 |siedziba                        = [[Boulder (Kolorado)|Boulder]]
 |kod statystyczny                = [[Federal Information Processing Standard|FIPS 6-4]]: 08013
 |powierzchnia                    = 1 946,04 km²
 |rok                             = 2000
 |liczba ludności                 = 291 288
 |gęstość zaludnienia             = 151,6 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Map of Colorado highlighting Boulder County.svg
 |nazwa mapy                      = Kolorado
 |współrzędne                     =
 |commons                         = Category:Boulder County, Colorado
 |www                             = http://www.co.boulder.co.us/
}}
[[Plik:USA Boulder County, Colorado age pyramid.svg|240px|thumb|Piramida wieku hrabstwa]]

'''Hrabstwo Boulder''' ([[język angielski|ang.]] ''Boulder County'') to [[hrabstwo]] w [[Stan (podział administracyjny)|stanie]] [[Kolorado (stan)|Kolorado]] w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]]. Hrabstwo zajmuje powierzchnię 1 946,04 km². Według szacunków [[United States Census Bureau]] w roku 2006 liczyło 282 304 mieszkańców. Siedzibą administracyjną hrabstwa jest [[Boulder (Kolorado)|Boulder]].

== Miasta ==
* [[Boulder]]
* [[Jamestown (Kolorado)|Jamestown]]
* [[Lafayette (Kolorado)|Lafayette]]
* [[Longmont]]
* [[Louisville (Kolorado)|Louisville]]
* [[Lyons (Kolorado)|Lyons]]
* [[Nederland (Kolorado)|Nederland]]
* [[Superior (Kolorado)|Superior]]
* [[Ward (Kolorado)|Ward]]

== CDP ==
* [[Altona (Kolorado)|Altona]]
* [[Allenspark]]
* [[Bark Ranch]]
* [[Bonanza Mountain Estates]]
* [[Crisman]]
* [[Coal Creek (hrabstwo Boulder)|Coal Creek]]
* [[Eldora (Kolorado)|Eldora]]
* [[Eldorado Springs]]
* [[Glendale (hrabstwo Boulder)|Glendale]]
* [[Gold Hill (Kolorado)|Gold Hill]]
* [[Gunbarrel]]
* [[Hidden Lake]]
* [[Lazy Acres]]
* [[Leyner]]
* [[Mountain Meadows]]
* [[Niwot]]
* [[Paragon Estates]]
* [[Pine Brook Hill]]
* [[St. Ann Highlands]]
* [[Seven Hills (Kolorado)|Seven Hills]]
* [[Sugarloaf (Kolorado)|Sugarloaf]]
* [[Sunshine]]
* [[Tall Timber]]
* [[Valmont (Kolorado)|Valmont]]

== Bibliografia ==
*[https://www.census.gov/quickfacts/qfd/states/08/08013.html Hrabstwo Boulder w Kolorado - podstawowe dane statystyczne] [[United States Census Bureau]] (en)

{{Kolorado}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Hrabstwa w stanie Kolorado|Boulder]]

title: Hrabstwo BoulderBoulder County

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Kolorado

Siedziba: Boulder


text:
# Antoni Grzesiński
Antoni Grzesiński (ur. 2 lutego 1864 we Wławiu, zm. 27 marca 1944 w Przemęcie) – polski polityk i działacz ZLN.

## Życiorys
Urodził się jako syn Jana i Marianny z domu Tycner. Posiadał wykształcenie średnie. Prowadził własny majątek Zaborowo (powiat Wolsztyn) i folwark Wławie (powiat Kościan). W grudniu 1918 roku przedstawiciel Księstwa Poznańskiego w Naczelnej Radzie Ludowej i delegat do Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu. Prezes kółka rolniczego, organizator wystaw rolniczych, kursów gospodarczych, założyciel Banku Ludowego w Przemęcie.
Poseł na Sejm Ustawodawczy (1919–1922). W 1919 roku wybrany z listy nr 1 (Zjednoczone Stronnictwa Narodowe) w Poznańskim Okręgu  Wyborczym II (Gniezno).
Podczas II wojny światowej po wkroczeniu Niemców we wrześniu 1939 roku wyrzucony z majątku, zamieszkał z rodziną w opuszczonej karczmie w Solecku. Zmarł na wylew krwi do mózgu; pochowany na cmentarzu parafialnym w Przedmieściu.

## Życie prywatne
Żonaty z Katarzyną z domu Słoma, miał córkę Antoninę Ostrowską.

title: Antoni Grzesiński

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk           = Antoni Grzesiński
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |data urodzenia    = [[2 czerwca]] [[1864]]
 |miejsce urodzenia = [[Wławie]]
 |data śmierci      = [[27  marca]] [[1944]]
 |miejsce śmierci   = [[Przemęt]]
 |funkcja           = [[Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922)|poseł na Sejm Ustawodawczy]] ([[II Rzeczpospolita]])
 |partia            = [[Związek Ludowo-Narodowy|ZLN]]
 |od                = [[26 stycznia]] [[1919]]
 |do                = [[1 października]] [[1919]]
 |poprzednik        =
 |następca          = [[Kazimierz Brownsford]]
 |odznaczenia       =
 |commons           =
}}
'''Antoni Grzesiński''' (ur. [[2 lutego]] [[1864]] we [[Wławie|Wławiu]], zm. [[27 marca]] [[1944]] w Przemęcie) – polski [[polityk]] i działacz [[Związek Ludowo-Narodowy|ZLN]].

== Życiorys ==
Urodził się jako syn Jana i Marianny z domu Tycner. Posiadał wykształcenie średnie. Prowadził własny majątek [[Kluczewo (powiat wolsztyński)|Zaborowo]] (powiat [[Wolsztyn]]) i folwark Wławie (powiat [[Kościan]]). W grudniu 1918 roku przedstawiciel Księstwa Poznańskiego w Naczelnej Radzie Ludowej i delegat do Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu. Prezes kółka rolniczego, organizator wystaw rolniczych, kursów gospodarczych, założyciel Banku Ludowego w Przemęcie.

Poseł na Sejm Ustawodawczy (1919–1922). W 1919 roku wybrany z listy nr 1 (Zjednoczone Stronnictwa Narodowe) w Poznańskim Okręgu  Wyborczym II ([[Gniezno]]).

Podczas II wojny światowej po wkroczeniu Niemców we wrześniu 1939 roku wyrzucony z majątku, zamieszkał z rodziną w opuszczonej karczmie w Solecku. Zmarł na wylew krwi do mózgu; pochowany na cmentarzu parafialnym w Przedmieściu.

== Życie prywatne ==
Żonaty z Katarzyną z domu Słoma, miał córkę Antoninę Ostrowską.

== Bibliografia ==
* Skorowidz Sejmu 1919-22
* Stenogramy Sejmu 1.10.1919 (85/3)
* MP 11.06.1919 nr 127
* „Dziennik Polskiego Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu w grudniu 1918”, 1918
* Kto był kim, 1994
* K. Jasiewicz, Lista strat ziemiaństwa polskiego, 1995
* BN: odpis aktu zgonu z USC Przemięt z 20.04.1999.

{{SORTUJ:Grzęsiński, Antoni}}
[[Kategoria:Ludzie związani z Przemętem]]
[[Kategoria:Politycy Związku Ludowo-Narodowego]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922)]]
[[Kategoria:Posłowie z okręgu Gniezno (II RP)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1864]]
[[Kategoria:Zmarli w  1944]]

title: Antoni Grzesiński

Data i miejsce urodzenia: 2 czerwca 1864 · Wławie

Data i miejsce śmierci: 27 marca 1944 · Przemęt

Okres: od 26 stycznia 1919 · do 1 października 1919

Przynależność polityczna: ZLN

Następca: Kazimierz Brownsford


text:
# Edmond Faure
Edmond René Faure (ur. 5 czerwca 1927 w Clermont-Ferrand, zm. 13 lutego 2008 w Cébazat) – francuski zapaśnik walczący w stylu klasycznym.
Dwukrotny olimpijczyk. Zajął dziewiąte miejsce w Londynie 1948 i dwunaste w Helsinkach 1952. Startował w kategorii do 52 kg.
Uczestnik mistrzostw świata w 1950, 1953 i
1955 roku.
Mistrz Francji w latach 1947–1951, 1953, 1954 i 1956; drugi w 1952 i 1960; trzeci w 1955, 1958 i 1963 roku.
Brat bliźniak Maurice’a Faure, olimpijczyka z 1952 roku.

## Letnie Igrzyska Olimpijskie 1948
| Konkurencja          | Rundy eliminacyjne      | Rundy eliminacyjne     | Rundy eliminacyjne       | Klas. końcowa |
| Konkurencja          | Przeciwnik I            | Przeciwnik II          | Przeciwnik III           | Miejsce       |
| -------------------- | ----------------------- | ---------------------- | ------------------------ | ------------- |
| 52 kg styl klasyczny | Abdallah Sidani (LIB) Z | Gyula Szilágyi (HUN) P | Reino Kangasmäki (FIN) P | 9.            |

## Letnie Igrzyska Olimpijskie 1952
| Konkurencja          | Rundy eliminacyjne    | Rundy eliminacyjne      | Klas. końcowa |
| Konkurencja          | Przeciwnik I          | Przeciwnik II           | Miejsce       |
| -------------------- | --------------------- | ----------------------- | ------------- |
| 52 kg styl klasyczny | Ignazio Fabra (ITA) P | Bengt Johansson (SWE) P | 12.           |

title: Edmond Faure

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Edmond Faure
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = zapasy
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = 5 czerwca 1927<ref>{{cytuj| url = https://www.olympic.org/edmond-faure| tytuł = Athletes | opublikowany = Olympic.org | data dostępu  = 2020-01-03 | język = en}}</ref>
 |miejsce urodzenia         = [[Clermont-Ferrand]]
 |data śmierci              = 13 lutego 2008
 |miejsce śmierci           = [[Cébazat]]
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|FRA}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Edmond René Faure''' (ur. [[5 czerwca]] [[1927]] w [[Clermont-Ferrand]], zm. [[13 lutego]] [[2008]] w [[Cébazat]]<ref>{{cytuj | url = https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fa/edmond-faure-1.html | tytuł = Edmond Faure Biography and Olympic Results | opublikowany = Sports-Reference.com | data dostępu = 2020-01-03 | język = en | archiwum = https://web.archive.org/web/20200417195139/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fa/edmond-faure-1.html | zarchiwizowano = 17 kwietnia 2020 }}</ref>) – [[Francja|francuski]] zapaśnik walczący w stylu klasycznym.
Dwukrotny [[Igrzyska olimpijskie|olimpijczyk]]. Zajął dziewiąte miejsce w [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1948|Londynie 1948]] i dwunaste w [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1952|Helsinkach 1952]]. Startował w kategorii do 52 kg.

Uczestnik [[Mistrzostwa świata w zapasach|mistrzostw świata]] w [[Mistrzostwa Świata w Zapasach 1950|1950]], [[Mistrzostwa Świata w Zapasach 1953|1953]] i
[[Mistrzostwa Świata w Zapasach 1955|1955]]<ref>{{cytuj| url = http://www.fflutte.com/palmares| tytuł = Palmeras| opublikowany = Fflutte.com| data dostępu  = 2020-01-03 | język = fr}}</ref> roku.

Mistrz Francji w latach 1947–1951, 1953, 1954 i 1956; drugi w 1952 i 1960; trzeci w 1955, 1958 i 1963<ref>{{cytuj| url = https://frejo63.skyrock.com/1549244618-Salut-Monmon.html| tytuł = Salut Monmon .....| opublikowany = Frejo63.skyrock.com| data dostępu  = 2020-01-03 | język = fr}}</ref> roku.

Brat bliźniak [[Maurice Faure (zapaśnik)|Maurice’a Faure]], olimpijczyka z 1952 roku.

== [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1948]] ==
{|class="wikitable" border="1" style="font-size:90%"
|-
!rowspan=2|Konkurencja
!colspan="3"|Rundy eliminacyjne
!Klas. końcowa
|-
!Przeciwnik I
!Przeciwnik II
!Przeciwnik III
!Miejsce
|-
|[[Zapasy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1948 – kategoria do 52 kg w stylu klasycznym|52 kg styl klasyczny]]<ref>{{Cytuj| url= https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1948/WRE/mens-flyweight-greco-roman.html| tytuł= Wrestling at the 1948 London Summer Games:Men's Flyweight, Greco-Roman| opublikowany= Sports-reference.com| język= en| data dostępu= 2020-01-03| archiwum= https://web.archive.org/web/20121114014759/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1948/WRE/mens-flyweight-greco-roman.html| zarchiwizowano= 14 listopada 2012}}</ref>
|align=center bgcolor=#ccffcc|{{flaga|LIB}} [[Abdallah Sidani]] ([[Liban|LIB]])
'''Z'''
|align=center bgcolor=#ffcccc|{{flaga|HUN|1946}} [[Gyula Szilágyi]] ([[Węgry|HUN]])
'''P'''
|align=center bgcolor=#ffcccc|{{flaga|FIN}} [[Reino Kangasmäki]] ([[Finlandia|FIN]])
'''P'''
|align=center|9.
|-
|}

== [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1952]] ==
{|class="wikitable" border="1" style="font-size:90%"
|-
!rowspan=2|Konkurencja
!colspan="2"|Rundy eliminacyjne
!Klas. końcowa
|-
!Przeciwnik I
!Przeciwnik II
!Miejsce
|-
|[[Zapasy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1952 – kategoria do 52 kg w stylu klasycznym|52 kg styl klasyczny]]<ref>{{Cytuj| url= https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1952/WRE/mens-flyweight-greco-roman.html| tytuł= Wrestling at the 1952 Helsinki Summer Games:Men's Flyweight, Greco-Roman| opublikowany= Sports-reference.com| język= en| data dostępu= 2020-01-03| archiwum= https://web.archive.org/web/20121111061838/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1952/WRE/mens-flyweight-greco-roman.html| zarchiwizowano= 11 listopada 2012}}</ref>
|align=center bgcolor=#ffcccc|{{flaga|ITA}} [[Ignazio Fabra]] ([[Włochy|ITA]])
'''P'''
|align=center bgcolor=#ffcccc|{{flaga|SWE}} [[Bengt Johansson]] ([[Szwecja|SWE]])
'''P'''
|align=center|12.
|-
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Zapaśnicy Francji na igrzyskach olimpijskich – Londyn 1948}}
{{Zapaśnicy Francji na igrzyskach olimpijskich – Helsinki 1952}}

{{SORTUJ:Faure, Edmond}}
[[Kategoria:Bliźnięta]]
[[Kategoria:Francuscy zapaśnicy]]
[[Kategoria:Francuscy olimpijczycy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1927]]
[[Kategoria:Zapaśnicy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1948]]
[[Kategoria:Zapaśnicy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1952]]
[[Kategoria:Zmarli w 2008]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Clermont-Ferrand]]

title: · Edmond Faure

Data i miejsce urodzenia: 5 czerwca 1927 · Clermont-Ferrand

Data i miejsce śmierci: 13 lutego 2008 · Cébazat