text:
# Nitrotriazolon
Nitrotriazolon (3-nitro-1,2,4-triazol-5-on, NTO) – organiczny związek chemiczny z grupy nitrozwiązków heterocyklicznych, pochodna triazolu. Stosowany jako kruszący materiał wybuchowy.
W temperaturze pokojowej NTO jest białym krystalicznym ciałem stałym o gęstości 1,93 g/cm³. Produkt techniczny ma barwę seledynową. Topi się w temperaturze ok. 260 °C z rozkładem. Dobrze rozpuszczalny w gorącej wodzie, N-metylopirolidonie i etanolu. Z tych rozpuszczalników może być krystalizowany.

## Otrzymywanie
NTO otrzymuje się poprzez nitrowanie triazolonu mieszaniną kwasu siarkowego i azotowego lub 80% kwasem azotowym.

## Zastosowanie
Jest wykorzystywany jako zamiennik trotylu w mało wrażliwych mieszaninach wybuchowych, np. IMX-101.

title: Nitrotriazolon

wikitext:
{{Związek chemiczny infobox
 |nazwa                      = Nitrotriazolon
 |1. grafika                 = Nitrotriazolone.svg
 |opis 1. grafiki            =
 |2. grafika                 =
 |opis 2. grafiki            =
 |3. grafika                 =
 |opis 3. grafiki            =
 |nazwa systematyczna        = 3-nitro-1,2,4-triazol-5-on
 |inne nazwy                 = NTO; [[numer WE]]: 213-254-4
 |wzór sumaryczny            = C2H2N4O3
 |inne wzory                 =
 |masa molowa                = 130,06
 |wygląd                     = białe lub seledynowe krystaliczne ciało stałe
 |SMILES                     = C1(=NC(=O)NN1)[N+](=O)[O-]
 |numer CAS                  = 932-64-9
 |PubChem                    = 3453883
 |DrugBank                   =
 |gęstość                    = 1,93
 |gęstość źródło             =
 |stan skupienia w podanej g = ciało stałe
 |g warunki niestandardowe   =
 |rozpuszczalność w wodzie   =
 |rww źródło                 =
 |rww warunki niestandardowe =
 |inne rozpuszczalniki       =
 |temperatura topnienia      = 260
 |tt źródło                  =
 |tt warunki niestandardowe  =
 |temperatura wrzenia        =
 |tw źródło                  =
 |tw warunki niestandardowe  =
 |temperatura krytyczna      =
 |tk źródło                  =
 |ciśnienie krytyczne        =
 |ck źródło                  =
 |logP                       =
 |kwasowość                  =
 |zasadowość                 =
 |lepkość                    =
 |l źródło                   =
 |l warunki niestandardowe   =
 |napięcie powierzchniowe    =
 |np źródło                  =
 |np warunki niestandardowe  =
 |układ krystalograficzny    =
 |moment dipolowy            =
 |moment dipolowy źródło     =
 |karta charakterystyki      =
 |zagrożenia GHS źródło      =
 |piktogram GHS              = {{Piktogram GHS|?}}
 |hasło GHS                  =
 |zwroty H                   =
 |zwroty EUH                 =
 |zwroty P                   =
 |piktogram UE               = {{Piktogram ostrzegawczy|?}}
 |NFPA 704                   =
 |NFPA 704 źródło            =
 |temperatura zapłonu        =
 |tz źródło                  =
 |tz warunki niestandardowe  =
 |temperatura samozapłonu    =
 |ts źródło                  =
 |ts warunki niestandardowe  =
 |numer RTECS                =
 |dawka śmiertelna           =
 |pochodne                   =
 |podobne związki            =
 |commons                    =
}}
'''Nitrotriazolon''' (3-nitro-1,2,4-triazol-5-on, NTO) – [[Związki organiczne|organiczny związek chemiczny]] z grupy [[Nitrozwiązki|nitrozwiązków]] [[związki heterocykliczne|heterocyklicznych]], pochodna [[triazol]]u. Stosowany jako kruszący [[materiał wybuchowy]].

W temperaturze pokojowej NTO jest białym krystalicznym ciałem stałym o gęstości 1,93 g/cm³. Produkt techniczny ma barwę seledynową. Topi się w temperaturze ok. 260 °C z rozkładem. Dobrze rozpuszczalny w gorącej wodzie, [[N-Metylopirolidon|''N''-metylopirolidonie]] i [[etanol]]u. Z tych rozpuszczalników może być krystalizowany.

== Otrzymywanie ==
NTO otrzymuje się poprzez [[nitrowanie]] [[triazolon]]u [[mieszanina nitrująca|mieszaniną kwasu siarkowego i azotowego]] lub 80% [[Kwas azotowy|kwasem azotowym]].

== Zastosowanie ==
Jest wykorzystywany jako zamiennik [[trotyl]]u w mało wrażliwych mieszaninach wybuchowych, np. [[IMX-101]].

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Cudziło | imię=Stanisław | tytuł= Wojskowe materiały wybuchowe| data=2000 | wydawca=Wydawnictwo Wydziału Metalurgii i Inżynierii Materiałowej Politechniki Częstochowskiej | miejsce=Częstochowa | isbn=83-87745-50-2 | strony=386}}

[[Kategoria:Związki wybuchowe]]
[[Kategoria:Nitrozwiązki]]
[[Kategoria:Azoliny]]
[[Kategoria:Karbamidy]]
[[Kategoria:Hydrazydy]]
[[Kategoria:Kruszące materiały wybuchowe]]

title: Nitrotriazolon


text:
# Itheum
Itheum – rodzaj chrząszczy z rodziny kózkowatych i podrodziny zgrzypikowych.

## Zasięg występowania
Przedstawiciele tego rodzaju występują w Australii.

## Systematyka
Do Itheum należy 5 gatunków:
- Itheum alboscutellare
- Itheum fuscoantennale
- Itheum lineare
- Itheum villosum
- Itheum vittigerum

wikiname: plwiki

title: Itheum

in_language: pl

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Itheum''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Francis Polkinghorne Pascoe|Pascoe]], 1864
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |podgromada             = [[owady uskrzydlone]]
 |rząd                   = [[chrząszcze]]
 |podrząd                = [[chrząszcze wielożerne]]
 |infrarząd              = [[Cucujiformia]]
 |nadrodzina             = [[stonki]]
 |rodzina                = [[kózkowate]]
 |podrodzina             = [[zgrzypikowe]]
 |plemię                 = [[Pteropliini]]
 |rodzaj                 = ''Itheum''
 |synonimy               =
 |wikispecies            = Itheum
 |commons                =
}}
'''''Itheum''''' – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[chrząszcze|chrząszczy]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[kózkowate|kózkowatych]] i podrodziny [[zgrzypikowe|zgrzypikowych]].

== Zasięg występowania ==
Przedstawiciele tego rodzaju występują w [[Australia|Australii]]{{r|old}}.

== Systematyka ==
Do ''Itheum'' należy 5 gatunków{{r|old}}:
* ''[[Itheum alboscutellare]]''
* ''[[Itheum fuscoantennale]]''
* ''[[Itheum lineare]]''
* ''[[Itheum villosum]]''
* ''[[Itheum vittigerum]]''

== Przypisy ==
<references>
<ref name="old">{{Cytuj stronę | url =http://bezbycids.com/byciddb/wbycidview.asp?tribe=Pteropliini&w=o| tytuł = Pteropliini w Old World Cerambycidae Catalog | data dostępu = 2024-06-24}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zgrzypikowe]]
[[Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1864 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Podgromada: owady uskrzydlone

Rząd: chrząszcze

Podrząd: chrząszcze wielożerne

Infrarząd: Cucujiformia

Nadrodzina: stonki

Rodzina: kózkowate

Podrodzina: zgrzypikowe

Plemię: Pteropliini

Rodzaj: Itheum


text:
# History (Unix)
history (ang. history, historia) – polecenie systemu operacyjnego Unix, służące do wyświetlenia historii wprowadzonych poleceń w bieżącej sesji terminala. Każde z nich traktowane jest jako zdarzenie, które ma swój indywidualny numer. Wykorzystuje się to do ponownego wykonania polecenia, zamiast jego powtórnego wpisywania. Można również za jego pomocą przywołać zdarzenie i je zmienić.

## Przykłady użycia

### Historia poleceń
Po wpisaniu polecenia history przykładowy wynik wygląda następująco:
```
$
history

1  ls

2  who

3  clear

4  history

...

```

Domyślnie zwraca ono 1000 wyników.

### Lista ostatnio używanych n poleceń
history n zwróci n wprowadzonych wcześniej poleceń.
```
$
history

3

33 cd ~

34 ls

35 history 3

```

### Powtórzenie ostatniego polecenia
Za pomocą dwóch wykrzykników !! powtórzymy ostatnie polecenie.
```
$
echo

"Powtórzymy polecenie"

Powtórzymy polecenie

$
!!

Powtórzymy polecenie

```

### Powtórzenie polecenia o wskazanym numerze zdarzenia
Wykorzystując polecenie !n wywołamy zdarzenie o numerze n w historii.
Gdy poleceniem o numerze zdarzenia 1 będzie clear, wpisując polecenie !1 wyczyścimy terminal.

### Użycie zgrep
Polecenie history | grep x zwróci wyłącznie wyniki z użyciem x w poleceniu.
```
$
history

|

grep

clear

7 clear

29 clear

43 clear

67 history | grep clear

```

title: History (Unix)

wikitext:
{{małą literą}}
'''history''' ({{w języku|en|history}}, historia) – [[Polecenia systemu operacyjnego Unix|polecenie systemu operacyjnego Unix]], służące do wyświetlenia historii wprowadzonych poleceń w bieżącej sesji terminala<ref name="guru99">{{Cytuj stronę | url = https://www.guru99.com/must-know-linux-commands.html | tytuł = Basic Linux/Unix Commands with Examples | język = en | data dostępu = 2020-06-23}}</ref><ref name="thegeekdiary">{{Cytuj stronę | url = https://www.thegeekdiary.com/unix-linux-examples-of-bash-history-command-you-may-have-never-used/ | tytuł = UNIX / Linux : Examples of bash history command to repeat last commands | język = en | data dostępu = 2020-06-23}}</ref><ref name="geeksforgeeks">{{Cytuj stronę | url = https://www.geeksforgeeks.org/history-command-in-linux-with-examples/ | tytuł = history command in Linux with Examples | język = en | data dostępu = 2020-06-23}}</ref><ref name="opensource">{{Cytuj stronę | url = https://opensource.com/article/18/6/history-command | tytuł = How to use the history command in Linux | autor = Steve Morris | data = 2020-04-01 | język = en | data dostępu = 2020-06-23}}</ref>. Każde z nich traktowane jest jako zdarzenie, które ma swój indywidualny numer<ref name="geeksforgeeks" />. Wykorzystuje się to do ponownego wykonania polecenia, zamiast jego powtórnego wpisywania<ref name="thegeekdiary" /><ref name="geeksforgeeks" /><ref name="opensource" />. Można również za jego pomocą przywołać zdarzenie i je zmienić<ref name="geeksforgeeks" /><ref name="opensource" />.

== Przykłady użycia ==
=== Historia poleceń ===
Po wpisaniu polecenia history przykładowy wynik wygląda następująco:
<syntaxhighlight lang="console">
$ history
1  ls
2  who
3  clear
4  history
...
</syntaxhighlight>
Domyślnie zwraca ono 1000 wyników<ref name="thegeekdiary" />.

=== Lista ostatnio używanych n poleceń ===
history n zwróci ''n'' wprowadzonych wcześniej poleceń<ref name="thegeekdiary" /><ref name="geeksforgeeks" />.
<syntaxhighlight lang="console">
$ history 3
33 cd ~
34 ls
35 history 3
</syntaxhighlight>

=== Powtórzenie ostatniego polecenia ===
Za pomocą dwóch wykrzykników !! powtórzymy ostatnie polecenie<ref name="thegeekdiary" />.
<syntaxhighlight lang="console">
$ echo "Powtórzymy polecenie"
Powtórzymy polecenie
$ !!
Powtórzymy polecenie
</syntaxhighlight>

=== Powtórzenie polecenia o wskazanym numerze zdarzenia ===
Wykorzystując polecenie !n wywołamy zdarzenie o numerze ''n'' w historii<ref name="geeksforgeeks" />.

Gdy poleceniem o numerze zdarzenia 1 będzie clear, wpisując polecenie !1 wyczyścimy terminal.

=== Użycie z [[grep]] ===
Polecenie history | grep x zwróci wyłącznie wyniki z użyciem ''x'' w poleceniu<ref name="geeksforgeeks" />.
<syntaxhighlight lang="console">
$ history | grep clear
7 clear
29 clear
43 clear
67 history | grep clear
</syntaxhighlight>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Polecenia Unix}}

[[Kategoria:Polecenia Unix]]


text:
# Plainfeld
Plainfeld – gmina w Austrii, w kraju związkowym Salzburg, w powiecie Salzburg-Umgebung. Według Austriackiego Urzędu Statystycznego liczyła 1259 mieszkańców (1 stycznia 2015).

title: Plainfeld

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Plainfeld
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = Plainfeldu
 |jednostka                       =
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Wappen at plainfeld.png
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Salzburg (kraj związkowy)
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Powiat Salzburg-Umgebung|Salzburg-Umgebung]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 5,24 km²
 |wysokość                        = 629 m n.p.m.
 |rok                             = 1 stycznia 2015
 |liczba ludności                 = 1259
 |gęstość zaludnienia             = 240 os./km²
 |numer kierunkowy                = 06229
 |kod pocztowy                    = 5325
 |tablice rejestracyjne           = SL
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     = 47°50′N 13°11′E
 |commons                         = Category:Plainfeld
 |www                             = http://www.plainfeld.salzburg.at/
}}
'''Plainfeld''' – gmina w [[Austria|Austrii]], w [[Salzburg (kraj związkowy)|kraju związkowym Salzburg]], w powiecie [[Powiat Salzburg-Umgebung|Salzburg-Umgebung]]. Według Austriackiego Urzędu Statystycznego liczyła 1259 mieszkańców (1 stycznia 2015)<ref>[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/index.html Austriacki Urząd Statystyczny]</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Pleinfeld]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Powiat Salzburg-Umgebung}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gminy w powiecie Salzburg-Umgebung]]

title: Plainfeld

Państwo: Austria

Kraj związkowy: Salzburg

Powiat: Salzburg-Umgebung

• gęstość: 240 os./km²

Tablice rejestracyjne: SL


text:
# Solomon Northup
Solomon Northup (ur. 1808, zm. 1863) – amerykański działacz abolicjonistyczny. Urodził się jako wolny człowiek w Nowym Jorku, gdzie uzyskał wykształcenie i mieszkał z żoną i trójką dzieci. Zwabiony ofertą pracy, został porwany w roku 1841 (20 lat przed wybuchem wojny secesyjnej), a następnie sprzedany do niewoli w Waszyngtonie. Stamtąd został przewieziony do Nowego Orleanu i sprzedany właścicielowi niewolników na plantacji w Luizjanie. Został uwolniony po 12 latach pracy jako niewolnik.
Po odzyskaniu wolności spisał swoją autobiograficzną książkę 12 Years A Slave (wyd. polskie pt. Zniewolony. 12 Years a Slave), która stała się poruszającym świadectwem tego, czym było niewolnictwo w XIX-wiecznej Ameryce.
Okoliczności i data śmierci Northupa nie są do końca pewne.
Pamiętnik, jaki sporządził, był parokrotnie przedrukowywany. W 2013 roku, na podstawie jego wspomnień, powstał film Zniewolony (12 Years a Slave) w reżyserIi Steve’a McQueena, z Chiwetelem Ejioforem grającym rolę Northupa.
Film zdobył 7 nominacji do Złotych Globów. Obraz zdobył statuetkę w najważniejszej kategorii – najlepszy dramat filmowy 2013 roku oraz 3 Oscary.

title: Solomon Northup

wikitext:
[[Plik:Solomon Northup 001 (cropped).jpg|thumb|Solomon Northup w 1855]]
'''Solomon Northup''' (ur. 1808, zm. 1863) – amerykański działacz abolicjonistyczny. Urodził się jako wolny człowiek w Nowym Jorku, gdzie uzyskał wykształcenie i mieszkał z żoną i trójką dzieci. Zwabiony ofertą pracy, został porwany w roku 1841 (20 lat przed wybuchem [[Wojna secesyjna|wojny secesyjnej]]), a następnie sprzedany do niewoli w Waszyngtonie. Stamtąd został przewieziony do Nowego Orleanu i sprzedany właścicielowi niewolników na plantacji w Luizjanie. Został uwolniony po 12 latach pracy jako niewolnik.

Po odzyskaniu wolności spisał swoją autobiograficzną książkę ''12 Years A Slave'' (wyd. polskie pt. ''Zniewolony. 12 Years a Slave''<ref>[http://replika.eu/index.php?k=ksi&id=489 Zniewolony. 12 Years a Slave], [[Wydawnictwo Replika]] 2014</ref>), która stała się poruszającym świadectwem tego, czym było [[niewolnictwo]] w XIX-wiecznej Ameryce.

Okoliczności i data śmierci Northupa nie są do końca pewne.

Pamiętnik, jaki sporządził, był parokrotnie przedrukowywany. W 2013 roku, na podstawie jego wspomnień, powstał film [[Zniewolony (film 2013)|''Zniewolony'']] (''12 Years a Slave'') w reżyserIi [[Steve McQueen (reżyser)|Steve’a McQueena]], z [[Chiwetel Ejiofor|Chiwetelem Ejioforem]] grającym rolę Northupa.

Film zdobył 7 nominacji do [[Złote Globy|Złotych Globów]]. Obraz zdobył statuetkę w najważniejszej kategorii – najlepszy [[dramat filmowy]] 2013 roku oraz 3 Oscary<ref>{{Cytuj stronę | url = http://film.onet.pl/wiadomosci/zlote-globy-2014-przyznane-oto-laureaci/clxrx | tytuł = Złote Globy 2014 przyznane. Oto laureaci - Film | opublikowany = [[Onet.pl]] | data dostępu = 2014-03-06 | archiwum = https://web.archive.org/web/20140218115007/http://film.onet.pl/wiadomosci/zlote-globy-2014-przyznane-oto-laureaci/clxrx | zarchiwizowano = 2014-02-18}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Northup, Solomon}}
[[Kategoria:Amerykańscy niewolnicy]]
[[Kategoria:Amerykańscy abolicjoniści]]
[[Kategoria:Amerykańscy autorzy pamiętników i dzienników]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1808]]
[[Kategoria:Zmarli w 1863]]


text:
# Conrad Drzewiecki
Conrad Drzewiecki (ur. 14 października 1926 w Poznaniu, zm. 25 sierpnia 2007) – polski tancerz, choreograf oraz reformator baletu. Zdobywca wielu nagród zagranicznych, m.in. Srebrnego Medalu Międzynarodowego Konkursu Tańca w Bukareszcie (z Teresą Kujawą – 1953), Złotego Medalu Międzynarodowego Konkursu Tańca w Warszawie (1955) Primo Premio Assoluto Międzynarodowego Konkursu Baletowego w Vercelli (1956).

## Życiorys
W 1951 został solistą baletu Opery Poznańskiej, a następnie jego kierownikiem (1963–1973).
W latach 1971–1980 pełnił funkcję dyrektora artystycznego Państwowej Szkoły Baletowej w Poznaniu. Jako choreograf pracował również za granicą między innymi: w Ballet Nationale J.M.F., Het National Ballet w Amsterdamie, Danza Nationale de Cuba w Hawanie, Staatsoper i Deutsche Oper w Berlinie, Stadttheatern Malmö i Narodne Divadlo w Pradze.
Początek jego działalności datuje się na przełom lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Wprowadził do repertuaru Opery Poznańskiej kompozycje choreograficzne, które syntezowały technikę neoklasyczną i taniec modern. Działalność ta zaowocowała wkrótce powstaniem Polskiego Teatru Tańca. Jako dyrektor PTT, Conrad Drzewiecki, otrzymał wiele nagród: dyplom Ministra Spraw Zagranicznych i Nagrodę Państwową I stopnia za propagowanie kultury polskiej za granicą, dyplom ITI za popularyzację sztuki polskiej za granicą, Nagrodę Miasta Poznania za szczególne osiągnięcia w dziedzinie kultury i sztuki, tytuł: „Zasłużonego dla Kultury Narodu”.
Uczestniczył w licznych tournée po całej Europie oraz otrzymywał zaproszenia do udziału w światowych festiwalach, m.in.: Międzynarodowym Festiwalu Tańca w Paryżu i Chateauvallon, Baletto Oggi w Bari, Musica Sacra w Mediolanie, Intercontri Musicali Romani, Bregener Festspiele i Berliner Festtage.
Zrealizował m.in. następujące spektakle: Ognisty ptak (1967), Adagio na smyczki i organy (1967), Pawana na śmierć Infantki (1968), Cudowny Mandaryn (1970), Epitafium dla don Juana (1974), Odwieczne pieśni (1975), Modus vivendi (1975), Stabat Mater (1976), Krzesany (1977), Yesterday (1982), z których wiele zyskało także swoją wersję filmową. Ostatnie spektakle dla Polskiego Teatru Tańca Pieśń Roksany i Śmierć Izoldy, Conrad Drzewiecki przygotował w 1998 roku z okazji jubileuszu 25-lecia Teatru.
Będąc dyrektorem Polskiego Teatru Tańca, często współpracował z teatrami dramatycznymi i telewizją jako choreograf i reżyser.
Jego żoną była tancerka i choreografka Teresa Kujawa, z którą Drzewiecki wielokrotnie współpracował.
Pochowany na cmentarzu Junikowo.

## Nagrody
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2007, pośmiertnie)[5]
- Był laureatem licznych nagród m.in. Prix Italia za film Gry i „Terpsychory”[6] za całokształt twórczości. W 1986 otrzymał Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej”[7]. W roku 2006 został uhonorowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Złotym Medalem Gloria Artis.

## Upamiętnienie
14 października 2009 przemianowano dawną ulicę Kasztelanów na poznańskim Grunwaldzie na Conrada Drzewieckiego.

title: Conrad Drzewiecki

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Conrad Drzewiecki
 |imię i nazwisko org   =
 |pseudonim             =
 |grafika               = Conrad Drzewiecki (2).jpg
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko = Konrad Jakub Drzewiecki
 |data urodzenia        = [[14 października]] [[1926]]
 |miejsce urodzenia     = [[Poznań]]
 |data śmierci          = [[25 sierpnia]] [[2007]]
 |miejsce śmierci       =
 |narodowość            = polska
 |język                 =
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[taniec]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           = {{order|OOP|KKO}} {{Order|GA|Z}}
 |nagrody               =
 |commons               = Category:Conrad Drzewiecki
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
[[Plik:1985 Conrad Drzewiecki.jpg|thumb|240px|Conrad Drzewiecki w 1985]]
'''Conrad Drzewiecki''' (ur. [[14 października]] [[1926]]<ref name="necropolis">{{cytuj stronę |url = http://www.poznan.pl/mim/necropolis/plan.html?id=56502&name=Conrad&cm_id=2&urlAnchor=OpenMap&surname=Drzewiecki |tytuł = Wyszukiwarka cmentarna |opublikowany = poznan.pl |język = pl |data dostępu = 2012-06-25}}</ref> w [[Poznań|Poznaniu]], zm. [[25 sierpnia]] [[2007]]) – polski [[taniec|tancerz]], choreograf oraz reformator baletu. Zdobywca wielu nagród zagranicznych, m.in. Srebrnego Medalu Międzynarodowego Konkursu Tańca w Bukareszcie (z [[Teresa Kujawa|Teresą Kujawą]] – 1953), Złotego Medalu Międzynarodowego Konkursu Tańca w Warszawie (1955) Primo Premio Assoluto Międzynarodowego Konkursu Baletowego w Vercelli (1956).

== Życiorys ==
W 1951 został solistą baletu [[Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu|Opery Poznańskiej]], a następnie jego kierownikiem (1963–1973).
W latach 1971–1980 pełnił funkcję dyrektora artystycznego [[Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. Olgi Sławskiej-Lipczyńskiej w Poznaniu|Państwowej Szkoły Baletowej w Poznaniu]]. Jako choreograf pracował również za granicą między innymi: w Ballet Nationale J.M.F., Het National Ballet w Amsterdamie, Danza Nationale de Cuba w Hawanie, Staatsoper i Deutsche Oper w Berlinie, Stadttheatern Malmö i Narodne Divadlo w Pradze.

Początek jego działalności datuje się na przełom lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych. Wprowadził do repertuaru Opery Poznańskiej kompozycje choreograficzne, które syntezowały technikę neoklasyczną i taniec modern. Działalność ta zaowocowała wkrótce powstaniem [[Polski Teatr Tańca|Polskiego Teatru Tańca]]. Jako dyrektor PTT, Conrad Drzewiecki, otrzymał wiele nagród: dyplom Ministra Spraw Zagranicznych i Nagrodę Państwową I stopnia za propagowanie kultury polskiej za granicą, dyplom ITI za popularyzację sztuki polskiej za granicą, Nagrodę Miasta Poznania za szczególne osiągnięcia w dziedzinie kultury i sztuki, tytuł: „Zasłużonego dla Kultury Narodu”.

Uczestniczył w licznych tournée po całej Europie oraz otrzymywał zaproszenia do udziału w światowych festiwalach, m.in.: Międzynarodowym Festiwalu Tańca w Paryżu i Chateauvallon, Baletto Oggi w Bari, Musica Sacra w Mediolanie, Intercontri Musicali Romani, Bregener Festspiele i Berliner Festtage.

Zrealizował m.in. następujące spektakle: ''Ognisty ptak'' (1967), ''Adagio na smyczki i organy'' (1967), ''Pawana na śmierć Infantki'' (1968), ''Cudowny Mandaryn'' (1970), ''Epitafium dla don Juana'' (1974), ''Odwieczne pieśni'' (1975), ''Modus vivendi'' (1975), ''Stabat Mater'' (1976), ''Krzesany'' (1977), ''Yesterday'' (1982)<ref>{{EncyklopediaTeatru |a |id = 1341 |nazwa = Conrad Drzewiecki |data dostępu = 2011-12-06}}</ref>, z których wiele zyskało także swoją wersję filmową. Ostatnie spektakle dla Polskiego Teatru Tańca ''Pieśń Roksany'' i ''Śmierć Izoldy'', Conrad Drzewiecki przygotował w 1998 roku z okazji jubileuszu 25-lecia Teatru.

Będąc dyrektorem Polskiego Teatru Tańca, często współpracował z teatrami dramatycznymi i telewizją jako choreograf i reżyser.

Jego żoną była tancerka i choreografka [[Teresa Kujawa]], z którą Drzewiecki wielokrotnie współpracował<ref>{{Cytuj |tytuł = Conrad Drzewiecki: film o twórcy Polskiego Teatru Tańca |data dostępu = 2020-05-02 |opublikowany = www.rp.pl |url = https://www.rp.pl/artykul/533423-Conrad-Drzewiecki--film-o-tworcy-Polskiego-Teatru-Tanca-.html |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Reformator, którego nadal możemy odkrywać |data dostępu = 2020-05-02 |opublikowany = www.e-teatr.pl |url = http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/182034,druk.html}}</ref>.

Pochowany na [[Cmentarz Junikowo w Poznaniu|cmentarzu Junikowo]]<ref name="necropolis" />.

== Nagrody ==
* Krzyż Komandorski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (2007, pośmiertnie)<ref>{{Monitor Polski|2007|88|958}} – pkt 1.</ref>
* Był laureatem licznych nagród m.in. [[Polscy laureaci Prix Italia w kategorii programów telewizyjnych|Prix Italia]] za film ''Gry'' i „Terpsychory”<ref>{{cytuj stronę |url = http://www.zasp.pl/biuro-informacji-i-promocji/nagrody-zasp/terpsychora-nagroda-sekcji-taca-i-baletu.html |tytuł = Terpsychora nagroda Sekcji Tańca i Baletu |opublikowany = [[Związek Artystów Scen Polskich|zasp]].pl |język = pl |data dostępu = 2011-12-01 |archiwum = https://web.archive.org/web/20131111171629/http://www.zasp.pl/biuro-informacji-i-promocji/nagrody-zasp/terpsychora-nagroda-sekcji-taca-i-baletu.html |zarchiwizowano = 2013-11-11}}</ref> za całokształt twórczości. W 1986 otrzymał [[Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej”]]<ref>''Potrzeby i nowe zadania'' /w/ "[[Rzeczpospolita (dziennik)|Rzeczpospolita]]", nr 229, 1 października 1986, s. 8.</ref>. W roku 2006 został uhonorowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego [[Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”|Złotym Medalem Gloria Artis]].

== Upamiętnienie ==
14 października 2009 przemianowano dawną ulicę Kasztelanów na poznańskim [[Grunwald (Poznań)|Grunwaldzie]] na Conrada Drzewieckiego<ref>''Przegląd wydarzeń. Sierpień-październik 2009'', w: ''[[Kronika Miasta Poznania]]'', nr 4/2009, s. 540, ISSN 0137-3552.</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj stronę |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=153777&from=&dirids=1&ver_id=&lp=8&QI= |tytuł = Laureaci nagród (s. 102–106) |opublikowany = Kronika Miasta Poznania 2/1985 |język = pl |data dostępu = 2012-06-25}}
* Gazeta Wyborcza z 2007-08-25: ''Poznań: Zmarł tancerz i choreograf Konrad Drzewiecki''; on-line: {{cytuj stronę |url = https://archive.is/20130503170438/http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,4433437.html |tytuł = Poznań: Zmarł tancerz i choreograf Konrad Drzewiecki |opublikowany = Gazeta Wyborcza |język = pl |data dostępu = 2012-06-25}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.ptt-poznan.pl/ | tytuł = Polski Teatr Tańca – Balet Poznański | opublikowany = ptt-poznan.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20111202150403/http://www.ptt-poznan.pl/ | zarchiwizowano = 2011-12-02}} oficjalna strona
* {{Filmpolski|osoba|111072|Conrad Drzewiecki}}
* {{Fototeka|osoba zdjęcia|Drzewiecki+Conrad|Conrad Drzewiecki}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Drzewiecki, Conrad}}
[[Kategoria:Artyści związani z Poznaniem]]
[[Kategoria:Dyrektorzy teatrów w Poznaniu]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Junikowie]]
[[Kategoria:Polscy choreografowie]]
[[Kategoria:Polscy tancerze baletowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1926]]
[[Kategoria:Zmarli w 2007]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]

title: Conrad Drzewiecki

Imię i nazwisko: Konrad Jakub Drzewiecki

Data i miejsce urodzenia: 14 października 1926 · Poznań

Data śmierci: 25 sierpnia 2007

Narodowość: polska

Dziedzina sztuki: taniec


text:
# Żagiew guzowata
Żagiew guzowata, żagiew Forquignona, żagiew wieńcowa (Polyporus tuberaster (Pers.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae).

## Systematyka i nazewnictwo
Jest gatunkiem typowym rodzaju Polyporus (żagiew).
O grzybie tym pisze Paolo Boccone w Museo di fisica z 1697 jako Tuberaster fungos ferens, podaje także nazwę pospolitą Pietra Fungifera, czyli „kamień grzybonośny”. Obie te nazwy odnoszą się do charakterystycznej sklerocji.
Jako pierwszą poprawną diagnozę tego gatunku (jako  Boletus tuberaster) przyjmuje się opis Christiaana Persoona zawarty w drugim tomie Synopsis Methodica Fungorum z 1801:
Kodeks Index Fungorum i inne źródła podają, że do rodzaju Polyporus został przeniesiony po raz pierwszy przez Eliasa Friesa w pierwszym tomie Observationes mycologicae z 1815, jednak w pracy tej brak diagnozy takiej kombinacji.
Pracą zatwierdzającą nazwę tego taksonu jest pierwszy tom Systema Mycologicum Eliasa Friesa z 1821 r., jest to prawdopodobnie pierwsze zastosowanie kombinacji Polyporus tuberaster:
Synonimy naukowe:

- Boletus tuberaster Jacq. 1796
- Boletus tuberaster Jacq. ex Pers. 1801
- Cerioporus forquignonii (Quél.) Quél. 1886
- Favolus boucheanus Klotzsch 1833
- Leucoporus forquignonii (Quél.) Pat. 1900
- Leucoporus lentus (Berk.) Pat. 1900
- Melanopus coronatus (Rostk.) Bourdot & Galzin 1925
- Melanopus forquignonii (Quél.) Bourdot & Galzin 1925
- Melanopus lentus (Berk.) Bourdot & Galzin 1925
- Melanopus squamosus var. coronatus (Rostk.) Bourdot & Galzin 1925
- Melanopus squamosus var. forquignonii (Quél.) Bourdot & Galzin 1925
- Melanopus squamosus var. lentus (Berk.) Bourdot & Galzin 1925
- Mycelithe fungifera Gasp. 1842
- Polyporellus squamosus f. forquignonii (Quél.) Pilát 1936
- Polyporellus squamosus f. lentus (Berk.) Pilát 1936
- Polyporellus tuberaster (Jacq. ex Pers.) Pilát 1936
- Polyporus boucheanus (Klotzsch) Berk. 1874
- Polyporus coronatus Rostk. 1848
- Polyporus floccipes Rostk. 1848
- Polyporus forquignonii Quél. 1884
- Polyporus lentus Berk. 1860
- Polyporus squamosus var. boucheanus (Klotzsch) Cleland & Cheel 1917

Nazwa łacińska pochodzi od łacińskiego słowa tuber oznaczającego bulwę, guza, także truflę i nawiązuje do charakterystycznej cechy tego gatunku – wytwarzanie zagłębionej w substracie, gąbczastej skleroty. Nazwy polskie podał Stanisław Domański ze współautorami w 1967 r. W atlasach grzybów gatunek ten często opisywany jest natomiast pod nazwą żagiew bulwiasta. Żadna z tych nazw nie ma jednak statusu nazwy oficjalnej.
- Hymenofor
- P. Boccone: Museo di fisica, tab. 300. (1697)
- Nova plantarum genera, tab. 71. (1729)
- G. Battarra: Fungorum agri Ariminensis historia, tab. 26. (1755)
- N. von Jacquin: Collectaneorum supplementum, tab. 8. (1797)
- N. von Jacquin: Collectaneorum supplementum, tab. 9. (1797)

## Morfologia
Kapelusz
Średnica 2–12 cm, kształt najczęściej lejkowaty, czasami rozpostarty. Skórka sucha filcowata, jasnobrązowa, pokryta ciemniejszymi (ochrowobrązowymi lub czerwonobrązowymi) łuskami
Hymenofor
Rurkowy. Rurki białe i zbiegające na trzon. Pory duże (średnica 1–2 mm), kanciaste, u młodych okazów białe, u starszych żółtawe.
Trzon
Wysokość 3–8 cm, grubość 0,5–1,5 cm, walcowaty, prosty lub krzywy, przeważnie osadzony na środku kapelusza. Powierzchnia biaława lub bladoochrowa, nieco owłosiona.
Miąższ
U młodych owocników elastyczny, u starszych łykowaty, koloru białawego, bez zapachu.
Wysyp zarodników
Biały. Zarodniki eliptyczne, gładkie, o rozmiarach 9,5–14,5 × 3,5–5,8 μm.

## Występowanie i siedlisko
Występowanie tego gatunku potwierdzono w Europie (w Austrii, Belgii, Bułgarii, Danii, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Liechtensteinie, Luksemburgu, Niemczech, Norwegii, Polsce, Słowacji, Słowenii, Szwecji i Wielkiej Brytanii), w północno-zachodniej Afryce (w Maroku), w Ameryce Północnej (w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie) oraz w Australii i w Japonii. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Austrii, Holandii, Estonii, Szwecji, Niemczech.
Rozwija się na drewnie drzew liściastych, głównie z rodzaju wiąz i buk. Występuje w lasach, na cmentarzach, w ogrodach i parkach. Owocniki pojawiają się od sierpnia do października. Najczęściej rozwijają się w zagrzebanym lub leżącym na ziemi drewnie i wyrastają ponad ziemią, zawsze jednak sklerota znajduje się w ziemi i przerasta leżące nad ziemią drewno.

## Znaczenie
Saprotrof. Owocniki żagwi guzowatej są jadalne. Dawniej były w południowej Europie uprawiane poprzez nawadnianie znalezionych sklerocji. W przeszłości przypisywano im także właściwości lecznicze, w tym przeciwgruźlicze.

## Gatunki podobne
Podobne owocniki wytwarza żagwiak łuskowaty (Cerioporus squamosus), nie posiada jednak skleroty. Podobny hymenofor ma znacznie bardziej pospolita żagiew zimowa (Lentinus brumalis), która także nie wytwarza skleroty.

title: Żagiew guzowata

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa           = Żagiew guzowata
 |grafika         = Sklerotienporling cropped.jpg
 |opis grafiki    =
 |alt grafiki     =
 |systematyka ref =
 |domena          = [[eukarionty]]
 |królestwo       = [[grzyby]]
 |typ             = [[podstawczaki]]
 |klasa           = [[pieczarniaki]]
 |rząd            = [[żagwiowce]]
 |rodzina         = [[żagwiowate]]
 |rodzaj          = ''[[Polyporus]]''
 |gatunek         = Żagiew guzowata
 |nazwa łacińska  = Polyporus tuberaster
 |autor           = ([[Nikolaus Joseph von Jacquin|Jacq.]] ex [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) [[Elias Fries|Fr.]]
 |cytat           = ''[[Observationes mycologicae|Observ. mycol.]]'' (Havniae) 1: 121 ([[1815]])
 |synonimy        =
 |wikispecies     =
 |commons         = category:Polyporus tuberaster
}}
'''Żagiew guzowata''', żagiew Forquignona, żagiew wieńcowa<ref name="checklist">{{Cytuj książkę |nazwisko = Wojewoda |imię = Władysław |autor link = Władysław Wojewoda |tytuł = Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski |wydawca = W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences |miejsce = Kraków |rok = 2003 |isbn = 83-89648-09-1}}</ref> (''Polyporus tuberaster'' (Pers.) Fr.) – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] grzybów należący do rodziny [[Żagwiowate|żagwiowatych]] (''Polyporaceae'')<ref name="if">{{Cytuj |url = http://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=201272 |tytuł = Index Fungorum |data dostępu = 2013-03-05 |język = en}}</ref>.

== Systematyka i nazewnictwo ==
Jest [[Gatunek typowy|gatunkiem typowym]] rodzaju ''[[Polyporus]]'' (żagiew)<ref name="if" />.

O grzybie tym pisze [[Paolo Boccone]] w ''[[Museo di fisica]]'' z 1697 jako ''Tuberaster fungos ferens'', podaje także nazwę pospolitą ''Pietra Fungifera'', czyli „kamień grzybonośny”. Obie te nazwy odnoszą się do charakterystycznej sklerocji.

Jako pierwszą poprawną diagnozę tego gatunku (jako '' Boletus tuberaster'') przyjmuje się opis [[Christiaan Hendrik Persoon|Christiaana Persoona]] zawarty w drugim tomie ''[[Synopsis Methodica Fungorum]]'' z 1801:

Kodeks ''[[Index Fungorum]]'' i inne źródła podają, że do rodzaju ''[[Polyporus]]'' został przeniesiony po raz pierwszy przez [[Elias Fries|Eliasa Friesa]] w pierwszym tomie ''[[Observationes mycologicae]]'' z [[1815]], jednak w pracy tej brak diagnozy takiej kombinacji.

[[Plik:Polyporus tuberaster G33 (7).JPG|mały|240px|Powierzchnia kapelusza]]

Pracą zatwierdzającą nazwę tego taksonu jest pierwszy tom ''[[Systema Mycologicum]]'' Eliasa Friesa z 1821 r., jest to prawdopodobnie pierwsze zastosowanie kombinacji ''Polyporus tuberaster'':

[[synonim (taksonomia)|Synonimy naukowe]]<ref name="sf">{{Cytuj |url = http://www.speciesfungorum.org/Names/SynSpecies.asp?RecordID=201272 |tytuł = Species Fungorum |data dostępu = 2013-04-15 |język = en}}</ref>:
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em <!-- od 8 do 35 --> |liczba=2 |
* ''Boletus tuberaster'' Jacq. 1796
* ''Boletus tuberaster'' Jacq. ex Pers. 1801
* ''Cerioporus forquignonii'' (Quél.) Quél. 1886
* ''Favolus boucheanus'' Klotzsch 1833
* ''Leucoporus forquignonii'' (Quél.) Pat. 1900
* ''Leucoporus lentus'' (Berk.) Pat. 1900
* ''Melanopus coronatus'' (Rostk.) Bourdot & Galzin 1925
* ''Melanopus forquignonii'' (Quél.) Bourdot & Galzin 1925
* ''Melanopus lentus'' (Berk.) Bourdot & Galzin 1925
* ''Melanopus squamosus'' var. ''coronatus'' (Rostk.) Bourdot & Galzin 1925
* ''Melanopus squamosus'' var. ''forquignonii'' (Quél.) Bourdot & Galzin 1925
* ''Melanopus squamosus'' var. ''lentus'' (Berk.) Bourdot & Galzin 1925
* ''Mycelithe fungifera'' Gasp. 1842
* ''Polyporellus squamosus'' f. ''forquignonii'' (Quél.) Pilát 1936
* ''Polyporellus squamosus'' f. ''lentus'' (Berk.) Pilát 1936
* ''Polyporellus tuberaster'' (Jacq. ex Pers.) Pilát 1936
* ''Polyporus boucheanus'' (Klotzsch) Berk. 1874
* ''Polyporus coronatus'' Rostk. 1848
* ''Polyporus floccipes'' Rostk. 1848
* ''Polyporus forquignonii'' Quél. 1884
* ''Polyporus lentus'' Berk. 1860
* ''Polyporus squamosus'' var. ''boucheanus'' (Klotzsch) Cleland & Cheel 1917
}}

Nazwa łacińska pochodzi od łacińskiego słowa ''tuber'' oznaczającego bulwę, guza, także [[Trufla (grzyb)|truflę]] i nawiązuje do charakterystycznej cechy tego gatunku – wytwarzanie zagłębionej w substracie, gąbczastej [[sklerota|skleroty]]<ref name="checklist" />. Nazwy polskie podał [[Stanisław Domański (fitopatolog)|Stanisław Domański]] ze współautorami w 1967 r.<ref name="checklist" /> W atlasach grzybów gatunek ten często opisywany jest natomiast pod nazwą żagiew bulwiasta<ref name="Wojewoda">{{Cytuj książkę |nazwisko = Gumińska |imię = Barbara |nazwisko2 = Wojewoda |imię2 = Władysław |tytuł = Grzyby i ich oznaczanie |miejsce = Warszawa |rok = 1985 |wydawca = PWRiL |isbn = 83-09-00714-0}}</ref><ref name="griz">{{Cytuj książkę |nazwisko = Lohmeyer |imię = Till R. |nazwisko2 = Kũnkele |imię2 = Ute |tytuł = Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie |miejsce = Warszawa |rok = 2006 |isbn = 978-1-40547-937-0}}</ref>. Żadna z tych nazw nie ma jednak statusu nazwy oficjalnej.

<gallery mode=packed>
2009-05-10 Polyporus tuberaster (Jacq.) Fr 43283.jpg|Hymenofor
Polyporus-tuberaster-(Boccone-t.300).jpg|P. Boccone: ''Museo di fisica'', tab. 300. (1697)
Polyporus-tuberaster-(Micheli-t.71).jpg|''Nova plantarum genera'', tab. 71. (1729)
Polyporus-tuberaster-Battarra-(t.24).jpg|G. Battarra: ''Fungorum agri Ariminensis historia'', tab. 26. (1755)
Polyporus-tuberaster-(Jacquin-t.7).jpg|N. von Jacquin: ''[[Collectaneorum supplementum]]'', tab. 8. (1797)
Polyporus-tuberaster-(Jacquin-t.8).jpg|N. von Jacquin: ''Collectaneorum supplementum'', tab. 9. (1797)
</gallery>

== Morfologia ==
; [[Kapelusz grzyba|Kapelusz]]:

Średnica 2–12 cm, kształt najczęściej lejkowaty, czasami rozpostarty. Skórka sucha filcowata, jasnobrązowa, pokryta ciemniejszymi (ochrowobrązowymi lub czerwonobrązowymi) łuskami<ref name="grzybland">{{Cytuj stronę |url = http://www.grzybland.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=1554&Itemid=102 |tytuł = Grzybland. Zagiew bulwiasta |data dostępu = 2013-04-23}}</ref>
; [[Hymenofor]]:
Rurkowy. [[Rurki grzyba|Rurki]] białe i zbiegające na trzon. Pory duże (średnica 1–2 mm), kanciaste, u młodych okazów białe, u starszych żółtawe<ref name="grzybland" />.
; [[Trzon grzyba|Trzon]]:
Wysokość 3–8 cm, grubość 0,5–1,5 cm, walcowaty, prosty lub krzywy, przeważnie osadzony na środku kapelusza. Powierzchnia biaława lub bladoochrowa, nieco owłosiona<ref name="grzybland" />.
; [[Miąższ grzyba|Miąższ]]:
U młodych owocników elastyczny, u starszych łykowaty, koloru białawego, bez zapachu<ref name="grzybland" />.
; [[Wysyp zarodników]]:
Biały. [[Zarodnik]]i eliptyczne, gładkie, o rozmiarach 9,5–14,5 × 3,5–5,8 μm<ref name="grzybland" />.

== Występowanie i siedlisko ==
Występowanie tego gatunku potwierdzono w Europie (w Austrii, Belgii, Bułgarii, Danii, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Liechtensteinie, Luksemburgu, Niemczech, Norwegii, Polsce, Słowacji, Słowenii, Szwecji i Wielkiej Brytanii), w północno-zachodniej Afryce (w Maroku), w Ameryce Północnej (w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie) oraz w Australii i w Japonii<ref>{{Cytuj |url = http://data.gbif.org/occurrences/searchCountries.htm?c[0].s=20&c[0].p=0&c[0].o=5246979 |tytuł = GBIF |opublikowany = data.gbif.org |język = en |data dostępu = 2018-01-11}}</ref>. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na [[Czerwona lista roślin i grzybów Polski|Czerwonej liście roślin i grzybów Polski]]. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Mirek |imię = Zbigniew |tytuł = Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski |data = 2006 |wydawca = W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences |miejsce = Kraków |isbn = 83-89648-38-5}}</ref>. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Austrii, Holandii, Estonii, Szwecji, Niemczech<ref name="checklist" />.

Rozwija się na drewnie drzew liściastych, głównie z rodzaju [[wiąz]] i buk. Występuje w lasach, na cmentarzach, w ogrodach i parkach. Owocniki pojawiają się od sierpnia do października<ref name="checklist" />. Najczęściej rozwijają się w zagrzebanym lub leżącym na ziemi drewnie i wyrastają ponad ziemią, zawsze jednak sklerota znajduje się w ziemi i przerasta leżące nad ziemią drewno<ref name="Wojewoda" />.

== Znaczenie ==
[[Saprotrof]]<ref name=checklist />. Owocniki żagwi guzowatej są jadalne. Dawniej były w południowej Europie uprawiane poprzez nawadnianie znalezionych sklerocji. W przeszłości przypisywano im także właściwości lecznicze, w tym [[gruźlica|przeciwgruźlicze]].

== Gatunki podobne ==
Podobne owocniki wytwarza [[żagwiak łuskowaty]] (''Cerioporus squamosus''), nie posiada jednak skleroty. Podobny [[hymenofor]] ma znacznie bardziej pospolita [[żagiew zimowa]] (''Lentinus brumalis''), która także nie wytwarza skleroty<ref name="Wojewoda" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj |autor = P.S. Boccone |tytuł = Museo di fisica |data = 1674 |s = 293}}
* {{cytuj |autor = C. H. Persoon |tytuł = Synopsis Methodica Fungorum |opis= tom II |data = 1804 |s = 514}}
* {{cytuj |autor = E.M. Fries |tytuł = Observationes mycologicae |opis= tom I |data = 1815 |s = 121}}
* {{cytuj |autor = P.A. Saccardo |tytuł = Sylloge fungorum |opis= tom VI |data = 1888 |s = 56}}
* {{cytuj |autor = G. A. Battarra |tytuł = Fungorum agri Ariminensis historia |data = 1755 |s = 59–62}}
* {{cytuj |autor = J.H. Léveillé, J. Paulet |tytuł = Iconographie des champignons |data = 1855 |s = 91}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Żagwiowate]]
[[Kategoria:Grzyby jadalne]]
[[Kategoria:Mykobiota Polski]]

title: Żagiew guzowata

Królestwo: grzyby

Typ: podstawczaki

Klasa: pieczarniaki

Rząd: żagwiowce

Rodzina: żagwiowate

Rodzaj: Polyporus

Gatunek: Żagiew guzowata


text:
# Cannon Films
Cannon Films – amerykańska niezależna wytwórnia filmowa, zajmująca się produkcją i dystrybucją filmów niskobudżetowych, należąca do grupy przedsiębiorstw The Cannon Group.
Znana jest z produkowania takich filmów, jak m.in. Joe (1970), Uciekający pociąg (1985) i Cwaniak (1987), które były nominowane do Oscara.

## Historia
Wytwórnia została założona 23 października 1967 roku przez Dennisa Friedlanda i Christophera C. Deweya. W tym samym roku wytwórnia wydała swój pierwszy film Take Her by Surprise.
W 1979 roku firma została sprzedana Menahemowi Golanowi i Joramowi Globusowi za 500 tysięcy dolarów, po tym jak popadła w poważne problemy finansowe.
W latach 80. rozpoczęła produkcję filmów akcji klasy B.
W 1986 roku wytwórnia wypuściła 43 filmy, w ciągu jednego roku, w tym m.in. Robotech: The Movie.
W 1994 roku firma zaprzestała działalności, ostatnią produkcją wytwórni był film akcji Łańcuch poleceń z tego samego roku.
W 2014 roku ukazały się dwa filmy dokumentalne o wytwórni Cannon Films, w tym Electric Boogaloo: The Wild, Untold Story of Cannon Films i The Go-Go Boys: The Inside Story of Cannon Films.

title: Cannon Films

wikitext:
[[Plik:Menahem Golan awarded Kinor David 1964.jpg|mały|Menahem Golan – jeden z kupców firmy w 1979 roku.]]
'''Cannon Films''' – [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] [[Kino niezależne|niezależna]] [[wytwórnia filmowa]], zajmująca się [[Produkcja filmu|produkcją]] i [[Dystrybucja filmu|dystrybucją]] [[Film niskobudżetowy|filmów niskobudżetowych]]<ref>{{Cytuj pismo |autor = Gerald Clarke |tytuł = Show Business: Bring Back the Moguls! |czasopismo = Time |data = 21 czerwca 2005 |data dostępu = 2021-05-12 |issn = 0040-781X |url = http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,1074955,00.html |język = en}}</ref>, należąca do grupy przedsiębiorstw The Cannon Group.

Znana jest z produkowania takich filmów, jak m.in. ''[[Joe (film 1970)|Joe]]'' (1970), ''[[Uciekający pociąg]]'' (1985) i ''[[Cwaniak]]'' (1987), które były nominowane do [[Nagroda Akademii Filmowej|Oscara]].

== Historia ==
Wytwórnia została założona 23 października 1967 roku przez Dennisa Friedlanda i Christophera C. Deweya<ref>{{Cytuj stronę |tytuł = The rise and fall of Cannon Films |data = 20 września 2013 |data dostępu = 2021-05-12 |opublikowany = Den of Geek |url = https://www.denofgeek.com/movies/the-rise-and-fall-of-cannon-films/ |język = en}}</ref>. W tym samym roku wytwórnia wydała swój pierwszy film ''Take Her by Surprise''.

W 1979 roku firma została sprzedana [[Menahem Golan|Menahemowi Golanowi]] i [[Joram Globus|Joramowi Globusowi]] za 500 tysięcy dolarów<ref>{{Cytuj stronę |autor = Joseph Litsch |tytuł = GOLAN-GLOBUS FINALLY AT HOME IN HOLLYWOOD |data dostępu = 2021-05-12 |opublikowany = Sun-Sentinel.com |url = https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-1986-03-02-8601130418-story.html |język = en}}</ref>, po tym jak popadła w poważne problemy finansowe.

W latach 80. rozpoczęła produkcję [[Film akcji|filmów akcji]] [[Filmy klasy B|klasy B]]<ref>{{Cytuj stronę |tytuł = Cannon Bid as Major Studio Is Cliffhanger: Firm’s Future at Risk in High-Stakes Gamble |data = 24 sierpnia 1986 |data dostępu = 2021-05-12 |opublikowany = [[Los Angeles Times]] |url = https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-08-24-fi-17584-story.html |język = en}}</ref>.

W 1986 roku wytwórnia wypuściła 43 filmy, w ciągu jednego roku, w tym m.in. ''[[Robotech: The Movie]]''.

W 1994 roku firma zaprzestała działalności, ostatnią produkcją wytwórni był film akcji ''[[Łańcuch poleceń]]'' z tego samego roku.

W 2014 roku ukazały się dwa filmy dokumentalne o wytwórni Cannon Films, w tym ''[[Electric Boogaloo: The Wild, Untold Story of Cannon Films]]'' i ''[[The Go-Go Boys: The Inside Story of Cannon Films]]''<ref>{{Cytuj stronę |autor = Todd Brown |tytuł = AFM 2011: Mark Hartley To Do The ELECTRIC BOOGALOO |data dostępu = 2021-05-12 |opublikowany = TwitchFilm.com |url = http://twitchfilm.com/news/2011/11/afm-2011-mark-hartley-to-do-the-electric-boogaloo.php |archiwum = https://web.archive.org/web/20120815134934/http://twitchfilm.com/news/2011/11/afm-2011-mark-hartley-to-do-the-electric-boogaloo.php |zarchiwizowano = 15 sierpnia 2012}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |autor = Todd McCarthy |tytuł = ‘The Go-Go Boys’: Cannes Review |data = 16 maja 2014 |data dostępu = 2021-05-12 |opublikowany = [[The Hollywood Reporter]] |url = https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/go-go-boys-cannes-review-705096/ |język = en}}</ref>.

== Wydane filmy ==
{{zobacz kategorię|Filmy wytwórni Cannon Films}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://cannonfilms.com/ CannonFilms.com] {{lang|en}} – oficjalna strona internetowa wytwórni
* [https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0080240 Pełna lista produkcji wydanych przez wytwórnię Cannon Films] w bazie [[IMDb|IMDb.com]] {{lang|en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Amerykańskie wytwórnie filmowe]]
[[Kategoria:Dystrybutorzy filmowi]]
[[Kategoria:Przedsiębiorstwa mediowe]]


text:
# Pióro
Pióro (łac. penna) – twory nabłonkowe pokrywające ciała części zwierząt, zwłaszcza ptaków. Podobnie jak łuski u gadów, pióra zachodzą na siebie dachówkowato.

## Rozwój
Pióra wyrastają z brodawek skórnych zbudowanych z komórek mezodermalnych, w których formują się najpierw pióra embrionalne (puchowe), a następnie pióra ostateczne (definitywne; penna). Skupienia komórek mezodermalnych tworzą wzgórek. Z jednej strony uwypuklenie podnosi w górę naskórek, z drugiej sięga w głąb skóry ptaka, tworząc zawiązek pochwy pióra. Część pierwotnego zgrubienia łącznotkankowego, która znajduje się u nasady pióra tworzy brodawkę dobrze zaopatrzoną w naczynia krwionośne. Na zewnątrz z brodawki wyrasta pochewka pióra embrionalnego, którego miejsce zajmuje pióro definitywne, początkowo całkiem ukryte w pochewce. Po pewnym czasie pochewka odpada i wyłania się z niej pióro definitywne. Trzon pióra może już wzrastać w górę, a chorągiewki – na boki.

## Budowa
Pióro ptaka składa się z elastycznej osi (łac. scapus) stanowiącej punkt przyczepu jednopłaszczyznowej chorągiewki (vexillum), w której wyróżniana jest chorągiewka zewnętrzna (vexillum externum) i wewnętrzna (vexillum internum). Górna część osi pióra, o przekroju czworokątnym, nosi nazwę stosiny (rachis) i zbudowana jest z kory (cortex) i rdzenia (medulla). Stosina jest nieprzezroczysta, biała, miejscami występują przestrzenie powietrzne. Do stosiny jest przytwierdzona stosina dodatkowa (hyporhachis), od której na boki rozchodzi się chorągiewka pióra. Na stronie stosiny zwróconej ku ciału ptaka znajduje się rynienkowate zagłębienie, biegnące przez całą długość stosiny, a rozpoczynające się dołeczkiem (umbilicus superior).
Dolna – o przekroju owalnym – znajdująca się poniżej chorągiewki, nazywana dutką (calamus), jest zanurzona w skórze. Dutka wewnątrz jest pusta, ma przezroczystą ściankę i cylindryczny kształt. Wewnątrz znajduje się „dusza” – luźna, rogowa pozostałość po brodawce pióra, początkowo wypełniająca całą dutkę. Na jej końcu znajduje się okrągłe wgłębienie – pępek (umbilicus superior). Chorągiewki pióra składają się z promieni (rami) wyrastających z obydwu stron stosiny. Od promieni tych wyrastają z kolei na dwie strony promyki (radius, pl. radii), które łączą się ze sobą delikatnymi haczykami (hamulus, pl. hamuli). Występują również promyki nitkowate, które występują w piórach puchowych i nie tworzą zwartej powierzchni chorągiewki ze względu na brak haczyków. Pióra wyrastają ze skóry pod ostrym kątem, a ich końce są skierowane ku tyłowi ptaka.

## Rodzaje
Na różnych częściach ciała ptaka wyrastają różne pióra, które w zależności od pełnionych funkcji mają odmienny wygląd.
Pióro puchowe (pennapula)Posiada cienką oś, długie i miękkie promienie, a promyki nie łączą się ze sobą. Słabo przewodzą ciepło i tworzą wokół ptaka warstwę chroniącą go przed utratą ciepła organicznego.
Pokrywy (tectrices)Grupy piór przykrywające inne grupy, np. lotki lub otwór uszny.
Lotki (remiges)Duże i sztywne pióra umieszczone na tylnej krawędzi skrzydeł. Tworzą powierzchnię nośną skrzydła.
Sterówki (rectrices)Pióra wyrastające na pygostylu, tworzące ogon. Osadzone są na pygostylu wachlarzowato, a ich liczba waha się między 8 a 24 (u większości ptaków 10 do 12).
Pióra pudroweWystępują na przykład u czapli. Są wiotkie, silne zredukowane. Nie występują u ptaków o zwartym, sprężystym upierzeniu. Ptaki rozcierają je dziobem, a powstały z nich puder przypomina talk. Chroni upierzenie, nadając mu właściwości wodoodporne, do tego połysk, a niekiedy barwę (szaroniebieskawy nalot na ciele gołębi jest właśnie pudrem).
Wszystkie te pióra nadają ciału ptaka kształt i noszą ogólną nazwę piór konturowych (profilowych). Wraz ze wzrostem masy ciała ptaka wzrasta liczba piór konturowych. Pióra niektórych ptaków, takich jak strusie i pingwiny, zatracają wszystkie promienie i przy zachowanej stosinie upodabniają się do włosów ssaków. W piórach profilowych na początku chorągiewki zazwyczaj osadzone są promienie bez haczyków, przez co są one podobne do promieni piór puchowych.
Pióra szczeciniaste (vibrissae)Mieszczą się na głowie, szczególnie wokół dziobu i oczu. Pomagają przy chwytaniu owadów w locie. Występują np. u jerzyków i lelków. Zbudowane są z nagiej, twardej stosiny, promienie znajdują się w niewielkiej liczbie przy nasadzie.

## Barwa
Zabarwienie piór u ptaków wykazuje wielkie urozmaicenie i zależne jest od pigmentu zwanego melaniną bądź też od lipochromów, a także od ich mikroskopijnej struktury powodującej interferencję i załamanie światła. Ze względu na charakter barw w piórze dzieli się je na barwy pigmentowe i strukturalne. U papugowych (Psittaciformes) występuje charakterystyczny tylko dla tej grupy barwnik – psittacina, dający barwę pigmentową od żółtej po czerwoną.
Za barwę od żółtawej po jasnobrunatną odpowiada feomelanina, zaś ciemnobrunatną, szarą i czarną eumelanina. W komórkach pióra skupiska melaniny przybierają kształt ziarenek (feomelanina) lub pręcików (eumelanina). Jeśli w promyku pióra występują oba typy melaniny, wtedy feomelanina skupia się w bliższej, a eumelanina – w dalszej części promyka. Zgromadzone w piórach ziarna melaniny powstają w cytoplazmie amebocytów (komórek ameboidalnych). Gęsto rozmieszczona eumelanina daje wrażenie intensywnie czarnej barwy, za to rzadziej rozmieszczona – czarnobrunatnej. Silna koncentracja feomelaniny daje barwę czerwonobrunatną i żółtobrunatną, w mniejszym skupieniu – rdzawobrunatną lub gliniastożółtą. Szare pióra nie mają barwnika tylko w promieniach i w podstawie promyków, za to w szczytowych częściach promyka występują gęste skupiska eumelaniny. Identyczną strukturę mają pióra żółtobrunatne, jednak tu euelaninę zastępuje feomelanina. Pióra oliwkowobrunatne i szarobrunatne zawierają oba typy melaniny.
Barwa niebieska powstaje, gdy bezbarwna keratyna znajduje się nad czarnym barwnikiem; jedynie u gołębia owocożera niebieskoczelnego (Ptilinopus monachus) kolor niebieski powstaje wskutek obecności barwnika (lipochromu). Przykładowo, w piórze tanagr (Thraupis) barwa niebieska powstaje, kiedy w promieniu pióra cztery komórki pudełeczkowate grzbietowe od dwóch brzusznych oddziela warstwa pigmentu. Komórki pudełeczkowate są wypełnione powietrzem.
Często dana barwa wynika z połączeniem barwnika lipochromowego z określoną strukturą. Zielona barwa piór rzadko pochodzi wyłącznie od barwnika (jak to jest np. w przypadku rodzajów Turacus i Somateria). Częściej stanowi połączenie niebieskiej barwy strukturalnej z żółtą barwą lipochromową.  Podobnie barwa fioletowa jako barwa pigmentowa powstaje przy udziale kotinginy lub ptilopiny u bławatników i gołębi Ptilinopus. W pozostałych przypadkach stanowi kombinację niebieskiej barwy strukturalnej z czerwonym barwnikiem lipochromowym lub niebieskiej barwy strukturalnej z melaniną. Odcienie czerwieni i żółci biorą się z zawartości karotenoidów (lipochromów). Dobrym przykładem są flamingi, których różowe zabarwienie bierze się ze zjadanych przez nie krewetek. Bardziej intensywne barwy żółte i czerwone biorą się z maleńkich przestrzeni wypełnionych gazem, które intensyfikują optycznie kolor. Przy piórach białych nie ma żadnych barwników, jedynie sama keratyna budująca pióro. Dwa związki miedzi, turacyna i turakowerdyna, występują w upierzeniu turaków (odpowiadają za kolor czerwony i zielony). Istnieją również barwy mieniące, czyli opalizujące; przykładowo, można je spotkać u kolibrów czy nektarników. Opalizacja powstaje wskutek załamywania się światła na niezwykle cienkich blaszkach pokrywających wierzch piór, podobnie powstaje efekt połysku bański mydlanej.
Te same barwniki (melaniny i lipochromy) odpowiadają za barwę pochwy rogowej dzioba, skóry, pazurów i rogowych łusek na nogach.
W jednym z badań wykazano negatywną korelację między różnorodnością ubarwienia a wielkością ciała ptaka. Zdaniem autorów przyczyną być może jest negatywna korelacja między poziomem koncentracji karotenoidów we krwi a wielkością ciała ptaków. Małe ptaki, ze względu na wyższy metabolizm, konsumują większe ilości pożywienia, z którego są pobierane karotenoidy, w związku z czym ilość tych barwników we krwi osiąga wyższe stężenie. Inna hipoteza wiąże się z komunikacyjną rolą upierzenia i szansą dostrzeżenia osobnika własnego gatunku. Małe ptaki zwykle zamieszkują bardziej zwarte środowiska, w związku z czym musiały wykształcić barwniejsze upierzenie celem ułatwienia relacji międzyosobniczych. Ta hipoteza wiąże się z innym wynikiem wspomnianych badań; stwierdzono, że u ptaków zamieszkujących tereny otwarte różnorodność barw jest najniższa.

## Rozmieszczenie
Pióra ptaków stanowią doskonałą izolację termiczną, jednakże nie pokrywają jednolicie całego ciała. Pewne okolice ciała ptaka pokryte są równomiernie piórami i miejsca te noszą nazwę pterylia, a miejsca mniej upierzone lub w ogóle nieupierzone noszą nazwę apteria. Miejscem pozbawionym piór przynajmniej przez część roku jest u wielu ptaków plama lęgowa. U niektórych gatunków opierzone mogą być również golenie i skoki. Poszczególne partie upierzenia na ciele ptaków otrzymały swoje nazwy:

### Skrzydło
- lotki 1. rzędu (pierwszorzędowe) – zewnętrzna grupa lotek, umiejscowiona na dłoni skrzydła (na członach II i III palca oraz w okolicy kości śródręcza). Z wyjątkiem ptaków bezgrzebieniowych ich liczba wynosi zawsze 10–12[1];
- lotki 2. rzędu (drugorzędowe) – środkowa grupa lotek, umiejscowiona na przedramieniu[1];
- lotki 3. rzędu (trzeciorzędowe) – wewnętrzna grupa lotek osadzona w okolicy kości ramieniowej i służąca do zwiększenia powierzchni nośnej skrzydła[1];
- skrzydełko (alula, ala spuria) : Grupa piór osadzona na szczątkowym kciuku (palcu pierwszym)[1];
- pokrywy (tectrices) – grupy piór położone nad lotkami, bliżej przedniej krawędzi skrzydła. Wyróżnia się pokrywy małe (na przedramieniu), średnie i duże. Wyrastają częściowo z kości ramieniowej i łokciowej. Te same grupy pokryw występują pod spodem skrzydła (pokrywy podskrzydłowe)[1].

### Ogon
- sterówki – nie są dzielone na podgrupy, gdyż tworzą jednolitą powierzchnię
- pokrywy nadogonowe – przykrywają sterówki od góry
- pokrywy podogonowe – przykrywają sterówki od spodu

## Aberracje barwne
Aberracje barwne u ptaków to temat słabo zbadany; błędy zdarzają się nawet w literaturze fachowej. Szczególne zasługi w badaniu aberracji barwnych u ptaków ma Hein Van Grouw. Odnotowano ich wiele, z czego niektóre znane są wyłącznie z kilku przypadków stwierdzonych w naturze (szczególnie związane z karotenoidami) albo wyłącznie u ptaków w niewoli. Nie każda aberracja jest mutacją; te drugie mają podłoże genetyczne. Takowego nie ma siwienie. Odnotowuje się je szczególnie u ptaków miejskich (np. kawek, kosów czy gawronów), wynika prawdopodobnie z nieodpowiedniego żywienia, stresu i zanieczyszczeń. Dotyka wyłącznie ptaków dorosłych i pogłębia się wraz z wiekiem. Zmiany nie są symetrycznie rozmieszczone, co pozwala odróżnić ptaki siwiejące od leucystycznych. Zasięg bieli w upierzeniu bywa różny, od kilku piór po całe białe upierzenie; takie ptaki mają jednak zawsze normalny kolor oka. Do częstszych mutacji związanych z melaninami, prócz siwienia, należą:
- leucyzm – częściowy albo całkowity brak zarówno eumelaniny, jak i feomelaniny. Zmiany są wrodzone, leucyzm można zaobserwować już u piskląt. Występuje leucyzm całkowity (całe białe upierzenie, dziób i nogi różowe) lub częściowy (najczęściej białe obszary zlokalizowane są na głowie, skrzydłach i brzuchu; nigdy na ogonie).
- albinizm – występuje całkowity brak melaniny w oczach, piórach i skórze ze względu na brak tyrozyny w melanocyty (patrz: melanogeneza). Albinosy spotykane są niezwykle rzadko, ponieważ ich oczy są bardzo wrażliwe na światło, przez co mają problem z ostrym widzeniem i najczęściej giną po wylocie z gniazda. Albinotyczne ptaki są całkowicie białe z różowymi dziobami i nogami oraz czerwoną tęczówką. Wyjątkiem są tu ptaki, u których występują również karotenoidy, np. bogatki czy szczygły, u których widać barwne plamy.
- brown – jest to często spotykana u ptaków mutacja. Występuje tu jakościowa redukcja eumelaniny przez jej niepełne utlenianie, przez co domyślnie czarne partie upierzenia są brązowe, za to rudobrązowe i kremowe pozostają niezmienione (za ich barwę odpowiada feomelanina). Eumelanina u ptaków z mutacją brown jest bardzo podatna na promienie słoneczne, przez co szybko płowieje. Nogi i dziób są nieco jaśniejsze, niż normalnie, kolor tęczówki pozostaje niezmieniony. Mutacja ta występuje przykładowo u łabędzi niemych, u odmiany znanej jako „łabędź polski” – pisklęta mają biały puch zamiast szarego, a nogi są zawsze różowe.
- hypomelanizm (ang. dilution) – jest to mutacja polegająca na ilościowej redukcji melanin (rzadziej rozmieszczone barwniki), przez co ptaki zdają się być bledsze, niż być powinny. Mutacja występuje w trzech formach: pastel (redukcja obydwu melanin), isabel (redukcja eumelaniny), ino – występuje niepełne utlenienie zarówno eumelaniny, jak i feomelaniny, co odróżnia tę mutację od mutacji brown. Ptaki te mają zawsze różowe dzioby i nogi. Niekiedy również i oko jest czerwonawe, jednak inaczej niż u albinosów nie powoduje to problemów ze wzrokiem. Barwniki płowieją pod wpływem światła, niekiedy ptaki te zdają się być całkowicie białe. W miejscach, gdzie nie dochodzą promienie słoneczne, np. pod skrzydłami czy ogonem, można dostrzec ślady brązowej barwy.
- melanizm – jest to najczęstsza mutacja. Wszystkie „ciemne formy” np. wydrzyków i błotniaków są w istocie dotknięte melanizmem. Mutacja ta polega na niewłaściwym lub nadmiernym rozmieszczeniu melaniny w chromatoforach.

## Przykłady piór różnych gatunków ptaków
- Dzięcioł duży (Dendrocopos major), dzięcioł zielony (Picus viridis), krogulec (Accipiter nisus) i pustułka (Falco tinnunculus)
- Gołąb domowy (Columba livia forma domestica), sowa uszata (Asio otus) i gawron (Corvus frugilegus)
- Czarnowron (Corvus corone corone) i kruk (Corvus corax)
- Sójka (Garrulus glandarius)
- Myszołów zwyczajny (Buteo buteo), płomykówka (Tyto alba) i sowa uszata (Asio otus)
- Kania ruda (Milvus milvus)

## Legalność kolekcjonerstwa (Polska)
Wedle Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną zbieranie piór ptasich było nielegalne, jako że zabronione było preparowanie martwych zwierząt lub ich części, w tym znalezionych oraz zbieranie, przetrzymywanie i posiadanie zwierząt martwych, [...], a także ich części i produktów pochodnych. W Rozporządzeniu z dnia 12 października 2011 r. utworzono wyjątek, wedle którego Zakazy, o których mowa w § 7 pkt 1—4, 7, 9, 14 i 16 [...] nie dotyczą: [...] 5) zbierania i przechowywania piór ptaków, co uczyniło takową działalność kolekcjonerską legalną; akt rozporządzenia ma jednak status uznany za uchylony. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przewiduje wyjątek  dla zbierania i przechowywania piór ptasich w stosunku do gatunków zwierząt objętych ochroną gatunkową, jeżeli działania te nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących populacji chronionych gatunków zwierząt.

## Pióra dawnych zauropsydów
Najwcześniej zachowane pióra teropodów, takich jak Sinosauropteryx, przypominały nici. Następnie pojawiły się pióra rozgałęzione, przypominające pióra puchowe piskląt, a jako ostatnie pióra asymetryczne, wymagane do lotu. Trójwymiarowa struktura piór była trudna do przewidzenia ze względu na silne skompresowanie szczątków kopalnych w skale. W 2016 opisano zachowany w bursztynie ogon nieptasiego teropoda ze środkowej kredy. Stosiny jego piór były słabo zaznaczone, na końcu niemal nie do odróżnienia od promieni.
Także pterozaury Cascocauda i Tupandaktyl były opierzone.

title: Pióro

wikitext:
{{Inne znaczenia|ptasich piór|[[Pióro (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
[[Plik:Ptačí brko.jpg|thumb|240px|Pióro ([[lotki (ornitologia)|lotka]] [[sroka zwyczajna|sroki]], ''Pica pica'')]]

'''Pióro''' ([[Łacina|łac.]] ''penna'') – twory [[Tkanka nabłonkowa|nabłonkowe]] pokrywające ciała części [[zwierzęta|zwierząt]], zwłaszcza [[Ptaki|ptaków]]. Podobnie jak [[łuska (zoologia)|łuski]] u [[gady|gadów]], pióra zachodzą na siebie dachówkowato.

== Rozwój ==
[[Plik:Noisy miner chick and egg.jpg|thumb|240px|Pisklę [[miodożer maskowy|miodożera maskowego]] – widoczne rozwijające się pióra w osłonce (ang. ''pin feathers'')]]
Pióra wyrastają z brodawek skórnych zbudowanych z komórek [[mezoderma]]lnych, w których formują się najpierw pióra embrionalne (puchowe), a następnie pióra ostateczne (definitywne; ''penna''). Skupienia komórek mezodermalnych tworzą wzgórek. Z jednej strony uwypuklenie podnosi w górę naskórek, z drugiej sięga w głąb skóry ptaka, tworząc zawiązek pochwy pióra. Część pierwotnego zgrubienia łącznotkankowego, która znajduje się u nasady pióra tworzy brodawkę dobrze zaopatrzoną w naczynia krwionośne. Na zewnątrz z brodawki wyrasta pochewka pióra embrionalnego, którego miejsce zajmuje pióro definitywne, początkowo całkiem ukryte w pochewce. Po pewnym czasie pochewka odpada i wyłania się z niej pióro definitywne. Trzon pióra może już wzrastać w górę, a chorągiewki – na boki{{r|tys}}.

== Budowa ==
[[Plik:Parts of feather modified.jpg|thumb|240px|Budowa pióra: 1 – chorągiewka, 2 – stosina, 3 – promienie, 4 – przypiórko, 5 – dutka]]
Pióro ptaka składa się z elastycznej osi (łac. ''scapus'') stanowiącej punkt przyczepu jednopłaszczyznowej chorągiewki (''vexillum''), w której wyróżniana jest chorągiewka zewnętrzna (''vexillum externum'') i wewnętrzna (''vexillum internum''){{r|AzT3}}. Górna część osi pióra, o przekroju czworokątnym, nosi nazwę stosiny (''rachis'') i zbudowana jest z kory (''cortex'') i rdzenia (''medulla''). Stosina jest nieprzezroczysta, biała, miejscami występują przestrzenie powietrzne. Do stosiny jest przytwierdzona stosina dodatkowa (''hyporhachis''), od której na boki rozchodzi się chorągiewka pióra. Na stronie stosiny zwróconej ku ciału ptaka znajduje się rynienkowate zagłębienie, biegnące przez całą długość stosiny, a rozpoczynające się dołeczkiem (''umbilicus superior''){{r|tys}}.

Dolna – o przekroju owalnym – znajdująca się poniżej chorągiewki, nazywana dutką (''calamus''), jest zanurzona w skórze{{r|AzT3}}. Dutka wewnątrz jest pusta, ma przezroczystą ściankę i cylindryczny kształt. Wewnątrz znajduje się „dusza” – luźna, rogowa pozostałość po brodawce pióra, początkowo wypełniająca całą dutkę. Na jej końcu znajduje się okrągłe wgłębienie – pępek (''umbilicus superior''). Chorągiewki pióra składają się z promieni (''rami'') wyrastających z obydwu stron stosiny. Od promieni tych wyrastają z kolei na dwie strony promyki (''radius'', [[liczba mnoga|pl.]] ''radii''), które łączą się ze sobą delikatnymi haczykami (''hamulus'', pl. ''hamuli''). Występują również promyki nitkowate, które występują w piórach puchowych i nie tworzą zwartej powierzchni chorągiewki ze względu na brak haczyków. Pióra wyrastają ze skóry pod ostrym kątem, a ich końce są skierowane ku tyłowi ptaka{{r|tys}}.

== Rodzaje ==
Na różnych częściach ciała ptaka wyrastają różne pióra, które w zależności od pełnionych funkcji mają odmienny wygląd.
; [[Pióro puchowe]] (''pennapula''): Posiada cienką oś, długie i miękkie promienie, a promyki nie łączą się ze sobą. Słabo przewodzą ciepło i tworzą wokół ptaka warstwę chroniącą go przed utratą ciepła organicznego{{r|tys}}.
; [[Pokrywy (ornitologia)|Pokrywy]] (''tectrices''): Grupy piór przykrywające inne grupy, np. lotki lub otwór uszny.
; [[Lotki (ornitologia)|Lotki]] (''remiges''): Duże i sztywne pióra umieszczone na tylnej krawędzi [[skrzydło ptaka|skrzydeł]]. Tworzą powierzchnię nośną skrzydła{{r|tys}}.
; [[Sterówki]] (''rectrices''): Pióra wyrastające na [[pygostyl]]u, tworzące ogon. Osadzone są na pygostylu wachlarzowato, a ich liczba waha się między 8 a 24 (u większości ptaków 10 do 12){{r|tys}}.
; [[Pióra pudrowe]]: Występują na przykład u [[czaplowate|czapli]]. Są wiotkie, silne zredukowane. Nie występują u ptaków o zwartym, sprężystym upierzeniu. Ptaki rozcierają je dziobem, a powstały z nich ''puder'' przypomina [[talk]]. Chroni upierzenie, nadając mu właściwości wodoodporne, do tego połysk, a niekiedy barwę (szaroniebieskawy nalot na ciele gołębi jest właśnie pudrem){{r|tys}}.

Wszystkie te pióra nadają ciału ptaka kształt i noszą ogólną nazwę '''piór konturowych''' ('''profilowych'''){{r|tys}}. Wraz ze wzrostem masy ciała ptaka wzrasta liczba piór konturowych{{r|acta}}. Pióra niektórych ptaków, takich jak [[Struś czerwonoskóry|strusie]] i [[pingwiny]], zatracają wszystkie promienie i przy zachowanej stosinie upodabniają się do włosów [[ssaki|ssaków]]. W piórach profilowych na początku chorągiewki zazwyczaj osadzone są promienie bez haczyków, przez co są one podobne do promieni piór puchowych{{r|tys}}.

; Pióra szczeciniaste (''vibrissae''{{r|tys}}):Mieszczą się na głowie, szczególnie wokół dziobu i oczu. Pomagają przy chwytaniu owadów w locie. Występują np. u [[Jerzykowate|jerzyków]] i [[lelkowe|lelków]]. Zbudowane są z nagiej, twardej stosiny, promienie znajdują się w niewielkiej liczbie przy nasadzie{{r|tropy}}.

== Barwa ==
Zabarwienie piór u ptaków wykazuje wielkie urozmaicenie i zależne jest od pigmentu zwanego [[Melaniny|melaniną]] bądź też od [[lipochrom]]ów, a także od ich mikroskopijnej struktury powodującej [[interferencja|interferencję]] i [[refrakcja|załamanie]] światła. Ze względu na charakter barw w piórze dzieli się je na barwy pigmentowe i strukturalne{{r|tys}}. U [[papugowe|papugowych]] (Psittaciformes) występuje charakterystyczny tylko dla tej grupy barwnik – [[psittacina]], dający barwę pigmentową od żółtej po czerwoną{{r|psitt2010}}.

[[Plik:Scarlet-chested Sunbird (Chalcomitra senegalensis).jpg|thumb|240px|Barwy mieniące u [[nektarnik szkarłatny|nektarnika szkarłatnego]]]]
Za barwę od żółtawej po jasnobrunatną odpowiada [[feomelanina]], zaś ciemnobrunatną, szarą i czarną [[eumelanina]]. W komórkach pióra skupiska melaniny przybierają kształt ziarenek (feomelanina) lub pręcików (eumelanina). Jeśli w promyku pióra występują oba typy melaniny, wtedy feomelanina skupia się w bliższej, a eumelanina – w dalszej części promyka. Zgromadzone w piórach ziarna melaniny powstają w [[cytoplazma|cytoplazmie]] [[amebocyt]]ów (komórek ameboidalnych){{r|tys}}. Gęsto rozmieszczona eumelanina daje wrażenie intensywnie czarnej barwy, za to rzadziej rozmieszczona – czarnobrunatnej. Silna koncentracja feomelaniny daje barwę czerwonobrunatną i żółtobrunatną, w mniejszym skupieniu – rdzawobrunatną lub gliniastożółtą. Szare pióra nie mają barwnika tylko w promieniach i w podstawie promyków, za to w szczytowych częściach promyka występują gęste skupiska eumelaniny. Identyczną strukturę mają pióra żółtobrunatne, jednak tu euelaninę zastępuje feomelanina. Pióra oliwkowobrunatne i szarobrunatne zawierają oba typy melaniny{{r|tys}}.

Barwa niebieska powstaje, gdy bezbarwna keratyna znajduje się nad czarnym barwnikiem{{r|tropy}}; jedynie u gołębia [[owocożer niebieskoczelny|owocożera niebieskoczelnego]] (''Ptilinopus monachus'') kolor niebieski powstaje wskutek obecności barwnika (lipochromu). Przykładowo, w piórze tanagr (''[[Thraupis]]'') barwa niebieska powstaje, kiedy w promieniu pióra cztery komórki pudełeczkowate grzbietowe od dwóch brzusznych oddziela warstwa pigmentu. Komórki pudełeczkowate są wypełnione powietrzem{{r|tys}}.

Często dana barwa wynika z połączeniem barwnika lipochromowego z określoną strukturą. Zielona barwa piór rzadko pochodzi wyłącznie od barwnika (jak to jest np. w przypadku rodzajów ''[[Turacus]]'' i ''[[Somateria]]''). Częściej stanowi połączenie niebieskiej barwy strukturalnej z żółtą barwą lipochromową.  Podobnie barwa fioletowa jako barwa pigmentowa powstaje przy udziale kotinginy lub ptilopiny u [[bławatniki|bławatników]] i gołębi ''[[Ptilinopus]]''. W pozostałych przypadkach stanowi kombinację niebieskiej barwy strukturalnej z czerwonym barwnikiem lipochromowym lub niebieskiej barwy strukturalnej z melaniną{{r|tys}}. Odcienie czerwieni i żółci biorą się z zawartości karotenoidów (lipochromów). Dobrym przykładem są [[flamingi]], których różowe zabarwienie bierze się ze zjadanych przez nie [[krewetki|krewetek]]. Bardziej intensywne barwy żółte i czerwone biorą się z maleńkich przestrzeni wypełnionych gazem, które intensyfikują optycznie kolor. Przy piórach białych nie ma żadnych barwników, jedynie sama keratyna budująca pióro{{r|tropy}}. Dwa związki miedzi, [[turacyna]] i [[turakowerdyna]], występują w upierzeniu [[turaki|turaków]]{{r|tys}} (odpowiadają za kolor czerwony i zielony). Istnieją również barwy mieniące, czyli opalizujące; przykładowo, można je spotkać u [[kolibrowate|kolibrów]] czy [[nektarniki|nektarników]]. Opalizacja powstaje wskutek załamywania się światła na niezwykle cienkich blaszkach pokrywających wierzch piór, podobnie powstaje efekt połysku bański mydlanej{{r|tys}}.

Te same barwniki (melaniny i lipochromy) odpowiadają za barwę pochwy rogowej dzioba, skóry, pazurów i rogowych łusek na nogach{{r|tys}}.

W jednym z badań wykazano negatywną korelację między różnorodnością ubarwienia a wielkością ciała ptaka. Zdaniem autorów przyczyną być może jest negatywna korelacja między poziomem koncentracji karotenoidów we krwi a wielkością ciała ptaków. Małe ptaki, ze względu na wyższy metabolizm, konsumują większe ilości pożywienia, z którego są pobierane karotenoidy, w związku z czym ilość tych barwników we krwi osiąga wyższe stężenie. Inna hipoteza wiąże się z komunikacyjną rolą upierzenia i szansą dostrzeżenia osobnika własnego gatunku. Małe ptaki zwykle zamieszkują bardziej zwarte środowiska, w związku z czym musiały wykształcić barwniejsze upierzenie celem ułatwienia relacji międzyosobniczych. Ta hipoteza wiąże się z innym wynikiem wspomnianych badań; stwierdzono, że u ptaków zamieszkujących tereny otwarte różnorodność barw jest najniższa{{r|acta}}.

== Rozmieszczenie ==
[[Plik:Victoria Crowned Pigeon (11722417614).jpg|240px|thumb|Ozdobny czub [[koroniec plamoczuby|korońca plamoczubego]]]]
Pióra ptaków stanowią doskonałą izolację termiczną, jednakże nie pokrywają jednolicie całego ciała. Pewne okolice ciała ptaka pokryte są równomiernie piórami i miejsca te noszą nazwę [[pterylium|''pterylia'']], a miejsca mniej upierzone lub w ogóle nieupierzone noszą nazwę [[apterium|''apteria'']]. Miejscem pozbawionym piór przynajmniej przez część roku jest u wielu ptaków [[plama lęgowa]]. U niektórych gatunków opierzone mogą być również [[goleń|golenie]] i [[Skok (anatomia)|skoki]]. Poszczególne partie upierzenia na ciele ptaków otrzymały swoje nazwy:

=== Skrzydło ===
* [[Lotki (ornitologia)|lotki]] 1. rzędu (pierwszorzędowe) – zewnętrzna grupa lotek, umiejscowiona na dłoni skrzydła (na członach II i III palca oraz w okolicy kości śródręcza). Z wyjątkiem ptaków bezgrzebieniowych ich liczba wynosi zawsze 10–12{{r|tys}};
* lotki 2. rzędu (drugorzędowe) – środkowa grupa lotek, umiejscowiona na przedramieniu{{r|tys}};
* lotki 3. rzędu (trzeciorzędowe) – wewnętrzna grupa lotek osadzona w okolicy kości ramieniowej i służąca do zwiększenia powierzchni nośnej skrzydła{{r|tys}};
* [[skrzydełko]] (''alula'', ''ala spuria'') : Grupa piór osadzona na szczątkowym kciuku (palcu pierwszym){{r|tys}};
* pokrywy (''tectrices'') – grupy piór położone nad lotkami, bliżej przedniej krawędzi skrzydła. Wyróżnia się pokrywy małe (na przedramieniu), średnie i duże. Wyrastają częściowo z [[kość ramienna|kości ramieniowej]] i [[kość łokciowa|łokciowej]]. Te same grupy pokryw występują pod spodem skrzydła (pokrywy podskrzydłowe){{r|tys}}.

=== Ogon ===
* [[sterówki]] – nie są dzielone na podgrupy, gdyż tworzą jednolitą powierzchnię
* pokrywy nadogonowe – przykrywają sterówki od góry
* pokrywy podogonowe – przykrywają sterówki od spodu

== Aberracje barwne ==
Aberracje barwne u ptaków to temat słabo zbadany; błędy zdarzają się nawet w literaturze fachowej. Szczególne zasługi w badaniu aberracji barwnych u ptaków ma [[Hein Van Grouw]]. Odnotowano ich wiele, z czego niektóre znane są wyłącznie z kilku przypadków stwierdzonych w naturze (szczególnie związane z karotenoidami) albo wyłącznie u ptaków w niewoli. Nie każda aberracja jest mutacją; te drugie mają podłoże genetyczne. Takowego nie ma siwienie. Odnotowuje się je szczególnie u ptaków miejskich (np. [[kawka zwyczajna|kawek]], [[Kos (ptak)|kosów]] czy [[gawron]]ów), wynika prawdopodobnie z nieodpowiedniego żywienia, stresu i zanieczyszczeń. Dotyka wyłącznie ptaków dorosłych i pogłębia się wraz z wiekiem. Zmiany nie są symetrycznie rozmieszczone, co pozwala odróżnić ptaki siwiejące od leucystycznych. Zasięg bieli w upierzeniu bywa różny, od kilku piór po całe białe upierzenie; takie ptaki mają jednak zawsze normalny kolor oka. Do częstszych mutacji związanych z melaninami, prócz siwienia, należą{{r|pp}}:
* [[leucyzm]] – częściowy albo całkowity brak zarówno eumelaniny, jak i feomelaniny. Zmiany są wrodzone, leucyzm można zaobserwować już u piskląt. Występuje leucyzm całkowity (całe białe upierzenie, dziób i nogi różowe) lub częściowy (najczęściej białe obszary zlokalizowane są na głowie, skrzydłach i brzuchu; nigdy na ogonie).
* [[albinizm]] – występuje całkowity brak melaniny w oczach, piórach i skórze ze względu na brak [[tyrozyna|tyrozyny]] w [[melanocyty]] (patrz: [[melanogeneza]]). Albinosy spotykane są niezwykle rzadko, ponieważ ich oczy są bardzo wrażliwe na światło, przez co mają problem z ostrym widzeniem i najczęściej giną po wylocie z gniazda. Albinotyczne ptaki są całkowicie białe z różowymi dziobami i nogami oraz czerwoną [[tęczówka|tęczówką]]. Wyjątkiem są tu ptaki, u których występują również karotenoidy, np. [[bogatka zwyczajna|bogatki]] czy [[szczygieł|szczygły]], u których widać barwne plamy.
* ''brown'' – jest to często spotykana u ptaków mutacja. Występuje tu jakościowa redukcja eumelaniny przez jej niepełne utlenianie, przez co domyślnie czarne partie upierzenia są brązowe, za to rudobrązowe i kremowe pozostają niezmienione (za ich barwę odpowiada feomelanina). Eumelanina u ptaków z mutacją ''brown'' jest bardzo podatna na promienie słoneczne, przez co szybko płowieje. Nogi i dziób są nieco jaśniejsze, niż normalnie, kolor tęczówki pozostaje niezmieniony. Mutacja ta występuje przykładowo u [[Łabędź niemy|łabędzi niemych]], u odmiany znanej jako „łabędź polski” – pisklęta mają biały puch zamiast szarego, a nogi są zawsze różowe.
* [[hypomelanizm]] (ang. ''dilution'') – jest to mutacja polegająca na ilościowej redukcji melanin (rzadziej rozmieszczone barwniki), przez co ptaki zdają się być bledsze, niż być powinny. Mutacja występuje w trzech formach: ''pastel'' (redukcja obydwu melanin), ''isabel'' (redukcja eumelaniny), ''ino'' – występuje niepełne utlenienie zarówno eumelaniny, jak i feomelaniny, co odróżnia tę mutację od mutacji ''brown''. Ptaki te mają zawsze różowe dzioby i nogi. Niekiedy również i oko jest czerwonawe, jednak inaczej niż u albinosów nie powoduje to problemów ze wzrokiem. Barwniki płowieją pod wpływem światła, niekiedy ptaki te zdają się być całkowicie białe. W miejscach, gdzie nie dochodzą promienie słoneczne, np. pod skrzydłami czy ogonem, można dostrzec ślady brązowej barwy.
* [[melanizm]] – jest to najczęstsza mutacja. Wszystkie „ciemne formy” np. [[wydrzyki|wydrzyków]] i [[Circus (ptaki)|błotniaków]] są w istocie dotknięte melanizmem. Mutacja ta polega na niewłaściwym lub nadmiernym rozmieszczeniu melaniny w [[chromatofor]]ach.

== Przykłady piór różnych gatunków ptaków ==
<gallery>
Plik:Primaries collection 1.jpg|[[Dzięcioł duży]] (''Dendrocopos major''), [[dzięcioł zielony]] (''Picus viridis''), [[Krogulec zwyczajny|krogulec]] (''Accipiter nisus'') i [[pustułka zwyczajna|pustułka]] (''Falco tinnunculus'')
Plik:Handschwingen auswahl 2.jpg|[[Gołąb skalny|Gołąb domowy]] (''Columba livia forma domestica''), [[Uszatka zwyczajna|sowa uszata]] (''Asio otus'') i [[gawron]] (''Corvus frugilegus'')
Plik:Corvidae prim sec.jpg|[[Czarnowron]] (''Corvus corone corone'') i [[Kruk zwyczajny|kruk]] (''Corvus corax'')
Plik:Garrulus glandarius feathers.jpg|[[Sójka zwyczajna|Sójka]] (''Garrulus glandarius'')
Plik:Comparison primary secondary.jpg|[[Myszołów zwyczajny]] (''Buteo buteo''), [[Płomykówka zwyczajna|płomykówka]] (''Tyto alba'') i [[Uszatka zwyczajna|sowa uszata]] (''Asio otus'')
Plik:Milvus migrans primary.jpg|[[Kania ruda]] (''Milvus milvus'')
</gallery>

== Legalność kolekcjonerstwa (Polska) ==
Wedle Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną zbieranie piór ptasich było nielegalne, jako że zabronione było ''preparowanie martwych zwierząt lub ich części, w tym znalezionych'' oraz ''zbieranie, przetrzymywanie i posiadanie zwierząt martwych, [...], '''a także ich części i produktów pochodnych'''''{{r|dzn}}. W Rozporządzeniu z dnia 12 października 2011 r. utworzono wyjątek, wedle którego ''Zakazy, o których mowa w § 7 pkt 1—4, 7, 9, 14 i 16 [...] nie dotyczą: [...] 5) zbierania i przechowywania piór ptaków'', co uczyniło takową działalność kolekcjonerską legalną; akt rozporządzenia ma jednak status ''uznany za uchylony''{{r|dzl}}. [[Ustawa o ochronie przyrody (2004)|Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody]] przewiduje wyjątek  dla '''zbierania''' i '''przechowywania''' piór ptasich w stosunku do gatunków zwierząt objętych ochroną gatunkową, jeżeli działania te nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących populacji chronionych gatunków zwierząt{{r|dzpiora}}.

== Pióra dawnych zauropsydów ==
{{zobacz też|Dinozaury pierzaste}}
Najwcześniej zachowane pióra [[teropody|teropodów]], takich jak ''[[Sinozauropteryks|Sinosauropteryx]]'', przypominały nici. Następnie pojawiły się pióra rozgałęzione, przypominające pióra puchowe piskląt, a jako ostatnie pióra asymetryczne, wymagane do lotu{{r|dn}}. Trójwymiarowa struktura piór była trudna do przewidzenia ze względu na silne skompresowanie szczątków kopalnych w skale. W 2016 opisano zachowany w bursztynie ogon nieptasiego teropoda ze środkowej [[kreda (okres)|kredy]]. Stosiny jego piór były słabo zaznaczone, na końcu niemal nie do odróżnienia od promieni{{r|dn2016}}.

Także [[pterozaury]] ''[[Cascocauda]]'' i ''[[Tupandaktyl]]'' były opierzone<ref>{{Cytuj |autor = Zixiao Yang, Baoyu Jiang, Maria E. McNamara, Stuart L. Kearns, Michael Pittman, Thomas G. Kaye, Patrick J. Orr, Xing Xu, Michael J. Benton |tytuł = Pterosaur integumentary structures with complex feather-like branching |czasopismo = Nature Ecology & Evolution |data = 2019-01 |data dostępu = 2023-12-09 |issn = 2397-334X |wolumin = 3 |numer = 1 |s = 24–30 |doi = 10.1038/s41559-018-0728-7 |url = https://www.nature.com/articles/s41559-018-0728-7 |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Aude Cincotta, Michaël Nicolaï, Hebert Bruno Nascimento Campos, Maria McNamara, Liliana D’Alba, Matthew D. Shawkey, Edio-Ernst Kischlat, Johan Yans, Robert Carleer, François Escuillié, Pascal Godefroit |tytuł = Pterosaur melanosomes support signalling functions for early feathers |czasopismo = Nature |data = 2022-04 |data dostępu = 2023-12-09 |issn = 1476-4687 |wolumin = 604 |numer = 7907 |s = 684–688 |doi = 10.1038/s41586-022-04622-3 |url = https://www.nature.com/articles/s41586-022-04622-3 |język = en}}</ref>.

== Zobacz też ==
{{Siostrzane projekty
 |commons   = Category:Feathers
 |słownik   = pióro
 |cytaty    = Pióro
}}
* [[skrzydło ptaka]]
* [[ptaki Polski]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=pp>{{cytuj pismo | tytuł = Barwne aberracje u ptaków | strony = 18–23 | autor = Adam Zbyryt | czasopismo = Ptaki Polski | wolumin = Wiosna 1/2017 | rok = 2017 | issn = 1896-0758}}</ref>
<ref name=acta>{{cytuj pismo | url = http://www.ebd.csic.es/Airam/pdf/Galv%C3%A1n_et_al_2013_Acta_Ornithol.pdf | tytuł = On showy dwarfs and sober giants: body size as a constraint for the evolution of bird plumage colouration / Wielkość ciała jako czynnik ograniczający w ewolucji ubarwienia upierzenia ptaków | autor = Ismael Galván, Juan J. Negro, Airam Rodríguez & Luis M. Carrascal | czasopismo = Acta Ornithologica | wolumin = 48 | rok = 2013 | strony = 65–80}}</ref>
<ref name=dn2016>{{cytuj pismo | tytuł = A Feathered Dinosaur Tail with Primitive Plumage Trapped in Mid-Cretaceous Amber | autor = Xing ''et al.'' | czasopismo = Current Biology | rok = 2016 | wolumin = 26 | strony = 1–9}}</ref>
<ref name=dn>{{cytuj pismo | url = http://english.cas.cn/bcas/2010_2/201411/P020141121534998091934.pdf | tytuł = Dinosaurs of a Feather | czasopismo = Bulletin of the Chinese Academy of Sciences | wolumin = 24 | wydanie = 2 | rok = 2010 | strony = 92–94}}</ref>
<ref name=AzT3>{{Cytuj książkę | nazwisko= Kobryń | imię=Henryk  | nazwisko2= Kobryńczuk | imię2=Franciszek| tytuł= Anatomia zwierząt. T. 3 |data=2008 | wydawca=PWN| miejsce=Warszawa | isbn=978-83-01-14078-6}}</ref>
<ref name=tys>{{cytuj książkę | tytuł = Ornitologia ogólna. Ptak, jego budowa i życie | imię= Bronisław |nazwisko=Ferens | imię2=Roman J. |nazwisko2=Wojtusiak | rok = 1960 | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | miejsce = Warszawa | strony = 42–48, 55–58 | rozdział = II Postać zewnętrzna i morfologia}}</ref>
<ref name=tropy>{{cytuj książkę | autor = Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees | tytuł = Tropy i ślady ptaków | wydawca = MUZA SA | rok = 2006 | isbn = 83-7319-860-1}}</ref>
<ref name=dzn>{{Dziennik Ustaw|2004|220|2237}}</ref>
<ref name=dzl>{{Dziennik Ustaw|2011|237|1419}}</ref>
<ref name=dzpiora>{{Dziennik Ustaw|2022|916}}</ref>
<ref name=psitt2010>{{cytuj pismo | url = http://rsbl.royalsocietypublishing.org/content/7/2/214 | tytuł = Colourful parrot feathers resist bacterial degradation | autor = Burtt ''et al''. | rok = 2010 | czasopismo = Biology Letters | wolumin = 7 | wydanie = 2 | doi = 10.1098/rsbl.2010.0716}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Anatomia ptaków]]


text:
# Starokonstantynów II
Starokonstantynów II (ukr. Старокостянтинів II) – stacja kolejowa w miejscowości Starokonstantynów, w rejonie chmielnickim, w obwodzie chmielnickim, na Ukrainie. Położona jest na linii Starokonstantynów – Kalinówka.
- perony

title: Starokonstantynów II

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Starokonstantynów II
 |nazwa oryginalna           = {{k|uk|Старокостянтинів II}}
 |zdjęcie                    = Starokonstantinov2 train station.jpg
 |opis zdjęcia               =
 |państwo                    = UKR
 |miejscowość                = [[Starokonstantynów]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   =
 |data otwarcia              =
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           =
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 2
 |liczba krawędzi peronowych = 3
 |kasy                       =
 |linie kolejowe             =
* [[Linia kolejowa Starokonstantynów – Warszycia|Starokonstantynów – Warszycia]]
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |kod mapy                   = obwód chmielnicki
 |współrzędne                = 49°44'00.9"N 27°16'44.0"E
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Starokonstantynów II''' ({{w języku|uk|Старокостянтинів II}}) – [[stacja kolejowa]] w miejscowości [[Starokonstantynów]], w [[Rejon chmielnicki (obwód chmielnicki)|rejonie chmielnickim]], w [[obwód chmielnicki|obwodzie chmielnickim]], na [[Ukraina|Ukrainie]]. Położona jest na linii Starokonstantynów – [[Kalinówka (miasto)|Kalinówka]].

<gallery>
Мікрорайон Вокзал 2 2348928.jpeg|perony
</gallery>
== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url =https://railwayz.info/photolines/station/1477 | tytuł =Станция Староконстантинов-II | opublikowany =railwayz.info | oznaczenie = | strony = | język =ru | archiwum =https://web.archive.org/web/20210506133808/https://railwayz.info/photolines/station/1477 | zarchiwizowano =2021-05-06 | id = | cytat = | data dostępu = 2024-02-13}}
* {{Cytuj stronę |url = https://railwayz.info/photolines/line/172 |tytuł = Участок Староконстантинов-I — Варшица |opublikowany = railwayz.info |język = ru |archiwum = https://web.archive.org/web/20210509104102/https://railwayz.info/photolines/line/172 |zarchiwizowano = 2021-05-09 |data dostępu = 2024-02-13}}
* {{Cytuj stronę |url = https://railwayz.info/maps/uz/uz-2010.jpg |tytuł = Ukraina. Mapa kolejowa 2010 |opublikowany = |data = |język = uk |data dostępu = 2024-02-13}}

{{stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Starokonstantynów II
|linia         = [[Linia kolejowa Starokonstantynów – Warszycia|Starokonstantynów – Warszycia]]
|kilometr      = 10,0
|poprzedni     = [[Starokonstantynów I]]
|poprzedni_km  = 10,0
|następny      = [[Zamczyky]]
|następny_km   = 7,0
|inne          =
{{Stacja kolejowa/sąsiednie wiersz
|linia         = Woronkiwci – Starokonstantynów II
|kilometr      =
|poprzedni     = [[Woronkiwci (mijanka)|Woronkiwci]]
|poprzedni_km  =
|inne          =
}}
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w rejonie chmielnickim (obwód chmielnicki)]]
[[Kategoria:Starokonstantynów]]

title: Starokonstantynów IIСтарокостянтинів II

Państwo: Ukraina

Miejscowość: Starokonstantynów


text:
# Iwan Łazariew (1763–1803)
Iwan Pietrowicz Łazariew (ur. 1763, zm. 18 kwietnia 1803) – rosyjski wojskowy, uczestnik wojny kaukaskiej i podboju Gruzji przez Rosję.

## Życiorys
Pochodził z rodziny szlacheckiej z guberni kazańskiej. Uzyskał wykształcenie wojskowe w szlacheckim korpusie piechoty. Służbę rozpoczął w wieku dwunastu lat w stopniu kaprala lejbgwardii. W 1784 został awansowany na korneta, pięć lat później – na sekund-rotmistrza. Walczył w wojnie rosyjsko-szwedzkiej 1708–1790. Po jej zakończeniu, w stopniu podpułkownika, został przeniesiony do nowo utworzonego Moskiewskiego Pułku Grenadierów. W 1792 został dowódcą czwartego batalionu Kubańskiego Korpusu Jegrów. Jego sukcesy w walkach pod Anapą i Derbentem sprawiły, że Łazariewowi powierzono formowanie 17 i 18 pułków piechoty jegrów, tworzonych poprzez przeformowanie korpusów jegrów na Kaukazie i Kubaniu. Sam został mianowany dowódcą 18 pułku jegrów, otrzymując równocześnie awans na pułkownika. W 1798 awansował na generała-majora.
W roku następnym car Paweł I skierował go do podległej Rosji Kartlii i Kachetii (Gruzji Wschodniej), w celu odparcia najazdu perskiego. Do Tbilisi przybył 20 listopada 1799 i został uroczyście przejęty przez króla Kartlii i Kachetii Jerzego XII. W tym samym roku pokonał Awarów w bitwie nad Jori, za co został odznaczony krzyżem komandorskim orderu św. Jana Jerozolimskiego.
Po śmierci Jerzego XII Łazariew nakłonił jego syna Dawida, by nie koronował się na króla sam, lecz zgodnie z postanowieniami traktatu gieorgijewskiego czekał na zgodę cara Pawła. Najprawdopodobniej wiedział już wtedy, że w rosyjskich kręgach rządowych planowano bezpośrednio przyłączyć Gruzję do Imperium Rosyjskiego, a nie utrzymywać jako protektorat królestwo rządzone przez Bagratydów. Królewicz Dawid nie poszedł jednak za radą rosyjskiego generała, lecz ogłosił się regentem Kartlii i Kachetii za radą grupy doradców, na czele której stał Solomon Leonidze. Dowiedziawszy się o tym, Łazariew nakazał uwięzienie Leonidzego. Zdołał on jednak zbiec z aresztu i schronić się w niepodległym jeszcze Królestwie Imeretii. Według innego źródła Leonidze został aresztowany po spotkaniu gen. Łazariewa z gruzińską szlachtą dzień po śmierci Jerzego XII, gdy Leonidze zaczął bezskutecznie protestować przeciwko planom podporządkowania Gruzji Rosji. 16 i 17 lutego 1801 w katedrze Sioni w Tbilisi, a następnie także w innych parafialnych cerkwiach (początkowo gruzińskich, a następnie także ormiańskich odczytany został manifest Pawła ogłaszający włączenie Gruzji do Rosji.
Łazariew rozpoczął następnie utrwalanie władzy rosyjskiej w Gruzji. Otrzymał od cara polecenia, by sprowadzić do Gruzji osadników ormiańskich i rosyjskich, jak również ożywić miejscową gospodarkę, by nowa prowincja Imperium Rosyjskiego nie była zależna od rządowych subwencji. Aresztował także książąt Machabeli i Amilachwari, protestujących przeciwko wcieleniu Kartlii i Kachetii do Rosji. Brał udział w tworzeniu nowej, tymczasowej administracji prowincji, w której znalazło się jedynie kilku Gruzinów – tłumaczy i doradców. Na jej czele znalazł się gen. Karl Knorring, który jednak szybko wyjechał do Gieorgijewska, pozostawiając zarządzanie Gruzją w rękach gen. Łazariewa oraz radcy stanu Piotra Kowalenskiego. Łazariew skrajnie negatywnie odnosił się do ludności gruzińskiej.
Okrucieństwo gen. Knorringa, który powrócił do Gruzji, oraz Piotra Kowalenskiego wobec miejscowej ludności, jak również ich gospodarcze nadużycia sprawiły, że car Aleksander I usunął obydwu ze stanowisk i skierował na ich miejsce gen. Pawła Cycjanowa, zrusyfikowanego Gruzina, jako gubernatora wojskowego, oraz Dmetre Orbelianiego jako gubernatora cywilnego. Łazariew pozostał mimo to na Kaukazie. Brał udział w zaplanowanych jeszcze w 1801 wywózkach członków gruzińskiej rodziny królewskiej, Bagratydów, do Rosji. W marcu 1803, przy próbie siłowej wywózki wdowy po Jerzym XII, Marii, został przez nią zasztyletowany. Jego uroczysty pogrzeb odbył się 22 kwietnia tego samego roku.

title: Iwan Łazariew (1763–1803)

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Iwan Łazariew
 |imię i nazwisko org = {{k|ru|Иван Петрович Лазарев}}
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = lądowe
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     =
 |stopień             = generał major
 |data urodzenia      = 1763
 |miejsce urodzenia   =
 |data śmierci        = 18 kwietnia 1803
 |miejsce śmierci     =
 |lata służby         = 1775–1803
 |siły zbrojne        = [[Plik:Coat of Arms of Russian Empire.svg|20px]] [[Armia Imperium Rosyjskiego]]
 |jednostki           = [[Lejb-Gwardyjski Konny Pułk]], [[8 Moskiewski Pułk Grenadierów]], [[4 Batalion Jegrów Kubańskich]], [[13 Erywański Pułk Grenadierow]]
 |stanowiska          =
 |wojny i bitwy       = [[Wojna rosyjsko-szwedzka (1788–1790)]]
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         =
 |commons             =
 |wikicytaty          =
}}
'''Iwan Pietrowicz Łazariew''' (ur. 1763, zm. 18 kwietnia 1803) – [[Rosja|rosyjski]] wojskowy, uczestnik [[wojna kaukaska|wojny kaukaskiej]] i podboju [[Gruzja pod panowaniem rosyjskim|Gruzji przez Rosję]].

== Życiorys ==
Pochodził z rodziny szlacheckiej z guberni kazańskiej. Uzyskał wykształcenie wojskowe w szlacheckim korpusie piechoty. Służbę rozpoczął w wieku dwunastu lat w stopniu kaprala lejbgwardii. W 1784 został awansowany na [[Kornet (stopień wojskowy)|korneta]], pięć lat później – na sekund-rotmistrza. Walczył w [[Wojna rosyjsko-szwedzka (1788–1790)|wojnie rosyjsko-szwedzkiej 1708–1790]]. Po jej zakończeniu, w stopniu podpułkownika, został przeniesiony do nowo utworzonego Moskiewskiego Pułku Grenadierów. W 1792 został dowódcą czwartego batalionu Kubańskiego Korpusu Jegrów. Jego sukcesy w walkach pod [[Anapa|Anapą]] i [[Derbent (Rosja)|Derbentem]] sprawiły, że Łazariewowi powierzono formowanie 17 i 18 pułków piechoty jegrów, tworzonych poprzez przeformowanie korpusów jegrów na Kaukazie i Kubaniu. Sam został mianowany dowódcą 18 pułku jegrów, otrzymując równocześnie awans na pułkownika. W 1798 awansował na generała-majora<ref name="dic">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/68148/%D0%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2 Лазарев, Иван Петрович]</ref>.

W roku następnym car [[Paweł I Romanow|Paweł I]] skierował go do podległej Rosji<ref group="uwaga">Na mocy [[traktat gieorgijewski|traktatu gieorgijewskiego]] z 1783.</ref> [[Królestwo Kartlii i Kachetii|Kartlii i Kachetii]] (Gruzji Wschodniej), w celu odparcia najazdu perskiego. Do [[Tbilisi]] przybył 20 listopada 1799 i został uroczyście przejęty przez króla Kartlii i Kachetii [[Jerzy XII|Jerzego XII]]<ref name="dic"/>. W tym samym roku pokonał [[Chanat Awarski|Awarów]] w [[bitwa nad Jori|bitwie nad Jori]], za co został odznaczony krzyżem komandorskim orderu św. Jana Jerozolimskiego<ref name="dic"/>.

Po śmierci Jerzego XII Łazariew nakłonił jego syna Dawida, by nie koronował się na króla sam, lecz zgodnie z postanowieniami traktatu gieorgijewskiego czekał na zgodę cara [[Paweł I Romanow|Pawła]]. Najprawdopodobniej wiedział już wtedy, że w rosyjskich kręgach rządowych planowano bezpośrednio przyłączyć Gruzję do Imperium Rosyjskiego, a nie utrzymywać jako protektorat królestwo rządzone przez [[Bagratydzi (Gruzja)|Bagratydów]]<ref name="bar138">{{cytuj książkę | autor = Baranowski B., Baranowski K.| tytuł = Historia Gruzji |miejsce = Warszawa, Wrocław| rok = 1987| strony = 138| isbn = 8304023458}}</ref>. Królewicz Dawid nie poszedł jednak za radą rosyjskiego generała, lecz ogłosił się regentem Kartlii i Kachetii za radą grupy doradców, na czele której stał [[Solomon Leonidze]]. Dowiedziawszy się o tym, Łazariew nakazał uwięzienie Leonidzego. Zdołał on jednak zbiec z aresztu i schronić się w niepodległym jeszcze [[Królestwo Imeretii|Królestwie Imeretii]]<ref name="bar138"/>. Według innego źródła Leonidze został aresztowany po spotkaniu gen. Łazariewa z gruzińską szlachtą dzień po śmierci Jerzego XII, gdy Leonidze zaczął bezskutecznie protestować przeciwko planom podporządkowania Gruzji Rosji<ref name="ray258">D. Rayfield, ''Edge of Empires. A History of Georgia'', Reaktion Books, 2012, s.258-260</ref>. 16 i 17 lutego 1801 w [[katedra Sioni w Tbilisi|katedrze Sioni w Tbilisi]]<ref name="ray258"/>, a następnie także w innych parafialnych cerkwiach (początkowo gruzińskich, a następnie także ormiańskich<ref name="dic"/> odczytany został manifest Pawła ogłaszający włączenie Gruzji do Rosji<ref name="bar1382">{{cytuj książkę|autor=Baranowski B., Baranowski K.|tytuł=Historia Gruzji|miejsce=Warszawa, Wrocław|rok=1987|strony=138-143|isbn=8304023458}}</ref>.
{{Osobny artykuł|Gruzja pod panowaniem rosyjskim}}
[[Plik:Arrest of the Queen of Georgia (Geoffroy, 1845)-1.JPG|200px|right|thumb|Zabójstwo Łazariewa]]
Łazariew rozpoczął następnie utrwalanie władzy rosyjskiej w Gruzji. Otrzymał od cara polecenia, by sprowadzić do Gruzji osadników ormiańskich i rosyjskich, jak również ożywić miejscową gospodarkę, by nowa prowincja Imperium Rosyjskiego nie była zależna od rządowych subwencji. Aresztował także książąt Machabeli i Amilachwari, protestujących przeciwko wcieleniu Kartlii i Kachetii do Rosji. Brał udział w tworzeniu nowej, tymczasowej administracji prowincji, w której znalazło się jedynie kilku Gruzinów – tłumaczy i doradców. Na jej czele znalazł się gen. [[Karl Knorring]], który jednak szybko wyjechał do [[Gieorgijewsk]]a, pozostawiając zarządzanie Gruzją w rękach gen. Łazariewa oraz radcy stanu [[Piotr Kowalenski|Piotra Kowalenskiego]]<ref name="ray258"/>. Łazariew skrajnie negatywnie odnosił się do ludności gruzińskiej<ref name="ray258"/>.

Okrucieństwo gen. Knorringa, który powrócił do Gruzji, oraz Piotra Kowalenskiego wobec miejscowej ludności, jak również ich gospodarcze nadużycia sprawiły, że car [[Aleksander I Romanow|Aleksander I]] usunął obydwu ze stanowisk i skierował na ich miejsce gen. [[Pawieł Cycjanow|Pawła Cycjanowa]], zrusyfikowanego Gruzina, jako gubernatora wojskowego, oraz [[Dmetre Orbeliani]]ego jako gubernatora cywilnego. Łazariew pozostał mimo to na Kaukazie. Brał udział w zaplanowanych jeszcze w 1801 wywózkach członków gruzińskiej rodziny królewskiej, Bagratydów, do Rosji. W marcu 1803, przy próbie siłowej wywózki wdowy po Jerzym XII, [[Maria Ciciszwili|Marii]], został przez nią zasztyletowany<ref name="ray258"/>. Jego uroczysty pogrzeb odbył się 22 kwietnia tego samego roku<ref name="dic"/>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Łazariew, Iwan}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1763]]
[[Kategoria:Zmarli w 1803]]
[[Kategoria:Generałowie majorowie armii Imperium Rosyjskiego]]
[[Kategoria:Historia Gruzji pod panowaniem rosyjskim]]

title: Iwan ŁazariewИван Петрович Лазарев

Data śmierci: 18 kwietnia 1803

Siły zbrojne: Armia Imperium Rosyjskiego

Jednostki: Lejb-Gwardyjski Konny Pułk, 8 Moskiewski Pułk Grenadierów, 4 Batalion Jegrów Kubańskich, 13 Erywański Pułk Grenadierow

Główne wojny i bitwy: Wojna rosyjsko-szwedzka (1788–1790)