text:
# (73110) 2002 GT38
(73110) 2002 GT38 – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3,57 lat w średniej odległości 2,34 j.a. Odkryta 2 kwietnia 2002 roku.

title: (73110) 2002 GT38

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 73110
 |       nazwa = 2002 GT38
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Spacewatch]]
 |       dzień = 2 kwietnia
 |         rok = 2002
 |występowanie =
 |wielka_półoś = 2,3361
 |    mimośród = 0,2073
 |  peryhelium = 1,8518
 |    aphelium = 2,8204
 |         lat = 3
 |         dni = 209
 |      godzin = 5
 |    prędkość = 19,48
 |  nachylenie = 5,16
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu =
 |      albedo =
 |     jasność = 17,2
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(73110) 2002 GT38''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego asteroid]] okrążająca [[Słońce]] w ciągu 3,57 lat w średniej odległości 2,34 [[jednostka astronomiczna|j.a.]] Odkryta [[2 kwietnia]] [[2002]] roku.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 73001–74000]]
* [[lista planetoid]]

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPL|73110}}
* {{JPLorb|73110}}
* {{MPC|73110}}

{{SORTUJ:2002 GT38}}

[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nienazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 2002]]

title: (73110) 2002 GT38

Odkrywca: Spacewatch

Data odkrycia: 2 kwietnia 2002

Okres obiegu · wokół Słońca: 3 lata 209 dni 5 godzin


text:
# Studenčica
Studenčica – wieś w Bośni i Hercegowinie, w Federacji Bośni i Hercegowiny, w kantonie hercegowińsko-neretwiańskim, w gminie Konjic. W 2013 roku liczyła 44 mieszkańców, z czego większość stanowili Boszniacy.

wikiname: plwiki

title: Studenčica

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Studenčica
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-BIH
 |1. jednostka administracyjna = [[Kanton hercegowińsko-neretwiański|hercegowińsko-neretwiański]]
 |3. jednostka administracyjna = [[gmina Konjic|Konjic]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2013
 |liczba ludności              = 44{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Studenčica''' – [[wieś]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], w [[Federacja Bośni i Hercegowiny|Federacji Bośni i Hercegowiny]], w [[Kanton hercegowińsko-neretwiański|kantonie hercegowińsko-neretwiańskim]], w [[gmina Konjic|gminie Konjic]]. W 2013 roku liczyła 44 mieszkańców, z czego większość stanowili [[Boszniacy]]{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga1/K1_B_E.pdf|tytuł=Popis 2013 u BiH|opublikowany=Federalni zavod za statistiku|język=bs|data dostępu=2020-04-13}}</ref>
}}
{{gmina Konjic}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Konjic]]

title: Studenčica

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Część składowa: Federacja Bośni i Hercegowiny

Kanton: hercegowińsko-neretwiański

Gmina: Konjic


text:
# Kamil Hypki
Kamil Leszek Hypki (ur. 8 stycznia 1979) – polski dziennikarz radiowy, publicysta, społecznik, kierownik działu redakcji, a od 2008 zastępca redaktora naczelnego Radia Zachód, od 2015 członek Zarządu Głównego, a od 2019 szef Oddziału Lubuskiego Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919.

## Życiorys
Absolwent kierunku Bezpieczeństwo narodowe na Uniwersytecie Zielonogórskim. Pomysłodawca i autor cyklicznej audycji radiowej „Historie pisane na nowo”. Cykl ten został nagrodzony w konkursie IPN „Audycja Historyczna Roku" w 2016, 2017 oraz 2024 roku, a także nominacją do nagrody "Grand Press" w roku 2017.
Do 2014 członek zarządu Lubuskiego Związku Tenisowego.
Wieloletni działacz Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego. Od 2015 jest członkiem Prezydium Zarządu Głównego, a od 2019 prezesem Lubuskiego Oddziału TPPW. Od wielu lat relacjonuje uroczystości upamiętniające powstanie wielkopolskie. Przybliża życiorysy powstańców. W 2020 opracował okolicznościową płytę „Wierni Tradycji”, na której prezentuje historię i działania Towarzystwa. Uczestniczył w pracach związanych z odsłonięciem pomnika Dobosz Powstania na Placu Powstańców Wielkopolskich w Zielonej Górze.

## Odznaczenia
- 2006: Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju”[3][1]
- 2015: Brązowy Medal Za Długoletnią Służbę[4][1]
- 2015: Odznaka Honorowa za Zasługi dla Rozwoju Gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej[5][1]
- 2016: Odznaka Honorowa TPPW „Wierni Tradycji”[1]
- 2019: Nagroda Honorowa Prezesa IPN „Świadek Historii”[6][7]
- 2020: Nagroda na XII Festiwalu Filmowym NNW w Gdyni za dokument „Sześciu z Żagania”
- 2021: Wyróżnienie na XIII Festiwalu Filmowym NNW w Gdyni za reportaż „Zbąszyń 1938”[8]
- 2022: Odznaka honorowa „Za zasługi dla województwa wielkopolskiego”[9]
- 2023: Brązowy Krzyż Zasługi[10]

title: Kamil Hypki

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Kamil Hypki
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 8 stycznia 1979
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = dziennikarz, publicysta, społecznik
 |odznaczenia               = {{order|KZ|B}} {{order|MZOK|B}} {{order|MDS|B}} {{order|PL-OHZRG}} {{order|OHZWW}} {{order|ŚH}}
 |commons                   =
}}
'''Kamil Leszek Hypki''' (ur. [[8 stycznia]] [[1979]]) – polski dziennikarz radiowy, publicysta, społecznik, kierownik działu redakcji, a od 2008 zastępca redaktora naczelnego [[Radio Zachód|Radia Zachód]], od 2015 członek Zarządu Głównego, a od 2019 szef Oddziału Lubuskiego [[Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919]].

== Życiorys ==
Absolwent kierunku Bezpieczeństwo narodowe na [[Uniwersytet Zielonogórski|Uniwersytecie Zielonogórskim]]. Pomysłodawca i autor cyklicznej audycji radiowej „Historie pisane na nowo”. Cykl ten został nagrodzony w konkursie IPN „Audycja Historyczna Roku" w 2016, 2017 {{Fakt|oraz 2024 roku|data=2025-04}}, a także nominacją do nagrody "Grand Press" w roku 2017<ref name="polskieregiony">https://polskieregiony.pl/wp-content/uploads/2022/12/Sylwetki-odznaczonych-za-zaslugi-dla-woj-wlkp.docx</ref>.

Do [[2014]] członek zarządu Lubuskiego Związku Tenisowego<ref>http://krs.infoveriti.pl/Lubuski,Zwiazek,Tenisowy,Zielona,Gora,KRS,0000060765.html.</ref>.

Wieloletni działacz Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego. Od [[2015]] jest członkiem Prezydium Zarządu Głównego, a od [[2019]] prezesem Lubuskiego Oddziału TPPW. Od wielu lat relacjonuje uroczystości upamiętniające [[powstanie wielkopolskie]]. Przybliża życiorysy powstańców. W [[2020]] opracował okolicznościową płytę „Wierni Tradycji”, na której prezentuje historię i działania Towarzystwa. Uczestniczył w pracach związanych z odsłonięciem pomnika Dobosz Powstania na Placu Powstańców Wielkopolskich w Zielonej Górze<ref name="polskieregiony" />.

== Odznaczenia ==
* 2006: Brązowy [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”]]<ref>https://gazetalubuska.pl/zielona-gora-medale-dla-dziennikarzy/ar/7670315.</ref><ref name="polskieregiony" />
* 2015: Brązowy [[Medal za Długoletnią Służbę|Medal Za Długoletnią Służbę]]<ref>{{Cytuj | url=https://zielonagora.wyborcza.pl/zielonagora/7,35182,18095653,chwile-chwaly-w-palmiarni-lubuszanie-uhonorowani-zdjecia.html?disableRedirects=true | tytuł=Wyborcza.pl<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=wyborcza.pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref><ref name="polskieregiony" />
* 2015: [[Odznaka Honorowa za Zasługi dla Rozwoju Gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej]]<ref>https://archiwum.rzg.pl/radio-zielona-gora/wiadomosci/nasz-redakcyjny-kolega-z-nagroda-ministra-gospodarki/.</ref><ref name="polskieregiony" />
* 2016: Odznaka Honorowa TPPW „Wierni Tradycji”<ref name="polskieregiony" />
* 2019: Nagroda Honorowa Prezesa [[Instytut Pamięci Narodowej|IPN]] „[[Świadek Historii]]”<ref>{{Cytuj | url=https://www.poznan.uw.gov.pl/zwyciestwo/swiadek-historii-po-raz-dziesiaty | tytuł=Świadek Historii po raz dziesiąty | Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=poznan.uw.gov.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref><ref>{{Cytuj | url=https://zachod.pl/536120/kamil-hypki-z-nagroda-ipn-swiadek-historii/ | tytuł=Kamil Hypki z nagrodą IPN "Świadek historii" – Radio Zachód, Lubuskie<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=zachod.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref>
* 2020: Nagroda na XII [[Festiwal Niepokorni Niezłomni Wyklęci|Festiwalu Filmowym NNW]] w Gdyni za dokument „Sześciu z Żagania”
* 2021: Wyróżnienie na XIII Festiwalu Filmowym NNW w Gdyni za reportaż „Zbąszyń 1938”<ref>{{Cytuj | url=https://festiwalnnw.pl/o-festiwalu/laureaci/ | tytuł=Laureaci – Festiwal NNW<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=festiwalnnw.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref>
* 2022: [[Odznaka honorowa „Za zasługi dla województwa wielkopolskiego”]]<ref>https://gloswielkopolski.pl/poznalismy-nagrodzonych-statuetka-dobosz-powstania-wielkopolskiego-oraz-odznaka-honorowa-za-zaslugi-dla-wojewodztwa/ar/c13-17121681.</ref>
* 2023: Brązowy [[Krzyż Zasługi]]<ref>{{Monitor Polski|2023|438}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Hypki, Kamil}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Zielonogórskiego]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Zieloną Górą]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową za Zasługi dla Rozwoju Gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej]]
[[Kategoria:Polscy dziennikarze radiowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1979]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)]]

title: Kamil Hypki

Data urodzenia: 8 stycznia 1979

Zawód, zajęcie: dziennikarz, publicysta, społecznik


text:
# BMW R 67/3
BMW R 67/3 − produkowany od 1955 do 1956 dwucylindrowy (bokser) motocykl firmy BMW. Był następcą modelu R 67/2.

## Historia
W 1955 BMW pokazało nową generację motocykli z wahczowym zawieszeniem. Początek serii stanowiły modele R 50 w klasie 500cm³ i R69 jako sportowa wersja w klasie 600 cm³. Turystycznym modelem w klasie 600 cm³ pozostał następca modelu R 67/2 z dotychczasowym zawieszeniem teleskopowym z przodu i suwakowym z tyłu. W stosunku do poprzednika R 67/3 praktycznie się nie różnił. Był jednak oferowany wyłącznie z wózkiem bocznym. Po zakończeniu produkcji, po wyprodukowaniu ok. 700 sztuk w cenie 3235 DM, zakończyła się era motocykli BMW z zawieszeniem suwakowym produkowanych od 1938.

## Konstrukcja
Dwucylindrowy górnozaworowy silnik z jednym wałkiem rozrządu napędzanym kołem zębatym, w układzie bokser o mocy 28 KM wbudowany wzdłużnie zasilany 2 gaźnikami Bing 1/24/15-1/24/16 lub 1/24/25-1/24/266 o średnicy gardzieli 24 mm. Suche sprzęgło jednotarczowe połączone z 4-biegową, nożnie sterowaną skrzynią biegów. Napęd koła tylnego wałem Kardana. Rama ze spawanych elektrycznie rur stalowych z suwakowym zawieszeniem tylnego koła z teleskopami. Przednie zawieszenie to widelec teleskopowy z tłumieniem olejowym. Z przodu i z tyłu zastosowano hamulce bębnowe o średnicy 200 mm. Prędkość maksymalna 145 km/h.

title: BMW R 67/3

wikitext:
{{Motocykl infobox
 |nazwa               = BMW R 67/3
 |zdjęcie             = R67-3.jpg
 |opis zdjęcia        =
 |producent           = BMW
 |klasa               = bokser
 |inne nazwy          =
 |data premiery       = 1955
 |okres produkcji     = 1955-1956
 |miejsce produkcji   = [[Monachium]]
 |silnik              = bokser dwucylindrowy
 |rozrząd             = OHV
 |pojemność           = 594 cm³
 |stopień sprężania   =
 |moc                 = 28 przy 5600
 |moment obrotowy     =
 |skrzynia biegów     = 4 stopniowa
 |opona przednia      = 3.5 x 19
 |opona tylna         = 3.5 x 19
 |długość             = 2130 mm
 |szerokość           = 790 mm
 |wysokość            = 985 mm
 |wysokość siedzenia  =
 |rozstaw osi         = 1400 mm
 |masa własna         = 192 kg<br />320 kg z wózkiem bocznym
 |pojemność baku      = 17 l
 |prędkość maksymalna = 145 km/h
 |0-100 km/h          =
 |0-200 km/h          =
 |poprzednik          = [[BMW R 67/2]]
 |następca            =
 |modele bliźniacze   =
 |modele pokrewne     =
 |modele podobne      =
 |commons             = Category:BMW R67
}}
'''BMW R 67/3''' − produkowany od [[1955]] do [[1956]] dwucylindrowy ([[Silnik o przeciwległych cylindrach|bokser]]) [[motocykl]] firmy [[BMW]]. Był następcą modelu [[BMW R 67/2|R 67/2]].

== Historia ==
W [[1955]] BMW pokazało nową generację motocykli z wahczowym zawieszeniem. Początek serii stanowiły modele [[BMW R 50|R 50]] w klasie 500cm³ i [[BMW R 69|R69]] jako sportowa wersja w klasie 600 cm³. Turystycznym modelem w klasie 600 cm³ pozostał następca modelu [[BMW R 67/2|R 67/2]] z dotychczasowym zawieszeniem teleskopowym z przodu i suwakowym z tyłu. W stosunku do poprzednika '''R 67/3''' praktycznie się nie różnił. Był jednak oferowany wyłącznie z wózkiem bocznym. Po zakończeniu produkcji, po wyprodukowaniu ok. 700 sztuk w cenie 3235 [[Marka niemiecka|DM]], zakończyła się era motocykli BMW z zawieszeniem suwakowym produkowanych od 1938.

== Konstrukcja ==
Dwucylindrowy [[OHV|górnozaworowy]] silnik z jednym [[wałek rozrządu|wałkiem rozrządu]] napędzanym kołem zębatym, w układzie bokser o mocy 28 [[koń mechaniczny|KM]] wbudowany wzdłużnie zasilany 2 [[gaźnik]]ami Bing 1/24/15-1/24/16 lub 1/24/25-1/24/266 o średnicy gardzieli 24 mm. Suche sprzęgło jednotarczowe połączone z 4-biegową, nożnie sterowaną [[skrzynia biegów|skrzynią biegów]]. Napęd koła tylnego [[Wał Kardana|wałem Kardana]]. Rama ze spawanych elektrycznie rur stalowych z [[zawieszenie suwakowe|suwakowym]] zawieszeniem tylnego koła z teleskopami. Przednie zawieszenie to [[widelec teleskopowy]] z tłumieniem olejowym. Z przodu i z tyłu zastosowano [[hamulec bębnowy|hamulce bębnowe]] o średnicy 200 mm. Prędkość maksymalna 145 [[kilometr na godzinę|km/h]].

== Linki zewnętrzne ==
* {{Archiwum BMW|3862078|R 67/3}}

{{Motocykle BMW}}

[[Kategoria:Motocykle BMW|R 67/3]]
[[Kategoria:Motocykle z lat 50.]]

title: BMW R 67/3

Producent: BMW

Klasa: bokser

Miejsce produkcji: Monachium

Silnik: bokser dwucylindrowy

Rozrząd: OHV

Pojemność: 594 cm³

Skrzynia biegów: 4 stopniowa

Masa własna: 192 kg · 320 kg z wózkiem bocznym

Poprzednik: BMW R 67/2


text:
# Anisogomphus
Anisogomphus – rodzaj ważek z rodziny gadziogłówkowatych (Gomphidae).

## Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki:
- Anisogomphus anderi Lieftinck, 1948
- Anisogomphus bivittatus (Selys, 1854)
- Anisogomphus caudalis Fraser, 1926
- Anisogomphus ceylonicus (Hagen in Selys, 1878)
- Anisogomphus flavifacies Klots, 1947
- Anisogomphus forresti (Morton, 1928)
- Anisogomphus maacki (Selys in Selys & McLachlan, 1872)
- Anisogomphus neptunus Karube & Kompier, 2016
- Anisogomphus nitidus Yang & Davies, 1993
- Anisogomphus occipitalis (Selys, 1854)
- Anisogomphus orites Laidlaw, 1922
- Anisogomphus resortus Yang & Davies, 1996
- Anisogomphus vulvalis Yousuf & Yunus, 1977
- Anisogomphus yanagisawai Sasamoto, 2015
- Anisogomphus yingsaki Makbun, 2017

title: Anisogomphus

wikitext:
{{Tytuł kursywą}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Anisogomphus''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Edmond de Sélys Longchamps|Selys]], 1858{{r|wol}}
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Anisogomphus maacki s3.jpg
 |opis grafiki           = ''[[Anisogomphus maacki]]''
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |podgromada             = [[Owady uskrzydlone|uskrzydlone]]
 |rząd                   = [[ważki]]
 |podrząd                = [[ważki różnoskrzydłe]]
 |rodzina                = [[gadziogłówkowate]]
 |rodzaj                 = ''Anisogomphus''
 |synonimy               =
 |ranga podtaksonu       = [[gatunek (biologia)|Gatunki]]
 |podtaksony             = ''15 gatunków – zobacz opis w tekście''
 |wikispecies            = Anisogomphus
 |commons                = Category:Anisogomphus
}}
'''''Anisogomphus''''' – [[Rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[ważki|ważek]] z rodziny [[gadziogłówkowate|gadziogłówkowatych]] (Gomphidae){{r|wol}}.

== Podział systematyczny ==
Do rodzaju należą następujące gatunki{{r|wol}}:
* ''[[Anisogomphus anderi]]'' Lieftinck, 1948
* ''[[Anisogomphus bivittatus]]'' (Selys, 1854)
* ''[[Anisogomphus caudalis]]'' Fraser, 1926
* ''[[Anisogomphus ceylonicus]]'' (Hagen in Selys, 1878)
* ''[[Anisogomphus flavifacies]]'' Klots, 1947
* ''[[Anisogomphus forresti]]'' (Morton, 1928)
* ''[[Anisogomphus maacki]]'' (Selys in Selys & McLachlan, 1872)
* ''[[Anisogomphus neptunus]]'' Karube & Kompier, 2016
* ''[[Anisogomphus nitidus]]'' Yang & Davies, 1993
* ''[[Anisogomphus occipitalis]]'' (Selys, 1854)
* ''[[Anisogomphus orites]]'' Laidlaw, 1922
* ''[[Anisogomphus resortus]]'' Yang & Davies, 1996
* ''[[Anisogomphus vulvalis]]'' Yousuf & Yunus, 1977
* ''[[Anisogomphus yanagisawai]]'' Sasamoto, 2015
* ''[[Anisogomphus yingsaki]]'' Makbun, 2017

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="wol">{{Cytuj | autor = "Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy)" | tytuł = World Odonata List | url = https://www.odonatacentral.org/app/#/wol/ | opublikowany = OdonataCentral, University of Alabama | data = 2025 | data dostępu = 2025-08-19 | język = en}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Anisogomphus| ]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Podgromada: uskrzydlone

Rząd: ważki

Podrząd: ważki różnoskrzydłe

Rodzina: gadziogłówkowate

Rodzaj: Anisogomphus


text:
# Klan Berklejów
Klan Berklejów (ang. The Barkleys, 1972) – amerykański serial animowany stworzony przez Davida H. DePatiego, Friza Frelenga i Joe Ruby’ego  oraz wyprodukowany przez wytwórnię DePatie-Freleng Enterprises.
Premiera serialu odbyła się w Stanach Zjednoczonych 9 września 1972 na amerykańskim kanale NBC. Ostatni odcinek serialu został wyemitowany 2 grudnia 1972. W Polsce został wydany na kasetach VHS przez Graf Film International i Tele Tower International.

## Fabuła
Serial opisuje perypetie antropomorficznej rodziny psów o nazwisku Barkley – kierowcy autobusu miejskiego Arniego, jego żony Agnes. dwóch nastolatków – Terry i Rogera oraz najmłodszego Chestera, którzy codziennie przeżywają niesamowite przygody.

## Bohaterowie
- Arnie Barkley – mąż Agnes oraz ojciec Terry, Rogera i Chestera. Jest kierowcą autobusu miejskiego.
- Agnes Barkley – żona Arniego oraz matka Terry, Rogera i Chestera. Jest typową amerykańską kurą domową.
- Terry Barkley – córka Arniego i Agnes oraz siostra Rogera i Chestera. Ugania się za chłopakami.
- Roger Barkley – syn Arniego i Agnes oraz brat Terry i Chestera.
- Chester Barkley – syn Arniego i Agnes oraz brat Terry i Rogera. Jest najmłodszy z rodziny.

## Obsada
- Henry Corden – Arnie Barkley
- Joan Gerber – Agnes Barkley
- Julie McWhirter – Terry Barkley
- Gene Andrusco – Chester Barkley
- Steve Lewis – Roger Barkley

## Spis odcinków
| Premiera odcinka (NBC) | N/o | Polski tytuł               | Angielski tytuł             |
| ---------------------- | --- | -------------------------- | --------------------------- |
|                        |     |                            |                             |
| SERIA PIERWSZA         |     |                            |                             |
|                        |     |                            |                             |
| 09.09.1972             | 01  |                            | Match Breaker               |
|                        |     |                            |                             |
| 16.09.1972             | 02  |                            | Finders Weepers             |
|                        |     |                            |                             |
| 23.09.1972             | 03  | Równo wyrównany            | Lib And Let Lib             |
|                        |     |                            |                             |
| 30.09.1972             | 04  | W małym ciele wielki duch  | Half-Pint Hero              |
|                        |     |                            |                             |
| 07.10.1972             | 05  | To nie miejsce dla kobiety | No Place for a Lady         |
|                        |     |                            |                             |
| 14.10.1972             | 06  |                            | For the Love of Money       |
|                        |     |                            |                             |
| 21.10.1972             | 07  |                            | Keeping Up with the Beagles |
|                        |     |                            |                             |
| 28.10.1972             | 08  |                            | Play No Favorites           |
|                        |     |                            |                             |
| 04.11.1972             | 09  |                            | Law and Missorder           |
|                        |     |                            |                             |
| 11.11.1972             | 10  |                            | The Great Disc Jockey       |
|                        |     |                            |                             |
| 18.11.1972             | 11  |                            | Barkley Beware              |
|                        |     |                            |                             |
| 25.11.1972             | 12  |                            | Arnie Come Clean            |
|                        |     |                            |                             |
| 02.12.1972             | 13  |                            | The Talent Agency Caper     |
|                        |     |                            |                             |

title: Klan Berklejów

wikitext:
{{Serial infobox
 |tytuł                   = Klan Berklejów
 |oryginalny tytuł        = The Barkleys
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |inny tytuł              =
 |gatunek                 = [[film animowany|animowany]]
 |kraj produkcji          = [[Stany Zjednoczone]]
 |oryginalny język        = angielski
 |twórcy                  = David H. DePatie
Friz Freleng
Joe Ruby
 |główne role             =
 |muzyka tytułowa         =
 |liczba odcinków         = 13
 |liczba serii            = 1
 |nagrody                 =
 |lista odcinków          =
 |produkcja               = DePatie-Freleng Enterprises
 |produkcja wykonawcza    =
 |reżyseria               =
 |scenariusz              = Heywood Kling
Dennis Marks
David Evans
 |narracja                =
 |muzyka                  = Doug Goodwin
 |zdjęcia                 =
 |scenografia             =
 |wytwórnia               =
 |czas trwania            = 21 minut
 |kąt kamery              =
 |kraj oryginalnej emisji =
 |data premiery           = 9 września 1972
 |stacja telewizyjna      = [[NBC]]
 |pierwsza emisja         =
 |lata emisji             =
 |status                  = zakończony
 |format obrazu           =
 |format dźwięku          =
 |poprzednik              =
 |kontynuacja             =
 |powiązane               =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Klan Berklejów''' ([[język angielski|ang.]] ''The Barkleys'', 1972) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] serial animowany stworzony przez Davida H. DePatiego, Friza Frelenga i [[Joe Ruby]]’ego  oraz wyprodukowany przez wytwórnię DePatie-Freleng Enterprises.

Premiera serialu odbyła się w Stanach Zjednoczonych 9 września 1972 na amerykańskim kanale [[NBC]]. Ostatni odcinek serialu został wyemitowany 2 grudnia 1972. W [[Polska|Polsce]] został wydany na kasetach [[VHS]] przez Graf Film International i Tele Tower International<ref>[https://b.allegroimg.com/original/0c1b94/828fae0f456784ab7d2fb88f424b Klan Berklejów 1], VHS</ref><ref>[https://7.allegroimg.com/original/0c940b/b4288e394468a26bd8e4945eaf67 Klan Berklejów 2], VHS</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = The Barkleys (1972) {{!}} ThePolishVHS - Kolekcja kaset VHS |data dostępu = 2020-05-16 |url = http://thepolishvhs.pl/the-barkleys-1972/}}</ref>.

== Fabuła ==
Serial opisuje perypetie antropomorficznej rodziny psów o nazwisku Barkley – kierowcy autobusu miejskiego Arniego, jego żony Agnes. dwóch nastolatków – Terry i Rogera oraz najmłodszego Chestera, którzy codziennie przeżywają niesamowite przygody.

== Bohaterowie ==
* '''Arnie Barkley''' – mąż Agnes oraz ojciec Terry, Rogera i Chestera. Jest kierowcą autobusu miejskiego.
* '''Agnes Barkley''' – żona Arniego oraz matka Terry, Rogera i Chestera. Jest typową amerykańską kurą domową.
* '''Terry Barkley''' – córka Arniego i Agnes oraz siostra Rogera i Chestera. Ugania się za chłopakami.
* '''Roger Barkley''' – syn Arniego i Agnes oraz brat Terry i Chestera.
* '''Chester Barkley''' – syn Arniego i Agnes oraz brat Terry i Rogera. Jest najmłodszy z rodziny.

== Obsada ==
* Henry Corden – '''Arnie Barkley'''
* Joan Gerber – '''Agnes Barkley'''
* Julie McWhirter – '''Terry Barkley'''
* Gene Andrusco – '''Chester Barkley'''
* Steve Lewis – '''Roger Barkley'''

== Spis odcinków ==
{| style="text-align: center; width: 65%; margin: 0 auto; border-collapse: collapse;" border="1" cellpadding="1" cellspacing="1"
|-style="background: #ABC;"
!width="14%"|Premiera odcinka
([[NBC]])
!width="6%"|N/o
!width="38%"|Polski tytuł
!width="41%"|Angielski tytuł
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" colspan="5" | '''SERIA PIERWSZA'''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |09.09.1972
| bgcolor="#dfeeef" |01
|
| ''Match Breaker''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |16.09.1972
| bgcolor="#dfeeef" |02
|
| ''Finders Weepers''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |23.09.1972
| bgcolor="#dfeeef" |03
| ''Równo wyrównany''
| ''Lib And Let Lib''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |30.09.1972
| bgcolor="#dfeeef" |04
| ''W małym ciele wielki duch''
| ''Half-Pint Hero''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |07.10.1972
| bgcolor="#dfeeef" |05
| ''To nie miejsce dla kobiety''
| ''No Place for a Lady''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |14.10.1972
| bgcolor="#dfeeef" |06
|
| ''For the Love of Money''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |21.10.1972
| bgcolor="#dfeeef" |07
|
| ''Keeping Up with the Beagles''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |28.10.1972
| bgcolor="#dfeeef" |08
|
| ''Play No Favorites''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |04.11.1972
| bgcolor="#dfeeef" |09
|
| ''Law and Missorder''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |11.11.1972
| bgcolor="#dfeeef" |10
|
| ''The Great Disc Jockey''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |18.11.1972
| bgcolor="#dfeeef" |11
|
| ''Barkley Beware''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |25.11.1972
| bgcolor="#dfeeef" |12
|
| ''Arnie Come Clean''
|-
| colspan=4 |
|-
| bgcolor="#dfefff" |02.12.1972
| bgcolor="#dfeeef" |13
|
| ''The Talent Agency Caper''
|-
| colspan=4 |
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|0068046|Klan Berklejów}}
* {{Filmweb|tytuł|331771|Klan Berklejów}}

[[Kategoria:Amerykańskie telewizyjne seriale animowane]]
[[Kategoria:Filmy o psach]]
[[Kategoria:Seriale telewizyjne emitowane od 1972]]
[[Kategoria:Seriale telewizyjne zakończone w 1972]]
[[Kategoria:Programy telewizji NBC]]

title: Klan BerklejówThe Barkleys

Gatunek: animowany

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Oryginalny język: angielski

Twórcy: David H. DePatie · Friz Freleng · Joe Ruby

Produkcja: DePatie-Freleng Enterprises

Scenariusz: Heywood Kling · Dennis Marks · David Evans

Muzyka: Doug Goodwin

Czas trwania odcinka: 21 minut

Data premiery: 9 września 1972

Stacja telewizyjna: NBC

Status: zakończony


text:
# Mariusz Sambor
Mariusz Sambor (ur. 21 października 1965) – polski pisarz i poeta.

## Życiorys
Autor książek – surrealistycznej powieści poetyckiej „Cztery Filary” (SPP o/Łódź 2021), powieści „I wszyscy go opuścili...” (Anagram 2021), której akcja  dzieje się w 1938 roku w III Rzeszy – w Berlinie i w Prusach Wschodnich oraz zbioru krótkich form prozatorsko-poetyckich „Nieoczekiwane przestoje w chmurach” (SPP o/Kraków 2022). W listopadzie 2023 roku ukazał się jego epistemologiczny komediodramat "Pani Kołodziej" (SPP o/Kraków 2023). W marcu 2025 r. ukazała się jego książka poetycka "Rzeka / Taniec" (SPP o/Kraków 2025)
Jego wiersze i prozy poetyckie publikowane były w antologiach: „Strefa wolna. Wiersze przeciwko nienawiści i homofobii” (Outside the Box 2019), „Wiersze i opowiadania doraźne 2020” (Biuro Literackie 2020), „Wiosnę odwołano. Antologia dzienników pandemicznych” (OW Volumen 2020) oraz „Kosmonauci Nośnych Haseł" (IL/SPP o/Łódź 2022).
Publikował opowiadania, wiersze i prozy poetyckie w czasopismach: N.p.m., „Kontent”, „Stoner Polski”, „Tlen Literacki”, „Rzyrador”, „Drobiazgi”, „8 Arkusz Odry”, „Strona Czynna”, „Obszary Przepisane”,
Laureat konkursów literackich „Dzienniki Pandemiczne” 2020 (wyróżnienie), „Pokolenie Solidarności” 2021 (wyróżnienie), „Nowy Dokument Tekstowy 2022" (wyróżnienie).
Należy do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Mieszka w Krakowie.

## Twórczość

### Książki
- "Cztery Filary" (2021) ISBN 978-83-66318-36-6 – wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich oddział Łódź 2021
- "I wszyscy go opuścili... " (2021) ISBN 978-83-65554-93-2 – wydawnictwo ANAGRAM 2021.
- "Nieoczekiwane przestoje w chmurach" (2022) ISBN 978-83-96547-36-1 wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Kraków 2022.
- "Pani Kołodziej" (2023) ISBN 978-83-967934-8-5 wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Kraków 2023.
- "Rzeka / taniec" (2025) ISBN 978-83-974362-1-3 wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Kraków 2025.

### Antologie
poezja
- „Strefa wolna. Wiersze przeciwko nienawiści i homofobii” (Outside the Box 2019)
- „Wiersze i opowiadania doraźne 2020”[12] (Biuro Literackie 2020)
- „Kosmonauci Nośnych Haseł" (IL / SPP o/Łódź 2022)

proza poetycka
- „Wiosnę odwołano. Antologia dzienników pandemicznych”[13] (OW Volumen 2020)

title: Mariusz Sambor

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko      = Mariusz Sambor
 |imię i nazwisko org  =
 |pełne imię i nazwisko org =
 |pseudonim            =
 |grafika              = Mariusz Sambor, 2021.jpg
 |opis grafiki         = Mariusz Sambor (2021)
 |pełne imię i nazwisko =
 |alt grafiki          =
 |data urodzenia       = 21 października 1965
 |miejsce urodzenia    = [[Kraków]]
 |data śmierci         =
 |miejsce śmierci      =
 |narodowość           = [[Polacy|polska]]
 |język                = [[Język polski|polski]]
 |Alma Mater           =
 |dziedzina sztuki     = [[literatura piękna]], [[poezja]]
 |epoka                = [[Polska literatura współczesna|literatura współczesna]]
 |muzeum artysty       =
 |ważne dzieła         =
 |faksymile            =
 |opis faksymile       =
 |odznaczenia          =
 |nagrody              =
 |commons              =
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
 |www                  =
}}
'''Mariusz Sambor''' (ur. [[21 października]] [[1965]]<ref name=":0">{{Cytuj stronę | url = https://nowynapis.eu/autor/mariusz-sambor | tytuł = Nowy Napis - Czytelnia / Mariusz Sambor | autor = Nowy Napis | data = 2021 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref>) – polski [[Epika|pisarz]] i [[Liryka|poeta]].

== Życiorys ==
Autor książek – surrealistycznej powieści poetyckiej „Cztery Filary”<ref>{{Cytuj stronę | url = https://katalogi.bn.org.pl/discovery/search?query=any,contains,9788366318366&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&offset=0&sortby=rank | tytuł = Książka "Cztery filary" / autor Mariusz Sambor w katalogu Biblioteki Narodowej | autor = Biblioteka Narodowa | data = 2021 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> (SPP o/Łódź 2021), powieści „I wszyscy go opuścili...”<ref>{{Cytuj stronę | url = https://katalogi.bn.org.pl/discovery/search?query=any,contains,9788365554932&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&offset=0&sortby=rank | tytuł = Książka "I wszyscy go opuścili" / autor Mariusz Sambor w katalogu Biblioteki Narodowej | autor = Biblioteka Narodowa | data = 2021 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> ([[Wydawnictwo Anagram|Anagram]] 2021), której akcja  dzieje się w 1938 roku w [[III Rzesza|III Rzeszy]] – w [[Berlin]]ie i w [[Prusy Wschodnie|Prusach Wschodnich]] oraz zbioru krótkich form prozatorsko-poetyckich „Nieoczekiwane przestoje w chmurach”<ref>{{Cytuj stronę | url = https://katalogi.bn.org.pl/discovery/search?query=any,contains,9788396547361&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&offset=0&sortby=rank | tytuł = Książka "Nieoczekiwane przestoje w chmurach" / autor Mariusz Sambor w katalogu Biblioteki Narodowej | autor = Biblioteka Narodowa | data = 2022 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> (SPP o/Kraków 2022). W listopadzie 2023 roku ukazał się jego epistemologiczny komediodramat "Pani Kołodziej"<ref>Szczegółowa informacja o publikacji oznaczonej identyfikatorem <nowiki>ISBN 978-83-967934-8-5</nowiki> -  serwis e-ISBN - https://e-isbn.pl/IsbnWeb/onix/summary.html?record_id=10638789 [dostęp 2024-01-08]</ref> (SPP o/Kraków 2023). W marcu 2025 r. ukazała się jego książka poetycka "Rzeka / Taniec<ref>{{Cytuj |autor = Mariusz Sambor |tytuł = Rzeka / Taniec |data = 2025-02-28 |data dostępu = 2025-03-04 |isbn = 978-83-974362-1-3 |miejsce = Kraków |wydawca = Stowarzyszenie Pisarzy Polskich Oddział Kraków |praca = serwis e-ISBN |opublikowany = Biblioteka Narodowa |url = https://www.e-isbn.pl/IsbnWeb/onix/summary.html?record_id=12752853 |język = pl}}</ref>" (SPP o/Kraków 2025<ref>{{Cytuj |tytuł = MARIUSZ SAMBOR – RZEKA / TANIEC – Stowarzyszenie Pisarzy Polskich |data dostępu = 2025-03-04 |opublikowany = www.sppkrakow.pl |url = https://www.sppkrakow.pl/publikacja/mariusz-sambor-rzeka-taniec/}}</ref>)

Jego wiersze i prozy poetyckie publikowane były w antologiach: „Strefa wolna. Wiersze przeciwko nienawiści i homofobii” (Outside the Box 2019), „Wiersze i opowiadania doraźne 2020” (Biuro Literackie 2020), „Wiosnę odwołano. Antologia dzienników pandemicznych” ([[Oficyna Wydawnicza Volumen|OW Volumen]] 2020) oraz „Kosmonauci Nośnych Haseł" (IL/SPP o/Łódź 2022).

Publikował opowiadania, wiersze i prozy poetyckie w czasopismach: [[N.p.m. (czasopismo)|N.p.m.]], „[[Kontent (czasopismo)|Kontent]]”, „Stoner Polski”, „Tlen Literacki”, „Rzyrador”, „Drobiazgi”, „8 Arkusz [[Odra (miesięcznik)|Odry]]”, „Strona Czynna”, „Obszary Przepisane”<ref name=":0" />,

Laureat konkursów literackich „Dzienniki Pandemiczne” 2020<ref>{{Cytuj stronę | url = https://nowynapis.eu/tygodnik/nr-68/artykul/ogloszenie-wynikow-konkursu-literackiego-na-dziennik-pandemiczny | tytuł = Ogłoszenie wyników konkursu literackiego na „Dziennik pandemiczny”  | autor = Instytut Literatury | data = 14.06.2022 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> (wyróżnienie), „Pokolenie Solidarności” 2021<ref>{{Cytuj stronę | url = https://nowynapis.eu/tygodnik/nr-130/artykul/ogloszenie-wynikow | tytuł = Werdykt konkursu literackiego Pokolenie Solidarności w kategoriach opowiadanie i non-fiction | autor = Instytut Litertury | data = 09.12.2021 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> (wyróżnienie), „Nowy Dokument Tekstowy 2022"<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.instytutksiazki.pl/aktualnosci,2,rozstrzygnieto-iv-ogolnopolski-konkurs-na-ksiazke-literacka-nowy-dokument-tekstowy,7745.html | tytuł = Rozstrzygnięto IV Ogólnopolski Konkurs na Książkę Literacką „Nowy Dokument Tekstowy” | autor = Instytut Książki | data = 14.06.2022 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> (wyróżnienie).

Należy do [[Stowarzyszenie Pisarzy Polskich|Stowarzyszenia Pisarzy Polskich]]<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Stowarzyszenie Pisarzy Polskich |tytuł = Mariusz Sambor, biogram członka Stowarzyszenia Pisarzy Polskich |data dostępu = 2023-03-09 |opublikowany = sppkrakow.pl |url = https://www.sppkrakow.pl/mariusz-sambor/}}</ref>.

Mieszka w Krakowie<ref name=":1" />.

== Twórczość ==
=== Książki ===
* "Cztery Filary" (2021) {{ISBN|978-83-66318-36-6}} – wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich oddział Łódź 2021

* "I wszyscy go opuścili... " (2021) {{ISBN|978-83-65554-93-2}} – [[Wydawnictwo Anagram|wydawnictwo ANAGRAM]] 2021.

* "Nieoczekiwane przestoje w chmurach" (2022) {{ISBN|978-83-96547-36-1}} wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Kraków 2022.

* "Pani Kołodziej" (2023) {{ISBN|978-83-967934-8-5}} wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Kraków 2023.
* "Rzeka / taniec" (2025) ISBN 978-83-974362-1-3 wydawnictwo Stowarzyszenie Pisarzy Polskich o/Kraków 2025.

=== Antologie ===
poezja
* „Strefa wolna. Wiersze przeciwko nienawiści i homofobii” (Outside the Box 2019)
* „Wiersze i opowiadania doraźne 2020”<ref>{{Cytuj stronę | url = https://poezjem.pl/pl/products/wiersze-i-opowiadania-dorazne-2020-949.html?query_id=1 | tytuł = Wiersze i opowiadania doraźne 2020 - Biuro Literackie  | autor = Biuro Literackie | praca = 2020 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> ([[Biuro Literackie]] 2020)
* „Kosmonauci Nośnych Haseł" (IL / SPP o/Łódź 2022)

proza poetycka
* „Wiosnę odwołano. Antologia dzienników pandemicznych”<ref>{{Cytuj stronę | url = https://owvolumen.pl/ksiegarnia/wiosne-odwolano-antologia-dziennikow-pandemicznych/ | tytuł = Wiosnę odwołano. Antologia dzienników pandemicznych | autor = OW Volumen | data = 2020 | data dostępu = 2023-02-26}}</ref> (OW [[Oficyna Wydawnicza Volumen|Volumen]] 2020)
== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Sambor, Mariusz}}
[[Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Krakowem]]
[[Kategoria:Polscy pisarze współcześni]]
[[Kategoria:Polscy poeci XX wieku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1965]]

title: Mariusz Sambor

Data i miejsce urodzenia: 21 października 1965 · Kraków

Narodowość: polska

Język: polski

Dziedzina sztuki: literatura piękna, poezja

Epoka: literatura współczesna


text:
# Zasady antropiczne
Zasady antropiczne (gr. ἄνθρωπος anthropos „człowiek”) – grupa kilku stanowisk, inaczej tez lub sądów, z pogranicza fizyki i filozofii, konkretniej kosmologii fizycznej i filozoficznej. Różne zasady antropiczne mają różny status – niektóre z nich to postulaty metodologiczne w kosmologii, a inne to hipotezy w tej dziedzinie. To, co łączy zasady antropiczne, to wiązanie pewnych własności Wszechświata z istnieniem w nim obserwatora. Niektóre zasady antropiczne wywołują kontrowersje – wśród fizyków i astronomów nie ma zgody (konsensusu), czy te zasady są ściśle naukowe (ang. scientific), filozoficzne, paranaukowe czy pseudonaukowe.
Wyróżnia się słabe i silne zasady antropiczne, przy czym oba terminy są używane w różnych znaczeniach, podanych niżej.
Znane prawa fizyki, fundamentalne stałe fizyczne (stała Plancka, prędkość światła w próżni, stała grawitacji itp.) oraz warunki brzegowe i początkowe Wszechświata wykazują tzw. antropiczne koincydencje (ang. fine tuning). Według niektórych szacunków prawdopodobieństwo przypadkowego ułożenia się stałych fizycznych takich jak w naszym Wszechświecie jest niewiarygodnie małe (1:10229). Mają dokładnie takie wartości, aby umożliwić powstanie życia, a w szczególności umożliwić pojawienie się istoty myślącej, np. człowieka na Ziemi. Minimalne zmiany stałych fizycznych, np. stałej Plancka, uniemożliwiłyby istnienie wszechświata w obecnej formie. Jedna z wersji zasady antropicznej jest próbą odpowiedzi na pytanie, dlaczego prawa fizyki są takie, jakie są. Sugeruje ona, że gdyby prawa fizyki były inne, nikt nie mógłby ich poznać, ponieważ pojawienie się inteligentnego obserwatora nie byłoby możliwe.

## Historia powstania
Termin „zasada antropiczna” został po raz pierwszy zaproponowany w 1973 roku przez Brandona Cartera. Wówczas w Krakowie świętowano pięćsetną rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Carter zabrał głos na sympozjum sekcji kosmologicznej Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Zasugerował, że mimo wszystko ludzie zajmują wyróżnione miejsce we Wszechświecie – inaczej niż głosi zasada kopernikańska.
Później, w 1983 roku, stwierdził, że w swojej oryginalnej formie zasada była przeznaczona tylko do ostrzeżenia astrofizyków i kosmologów przed możliwymi błędami w interpretacji astronomicznych i kosmologicznych danych. Należy wziąć pod uwagę biologiczne ograniczenia obserwatora. Również w 1983 roku włączył ostrzeżenie dla biologów ewolucyjnych, że interpretując świadectwo ewolucyjne trzeba wziąć pod uwagę astrofizyczne ograniczenia procesu ewolucji.
Termin został następnie spopularyzowany przez kontrowersyjną książkę Antropiczna zasada kosmologiczna autorstwa Johna D. Barrowa i Franka J. Tiplera (Oxford University Press). Jak zaznacznono dalej – autorzy znacznie odbiegli od pierwotnego pomysłu Cartera.

## Warianty

### Pierwotne dwa
Brandon Carter rozróżniał słabą i silną wersję tej zasady:
- słaba zasada antropiczna – obserwator może istnieć tylko w odpowiednio starym wszechświecie, mającym też inne własności, jak np. obfitość węgla,
- silna zasada antropiczna – prawa fizyki, stałe fizyczne i warunki początkowe muszą być takie, aby zaistniał obserwator.

### Dalszych kilka
Wersje zasady antropicznej według Barrowa i Tiplera (1986):
- słaba zasada antropiczna – obserwowane wartości wielkości fizycznych i kosmologicznych nie są jednakowo prawdopodobne, ale są ograniczone, ponieważ muszą uwzględniać fakt egzystencji i rozwoju życia opartego na chemii węgla oraz wystarczająco długi wiek Wszechświata[13][14].
- silna zasada antropiczna – Wszechświat musi mieć takie własności, aby wewnątrz niego, w pewnych okresach jego historii, mogło rozwijać się życie.

Widać więc, że Barrow i Tipler użyli terminu słaba zasada antropiczna w innym znaczeniu niż Carter, ale termin silna zasada antropiczna zdefiniowali w podobnym brzmieniu, co wcześniej Carter.
Paul C. Davies używa terminu silna zasada antropiczna w podobnym znaczeniu co Carter, Barrow i Tipler, czasami nazywając ją po prostu zasadą antropiczną. Julian Barbour używa terminu zasada antropiczna w podobny sposób, co Barrow, Tipler i Davies – nie rozróżniając słabej i silnej wersji.
Stephen Hawking używa terminu zasada antropiczna w różnych znaczeniach:
- bez przymiotników ma podobne znaczenie jak u Barrowa i Tiplera;
- słaba zasada antropiczna ma u niego podobne znaczenie jak u Cartera;
- silną zasadą antropiczną nazywa postulat Wieloświata[17] – jeszcze inaczej niż Carter, Barrow i Tipler. Takie użycie tego sformułowania spotkało się z krytyką[18] .

Oprócz tego zaproponowano co najmniej dwie inne oraz inaczej nazwane wersje zasady antropicznej :
- partycypacyjna zasada antropiczna – Wszechświat może istnieć tylko jeśli zawiera obserwatora. To postulat podobny do silnej zasady Barrowa i Tiplera oraz doprowadzenie do skrajności interpretacji kopenhaskiej w mechanice kwantowej[potrzebny przypis]; autor tej zasady to John Archibald Wheeler[20];
- finalna zasada antropiczna Barrowa i Tiplera – Wszechświat musi być zdolny do podtrzymywania życia przez wieczność. To dodatkowe wzmocnienie ich silnej zasady.

## Przykłady
Gdyby tempo ekspansji Wszechświata było nieco inne, to nie mogłyby w nim powstawać żadne złożone struktury.
Stephen Hawking odwołuje się do słabej zasady antropicznej, podając częściowe wyjaśnienie, dlaczego przestrzeń jest trójwymiarowa (przynajmniej w znanej skali). W dwóch wymiarach nie mogłyby powstać złożone organizmy, a w czterech i więcej – grawitacja byłaby bardzo niestabilna.
Pisano rozprawy przekonujące, że zasada antropiczna potrafi "wyjaśnić" wartości stałych fizycznych (jako idealnie ukształtowane), liczbę wymiarów Wszechświata i stałą kosmologiczną.

## Interpretacje
Koncepcja wielu światów – silna zasada antropiczna w wersji Cartera bywa używana jako przesłanka do kosmologicznej koncepcji wielu światów. Zgodnie z nią obserwowany przez człowieka Wszechświat jest jednym z wielu równolegle istniejących – w ramach Wieloświata. W każdym z nich stałe fizyczne są nieco inne – są one czymś w rodzaju losowo wybranych warunków początkowych. Jeżeli silna zasada antropiczna w wersji Cartera jest prawdziwa, to obserwowany przez człowieka Wszechświat jest wyróżniony tylko przez istnienie w nim człowieka, które jednak nie jest wtedy niczym dziwnym.
Teoria strun – wrażenie celowego dopasowania stałych fizycznych wynika z faktu, że ich wartości liczbowych nie można wyprowadzić z żadnej teorii fizycznej, lecz są one rezultatem pomiarów. Gdyby udało się zbudować teorię superunifikacji, wraz z kosmologią kwantową wartości liczbowe stałych fizycznych przestałyby mieć charakter swobodnych parametrów, lecz zostałyby zdeterminowane wewnątrz samej teorii. Niektórzy fizycy upatrują tzw. teorii wszystkiego w teorii strun.
Kosmologiczny dobór naturalny – jedna z koncepcji Wieloświata, której autorem jest amerykański fizyk Lee Smolin. Podstawową różnicą od innych teorii multiversum jest założenie, że stałe fizyczne w każdym wszechświecie nie kształtują się losowo, lecz podlegają selekcji naturalnej, podobnej do tej w ewolucji biologicznej.
Koncepcja Smolina opiera się na dwóch założeniach:
1. Teoria względności przewiduje, że zapadanie się czarnej dziury powoduje tzw. osobliwość, która według Smolina jest początkiem nowego wszechświata, generującego nową, własną czasoprzestrzeń.
2. Nowo powstały wszechświat "dziedziczy" stałe fizyczne po wszechświecie macierzystym, lecz nie idealnie, ale z pewnymi modyfikacjami (mutacjami). Nowe wszechświaty, które otrzymają zestaw stałych fizycznych nie sprzyjający powstawaniu czarnych dziur, będą „namnażały się” wolniej, zaś selekcja stopniowo upowszechni te zestawy stałych, dla których powstają liczne czarne dziury.

Wynika z tego, że stałe fizyczne są zmienne. A na ich inne wartości w czarnych dziurach wpływać mogą inne siły.
Zewnętrzna siła sprawcza – zwolennicy tej koncepcji uważają, że najlepszym wyjaśnieniem tzw. "precyzyjnego dostrojenia" obecnego w astrofizyce jest odwołanie się do dawcy praw natury. Miałby on ustalić ich wartości tak, by we Wszechświecie mogło wyewoluować życie. Astrofizyk Fred Hoyle użył określenia "superintelektu", zaś niektórzy uczeni, jak fizyk i noblista Charles Townes czy astrofizyk i teolog Hugh Ross utożsamiają zewnętrzną siłę sprawczą z Bogiem.

title: Zasady antropiczne

wikitext:
'''Zasady antropiczne''' ({{gr.|ἄνθρωπος}} ''anthropos'' „człowiek”) – grupa kilku stanowisk, inaczej [[Teza|tez]] lub [[Sąd (logika)|sądów]], z pogranicza [[Fizyka|fizyki]] i [[Filozofia|filozofii]], konkretniej [[Kosmologia fizyczna|kosmologii fizycznej]] i [[Kosmologia filozoficzna|filozoficznej]]. Różne zasady antropiczne mają różny status – niektóre z nich to postulaty [[Metodologia|metodologiczne]] w [[Kosmologia|kosmologii]], a inne to [[Hipoteza|hipotez]]y w tej dziedzinie. To, co łączy zasady antropiczne, to wiązanie pewnych własności [[Wszechświat]]a z istnieniem w nim [[Obserwacja (metoda badawcza)|obserwatora]]<ref>{{Encyklopedia PWN | tytuł = Zasada antropiczna | id = 3869978 | data dostępu = 2021-07-29 }}</ref>. Niektóre zasady antropiczne wywołują [[Problem demarkacji|kontrowersje]] – wśród [[fizyk]]ów i [[astronom]]ów nie ma zgody ([[konsensus]]u), czy te zasady są ściśle [[Nauka|naukowe]] (ang. ''scientific''), filozoficzne, [[Paranauka|paranaukowe]] czy [[Pseudonauka|pseudonaukowe]]<ref>{{otwarty dostęp}} [[Tomasz Miller]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=MAZJYw4nhQU Czy zasady antropiczne to jeszcze nauka?]'', seria „Zasady z człowiekiem”, [[Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych]] – [[Uniwersytet Jagielloński]] (CKBI UJ), kanał „Copernicus” na [[YouTube]], 31 października 2023 [dostęp 2025-04-12].</ref><ref>{{otwarty dostęp}} [[Sabine Hossenfelder]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=gtGSkhEKh6o Is the Anthropic Principle scientific?]'' {{lang|en}}, kanał autorski na [[YouTube]], 6 grudnia 2019 [dostęp 2020-11-16].</ref><ref>{{otwarty dostęp}} Robert Lawrence Kuhn i Mario Livio, ''[https://www.youtube.com/watch?v=VqPy-rASesk The Anthropic Principle: Meaning & Significance]'', kanał „Closer to Truth” na [[YouTube]], 28 lutego 2024 [dostęp 2025-04-12].</ref>.

Wyróżnia się słabe i silne zasady antropiczne, przy czym oba terminy są używane w różnych znaczeniach, podanych niżej.

Znane prawa fizyki, fundamentalne [[stałe fizyczne]] ([[stała Plancka]], [[prędkość światła]] w próżni, [[stała grawitacji]] itp.) oraz warunki brzegowe i początkowe Wszechświata wykazują tzw. [[antropiczne koincydencje]] (ang. ''fine tuning''). Według niektórych szacunków [[prawdopodobieństwo]] przypadkowego ułożenia się stałych fizycznych takich jak w naszym Wszechświecie jest niewiarygodnie małe (1:10229){{odn|Smolin|1997|s=45}}. Mają dokładnie takie wartości, aby umożliwić powstanie [[życie|życia]], a w szczególności umożliwić pojawienie się istoty myślącej, np. [[Człowiek (rodzaj)|człowieka]] na [[Ziemia|Ziemi]]{{odn|Hawking|2003|s=77}}. Minimalne zmiany stałych fizycznych, np. [[stała Plancka|stałej Plancka]], uniemożliwiłyby istnienie wszechświata w obecnej formie{{odn|Lamża|2015a|s=15–18}}{{odn|Heller|Pabjan|2014|s=194–195}}. Jedna z wersji zasady antropicznej jest próbą odpowiedzi na pytanie, dlaczego [[prawa fizyki]] są takie, jakie są. Sugeruje ona, że gdyby prawa fizyki były inne, nikt nie mógłby ich poznać, ponieważ pojawienie się inteligentnego obserwatora nie byłoby możliwe{{odn|Hawking|2004|s=99}}.

== Historia powstania ==
Termin „zasada antropiczna” został po raz pierwszy zaproponowany w 1973 roku<ref group="uwaga">{{odn|ref=nie|Barbour|2000|s=341}} podaje datę 1970.</ref> przez [[Brandon Carter|Brandona Cartera]]. Wówczas w [[Kraków|Krakowie]] świętowano pięćsetną rocznicę urodzin [[Mikołaj Kopernik|Mikołaja Kopernika]]. Carter zabrał głos na sympozjum sekcji kosmologicznej [[Międzynarodowa Unia Astronomiczna|Międzynarodowej Unii Astronomicznej]]. Zasugerował, że mimo wszystko ludzie zajmują wyróżnione miejsce we [[Wszechświat|Wszechświecie]] – inaczej niż głosi [[zasada kopernikańska]].

Później, w 1983 roku, stwierdził, że w swojej oryginalnej formie zasada była przeznaczona tylko do ostrzeżenia astrofizyków i kosmologów przed możliwymi błędami w interpretacji astronomicznych i kosmologicznych danych. Należy wziąć pod uwagę biologiczne ograniczenia obserwatora. Również w 1983 roku włączył ostrzeżenie dla biologów ewolucyjnych, że interpretując świadectwo ewolucyjne trzeba wziąć pod uwagę astrofizyczne ograniczenia procesu ewolucji{{fakt|data=2017-08}}.

Termin został następnie spopularyzowany przez kontrowersyjną książkę ''Antropiczna zasada kosmologiczna'' autorstwa [[John D. Barrow|Johna D. Barrowa]] i [[Frank J. Tipler|Franka J. Tiplera]] ([[Oxford University Press]]){{odn|Barbour|2000|s=341}}. Jak zaznacznono dalej – autorzy znacznie odbiegli od pierwotnego pomysłu Cartera.

== Warianty ==
=== Pierwotne dwa ===
[[Brandon Carter]] rozróżniał słabą i silną wersję tej zasady{{odn|Heller|Pabjan|2014|s=195}}<ref>{{otwarty dostęp}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=q-6oU3jXAho Can You Observe a Typical Universe?]'' {{lang|en}}, kanał „PBS Space Time” na [[YouTube]], 18 listopada 2019 [dostęp 2025-04-12].</ref>:
* '''słaba zasada antropiczna''' – obserwator może istnieć tylko w odpowiednio starym wszechświecie, mającym też inne własności, jak np. obfitość węgla,
* '''silna zasada antropiczna''' – prawa fizyki, stałe fizyczne i warunki początkowe muszą być takie, aby zaistniał obserwator.

=== Dalszych kilka ===
Wersje zasady antropicznej według [[John D. Barrow|Barrowa]] i [[Frank J. Tipler|Tiplera]] (1986):
* '''słaba zasada antropiczna''' – obserwowane wartości wielkości fizycznych i kosmologicznych nie są jednakowo prawdopodobne, ale są ograniczone, ponieważ muszą uwzględniać fakt egzystencji i rozwoju życia opartego na [[chemia organiczna|chemii węgla]] oraz wystarczająco długi wiek Wszechświata{{odn|Heller|1994|s=126}}{{odn|Lamża|2015a|s=16}}.
* '''silna zasada antropiczna''' – Wszechświat musi mieć takie własności, aby wewnątrz niego, w pewnych okresach jego historii, mogło rozwijać się [[życie]].

Widać więc, że Barrow i Tipler użyli terminu ''słaba zasada antropiczna'' w innym znaczeniu niż Carter, ale termin ''silna zasada antropiczna'' zdefiniowali w podobnym brzmieniu, co wcześniej Carter.

[[Paul Davies (fizyk)|Paul C. Davies]] używa terminu ''silna zasada antropiczna'' w podobnym znaczeniu co Carter, Barrow i Tipler, czasami nazywając ją po prostu ''zasadą antropiczną''{{odn|Davies|2006|s=215, 270}}. [[Julian Barbour]] używa terminu ''zasada antropiczna'' w podobny sposób, co Barrow, Tipler i Davies – nie rozróżniając słabej i silnej wersji{{odn|Barbour|2000|s=25, 341}}.

[[Stephen Hawking]] używa terminu ''zasada antropiczna'' w różnych znaczeniach:
* bez przymiotników ma podobne znaczenie jak u Barrowa i Tiplera;
* ''słaba zasada antropiczna'' ma u niego podobne znaczenie jak u Cartera;
* ''silną zasadą antropiczną'' nazywa postulat [[Wieloświat]]a{{odn|Hawking|2000|s=120–122, 128, 132, 143, 153}} – jeszcze inaczej niż Carter, Barrow i Tipler. Takie użycie tego sformułowania spotkało się z krytyką{{odn|Lamża|2015b}}.

Oprócz tego zaproponowano co najmniej dwie inne oraz inaczej nazwane wersje zasady antropicznej{{odn|Britannica|2013}}:
* '''partycypacyjna zasada antropiczna''' – Wszechświat może istnieć tylko jeśli zawiera obserwatora. To postulat podobny do silnej zasady Barrowa i Tiplera oraz doprowadzenie do skrajności [[interpretacja kopenhaska|interpretacji kopenhaskiej]] w [[mechanika kwantowa|mechanice kwantowej]]{{fakt|data=2025-04}}; autor tej zasady to [[John Archibald Wheeler]]<ref>{{otwarty dostęp}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=I8p1yqnuk8Y Does the Universe Create Itself?]'' {{lang|en}}, kanał „PBS Space Time” na [[YouTube]], 20 kwietnia 2022 [dostęp 2025-04-12].</ref>;
* '''finalna zasada antropiczna''' Barrowa i Tiplera – Wszechświat musi być zdolny do podtrzymywania życia przez wieczność. To dodatkowe wzmocnienie ich silnej zasady.

== Przykłady ==
Gdyby tempo [[prawo Hubble’a-Lemaître’a|ekspansji Wszechświata]] było nieco inne, to nie mogłyby w nim powstawać żadne złożone struktury{{odn|Hawking|2003|s=76}}.

[[Stephen Hawking]] odwołuje się do słabej zasady antropicznej, podając częściowe wyjaśnienie, dlaczego [[przestrzeń (fizyka)|przestrzeń]] jest trójwymiarowa (przynajmniej w znanej skali). W [[powierzchnia|dwóch wymiarach]] nie mogłyby powstać złożone organizmy, a w czterech i więcej – [[grawitacja]] byłaby bardzo niestabilna{{odn|Hawking|2003|s=112}}.

Pisano rozprawy przekonujące, że zasada antropiczna potrafi "wyjaśnić" wartości stałych fizycznych (jako idealnie ukształtowane), liczbę [[Wymiar (matematyka)|wymiarów]] Wszechświata i [[stała kosmologiczna|stałą kosmologiczną]]{{fakt|data=2017-08}}.

== Interpretacje ==
'''Koncepcja wielu światów''' – silna zasada antropiczna w wersji Cartera bywa używana jako przesłanka do [[kosmologia|kosmologicznej]] koncepcji wielu światów. Zgodnie z nią obserwowany przez człowieka [[Wszechświat]] jest jednym z wielu równolegle istniejących – w ramach [[Wieloświat]]a. W każdym z nich stałe fizyczne są nieco inne – są one czymś w rodzaju losowo wybranych warunków początkowych. Jeżeli silna zasada antropiczna w wersji Cartera jest prawdziwa, to obserwowany przez człowieka Wszechświat jest wyróżniony tylko przez istnienie w nim człowieka, które jednak nie jest wtedy niczym dziwnym{{odn|Heller|2002|s=27}}.

[[Teoria strun]] – wrażenie celowego dopasowania stałych fizycznych wynika z faktu, że ich wartości liczbowych nie można wyprowadzić z żadnej teorii fizycznej, lecz są one rezultatem pomiarów. Gdyby udało się zbudować teorię superunifikacji, wraz z kosmologią kwantową wartości liczbowe stałych fizycznych przestałyby mieć charakter swobodnych parametrów, lecz zostałyby zdeterminowane wewnątrz samej teorii. Niektórzy fizycy upatrują tzw. ''teorii wszystkiego'' w teorii strun.

'''Kosmologiczny dobór naturalny''' – jedna z koncepcji Wieloświata, której autorem jest amerykański fizyk [[Lee Smolin]]. Podstawową różnicą od innych teorii ''multiversum'' jest założenie, że stałe fizyczne w każdym wszechświecie nie kształtują się losowo, lecz podlegają selekcji naturalnej, podobnej do tej w ewolucji biologicznej.
Koncepcja Smolina opiera się na dwóch założeniach:
# Teoria względności przewiduje, że zapadanie się [[czarna dziura|czarnej dziury]] powoduje tzw. osobliwość, która według Smolina jest początkiem nowego wszechświata, generującego nową, własną [[czasoprzestrzeń]].
# Nowo powstały wszechświat "dziedziczy" stałe fizyczne po wszechświecie macierzystym, lecz nie idealnie, ale z pewnymi modyfikacjami (mutacjami). Nowe wszechświaty, które otrzymają zestaw stałych fizycznych nie sprzyjający powstawaniu czarnych dziur, będą „namnażały się” wolniej, zaś selekcja stopniowo upowszechni te zestawy stałych, dla których powstają liczne czarne dziury.
Wynika z tego, że stałe fizyczne są zmienne. A na ich inne wartości w czarnych dziurach wpływać mogą inne siły.

'''Zewnętrzna siła sprawcza''' – zwolennicy tej koncepcji uważają, że najlepszym wyjaśnieniem tzw. "precyzyjnego dostrojenia" obecnego w [[Astrofizyka|astrofizyce]] jest odwołanie się do dawcy praw natury. Miałby on ustalić ich wartości tak, by we Wszechświecie mogło wyewoluować życie. Astrofizyk [[Fred Hoyle]] użył określenia "superintelektu", zaś niektórzy uczeni, jak fizyk i noblista [[Charles Townes]] czy astrofizyk i teolog [[Hugh Ross (kreacjonista)|Hugh Ross]] utożsamiają zewnętrzną siłę sprawczą z [[Bóg|Bogiem]].

== Zobacz też ==
* [[antropocentryzm]]
* [[Bóg luk]]
* [[zasada kosmologiczna]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==

'''Książki'''

* {{cytuj książkę | imię = Julian | nazwisko = Barbour | autor link = Julian Barbour | tytuł = The End of Time. The next revolution in our understanding of the Universe | wydawca = Phoenix | rok = 2000 | isbn = 978-0-7538-1020-0 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Paul Charles | nazwisko = Davies | autor link = Paul Davies (fizyk) | tytuł = Bóg i nowa fizyka | wydawca = [[Wydawnictwo Cyklady|Cyklady]] | rok = 2006 | miejsce = Warszawa | isbn = 83-60279-14-4 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | nazwisko = Hawking | imię = Stephen | autor link = Stephen Hawking | tytuł= [[Krótka historia czasu]] | wydawca = [[Zysk i S-ka]] | miejsce = Poznań | rok = 2000 | isbn=83-7150-308-3 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Stephen | nazwisko = Hawking | autor link = Stephen Hawking | tytuł = [[Teoria wszystkiego: powstanie i losy Wszechświata]] | wydawca = [[Zysk i S-ka]] | rok = 2003 | miejsce=Poznań | isbn=83-7298-429-8 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Stephen | nazwisko = Hawking | tytuł = [[Wszechświat w skorupce orzecha]] | wydawca = Zysk i S-ka | rok = 2004 | miejsce = Poznań | isbn = 978-83-7785-448-8 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Michał | nazwisko = Heller | autor link = Michał Heller | tytuł = Wszechświat u schyłku stulecia | wydawca = [[Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”|Znak]] | rok = 1994 | miejsce = Kraków | isbn=83-7006-348-9 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Michał | nazwisko = Heller | autor link = Michał Heller | tytuł = Początek jest wszędzie. Nowa hipoteza pochodzenia Wszechświata | wydawca = [[Prószyński i S-ka]] | rok = 2002 | miejsce=Warszawa | isbn=83-7255-127-8 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Michał | nazwisko = Heller | imię2 = Tadeusz | nazwisko2 = Pabjan | autor link2 = Tadeusz Pabjan | tytuł = Elementy filozofii przyrody | wydawca = Copernicus Center Press | rok = 2014 | miejsce = Kraków | isbn = 978-83-7886-065-5 | odn=tak}}
* {{cytuj książkę | imię = Łukasz | nazwisko = Lamża | autor link = Łukasz Lamża | tytuł = Granice kosmosu – granice kosmologii | wydawca = Copernicus Center Press | miejsce = Kraków | rok = 2015 | isbn = 978-83-7886-143-0 | odn=a}}
* {{cytuj książkę | imię = Lee | nazwisko = Smolin | autor link = Lee Smolin | tytuł = Life of the Cosmos | miejsce = Nowy Jork | wydawca = [[Oxford University Press]] | rok = 1997 | odn=tak}}
'''Strony internetowe'''

* {{cytuj stronę | imię = Łukasz | nazwisko = Lamża | autor link = Łukasz Lamża | tytuł = Wielki Projekt – Mądre Książki | url = http://madreksiazki.org/kategorie/fizyka-i-wszechswiat/wielki-projekt/ | data=2015-05-04 | data dostępu = 2017-08-07 | odn=b}}
* {{Encyklopedia Britannica |id = science/anthropic-principle |tytuł = anthropic principle |data dostępu = 2017-08-08 |odn = {{odn/id|Britannica|2013}}}}

== Linki zewnętrzne ==
; Polskojęzyczne
* {{Pismo Delta | url = temat/fizyka/grawitacja_i_wszechswiat/2014/08/02/Wieloswiat_i_nowe_zycie_zasady_a/ | autor = [[Krzysztof Turzyński]] | tytuł = Wieloświat i nowe życie zasady antropicznej | data = sierpień 2014 | data dostępu = 2021-09-14 }}
* [[Zbigniew Jacyna-Onyszkiewicz]], [http://www.staff.amu.edu.pl/~zbigonys/wszechswiat_na_miare.html ''Wszechświat na miarę człowieka''], [dostęp 2017-08-07].
* [[Roman Juszkiewicz]], [http://www.deltami.edu.pl/temat/fizyka/grawitacja_i_wszechswiat/2014/08/02/Zasada_antropiczna/ ''Zasada antropiczna''], [[miesięcznik]] „[[Delta (miesięcznik)|Delta]]”, [[sierpień]] 2014, [dostęp 2017-08-07].
* [[Jerzy Kowalski-Glikman]], [https://web.archive.org/web/20161101190237/http://archiwum.wiz.pl/2000/00010600.asp ''Kosmos na życzenie''], „[[Wiedza i Życie]]”, nr 1/2000, [dostęp 2017-08-07].

{{otwarty dostęp}} Nagrania na [[YouTube]] [dostęp 2024-01-11]:
* [[Karolina Głowacka]] i [[Jean-Pierre Lasota|Jean-Pierre Lasota-Hirszowicz]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=fTqig_Xnou4 Zasada antropiczna – czy we Wszechświecie musiało powstać świadome życie?]'', kanał „Radio Naukowe” , 31 sierpnia 2023.
* [[Tomasz Miller]], seria „Zasady z człowiekiem”, [[Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych]] – [[Uniwersytet Jagielloński]] (CKBI UJ), kanał „Copernicus”:
** ''[https://www.youtube.com/watch?v=OzY4kZ-KreU&lc=UgzNkEglJxk5q3EODxV4AaABAg Słaba zasada antropiczna]'', 14 września 2023.
** ''[https://www.youtube.com/watch?v=83oiyXlQ4N8 Silna zasada antropiczna i precyzyjne dostrojenie]'', 18 października 2023.
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=7pAO-i3Q0kU Zasada antropiczna]'', kanał [[Astronarium]], 7 stycznia 2024.

; Anglojęzyczne
* [http://arXiv.org/find/astro-ph/1/OR+ti:+AND+anthropic+principle+abs:+AND+anthropic+principle/0/1/0/all/0/1 Publiczna debata pomiędzy naukowcami], [[arXiv]], [dostęp 2017-08-07]
* [[Nick Bostrom]], [http://www.anthropic-principle.com/ Strona poświęcona zasadzie antropicznej], [dostęp 2017-08-07]
* [[Lee Smolin]] i [[Leonard Susskind]]: [https://www.edge.org/conversation/lee_smolin-leonard_susskind-smolin-vs-susskind-the-anthropic-principle Dyskusja o zasadzie antropicznej], „Edge”, 2004-08-18, [dostęp 2017-08-07]
* {{SEP | url = fine-tuning/ | autor = Simon Friedrich | tytuł = Fine-tuning | data = 2017-08-22 | data dostępu = 2017-12-31 }}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Antropologia filozoficzna]]
[[Kategoria:Filozofia fizyki]]
[[Kategoria:Hipotezy astronomiczne]]
[[Kategoria:Kosmologia]]


text:
# Opis życia wieśniaka polskiego
Opis życia wieśniaka polskiego – pamiętnik napisany w 1838 przez Kazimierza Deczyńskiego a wydany w 1907, który stał się kanwą powieści Leona Kruczkowskiego Kordian i cham.
Pamiętnik przedstawia ciężki los chłopów pańszczyźnianych na podstawie życia autora. Kazimierz Deczyński będący synem chłopa z Brodni, jako nauczyciel i tzw. burzyciel chłopów oraz żołnierz powstania listopadowego na tle własnych przeżyć przedstawił ciężkie życie swojej rodziny i chłopów z najbliższej okolicy na początku XIX w.

## Publikacja
Pamiętnik pod tytułem Opis życia wieśniaka polskiego napisany został w Brive w 1838 przez Kazimierza Deczyńskiego w czasie jego pobytu na emigracji we Francji. Rękopis odnalazł w archiwum prof. Marceli Handelsman i ogłosił drukiem w 1907 pod tytułem Żywot chłopa polskiego na początku XIX wieku. Kolejna publikacja pamiętnika Deczyńskiego tym razem o tytule Pamiętnik chłopa-nauczyciela miała miejsce w 1949 i została wydana przez Naszą Księgarnię.
Pamiętnik miał wpływ na rodzący się ruch ludowy i stał się kanwą powieści Kordian i cham (1932)  Leona Kruczkowskiego.

title: Opis życia wieśniaka polskiego

wikitext:
{{Książka infobox
 |tytuł             = Żywot chłopa polskiego na początku XIX wieku
 |tytuł oryginalny  = Opis życia wieśniaka polskiego
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |alt grafiki       =
 |autor             = [[Kazimierz Deczyński]]
 |tematyka          = historia chłopów
 |typ utworu        = pamiętnik
 |data powstania    =
 |miejsce wydania   = Warszawa
 |język             = język polski
 |data wydania      = 1907
 |wydawca           = Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza
 |poprzednia        =
 |następna          =
 |commons           =
 |wikiźródła        = Opis życia wieśniaka polskiego
 |wikicytaty        =
}}
'''Opis życia wieśniaka polskiego''' – pamiętnik napisany w 1838 przez [[Kazimierz Deczyński|Kazimierza Deczyńskiego]] a wydany w 1907, który stał się kanwą powieści [[Leon Kruczkowski|Leona Kruczkowskiego]] ''[[Kordian i cham]]''<ref>[http://literat.ug.edu.pl/irzykow/0026.htm ''Tajemnica nocy listopadowej'']</ref>.

Pamiętnik przedstawia ciężki los chłopów [[Pańszczyzna|pańszczyźnianych]] na podstawie życia autora. Kazimierz Deczyński będący synem chłopa z [[Brodnia|Brodni]], jako nauczyciel i tzw. [[Burzyciele chłopów|burzyciel chłopów]] oraz żołnierz powstania listopadowego na tle własnych przeżyć przedstawił ciężkie życie swojej rodziny i chłopów z najbliższej okolicy na początku XIX w.

== Publikacja ==
Pamiętnik pod tytułem ''Opis życia wieśniaka polskiego'' napisany został w Brive w 1838 przez Kazimierza Deczyńskiego w czasie jego pobytu na emigracji we Francji. Rękopis odnalazł w archiwum prof. [[Marceli Handelsman]] i ogłosił drukiem w 1907 pod tytułem ''Żywot chłopa polskiego na początku XIX wieku''<ref>[http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=270802 ''Żywot chłopa polskiego na początku XIX stulecia''] do druku podał Marceli Handelsman.</ref>. Kolejna publikacja pamiętnika Deczyńskiego tym razem o tytule ''Pamiętnik chłopa-nauczyciela'' miała miejsce w 1949 i została wydana przez [[Nasza Księgarnia|Naszą Księgarnię]]<ref>[http://www.worldcat.org/title/pamietnik-chopa-nauczyciela/oclc/749563317 ''Pamiętnik chłopa-nauczyciela''] 1949</ref>.

Pamiętnik miał wpływ na rodzący się [[ruch ludowy]] i stał się kanwą powieści ''[[Kordian i cham]]'' (1932)  Leona Kruczkowskiego<ref>[http://www.cbr.edu.pl/rme-archiwum/2010/rme38/dane/9_1.html ''Żywot chłopa polskiego na początku XIX stulecia'']</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|imię = Kazimierz |nazwisko = Deczyński |tytuł = Pamiętnik chłopa-nauczyciela |wydawca = Nasza Księgarnia|miejsce = Warszawa |rok = 1949 |odn=tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* ''[http://www.obc.opole.pl/Content/12404/PDF/314575.pdf Opis życia wieśniaka polskiego]'' (wyd. 1907) w Opolskiej Bibliotece Cyfrowej

[[Kategoria:Polskie utwory autobiograficzne]]
[[Kategoria:Utwory literackie z 1907]]
[[Kategoria:Historia chłopów w Polsce]]
[[Kategoria:Powstanie listopadowe w literaturze]]

title: Żywot chłopa polskiego na początku XIX wiekuOpis życia wieśniaka polskiego

Autor: Kazimierz Deczyński

Tematyka: historia chłopów

Typ utworu: pamiętnik

Miejsce wydania: Warszawa

Język: język polski

Wydawca: Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza


text:
# Sedlo Filipka
Sedlo Filipka (540 m) – przełęcz w Rudawach Słowackich (Slovenské rudohorie). W regionalizacji słowackiej rejon, w którym się znajduje, należy do Pogórza Rewuckiego (Revucká vrchovina). Rozdziela ona wówczas dwie mniejsze grupy górskie, zaliczane do tego Pogórza: Dobšinské predhorie (ze szczytem Veľký Radzim) na północy oraz pasemko Tureckiej na południowym wschodzie.
Przez przełęcz biegnie droga nr 587, łącząca tu miejscowości Henckovce w dolinie Slanej (na północnym wschodzie) i Roštár w dolinie Štítnika (na południowym zachodzie). Przez przełęcz prowadzi znakowany szlak turystyczny wiodący szczytami Pogórza Rewuckiego z miejscowości Kobeliarovo do Rożniawy, noszący imię urodzonego w tej pierwszej miejscowości XIX-wiecznego historyka, slawisty i poety,Pavla Jozefa Šafárika (słow. Chodník Pavla Jozefa Šafárika). Na przełęczy znajduje się wiata dla turystów.

## Szlak turystyczny
Kobeliarovo – Ždiar – Sedlo Filipka – Kar – Repisko – Košarisko – Ivaďov – Turecká – Rożniawa. Czas przejścia: 6.35 h, odległość 23,5 km, suma podejść 1080 m.

title: Sedlo Filipka

wikitext:
{{Współrzędne|48°42′54″N 20°22′55″E|umieść=na górze}}
[[Plik:Sedlo Filipka KS1.jpg|thumb|240px|Przełęcz Filipka]]
'''Sedlo Filipka''' (540 m) – przełęcz w [[Rudawy Słowackie|Rudawach Słowackich]] (''Slovenské rudohorie''). W regionalizacji słowackiej rejon, w którym się znajduje, należy do [[Pogórze Rewuckie|Pogórza Rewuckiego]] (''Revucká vrchovina'')<ref name="sk" />. Rozdziela ona wówczas dwie mniejsze grupy górskie, zaliczane do tego Pogórza: Dobšinské predhorie (ze szczytem [[Veľký Radzim]]) na północy oraz pasemko [[Turecká (szczyt)|Tureckiej]] na południowym wschodzie.

Przez przełęcz biegnie droga nr 587, łącząca tu miejscowości [[Henckovce]] w dolinie [[Sajó|Slanej]] (na północnym wschodzie) i [[Roštár]] w dolinie [[Štítnik (rzeka)|Štítnika]] (na południowym zachodzie)<ref name="kali" />. Przez przełęcz prowadzi znakowany [[szlak turystyczny]] wiodący szczytami Pogórza Rewuckiego z miejscowości [[Kobeliarovo]] do [[Rożniawa|Rożniawy]]<ref name="sk" />, noszący imię urodzonego w tej pierwszej miejscowości XIX-wiecznego historyka, slawisty i poety,[[Pavol Jozef Šafárik|Pavla Jozefa Šafárika]] ([[Język słowacki|słow.]] ''Chodník Pavla Jozefa Šafárika'')<ref name="maptur" />. Na przełęczy znajduje się wiata dla turystów<ref name="sk" />.

== Szlak turystyczny ==
: {{szlak SVK|zielony}} Kobeliarovo – [[Ždiar (790 m)|Ždiar]] – Sedlo Filipka – [[Kar (715 m)|Kar]] – [[Repisko (Rudawy Słowackie)|Repisko]] – [[Košarisko (765 m)|Košarisko]] – [[Ivaďov]] – [[Turecká (szczyt)|Turecká]] – Rożniawa. Czas przejścia: 6.35 h, odległość 23,5 km, suma podejść 1080 m<ref name="sk" />.
{{Duża grafika|Revúcka vrchovina KS1.jpg|1200px|Revúcka vrchovina. Widok z szosy [[Henckovce]] – [[Roštár]]. W dole wieś Petrovo, po prawej [[Ždiar (790 m)|Ždiar]] (790 m), w prawym rogu Sedlo Filipka}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="sk">{{Cytuj |url = http://mapy.hiking.sk/ |tytuł = Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji |data dostępu = 2017-06-05}}</ref>
<ref name="kali">{{Cytuj |autor = Kamil Linhart a kolektív |tytuł = Slovenské rudohorie, Stolické vrchy, Muránska planina |wydawca = Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo |miejsce = Bratislava |data = 1987 |seria = Turistický sprievodca ČSSR č. 25 |s = 185}}</ref>
<ref name="maptur">{{Cytuj |url = https://mapy.com/pl/turisticka?l=0&x=20.3904473&y=48.7114798&z=14 |tytuł = Mapa turystyczna |data dostępu = 2025-04-11 |s = 1}}</ref>
</references>

[[Kategoria:Przełęcze Rudaw Słowackich]]
[[Kategoria:Rudawy Gemerskie]]


text:
# Rebirthing
Rebirthing (w skrócie RB) – metoda oddechowa polegająca na oddychaniu świadomym, pogłębionym, rytmicznym i połączonym. Głęboki naturalny wdech jest wykonywany intencjonalnie, aktywnie, natomiast wydech jest spontanicznym, nie forsowanym wypuszczeniem powietrza. Angielskie słowo "Rebirthing" znaczy "odradzanie". Rebirther to z definicji Nauczyciel Oddychania i innych technik pomocniczych rebirthingu. Metoda jest rozpowszechniana na zachodzie, począwszy od USA, przez jej odkrywcę Leonarda Orra od 1974 r. Aktualnie szacuje się, że liczy kilkanaście milionów aktywnych uczestników na całym świecie.

## Korzenie rebirthingu
Za wynalazcę rebirthingu uważa się Amerykanina Leonarda Orra, który swą metodę terapeutyczną zaczął popularyzować w 1974 roku. Leonard Orr określając rebirthing posługiwał się często źródłowym terminem mahajoga, praktykę afirmacji i dźwięku - mantrowaniem, zaś sesje oddechowe ćwiczeniami pranajogi lub krijajogi. Praktykowano początkowo głównie sesje oddechowe w wodzie, sztukę afirmowania oraz nucenie mantramu Om.
W Polsce pionierką rebirthingu była aktorka i publicystka Lucyna Winnicka, na której zaproszenie w 1979 r. po raz pierwszy przyjechał Leonard Orr.

title: Rebirthing

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2019-02}}
'''Rebirthing''' (w skrócie '''RB''') – metoda [[oddychanie|oddechowa]] polegająca na oddychaniu świadomym, pogłębionym, rytmicznym i połączonym. Głęboki naturalny wdech jest wykonywany intencjonalnie, aktywnie, natomiast wydech jest spontanicznym, nie forsowanym wypuszczeniem powietrza. Angielskie słowo "Rebirthing" znaczy "odradzanie". [[Rebirther]] to z definicji Nauczyciel Oddychania i innych technik pomocniczych rebirthingu. Metoda jest rozpowszechniana na zachodzie, począwszy od [[Stany Zjednoczone|USA]], przez jej odkrywcę [[Leonard Orr|Leonarda Orra]] od [[1974]] r. Aktualnie szacuje się, że liczy kilkanaście milionów aktywnych uczestników na całym świecie{{fakt|data=2011-02}}.

== Korzenie rebirthingu ==
{{fakt|data=2011-07|Za wynalazcę rebirthingu uważa się Amerykanina [[Leonard Orr|Leonarda Orra]], który swą metodę terapeutyczną zaczął popularyzować w 1974 roku. Leonard Orr określając rebirthing posługiwał się często źródłowym terminem [[mahajoga]], praktykę afirmacji i dźwięku - ''[[Mantra|mantrowaniem]]'', zaś sesje oddechowe ćwiczeniami [[Pranajoga|pranajogi]] lub [[Krijajoga|krijajogi]]. Praktykowano początkowo głównie sesje oddechowe w wodzie, sztukę afirmowania oraz nucenie [[Mantra Om|mantramu Om]]}}.

W Polsce pionierką rebirthingu była aktorka i publicystka [[Lucyna Winnicka]], na której zaproszenie w 1979 r. po raz pierwszy przyjechał Leonard Orr.

<!-- == Zobacz też ==
* [[regresing]] -->

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.rebirthing.pl Stowarzyszenie Rebirtherów Polskich]
* [http://rebirthingbreathwork.com/ strona Leonarda Orra] {{lang|en}}

{{Zastrzeżenia|Medycyna}}

[[Kategoria:Medycyna niekonwencjonalna]]
[[Kategoria:Joga]]


text:
# Śnieg optyczny
Śnieg optyczny, śnieżenie migrenowe (ang. visual snow, VS) – przejściowe lub trwałe zaburzenie widzenia, objawiające się w postaci licznych białych lub półprzezroczystych migających kropek (tzw. „śniegu”) w części lub w całym polu widzenia. Przyczyny tego zaburzenia nie są do końca poznane, poniższy tekst przedstawia jedynie szereg naukowo udokumentowanych hipotez. Osoby cierpiące na śnieg optyczny powinny poddać się kompleksowemu badaniu okulistycznemu i neurologicznemu.

## Przyczyny
Śnieg optyczny najczęściej uznaje się za jeden z głównych symptomów powikłania migrenowego o nazwie przetrwała aura migrenowa bez udaru (ang. persistent aura without infarction), schorzenie oficjalnie uznane przez Światową Organizację Bólu Głowy (International Headache Society) w 2004. Po raz pierwszy została opisana przez Haasa w 1982 roku jako przetrwała forma aury migrenowej. Migrena nie zawsze objawia się w postaci bólów głowy, może także być związana z zaburzeniami widzenia i innymi symptomami neurologicznymi, takimi jak zawroty głowy i uczucie derealizacji.
Śnieg optyczny może być także trwałym objawem, spowodowanym przez nawet jednorazowe użycie środków halucynogennych, zwłaszcza LSD, a także niektórych leków, zwłaszcza o właściwościach psychoaktywnych.
Może być także związany z boreliozą lub odwodnieniem organizmu, chociaż powiązania te nie zostały udokumentowane naukowo. Nie ma również jakichkolwiek naukowych dowodów, by śnieg optyczny był zaburzeniem psychosomatycznym.

## Objawy
Głównym objawem śniegu optycznego są białe lub półprzezroczyste migające kropki, przypominające szum telewizyjny, pojawiające się w polu widzenia. Są one szczególnie wyraźne w ciemności lub przy zamkniętych powiekach, natomiast w czasie dnia, przy dobrym oświetleniu, są one postrzegane w różnym stopniu, w zależności od pacjenta. Dodatkowo wielu pacjentów cierpiących na śnieg optyczny uskarża się na nasilone męty w ciele szklistym, czyli konglomeraty kolagenu rzucające cienie na siatkówkę, widoczne jako poruszające się, półprzezroczyste obiekty, szczególnie wyraźne na tle dużych, jasnych powierzchni, takich jak niebo czy śnieg. Wiele osób doświadcza także palinopsji lub powidoków, fotofobii oraz ślepoty zmierzchowej. Często występują także migreny z aurą lub bez.
Śniegowi optycznemu często towarzyszy szum uszny (tinnitus), zawroty głowy, bezsenność, a także uczucie derealizacji bądź depersonalizacji. W części przypadków występują też halucynacje przy zamkniętych oczach. U osób cierpiących na śnieg optyczny często pojawiają się zaburzenia psychiatryczne, takie jak stany lękowe, depresja czy zespół lęku napadowego. Nie wiadomo, czy zaburzenia te są jedynie następstwem stresów związanych ze śniegiem optycznym, czy mają podłoże neurologiczne. Dodatkowo coraz więcej cierpiących na to schorzenie zgłasza również parestezje (najczęściej kończyn).

## Leczenie
W prasie naukowej odnotowano wiele przypadków całkowitego wyleczenia śniegu optycznego przy użyciu leków, takich jak topiramat, lamotrygina czy kwas walproinowy. Zazwyczaj jednak jest to schorzenie które można wyleczyć psychoterapia metodą poznawczo-behawioralną. Ważne jest również, żeby zdać sobie sprawę z fałszywości obiegowych opinii, które głoszą, że śnieg optyczny może prowadzić do ślepoty (nie odnotowano ani jednego takiego przypadku) lub ciężkich zaburzeń psychicznych. Większość chorych prowadzi zupełnie normalne życie.

## Literatura
- Abraham HD. Visual phenomenology of the LSD flashback. Arch Gen Psychiatry 1983; 40: 884-889.
- Chen WT, Fuh JL, Lu SR, Wang SJ. Persistent migrainous visual phenomena might be responsive to lamotrigine. Headache 2001; 41: 823-825.
- Haan J, Sluis P, Sluis LH, Ferrari MD. Acetazolamide treatment for migraine aura status. Neurology 2000; 55: 1588-1589.
- Haas DC. Prolonged migraine aura status. Ann Neurol 1982; 11: 197-199.
- International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 2nd edition. Cephalalgia 2004; 24 (suppl. 1): 1-160.
- Jäger HR, Giffin NJ, Goadsby PJ. Diffusion- and perfusion-weighted MR imaging in persistent migrainous visual disturbances. Cephalalgia 2005; 25: 323-332.
- Klüver H. Mechanisms of hallucinations. In: McNemar Q, Merrill MA (eds) Studies in personality. Contributed in honor of Lewis M. Terman. McGraw-Hill, New York-London 1942, 175-207.
- Lerner AG, Kladman I, Kodesh A, Sigal M, Shufman E. LSD-induced Hallucinogen Persisting Perception Disorder treated with clonazepam: two case reports. Isr J Psychiatry Relat Sci 2001; 38: 133-136.
- Podoll K, Dahlem M, Greene S. Persistent migraine aura symptoms aka visual snow.
- Podoll K, Dahlem M, Haas DC. Persistent migraine aura without infarction - a detailed description.
- Rothrock JF. Successful treatment of persistent migraine aura with divalproex sodium. Neurology 1997; 48: 261-262.
- Rozen TD. Treatment of a prolonged migrainous aura with intravenous furosemide. Neurology 2000; 55: 732-733.
- Siegel RK, Jarvik M. Drug-induced hallucinations in animals and man. In: Siegel R, West L (eds) Hallucinations: Behavior, experience, and theory. John Wiley and Sons, New York, NY 1975, 81-161.
- https://www.visualsnowinitiative.org/wp-content/uploads/2025/03/visual-snow-diagnostic-criteria-v14.pdf

title: Śnieg optyczny

wikitext:
{{Dopracować|źródła medyczne=2019-02|opis bibliograficzny=2019-02}}[[Plik:Red-blue-noise.gif|thumb|250px|Efekt śnieżenia optycznego]]
'''Śnieg optyczny''', '''śnieżenie migrenowe''' ({{w języku|en|visual snow}}, '''VS''') – przejściowe lub trwałe zaburzenie widzenia, objawiające się w postaci licznych białych lub półprzezroczystych migających kropek (tzw. „śniegu”) w części lub w całym polu widzenia. Przyczyny tego zaburzenia nie są do końca poznane, poniższy tekst przedstawia jedynie szereg naukowo udokumentowanych hipotez. Osoby cierpiące na śnieg optyczny powinny poddać się kompleksowemu badaniu okulistycznemu i neurologicznemu.

== Przyczyny ==

Śnieg optyczny najczęściej uznaje się za jeden z głównych symptomów powikłania [[migrena|migrenowego]] o nazwie ''przetrwała aura migrenowa bez udaru'' (ang. ''persistent aura without infarction''), schorzenie oficjalnie uznane przez Światową Organizację Bólu Głowy (International Headache Society) w [[2004]]. Po raz pierwszy została opisana przez Haasa w [[1982]] roku jako przetrwała forma [[aura migrenowa|aury migrenowej]]. [[Migrena]] nie zawsze objawia się w postaci bólów głowy, może także być związana z zaburzeniami widzenia i innymi symptomami neurologicznymi, takimi jak zawroty głowy i uczucie derealizacji.

Śnieg optyczny może być także trwałym objawem, spowodowanym przez nawet jednorazowe użycie środków halucynogennych, zwłaszcza [[LSD]], a także niektórych leków, zwłaszcza o właściwościach psychoaktywnych.

Może być także związany z [[borelioza|boreliozą]] lub [[odwodnienie (medycyna)|odwodnieniem]] organizmu, chociaż powiązania te nie zostały udokumentowane naukowo. Nie ma również jakichkolwiek naukowych dowodów, by śnieg optyczny był zaburzeniem [[psychosomatyka|psychosomatycznym]].

== Objawy ==
Głównym objawem śniegu optycznego są białe lub półprzezroczyste migające kropki, przypominające szum telewizyjny, pojawiające się w polu widzenia. Są one szczególnie wyraźne w ciemności lub przy zamkniętych powiekach, natomiast w czasie dnia, przy dobrym oświetleniu, są one postrzegane w różnym stopniu, w zależności od pacjenta. Dodatkowo wielu pacjentów cierpiących na śnieg optyczny uskarża się na nasilone [[Męty ciała szklistego|męty]] w ciele szklistym, czyli konglomeraty kolagenu rzucające cienie na siatkówkę, widoczne jako poruszające się, półprzezroczyste obiekty, szczególnie wyraźne na tle dużych, jasnych powierzchni, takich jak niebo czy śnieg. Wiele osób doświadcza także [[Palinopsja|palinopsji]] lub [[Kontrast następczy|powidoków]], [[Światłowstręt|fotofobii]] oraz [[Ślepota zmierzchowa|ślepoty zmierzchowej]]. Często występują także migreny z aurą lub bez.

Śniegowi optycznemu często towarzyszy szum uszny ([[Szumy uszne|tinnitus]]), zawroty głowy, [[bezsenność]], a także uczucie [[derealizacja|derealizacji]] bądź [[depersonalizacja|depersonalizacji]]. W części przypadków występują też [[Wizualizacje przy zamkniętych oczach|halucynacje przy zamkniętych oczach.]] U osób cierpiących na śnieg optyczny często pojawiają się zaburzenia psychiatryczne, takie jak [[lęk|stany lękowe]], [[Zaburzenia depresyjne|depresja]] czy [[zespół lęku napadowego]]. Nie wiadomo, czy zaburzenia te są jedynie następstwem stresów związanych ze śniegiem optycznym, czy mają podłoże neurologiczne. Dodatkowo coraz więcej cierpiących na to schorzenie zgłasza również parestezje (najczęściej kończyn).

== Leczenie ==
W prasie naukowej odnotowano wiele przypadków całkowitego wyleczenia śniegu optycznego przy użyciu leków, takich jak [[topiramat]], [[lamotrygina]] czy [[kwas walproinowy]]. Zazwyczaj jednak jest to schorzenie które można wyleczyć [[psychoterapia]] metodą [[psychologia poznawcza|poznawczo]]-[[Psychoterapia behawioralna|behawioralną]]. Ważne jest również, żeby zdać sobie sprawę z fałszywości obiegowych opinii, które głoszą, że śnieg optyczny może prowadzić do ślepoty (nie odnotowano ani jednego takiego przypadku) lub ciężkich zaburzeń psychicznych. Większość chorych prowadzi zupełnie normalne życie.

== Literatura ==
* Abraham HD. Visual phenomenology of the LSD flashback. Arch Gen Psychiatry 1983; 40: 884-889.
* Chen WT, Fuh JL, Lu SR, Wang SJ. Persistent migrainous visual phenomena might be responsive to lamotrigine. Headache 2001; 41: 823-825.
* Haan J, Sluis P, Sluis LH, Ferrari MD. Acetazolamide treatment for migraine aura status. Neurology 2000; 55: 1588-1589.
* Haas DC. Prolonged migraine aura status. Ann Neurol 1982; 11: 197-199.
* International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 2nd edition. Cephalalgia 2004; 24 (suppl. 1): 1-160.
* Jäger HR, Giffin NJ, Goadsby PJ. Diffusion- and perfusion-weighted MR imaging in persistent migrainous visual disturbances. Cephalalgia 2005; 25: 323-332.
* Klüver H. Mechanisms of hallucinations. In: McNemar Q, Merrill MA (eds) Studies in personality. Contributed in honor of Lewis M. Terman. McGraw-Hill, New York-London 1942, 175-207.
* Lerner AG, Kladman I, Kodesh A, Sigal M, Shufman E. LSD-induced Hallucinogen Persisting Perception Disorder treated with clonazepam: two case reports. Isr J Psychiatry Relat Sci 2001; 38: 133-136.
* Podoll K, Dahlem M, Greene S. Persistent migraine aura symptoms aka visual snow.
* Podoll K, Dahlem M, Haas DC. Persistent migraine aura without infarction - a detailed description.
* Rothrock JF. Successful treatment of persistent migraine aura with divalproex sodium. Neurology 1997; 48: 261-262.
* Rozen TD. Treatment of a prolonged migrainous aura with intravenous furosemide. Neurology 2000; 55: 732-733.
* Siegel RK, Jarvik M. Drug-induced hallucinations in animals and man. In: Siegel R, West L (eds) Hallucinations: Behavior, experience, and theory. John Wiley and Sons, New York, NY 1975, 81-161.
* https://www.visualsnowinitiative.org/wp-content/uploads/2025/03/visual-snow-diagnostic-criteria-v14.pdf

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.visualsnowinitiative.org/ Wzrokowa inicjatywa śnieżna]
* [http://www.visualsnow.com Zbiór materiałów na temat tego schorzenia]
* [http://www.migraine-aura.org Strona poświęcona aurze migrenowej, m.in. jej przetrwałej formie, której objawem jest śnieg optyczny]
* [http://www.sniegoptyczny.fora.pl Forum dla ludzi cierpiących na śnieg optyczny]
{{Zastrzeżenia|Medycyna}}

[[Kategoria:Neurologia]]


text:
# Laurentina
Laurentina – ostatnia stacja linii B metra rzymskiego. Stacja została otwarta w 1955 roku. Poprzednią stacją jest EUR Fermi.
Niedaleko stacji mieści się Szpital Sant'Eugenio.

title: Laurentina

wikitext:
{{dopracować|więcej przypisów=2025-03}}{{Stacja metra infobox
 |nazwa                       = Laurentina
 |nazwa oryginalna            =
 |zdjęcie                     =
 |opis zdjęcia                =
 |państwo                     =
 |miejscowość                 =
 |dzielnica                   =
 |projektant                  =
 |data budowy                 =
 |data otwarcia               = ''1990''
 |data zamknięcia             =
 |poprzednie nazwy            =
 |liczba peronów              =
 |liczba krawędzi peronowych  =
 |długość peronu              =
 |szerokość peronu            =
 |powierzchnia stacji         =
 |kubatura stacji             =
 |głębokość stacji            =
 |linia                       = Linia '''B'''
 |odcinek                     =
 |stacja poprzednia           = [[EUR Fermi]]
 |odległość do poprzedniej    =
 |stacja następna             =
 |odległość do następnej      =
 |kod mapy                    = Rzym
 |współrzędne                 = 41°49′38.28″N 12°28′49.53″E
 |commons                     =
}}
'''Laurentina''' – ostatnia stacja [[Linia B metra w Rzymie|linii B]] [[Metro w Rzymie|metra rzymskiego]]. Stacja została otwarta w 1955 roku. Poprzednią stacją jest [[EUR Fermi]].

Niedaleko stacji mieści się Szpital Sant'Eugenio.

{{Metro w Rzymie}}

[[Kategoria:Stacje linii B metra w Rzymie]]

title: Laurentina

Państwo: Włochy

Poprzednia stacja: EUR Fermi


text:
# Pleasantville (Iowa)
Pleasantville – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Iowa, w hrabstwie Marion. W 2000 liczyło 1539 mieszkańców.

title: Pleasantville (Iowa)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Pleasantville
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Pleasantville
 |państwo                      = US-IA
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Marion (Iowa)|Marion]]
 |powierzchnia                 = 3,0
 |wysokość                     = 279
 |rok                          = 2000
 |liczba ludności              = 1539
 |gęstość zaludnienia          = 510,6
 |numer kierunkowy             = 641
 |kod pocztowy                 = 50255
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 41°23′16″N 93°16′17″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Pleasantville''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Iowa]], w [[Hrabstwo Marion (Iowa)|hrabstwie Marion]]. W [[2000]] liczyło 1539 mieszkańców<ref>{{Cytuj | url=http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml | tytuł=American FactFinder<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=factfinder.census.gov | data dostępu=2017-11-26 | archiwum=http://webarchive.loc.gov/all/20150108070337/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml | zarchiwizowano=2015-01-08 }}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Iowa]]

title: Pleasantville

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Iowa

Hrabstwo: Marion

Zarządzający: Kody Jurgens↗

Powierzchnia: 3,0 km²


text:
# Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 10/12)
Synagoga w Górze Kalwarii – synagoga znajdująca się w Górze Kalwarii, w podwórzu przy ulicy Pijarskiej 10/12.
Dom modlitwy został zbudowany w 1903 roku przy dworze cadyka Altera. Był to prywatny dom studiów religijnych rodziny Alterów. Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Do dziś we wnętrzu zachowały się żeliwne słupy galerii dla kobiet, stylizowana gwiazda Dawida w okrągłym oknie nad głównym wejściem oraz znajdujący się na poddaszu unikatowy piec do wypieku macy. Podczas II wojny światowej we wnętrzu bożnicy Niemcy dokonywali masowych egzekucji Żydów.
Budynek znajduje się pod opieką gminy żydowskiej z Warszawy.
W styczniu 2016 roku po dwóch latach procesu Roman Giertych pomógł Żydom odzyskać synagogę.

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2011-08}}

{{Synagoga infobox
 |nazwa            = Synagoga w Górze Kalwarii
 |nazwa oryginalna =
 |zdjęcie          = PL Góra Kalwaria Synagogue 1.JPG
 |opis zdjęcia     =
 |państwo          = POL
 |miejscowość      = [[Góra Kalwaria]]
 |adres            =
 |budulec          = murowana
 |architekt        =
 |data budowy      = [[1903]]
 |data likwidacji  =
 |data zburzenia   =
 |data odbudowy    =
 |tradycja         = ortodoksyjna
 |obecnie          =
 |kod mapy         = Góra Kalwaria
 |współrzędne      = 51.983°N 21.217°E
 |commons          =
 |www              =
}}
'''Synagoga w Górze Kalwarii''' – [[synagoga]] znajdująca się w [[Góra Kalwaria|Górze Kalwarii]], w podwórzu przy ulicy Pijarskiej 10/12.

Dom modlitwy został zbudowany w [[1903]] roku przy [[Dwór Cadyka w Górze Kalwarii|dworze cadyka Altera]]. Był to prywatny dom studiów religijnych rodziny Alterów. Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Do dziś we wnętrzu zachowały się [[żeliwo|żeliwne]] słupy [[empora|galerii dla kobiet]], stylizowana [[gwiazda Dawida]] w okrągłym oknie nad głównym wejściem oraz znajdujący się na poddaszu unikatowy piec do wypieku [[maca|macy]]. Podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]] we wnętrzu bożnicy Niemcy dokonywali masowych egzekucji Żydów.

Budynek znajduje się pod opieką gminy żydowskiej z Warszawy.

W styczniu 2016 roku po dwóch latach procesu [[Roman Giertych]] pomógł Żydom odzyskać synagogę<ref>{{Cytuj|tytuł=Roman Giertych pomógł Żydom z Góry Kalwarii odzyskać synagogę|data dostępu=2016-06-23|opublikowany=warszawa.wyborcza.pl|url=http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,150427,20106086,roman-giertych-pomogl-zydom-z-gory-kalwarii-odzyskac-synagoge.html}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
*[https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/g/384-gora-kalwaria/112-synagogi-domy-modlitwy-mykwy Synagoga w Górze Kalwarii] na portalu Wirtualny Sztetl

{{Synagogi Góry Kalwarii}}

[[Kategoria:Synagogi w Górze Kalwarii]]

title: Synagoga w Górze Kalwarii

Państwo: Polska

Miejscowość: Góra Kalwaria

Budulec: murowana

Tradycja: ortodoksyjna


text:
# Karin Miyawaki
Karin Miyawaki (jap. 宮脇花綸 Miyawaki Karin; ur. 4 lutego 1997) – japońska florecistka, brązowa medalistka mistrzostw świata.
W 2014 roku zdobyła brąz indywidualnie na mistrzostwach świata juniorów w Płowdiwie.
Podczas mistrzostw świata w Mediolanie w 2023 roku Japonki w składzie: Sera Azuma, Komaki Kikuchi, Karin Miyawaki i Yuka Ueno zdobyły brązowy medal w zawodach drużynowych. W turnieju indywidualnym zajęła tam 26. miejsce. Była też między innymi czwarta drużynowo na mistrzostwach świata w Kairze w 2022 roku.
Ponadto zdobyła złoto drużynowo na igrzyskach azjatyckich w Dżakarcie (2018) oraz brąz drużynowo na igrzyskach azjatyckich w Inczonie (2014) i igrzyskach azjatyckich w Hangzhou (2022).

title: Karin Miyawaki

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Karin Miyawaki
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = szermierka
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[4 lutego]] [[1997]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|JPN}}
{{Medalista infobox/nagłówek|IO}}
{{Medalista infobox/IO|L|Paryż|2024|szermierka|brąz|([[Szermierka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2024 – floret drużynowo kobiet|floret druż.]])}}
{{Medalista infobox/nagłówek|MŚ|SZ}}
{{Medalista infobox/MŚ|SZ|Mediolan|2023|brąz|floret druż.}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
{{nihongo|'''Karin Miyawaki'''|宮脇花綸|Miyawaki Karin|ur. 4 lutego 1997}} – [[Japonia|japońska]] [[floret|florecistka]], brązowa medalistka mistrzostw świata.

W 2014 roku zdobyła brąz indywidualnie na mistrzostwach świata juniorów w [[Płowdiw]]ie<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/54084?backbiosa=124844 |tytuł = Results 2014 World Championships Cadets/Juniors, Foil Women's U20 Individual |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref>.

Podczas [[Mistrzostwa Świata w Szermierce 2023|mistrzostw świata w Mediolanie]] w 2023 roku Japonki w składzie: [[Sera Azuma]], [[Komaki Kikuchi]], Karin Miyawaki i [[Yuka Ueno]] zdobyły brązowy medal w zawodach drużynowych<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/127855?backbiosa=305354 |tytuł = Results 2023 World Championships, Foil Women's Senior Team |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref>. W turnieju indywidualnym zajęła tam 26. miejsce<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/127849?backbiosa=305354 |tytuł = Results 2023 World Championships, Foil Women's Senior Individual |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref>. Była też między innymi czwarta drużynowo na [[Mistrzostwa Świata w Szermierce 2022|mistrzostwach świata w Kairze]] w 2022 roku<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/107485?backbiosa=305354 |tytuł = Results 2022 World Championships, Foil Women's Senior Team |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref>.

Ponadto zdobyła złoto drużynowo na [[Igrzyska Azjatyckie 2018|igrzyskach azjatyckich w Dżakarcie]] (2018)<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/11761?backbiosa=305354 |tytuł = Results 18. Asian Games 2018, Foil Women's Senior Team |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref> oraz brąz drużynowo na [[Igrzyska Azjatyckie 2014|igrzyskach azjatyckich w Inczonie]] (2014)<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/61365?backbiosa=124844 |tytuł = Results 17. Asian Games 2014, Foil Women's Senior Team |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref> i [[Igrzyska Azjatyckie 2022|igrzyskach azjatyckich w Hangzhou]] (2022)<ref>{{Cytuj | url = https://fencing.ophardt.online/en/search/results-competition/79495?backbiosa=305354 |tytuł = Results 19. Asian Games, Foil Women's Senior Team |czasopismo = fencing.ophardt.online | język = en |data dostępu = 2024-05-31}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę |url = https://fie.org/athletes/21767 |tytuł = MIYAWAKI Karin |opublikowany = fie.org |język = en |data dostępu = 2024-05-31}}
* {{Cytuj stronę |url = https://www.olympedia.org/athletes/2101997 |tytuł = Olympedia - Karin Miyawaki |opublikowany = olympedia.org |język = en |data dostępu = 2024-05-31}}

{{SORTUJ:Miyawaki, Karin}}
[[Kategoria:Japońscy szermierze]]
[[Kategoria:Medaliści Igrzysk Azjatyckich 2014]]
[[Kategoria:Medaliści Igrzysk Azjatyckich 2018]]
[[Kategoria:Medaliści Igrzysk Azjatyckich 2022]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1997]]
[[Kategoria:Japońscy medaliści olimpijscy]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 2024]]

title: · Karin Miyawaki

Data i miejsce urodzenia: 4 lutego 1997 · Tokio

title: Dorobek medalowy

brąz: Paryż 2024 · szermierka · (floret druż.)