text:
# Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Czeboksarach
Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Czeboksarach (ros. Введенский собор – trb. Wwiedienskij sobor; czuw. Введени чиркӗвӗ – trl. Vvedeni čirkĕvĕ) – sobór katedralny będący siedzibą eparchii czeboksarskiej Rosyjskiego Kościół Prawosławnego, znajdujący się w Czeboksarach, stolicy Republiki Czuwaskiej, w Rosji.
Sobór stanowi dominantę architektoniczną historycznego centrum miasta. Znajduje się w centrum dawnego kremla czeboksarskiego, na terenie między ulicami Konstantina Iwanowa i Michaiła Siespiela. Jest najstarszym zabytkiem architektury sakralnej nie tylko w Czeboksarach, ale i w całej Czuwaszji. Budynek figuruje w rejestrze obiektów dziedzictwa kulturowego narodów Federacji Rosyjskiej o znaczeniu federalnym.

## Historia
Pierwsza, płócienna cerkiew w Czeboksarach została ufundowana na mocy przywileju cara Iwana IV Groźnego z 26 maja 1555 roku; wkrótce świątynia została zastąpiona budynkiem drewnianym. Miasto w owym czasie było twierdzą położoną na wschodnich rubieżach Carstwa Rosyjskiego, którą zamieszkiwali m.in. strzelcy moskiewscy. Cerkiew konsekrował Guriasz, pierwszy prawosławny arcybiskup założonej w 1555 roku eparchii kazańskiej. Świątynię wybudowano na szczycie wzniesienia w obrębie czeboksarskiego kremla, w miejscu, w którym według legend znajdował się pogański kieriemietʹ (ros. кереме́ть; miejsce święte lub święty gaj należący do ludów pierwotnie zamieszkujących tereny Powołża). Cerkiew otrzymała wezwanie Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni (ros. Введение во храм Пресвятой Богородицы, trb. Wwiedienije wo chram Prieswiatoj Bogorodicy). Arcybiskup Guriasz umieścił w niej kopię Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, która z czasem zaczęła być czczona zarówno przez miejscową ludność rosyjską, jak i przez schrystianizowanych do końca XVIII wieku Czuwaszów jako cudowna i słynąca z wielu łask i nazywana przez nich Toramusz (ros. Торамуш, z czuwaskiego Турă амăшě, trl. Tură amăšě – Matka Boża).
Drewniana świątynia spłonęła w pożarze w 1649 roku. Około 1657 roku poświęcono nową, kamienną cerkiew krytą dachem namiotowym z pięcioma kopułami, obok której wybudowano dzwonnicę (również zwieńczoną dachem namiotowym). Obiekt był inspirowany starożytnymi greckimi świątyniami. Budowa wnętrza przebiegała zgodnie z klasycznymi kanonami; ołtarz umieszczono na wschodzie, obraz Matki Boskiej na ścianie północnej, obrazy sądu ostatecznego na ścianie zachodniej, a wizerunek Jezusa Chrystusa na ścianie południowej.
Budynek przetrwał do czasów współczesnych w stanie niemal nienaruszonym, choć np. w 1773 roku w wyniku pożaru uszkodzony został dach. W latach 20. XIX wieku gruntownie odnowiono dzwonnicę, w której zawieszone zostały nowe dzwony oraz wymieniono podłogi świątyni, w latach 30. XIX wieku odnowiono stare freski, zaś w 1845 roku – główny ikonostas (który został wówczas również pozłocony).
Świątynia niemal przez cały czas swojego istnienia pełniła funkcje sakralne z wyjątkiem lat 1939–1943, kiedy to mieściła się w niej galeria sztuki. W 1943 roku nabożeństwa w soborze wznowiono. Do 1985 roku kaplica św. Aleksego Wyznawcy i św. Charłampa oraz narteks były wykorzystywane przez Czuwaskie Muzeum Narodowe. Na początku XXI wieku miała miejsce kolejna renowacja obiektu, podczas której m.in. wzmocniono jej fundamenty, a także wyremontowano cały kompleks zabudowań soboru.
W 2013 roku Centralny Bank Federacji Rosyjskiej wyemitował przedstawiającą świątynię monetę okolicznościową o nominale 3 rubli, wykonaną ze srebra próby 925, o masie 31,1 g i średnicy 39,0 mm.

## Architektura
Sobór składa się z pięciu części: dwukondygnacyjnego budynku głównego wzniesionego na planie czworoboku z absydą o przekroju w kształcie kila, krytego dachem namiotowym z pięcioma kopułami, trzech niższych kaplic bocznych z półkolistymi absydami oraz narteksu-refektarza przylegającego do budynku głównego od wschodu, północy i zachodu. Świątynia ma również dwie kruchty: w zachodniej ścianie narteksu oraz w południowej ścianie głównej bryły budynku.
Ściany budowli oraz bębny kopuł wykonane są z cegieł łączonych zaprawą wapienną, otynkowanych i pomalowanych na biało. Elewację zdobią elementy, takie jak ceglane miecze, płyciny, pilastry, belkowanie i profilowane archiwolty. Boczne kaplice zwieńczone są gzymsami, a zachodnia ściana narteksu-refektarza – ząbkami. W ścianach bębnów kopuł znajdują się blendy arkadowe. Otwory okienne budynku głównego oraz narteksu-refektarza są zwieńczone półkoliście, natomiast okna bocznych kaplic są prostokątne. Okna soboru ujęte są w półkolumny, natomiast okna narteksu są obramione wstęgą i zwieńczone kokosznikiem.
Drzwi wejściowe do soboru są bogato zdobione, dwuskrzydłowe, wykonane z drewna dębowego. Portal wejścia głównego w formie szczytu zwieńczonego kokosznikiem, flankowany z obu stron pilastrami. Nad wejściem znajduje się medalion z wizerunkiem Jezusa Chrystusa, a nad nim metalowy daszek. Drugie wejście również jest kryte daszkiem, a nad drzwiami widnieje kompozycja o półkolistym kształcie.
Trójnawowe wnętrze świątyni nakryte jest sklepieniami kolebkowymi, żaglastymi i klasztornymi wspartymi na czterech filarach, zaś w kaplicy południowej strop jest płaski. Częściowo zachowały się fragmenty posadzek z XVII i XIX wieku.
Wewnątrz soboru zachował się pozłacany pięciorzędowy ikonostas oraz oryginalne XVII-wieczne freski zdobiące ścianę północną, południową i zachodnią, sklepienia, kolumny oraz otwory okienne. Według badaczy, w prace nad nimi zaangażowanych było wielu twórców, głównie lokalnych, stąd oprócz wyraźnej inspiracji stylem staroruskim obecne są również wpływy tradycji czuwaskich. Malowidła są kunsztownie wykonane, powielają fakturę i układ cegieł, a ich detale są niejednokrotnie przedstawione w spoinach między cegłami. W narteksie świątyni znajduje się XIX-wieczna ikona przedstawiająca arcybiskupów kazańskich i późniejszych świętych kościoła prawosławnego, Guriasza i Germana, oraz św. Mikołaja z Miry.

wikitext:
{{Świątynia chrześcijańska infobox
 |nazwa                     = Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni
 |nazwa miejscowa           = {{k|ru|Введенский собор}}<br>{{k|cv|Введени чиркӗвӗ}}
 |zabytek                   = 211420088890006 z 30 sierpnia 1960<ref name="rejestr" />
 |funkcja świątyni          = [[Sobór (świątynia)|sobór]] katedralny
 |grafika                   = Введенский Собор в Чебоксарах (2).jpg
 |opis grafiki              = Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w 2021 roku
 |państwo                   = Czuwaszja
 |miejscowość               = [[Czeboksary]]
 |adres                     = uł. Konstantina Iwanowa, d. 21<ref name="rejestr" />
 |wyznanie                  = [[Prawosławie|prawosławne]]
 |kościół                   = [[Rosyjski Kościół Prawosławny]]
 |administratura nazwa      = [[Eparchia czeboksarska|czeboksarska]]
 |administratura typ        = [[Eparchia]]
 |tytuł świątyni            =
 |data nadania              =
 |nadający tytuł            =
 |dedykacja świątyni        = [[Ofiarowanie Najświętszej Maryi Panny|Wprowadzenie Matki Bożej do Świątyni]]
 |dzień wspomnienia         =
 |relikwie                  =
 |cudowne wizerunki         = kopia [[Włodzimierska Ikona Matki Bożej|Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej]]
 |data powołania            =
 |data dekretu              =
 |dekret wydał              =
 |data rozpoczęcia budowy   = 1651<ref name="rejestr" />
 |data zakończenia budowy   = ok. 1657
 |data konsekracji          = 1555, ok. 1657
 |data przebudowy           =
 |data zamknięcia           =
 |aktualne przeznaczenie    =
 |data zniszczenia          =
 |data odbudowy             =
 |data reaktywacji          =
 |poprzednie wyznanie       =
 |fundator                  = [[Iwan IV Groźny]]
 |zniszczona przez          =
 |plan świątyni             =
 |opis planu                =
 |styl                      =
 |architekt                 =
 |materiał budowlany        = kamień i cegła
 |liczba wiernych           =
 |powierzchnia              =
 |wysokość                  =
 |długość                   =
 |szerokość                 =
 |liczba wież               = 1
 |wysokość wieży            =
 |liczba kopuł              = 5
 |średnica kopuły zew       =
 |wysokość kopuły zew       =
 |liczba ikonostasów        = 1
 |liczba ołtarzy            =
 |wezwania ołtarzy bocznych =
 |liczba naw                = 3
 |szerokość nawy głównej    =
 |wysokość nawy głównej     =
 |szerokość nawy bocznej    =
 |wysokość nawy bocznej     =
 |szerokość transeptu       =
 |liczba głosów             =
 |liczba manuałów           =
 |typ dzwonnicy             =
 |nazwa dzwonu              =
 |kod mapy                  = Czeboksary
 |wariant mapy              = część europejska
 |współrzędne               = 56°09'06.5"N 47°14'48.1"E
 |commons                   = Category:Presentation Cathedral, Cheboksary
 |www                       =
}}
'''Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni w Czeboksarach''' ({{w języku|ru|Введенский собор}} – [[Transkrypcja (językoznawstwo)|trb.]] ''Wwiedienskij sobor''; {{w języku|cv|Введени чиркӗвӗ}} – [[Transliteracja|trl.]] ''Vvedeni čirkĕvĕ'') – [[Sobór (świątynia)|sobór]] katedralny będący siedzibą [[Eparchia czeboksarska|eparchii czeboksarskiej]] [[Rosyjski Kościół Prawosławny|Rosyjskiego Kościół Prawosławnego]], znajdujący się w [[Czeboksary|Czeboksarach]], stolicy [[Czuwaszja|Republiki Czuwaskiej]], w [[Rosja|Rosji]].

Sobór stanowi dominantę architektoniczną historycznego centrum miasta. Znajduje się w centrum dawnego kremla czeboksarskiego, na terenie między ulicami Konstantina Iwanowa i Michaiła Siespiela<ref name="rejestr">{{Cytuj stronę |url = https://opendata.mkrf.ru/opendata/7705851331-egrkn/62/528345 |tytuł = Собор Введения с фресками и колокольня – Сведения из Единого государственного реестра объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) народов Российской Федерации |praca = Портал открытых данных Министерства культуры Российской Федерации (Portal otwartych danych Ministerstwa Kultury Federacji Rosyjskiej) |opublikowany = opendata.mkrf.ru |język = ru |data dostępu = 2025-03-28}}</ref>. Jest najstarszym zabytkiem architektury sakralnej nie tylko w Czeboksarach, ale i w całej Czuwaszji{{odn|Mordwinowa|2009|s=7}}. Budynek figuruje w rejestrze {{link-interwiki|Obiekt dziedzictwa kulturowego w Rosji|Q=Q8346700|tekst=obiektów dziedzictwa kulturowego narodów Federacji Rosyjskiej}} o znaczeniu federalnym<ref name="rejestr" />.

== Historia ==
[[Plik:Введенский собор, Чебоксары, Чувашия.jpg|thumb|left|Budynek soboru od strony zachodniej (2022)]]
Pierwsza, płócienna [[Cerkiew (budynek)|cerkiew]] w [[Czeboksary|Czeboksarach]] została ufundowana na mocy przywileju cara [[Iwan IV Groźny|Iwana IV Groźnego]] z 26 maja 1555 roku; wkrótce świątynia została zastąpiona budynkiem drewnianym{{odn|Mordwinowa|2009|s=10}}. Miasto w owym czasie było [[Twierdza|twierdzą]] położoną na wschodnich rubieżach [[Carstwo Rosyjskie|Carstwa Rosyjskiego]], którą zamieszkiwali m.in. [[strzelcy moskiewscy]]{{odn|Mordwinowa|2009|s=12}}. Cerkiew konsekrował [[Guriasz (Rugotin)|Guriasz]], pierwszy [[Prawosławie|prawosławny]] arcybiskup założonej w 1555 roku [[Eparchia kazańska|eparchii kazańskiej]]{{odn|Mordwinowa|2009|s=7}}. Świątynię wybudowano na szczycie wzniesienia w obrębie czeboksarskiego [[kreml]]a{{odn|Mordwinowa|2009|s=5}}, w miejscu, w którym według legend znajdował się [[Pogaństwo|pogański]] ''{{link-interwiki |kieriemietʹ |Q=Q1959769}}'' ({{W języku|ru|кереме́ть}}; [[miejsce święte]] lub [[Święty gaj (antropologia)|święty gaj]] należący do ludów pierwotnie zamieszkujących tereny [[Powołże|Powołża]])<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Введенский кафедральный собор в Чебоксарах |data dostępu = 2025-04-02 |opublikowany = visitvolga.ru |url = https://visitvolga.ru/things-to-do/sights/vvedensky-cathedral/ |język = ru}}</ref>. Cerkiew otrzymała [[Wezwanie (religia)|wezwanie]] [[Ofiarowanie Najświętszej Maryi Panny|Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni]] ({{W języku|ru|Введение во храм Пресвятой Богородицы}}, [[Transkrypcja (językoznawstwo)|trb.]] ''Wwiedienije wo chram Prieswiatoj Bogorodicy'')<ref name=":2">{{Cytuj |tytuł = В память о первом храме |data dostępu = 2025-04-02 |opublikowany = sobor-vvedenie.ru |url = https://sobor-vvedenie.ru/v-pamyat-o-pervom-xrame/}}</ref>. Arcybiskup Guriasz umieścił w niej kopię [[Włodzimierska Ikona Matki Bożej|Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej]], która z czasem zaczęła być czczona zarówno przez miejscową ludność rosyjską, jak i przez [[Chrystianizacja|schrystianizowanych]] do końca XVIII wieku [[Czuwasze|Czuwaszów]] jako cudowna i słynąca z wielu łask i nazywana przez nich ''Toramusz'' ({{W języku|ru|Торамуш}}, z [[Język czuwaski|czuwaskiego]] Турă амăшě, [[Transliteracja|trl.]] ''Tură amăšě'' – [[Matka Boża]])<ref name=":2" /><ref name=":1" />.

Drewniana świątynia spłonęła w pożarze w 1649 roku<ref name=":2" />. Około 1657 roku poświęcono nową, kamienną cerkiew krytą [[Dach namiotowy|dachem namiotowym]] z pięcioma [[Kopuła (architektura)|kopułami]], obok której wybudowano [[Dzwonnica|dzwonnicę]] (również zwieńczoną dachem namiotowym){{odn|Mordwinowa|2009|s=11}}<ref name=":1" />. Obiekt był inspirowany starożytnymi [[Świątynia grecka|greckimi świątyniami]]{{odn|Mordwinowa|2009|s=11}}. Budowa wnętrza przebiegała zgodnie z klasycznymi kanonami; ołtarz umieszczono na wschodzie, obraz Matki Boskiej na ścianie północnej, obrazy [[Sąd ostateczny|sądu ostatecznego]] na ścianie zachodniej, a wizerunek Jezusa Chrystusa na ścianie południowej<ref name=":1" />.

[[Plik:RR5111-0265R.jpg|thumb|left|Sobór w Czeboksarach na okolicznościowej monecie z 2013 roku]]
Budynek przetrwał do czasów współczesnych w stanie niemal nienaruszonym, choć np. w 1773 roku w wyniku pożaru uszkodzony został dach<ref name=":1" />. W latach 20. XIX wieku gruntownie odnowiono dzwonnicę, w której zawieszone zostały nowe dzwony oraz wymieniono podłogi świątyni, w latach 30. XIX wieku odnowiono stare [[fresk]]i, zaś w 1845 roku – główny [[ikonostas]] (który został wówczas również pozłocony)<ref name=":1" />.

Świątynia niemal przez cały czas swojego istnienia pełniła funkcje sakralne z wyjątkiem lat 1939–1943, kiedy to mieściła się w niej galeria sztuki. W 1943 roku nabożeństwa w soborze wznowiono. Do 1985 roku kaplica [[Aleksy Wyznawca|św. Aleksego Wyznawcy]] i {{link-interwiki |Charłamp z Magnezji |tekst=św. Charłampa |Q=Q276148}} oraz [[narteks]] były wykorzystywane przez {{link-interwiki |Czuwaskie Muzeum Narodowe |Q=Q4517493}}<ref name=":1" />. Na początku XXI wieku miała miejsce kolejna renowacja obiektu, podczas której m.in. wzmocniono jej fundamenty, a także wyremontowano cały kompleks zabudowań soboru<ref name=":1" />.

W 2013 roku [[Centralny Bank Federacji Rosyjskiej]] wyemitował przedstawiającą świątynię [[Moneta okolicznościowa|monetę okolicznościową]] o nominale 3 [[Rubel rosyjski|rubli]], wykonaną ze [[Srebro|srebra]] [[Próba srebra|próby]] 925, o masie 31,1 g i średnicy 39,0 mm<ref name=":1" />.

== Architektura ==
[[Plik:A church Cheboksary.jpg|thumb|Fragment kopuł oraz dzwonnicy soboru w Czeboksarach (2024)]]
Sobór składa się z pięciu części: dwukondygnacyjnego budynku głównego wzniesionego na planie czworoboku z [[Apsyda (architektura)|absydą]] o przekroju w kształcie [[Stępka|kila]], krytego [[Dach namiotowy|dachem namiotowym]] z pięcioma [[Kopuła (architektura)|kopułami]], trzech niższych kaplic bocznych z półkolistymi absydami oraz [[narteks]]u-[[refektarz]]a przylegającego do budynku głównego od wschodu, północy i zachodu. Świątynia ma również dwie [[Kruchta|kruchty]]: w zachodniej ścianie narteksu oraz w południowej ścianie głównej bryły budynku<ref name="rejestr" />.

Ściany budowli oraz [[Bęben (architektura)|bębny]] kopuł wykonane są z cegieł łączonych [[Zaprawa wapienna|zaprawą wapienną]], otynkowanych i pomalowanych na biało. Elewację zdobią elementy, takie jak ceglane [[Miecz (budownictwo)|miecze]], [[Płycina|płyciny]], [[Pilaster|pilastry]], [[Belkowanie (architektura)|belkowanie]] i profilowane [[Archiwolta|archiwolty]]. Boczne kaplice zwieńczone są [[gzyms]]ami, a zachodnia ściana narteksu-refektarza – [[Ząbki (architektura)|ząbkami]]. W ścianach bębnów kopuł znajdują się [[Blenda (architektura)|blendy]] [[Arkada|arkadowe]]. Otwory okienne budynku głównego oraz narteksu-refektarza są zwieńczone półkoliście, natomiast okna bocznych kaplic są prostokątne<ref name="rejestr" />. Okna soboru ujęte są w [[Półkolumna|półkolumny]], natomiast okna narteksu są obramione wstęgą i zwieńczone kokosznikiem<ref name="rejestr" />.

Drzwi wejściowe do soboru są bogato zdobione, dwuskrzydłowe, wykonane z drewna dębowego<ref name="rejestr" />. Portal wejścia głównego w formie [[Szczyt (architektura)|szczytu]] zwieńczonego kokosznikiem, flankowany z obu stron [[Pilaster|pilastrami]]. Nad wejściem znajduje się [[Medalion (architektura)|medalion]] z wizerunkiem Jezusa Chrystusa, a nad nim metalowy [[Daszek (architektura)|daszek]]. Drugie wejście również jest kryte daszkiem, a nad drzwiami widnieje kompozycja o półkolistym kształcie<ref name="rejestr" />.

Trójnawowe{{odn|Mordwinowa|2009|s=26}} wnętrze świątyni nakryte jest sklepieniami [[Sklepienie kolebkowe|kolebkowymi]], [[Sklepienie żaglaste|żaglastymi]] i [[Sklepienie klasztorne|klasztornymi]] wspartymi na czterech filarach<ref name="rejestr" />{{odn|Mordwinowa|2009|s=20}}, zaś w kaplicy południowej [[Strop (budownictwo)|strop]] jest płaski<ref name="rejestr" />. Częściowo zachowały się fragmenty posadzek z XVII i XIX wieku<ref name="rejestr" />.

Wewnątrz soboru zachował się pozłacany pięciorzędowy [[ikonostas]]<ref name="rejestr" /> oraz oryginalne XVII-wieczne [[fresk]]i zdobiące ścianę północną, południową i zachodnią, sklepienia, kolumny oraz otwory okienne. Według badaczy, w prace nad nimi zaangażowanych było wielu twórców, głównie lokalnych, stąd oprócz wyraźnej inspiracji [[Architektura Rosji#Architektura staroruska|stylem staroruskim]] obecne są również wpływy tradycji czuwaskich<ref name=":1" />. Malowidła są kunsztownie wykonane, powielają fakturę i układ cegieł, a ich detale są niejednokrotnie przedstawione w [[Fuga (budownictwo)|spoinach]] między cegłami<ref name=":1" />. W [[narteks]]ie świątyni znajduje się XIX-wieczna ikona przedstawiająca arcybiskupów kazańskich i późniejszych świętych kościoła prawosławnego, [[Guriasz (Rugotin)|Guriasza]] i [[German (Sadyriew-Polew)|Germana]], oraz św. [[Mikołaj z Miry|Mikołaja z Miry]]{{odn|Mordwinowa|2009|s=9}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |nazwisko = Mordwinowa |imię = Antonina |tytuł = Wwiedienskij sobor goroda Czeboksary |data = 2009 |isbn = 978-5-7670-1608-2 |miejsce = Czeboksary |wydawca = Czuwaszskoje kniżnoje izdatielstwo |odn = tak}}

[[Kategoria:Eparchia czeboksarska]]
[[Kategoria:Czeboksary]]
[[Kategoria:Cerkwie w Czuwaszji]]
[[Kategoria:Prawosławne katedry w Rosji]]

title: Sobór Wprowadzenia Matki Bożej do ŚwiątyniВведенский собор · Введени чиркӗвӗ

Państwo: Rosja

Republika: Czuwaszja

Miejscowość: Czeboksary

Adres: uł. Konstantina Iwanowa, d. 21

Wyznanie: prawosławne

Kościół: Rosyjski Kościół Prawosławny

Eparchia: czeboksarska

Wezwanie: Wprowadzenie Matki Bożej do Świątyni

Cudowne ikony: kopia Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej

Fundator: Iwan IV Groźny

Świątynia · • materiał bud.: · • kamień i cegła

Wieża kościelna · • liczba wież: · 1

Kopuła · • liczba kopuł: · 5


text:
# Ołeksandriwka (rejon konotopski)
Ołeksandriwka (ukr. Олександрівка) – wieś na Ukrainie, w obwodzie sumskim, w rejonie konotopskim, w hromadzie Buryń. W 2001 liczyła 533 mieszkańców, spośród których 528 wskazało jako ojczysty język ukraiński, a 5 rosyjski.

wikiname: plwiki

title: Ołeksandriwka (rejon konotopski)

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Ołeksandriwka
 |nazwa oryginalna             = {{k|uk|Олександрівка}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = UA-59
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon konotopski|konotopski]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Buryń (hromada)|Buryń]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 533
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód sumski
 |wariant mapy                 =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Ołeksandriwka''' ({{w języku|uk|Олександрівка}}) – wieś na [[Ukraina|Ukrainie]], w [[obwód sumski|obwodzie sumskim]], w [[rejon konotopski|rejonie konotopskim]], w [[Buryń (hromada)|hromadzie Buryń]]. W 2001 liczyła 533 mieszkańców, spośród których 528 wskazało jako ojczysty język ukraiński, a 5 rosyjski<ref name=spis>{{Cytuj stronę | url = http://pop-stat.mashke.org/ukraine-census-2001-lang/sumska.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu sumskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 | data dostępu = | język = uk}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Wsie w obwodzie sumskim]]

title: OłeksandriwkaОлександрівка

Państwo: Ukraina

Obwód: sumski

Rejon: konotopski

Hromada: Buryń

Tablice rejestracyjne: BM


text:
# Wojciech Noszczyk
Wojciech Kazimierz Noszczyk (ur. 3 marca 1935 w Warszawie) – polski naukowiec, profesor nauk medycznych, chirurg.

## Życiorys
Urodził się w rodzinie Henryka (1896–1940), porucznika lekarza chirurga, który zginął w Katyniu, i Anieli Barbary z Grochowskich, 1 v. Noszczykowej, 2 v. Dryjskiej (1913–2003), z zawodu bibliotekarki. Jego ojczym prof. Józef Dryjski (1911–1968) i przyrodni bracia Maciej i Jacek Dryjscy także byli chirurgami. Po maturze przez rok pracował jako salowy na sali operacyjnej w Instytucie Hematologii. W 1960 ukończył Akademię Medyczną w Warszawie. Po odbyciu stażu w Szpitalu Miejskim rozpoczął pracę w IV Klinice Chirurgii Akademii Medycznej w Warszawie. W latach 1960–1964 był doktorantem i jednocześnie pracował w Zakładzie Patologii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk. W latach 1980–2005 pełnił funkcję kierownika I Kliniki Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej II Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie, przez kolejny rok był p.o. kierownika tej kliniki. Tytuł profesora otrzymał w 1982. W latach 1981–1983 był prodziekanem II Wydziału Lekarskiego AM, a w kadencji 2003–2005 pełnił funkcję dziekana Wydziału Kształcenia Podyplomowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Był opiekunem 37 doktoratów. Był konsultantem krajowym w dziedzinie chirurgii naczyniowej, funkcję tę pełnił przez ponad dziesięć lat do 2002. W latach 1973–1983 zasiadał w radzie naukowej Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, w latach 1993–1995 w Radzie ds. Nauki oraz Radzie ds. Ochrony Zdrowia przy Prezydencie RP.
Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Redaktor naczelny „Polskiego Przeglądu Chirurgicznego”. Autor książek z zakresu chirurgii.
Uchwałą Nr XXXI/902/2020 z dnia 18 czerwca 2020 Rada miasta stołecznego Warszawy nadała mu tytuł Honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy.
Od 1963 był mężem aktorki Grażyny Staniszewskiej. Ojciec Marii i Bartłomieja.

## Publikacje
- Chirurgia tom 1–2, pod red. Wojciecha Noszczyka, PZWL, 2005[11].
- Chirurgia tętnic i żył obwodowych t. 1, 2, PZWL, 2006.
- Chirurgia. Repetytorium.
- Miażdżyca i inne choroby tętnic obwodowych, PZWL, 2005.
- Żylaki i inne choroby żył.
- Zarys dziejów chirurgii polskiej, red. nauk. Wojciech Noszczyk, wydanie II rozszerzone i uaktualnione, PZWL, 2011[12].

## Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2005)[13]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2000)[14]
- Medal 100-lecia Odzyskania Niepodległości (2019)[15]
- Medal Błogosławionego ks. Jerzego Popiełuszki
- Order Świętego Sylwestra (Watykan, po raz drugi 2015[6])

## Nagrody i wyróżnienia
- Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2018 za dorobek naukowo-dydaktyczny[6]

title: Wojciech Noszczyk

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Wojciech Kazimierz Noszczyk
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = Polska
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = 3 marca 1935
 |miejsce urodzenia         = [[Warszawa]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = prof. dr hab.
 |jakich nauk               = medycznych
 |specjalność               = [[chirurgia ogólna]]
 |almamater                 =
 |doktorat data             = 1965
 |doktorat uczelnia         = [[Warszawski Uniwersytet Medyczny|Akademia Medyczna w Warszawie]]
 |doktorat dyscyplina       = nauki medyczne
 |habilitacja data          = 1972
 |habilitacja uczelnia      = [[CMKP|Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego]]
 |habilitacja dyscyplina    = nauki medyczne
 |profesura data            = 1989
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego
 |okres zatr1               =
 |funkcja                   =
 |instytucja typ            =
 |instytucja nazwa          =
 |od                        =
 |do                        =
 |2 funkcja                 =
 |2 instytucja typ          =
 |2 instytucja nazwa        =
 |2 od                      =
 |2 do                      =
 |2 poprzednik              =
 |2 następca                =
 |odznaczenia               = {{Order|OOP|KKG}} {{Order|OOP|KKO}} {{order|MBKJP}} {{order|ORŚS}} {{order|ORŚS}}<br />{{order|PL-M100lON}}
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Wojciech Kazimierz Noszczyk''' (ur. [[3 marca]] [[1935]] w [[Warszawa|Warszawie]])<ref>{{encyklopedia PWN |id = 3948427 |tytuł = Noszczyk Wojciech Kazimierz |data dostępu = 2025-02-06}}</ref> – [[Polacy|polski]] [[naukowiec]], [[tytuł naukowy|profesor]] [[Nauki medyczne|nauk medycznych]], [[Chirurgia|chirurg]].

== Życiorys ==
Urodził się w rodzinie Henryka (1896–1940<ref>{{Cytuj |autor = Katyń 1940 |tytuł = NOSZCZYK |czasopismo = Katyń 1940 |data dostępu = 2025-02-06 |url = https://katyn.ipn.gov.pl/kat/ludzie/ofiary/baza-wyszukiwarka/r53374895133,NOSZCZYK.html |archiwum = http://web.archive.org/web/20240413220145/https://katyn.ipn.gov.pl/kat/ludzie/ofiary/baza-wyszukiwarka/r53374895133,NOSZCZYK.html |zarchiwizowano = 2024-04-13}}</ref>), porucznika lekarza chirurga, który zginął w [[Zbrodnia katyńska|Katyniu]], i Anieli Barbary z Grochowskich, 1 v. Noszczykowej, 2 v. Dryjskiej (1913–2003<ref>{{Cmentarze Warszawa|id=27059|cmentarz=Cmentarz Stare Powązki|osoba=OSTASZEWSCY, GROCHOWSCY|data dostępu=2025-02-06}}</ref>), z zawodu bibliotekarki<ref>{{Cytuj |tytuł = Aniela Barbara Dryjska (Noszczykowa) - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy |data dostępu = 2025-02-06 |opublikowany = www.ogrodywspomnien.pl |url = https://www.ogrodywspomnien.pl/index/showd/108303}}</ref>. Jego ojczym prof. [[Józef Dryjski]] (1911–1968)<ref>{{Cytuj pismo|autor=Mieczysław Tylicki|tytuł=Ci, którzy odeszli... prof. dr med. Józef Dryjski (1911–1968)|url=https://mdw.wum.edu.pl/sites/mdw.wum.edu.pl/files/mdw_1969_t1_1_prez_0.pdf|czasopismo=Biuletyn Akademii Medycznej w Warszawie|wolumin=Rok I Nr 1|strony=103|rok=1969|miejsce=Warszawa|data dostępu=2025-02-06}}</ref> i przyrodni bracia Maciej i Jacek Dryjscy także byli chirurgami. Po maturze przez rok pracował jako salowy na sali operacyjnej w Instytucie Hematologii<ref name=":0">{{Cytuj |autor = |tytuł = Honorowa Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2018 za dorobek naukowo-dydaktyczny - prof. Wojciech Noszczyk |data = 2018-04-13 |data dostępu = 2025-02-06 |opublikowany = Złoty OTIS |url = https://zlotyotis.pl/prof-wojciech-noszczyk/}}</ref>. W 1960 ukończył [[Akademia Medyczna w Warszawie|Akademię Medyczną w Warszawie]]. Po odbyciu stażu w Szpitalu Miejskim rozpoczął pracę w IV Klinice Chirurgii Akademii Medycznej w Warszawie. W latach 1960–1964 był doktorantem i jednocześnie pracował w Zakładzie Patologii Doświadczalnej [[Polska Akademia Nauk|Polskiej Akademii Nauk]]. W latach 1980–2005 pełnił funkcję kierownika I Kliniki Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej II Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie, przez kolejny rok był p.o. kierownika tej kliniki. Tytuł profesora otrzymał w 1982. W latach 1981–1983 był [[Prodziekan|prodziekanem]] II Wydziału Lekarskiego AM, a w kadencji 2003–2005 pełnił funkcję [[Dziekan (szkolnictwo wyższe)|dziekana]] Wydziału Kształcenia Podyplomowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Był opiekunem 37 doktoratów<ref name=":0" />. Był konsultantem krajowym w dziedzinie chirurgii naczyniowej, funkcję tę pełnił przez ponad dziesięć lat do 2002. W latach 1973–1983 zasiadał w radzie naukowej [[Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego]], w latach 1993–1995 w Radzie ds. Nauki oraz Radzie ds. Ochrony Zdrowia przy Prezydencie RP<ref>{{Cytuj |tytuł = prof. Wojciech Noszczyk |data dostępu = 2025-02-06 |url = https://um.warszawa.pl/waw/radawarszawy/-/wojciech-noszczyk |archiwum = http://web.archive.org/web/20240531152759/https://um.warszawa.pl/waw/radawarszawy/-/wojciech-noszczyk |zarchiwizowano = 2024-05-31}}</ref>.

Członek [[Towarzystwo Naukowe Warszawskie|Towarzystwa Naukowego Warszawskiego]]. Redaktor naczelny „Polskiego Przeglądu Chirurgicznego”. Autor książek z zakresu chirurgii.

Uchwałą Nr XXXI/902/2020 z dnia 18 czerwca 2020 [[Rada miasta stołecznego Warszawy]] nadała mu tytuł [[Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy|Honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://radawarszawy.um.warszawa.pl/Aktualnosci/Strony/ZnamyNowychHonorowychObywatelimstWarszawy.aspx |tytuł = Znamy nowych Honorowych Obywateli m.st. Warszawy |data = 2020-06-19 |opublikowany = Urzad m.st. Warszawy |data dostępu = 2020-06-20}}</ref>.

Od 1963 był mężem aktorki [[Grażyna Staniszewska (aktorka)|Grażyny Staniszewskiej]]. Ojciec Marii i [[Bartłomiej Noszczyk|Bartłomieja]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Grażyna Staniszewska: Kilogram kawioru za Danusię z "Krzyżaków" |data dostępu = 2025-02-06 |opublikowany = film.interia.pl |url = https://film.interia.pl/wiadomosci/news-grazyna-staniszewska-kilogram-kawioru-za-danusie-z-krzyzakow,nId,1946900}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Grażyna Staniszewska i Wojciech Noszczyk byli razem ponad pół wieku i nigdy się sobą nie nudzili |data dostępu = 2025-02-06 |opublikowany = viva.pl |url = https://viva.pl/kultura/film/grazyna-staniszewska-danusia-z-krzyzakow-i-chirurg-wojciech-noszczyk-byli-razem-ponad-pol-wieku-i-nigdy-sie-soba-nie-nudzili-144890-r1/}}</ref>.

== Publikacje ==
* ''Chirurgia tom 1–2'', pod red. Wojciecha Noszczyka, [[Wydawnictwo Lekarskie PZWL|PZWL]], 2005<ref>{{Cytuj |url = http://medbook.com.pl/ksiazka/pokaz/id/4779/tytul/chirurgia-tom-1-2-noszczyk-wydawnictwo-lekarskie-pzwl |tytuł = Chirurgia tom 1-2 – Wojciech Noszczyk, PZWL<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> |opublikowany = medbook.com.pl |język = en |data dostępu = 2017-11-27}}</ref>.
* ''Chirurgia tętnic i żył obwodowych t. 1, 2'', PZWL, 2006.
* ''Chirurgia. Repetytorium.''
* ''Miażdżyca i inne choroby tętnic obwodowych'', PZWL, 2005.
* ''Żylaki i inne choroby żył.''
* ''Zarys dziejów chirurgii polskiej'', red. nauk. Wojciech Noszczyk, wydanie II rozszerzone i uaktualnione, PZWL, 2011<ref>[http://forumakademickie.pl/recenzje/wojciecha-noszczyka-historia-chirurgii/Forum Akademickie].</ref>.

== Ordery i odznaczenia ==

* Krzyż Komandorski z Gwiazdą [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (2005)<ref>Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 2005 r. o nadaniu orderów i odznaczeń ({{Monitor Polski|2005|65|899}}).</ref>
* Krzyż Komandorski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (2000)<ref>Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 marca 2000 r. o nadaniu orderów i odznaczeń ({{Monitor Polski|2000|14|301}}).</ref>
* [[Medal 100-lecia Odzyskania Niepodległości]] (2019)<ref>{{Cytuj |tytuł = Odznaczenia dla 17-stu najbardziej zasłużonych dla ochrony zdrowia - Ministerstwo Zdrowia |data dostępu = 2025-02-06 |opublikowany = Ministerstwo Zdrowia |url = https://www.gov.pl/web/zdrowie/odznaczenia-dla-17-stu-najbardziej-zasluzonych-dla-ochrony-zdrowia}}</ref>
* [[Medal Błogosławionego ks. Jerzego Popiełuszki]]
* [[Order Świętego Sylwestra|Order]] [[Order Świętego Sylwestra|Świętego Sylwestra]] (Watykan, po raz drugi 2015<ref name=":0" />)

== Nagrody i wyróżnienia ==

* Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2018 za dorobek naukowo-dydaktyczny<ref name=":0" />

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.oil.org.pl/xml/oil/oil68/gazeta/numery/n2007/n200707/n20070729 | tytuł = Sagi rodzinne: Noszczykowie – Zawsze chciałem wygrywać | opublikowany = oil.org.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20160710025840/http://www.oil.org.pl/xml/oil/oil68/gazeta/numery/n2007/n200707/n20070729 | zarchiwizowano = 2016-07-10}}
* {{ludzie nauki|45337|osoba=prof. zw. dr hab. Wojciech Kazimierz Noszczyk|data dostępu=2016-03-03}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Noszczyk, Wojciech}}
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego]]
[[Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie]]
[[Kategoria:Ludzie związani z CMKP]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Błogosławionego ks. Jerzego Popiełuszki]]
[[Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Sylwestra]]
[[Kategoria:Polscy chirurdzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1935]]
[[Kategoria:Wyróżnieni Medalem 100-lecia Odzyskania Niepodległości]]

title: Wojciech Kazimierz Noszczyk

Państwo działania: Polska

Data i miejsce urodzenia: 3 marca 1935 · Warszawa

Doktorat: 1965 – nauki medyczne · Akademia Medyczna w Warszawie

Habilitacja: 1972 – nauki medyczne · Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego


text:
# Rozbiór Czechosłowacji
     Kraj Sudetów anektowany przez Niemcy w październiku 1938 r. na mocy Układu monachijskiego
     Zaolzie anektowane przez Polskę w 2 października 1938 r.
     Tereny południowej Słowacji i południową Ruś Zakarpacką anektowane przez Węgry na mocy pierwszego arbitrażu wiedeńskiego 2 listopada 1938 r.
     Republika Słowacka po ogłoszeniu niepodległości w 14 marca 1939 r.
     Protektorat Czech i Moraw utworzony przez Niemców w 16 marca 1939 r.
     Karpato-Ukraina zajęta przez Węgry w 18 marca 1939 r.
Rozbiór Czechosłowacji – określenie dokonanego w 2 fazach (w latach 1938–1939) rozbioru państwa Czechosłowackiego przez sąsiednie państwa: III Rzeszę, Węgry i Polskę.

## Zapowiedzi rozbioru
Niecały rok po objęciu władzy przez Hitlera, Niemcy rozpoczęły dyplomatyczne naciski na Czechosłowację. Zgłaszano roszczenia terytorialne dotyczące obszarów zamieszkanych przez ludność niemiecką (tzw. kryzys sudecki). Już wiosną 1938 roku III Rzesza podnosiła na forum międzynarodowym sprawę rzekomego prześladowania Niemców w Czechosłowacji. Nieoficjalnie zaś III Rzesza wspierała nacjonalistów w organizowaniu ataków na ludność niemiecką w Sudetach. Francja i Wielka Brytania nie chcąc dopuścić do wybuchu kolejnej wojny, wyraziły swoje stanowisko, nawołując Pragę do odstąpienia terenów zamieszkanych w większości przez Niemców.

## Rok 1938 - pierwsza faza rozbioru
30 września 1938 roku Francja, Wielka Brytania, Niemcy i Włochy podpisały Układ Monachijski. Konferencja dotyczyła sprawy Niemców sudeckich, którzy od zakończenia I wojny światowej mieszkali na obszarze nowo utworzonej Pierwszej Republiki Czechosłowackiej. W 1921 r. mieszkało tam 3 218 000 Niemców, którzy stanowili 23,6% ludności państwa. Zachodnie mocarstwa zgodziły się na włączenie do Niemiec Kraju Sudetów. Przypieczętowały tym samym los Czechosłowacji, której przedstawiciele nie zostali zaproszeni do rozmów. Po podpisaniu paktu kanclerz rzeszy Adolf Hitler powiedział: "Jestem bardzo wdzięczny panu Chamberlain za wszelkie wysiłki. Zapewniam go, że niemiecki naród nie ma innego celu jak tylko pokój. Dalej podkreśliłem i powtarzałem, że rozwiązanie tej sprawy przez Niemcy oznacza, że w Europie nie będzie już terytorialnych problemów". Sytuację Czechosłowacji po Układzie Monachijskim wykorzystały sąsiednie państwa - Polska i Węgry. Polska wystosowała ultimatum pod adresem Pragi, żądając włączenia Zaolzia do II RP. 1 października ultimatum zostało zaakceptowane przez stronę Czechosłowacką. Wówczas rząd polski zdecydował o wkroczeniu na Zaolzie, do którego od dawna Polska rościła pretensje (Region ten zamieszkany był w większości przez Polaków). 2 października 1938 roku Zaolzie zostało włączone do Polski po zajęciu przez wojska dowodzone przez gen. dywizji Władysława Bortnowskiego. 2 listopada tegoż roku odbył się natomiast Pierwszy Arbitraż Wiedeński, w wyniku którego do Węgier została włączona południowa Słowacja. Polski Minister spraw zagranicznych Józef Beck został poinformowany o Niemieckich zamiarach względem Austrii i Czechoslowacji w trakcie jego pobytu w Berlinie w dniach 13-14 Stycznia 1938. W trakcie wizyty Hermana Göringa w Polsce 23 Lutego Beck poinformował go o tym że Polska zainteresowana jest ,, pewnym regionem " Czechosłowacji i ,, sposobem ewentualnego załatwienia zagadnień Czeskich". W następnych Miesiącach dyplomacja Polska i Niemiecka wymieniały się wzajemnie informacjami w kwestii Czechosłowackiej.

## Druga faza - upadek Czechosłowacji
W dniu 14 marca 1939 parlament Słowacji, która po układzie monachijskim uzyskała szeroką autonomię w ramach Czecho-Słowacji, ogłosił jej niepodległość. 15 marca Wehrmacht dokonał agresji na Drugą Republikę, zajmując Pragę, a 16 marca na zajętych terytoriach powstał Protektorat Czech i Moraw pod kontrolą Niemiec. Tym samym państwo czechosłowackie przestało istnieć.
13 marca 1939 r. Hitler poinformował rząd węgierski o planowanym wkroczeniu do Czechosłowacji w ciągu następnych 24 godzin oraz zostawił Węgrom wolną rękę w sprawie Ukrainy Karpackiej. Węgrzy natychmiast przedstawili 12-godzinne ultimatum rządowi czechosłowackiemu, w którym zażądali:
- opuszczenia przez wojsko czechosłowackie Karpackiej Ukrainy
- zwolnienia węgierskich więźniów politycznych
- swobody organizowania się
- ochrony węgierskiej własności
- wydania broni Węgrom

Czechosłowacki rząd nie wyraził zgody na wydanie broni. 14 marca 1939 r. o 6 rano wojska węgierskie zaatakowały Czechosłowację, w tym Ukrainę Karpacką. Równocześnie, w nocy z 13 na 14 marca, Sicz Karpacka zaatakowała posterunki czechosłowackie znajdujące się w Chuście.
Węgrzy atakowali w trzech kierunkach – z Mukaczewa na Swalawę, z Użhorodu na Pereczyn oraz dzień później ze wschodu na Sewlusz i Chust.
Walki trwały krótko. Wojska czechosłowackie, wspierane przez jednostki Straży Ochrony Państwa (StOS) broniły się do 17 marca. W walkach uczestniczyły oddziały Siczy Karpackiej pod dowództwem Mychajła Kołodzynśkiego. Oddziały czechosłowackie i siczowe zostały zmuszone do wycofania się na teren Rumunii, a Kołodzynśkyj wraz ze swoim adiutantem Zenonem Kossakiem zostali schwytani i rozstrzelani. Do 18 marca 1939 r. powstający organizm państwowy Karpato-Ukrainy został całkowicie zlikwidowany. 16 marca na Przełęczy Tucholskiej odbyły się uroczystości spotkania wojsk polskich i węgierskich i utworzenia wspólnej granicy.

title: Rozbiór Czechosłowacji

wikitext:
[[Plik:Czechoslovakia 1939 pl.SVG|mały|360px|Rozbiór Czechosłowacji w latach 1938–1939:
{{legenda|mediumorchid|[[Kraj Sudetów]] anektowany przez [[III Rzesza|Niemcy]] w październiku 1938 r. na mocy [[Układ monachijski|Układu monachijskiego]]}}
{{legenda|palegreen|[[Zaolzie]] anektowane przez [[II Rzeczpospolita|Polskę]] w 2 października 1938 r.}}
{{legenda|lightcoral|Tereny południowej Słowacji i południową [[Ukraina Karpacka|Ruś Zakarpacką]] anektowane przez [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Węgry]] na mocy [[Pierwszy arbitraż wiedeński|pierwszego arbitrażu wiedeńskiego]] 2 listopada 1938 r.}}
{{legenda|darkorange|[[Republika Słowacka (1939–1945)|Republika Słowacka]] po ogłoszeniu niepodległości w 14 marca 1939 r.}}
{{legenda|plum|[[Protektorat Czech i Moraw]] utworzony przez Niemców w 16 marca 1939 r.}}
{{legenda|darksalmon|[[Karpato-Ukraina]] zajęta przez Węgry w 18 marca 1939 r.}}
]]
'''Rozbiór Czechosłowacji''' – określenie dokonanego w 2 fazach (w latach 1938–1939) [[Rozbiór państwa|rozbioru]] państwa [[Czechosłowacja|Czechosłowackiego]] przez sąsiednie państwa: [[III Rzesza|III Rzeszę]], [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Węgry]] i [[II Rzeczpospolita|Polskę]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Pokój za wszelką cenę – 85 lat temu w Monachium dokonano rozbioru Czechosłowacji |data = 2023-09-30 |opublikowany = Dzieje.pl |url = https://dzieje.pl/wiadomosci/pokoj-za-wszelka-cene-85-lat-temu-w-monachium-dokonano-rozbioru-czechoslowacji |język = pl}}</ref>.

== Zapowiedzi rozbioru ==
Niecały rok po objęciu władzy przez [[Adolf Hitler|Hitlera]], Niemcy rozpoczęły dyplomatyczne naciski na Czechosłowację. Zgłaszano roszczenia terytorialne dotyczące obszarów zamieszkanych przez [[Niemcy (naród)|ludność niemiecką]] (tzw. [[kryzys sudecki]]). Już wiosną 1938 roku III Rzesza podnosiła na forum międzynarodowym sprawę rzekomego prześladowania Niemców w Czechosłowacji. Nieoficjalnie zaś III Rzesza wspierała nacjonalistów w organizowaniu ataków na ludność niemiecką w [[Kraj Sudetów|Sudetach]]. [[III Republika Francuska|Francja]] i [[Wielka Brytania]] nie chcąc dopuścić do wybuchu kolejnej wojny, wyraziły swoje stanowisko, nawołując Pragę do odstąpienia terenów zamieszkanych w większości przez Niemców<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Układ Monachijski - rozbiór Czechosłowacji |opublikowany = Polskie Radio |url = https://www.polskieradio.pl/39/156/artykul/942540,uklad-monachijski-%E2%80%93-rozbior-czechoslowacji |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Rozbiór Czechosłowacji |opublikowany = Opracowania.pl |url = https://opracowania.pl/opracowania/historia/rozbior-czechoslowacji,oid,996 |język = pl}}</ref>.

== Rok 1938 - pierwsza faza rozbioru ==
30 września 1938 roku Francja, Wielka Brytania, Niemcy i [[Królestwo Włoch (1861–1946)|Włochy]] podpisały [[Układ monachijski|Układ Monachijski]]. Konferencja dotyczyła sprawy [[Niemcy sudeccy|Niemców sudeckich]], którzy od zakończenia [[I wojna światowa|I wojny światowej]] mieszkali na obszarze nowo utworzonej [[Pierwsza Republika Czechosłowacka|Pierwszej Republiki Czechosłowackiej]]. W 1921 r. mieszkało tam 3 218 000 Niemców, którzy stanowili 23,6% ludności państwa<ref>{{Cytuj |autor = Zdeněk Kárník |tytuł = České země v éře První republiky (1918–1938)}}</ref>. Zachodnie mocarstwa zgodziły się na włączenie do Niemiec [[Kraj Sudetów|Kraju Sudetów]]. Przypieczętowały tym samym los Czechosłowacji, której przedstawiciele nie zostali zaproszeni do rozmów<ref>{{Cytuj |tytuł = Układ monachijski – ustępstwa, które nie zapobiegły wojnie |opublikowany = Wszystko co najważniejsze |url = https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/uklad-monachijski-ustepstwa-ktore-nie-zapobiegly-wojnie/ |język = pl}}</ref>. Po podpisaniu paktu kanclerz rzeszy [[Adolf Hitler]] powiedział: "Jestem bardzo wdzięczny panu [[Neville Chamberlain|Chamberlain]] za wszelkie wysiłki. Zapewniam go, że niemiecki naród nie ma innego celu jak tylko pokój. Dalej podkreśliłem i powtarzałem, że rozwiązanie tej sprawy przez Niemcy oznacza, że w Europie nie będzie już terytorialnych problemów"<ref name=":0" />. Sytuację Czechosłowacji po Układzie Monachijskim wykorzystały sąsiednie państwa - Polska i Węgry. Polska wystosowała ultimatum pod adresem Pragi, żądając włączenia [[Zaolzie|Zaolzia]] do II RP. 1 października ultimatum zostało zaakceptowane przez stronę Czechosłowacką<ref>{{Cytuj |autor = Sebastian Pilarski |tytuł = „Udział Polski w rozbiorze Czechosłowacji” – fałszywa klisza antypolskiej opowieści |opublikowany = Instytut Pamięci Narodowej |url = https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/125510,Sebastian-Pilarski-Udzial-Polski-w-rozbiorze-Czechoslowacji-falszywa-klisza-anty.html |język = pl}}</ref>. Wówczas rząd polski zdecydował o wkroczeniu na Zaolzie, do którego od dawna Polska rościła pretensje (Region ten zamieszkany był w większości przez [[Polacy|Polaków]]). 2 października 1938 roku Zaolzie zostało włączone do Polski po zajęciu przez wojska dowodzone przez gen. dywizji [[Władysław Bortnowski|Władysława Bortnowskiego]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Zaolzie – sporny punkt na granicy Polski |opublikowany = Polskie Radio |url = https://www.polskieradio.pl/39/156/artykul/1237541,zaolzie-%E2%80%93-sporny-punkt-na-granicy-polski |język = pl}}</ref>. 2 listopada tegoż roku odbył się natomiast [[Pierwszy arbitraż wiedeński|Pierwszy Arbitraż Wiedeński]], w wyniku którego do Węgier została włączona południowa Słowacja<ref>{{Cytuj |tytuł = Układ Monachijski. W imię urojonego pokoju. |data = 2023-09-30 |opublikowany = Historia do Rzeczy |url = https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/487281/uklad-monachijski-w-imie-urojonego-pokoju.html |język = pl}}</ref>. Polski Minister spraw zagranicznych Józef Beck został poinformowany o Niemieckich zamiarach względem Austrii i Czechoslowacji w trakcie jego pobytu w Berlinie w dniach 13-14 Stycznia 1938. W trakcie wizyty Hermana Göringa w Polsce 23 Lutego Beck poinformował go o tym że Polska zainteresowana jest ,, pewnym regionem " Czechosłowacji i ,, sposobem ewentualnego załatwienia zagadnień Czeskich". W następnych Miesiącach dyplomacja Polska i Niemiecka wymieniały się wzajemnie informacjami w kwestii Czechosłowackiej<ref>{{Cytuj |autor = Krzysztof Rak |tytuł = Polska Niespełniony Sojusznik Hitlera |data = 2019 |język = pl}}</ref>.

== Druga faza - upadek Czechosłowacji ==
W dniu 14 marca 1939 parlament Słowacji, która po układzie monachijskim uzyskała szeroką [[Autonomia|autonomię]] w ramach [[Druga Republika Czechosłowacka|Czecho-Słowacji]], ogłosił jej [[niepodległość]]. 15 marca Wehrmacht dokonał agresji na Drugą Republikę, zajmując Pragę, a 16 marca na zajętych terytoriach powstał [[Protektorat Czech i Moraw]] pod kontrolą Niemiec. Tym samym państwo czechosłowackie przestało istnieć<ref>{{Cytuj |tytuł = 75 lat temu wojska niemieckie wkroczyły do Pragi |data = 2014-03-17 |opublikowany = Dzieje.pl |url = https://dzieje.pl/aktualnosci/75-lat-temu-wojska-niemieckie-wkroczyly-do-pragi |język = pl}}</ref>.

13 marca 1939 r. Hitler poinformował rząd węgierski o planowanym wkroczeniu do Czechosłowacji w ciągu następnych 24 godzin oraz zostawił Węgrom wolną rękę w sprawie Ukrainy Karpackiej. Węgrzy natychmiast przedstawili 12-godzinne [[ultimatum]] rządowi czechosłowackiemu, w którym zażądali:

* opuszczenia przez wojsko czechosłowackie Karpackiej Ukrainy
* zwolnienia węgierskich [[Więzień polityczny|więźniów politycznych]]
* swobody organizowania się
* ochrony węgierskiej własności
* wydania broni Węgrom
Czechosłowacki rząd nie wyraził zgody na wydanie broni. 14 marca 1939 r. o 6 rano wojska węgierskie zaatakowały Czechosłowację, w tym Ukrainę Karpacką. Równocześnie, w nocy z 13 na 14 marca, [[Sicz Karpacka]] zaatakowała posterunki czechosłowackie znajdujące się w Chuście.

Węgrzy atakowali w trzech kierunkach – z [[Mukaczewo|Mukaczewa]] na [[Swalawa|Swalawę]], z [[Użhorod]]u na [[Pereczyn]] oraz dzień później ze wschodu na [[Sewlusz]] i [[Chust]].

Walki trwały krótko. Wojska czechosłowackie, wspierane przez jednostki Straży Ochrony Państwa (StOS) broniły się do 17 marca. W walkach uczestniczyły oddziały Siczy Karpackiej pod dowództwem [[Mychajło Kołodzinskyj|Mychajła Kołodzynśkiego]]. Oddziały czechosłowackie i siczowe zostały zmuszone do wycofania się na teren [[Królestwo Rumunii|Rumunii]], a Kołodzynśkyj wraz ze swoim [[adiutant]]em [[Zenon Kossak|Zenonem Kossakiem]] zostali schwytani i rozstrzelani<ref>{{Cytuj |tytuł = Річниця вторгнення угорських військ в Україну: як карпатські "січовики" боронили рідну землю @ Закарпаття онлайн |data = 2020-12-31 |url = https://zakarpattya.net.ua/News/200310-Richnytsia-vtorhnennia-uhorskykh-viisk-v-Ukrainu-iak-karpatski-sichovyky-boronyly-ridnu-zemliu |język = uk}}</ref>. Do 18 marca 1939 r. powstający organizm państwowy [[Karpato-Ukraina|Karpato-Ukrainy]] został całkowicie zlikwidowany. 16 marca na [[Przełęcz Werecka|Przełęczy Tucholskiej]] odbyły się uroczystości spotkania wojsk polskich i węgierskich i utworzenia [[Granica polsko-węgierska|wspólnej granicy]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Granica polsko-węgierska |data dostępu = 2020-12-31 |opublikowany = pb.pl |url = https://www.pb.pl/granica-polsko-wegierska-817636 |język = pl}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:II Rzeczpospolita]]
[[Kategoria:Historia Czechosłowacji]]
[[Kategoria:Historia Niemiec]]
[[Kategoria:Historia Węgier]]


text:
# Ryszard Helak
Ryszard Kazimierz Helak (ur. 4 marca 1940 w Grudziądzu, zm. 3 kwietnia 1995 w Warszawie) – polski inżynier, poseł na Sejm X kadencji.

## Życiorys
Ukończył w 1965 studia z zakresu architektury na Wydziale Architektury i Urbanistyki Politechniki Gdańskiej. Po studiach przez trzy lata pracował w Państwowej Pracowni Urbanistycznej w Świnoujściu, a następnie w bydgoskich biurach projektowych.
W latach 80. działał w opozycji demokratycznej w ramach Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarności”, był delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów w Gdańsku. W stanie wojennym został internowany na okres od 13 grudnia 1981 do 4 grudnia 1982. Po zwolnieniu kontynuował działalność w strukturach niejawnych, był publicystą w prasie drugiego obiegu. W 1989 z ramienia Komitetu Obywatelskiego uzyskał mandat posła X kadencji z okręgu bydgoskiego. W trakcie kadencji przystąpił do Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, a następnie do Unii Demokratycznej. W 1991 nie został ponownie wybrany. Pełnił funkcję doradcy ministra obrony narodowej, następnie podsekretarza stanu w tym resorcie.
W 1994 został odznaczony Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”, a w 2018 pośmiertnie – Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.
Pochowany na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku.

title: Ryszard Helak

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk = Ryszard Helak
 |grafika =
 |data urodzenia = 4 marca 1940
 |miejsce urodzenia = [[Grudziądz]]
 |data śmierci = 3 kwietnia 1995
 |miejsce śmierci = [[Warszawa]]
 |funkcja = [[Posłowie na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji|Poseł na Sejm kontraktowy]]
 |partia = [[Unia Demokratyczna]]
 |od = 18 czerwca 1989
 |do = 25 listopada 1991
 |odznaczenia = {{order|OOP|KKO}} {{order|PL-KWS}} {{order|MZOK|S}}
}}
[[Plik:Grób Ryszarda Helaka.jpg|mały|Grób Ryszarda Helaka na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku]]
'''Ryszard Kazimierz Helak''' (ur. [[4 marca]] [[1940]] w [[Grudziądz]]u, zm. [[3 kwietnia]] [[1995]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – polski inżynier, poseł na [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejm]] [[Posłowie na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji|X kadencji]].

== Życiorys ==
Ukończył w 1965 studia z zakresu [[architektura|architektury]] na [[Wydział Architektury Politechniki Gdańskiej|Wydziale Architektury i Urbanistyki]] [[Politechnika Gdańska|Politechniki Gdańskiej]]. Po studiach przez trzy lata pracował w Państwowej Pracowni Urbanistycznej w [[Świnoujście|Świnoujściu]], a następnie w bydgoskich biurach projektowych.

W latach 80. działał w opozycji demokratycznej w ramach [[Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”|Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarności”]], był delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów w [[Gdańsk]]u. W [[Stan wojenny w Polsce (1981–1983)|stanie wojennym]] został internowany na okres od 13 grudnia 1981 do 4 grudnia 1982. Po zwolnieniu kontynuował działalność w strukturach niejawnych, był publicystą w prasie [[Wydawnictwo podziemne|drugiego obiegu]]. W [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku|1989]] z ramienia [[Komitet Obywatelski „Solidarność”|Komitetu Obywatelskiego]] uzyskał mandat posła [[Posłowie na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji|X kadencji]] z [[Okręg wyborczy nr 13 do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1989–1991)|okręgu bydgoskiego]]. W trakcie kadencji przystąpił do [[Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna|Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna]], a następnie do [[Unia Demokratyczna|Unii Demokratycznej]]. W [[Wybory parlamentarne w Polsce w 1991 roku|1991]] nie został ponownie wybrany. Pełnił funkcję doradcy [[Ministerstwo Obrony Narodowej|ministra obrony narodowej]], następnie podsekretarza stanu w tym resorcie.

W 1994 został odznaczony Srebrnym [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”|Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]<ref>{{Cytuj stronę|url=https://bs.sejm.gov.pl/F?func=find-b&request=000002874&find_code=SYS&local_base=ARS10|tytuł= Profil na stronie Biblioteki Sejmowej|data dostępu=2022-09-11}}</ref>, a w 2018 pośmiertnie – Krzyżem Komandorskim [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]]<ref>{{Monitor Polski|2018|580}}</ref> oraz [[Krzyż Wolności i Solidarności|Krzyżem Wolności i Solidarności]]<ref>{{Monitor Polski|2018|562}}</ref><ref>{{Cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20180320195821/http://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,254,odznaczenia-panstwowe-dla-dzialaczy-opozycji-demokratycznej.html|tytuł=Odznaczenia państwowe dla działaczy opozycji demokratycznej|data=19 marca 2018|opublikowany=prezydent.pl|data dostępu=2022-09-11}}</ref>.

Pochowany na [[Cmentarz Łostowicki|Cmentarzu Łostowickim]] w Gdańsku<ref>{{Cytuj stronę|url=http://www.cmentarze-gdanskie.pl/cmentarze/chapter_77037.asp?smode=2&p1oid=C62EA59608AD4AD292F6CECB09E4E6BE |tytuł=Informacje na stronie cmentarze-gdanskie.pl|data dostępu=2022-09-11}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę|url=http://orka.sejm.gov.pl/ArchAll2.nsf/X/145 |tytuł=Strona sejmowa posła X kadencji|data dostępu=2022-09-11}}
* {{Cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20201031071827/http://www.encysol.pl/wiki/Ryszard_Kazimierz_Helak|tytuł=Nota biograficzna w ''Encyklopedii Solidarności''|data dostępu=2022-09-11}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Helak, Ryszard}}
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej]]
[[Kategoria:Polscy inżynierowie architekci]]
[[Kategoria:Delegaci na I Krajowy Zjazd Delegatów Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”]]
[[Kategoria:Internowani w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1981–1982]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności]]
[[Kategoria:Politycy ROAD]]
[[Kategoria:Politycy Unii Demokratycznej]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm kontraktowy]]
[[Kategoria:Posłowie z okręgu Bydgoszcz (PRL)]]
[[Kategoria:Wiceministrowie i urzędnicy III Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łostowickim w Gdańsku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1940]]
[[Kategoria:Zmarli w 1995]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Grudziądzu]]

title: Ryszard Helak

Data i miejsce urodzenia: 4 marca 1940 · Grudziądz

Data i miejsce śmierci: 3 kwietnia 1995 · Warszawa

Okres: od 18 czerwca 1989 · do 25 listopada 1991

Przynależność polityczna: Unia Demokratyczna


text:
# Enzo Pérez
Enzo Nicolás Pérez (ur. 22 lutego 1986 w Mendozie) – argentyński piłkarz występujący na pozycji defensywnego pomocnika w argentyńskim klubie Estudiantes La Plata. W latach 2009–2018 występował w reprezentacji Argentyny. Srebrny medalista Mistrzostw Świata 2014. Uczestnik Mistrzostw Świata w 2018 roku.

## Kariera klubowa
Pérez zawodową karierę rozpoczynał w 2004 roku w zespole Godoy Cruz z Primera B Nacional. W 2006 roku awansował z zespołem do Primera División. W tych rozgrywkach zadebiutował 6 sierpnia 2006 roku w przegranym 0:1 pojedynku z Argentinos Juniors. 9 września 2006 roku w zremisowanym 1:1 spotkaniu z Belgrano strzelił pierwszego gola w Primera División. W Godoy Cruz spędził 3 lata.
W 2007 roku Pérez odszedł do zespołu Estudiantes La Plata, także występującego w Primera División. Pierwszy ligowy mecz zaliczył tam 12 sierpnia 2007 roku przeciwko Gimnasii Jujuy (1:0). W 2009 roku zdobył z zespołem Copa Libertadores, a w 2010 roku mistrzostwo fazy Apertura.
W 2015 roku został wykupiony za 25 mln euro przez hiszpańską Valencię.
W lipcu 2017 trafił z Valencii do River Plate.

## Kariera reprezentacyjna
W reprezentacji Argentyny Pérez zadebiutował 1 października 2009 roku w wygranym 2:0 towarzyskim meczu z Ghaną.

## Sukcesy

### SL Benfica
- Mistrzostwo Portugalii: 2013/14, 2014/15
- Puchar Portugalii: 2013/14
- Puchar Ligi Portugalskiej: 2011/12, 2014/15
- Superpuchar Portugalii: 2014/15

### River Plate
- Copa Libertadores: 2017/18
- Mistrzostwo Argentyny: 2020/21, 2022/23
- Recopa Sudamericana: 2018/19
- Copa Argentina: 2016/17, 2018/19
- Superpuchar Argentyny: 2017/18, 2019/20
- Trofeo de Campeones Superliga: 2022/23

### Estudiantes La Plata
- Copa Libertadores: 2008/09
- Mistrzostwo Argentyny: 209/10

### Reprezentacja
- Mistrzostwa Świata 2014:  Srebrny[1]

title: Enzo Pérez

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko            = Enzo Pérez
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    = Argentina team in St. Petersburg (cropped) Perez.jpg
 |opis grafiki               =
 |pełne imię i nazwisko      = Enzo Nicolás Pérez
 |imię i nazwisko urodzenia  =
 |data urodzenia             = 22 lutego 1986
 |miejsce urodzenia          = [[Mendoza (miasto)|Mendoza]]
 |data śmierci               =
 |miejsce śmierci            =
 |obywatelstwo               =
 |wzrost                     = 178 cm
 |pozycja                    = [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnik]]
 |klub                       = [[Estudiantes La Plata]]
 |numer w klubie             = 22
 |kariera juniorska          = ! 0000–2002 ! [[Deportivo Maipú]]
! 2002–2003 ! [[Godoy Cruz Antonio Tomba|Godoy Cruz]]
 |kariera seniorska          = ! 2003–2007 ! [[Godoy Cruz Antonio Tomba|Godoy Cruz]] ! 84 ! 13
! 2007–2011 ! [[Estudiantes La Plata]] ! 119 ! 14
! 2011–2014 ! [[SL Benfica|Benfica]] ! 70 ! 9
! 2012 ! {{nowrap|→ [[Estudiantes La Plata]] (wyp.)}} ! 14 ! 0
! 2015–2017 ! [[Valencia CF|Valencia]] ! 61 ! 0
! 2017–2023 ! [[CA River Plate|River Plate]] ! 154 ! 2
! 2024–   ! [[Estudiantes La Plata]] ! 0 ! 0
 |data seniorzy              = 18 lutego 2024
 |kariera reprezentacyjna    = ! 2009–2018 ! {{Reprezentacja|ARG|pn}} ! 26 ! 1
 |data reprezentacja         = 29 października 2022
 |kariera trenerska          =
 |faksymile                  =
 |opis faksymile             =
 |medale                     = {{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa świata w piłce nożnej|MŚ]]}}
{{Medalista infobox/MŚ|PN|Brazylia|2014|srebro|piłka nożna}}
 |odznaczenia                =
 |commons                    =
 |wikicytaty                 =
 |www                        =
}}
'''Enzo Nicolás Pérez''' (ur. [[22 lutego]] [[1986]] w [[Mendoza (miasto)|Mendozie]]) – argentyński [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji defensywnego [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnika]] w argentyńskim klubie [[Estudiantes La Plata]]. W latach 2009–2018 występował w [[Reprezentacja Argentyny w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Argentyny]]. Srebrny medalista [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2014|Mistrzostw Świata 2014]]. Uczestnik [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2018|Mistrzostw Świata w 2018 roku]].

== Kariera klubowa ==
Pérez zawodową karierę rozpoczynał w 2004 roku w zespole [[Godoy Cruz Antonio Tomba|Godoy Cruz]] z [[Primera B Nacional Argentina|Primera B Nacional]]. W 2006 roku awansował z zespołem do [[Primera División (Argentyna)|Primera División]]. W tych rozgrywkach zadebiutował 6 sierpnia 2006 roku w przegranym 0:1 pojedynku z [[Argentinos Juniors Buenos Aires|Argentinos Juniors]]. 9 września 2006 roku w zremisowanym 1:1 spotkaniu z [[Belgrano Córdoba|Belgrano]] strzelił pierwszego gola w Primera División. W Godoy Cruz spędził 3 lata.

W 2007 roku Pérez odszedł do zespołu [[Estudiantes La Plata]], także występującego w Primera División. Pierwszy ligowy mecz zaliczył tam 12 sierpnia 2007 roku przeciwko [[Gimnasia y Esgrima Jujuy|Gimnasii Jujuy]] (1:0). W 2009 roku zdobył z zespołem [[Copa Libertadores w piłce nożnej|Copa Libertadores]], a w 2010 roku mistrzostwo fazy Apertura.

W 2015 roku został wykupiony za 25 mln euro przez hiszpańską [[Valencia CF|Valencię]].

W lipcu 2017 trafił z Valencii do [[Club Atlético River Plate|River Plate]].

== Kariera reprezentacyjna ==
W [[Reprezentacja Argentyny w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Argentyny]] Pérez zadebiutował 1 października 2009 roku w wygranym 2:0 towarzyskim meczu z [[Reprezentacja Ghany w piłce nożnej mężczyzn|Ghaną]].

== Sukcesy ==

=== SL Benfica ===

* [[Primeira Liga|Mistrzostwo Portugali]]<nowiki/>i: 2013/14, 2014/15
* [[Taça de Portugal|Puchar Portugalii]]: 2013/14
* [[Taça da Liga|Puchar Ligi Portugalskiej]]: 2011/12, 2014/15
* [[Supertaça Cândido de Oliveira|Superpuchar Portugalii]]: 2014/15

=== River Plate ===

* [[Copa Libertadores]]: 2017/18
* [[Primera División (Argentyna)|Mistrzostwo Argentyny]]: 2020/21, 2022/23
* [[Recopa Sudamericana]]: 2018/19
* [[Copa Argentina]]: 2016/17, 2018/19
* Superpuchar Argentyny: 2017/18, 2019/20
* Trofeo de Campeones Superliga: 2022/23

=== Estudiantes La Plata ===

* [[Copa Libertadores]]: 2008/09
* [[Primera División (Argentyna)|Mistrzostwo Argentyny]]: 209/10

=== Reprezentacja ===
* [[Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2014|Mistrzostwa Świata 2014]]: [[Plik:Silver medal with cup.svg|16px]] Srebrny<ref>{{Cytuj |tytuł = Enzo Pérez - Tytuły i sukcesy |data dostępu = 2024-02-18 |opublikowany = www.transfermarkt.pl |url = https://www.transfermarkt.pl/enzo-perez/erfolge/spieler/56066 |język = pl}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Soccerbase|59792}}
* [http://www.espnfc.com/player/127319/enzo-perez Statystyki w bazie ESPN FC] {{lang|en}}
* {{NFT|p|33658}}
* [https://www.transfermarkt.pl/enzo-perez/profil/spieler/56066 Enzo Pérez] w bazie [[Transfermarkt]]

{{Grupa szablonów
 |tytuł = Składy reprezentacji Argentyny
 |lista =
{{Argentyna 2014}}
{{Argentyna 2018}}
}}

{{SORTUJ:Perez, Enzo}}
[[Kategoria:Reprezentanci Argentyny w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Godoy Cruz Antonio Tomba]]
[[Kategoria:Piłkarze Estudiantes La Plata]]
[[Kategoria:Piłkarze SL Benfica]]
[[Kategoria:Piłkarze Valencii CF]]
[[Kategoria:Piłkarze CA River Plate]]
[[Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2014]]
[[Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2018]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Mendozie (mieście)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1986]]

title: · Enzo Pérez

Pełne imię i nazwisko: Enzo Nicolás Pérez

Data i miejsce urodzenia: 22 lutego 1986 · Mendoza

Pozycja: pomocnik

Klub: Estudiantes La Plata

title: Kariera juniorska

Lata: Klub

Deportivo Maipú

Godoy Cruz

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Godoy Cruz · 84 · (13)

Estudiantes La Plata · 119 · (14)

Benfica · 70 · (9)

→ Estudiantes La Plata (wyp.) · 14 · (0)

Valencia · 61 · (0)

River Plate · 154 · (2)

Estudiantes La Plata · 0 · (0)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Argentyna · 26 · (1)

title: Dorobek medalowy

II miejsce: Brazylia 2014 · piłka nożna


text:
# Musée des Blindés
Musée des Blindés, Musée Général Estienne – muzeum poświęcone broni pancernej, posiadające największą  na świecie  kolekcję pojazdów opancerzonych. Zlokalizowane jest w dolinie Loary w mieście Saumur, w departamencie Maine i Loara we Francji. Obecna nazwa muzeum nawiązuje do francuskiego generała Jean-Baptiste Eugène Estienne.
Kolekcja obejmuje ponad 880 pojazdów, z czego około 200 pojazdów jest wciąż sprawnych i bierze udział w corocznej paradzie o nazwie Carrousel. Od samego początku muzeum uważało za kluczową politykę przywracanie do stanu używalności jak największej liczby pojazdów. Pomimo przeprowadzki muzeum w 1993 do większych pomieszczeń na ekspozycji jest około 25% eksponatów z kolekcji muzeum.
Muzeum posiada konstrukcje od wczesnych eksperymentalnych czołgów z I wojny światowej po zaawansowane konstrukcje technologiczne dziś.
Saumur było tradycyjnym ośrodkiem szkolenia francuskich kawalerzystów Cadre Noir i taki też był zamysł organizacji muzeum. Obecnie muzeum kawalerii w Saumur jest oddzielną placówką muzealną. Ozdobą kolekcji są tu francuskie: Schneider CA1, St Chamond, Renault R-35, AMC 35, AMR 33 i ARL 44, inne alianckie: M4 Sherman, DUKW, niemieckie: Tiger II, Panther a także liczne konstrukcje eksperymentalne.
- Schneider C.A.1
- St. Chamond M16
- AMC 1935
- ARL 44
- Tiger II

title: Musée des Blindés

wikitext:
{{Muzeum infobox
 |nazwa                   = Musée des Blindés
 |nazwa oryginalna        =
 |placówka macierzysta    =
 |zdjęcie                 = Renault-FT17-Saumur.0004gw9y.jpg
 |opis zdjęcia            = [[Renault FT]]
 |alt zdjęcia             =
 |państwo                 = FRA
 |miejscowość             = [[Saumur]]
 |adres                   =
 |data założenia          =
 |data likwidacji         =
 |zakres zbiorów          = [[czołg|broń pancerna]]
 |wielkość zbiorów        =
 |powierzchnia ekspozycji =
 |dyrektor                =
 |kustosz                 =
 |kierownik               =
 |oddziały                =
 |kod mapy                =
 |współrzędne             = 47° 14′ 39.12″ N, 0° 4′ 14.88″ W
 |commons                 = Category:Musée des Blindés
 |www                     = http://www.museedesblindes.fr/
}}
'''Musée des Blindés, Musée Général Estienne''' – [[muzeum]] poświęcone [[czołg|broni pancernej]], posiadające największą  na świecie  kolekcję [[transporter opancerzony|pojazdów opancerzonych]]. Zlokalizowane jest w [[Dolina Loary|dolinie Loary]] w mieście [[Saumur]], w [[Departament (Francja)|departamencie]] [[Maine i Loara]] we [[Francja|Francji]]. Obecna nazwa muzeum nawiązuje do francuskiego generała [[Jean-Baptiste Eugène Estienne]].

Kolekcja obejmuje ponad 880 pojazdów, z czego około 200 pojazdów jest wciąż sprawnych i bierze udział w corocznej paradzie o nazwie ''Carrousel''. Od samego początku muzeum uważało za kluczową politykę przywracanie do stanu używalności jak największej liczby pojazdów. Pomimo przeprowadzki muzeum w [[1993]] do większych pomieszczeń na ekspozycji jest około 25% eksponatów z kolekcji muzeum<ref name="museedesblindes">{{Cytuj stronę |url =https://www.museedesblindes.fr|tytuł =Le Musée des Blindés de Saumur.|opublikowany =www.museedesblindes.fr|język = fr |data dostępu = 2023-04-07}}</ref>.

Muzeum posiada konstrukcje od wczesnych eksperymentalnych czołgów z [[I wojna światowa|I wojny światowej]] po zaawansowane konstrukcje technologiczne dziś<ref name="warmuseums">{{Cytuj stronę |url =http://www.warmuseums.nl/gal/100gal.htm|tytuł =Musée des Blindés - Saumur - France.|opublikowany =www.warmuseums.nl|język = en |data dostępu = 2023-04-07}}</ref>.

Saumur było tradycyjnym ośrodkiem szkolenia francuskich kawalerzystów [[Cadre Noir]] i taki też był zamysł organizacji muzeum. Obecnie muzeum kawalerii w Saumur jest oddzielną placówką muzealną. Ozdobą kolekcji są tu francuskie: [[Schneider C.A.1|Schneider CA1]], [[St. Chamond M16|St Chamond]], [[Renault R-35]], [[AMC 1935|AMC 35]], [[AMR 33]] i [[ARL 44]], inne alianckie: [[M4 Sherman]], [[DUKW]], niemieckie: [[Tiger II]], [[Panther]] a także liczne konstrukcje eksperymentalne.

<gallery>
Plik:Schneider-CA-1.Saumur.0004es9x.jpg|[[Schneider C.A.1]]
Plik:Saint-Chamond.Saumur.0004fq2z.jpg|[[St. Chamond M16]]
Plik:AMC-35-Saumur.00044pa3.jpg|[[AMC 1935]]
Plik:ARL-44.jpg|[[ARL 44]]
Plik:Tiger II mg 7800.jpg|[[Panzerkampfwagen VI B Tiger II|Tiger II]]
</gallery>

== Zobacz też ==
* [[Bovington Tank Museum]]
* [[Wehrtechnische Studiensammlung Koblenz]]
* [[Deutsches Panzermuseum Munster]]
* [[Muzeum Wojny Overloon]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Muzea wojskowe we Francji|Saumur]]
[[Kategoria:Muzea broni pancernej]]
[[Kategoria:Saumur]]

title: Musée des Blindés

Państwo: Francja

Miejscowość: Saumur

Zakres zbiorów: broń pancerna


text:
# Powiat Merseburg-Querfurt
Powiat Merseburg-Querfurt (niem. Landkreis Merseburg-Querfurt) – był do 1 lipca 2007 powiatem w niemieckim kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Obecnie tereny należące do powiatu zostały włączone do powiatu Saale.
Stolicą powiatu Merseburg-Querfurt był Merseburg.

## Miasta i gminy
| - 1. Braunsbedra, miasto (11.205) - 2. Querfurt, miasto (12.659) - 3. Schkopau (11.041) |

Wspólnoty administracyjne
| - 1. Wspólnota administracyjna Bad Dürrenberg 1. Bad Dürrenberg, miasto (11.287) 2. Nempitz (307) 3. Oebles-Schlechtewitz (208) 4. Spergau (1.097) 5. Tollwitz (1.218) - 2. Wspólnota administracyjna Bad Lauchstädt 1. Bad Lauchstädt, miasto (4.983) 2. Klobikau (601) 3. Milzau (960) - 3. Wspólnota administracyjna Laucha-Schwarzeiche 1. Delitz am Berge (969) 2. Schafstädt, miasto (2.176) | - 4. Wspólnota administracyjna Leuna-Kötzschau 1. Friedensdorf (325) 2. Günthersdorf (Saksonia-Anhalt)Günthersdorf (1.280) 3. Horburg-Maßlau (555) 4. Kötschlitz (927) 5. Kötzschau (1.986) 6. Kreypau (337) 7. Leuna, miasto (6.918) 8. Rodden (254) 9. Wallendorf (Saksonia-Anhalt) (957) 10. Zöschen (1.036) 11. Zweimen (323) - 5. Wspólnota administracyjna Merseburg 1. Beuna (Geiseltal) (1.009) 2. Geusa (1.488) 3. Merseburg, miasto (34.411) - 6. Wspólnota administracyjna Oberes Geiseltal 1. Mücheln (Geiseltal), miasto (9.219) 2. Oechlitz (562) | - 7. Wspólnota administracyjna Weida-Land 1. Albersroda (467) 2. Alberstedt (501) 3. Barnstädt (1.179) 4. Esperstedt (675) 5. Farnstädt (1.219) 6. Nemsdorf-Göhrendorf (985) 7. Obhausen (1.857) 8. Schraplau, miasto (1.285) 9. Steigra (867) |

## Demografia
- 1990 - 147.259
- 1995 - 143.422
- 2000 - 138.773
- 2001 - 137.396
- 2002 - 135.525
- 2003 - 133.888
- 2004 - 132.634
- 2005 - 132.205

title: Powiat Merseburg-Querfurt

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = powiat Merseburg-Querfurt
 |nazwa oryginalna                = Landkreis Merseburg-Querfurt
 |dopełniacz nazwy                = Merseburg-Querfurt
 |jednostka                       = [[Powiat (Niemcy)|powiat]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Wappen Landkreis Merseburg-Querfurt.svg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = DE-ST
 |siedziba                        = [[Merseburg]]
 |kod statystyczny                = 15 2 61
 |stanowisko zarządzającego       = starosta
 |zarządzający                    = Tilo Heuer (SPD)
 |powierzchnia                    = 827,22 km²
 |rok                             = 31 sierpnia 2005
 |liczba ludności                 = 131 992
 |gęstość zaludnienia             = 159,6 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           = MQ
 |adres urzędu                    = Domplatz 9
06217 Merseburg
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = gmin
 |1. podział                      = 39
 |mapa                            = Lage des Landkreises Merseburg-Querfurt in Deutschland.png
 |nazwa mapy                      = Niemiec
 |2. mapa                         = Saxony anhalt mq.png
 |nazwa 2. mapy                   = Saksonii-Anhaltu
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             = http://www.merseburg-querfurt.de/
}}
'''Powiat Merseburg-Querfurt''' ([[język niemiecki|niem.]] ''Landkreis Merseburg-Querfurt'') – był do [[1 lipca]] [[2007]] [[Powiat (Niemcy)|powiat]]em w [[Niemcy|niemieckim]] [[kraje związkowe Niemiec|kraju związkowym]] [[Saksonia-Anhalt]]. Obecnie tereny należące do powiatu zostały włączone do [[Powiat Saale|powiatu Saale]].

Stolicą powiatu Merseburg-Querfurt był [[Merseburg]].

== Miasta i gminy ==
{|
|-
| width="450" valign="top" |
* '''1. [[Braunsbedra]]''', miasto (11.205)
* '''2. [[Querfurt]]''', miasto (12.659)
* '''3. [[Schkopau]]''' (11.041)

|}
'''[[Wspólnota administracyjna|Wspólnoty administracyjne]]'''
{|
| width="450" valign="top" |
* '''1. [[Wspólnota administracyjna Bad Dürrenberg]]'''
# [[Bad Dürrenberg]], miasto (11.287)
# [[Nempitz]] (307)
# [[Oebles-Schlechtewitz]] (208)
# [[Spergau]] (1.097)
# [[Tollwitz]] (1.218)
* '''2. [[Wspólnota administracyjna Bad Lauchstädt]]'''
# [[Bad Lauchstädt]], miasto (4.983)
# [[Klobikau]] (601)
# [[Milzau]] (960)
* '''3. [[Wspólnota administracyjna Laucha-Schwarzeiche]]'''
# [[Delitz am Berge]] (969)
# [[Schafstädt]], miasto (2.176)
| width="450" valign="top" |
* '''4. [[Wspólnota administracyjna Leuna-Kötzschau]]'''
# [[Friedensdorf]] (325)
# [[Günthersdorf (Saksonia-Anhalt)Günthersdorf]] (1.280)
# [[Horburg-Maßlau]] (555)
# [[Kötschlitz]] (927)
# [[Kötzschau]] (1.986)
# [[Kreypau]] (337)
# [[Leuna]], miasto (6.918)
# [[Rodden]] (254)
# [[Wallendorf (Saksonia-Anhalt)]] (957)
# [[Zöschen]] (1.036)
# [[Zweimen]] (323)
* '''5. [[Wspólnota administracyjna Merseburg]]'''
# [[Beuna (Geiseltal)]] (1.009)
# [[Geusa]] (1.488)
# [[Merseburg]], miasto (34.411)
* '''6. [[Wspólnota administracyjna Oberes Geiseltal]]'''
# [[Mücheln (Geiseltal)]], miasto (9.219)
# [[Oechlitz]] (562)
| width="450" valign="top" |
* '''7. [[Wspólnota administracyjna Weida-Land]]'''
# [[Albersroda]] (467)
# [[Alberstedt]] (501)
# [[Barnstädt]] (1.179)
# [[Esperstedt (Saksonia-Anhalt)|Esperstedt]] (675)
# [[Farnstädt]] (1.219)
# [[Nemsdorf-Göhrendorf]] (985)
# [[Obhausen]] (1.857)
# [[Schraplau]], miasto (1.285)
# [[Steigra]] (867)
|}

== Demografia ==
* 1990 - 147.259
* 1995 - 143.422
* 2000 - 138.773
* 2001 - 137.396
* 2002 - 135.525
* 2003 - 133.888
* 2004 - 132.634
* 2005 - 132.205

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Dawne powiaty w Saksonii-Anhalcie]]
[[Kategoria:Powiat Saale| ]]

title: powiat Merseburg-QuerfurtLandkreis Merseburg-Querfurt

Państwo: Niemcy

Kraj związkowy: Saksonia-Anhalt

Siedziba: Merseburg

Starosta: Tilo Heuer (SPD)

Tablice rejestracyjne: MQ