text:
# Rozbitek (województwo wielkopolskie)
Rozbitek – niewielka wieś sołecka w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Kwilcz, przy drodze krajowej nr 24.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

## Historia
Wieś pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od XIV wieku. Po raz pierwszy wymieniana w dokumencie z 1399 jako Rosbratanie, 1403 Rosbicecz, 1404 Rosbiti Kamen, 1408 Rosbiczecz. W 1408 odnotowane zostało odmiejscowe nazwisko utworzone od nazwy wsi Rosbithski i dalej w 1412 zapisane jako Rozbiczecz, 1415 (nazwisko) Roszbiczski, 1417 Rosbitek, 1419 Rosbytek, 1422 Rosbythek, 1423 Rosbithek, 1424 Rozbitek, 1424 Rossbytek, 1436 Roszbitek, 1443 Rozbithek, 1447 Roszbytek, 1464 Roszbythek, 1543 Rossbythek, 1564 Rozbytek.
Miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnych wielkopolskich rodów szlacheckich. W latach 1399–1586 właścicielem był Dobiesław Kwilecki, a potem jego potomkowie Kwileccy, Sierakowscy oraz Rozbiccy herbu Belina, którzy od nazwy miejscowości utworzyli swoje odmiejscowe nazwisko. W 1446 leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego, a w 1508 należała do parafii Kwilcz.
W 1403 odnotowane zostało rozgraniczenie wsi Rozbitek oraz Kwilcz, w którym uczestniczył właściciel Rozbitka Wierzbięta Kwilecki. W rozgraniczeniu tym jakie odbyło się przy pomocy opola przeszkadzał sołtys z Mnichów, wsi opactwa w Paradyżu. W 1449 Jakub i Wojciech bracia niedzielni z Orzeszkowa sprzedali Broniszowi z Grobi koło Sierakowa połowę wsi Rozbitek za 600 złotych węgierskich, a drugą połowę zakupił Piotr Jabłonowski. W 1500 Katarzyna Głażewska wdowa po Andrzeju Czermińskim kupiła od Jana Rozbickiego dwa łany we wsi. W tym roku odnotowani zostali także miejscowi kmiecie Brykcy zwany Kiełbasa i Maciej Kulka, z których każdy gospodarował na jednym łanie ziemi. W 1543 Dobiesław Rozbicki, za zgodą swej matki Heleny Rozbickiej jako pani wiennej, zapisał swojej żonie Dorocie po 500 zł polskich posagu oraz wiana na połowie swych części w mieście Lewice oraz na wsiach Rozbitek i Posadowo, które winny przypaść mu w dziale z braćmi. W 1551 nastąpił podział dóbr w Rozbitku pomiędzy braci Piotra i Wojciecha Rozbickich. W 1556 po śmierci Wojciech jego majątek rozbicki dziedziczą jego bracia Dobiesław i Jan Rozbiccy. W 1586 Rozbitek kupił Wojciech Grot Urbanowski.
Wieś odnotowały archiwalne rejestry podatkowe. W 1443 w Rozbitku odnotowano 2 łany sołeckie i 3 łany opustoszałe. W 1499 wieś znalazła się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 9,5 łana oraz 6 groszy od karczmy. W 1509 pobrano podatki od 8,5 łana, a od karczmy 6 groszy. W 1510 miał miejsce pobór od 9,5 łana. W 1510 w Rozbitku odnotowano 12 łanów osiadłych oraz łany opuszczone, a także folwark. W 1563 pobrano podatki od 7 łanów, młyna dorocznego o dwóch kołach, karczmy dorocznej. W 1564 w Rozbitku było 9 łanów. W 1577 pobór z wsi zapłacił Piotr Rozbicki. W 1580 pobór z Rozbitka zapłaciła Elżbieta Rozbicka: od 6,5 łana, 7 zagrodników, 1/4 łana karczmarskiego, młyna dorocznego o 2 kołach. Jako płatniczka podatków odnotowana została także w 1583.
W 1580 wieś szlachecka Rozbitek położona była w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Dokonano wówczas podziału wsi, a przy okazji wspomniano w dokumencie znajdujące się w Rozbitku dwór górny i dwór dolny, staw, na którym zbudowany był młyn doroczny  dwóch kołach, sadzawkę, role i ślady zwane Szerza, rybnik oraz miejsce zwane Połom.
W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Rozbitek należał do okręgu kwileckiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Otto Reich. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 221 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 26 dymów (domostw).
Urodził się tu Józef Biniaś – podkomisarz Policji Państwowej, kawaler Orderu Virtuti Militari, jedna z ofiar zbrodni katyńskiej.

## Zabytki
- Zespół pałacowo-folwarczny z rozległym (23,3 ha) parkiem uważanym za największy park platanowy w Wielkopolsce. Pałac powstał w latach 1856–1858, dla ówczesnego właściciela wsi Georga von Reiche. Obecnie restaurowany, docelowo ma być siedzibą Instytutu Rozbitek Jana A.P. Kaczmarka.

title: Rozbitek (województwo wielkopolskie)

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Rozbitek|Rozbitek w innych znaczeniach tej nazwy]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Rozbitek
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Rozbitek 372-17.jpg
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = wielkopolskie
 |powiat                 = [[Powiat międzychodzki|międzychodzki]]
 |gmina                  = [[Kwilcz (gmina)|Kwilcz]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    = 2006
 |strefa numeracyjna     = 61
 |kod pocztowy           = 64-420{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = PMI
 |SIMC                   = 0587991
 |kod mapy               = Kwilcz (gmina)
 |współrzędne            = 52°33'28"N 16°03'52"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|116886|data=2025-01-08}}</ref>
 |commons                = Category:Rozbitek
 |www                    =
}}
'''Rozbitek''' – niewielka [[wieś]] [[sołectwo|sołecka]] w [[Polska|Polsce]], położona w [[województwo wielkopolskie|województwie wielkopolskim]], w [[powiat międzychodzki|powiecie międzychodzkim]], w [[Kwilcz (gmina)|gminie Kwilcz]]{{r|R2013|teryt}}, przy [[Droga krajowa nr 24 (Polska)|drodze krajowej nr 24]].

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo poznańskie (1975–1998)|województwa poznańskiego]].

== Historia ==
Wieś pierwotnie związana była z [[Wielkopolska|Wielkopolską]]. Ma metrykę [[Średniowiecze|średniowieczną]] i istnieje co najmniej od XIV wieku. Po raz pierwszy wymieniana w dokumencie z 1399 jako ''Rosbratanie'', 1403 ''Rosbicecz'', 1404 ''Rosbiti Kamen'', 1408 ''Rosbiczecz''. W 1408 odnotowane zostało odmiejscowe nazwisko utworzone od nazwy wsi ''Rosbithski'' i dalej w 1412 zapisane jako ''Rozbiczecz'', 1415 (nazwisko) ''Roszbiczski'', 1417 ''Rosbitek'', 1419 ''Rosbytek'', 1422 ''Rosbythek'', 1423 ''Rosbithek'', 1424 ''Rozbitek'', 1424 ''Rossbytek'', 1436 ''Roszbitek'', 1443 ''Rozbithek'', 1447 ''Roszbytek'', 1464 ''Roszbythek'', 1543 ''Rossbythek'', 1564 ''Rozbytek''{{odn|Gąsiorowski|1999|s=173-179}}.

Miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnych wielkopolskich rodów szlacheckich. W latach 1399–1586 właścicielem był Dobiesław Kwilecki, a potem jego potomkowie Kwileccy, Sierakowscy oraz Rozbiccy herbu [[Belina (herb szlachecki)|Belina]], którzy od nazwy miejscowości utworzyli swoje [[-ski (nazwisko)|odmiejscowe nazwisko]]. W 1446 leżała w powiecie poznańskim [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]], a w 1508 należała do parafii Kwilcz{{odn|Gąsiorowski|1999|s=173-179}}.

W 1403 odnotowane zostało rozgraniczenie wsi Rozbitek oraz [[Kwilcz]], w którym uczestniczył właściciel Rozbitka Wierzbięta Kwilecki. W rozgraniczeniu tym jakie odbyło się przy pomocy [[Opole (średniowiecze)|opola]] przeszkadzał sołtys z [[Mnichy|Mnichów]], wsi [[Opactwo cystersów w Gościkowie-Paradyżu|opactwa w Paradyżu]]. W 1449 Jakub i Wojciech [[Niedział|bracia niedzielni]] z Orzeszkowa sprzedali Broniszowi z Grobi koło Sierakowa połowę wsi Rozbitek za 600 [[złoty]]ch węgierskich, a drugą połowę zakupił Piotr Jabłonowski. W 1500 Katarzyna Głażewska wdowa po Andrzeju Czermińskim kupiła od Jana Rozbickiego dwa łany we wsi. W tym roku odnotowani zostali także miejscowi [[Kmieć|kmiecie]] Brykcy zwany Kiełbasa i Maciej Kulka, z których każdy gospodarował na jednym [[Łan (miara powierzchni)|łanie]] ziemi. W 1543 Dobiesław Rozbicki, za zgodą swej matki Heleny Rozbickiej jako pani [[Wiano (majątek)|wiennej]], zapisał swojej żonie Dorocie po 500 zł polskich [[posag]]u oraz wiana na połowie swych części w mieście Lewice oraz na wsiach Rozbitek i Posadowo, które winny przypaść mu w dziale z braćmi. W 1551 nastąpił podział dóbr w Rozbitku pomiędzy braci Piotra i Wojciecha Rozbickich. W 1556 po śmierci Wojciech jego majątek rozbicki dziedziczą jego bracia Dobiesław i Jan Rozbiccy. W 1586 Rozbitek kupił Wojciech Grot Urbanowski{{odn|Gąsiorowski|1999|s=173-179}}.

Wieś odnotowały archiwalne rejestry podatkowe. W 1443 w Rozbitku odnotowano 2 łany [[Sołtys|sołeckie]] i 3 łany opustoszałe. W 1499 wieś znalazła się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 9,5 łana oraz 6 [[grosz]]y od [[Karczma|karczmy]]. W 1509 pobrano podatki od 8,5 łana, a od karczmy 6 groszy. W 1510 miał miejsce pobór od 9,5 łana. W 1510 w Rozbitku odnotowano 12 łanów osiadłych oraz łany opuszczone, a także [[folwark]]. W 1563 pobrano podatki od 7 łanów, [[Młyn wodny|młyna]] dorocznego o dwóch [[Koło wodne|kołach]], karczmy dorocznej. W 1564 w Rozbitku było 9 łanów. W 1577 pobór z wsi zapłacił Piotr Rozbicki. W 1580 pobór z Rozbitka zapłaciła Elżbieta Rozbicka: od 6,5 łana, 7 [[zagrodnik]]ów, 1/4 łana karczmarskiego, młyna dorocznego o 2 kołach. Jako płatniczka podatków odnotowana została także w 1583{{odn|Gąsiorowski|1999|s=173-179}}.

W 1580 wieś szlachecka Rozbitek położona była w powiecie poznańskim [[województwo poznańskie (I Rzeczpospolita)|województwa poznańskiego]] w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej Obojga Narodów]]. Dokonano wówczas podziału wsi, a przy okazji wspomniano w dokumencie znajdujące się w Rozbitku [[Polski dwór szlachecki|dwór]] górny i dwór dolny, [[Staw (akwen)|staw]], na którym zbudowany był młyn doroczny  dwóch kołach, sadzawkę, role i ślady zwane ''Szerza'', [[Staw rybny|rybnik]] oraz miejsce zwane ''Połom''<ref>Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 28.</ref>{{odn|Gąsiorowski|1999|s=173-179}}.

W wyniku [[rozbiory Polski|II rozbioru Rzeczypospolitej]] w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie [[Królestwo Prus|Prus]] i jak cała Wielkopolska znalazła się w [[Zabór pruski|zaborze pruskim]]. W okresie [[Wielkie Księstwo Poznańskie|Wielkiego Księstwa Poznańskiego]] (1815–1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim [[Powiat Międzyrzecz|powiecie Międzyrzecz]] w [[Rejencja poznańska (1815–1920)|rejencji poznańskiej]]{{r|Plater}}. Rozbitek należał do okręgu kwileckiego tego powiatu i stanowił odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas Otto Reich{{r|Plater}}. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 221 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 26 dymów (domostw)<ref name="Plater">{{Cytuj książkę |imię=Leon | nazwisko = Plater | tytuł = Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego | wydawca = Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) [[Jan Nepomucen Bobrowicz|Jana Nepomucena Bobrowica]] | miejsce = [[Lipsk]] | data = [[1846]] | strony = 256 | url = https://books.google.com/books/about/Opisanie_historyczno_statystyczne_Wielki.html?id=1r4aAAAAYAAJ}}</ref>.

Urodził się tu [[Józef Biniaś]] – [[Stopień policyjny|podkomisarz]] [[Policja Państwowa|Policji Państwowej]], kawaler [[Order Virtuti Militari|Orderu Virtuti Militari]], jedna z ofiar [[Zbrodnia katyńska|zbrodni katyńskiej]].

== Zabytki ==
[[Plik:Gut Rosbitek Sammlung Duncker.jpg|thumb|Pałac w Rozbitku, druga połowa XIX wieku]]
* [[Pałac w Rozbitku|Zespół pałacowo-folwarczny]] z rozległym (23,3 ha) [[park]]iem uważanym za największy park [[platan]]owy w [[Wielkopolska|Wielkopolsce]]. Pałac powstał w latach 1856–1858, dla ówczesnego właściciela wsi Georga von Reiche. Obecnie restaurowany, docelowo ma być siedzibą Instytutu Rozbitek [[Jan A.P. Kaczmarek|Jana A.P. Kaczmarka]].

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name = R2013>''Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>

* <ref name =  "teryt">[http://www.stat.gov.pl/broker/access/performSearch.jspa?searchString=&level=miejsc&wojewodztwo=&powiat=&gmina=&miejscowosc=&advanced=true GUS. Rejestr TERYT]</ref>

* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=1085|data dostępu=2020-12-23}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Gąsiorowski |imię = Antoni |tytuł = Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III (L – Q), zeszyt 4, hasło „Rozbitek” |url = http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=22561 |wydawca = Wydawnictwo PTPN |miejsce = Poznań |rok = 1999 |isbn = |strony = 173-179 |odn = tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=22561 Rozbitek w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.rozbitek.org/wocms.php?siteID=2&lngID=3 | tytuł = Instytut Rozbitek Jana A.P. Kaczmarka | opublikowany = rozbitek.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20070310210817/http://www.rozbitek.org/wocms.php?siteID=2&lngID=3 | zarchiwizowano = 2007-03-10}}

{{Gmina Kwilcz}}

[[Kategoria:Rozbitek (województwo wielkopolskie)|Rozbitek]]
[[Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)]]

title: Rozbitek

Województwo: wielkopolskie

Powiat: międzychodzki

Gmina: Kwilcz

Tablice rejestracyjne: PMI


text:
# Stratus
Stratus (St), chmura warstwowa – chmura w postaci jednolitej białej lub szarawej warstwy, której podstawa znajduje się poniżej 600 metrów nad ziemią. Występowaniu tego rodzaju chmur czasem towarzyszy opad mżawki lub bardzo drobnego deszczu. Nocą te niskie chmury w dużym stopniu ograniczają proces wychładzania się gruntu, a w ciągu dnia ograniczają dopływ promieniowania słonecznego. Powodują więc odpowiednio ocieplenie nocą i ochłodzenie w ciągu dnia. Chmura stratus różni się od mgły tym, że jej podstawa nie styka się z ziemią. Chmury te najczęściej tworzą się na froncie ciepłym. Grubsze z nich dają opad mżawki lub tzw. słupków lodowych, wielkością drobin odpowiadających mżawce.
Symbol, którym oznacza się chmury rodzaju stratus na mapie synoptycznej:

## Systematyka chmur Stratus

### Gatunki
- Stratus nebulosus (St neb) – chmura warstwowa mglista
- Stratus fractus (St fra) – chmury warstwowe postrzępione

#### Odmiany
- opacus (op) – nieprzeświecająca
- translucidus (tr) – przeświecająca, np. St neb tr
- undulatus (un) – pofalowana

##### Zjawiska towarzyszące chmurom
- praecipitatio (pr) – opad atmosferyczny
- fluctus (flu) – niestabilność Kelvina-Helmholtza

wikiname: plwiki

title: Stratus

in_language: pl

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2023-06}}{{Chmura infobox
 |nazwa         = Stratus
 |nazwa grafiki = Stratus-Opacus-Uniformis.jpg
 |opis grafiki  = Chmura warstwowa mglista ''(Stratus nebulosus)'' – niebo jest przykryte mglistą, białoszarą warstwą chmur.
 |skrót         = St
 |symbol        = [[Plik:Stratus.svg|30px]]
 |piętro        = niskie
 |gatunki       = [[stratus nebulosus]], [[stratus fractus]]
 |odmiany       = [[opacus]], [[translucidus]], [[undulatus]]
 |wysokość      = poniżej 600 m
 |wygląd        = jednolita biała lub szara warstwa
 |opady         = tak ([[mżawka]])
 |grubość       =
 |skład         =
 |zjawiska      = [[praecipitatio]], [[fluctus]]
 |commons       = Category:Stratus clouds
}}
'''Stratus''' (St), '''[[Chmura (meteorologia)|chmura]] warstwowa''' – [[Chmura (meteorologia)|chmura]] w postaci jednolitej białej lub szarawej warstwy, której podstawa znajduje się poniżej 600 metrów nad ziemią. Występowaniu tego rodzaju chmur czasem towarzyszy opad mżawki lub bardzo drobnego deszczu. Nocą te niskie chmury w dużym stopniu ograniczają proces wychładzania się gruntu, a w ciągu dnia ograniczają dopływ promieniowania słonecznego. Powodują więc odpowiednio ocieplenie nocą i ochłodzenie w ciągu dnia. Chmura stratus różni się od mgły tym, że jej podstawa nie styka się z ziemią. Chmury te najczęściej tworzą się na froncie ciepłym. Grubsze z nich dają opad [[mżawka|mżawki]] lub tzw. [[pył diamentowy|słupków lodowych]], wielkością drobin odpowiadających mżawce.

Symbol, którym oznacza się chmury rodzaju stratus na mapie synoptycznej: [[Plik:Stratus.svg|30px]]

== Systematyka chmur Stratus ==
=== Gatunki ===
* [[Stratus nebulosus]] (St neb) – chmura warstwowa mglista
* [[Stratus fractus]] (St fra) – chmury warstwowe postrzępione

==== Odmiany ====
* [[opacus]] (op) – nieprzeświecająca
* [[translucidus]] (tr) – przeświecająca, np. St neb tr
* [[undulatus]] (un) – pofalowana

===== Zjawiska towarzyszące chmurom =====
* [[praecipitatio]] (pr) – [[opad atmosferyczny]]
* [[fluctus]] (flu) – [[niestabilność Kelvina-Helmholtza]]

{{Chmury}}
{{Klasyfikacja chmur}}
{{Klasyfikacja chmur na rodzaje i gatunki}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Rodzaje chmur]]

title: Stratus

Skrót nazwy: St

Piętro: niskie

Gatunki: stratus nebulosus, stratus fractus

Odmiany: opacus, translucidus, undulatus

Wysokość podstawy: poniżej 600 m

Wygląd: jednolita biała lub szara warstwa

Chmura opadowa: tak (mżawka)

Zjawiska towarzyszące: praecipitatio, fluctus


text:
# Front Jedności Narodu
Front Jedności Narodu (FJN) – instytucja społeczno-polityczna podporządkowana PZPR i realizująca jej cele polityczne, utworzona w 1952 r., obejmująca partie polityczne (PZPR, ZSL i SD), związki zawodowe i inne organizacje społeczne, do 1956 r. działająca pod nazwą Front Narodowy (FN). W 1983 r. FJN został rozwiązany, jego kontynuację stanowił PRON.

## Charakterystyka
FJN obejmował związki zawodowe, partie polityczne (PZPR, ZSL i SD) oraz inne organizacje społeczne i społeczno-polityczne. Realizował cele polityczne PZPR i był jej podporządkowany. Przewodniczącym zostawał zazwyczaj przewodniczący lub zastępca przewodniczącego Rady Państwa. Front Jedności Narodu był zaangażowany w wybory do Sejmu i rad narodowych poprzez monopol na zgłaszanie kandydatów – do 1976 w praktyce, następnie oficjalnie. Sprawował patronat nad ogólnopolskimi oraz lokalnymi akcjami społecznymi.
Jego siedziba mieściła się w Pałacyku Sobańskich w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich 13.
Według założeń FJN „miał skupiać wszystkie siły państwa pragnące pracować i działać dla Polski Ludowej, jednoczyć obywateli wokół węzłowych problemów i potrzeb oraz bieżących i dalekosiężnych zadań gospodarczych, politycznych, społecznych i międzynarodowych kraju”. Front Jedności Narodu „miał być wyrazem wspólnoty interesów, dążeń i poglądów całego społeczeństwa polskiego, klasy robotniczej, chłopstwa oraz inteligencji”.
Ogólnopolski Komitet Frontu Jedności Narodu przyznawał Odznakę 1000-lecia Państwa Polskiego.
W 1983 został  rozwiązany i zastąpiony przez Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON).

## Przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu FN i FJN (1952–1983)
- 30 sierpnia 1952–12 marca 1956 – Bolesław Bierut
- 14 sierpnia 1956–7 sierpnia 1964 – Aleksander Zawadzki (4 stycznia 1958 – ukonstytuowanie się Ogólnopolskiego Komitetu FJN)
- 29 kwietnia 1965–4 czerwca 1968 – Edward Ochab
- 4 czerwca 1968–17 czerwca 1971 – Marian Spychalski
- 17 czerwca 1971–23 lutego 1976 – prof. Janusz Groszkowski
- 23 lutego 1976–20 lipca 1983 – prof. Henryk Jabłoński

## Wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu FJN (1958–1983)
- 4 stycznia 1958–4 czerwca 1968 – prof. Tadeusz Kotarbiński (bezpartyjny)
- 4 stycznia 1958–12 lipca 1975 – prof. Stanisław Kulczyński (SD)
- 4 stycznia 1958–17 czerwca 1971 – Ignacy Loga-Sowiński (PZPR)
- 4 stycznia 1958–17 czerwca 1971 – Bolesław Podedworny (ZSL)
- 4 czerwca 1968–17 czerwca 1971 – prof. Janusz Groszkowski (bezpartyjny)
- 17 czerwca 1971–20 lipca 1983 – Michał Grendys (SD)
- 17 czerwca 1971–25 września 1977 – Konstanty Łubieński (bezpartyjny)
- 17 czerwca 1971–3 stycznia 1981 – Józef Ozga-Michalski (ZSL)
- 17 czerwca 1971–20 lipca 1983 – prof. Jan Szczepański (bezpartyjny)
- 17 czerwca 1971–20 lipca 1983 – Józef Tejchma (PZPR)
- 7 grudnia 1977–20 lipca 1983 – Wit Drapich (PZPR)
- 3 stycznia 1981–20 lipca 1983 – Bernard Kus (ZSL)
- 3 stycznia 1981–20 lipca 1983 – gen. dyw. Mieczysław Moczar (PZPR)

## Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu FJN (1958–1983)
- 1981–1983: Halina Auderska
- 1971–1981: Edward Babiuch
- 1974–1976: Andrzej Benesz
- 1958–1983: Józef Cyrankiewicz
- 1971–1983: Zbigniew Czajkowski
- 1981–1983: Halina Czerny-Stefańska
- 1981–1983: Krystyna Czop
- 1971–1983: prof. Wiktor Dega
- 1971–1983: Jan Dobraczyński
- 1958–1966: Czesław Drożniak
- 1971–1983: prof. Zygmunt Filipowicz
- 1971–1981: Edward Gierek
- 1958–1971: Władysław Gomułka
- 1971–1983: Stanisław Gucwa
- 1958–1983: Stefan Ignar
- 1958–1980: Jarosław Iwaszkiewicz
- 1972–1976: prof. Henryk Jabłoński
- 1961–1983: Witold Jarosiński
- 1981–1983: gen. armii Wojciech Jaruzelski
- 1971–1981: Piotr Jaroszewicz
- 1971–1983: Henryk Jaruszyk
- 1958–1971: Józef Kalinowski
- 1981–1983: Jerzy Kawalerowicz
- 1977–1983: Eugenia Kempara
- 1958–1971: Zenon Kliszko
- 1981–1983: Antonina Kłoskowska
- 1981–1983: prof. Jan Karol Kostrzewski
- 1958–1962: Leon Kruczkowski
- 1958–1983: Eugenia Krassowska
- 1971–1981: Władysław Kruczek
- 1971–1983: Zdzisław Kurowski
- 1971–1983: Leon Lendzion
- 1972–1981: Jerzy Łukaszewicz
- 1966–1971: Mieczysław Marzec
- 1981–1983: Jan Mazurkiewicz
- 1970–1981: Maria Milczarek
- 1981–1983: Helena Młynarczyk
- 1977–1983: Tadeusz Witold Młyńczak
- 1977–1983: Kazimierz Morawski
- 1970–1975: Zygmunt Moskwa
- 1958–1971: Alicja Musiałowa
- 1978–1980: Zenon Nowak
- 1958–1971: prof. Feliks Olszak
- 1981–1983: Stefan Olszowski
- 1981–1983: Edmund Osmańczyk
- 1981–1983: Henryk Podolski
- 1981–1983: gen. bryg. Franciszek Skibiński
- 1981–1983: Bronisława Sokołowska
- 1958–1981: Ludomir Stasiak
- 1971–1983: Piotr Stefański
- 1968–1971: Ryszard Strzelecki
- 1970–1981: Jan Szydlak
- 1981–1983: Jerzy Szymanek
- 1977–1981: Krzysztof Trębaczkiewicz
- 1972–1982: prof. Włodzimierz Trzebiatowski
- 1972–1983: Bohdan Waligórski
- 1958–1971: Jan Karol Wende
- 1981–1983: prof. Andrzej Werblan
- 1981–1983: Jan Wieteska
- 1958–1971: Czesław Wycech
- 1977–1983: Janusz Zabłocki
- 1958–1969: Jerzy Zawieyski
- 1981–1983: Jan Zieliński
- 1981–1983: Michał Żymierski

## Sekretarze Ogólnopolskiego Komitetu FJN (1958–1983)
- 1970–1983: Wiesław Adamski
- 1958–1971: Piotr Gajewski
- 1970–1983: Krystyna Gromek
- 1961–1983: Witold Jarosiński
- 1958–1971: Józef Kalinowski
- 1958–1971: Zenon Kliszko
- 1974–1981: Stanisław Lewandowski
- 1972–1981: Jerzy Łukaszewicz
- 1981–1983: Walery Namiotkiewicz
- 1966–1971: Mieczysław Marzec
- 1971–1983: Edward Milczarek
- 1981–1983: Andrzej Ozga
- 1967–1983: prof. Marian Rybicki
- 1958–1981: Ludomir Stasiak
- 1971–1983: Piotr Stefański
- 1970–1972: Jan Szydlak
- 1981–1983: Jerzy Szymanek
- 1971–1972: Józef Tejchma
- 1958–1983: Zofia Tomczyk
- 1958–1971: Stanisława Zawadecka

title: Front Jedności Narodu

wikitext:
{{Nie mylić z|[[Front Jedności Narodowej|partią ukraińską Front Jedności Narodowej]]}}
{{Partia polityczna infobox
 |nazwa                      = Front Jedności Narodu
 |nazwa oryginalna           =
 |logo                       = Logo of the Front of National Unity.svg
 |opis logo                  = logo koalicji
 |alt logo                   =
 |państwo                    = PRL
 |skrót                      = FJN
 |lider                      = Bolesław Bierut (1947–1956)
Aleksander Zawadzki (1956–1964)
Edward Ochab (1965–1968)
Janusz Groszkowski (1971–1976)
Henryk Jabłoński (1976–1983)
 |przewodniczący             =
 |prezes                     =
 |data założenia             = 1947 (jako Blok Demokratyczny)
 |data rozwiązania           = 1983 (de facto przekształcenie w PRON)
 |adres siedziby             =
 |ideologia polityczna       = [[komunizm]], [[marksizm-leninizm]], [[stalinizm]] (do 1956)
 |poglądy gospodarcze        = [[komunizm]]
 |liczba członków            =
 |organizacja młodzieżowa    =
 |barwy                      = {{legenda|#ee141f|[[barwa czerwona|czerwień]]|w linii=tak}}
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Front Jedności Narodu''' ('''FJN''') – instytucja społeczno-polityczna podporządkowana [[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]] i realizująca jej cele polityczne, utworzona w 1952 r., obejmująca partie polityczne ([[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]], [[Zjednoczone Stronnictwo Ludowe|ZSL]] i [[Stronnictwo Demokratyczne|SD]]), związki zawodowe i inne organizacje społeczne, do 1956 r. działająca pod nazwą '''Front Narodowy''' ('''FN''')<ref name="fjn">{{encyklopedia PWN|id = 3902882|tytuł=Front Jedności Narodu|data dostępu=2019-02-23}}</ref>. W 1983 r. FJN został rozwiązany, jego kontynuację stanowił [[Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego|PRON]]{{r|fjn}}.

== Charakterystyka ==
FJN obejmował [[Związek zawodowy|związki zawodowe]], partie polityczne ([[Polska Zjednoczona Partia Robotnicza|PZPR]], [[Zjednoczone Stronnictwo Ludowe|ZSL]] i [[Stronnictwo Demokratyczne|SD]]) oraz inne organizacje społeczne i społeczno-polityczne. Realizował cele polityczne PZPR i był jej podporządkowany. Przewodniczącym zostawał zazwyczaj przewodniczący lub zastępca przewodniczącego [[Rada Państwa (Polska)|Rady Państwa]]. Front Jedności Narodu był zaangażowany w wybory do [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmu]] i [[Rada narodowa (Polska Ludowa)|rad narodowych]] poprzez monopol na zgłaszanie kandydatów – do 1976 w praktyce, następnie oficjalnie. Sprawował patronat nad ogólnopolskimi oraz lokalnymi akcjami społecznymi.

Jego siedziba mieściła się w [[Pałac Sobańskich w Warszawie|Pałacyku Sobańskich w Warszawie]] przy [[Aleje Ujazdowskie w Warszawie|Alejach Ujazdowskich]] 13.

Według założeń FJN „miał skupiać wszystkie siły państwa pragnące pracować i działać dla [[Polska Ludowa|Polski Ludowej]], jednoczyć obywateli wokół węzłowych problemów i potrzeb oraz bieżących i dalekosiężnych zadań gospodarczych, politycznych, społecznych i międzynarodowych kraju”. Front Jedności Narodu „miał być wyrazem wspólnoty interesów, dążeń i poglądów całego społeczeństwa polskiego, klasy robotniczej, chłopstwa oraz inteligencji”<ref>{{Cytuj książkę|nazwisko = Łopatka|imię = Adam|tytuł = Słownik Wiedzy Obywatelskiej|rok = 1971|wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe|miejsce = Warszawa|strony = 123|isbn =}}</ref>.

Ogólnopolski Komitet Frontu Jedności Narodu przyznawał [[Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego|Odznakę 1000-lecia Państwa Polskiego]]<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Wyróżnienie dla sanockich harcerzy | czasopismo = [[Nowiny (dziennik rzeszowski)|Nowiny]] | strony = 6 | data = Nr 242 z 12 października 1966 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/docmetadata?id=2936}}</ref>.

W 1983 został  rozwiązany i zastąpiony przez [[Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego]] (PRON).
[[Plik:Budynek urzędu dzielnicy Żoliborz lata 60.jpg|thumb|250px|Hasło popierające program FJN umieszczone na budynku Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej przy ul. [[Ulica Juliusza Słowackiego w Warszawie|Słowackiego]] 6/8 na [[Warszawa|warszawskim]] [[Żoliborz]]u, lata 60.]]
[[Plik:Odznaka Zasłużony Działacz FJN.JPG|thumb|250px|Odznaka Zasłużony Działacz FJN]]
[[Plik:Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego.JPG|thumb|250px|[[Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego]]]]

{{Zobacz kategorię|Członkowie Frontu Jedności Narodu}}

== Przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu FN i FJN (1952–1983) ==
* 30 sierpnia 1952–12 marca 1956 – [[Bolesław Bierut]]
* 14 sierpnia 1956–7 sierpnia 1964 – [[Aleksander Zawadzki]] (4 stycznia 1958 – ukonstytuowanie się Ogólnopolskiego Komitetu FJN)
* 29 kwietnia 1965–4 czerwca 1968 – [[Edward Ochab]]
* 4 czerwca 1968–17 czerwca 1971 – [[Marian Spychalski]]
* 17 czerwca 1971–23 lutego 1976 – prof. [[Janusz Groszkowski]]
* 23 lutego 1976–20 lipca 1983 – prof. [[Henryk Jabłoński]]

== Wiceprzewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu FJN (1958–1983) ==
* 4 stycznia 1958–4 czerwca 1968 – prof. [[Tadeusz Kotarbiński]] (bezpartyjny)
* 4 stycznia 1958–12 lipca 1975 – prof. [[Stanisław Kulczyński]] (SD)
* 4 stycznia 1958–17 czerwca 1971 – [[Ignacy Loga-Sowiński]] (PZPR)
* 4 stycznia 1958–17 czerwca 1971 – [[Bolesław Podedworny]] (ZSL)
* 4 czerwca 1968–17 czerwca 1971 – prof. [[Janusz Groszkowski]] (bezpartyjny)
* 17 czerwca 1971–20 lipca 1983 – [[Michał Grendys]] (SD)
* 17 czerwca 1971–25 września 1977 – [[Konstanty Łubieński]] (bezpartyjny)
* 17 czerwca 1971–3 stycznia 1981 – [[Józef Ozga-Michalski]] (ZSL)
* 17 czerwca 1971–20 lipca 1983 – prof. [[Jan Szczepański (socjolog)|Jan Szczepański]] (bezpartyjny)
* 17 czerwca 1971–20 lipca 1983 – [[Józef Tejchma]] (PZPR)
* 7 grudnia 1977–20 lipca 1983 – [[Wit Drapich]] (PZPR)
* 3 stycznia 1981–20 lipca 1983 – [[Bernard Kus]] (ZSL)
* 3 stycznia 1981–20 lipca 1983 – gen. dyw. [[Mieczysław Moczar]] (PZPR)

== Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu FJN (1958–1983) ==
* 1981–1983: [[Halina Auderska]]
* 1971–1981: [[Edward Babiuch]]
* 1974–1976: [[Andrzej Benesz]]
* 1958–1983: [[Józef Cyrankiewicz]]
* 1971–1983: [[Zbigniew Czajkowski (polityk)|Zbigniew Czajkowski]]
* 1981–1983: [[Halina Czerny-Stefańska]]
* 1981–1983: [[Krystyna Czop]]
* 1971–1983: prof. [[Wiktor Dega]]
* 1971–1983: [[Jan Dobraczyński]]
* 1958–1966: [[Czesław Drożniak]]
* 1971–1983: prof. [[Zygmunt Filipowicz (1907–1984)|Zygmunt Filipowicz]]
* 1971–1981: [[Edward Gierek]]
* 1958–1971: [[Władysław Gomułka]]
* 1971–1983: [[Stanisław Gucwa]]
* 1958–1983: [[Stefan Ignar]]
* 1958–1980: [[Jarosław Iwaszkiewicz]]
* 1972–1976: prof. [[Henryk Jabłoński]]
* 1961–1983: [[Witold Jarosiński]]
* 1981–1983: gen. armii [[Wojciech Jaruzelski]]
* 1971–1981: [[Piotr Jaroszewicz]]
* 1971–1983: [[Henryk Jaruszyk]]
* 1958–1971: [[Józef Kalinowski (polityk)|Józef Kalinowski]]
* 1981–1983: [[Jerzy Kawalerowicz]]
* 1977–1983: [[Eugenia Kempara]]
* 1958–1971: [[Zenon Kliszko]]
* 1981–1983: [[Antonina Kłoskowska]]
* 1981–1983: prof. [[Jan Karol Kostrzewski]]
* 1958–1962: [[Leon Kruczkowski]]
* 1958–1983: [[Eugenia Krassowska-Jodłowska|Eugenia Krassowska]]
* 1971–1981: [[Władysław Kruczek]]
* 1971–1983: [[Zdzisław Kurowski]]
* 1971–1983: [[Leon Lendzion]]
* 1972–1981: [[Jerzy Łukaszewicz (polityk)|Jerzy Łukaszewicz]]
* 1966–1971: [[Mieczysław Marzec]]
* 1981–1983: [[Jan Mazurkiewicz (wojskowy)|Jan Mazurkiewicz]]
* 1970–1981: [[Maria Milczarek]]
* 1981–1983: [[Helena Młynarczyk]]
* 1977–1983: [[Tadeusz Witold Młyńczak]]
* 1977–1983: [[Kazimierz Morawski (1929–2012)|Kazimierz Morawski]]
* 1970–1975: [[Zygmunt Moskwa]]
* 1958–1971: [[Alicja Musiałowa]]
* 1978–1980: [[Zenon Nowak]]
* 1958–1971: prof. [[Feliks Olszak]]
* 1981–1983: [[Stefan Olszowski]]
* 1981–1983: [[Edmund Osmańczyk]]
* 1981–1983: [[Henryk Podolski]]
* 1981–1983: gen. bryg. [[Franciszek Skibiński]]
* 1981–1983: [[Bronisława Sokołowska]]
* 1958–1981: [[Ludomir Stasiak]]
* 1971–1983: [[Piotr Stefański (polityk)|Piotr Stefański]]
* 1968–1971: [[Ryszard Strzelecki (minister)|Ryszard Strzelecki]]
* 1970–1981: [[Jan Szydlak]]
* 1981–1983: [[Jerzy Szymanek]]
* 1977–1981: [[Krzysztof Trębaczkiewicz]]
* 1972–1982: prof. [[Włodzimierz Trzebiatowski]]
* 1972–1983: [[Bohdan Waligórski]]
* 1958–1971: [[Jan Karol Wende]]
* 1981–1983: prof. [[Andrzej Werblan]]
* 1981–1983: [[Jan Wieteska]]
* 1958–1971: [[Czesław Wycech]]
* 1977–1983: [[Janusz Zabłocki]]
* 1958–1969: [[Jerzy Zawieyski]]
* 1981–1983: Jan Zieliński
* 1981–1983: [[Michał Rola-Żymierski|Michał Żymierski]]

== Sekretarze Ogólnopolskiego Komitetu FJN (1958–1983) ==
* 1970–1983: [[Wiesław Adamski]]
* 1958–1971: [[Piotr Gajewski (polityk)|Piotr Gajewski]]
* 1970–1983: [[Krystyna Gromek]]
* 1961–1983: [[Witold Jarosiński]]
* 1958–1971: [[Józef Kalinowski (polityk)|Józef Kalinowski]]
* 1958–1971: [[Zenon Kliszko]]
* 1974–1981: [[Stanisław Lewandowski]]
* 1972–1981: [[Jerzy Łukaszewicz (polityk)|Jerzy Łukaszewicz]]
* 1981–1983: [[Walery Namiotkiewicz]]
* 1966–1971: [[Mieczysław Marzec]]
* 1971–1983: [[Edward Milczarek]]
* 1981–1983: [[Andrzej Ozga]]
* 1967–1983: prof. [[Marian Rybicki]]
* 1958–1981: [[Ludomir Stasiak]]
* 1971–1983: [[Piotr Stefański (polityk)|Piotr Stefański]]
* 1970–1972: [[Jan Szydlak]]
* 1981–1983: [[Jerzy Szymanek]]
* 1971–1972: [[Józef Tejchma]]
* 1958–1983: [[Zofia Tomczyk]]
* 1958–1971: [[Stanisława Zawadecka-Nussbaum|Stanisława Zawadecka]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Tadeusz Mołdawa]]: ''Ludzie władzy 1944–1991'', Warszawa 1991
* Paweł Skorut, ''Front''  ''Jedności Narodu. Od narodzin idei do upadku'', Wyd. Attyka, Kraków 2015

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Front Jedności Narodu|!]]

title: Front Jedności Narodu

Państwo: Polska

Skrót: FJN

Lider: Bolesław Bierut (1947–1956) · Aleksander Zawadzki (1956–1964) · Edward Ochab (1965–1968) · Janusz Groszkowski (1971–1976) · Henryk Jabłoński (1976–1983)

Data założenia: 1947 (jako Blok Demokratyczny)

Data rozwiązania: 1983 (de facto przekształcenie w PRON)

Ideologia polityczna: komunizm, marksizm-leninizm, stalinizm (do 1956)

Poglądy gospodarcze: komunizm

Barwy: czerwień


text:
# Równopole (przystanek kolejowy)
Równopole (biał. Раўнаполле; ros. Равнополье) – przystanek kolejowy w miejscowości Równopole, w rejonie puchowickim, w obwodzie mińskim, na Białorusi. Położony jest na linii Homel - Żłobin - Mińsk.

title: Równopole (przystanek kolejowy)

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Równopole
 |nazwa oryginalna           = Раўнаполле<br />Равнополье
 |zdjęcie                    = Raŭnapollie railway stop (1).jpg
 |opis zdjęcia               =
 |państwo                    = BLR
 |miejscowość                = [[Równopole (Białoruś)|Równopole]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   =
 |data otwarcia              =
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           =
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 2
 |liczba krawędzi peronowych = 2
 |kasy                       =
 |linie kolejowe             =
* [[Linia kolejowa Osipowicze – Mińsk Osobowy|Osipowicze – Mińsk Osobowy]]
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |kod mapy                   = obwód miński
 |współrzędne                = 53°37'28.5"N 27°49'17.5"E
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Równopole''' ({{w języku|be|Раўнаполле}}; {{w języku|ru|Равнополье}}) – [[przystanek osobowy|przystanek kolejowy]] w miejscowości [[Równopole (Białoruś)|Równopole]], w [[rejon puchowicki|rejonie puchowickim]], w [[obwód miński|obwodzie mińskim]], na [[Białoruś|Białorusi]]. Położony jest na linii [[Homel]] - [[Żłobin (miasto)|Żłobin]] - [[Mińsk]].

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url =https://railwayz.info/photolines/station/418 | tytuł =о.п. Равнополье | opublikowany =railwayz.info | data = | język =ru | data dostępu = 2021-01-11}}
* {{Cytuj stronę |url =http://maps.by/viewrw/711 |tytuł =Равнополье |opublikowany =Дзяржаўнага цэнтра картографа-геадэзічных матэрыялаў і даных Рэспублікі Беларусь |data = |język =ru |data dostępu = 2021-01-11}}

{{stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Równopole
|linia         = [[Linia kolejowa Osipowicze – Mińsk Osobowy|Osipowicze – Mińsk Osobowy]]
|kilometr      = 459,308
|poprzedni     = [[Rudzieńsk (stacja kolejowa)|Rudzieńsk]]
|poprzedni_km  = 4,281
|następny      = [[Rybce (przystanek kolejowy)|Rybce]]
|następny_km   = 2,769
|inne          =
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w rejonie puchowickim]]

title: RównopoleРаўнаполле · Равнополье

Państwo: Białoruś

Miejscowość: Równopole


text:
# Krutoje (przystanek kolejowy)
Krutoje (ros. Крутое) – przystanek kolejowy w miejscowości Oriechowo-Zujewo, w rejonie oriechowsko-zujewskim, w obwodzie moskiewskim, w Rosji. Położony jest na nowym szlaku Kolei Transsyberyjskiej, w obrębie stacji Oriechowo-Zujewo.
Dla części pociągów pasażerskich z Moskwy jest to przystanek końcowy.

title: Krutoje (przystanek kolejowy)

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Krutoje
 |nazwa oryginalna           = {{k|ru|Крутое}}
 |zdjęcie                    = Krutoe railway platform (view to east 3).JPG
 |opis zdjęcia               = widok w stronę Władywostoku
 |państwo                    = RUS
 |miejscowość                = [[Oriechowo-Zujewo]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   =
 |data otwarcia              =
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           =
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 2
 |liczba krawędzi peronowych = 3
 |kasy                       =
 |linie kolejowe             =
* [[Linia kolejowa Oriechowo-Zujewo – Włodzimierz|Oriechowo-Zujewo – Włodzimierz]] ([[Kolej Transsyberyjska]])
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |kod mapy                   = RU-MOS
 |współrzędne                = 55°48'40.6"N 39°00'19.6"E
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Krutoje''' ({{w języku|ru|Крутое}}) – [[przystanek osobowy|przystanek kolejowy]] w miejscowości [[Oriechowo-Zujewo]], w [[rejon oriechowsko-zujewski|rejonie oriechowsko-zujewskim]], w [[obwód moskiewski|obwodzie moskiewskim]], w [[Rosja|Rosji]]. Położony jest na nowym szlaku [[Kolej Transsyberyjska|Kolei Transsyberyjskiej]]<ref group="uwaga" name="uwaga1">jeden z wariantów jej przebiegu, biegnący przez [[Niżny Nowogród]]</ref>, w obrębie stacji [[Oriechowo-Zujewo (stacja kolejowa)|Oriechowo-Zujewo]].

Dla części pociągów pasażerskich z [[Moskwa|Moskwy]] jest to przystanek końcowy.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url =https://railwayz.info/photolines/station/7519 | tytuł =о.п. Крутое | opublikowany =railwayz.info | data = | język =ru | data dostępu = 2025-06-11}}
* {{Cytuj stronę | url =https://retromap.ru/0520071_z13_55.812196,39.012622 | tytuł =2007 Карта Московской области | opublikowany = | data = | język =ru | data dostępu = 2025-06-11}}

{{stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Krutoje
|linia         = [[Linia kolejowa Oriechowo-Zujewo – Włodzimierz|Oriechowo-Zujewo – Włodzimierz]] ([[Kolej Transsyberyjska]])
|kilometr      = 91,9
|poprzedni     = [[Oriechowo-Zujewo (stacja kolejowa)|Oriechowo-Zujewo]]
|poprzedni_km  = 2,5
|następny      = [[Wojnowo (przystanek kolejowy)|Wojnowo]]
|następny_km   = 5,2
|inne          =
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w rejonie oriechowsko-zujewskim]]
[[Kategoria:Oriechowo-Zujewo]]

title: KrutojeКрутое

Państwo: Rosja

Miejscowość: Oriechowo-Zujewo


text:
# Barbara Rudnik
Barbara Rudnik (ur. 27 lipca 1958 w Wehbach/Sieg, zm. 23 maja 2009 w Wolfratshausen) – niemiecka aktorka.

## Życiorys
Barbara Rudnik urodziła się w małej miejscowości Wehbach. Od małego chciała zostać aktorką. Dążąc do celu, podjęła studia na Akademii Filmu i Telewizji w Monachium. W 1978 r. brała lekcję aktorstwa w studiu Zinner.
Wg informacji niemieckich mediów od grudnia 2005 r. chorowała na raka piersi. Zmarła 23 maja 2009 r., została pochowana na Cmentarzu Północnym w Monachium.

## Wybrana filmografia
- 1981: Kopfschuss
- 1983: Anja (TV)
- 1984: Treffer (Mecze)
- 1985: Funny Morgan (TV)
- 1985: Der Alte – Eine Tote auf Safari (Stary człowiek – martwy na Safari) (TV)
- 1986: Müllers Büro
- 1987: Der Unsichtbare
- 1989: Peter Strohm (Fernsehserie)
- 1991: Ins Blaue
- 1992: Rotlicht (Czerwony) (TV)
- 1995: Der Sandmann (TV)
- 1996: Es geschah am hellichten Tag (To wydarzyło się w jasny dzień) (TV)
- 1997: Ferkel Fritz (TV)
- 1997: In alter Freundschaft (W starej przyjaźni) (TV)
- 1998: Gefährliche Wahrheit (Niebezpieczna Prawda) (TV)
- 1998: Im Atem der Berge (Tchnienie w górach) (TV)
- 1999: Doppeltes Dreieck (TV)
- 2000: Mein Leben gehört mir (Moje życie należy do mnie) (TV)
- 2000: Nicht heulen, Husky (Nie płacz, Husky) (TV)
- 2001: Küss mich, Tiger! (Pocałuj mnie, Tygrysie!) (TV)
- 2001: Das Geheimnis – Auf der Spur des Mörders (Sekret – Na szlaku z zabójcą) (TV)
- 2002: Ghetto-Kids (TV)
- 2003: Im Schatten der Macht (W cieniu mocy) (TV)
- 2004: Die Leibwächterin (TV)
- 2004: Sehnsucht nach Liebe (TV)
- 2005: Oktoberfest (mit Peter Lohmeyer)
- 2005: Drei Schwestern made in Germany (Trzy siostry z Niemiec) (TV)
- 2007: Keinohrhasen
- 2007: Der geheimnisvolle Schwiegersohn (Zięć idealny) (TV)

title: Barbara Rudnik

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko            = Barbara Rudnik
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    = Oliver Mark - Barbara Rudnik, München 2006.jpg
 |opis grafiki               = Barbara Rudnik, Monachium 2006
 |alt grafiki                =
 |prawdziwe imię i nazwisko  =
 |data urodzenia             = [[27 lipca]] [[1958]]
 |miejsce urodzenia          = [[Kirchen (Sieg)|Wehbach/Sieg]], [[Niemcy]]
 |data śmierci               = [[23 maja]] [[2009]]
 |miejsce śmierci            = [[Wolfratshausen]], [[Niemcy]]
 |lata aktywności            =
 |zespół artystyczny         =
 |odznaczenia                =
 |commons                    = Category:Barbara Rudnik
 |www                        =
}}
'''Barbara Rudnik''' (ur. [[27 lipca]] [[1958]] w [[Kirchen (Sieg)|Wehbach/Sieg]], zm. [[23 maja]] [[2009]] w [[Wolfratshausen]]) – [[Niemcy|niemiecka]] [[aktor]]ka.
[[Plik:Nordfriedhof München - Grab Barbara Rudnik.jpg|thumb|240px|Nagrobek Barbary Rudnik]]

== Życiorys ==
Barbara Rudnik urodziła się w małej miejscowości Wehbach. Od małego chciała zostać aktorką. Dążąc do celu, podjęła studia na Akademii Filmu i Telewizji w [[Monachium]]. W [[1978]] r. brała lekcję aktorstwa w studiu Zinner.

Wg informacji niemieckich mediów od [[Grudzień|grudnia]] [[2005]] r. chorowała na [[rak piersi|raka piersi]]. Zmarła 23 maja [[2009]] r., została pochowana na [[Cmentarz Północny w Monachium|Cmentarzu Północnym w Monachium]].

== Wybrana filmografia ==
* [[1981]]: ''Kopfschuss''
* [[1983]]: ''Anja'' (TV)
* [[1984]]: ''Treffer'' (''Mecze'')
* [[1985]]: ''Funny Morgan'' (TV)
* [[1985]]: ''Der Alte – Eine Tote auf Safari'' (''Stary człowiek – martwy na Safari'') (TV)
* [[1986]]: ''Müllers Büro''
* [[1987]]: ''Der Unsichtbare''
* [[1989]]: ''Peter Strohm'' (Fernsehserie)
* [[1991]]: ''Ins Blaue''
* [[1992]]: ''Rotlicht'' (''Czerwony'') (TV)
* [[1995]]: ''Der Sandmann'' (TV)
* [[1996]]: ''Es geschah am hellichten Tag'' (''To wydarzyło się w jasny dzień'') (TV)
* [[1997]]: ''Ferkel Fritz'' (TV)
* [[1997]]: ''In alter Freundschaft'' (''W starej przyjaźni'') (TV)
* [[1998]]: ''Gefährliche Wahrheit'' (''Niebezpieczna Prawda'') (TV)
* [[1998]]: ''Im Atem der Berge'' (''Tchnienie w górach'') (TV)
* [[1999]]: ''Doppeltes Dreieck'' (TV)
* [[2000]]: ''Mein Leben gehört mir'' (''Moje życie należy do mnie'') (TV)
* [[2000]]: ''Nicht heulen, Husky'' (''Nie płacz, Husky'') (TV)
* [[2001]]: ''Küss mich, Tiger!'' (''Pocałuj mnie, Tygrysie!'') (TV)
* [[2001]]: ''Das Geheimnis – Auf der Spur des Mörders'' (''Sekret – Na szlaku z zabójcą'') (TV)
* [[2002]]: ''Ghetto-Kids'' (TV)
* [[2003]]: ''Im Schatten der Macht'' (''W cieniu mocy'') (TV)
* [[2004]]: ''Die Leibwächterin'' (TV)
* [[2004]]: ''Sehnsucht nach Liebe'' (TV)
* [[2005]]: ''Oktoberfest'' (mit Peter Lohmeyer)
* [[2005]]: ''Drei Schwestern made in Germany'' (''Trzy siostry z Niemiec'') (TV)
* [[2007]]: ''Keinohrhasen''
* 2007: ''Der geheimnisvolle Schwiegersohn'' (''Zięć idealny'') (TV)

== Linki zewnętrzne ==
* [https://web.archive.org/web/20020331055616/http://www.barbararudnik.com/ Archiwalna strona]
* {{IMDb|osoba|0748884|Barbara Rudnik}}
* {{Filmweb|osoba|56073|Barbara Rudnik}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Rudnik, Barbara}}
[[Kategoria:Niemieckie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1958]]
[[Kategoria:Zmarli w 2009]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Północnym w Monachium]]

title: Barbara Rudnik

Data i miejsce urodzenia: 27 lipca 1958 · Wehbach/Sieg, Niemcy

Data i miejsce śmierci: 23 maja 2009 · Wolfratshausen, Niemcy


text:
# Essex A
Essex A – hybrydowy samochód osobowy produkowany przez amerykańskie przedsiębiorstwo motoryzacyjne Essex Motor w roku 1919.

## Dane techniczne Essex A

### Silnik
- S4 2930 cm³[1]
- Układ zasilania: b.d.
- Średnica cylindra × skok tłoka: b.d.
- Stopień sprężania: b.d.
- Moc maksymalna: 55 KM (40 kW)[1]
- Maksymalny moment obrotowy: b.d.

### Osiągi
- Przyspieszenie 0–80 km/h: b.d.
- Przyspieszenie 0–100 km/h: nie dotyczy
- Prędkość maksymalna: 97 km/h[1]

title: Essex A

wikitext:
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Essex A
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |inne nazwy            = Essex model A
 |producent             = [[Essex Motor]]
 |projektant            =
 |premiera              =
 |okres produkcji       = 1919<ref name=1001samochodow53 />
 |miejsce produkcji     =
 |poprzednik            =
 |następca              =
 |segment               =
 |typy nadwozia         = zamknięte<ref name=1001samochodow53 />
 |silniki               = [[R4 (silnik)|S4]] 2930 cm³, 55 KM, 40 kW<ref name=1001samochodow53 />
 |skrzynia biegów       =
 |rodzaj napędu         =
 |długość               =
 |szerokość             =
 |wysokość              =
 |rozstaw osi           =
 |masa własna           =
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         =
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              =
 |konkurencja           =
 |commons               =
}}
'''Essex A''' – hybrydowy samochód osobowy produkowany przez [[Stany Zjednoczone|amerykańskie]] przedsiębiorstwo motoryzacyjne [[Essex Motor]] w roku 1919<ref name=1001samochodow53>{{Cytuj książkę | imię = Simon | nazwisko = Heptinstall | tytuł = 1001 samochodów o których marzysz | data = 2012 | wydawca = Elipsa | miejsce = Poznań | isbn = 978-83-245-9617-1 | strony = 53}}</ref>.

== Dane techniczne Essex A ==
=== Silnik ===
* [[R4 (silnik)|S4]] 2930 cm³<ref name=1001samochodow53 />
* Układ zasilania: b.d.
* Średnica cylindra × skok tłoka: b.d.
* Stopień sprężania: b.d.
* Moc maksymalna: 55 [[koń mechaniczny|KM]] (40 kW)<ref name=1001samochodow53 />
* Maksymalny [[moment siły|moment obrotowy]]: b.d.

=== Osiągi ===
* Przyspieszenie 0–80 [[kilometr na godzinę|km/h]]: b.d.
* Przyspieszenie 0–100 km/h: nie dotyczy
* [[Prędkość maksymalna]]: 97 km/h<ref name=1001samochodow53 />

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Samochody z lat 1910–1919]]
[[Kategoria:Samochody Essex|A]]

title: Essex A

Inne nazwy: Essex model A

Producent: Essex Motor

Typy nadwozia: zamknięte


text:
# SN 2002kn
SN 2002kn – supernowa typu Ia odkryta 3 listopada 2002 roku w galaktyce A021645-0509. W momencie odkrycia miała maksymalną jasność 25,00m.

title: SN 2002kn

wikitext:
{{koordynaty astronomiczne|2|16|45|71|-5|9|51|2}}
{{Supernowa infobox
 | nazwa = SN 2002kn
 | zdjęcie =
 | opis =
 | odkrywca = SCP, Subaru HZSSG{{r|vizier}}
 | dzień = 3 listopada
 | rok = 2002{{r|vizier}}
 | typ = Ia{{r|vizier}}
 | SNRtyp =
 | galaktyka = A021645-0509{{r|vizier}}{{r|Barbon, 1999}}
 | gwiazdozbiór =
 | rektascensja = {{RA|2|16|45,71}}{{r|vizier}}{{r|Barbon, 1999}}
 | deklinacja = {{DEC|-5|9|51,2}}{{r|vizier}}{{r|Barbon, 1999}}
 | odl_ly =
 | odl_pc =
 | jas_max = 25,00
 | przodek =
 | typ_przodka =
 | masa_przodka =
 | uwagi =
}}
'''SN 2002kn''' – [[supernowa]] typu Ia odkryta 3 listopada 2002 roku w galaktyce [[A021645-0509]]{{r|vizier}}. W momencie odkrycia miała maksymalną jasność 25,00{{magnitudo}}{{r|Barbon, 1999}}{{r|cbat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="cbat">{{cytuj stronę|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/lists/Supernovae.html|tytuł=List of Supernovae|opublikowany=IAU Central Bureau for Astronomical Telegrams|język=en|data dostępu=2011-11-02}}</ref>
* <ref name="Barbon, 1999">{{cytuj pismo|nazwisko=Barbon|imię=R.|nazwisko2=Buondí|imię2=V.|nazwisko3=Cappellaro|imię3=E.|nazwisko4=Turatto|imię4=M.|tytuł=The Asiago Supernova Catalogue - 10 years after|czasopismo=Astronomy and Astrophysics Supplement|wydawca=NASA ADS|wolumin=139|strony=531-536|język=en|data=1999-11|url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/asiagosn.html|doi=10.1051/aas:1999404}}</ref>
* <ref name="vizier">{{cytuj stronę|url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR?-source=B/sn|tytuł=Asiago Supernova Catalogue (5802 rows)|data=2011-12-11|opublikowany=vizier.u-strasbg.fr|język=en|data dostępu=2011-12-27}}</ref>
}}

[[Kategoria:Supernowe zaobserwowane w 2002 roku]]

title: SN 2002kn

Odkrywca: SCP, Subaru HZSSG

Data odkrycia: 3 listopada 2002

Typ supernowej: Ia


text:
# Tytoń szlachetny
Tytoń szlachetny (Nicotiana tabacum L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny psiankowatych. Nie jest znany w stanie dzikim. Powstał prawdopodobnie w wyniku krzyżówki Nicotiana sylvestris i N. tomentosiformis. W Polsce jest uprawiany i przejściowo dziczejący (efemerofit).

## Morfologia
ŁodygaPojedyncza lub rozgałęziona, osiąga wysokość do 300 cm, pokryta włoskami. Wydziela lepką substancję.
LiścieDolne, zbiegają się przy łodydze kształtu podługowatoeliptycznego. Liście górne podługowatolancetowate.
KwiatyCzerwone, różowe, czasem białe, o wydłużonej koronie w kształcie rurki z pięcioma ostro zakończonymi płatkami o długości do 55 mm. Na szczycie rośliny tworzą wiechowate, rozpierzchłe kwiatostany. Wewnątrz korony kwiatu jeden słupek i 5 pręcików (cztery równe i jeden mniejszy).
OwocPękająca na szczycie torebka, zawierająca liczne i drobne nasiona o nerkowatym kształcie.

## Zastosowanie
- Roślina uprawna: Liście tytoniu szlachetnego są wykorzystywane w przemyśle tytoniowym, gdyż zawierają nikotynę.
  - Historia uprawy: pierwotnie tytoń rósł tylko w Ameryce i nie był znany w Europie przed odkryciami Krzysztofa Kolumba. W Ameryce powstały pierwsze wyroby tytoniowe, zaś Indianie zwijali liście tych roślin i wdychali ich dym. Choć to Kolumb pierwszy poinformował Stary Świat o tytoniu, to największe plantacje powstały w Ameryce Północnej, w posiadłościach angielskich (Wirginia). Tym, czym dla Karaibów była trzcina cukrowa, tym dla pierwszych kolonii był tytoń: źródłem zysków, motorem pierwszego przemysłu – i jednym z powodów sprowadzania niewolników z Afryki. Tytoń dla Anglii odkrył Walter Raleigh. We Francji tytoń rozpowszechnił Jean Nicot (od jego nazwiska pochodzi łacińska nazwa rodzaju). Z czasem plantacje trafiły i na inne kontynenty. Tytoń uprawiany jest również w Polsce.
  - Produkcja tytoniu. W 2004 roku zebrano 6,5 miliona ton tytoniu, którym obsiano 3928 tysięcy hektarów gruntów. Największym producentem tytoniu są Chiny (37,1% udziału w produkcji światowej), za nimi plasują się: Brazylia (14,3%), Indie (9,2%) i USA (6,1%). W Polsce zebrano około 30 tysięcy ton tego surowca (z 17 tysięcy hektarów), co stanowi w przybliżeniu 0,4% produkcji światowej. Tytoń szlachetny jest najczęściej stosowanym w przemyśle tytoniowym. Liście zawierają od 1 do 3% nikotyny. Po przeróbce (suszenie, fermentacja, krajanie) są używane do produkcji surowca, z którego wytwarza się papierosy i cygara, zaś po sproszkowaniu tabakę i snus.
- Tytoń był również od wieków stosowany przez rolników jako środek owadobójczy.
- Z nasion uzyskuje się olej.
- Kwiaty są nektarodajne i możliwe jest pozyskanie miodu tytoniowego, który jest początkowo gorzkawy, ale po krystalizacji traci goryczkę[3].

### Wyroby tytoniowe
Przeznaczone do paleniaNajbardziej pospolitym produktem tytoniowym jest papieros, stosunkowo nowy wynalazek. Inne produkty, w których wdycha się dym, to fajka (gdzie konsument musi własnoręcznie dobrać odpowiednią ilość tytoniu), cygara – analogicznie jak papieros, ale tytoń nie jest zmielony oraz cygaretka.
BezdymneTabaka, czyli sproszkowany tytoń z dodatkiem olejków zapachowych, który konsument zażywa przez wciągnięcie do nosa, aby nikotyna zawarta w sproszkowanych liściach wchłonęła się przez śluzówki jamy nosowej: podrażnienie śluzówki może spowodować reakcję w postaci kichania oraz łzawienia.
Innym rodzajem tytoniu bezdymnego jest snus.

### Wpływ na człowieka i szkodliwość wyrobów tytoniowych
Zażywanie tytoniu, który jest używką (najczęściej w postaci papierosa), jest szkodliwe dla zdrowia. Przy wysokich dawkach pojawia się uczucie lekkości, następnie zmiana percepcji, zmiana postrzegania otoczenia, światłowstręt, zmęczenie, ekstremalny brak energii, uczucie oderwania od rzeczywistości, myślotok, wymioty, biegunka. W jeszcze większych dawkach następuje zamroczenie pola widzenia i pojawiają się często halucynacje. W ekstremalnie wysokich dawkach osoba traci przytomność, dostaje drgawek i może umrzeć z powodu porażenia układu oddechowego.
Dym tytoniowy zawiera toksyczną nikotynę oraz zawiera substancje smoliste, które mogą wywołać raka. Jest również niebezpieczny dla osób, które znajdują się w pomieszczeniu, gdzie ktoś pali (tzw. „bierne palenie”). Badania dostarczyły naukowych dowodów, że bierne palenie jest przyczyną tych samych schorzeń jak w przypadku bezpośredniego palenia, między innymi raka płuc, chorób układu krążenia oraz układu oddechowego, takich jak zapalenie oskrzeli czy astma. Dane statystyczne pokazały, że niepalące osoby żyjące z partnerami, które palą w domu, są narażone o 20–30% bardziej na zachorowanie na raka płuc, natomiast dla osób narażonych na działanie dymu tytoniowego w miejscu pracy ryzyko to wzrasta o 16–19%. Osoby z astmą mogą doświadczyć ataków choroby spowodowanych przez palenie, zarówno aktywne, jak i bierne. Dym tytoniowy jest ponadto alergenem mogącym spowodować u osób mających alergię typowe objawy podrażnienia, takie jak katar, łzawiące oczy, kichanie, kaszel, przy czym znikają one z momentem, gdy osoba przestaje wdychać dym.

## Uprawa

### Wymagania glebowe
Wszystkie odmiany tytoniu wymagają gleb uprawnych o uregulowanych stosunkach wodnych. Gleby muszą być przepuszczalne i lekkie. Podmokłe i nieprzewiewne gleby nie nadają się pod uprawę tytoniu. Pod tytonie papierosowe jasne należy przeznaczyć gleby lekkie i mało urodzajne takie jak lessy, bielice oraz gleby piaszczysto-ilaste. Pod tytonie ciemne najlepsze są gleby urodzajne, zwięzłe i próchnicze takie jak: czarnoziemy, mady, lesso-bielice oraz żyźniejsze gleby bielicowe.

### Wymagania klimatyczne
Tytoń jest rośliną o dużych zdolnościach adaptacyjnych i uprawiać go można w strefie klimatycznej tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej Tytoń jest rośliną ciepłolubną, więc temperatura powinna być utrzymywana w zakresie 21–27 °C i nie powinna spadać poniżej 15 °C. Z tego względu na plantacje przeznaczyć należy pola na stokach południowych. Miejsce to sprzyja intensywnemu nagrzaniu pola oraz silnemu nasłonecznieniu plantacji. Takie położenie plantacji stanowi naturalną ochronę przeciwko chorobom które rozwijają się w wilgotnym środowisku. Należy unikać sadzenia tytoniu w kotlinach i na niskich terenach sąsiadujących z rzekami i stawami ponieważ plantacje są narażone na przemarzanie i podmakanie.

### Płodozmian
Najkorzystniejszym przedplonem pod tytoń są rośliny kłosowe ponieważ nie ulegają chorobom. Dobrym przedplonem pod tytonie ciemne są rośliny okopowe (buraki) ponieważ mniej zachwaszczają pole i zostawiają je w lepszej strukturze. Rośliny motylkowe (wzbogacają glebę w azot) są również dobrym przedplonem, ale tylko pod tytoń ciemny, gdyż tytoń jasny nie lubi nadmiaru azotu w glebie. Nie należy również sadzić tytoniu co rok na tym samym miejscu ponieważ następuje wyjałowienie gleby ze składników pokarmowych.

### Sadzenie
Najkorzystniejszym okresem na sadzenie tytoniu jest przełom kwietnia i maja. Sadzenie w późniejszym terminie utrudnia przyjmowanie wody przez rośliny oraz na dojrzewanie i suszenie tytoniu. Duże szkody wyrządzają przymrozki. Im wcześniej tytoń jest wysadzany tym mniej jest podatny na choroby.

### Pielęgnacja
Korzenie tytoniu wymagają przewiewnych gleb, dlatego zaraz po zasadzeniu tytoniu trzeba regularnie spulchniać ziemię w celu jej napowietrzenia i usunięcia chwastów. Aby zaprzestać utraty wody w glebie należy stosować uprawy międzyrzędowe. Narzędziami usprawniających uprawę międzyrzędową są: glebogryzarki, obsypniki, pielniki oraz noże kątowe. Konieczne jest również obsypywanie roślin, gdyż wpływa to na lepszą zdrowotność tytoniu i ochrania rośliny przed przewróceniem przez wiatr. Należy także usuwać kwiatostany oraz boczne pędy. Usuwanie odrostów trzeba wykonać zanim osiągną one 5–10 cm. Stosowanie zabiegów agrotechnicznych w umiarkowanym stopniu wpływa na ograniczenie występowania chorób na plantacji, ale nie dają one całkowitej ochrony. Konieczne jest stosowanie specjalnych oprysków do ochrony tytoniu przeciwko różnym pasożytom i grzybom.

### Zbiór tytoniu
Liście tytoniu gotowego do zbioru odchylają się od łodygi. Powierzchnia liścia traci połysk, robi się matowa i lepka. Koniuszki liścia zaczynają żółknąć i zaczynają się skręcać. Powierzchnia blaszki liścia nabiera jasnozielonego lub seledynowego koloru. Trzeba zwracać uwagę na te charakterystyczne cechy podczas zbioru, ponieważ za szybko zebrany tytoń nie posiada pożądanych składników. Zbyt późno zebrany tytoń traci nie tylko na jakości surowca, ale także na wielkości plonu, ponieważ liście są wtedy puste i lekkie.

### Choroby i szkodniki tytoniu
Choroby i szkodniki powodują ogromne straty wskutek zmniejszenie plonów. Warunki klimatyczne mają duży wpływ na stopień nasilenia chorób, jednak plantatorzy którzy nie stosują się do podstawowych zasad ochrony tytoniu ponoszą największe straty ekonomiczne. Często tytoń atakują grzyby pasożytnicze takie jak: Mączniak rzekomy tytoniu, Brunatna sucha plamistość liści tytoniu oraz Czarna zgnilizna korzeni. Tytoń atakują także choroby wirusowe takie jak: Brązowa plamistość pomidora na tytoniu – TSWV, Brunatna nekroza nerwów liści – PVY oraz Mozaika tytoniu – TMV które niszczą przede wszystkim liście, które później nie nadają się do przetworzenia. Głównymi szkodnikami tytoniu są: wciornastek tytoniowiec, mszyca oraz rolnice. Najczęściej uszkadzają one korzenie oraz liście hamując wzrost roślin.

## Problemy w produkcji

### Praca dzieci
Międzynarodowe Biuro Pracy poinformowało, że większość dzieci pracujących w rolnictwie, uczestniczą w jednym z najbardziej niebezpiecznych rodzajów pracy. W branży tytoniowej także pracują dzieci. Wykorzystywanie dzieci jest powszechne w gospodarstwach rolnych w Argentynie, Brazylii, Chinach, Indiach, Indonezji, Malawi i Zimbabwe. Podczas gdy niektóre z tych dzieci pracują z rodzinami w małych gospodarstwach rodzinnych, inni pracują na dużych plantacjach. Pod koniec 2009 roku, wydano przez raporty londyńskiej grupy praw człowieka Plan Międzynarodowy, w których stwierdzono, że praca dzieci była powszechna w gospodarstwach tytoniowych w Malawi (producenta z 1,8% na świecie tytoniowych). Organizacja przeprowadziła wywiady z grupą 44 nastolatków, którzy pracowali w pełnym wymiarze godzin w gospodarstwach rolnych w roku 2007-8. Dziecięcy robotnicy skarżyli się na niskie płace i długie godziny, a także używanie przemocy fizycznej i seksualnej przez ich przełożonych. Większość z nich cierpi na chorobę zielonego tytoniu spowodowanego przez zatrucie nikotyną. Gdy dotykają oni mokrych liści, nikotyna z liści zostaje wchłonięta do skóry i powoduje nudności, wymioty i zawroty głowy. Poprzez bezpośredni kontakt z liśćmi tytoniu dzieci były narażone na pochłonięcie nikotyny znajdującej się w 50 papierosach. Ten poziom nikotyny u dzieci może trwale zmienić strukturę i funkcje mózgu.

### Obciążenie środowiska
Tytoń wymaga użycia dużych ilości pestycydów. Firmy tytoniowe polecają do 16 oddzielnych aplikacji pestycydów tylko w okresie sadzenia nasion w szklarniach i przesadzania młodych roślin na polu. Stosowanie pestycydów zostało spotęgowane przez chęć produkowania większych plonów w krótszym czasie, ponieważ nastąpiło zmniejszenie wartości rynkowej tytoniu. Pestycydy mogą często zaszkodzić plantatorom tytoniu, ponieważ nie są oni świadomi skutków dla zdrowia i nie znają podstawowych zasad bezpieczeństwa przy pracy z pestycydami. W połączeniu z pracą dzieci, pestycydy stanowią jeszcze większe zagrożenie. Wczesna ekspozycja na pestycydy może zwiększyć ryzyko zachorowania raka, a także negatywnie wpływa na ochronę układu nerwowego i odpornościowego.

## Producenci
Według FAO produkcja liści tytoniu (w 2010 roku) kształtuje się na poziomie powyżej 7,1 mln ton. Cały czas przodują Chiny z wynikiem ok. 42,3% światowego surowca (ok. 3 mln ton), na drugim miejscu Indie z wynikiem ok. 10% (684,4 tys. ton). Na trzecim miejscu Brazylia, później USA. Powierzchnia polskich upraw to około 1%.
| Producenci tytoniu w 2010 roku | Ilość (w tys. ton) |
| Chiny                          | 2972,5             |
| Indie                          | 685,4              |
| Brazylia                       | 584,7              |
| USA                            | 526,8              |
| Unia Europejska                | 300,9              |
| Turcja                         | 268,8              |
| Zimbabwe                       | 232,8              |
| Malawi                         | 137,9              |
| Indonezja                      | 119,6              |
| Rosja                          | 70                 |

## Uprawa tytoniu w Polsce
W Polsce najbardziej popularny jest podział tytoniu na 4 odmiany. Opiera się on głównie na cechach zewnętrznych liści oraz właściwościach technologicznych.
Wyróżnia się tytonie:
- papierosowe jasne,
- papierosowe ciemne,
- cygarowe,
- machorkę.

Uprawa tytoniu w Polsce przynosi korzyści dzięki wielu godzinom nasłonecznienia. Tytoń najwięcej ciepła potrzebuje w fazie dojrzewania i zbiorów, w lipcu i sierpniu. Niekorzystnie na uprawy wpływają przymrozki majowe i wrześniowe, ponieważ mogą zniszczyć rozsadę lub ostatni zbiór liści. Roślina ta w fazie intensywnego wzrostu preferuje duże opady, natomiast w fazie dojrzewania ich mniejszą ilość. Największe wymagania wodne posiada machorka. Silne wiatry uszkadzają liście, a nawet przewracają roślinę. Najmniej wymagający pod względem gleb jest tytoń papierosowy jasny.
Tytoń uprawiany jest w rejonie lubelsko-podkarpackim, świętokrzysko-małopolskim, kujawsko-pomorskim, mazurskim i dolnośląskim. Lokalizacja upraw tytoniu we wschodnich rejonach Polski związana jest z dużym nasłonecznieniem, które wynika z wpływu klimatu kontynentalnego.
W Polsce najliczniej uprawia się tytoń papierosowy jasny typu Virginia.

title: Tytoń szlachetny

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Tytoń szlachetny
 |grafika              = Nicotiana tabacum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-098.jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[astropodobne]]
 |rząd                 = [[psiankowce]]
 |rodzina              = [[psiankowate]]
 |rodzaj               = [[Tytoń (roślina)|tytoń]]
 |gatunek              = tytoń szlachetny
 |nazwa łacińska       = Nicotiana tabacum
 |autor                = [[Karol Linneusz|L.]]
 |cytat                = [[Species Plantarum|Sp. Pl. 180 1753]]
 |synonimy             =
 |wikispecies          =
 |commons              = Category:Nicotiana tabacum
}}
'''Tytoń szlachetny''' (''Nicotiana tabacum'' [[Karol Linneusz|L.]]) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[roślina jednoroczna|rośliny jednorocznej]] z rodziny [[psiankowate|psiankowatych]]. Nie jest znany w stanie dzikim. Powstał prawdopodobnie w wyniku krzyżówki ''[[tytoń leśny|Nicotiana sylvestris]]'' i ''[[Nicotiana tomentosiformis|N. tomentosiformis]]''. W Polsce jest uprawiany i przejściowo dziczejący ([[efemerofit]]).

[[Plik:Tobacco blossom 1580.jpg|thumb|240px|Przekrój przez kwiat tytoniu]]
[[Plik:Patch of Tobacco (Nicotiana tabacum ) in a field in Intercourse, Pennsylvania..jpg|thumb|240px|Plantacja tytoniu]]

== Morfologia ==
; [[Łodyga]]: Pojedyncza lub rozgałęziona, osiąga wysokość do 300 cm, pokryta włoskami. Wydziela lepką substancję.
; [[Liść|Liście]]: Dolne, zbiegają się przy [[łodyga|łodydze]] kształtu podługowatoeliptycznego. Liście górne podługowatolancetowate.
; [[Kwiat]]y: [[barwa czerwona|Czerwone]], [[barwa różowa|różowe]], czasem [[barwa biała|białe]], o wydłużonej [[korona kwiatu|koronie]] w kształcie rurki z pięcioma ostro zakończonymi płatkami o długości do 55 mm. Na szczycie rośliny tworzą wiechowate, rozpierzchłe [[kwiatostan]]y. Wewnątrz korony kwiatu jeden słupek i 5 pręcików (cztery równe i jeden mniejszy).
; [[Owoc]]: Pękająca na szczycie [[torebka (botanika)|torebka]], zawierająca liczne i drobne [[nasiono|nasiona]] o nerkowatym kształcie.

== Zastosowanie ==
* [[Rośliny uprawne|Roślina uprawna]]: Liście tytoniu szlachetnego są wykorzystywane w [[przemysł tytoniowy|przemyśle tytoniowym]], gdyż zawierają [[nikotyna|nikotynę]].
** '''Historia uprawy:''' pierwotnie tytoń rósł tylko w [[Ameryka|Ameryce]] i nie był znany w [[Europa|Europie]] przed odkryciami [[Krzysztof Kolumb|Krzysztofa Kolumba]]. W Ameryce powstały pierwsze wyroby tytoniowe, zaś [[Indianie]] zwijali liście tych roślin i wdychali ich dym. Choć to Kolumb pierwszy poinformował Stary Świat o tytoniu, to największe plantacje powstały w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]], w posiadłościach [[Anglia|angielskich]] ([[Wirginia]]). Tym, czym dla [[Karaiby|Karaibów]] była [[trzcina cukrowa]], tym dla pierwszych [[kolonia (geografia polityczna)|kolonii]] był tytoń: źródłem zysków, motorem pierwszego przemysłu – i jednym z powodów sprowadzania [[niewolnictwo|niewolników]] z [[Afryka|Afryki]]. Tytoń dla Anglii odkrył [[Walter Raleigh]]. We [[Francja|Francji]] tytoń rozpowszechnił [[Jean Nicot]] (od jego nazwiska pochodzi łacińska nazwa rodzaju). Z czasem plantacje trafiły i na inne kontynenty. Tytoń uprawiany jest również w [[Polska|Polsce]].
** '''Produkcja tytoniu'''. W 2004 roku zebrano 6,5 miliona ton tytoniu, którym obsiano 3928 tysięcy hektarów gruntów. Największym producentem tytoniu są [[Chiny]] (37,1% udziału w produkcji światowej), za nimi plasują się: [[Brazylia]] (14,3%), [[Indie]] (9,2%) i [[Stany Zjednoczone|USA]] (6,1%). W [[Polska|Polsce]] zebrano około 30 tysięcy ton tego surowca (z 17 tysięcy hektarów), co stanowi w przybliżeniu 0,4% produkcji światowej. Tytoń szlachetny jest najczęściej stosowanym w przemyśle tytoniowym. Liście zawierają od 1 do 3% [[nikotyna|nikotyny]]. Po przeróbce (suszenie, fermentacja, krajanie) są używane do produkcji surowca, z którego wytwarza się [[papieros]]y i [[cygaro|cygara]], zaś po sproszkowaniu [[tabaka|tabakę]] i [[snus]].
* Tytoń był również od wieków stosowany przez rolników jako [[Insektycydy|środek owadobójczy]].
* Z nasion uzyskuje się olej.
* Kwiaty są nektarodajne i możliwe jest pozyskanie miodu tytoniowego, który jest początkowo gorzkawy, ale po krystalizacji traci goryczkę<ref>W.W. Szarow, Przysmaki z miodu, 1970.</ref>.

=== Wyroby tytoniowe ===
; Przeznaczone do palenia: Najbardziej pospolitym produktem tytoniowym jest [[papieros]], stosunkowo nowy wynalazek. Inne produkty, w których wdycha się dym, to [[fajka]] (gdzie konsument musi własnoręcznie dobrać odpowiednią ilość tytoniu), [[cygaro|cygara]] – analogicznie jak papieros, ale tytoń nie jest zmielony oraz [[cygaretka]].

; Bezdymne: [[Tabaka]], czyli sproszkowany tytoń z dodatkiem olejków zapachowych, który konsument zażywa przez wciągnięcie do nosa, aby nikotyna zawarta w sproszkowanych liściach wchłonęła się przez śluzówki jamy nosowej: podrażnienie śluzówki może spowodować reakcję w postaci kichania oraz łzawienia.
Innym rodzajem tytoniu bezdymnego jest [[snus]].

=== Wpływ na człowieka i szkodliwość wyrobów tytoniowych ===
{{osobny artykuł|dym tytoniowy}}
{{osobny artykuł|bierne palenie tytoniu}}
Zażywanie tytoniu, który jest [[używka|używką]] (najczęściej w postaci [[papieros]]a), jest szkodliwe dla zdrowia. Przy wysokich dawkach pojawia się uczucie lekkości, następnie zmiana percepcji, zmiana postrzegania otoczenia, światłowstręt, zmęczenie, ekstremalny brak energii, uczucie oderwania od rzeczywistości, myślotok, wymioty, biegunka. W jeszcze większych dawkach następuje zamroczenie pola widzenia i pojawiają się często halucynacje. W ekstremalnie wysokich dawkach osoba traci przytomność, dostaje drgawek i może umrzeć z powodu porażenia układu oddechowego.

Dym tytoniowy zawiera toksyczną nikotynę oraz zawiera substancje smoliste, które mogą wywołać [[rak (choroba)|raka]]. Jest również niebezpieczny dla osób, które znajdują się w pomieszczeniu, gdzie ktoś pali (tzw. „[[Bierne palenie tytoniu|bierne palenie]]”). Badania dostarczyły naukowych dowodów<ref>{{Cytuj |autor = P Boyle, P Autier, H Bartelink, J Baselga, P Boffetta, J Burn, H J G Burns, L Christensen, L Denis, M Dicato, V Diehl, R Doll, S Franceschi, C R Gillis, N Gray, L Griciute, A Hackshaw, M Kasler, M Kogevinas, S Kvinnsland, C La Vecchia, F Levi, J G McVie, P Maisonneuve, J M Martin-Moreno, J Newton Bishop, F Oleari, P Perrin, M Quinn, M Richards, U Ringborg, C Scully, E Siracka, H Storm, M Tubiana, T Tursz, U Veronesi, N Wald, W Weber, D G Zaridze, W Zatonski, H zur Hausen |tytuł = European Code Against Cancer and scientific justification: third version (2003) |data = lipiec 2003 |czasopismo = Ann Oncol |wolumin = 14 |numer = 7 |pmid = 12853336 |doi = 10.1093/annonc/mdg305}}</ref>, że bierne palenie jest przyczyną tych samych schorzeń jak w przypadku bezpośredniego palenia, między innymi [[rak płuca|raka płuc]], [[choroby układu krążenia|chorób układu krążenia]] oraz [[układ oddechowy|układu oddechowego]], takich jak [[zapalenie oskrzeli]] czy [[astma oskrzelowa|astma]]. Dane statystyczne pokazały, że niepalące osoby żyjące z partnerami, które palą w domu, są narażone o 20–30% bardziej na zachorowanie na raka płuc, natomiast dla osób narażonych na działanie dymu tytoniowego w miejscu pracy ryzyko to wzrasta o 16–19%<ref>{{Cytuj |autor = A J Sasco, M B Secretan, K Straif |data = sierpień 2004 |tytuł = Tobacco smoking and cancer: a brief review of recent epidemiological evidence |czasopismo = Lung Cancer |wolumin = 45 |numer = Suppl 2 |s = S3-59 |pmid = 15552776 |doi = 10.1016/j.lungcan.2004.07.998}}</ref>. Osoby z astmą mogą doświadczyć ataków choroby spowodowanych przez palenie, zarówno aktywne, jak i bierne. Dym tytoniowy jest ponadto alergenem mogącym spowodować u osób mających [[alergia|alergię]] typowe objawy podrażnienia, takie jak katar, łzawiące oczy, kichanie, kaszel, przy czym znikają one z momentem, gdy osoba przestaje wdychać dym.

== Uprawa ==
=== Wymagania glebowe ===
Wszystkie odmiany tytoniu wymagają gleb uprawnych o uregulowanych stosunkach wodnych. Gleby muszą być przepuszczalne i lekkie. Podmokłe i nieprzewiewne gleby nie nadają się pod uprawę tytoniu. Pod tytonie papierosowe jasne należy przeznaczyć gleby lekkie i mało urodzajne takie jak lessy, bielice oraz gleby piaszczysto-ilaste. Pod tytonie ciemne najlepsze są gleby urodzajne, zwięzłe i próchnicze takie jak: czarnoziemy, mady, lesso-bielice oraz żyźniejsze gleby bielicowe<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Jan Dragon, Sabin Rudziński |tytuł = Uprawa Tytoniu / Wskazówki dla Plantatorów |data = 1977 |wydawca = Zjednoczenie Przemysłu Tytoniowego |miejsce = Warszawa}}</ref>.

=== Wymagania klimatyczne ===
Tytoń jest rośliną o dużych zdolnościach adaptacyjnych i uprawiać go można w strefie klimatycznej tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej Tytoń jest rośliną ciepłolubną, więc temperatura powinna być utrzymywana w zakresie 21–27 °C i nie powinna spadać poniżej 15 °C<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Teresa Doroszewska |tytuł = Metodyka integrowanej ochrony roślin dla uprawy tytoniu |data = 2012 |miejsce = Puławy |wydawca = Państwowy Instytut Badawczy}}</ref>. Z tego względu na plantacje przeznaczyć należy pola na stokach południowych. Miejsce to sprzyja intensywnemu nagrzaniu pola oraz silnemu nasłonecznieniu plantacji. Takie położenie plantacji stanowi naturalną ochronę przeciwko chorobom które rozwijają się w wilgotnym środowisku. Należy unikać sadzenia tytoniu w kotlinach i na niskich terenach sąsiadujących z rzekami i stawami ponieważ plantacje są narażone na przemarzanie i podmakanie<ref name=":0" />.

=== Płodozmian ===
Najkorzystniejszym przedplonem pod tytoń są rośliny kłosowe ponieważ nie ulegają chorobom. Dobrym przedplonem pod tytonie ciemne są rośliny okopowe (buraki) ponieważ mniej zachwaszczają pole i zostawiają je w lepszej strukturze. Rośliny motylkowe (wzbogacają glebę w azot) są również dobrym przedplonem, ale tylko pod tytoń ciemny, gdyż tytoń jasny nie lubi nadmiaru azotu w glebie. Nie należy również sadzić tytoniu co rok na tym samym miejscu ponieważ następuje wyjałowienie gleby ze składników pokarmowych<ref name=":0" />.

=== Sadzenie ===
Najkorzystniejszym okresem na sadzenie tytoniu jest przełom kwietnia i maja. Sadzenie w późniejszym terminie utrudnia przyjmowanie wody przez rośliny oraz na dojrzewanie i suszenie tytoniu. Duże szkody wyrządzają przymrozki. Im wcześniej tytoń jest wysadzany tym mniej jest podatny na choroby<ref name=":0" />.

=== Pielęgnacja ===
Korzenie tytoniu wymagają przewiewnych gleb, dlatego zaraz po zasadzeniu tytoniu trzeba regularnie spulchniać ziemię w celu jej napowietrzenia i usunięcia chwastów<ref name=":1" />. Aby zaprzestać utraty wody w glebie należy stosować uprawy międzyrzędowe. Narzędziami usprawniających uprawę międzyrzędową są: glebogryzarki, obsypniki, pielniki oraz noże kątowe<ref>{{Cytuj |autor = Norbert Marks |tytuł = Maszyny |data = 1997 |opis = część I: Maszyny do uprawy, pielęgnacji, nawożenia, siewu, sadzenia i ochrony roślin |miejsce = Kraków |wydawca = Akademia Rolnicza im. H. Kołłątaja w Krakowie}}</ref>. Konieczne jest również obsypywanie roślin, gdyż wpływa to na lepszą zdrowotność tytoniu i ochrania rośliny przed przewróceniem przez wiatr. Należy także usuwać kwiatostany oraz boczne pędy. Usuwanie odrostów trzeba wykonać zanim osiągną one 5–10 cm. Stosowanie zabiegów agrotechnicznych w umiarkowanym stopniu wpływa na ograniczenie występowania chorób na plantacji, ale nie dają one całkowitej ochrony. Konieczne jest stosowanie specjalnych oprysków do ochrony tytoniu przeciwko różnym pasożytom i grzybom<ref name=":0" />.

=== Zbiór tytoniu ===
Liście tytoniu gotowego do zbioru odchylają się od łodygi. Powierzchnia liścia traci połysk, robi się matowa i lepka. Koniuszki liścia zaczynają żółknąć i zaczynają się skręcać. Powierzchnia blaszki liścia nabiera jasnozielonego lub seledynowego koloru. Trzeba zwracać uwagę na te charakterystyczne cechy podczas zbioru, ponieważ za szybko zebrany tytoń nie posiada pożądanych składników. Zbyt późno zebrany tytoń traci nie tylko na jakości surowca, ale także na wielkości plonu, ponieważ liście są wtedy puste i lekkie<ref name=":0" />.

=== Choroby i szkodniki tytoniu ===
Choroby i szkodniki powodują ogromne straty wskutek zmniejszenie plonów. Warunki klimatyczne mają duży wpływ na stopień nasilenia chorób, jednak plantatorzy którzy nie stosują się do podstawowych zasad ochrony tytoniu ponoszą największe straty ekonomiczne. Często tytoń atakują grzyby pasożytnicze takie jak: Mączniak rzekomy tytoniu, Brunatna sucha plamistość liści tytoniu oraz Czarna zgnilizna korzeni. Tytoń atakują także choroby wirusowe takie jak: Brązowa plamistość pomidora na tytoniu – TSWV, Brunatna nekroza nerwów liści – PVY oraz Mozaika tytoniu – TMV które niszczą przede wszystkim liście, które później nie nadają się do przetworzenia. Głównymi szkodnikami tytoniu są: wciornastek tytoniowiec, mszyca oraz rolnice. Najczęściej uszkadzają one korzenie oraz liście hamując wzrost roślin<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

== Problemy w produkcji ==
=== Praca dzieci ===
Międzynarodowe Biuro Pracy poinformowało, że większość dzieci pracujących w rolnictwie, uczestniczą w jednym z najbardziej niebezpiecznych rodzajów pracy<ref name=":2">{{Cytuj |autor = ILO |tytuł = International Hazard Datasheets on Occupations: Field Crop Worker}}</ref>. W branży tytoniowej także pracują dzieci. Wykorzystywanie dzieci jest powszechne w gospodarstwach rolnych w Argentynie, Brazylii, Chinach, Indiach, Indonezji, Malawi i Zimbabwe<ref>UNICEF, The State of the World’s Children 1997 (Oxford, 1997); US Department of Agriculture By the Sweat and Toil of Children Volume II: The Use of Child Labor in US Agricultural Imports & Forced and Bonded Child Labor (Washington, 1995); ILO Bitter Harvest: Child Labour in Agriculture (Geneva, 1997); ILO Child Labour on Commercial Agriculture in Africa (Geneva 1997).</ref>. Podczas gdy niektóre z tych dzieci pracują z rodzinami w małych gospodarstwach rodzinnych, inni pracują na dużych plantacjach. Pod koniec 2009 roku, wydano przez raporty londyńskiej grupy praw człowieka Plan Międzynarodowy, w których stwierdzono, że praca dzieci była powszechna w gospodarstwach tytoniowych w Malawi (producenta z 1,8% na świecie tytoniowych)<ref>{{Cytuj |autor = Food and Agriculture Organization of the United Nations |tytuł = Projection of tobacco production, consumption and trade for the year 2010 |data = 2003 |miejsce = Rome}}</ref>. Organizacja przeprowadziła wywiady z grupą 44 nastolatków, którzy pracowali w pełnym wymiarze godzin w gospodarstwach rolnych w roku 2007-8. Dziecięcy robotnicy skarżyli się na niskie płace i długie godziny, a także używanie przemocy fizycznej i seksualnej przez ich przełożonych<ref>{{Cytuj |tytuł = Plan International. Malawi Child Tobacco Pickers’ '50-a-day habit |url = http://plan-international.org/about-plan/resources/media-centre/press-releases/malawi-child-tobacco-pickers-50-a-day-habit/?searchterm=tobacco}}</ref>. Większość z nich cierpi na chorobę zielonego tytoniu spowodowanego przez zatrucie nikotyną. Gdy dotykają oni mokrych liści, nikotyna z liści zostaje wchłonięta do skóry i powoduje nudności, wymioty i zawroty głowy. Poprzez bezpośredni kontakt z liśćmi tytoniu dzieci były narażone na pochłonięcie nikotyny znajdującej się w 50 papierosach. Ten poziom nikotyny u dzieci może trwale zmienić strukturę i funkcje mózgu<ref name=":2" />.

=== Obciążenie środowiska ===
Tytoń wymaga użycia dużych ilości pestycydów. Firmy tytoniowe polecają do 16 oddzielnych aplikacji pestycydów tylko w okresie sadzenia nasion w szklarniach i przesadzania młodych roślin na polu<ref>Peter Taylor „Smoke Ring: The Politics of Tobacco”, Panos Briefing Paper, September 1994, London.</ref>. Stosowanie pestycydów zostało spotęgowane przez chęć produkowania większych plonów w krótszym czasie, ponieważ nastąpiło zmniejszenie wartości rynkowej tytoniu. Pestycydy mogą często zaszkodzić plantatorom tytoniu, ponieważ nie są oni świadomi skutków dla zdrowia i nie znają podstawowych zasad bezpieczeństwa przy pracy z pestycydami. W połączeniu z pracą dzieci, pestycydy stanowią jeszcze większe zagrożenie. Wczesna ekspozycja na pestycydy może zwiększyć ryzyko zachorowania raka, a także negatywnie wpływa na ochronę układu nerwowego i odpornościowego<ref>National Research Council „Pesticides in the Diets of Infants and Children.” National Academy Press.(1995).</ref>.

== Producenci ==
Według FAO produkcja liści tytoniu (w 2010 roku) kształtuje się na poziomie powyżej 7,1 mln ton. Cały czas przodują Chiny z wynikiem ok. 42,3% światowego surowca (ok. 3 mln ton), na drugim miejscu Indie z wynikiem ok. 10% (684,4 tys. ton). Na trzecim miejscu Brazylia, później USA. Powierzchnia polskich upraw to około 1%<ref name=":3">{{Cytuj |autor = Agnieszka Borowska |tytuł = Światowy rynek wyrobów tytoniowych w latach 1990–2006 |url = https://prs.sggw.edu.pl/article/view/5865/5026 |miejsce = Warszawa |data dostępu = 2018-01-25 |archiwum = https://web.archive.org/web/20180126012731/http://www.wne.sggw.pl/czasopisma/pdf/PRS_2008_T4(19)_s53.pdf |zarchiwizowano = 2018-01-26}}</ref>.

{|
|'''Producenci tytoniu w 2010 roku'''<ref name=":3" />
|
'''Ilość (w tys. ton)'''
|-
|
Chiny

|
2972,5
|-
|
Indie

|
685,4
|-
|
Brazylia

|
584,7
|-
|
USA

|
526,8
|-
|
Unia Europejska

|
300,9
|-
|
Turcja

|
268,8
|-
|
Zimbabwe

|
232,8
|-
|
Malawi

|
137,9
|-
|
Indonezja

|
119,6
|-
|
Rosja

|
70
|}

== Uprawa tytoniu w Polsce ==
W Polsce najbardziej popularny jest podział tytoniu na 4 odmiany. Opiera się on głównie na cechach zewnętrznych liści oraz właściwościach technologicznych.

Wyróżnia się tytonie:
* papierosowe jasne,
* papierosowe ciemne,
* cygarowe,
* machorkę.
[[Plik:Wielkość upraw.jpg|mały|328x328px|Wielkość plonów tytoniu w Polsce w latach 2010–2015 [dt]<ref>{{Cytuj |autor = Urząd Statystyczny |tytuł = Rocznik Statystyczny |data = 2010-2015}}</ref>]]
Uprawa tytoniu w Polsce przynosi korzyści dzięki wielu godzinom nasłonecznienia. Tytoń najwięcej ciepła potrzebuje w fazie dojrzewania i zbiorów, w lipcu i sierpniu. Niekorzystnie na uprawy wpływają przymrozki majowe i wrześniowe, ponieważ mogą zniszczyć rozsadę lub ostatni zbiór liści. Roślina ta w fazie intensywnego wzrostu preferuje duże opady, natomiast w fazie dojrzewania ich mniejszą ilość. Największe wymagania wodne posiada machorka. Silne wiatry uszkadzają liście, a nawet przewracają roślinę. Najmniej wymagający pod względem gleb jest tytoń papierosowy jasny.

Tytoń uprawiany jest w rejonie lubelsko-podkarpackim, świętokrzysko-małopolskim, kujawsko-pomorskim, mazurskim i dolnośląskim. Lokalizacja upraw tytoniu we wschodnich rejonach Polski związana jest z dużym nasłonecznieniem, które wynika z wpływu klimatu kontynentalnego.

W Polsce najliczniej uprawia się tytoń papierosowy jasny typu Virginia<ref>{{Cytuj |autor = J. Hers |tytuł = Szczegółowa uprawa roślin |miejsce = Warszawa |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |s = 432–447 |data = 1979 |isbn = 83-01-00684-6}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Tytoń (produkt)]]

== Przypisy ==
<references>
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2009-06-13}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Rutkowski |imię = Lucjan |tytuł = Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej |data = 2006 |rok = |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |miejsce = Warszawa |isbn = 83-01-14342-8}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Podbielkowski |imię = Zbigniew |tytuł = Słownik roślin użytkowych |rok = 1989 |wydawca = PWRiL |miejsce = Warszawa |isbn = 83-09-00256-4}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Psiankowate]]
[[Kategoria:Rośliny przemysłowe]]
[[Kategoria:Rośliny trujące]]
[[Kategoria:Rośliny psychoaktywne i używkowe]]
[[Kategoria:Tytoń i wyroby tytoniowe]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]

title: Tytoń szlachetny

Domena: eukarionty

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: astropodobne

Rząd: psiankowce

Rodzina: psiankowate

Rodzaj: tytoń

Gatunek: tytoń szlachetny


text:
# Mustang (Oklahoma)
Mustang – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Oklahoma, w hrabstwie Canadian. W 2019 osiągnęło 23 tys. mieszkańców i należy do najszybciej rozwijających się miast w stanie. Jest częścią obszaru metropolitalnego Oklahoma City.

title: Mustang (Oklahoma)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Mustang
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = City
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Mustang
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Oklahoma}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Canadian|Canadian]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 40-50100<br />[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1095723
 |powierzchnia                 = 31,0{{fakt|data=2021-12}}
 |wysokość                     = 411
 |rok                          = 2019
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 405
 |kod pocztowy                 = 73064
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]
 |kod mapy                     = US-OK
 |współrzędne                  = 35°23′34″N 97°43′22″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Mustang''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Oklahoma]], w hrabstwie [[Hrabstwo Canadian|Canadian]]. W 2019 osiągnęło 23 tys. mieszkańców i należy do najszybciej rozwijających się miast w stanie<ref>{{Cytuj |autor = US Census Bureau |tytuł = What is the Fastest-Growing City or Town in Your State? |data dostępu = 2021-01-04 |opublikowany = The United States Census Bureau |url = https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/fastest-growing-city.html |język = en}}</ref>. Jest częścią obszaru metropolitalnego [[Oklahoma City]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Oklahoma]]

title: Mustang

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Oklahoma

Hrabstwo: Canadian


text:
# Silencer (zespół muzyczny)
Silencer – szwedzki zespół muzyczny grający black metal. Założony został w 1995 roku w Sztokholmie z inicjatywy gitarzysty Leere, do którego w krótkim czasie dołączył wokalista i frontman zespołu – Nattramn. W 1998 roku w wyniku współpracy z sesyjnym perkusistą Jonasem Mattsonem ukazało się jednoutworowe demo pt. Death – Pierce Me. Rok później zespół podpisał kontrakt z wytwórnią Prophecy Productions. Tym razem rolę perkusisty przejął Steve Wolz. W październiku 2001 roku wydany został jedyny pełny album grupy, również zatytułowany Death – Pierce Me. Wkrótce po wydaniu albumu Nattramn trafił do szpitala psychiatrycznego, co w konsekwencji spowodowało rozpad grupy.

## Dyskografia
- Death – Pierce Me (demo, 1998)
- Death – Pierce Me (2001, Prophecy Productions)

title: Silencer (zespół muzyczny)

wikitext:
{{Zespół muzyczny infobox
 |nazwa            = Silencer
 |nazwa oryginalna =
 |zdjęcie          =
 |opis zdjęcia     =
 |alt zdjęcia      =
 |inne nazwy       =
 |rok założenia    = 1995<ref name="ee">{{cytuj stronę|url=http://www.metalstorm.ee/bands/band.php?band_id=2757|tytuł=Silencer|opublikowany = metalstorm.ee|język=en|data dostępu=2009-10-14}}</ref>
 |rok rozwiązania  = 2002<ref name="ee"/>
 |pochodzenie      = {{państwo|SWE}} ([[Sztokholm|Stockholm]])
 |gatunek          = [[black metal]]
 |aktywność        =
 |wydawnictwo      = [[Prophecy Productions]]
 |powiązania       = Diagnose: Lebensgefahr
 |skład            = [[Nattramn]] – wokal
Leere – gitara, gitara basowa
Steve Wolz – sesyjnie perkusja
 |byli członkowie  = Jonas Mattson – sesyjnie perkusja
 |współpracownicy  =
 |instrumentarium  =
 |commons          =
 |www              =
}}
'''Silencer''' – [[Szwecja|szwedzki]] zespół muzyczny grający [[black metal]]<ref name="en">{{cytuj stronę|url=http://www.metal-archives.com/band.php?id=8476|tytuł=Silencer|opublikowany = metal-archives.com|język=en|data dostępu=2009-10-14}}</ref>. Założony został w 1995 roku w [[Sztokholm]]ie z inicjatywy gitarzysty Leere, do którego w krótkim czasie dołączył wokalista i frontman zespołu – [[Nattramn]]. W 1998 roku w wyniku współpracy z sesyjnym perkusistą Jonasem Mattsonem ukazało się jednoutworowe demo pt. ''Death – Pierce Me''. Rok później zespół podpisał kontrakt z wytwórnią [[Prophecy Productions]]. Tym razem rolę perkusisty przejął Steve Wolz. W październiku 2001 roku wydany został jedyny pełny album grupy, również zatytułowany ''[[Death – Pierce Me]]''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.metal-archives.com/release.php?id=18867|tytuł=Silencer (Swe) – Death – Pierce Me|opublikowany = metal-archives.com|język=en|data dostępu=2009-10-14}}</ref>. Wkrótce po wydaniu albumu Nattramn trafił do szpitala psychiatrycznego, co w konsekwencji spowodowało rozpad grupy.

== Dyskografia ==
* ''Death – Pierce Me'' (demo, 1998)
* ''[[Death – Pierce Me]]'' (2001, Prophecy Productions)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Szwedzkie zespoły blackmetalowe]]

title: Silencer

Pochodzenie: Szwecja (Stockholm)

Gatunek: black metal

Wydawnictwo: Prophecy Productions

Powiązania: Diagnose: Lebensgefahr


text:
# Yan Xishan
Yan Xishan (wym. [i̯ɛ́n ɕíʂɛ̄n]; ur. 8 października 1883, zm. 22 lipca 1960) – polityk Republiki Chińskiej (Tajwan), wojskowy, jeden z głównych militarystów, członek Kuomintangu, faktyczny władca prowincji Shanxi w latach 1911–1949. Pierwszy premier Republiki Chińskiej na Tajwanie od 3 czerwca 1949 do 7 marca 1950.
W latach 1904–1909 odbył studia wojskowe w Japonii. Po powrocie do kraju w 1909 roku został dowódcą w prowincji Shanxi. Podczas rewolucji Xinhai w 1911 przejął w tej prowincji faktyczną władzę, którą sprawował aż do zwycięstwa komunistów w 1949 roku. Przez większość tego okresu starał się nie mieszać do chińskiej polityki i toczonych w kraju walk, utrzymując swoją niezależność i dbając o rozwój rządzonej przez siebie prowincji.
Podczas ekspedycji północnej w 1927 roku przyłączył się do wojsk Kuomintangu. W 1930 był uczestnikiem buntu przeciwko Czang Kaj-szekowi, a gdy ten ostatecznie zwyciężył w walce o władzę Yan Xishan powrócił do Shanxi, gdzie nadal rządził niepodzielnie jako sprzymierzeniec kuomintangowskiego rządu aż do przejęcia władzy przez komunistów w 1949 roku, kiedy to wraz z rządem przeniósł się na Tajwan.

title: Yan Xishan

wikitext:
{{Nazwisko chińskie|Yan}}{{Polityk infobox
 | imię i nazwisko     = Yan Xishan
 | grafika             = Yan Xishan.jpg
 | opis grafiki        = Yan Xishan
 | data urodzenia      = 8 października 1883
 | miejsce urodzenia   =
 | data śmierci        = 22 lipca 1960
 | miejsce śmierci     =
 | funkcja             = [[Premierzy Republiki Chińskiej|Premier Republiki Chińskiej]]
 | partia              = [[Kuomintang]]
 | od                  = 3 czerwca 1949
 | do                  = 7 marca 1950
 | poprzednik          = [[He Yingqin]]
 | następca            = [[Chen Cheng]]
 | commons             =
 | quote               =
 | news                =
}}
{{Nazwa wschodnioazjatycka infobox
 |nazwa                        = Yan Xishan
 |rodzaj                       = nazwisko
 |grafika                      =
 |opis grafiki                 =
 |zh:pismo uproszczone         = 阎锡山
 |zh:pismo tradycyjne          = 閻錫山
 |zh:transkrypcja hanyu pinyin = Yán Xíshān
 |zh:transkrypcja Wade-Giles   = Yen Hsi-shan
 |zh:transkrypcja jyutping     =
 |zh:transkrypcja poj          =
 |zh:nazwa skrócona            =
 |zh:IPA                       =
 |zh:audio                     =
 |commons                      = Category:Yan Xishan
}}
'''Yan Xishan''' (wym. [{{IPA|i̯ɛ́n ɕíʂɛ̄n}}]; ur. [[8 października]] [[1883]], zm. [[22 lipca]] [[1960]]) – [[polityk]] [[Republika Chińska|Republiki Chińskiej]] (Tajwan), wojskowy, jeden z głównych militarystów, członek [[Kuomintang]]u, faktyczny władca prowincji [[Shanxi]] w latach [[1911]]–[[1949]]. Pierwszy [[premier]] Republiki Chińskiej na Tajwanie od [[3 czerwca]] [[1949]] do [[7 marca]] [[1950]].

W latach [[1904]]–[[1909]] odbył studia wojskowe w [[Japonia|Japonii]]. Po powrocie do kraju w [[1909]] roku został dowódcą w prowincji [[Shanxi]]. Podczas [[rewolucja Xinhai|rewolucji Xinhai]] w [[1911]] przejął w tej prowincji faktyczną władzę, którą sprawował aż do zwycięstwa komunistów w [[1949]] roku. Przez większość tego okresu starał się nie mieszać do chińskiej polityki i toczonych w kraju walk, utrzymując swoją niezależność i dbając o rozwój rządzonej przez siebie prowincji.

Podczas [[ekspedycja północna|ekspedycji północnej]] w [[1927]] roku przyłączył się do wojsk [[Kuomintang]]u. W [[1930]] był uczestnikiem buntu przeciwko [[Czang Kaj-szek]]owi, a gdy ten ostatecznie zwyciężył w walce o władzę Yan Xishan powrócił do Shanxi, gdzie nadal rządził niepodzielnie jako sprzymierzeniec kuomintangowskiego rządu aż do przejęcia władzy przez komunistów w [[1949]] roku, kiedy to wraz z rządem przeniósł się na Tajwan.

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Polit| imię = Jakub| autor link = | tytuł = Chiny| wydawca = Wydawnictwo Trio| miejsce = Warszawa| rok = 2004| strony = | isbn = 83-88542-68-0}}

{{Premierzy Republiki Chińskiej}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Premierzy Republiki Chińskiej]]
[[Kategoria:Tajwańscy politycy]]
[[Kategoria:Chińscy wojskowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1883]]
[[Kategoria:Zmarli w 1960]]

title: Yan Xishan

Data urodzenia: 8 października 1883

Okres: od 3 czerwca 1949 · do 7 marca 1950

Przynależność polityczna: Kuomintang

Poprzednik: He Yingqin

Następca: Chen Cheng

title: Yan Xishan

Pismo uproszczone: 阎锡山

Pismo tradycyjne: 閻錫山

Hanyu pinyin: Yán Xíshān

Wade-Giles: Yen Hsi-shan