text:
# Fujishock
Fujishock – określenie opartej na założeniach neoliberalizmu polityki gospodarczej Peru w okresie sprawowania urzędu prezydenta przez Alberto Fujimoriego; część ogólnej koncepcji politycznej określanego jako fujimorizm.

## Okoliczności wprowadzenia politykiFujishock
W czasie zwycięskiej dla siebie kampanii wyborczej przed wyborami prezydenckimi w 1990 Alberto Fujimori nie prezentował spójnej polityki gospodarczej. Do neoliberalnych rozwiązań ekonomicznych został przekonany już po objęciu urzędu, prawdopodobnie przez związanych z wojskowymi służbami specjalnymi twórców Planu Rządzenia (Planu Verde). W 1990 sytuacja ekonomiczna Peru była bardzo zła – znaczny procent społeczeństwa żył w ubóstwie, budżet państwa nie był zrównoważony, brakowało funduszy na spłatę długu zagranicznego, trwała hiperinflacja. Neoliberalne reformy, inspirowane konsensusem waszyngtońskim i podobną polityką prowadzoną już przez kilka państw Ameryki Łacińskiej, były sugerowane przed 1990 także przez najpoważniejszego kontrkandydata Fujimoriego w wyborach prezydenckich – Mario Vargasa Llosę i jego polityczne zaplecze.
W lipcu 1990, w czasie wizyty prezydenta elekta Fujimoriego w Japonii i Stanach Zjednoczonych dowiedział się on, że brak reform w Peru (w tym nieopanowanie inflacji) doprowadzi do ostatecznego wykluczenia kraju z międzynarodowej wspólnoty finansowej, kraj nie otrzyma również żadnej pomocy zagranicznej. W związku z tego typu naciskami oraz przyjęciem przez Fujimoriego założeń Planu Rządzenia jako własnej platformy politycznej 8 sierpnia 1990 ogłoszony został radykalny program reform, idący jeszcze dalej, niż przewidywali neoliberalni zwolennicy Vargasa Llosy w wyborach prezydenckich. Z tego powodu program stabilizacyjny zyskał potoczną nazwę Fujishock.

## Założenia planu stabilizacyjnego
Głównym autorem planu był minister gospodarki Juan Hurtado Miller, zaś podstawowym jego celem – wprowadzenie dyscypliny monetarnej i podatkowej oraz radykalna redukcja deficytu budżetowego. Fujishock zakładał również całkowite uwolnienie cen, wzrost cen paliw o 3000%, modyfikacje taryf celnych i ich ustalenie na poziomie między 10 a 50% (dla dóbr importowanych), radykalne ograniczenie ograniczeń związanych z wwozem przedmiotów do Peru, zniesienie ograniczeń przepływu kapitału zagranicznego, reforma podatkowa, w tym zawieszenie wszystkich ulg i ustalenie poziomu podatku od sprzedaży na 14%, ograniczenie pożyczek na preferencyjnych warunkach dla rolnictwa, podwyższenie płacy minimalnej o 300% i wypłatę dodatkowej rekompensaty w wysokości jednej miesięcznej pensji dla każdego pracownika.
Wzrost cen produktów wytwarzanych w firmach państwowych połączony z uwolnieniem cen w sektorze prywatnym miał uruchomić mechanizm samoregulacji rynkowej, dostarczyć rządowi niezbędnych dochodów i powstrzymać proces zadłużania się kraju w Banku Centralnym.

## Efekty
Wbrew założeniom twórców, Fujishock nie przyniósł natychmiastowych efektów. W pierwszych miesiącach po jego wdrożeniu nie zahamowano spadku PKB ani nie zlikwidowano inflacji. Protesty społeczne przeciwko programowi były niewielkie.
W lutym 1991, gdy dla utrzymania stabilności gospodarki niezbędny okazał się nowy wzrost cen oraz wynagrodzeń, Alberto Fujimori wprowadził na stanowisko ministra gospodarki przedsiębiorcę Carlosa  Boloñę Behra, również zwolennika wolnego rynku. Podniósł on podatki, działał na rzecz usunięcia strukturalnych przeszkód utrudniających gospodarczą stabilizację państwa i na rzecz osiągnięcia budżetowej równowagi. Zredukowano również taryfy celne i podjęto szeroko zakrojony proces prywatyzacji. Nowy minister osiągnął porozumienie z MFW, uzyskując poparcie dla reform w Peru.
Wbrew zapowiedziom rządowym, fujishock nie wiązał się z programem walki z ubóstwem. Choć między rokiem 1991 a 1997 spadła liczba żyjących w ekstremalnym ubóstwie (z 26,7% społeczeństwa do 14,7%), to ogólny wskaźnik biedy nadal utrzymywał się na poziomie 50%. W ocenie Piotra Łacińskiego fujishock nie przełożył się na podniesienie poziomu przeciętnego mieszkańca Peru ani na radykalne zmiany w strukturze społecznej. Ponadto wobec ogólnego wzrostu liczby mieszkańców kraju, w liczbach bezwzględnych liczba żyjących w ubóstwie wzrosła.
Między rokiem 1990 a 1996 w Peru zmalała śmiertelność urodzeń (z 62 na tysiąc do 43 na tysiąc), ilość mieszkań bez wody (z 40% do 33%) i prądu (z 43% do 35%). Ostatecznie zwalczona została hiperinflacja, a Peru stało się wiodącym krajem latynoamerykańskim pod względem inwestycji zagranicznych. Wzrósł również wskaźnik PKB i płace realne. Nadal na niskim poziomie funkcjonowały służba zdrowia i system edukacji, zaś modernizacja gospodarki zwiększyła rozdźwięki społeczne. Rynek pracy w Peru stał się mniej stabilny, zwiększyła się nieformalność zatrudnienia.

title: Fujishock

wikitext:
'''Fujishock''' – określenie opartej na założeniach [[neoliberalizm]]u polityki gospodarczej [[Peru]] w okresie sprawowania urzędu prezydenta przez [[Alberto Fujimori]]ego; część ogólnej koncepcji politycznej określanego jako [[fujimorizm]].

== Okoliczności wprowadzenia polityki ''Fujishock'' ==
W czasie zwycięskiej dla siebie kampanii wyborczej przed wyborami prezydenckimi w 1990 Alberto Fujimori nie prezentował spójnej polityki gospodarczej. Do neoliberalnych rozwiązań ekonomicznych został przekonany już po objęciu urzędu, prawdopodobnie przez związanych z wojskowymi służbami specjalnymi twórców Planu Rządzenia (Planu Verde)<ref name="peru166">{{Cytuj|autor = Piotr Łaciński |tytuł = Peru między populizmem a liberalizmem |data = 2006 |isbn = 83-89964-91-0 |miejsce = Warszawa |wydawca = Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR |s = 166-168 |oclc = 749142156 }}</ref>. W 1990 sytuacja ekonomiczna Peru była bardzo zła – znaczny procent społeczeństwa żył w ubóstwie, budżet państwa nie był zrównoważony, brakowało funduszy na spłatę długu zagranicznego, trwała [[hiperinflacja]]. Neoliberalne reformy, inspirowane [[konsensus waszyngtoński|konsensusem waszyngtońskim]] i podobną polityką prowadzoną już przez kilka państw Ameryki Łacińskiej, były sugerowane przed 1990 także przez najpoważniejszego kontrkandydata Fujimoriego w wyborach prezydenckich – [[Mario Vargas Llosa|Mario Vargasa Llosę]] i jego polityczne zaplecze<ref name="peru166"/>.

W lipcu 1990, w czasie wizyty prezydenta elekta Fujimoriego w [[Japonia|Japonii]] i [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]] dowiedział się on, że brak reform w Peru (w tym nieopanowanie inflacji) doprowadzi do ostatecznego wykluczenia kraju z międzynarodowej wspólnoty finansowej, kraj nie otrzyma również żadnej pomocy zagranicznej. W związku z tego typu naciskami oraz przyjęciem przez Fujimoriego założeń Planu Rządzenia jako własnej platformy politycznej 8 sierpnia 1990 ogłoszony został radykalny program reform, idący jeszcze dalej, niż przewidywali neoliberalni zwolennicy Vargasa Llosy w wyborach prezydenckich. Z tego powodu program stabilizacyjny zyskał potoczną nazwę ''Fujishock''<ref name="peru169">{{Cytuj|autor = Piotr Łaciński |tytuł = Peru między populizmem a liberalizmem |data = 2006 |isbn = 83-89964-91-0 |miejsce = Warszawa |wydawca = Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR |s = 169-171 |oclc = 749142156 }}</ref>.

== Założenia planu stabilizacyjnego ==
Głównym autorem planu był minister gospodarki [[Juan Hurtado Miller]], zaś podstawowym jego celem – wprowadzenie dyscypliny monetarnej i podatkowej oraz radykalna redukcja deficytu budżetowego. ''Fujishock'' zakładał również całkowite uwolnienie cen, wzrost cen paliw o 3000%, modyfikacje taryf celnych i ich ustalenie na poziomie między 10 a 50% (dla dóbr importowanych), radykalne ograniczenie ograniczeń związanych z wwozem przedmiotów do Peru, zniesienie ograniczeń przepływu kapitału zagranicznego, reforma podatkowa, w tym zawieszenie wszystkich ulg i ustalenie poziomu podatku od sprzedaży na 14%, ograniczenie pożyczek na preferencyjnych warunkach dla rolnictwa, podwyższenie płacy minimalnej o 300% i wypłatę dodatkowej rekompensaty w wysokości jednej miesięcznej pensji dla każdego pracownika<ref name="peru169"/>.

Wzrost cen produktów wytwarzanych w firmach państwowych połączony z uwolnieniem cen w sektorze prywatnym miał uruchomić mechanizm samoregulacji rynkowej, dostarczyć rządowi niezbędnych dochodów i powstrzymać proces zadłużania się kraju w Banku Centralnym<ref name="peru169"/>.

== Efekty ==
Wbrew założeniom twórców, ''Fujishock'' nie przyniósł natychmiastowych efektów. W pierwszych miesiącach po jego wdrożeniu nie zahamowano spadku PKB ani nie zlikwidowano inflacji. Protesty społeczne przeciwko programowi były niewielkie<ref name="peru169"/>.

W lutym 1991, gdy dla utrzymania stabilności gospodarki niezbędny okazał się nowy wzrost cen oraz wynagrodzeń, Alberto Fujimori wprowadził na stanowisko ministra gospodarki przedsiębiorcę Carlosa  Boloñę Behra, również zwolennika wolnego rynku. Podniósł on podatki, działał na rzecz usunięcia strukturalnych przeszkód utrudniających gospodarczą stabilizację państwa i na rzecz osiągnięcia budżetowej równowagi. Zredukowano również taryfy celne i podjęto szeroko zakrojony proces [[prywatyzacja|prywatyzacji]]. Nowy minister osiągnął porozumienie z [[Międzynarodowy Fundusz Walutowy|MFW]], uzyskując poparcie dla reform w Peru<ref name="peru169"/>.

Wbrew zapowiedziom rządowym, fujishock nie wiązał się z programem walki z ubóstwem. Choć między rokiem 1991 a 1997 spadła liczba żyjących w ekstremalnym ubóstwie (z 26,7% społeczeństwa do 14,7%), to ogólny wskaźnik biedy nadal utrzymywał się na poziomie 50%. W ocenie Piotra Łacińskiego fujishock nie przełożył się na podniesienie poziomu przeciętnego mieszkańca Peru ani na radykalne zmiany w strukturze społecznej. Ponadto wobec ogólnego wzrostu liczby mieszkańców kraju, w liczbach bezwzględnych liczba żyjących w ubóstwie wzrosła<ref name="peru172">{{Cytuj|autor = Piotr Łaciński |tytuł = Peru między populizmem a liberalizmem |data = 2006 |isbn = 83-89964-91-0 |miejsce = Warszawa |wydawca = Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR |s = 172-173 |oclc = 749142156 }}</ref>.

Między rokiem 1990 a 1996 w Peru zmalała śmiertelność urodzeń (z 62 na tysiąc do 43 na tysiąc), ilość mieszkań bez wody (z 40% do 33%) i prądu (z 43% do 35%)<ref name="peru169"/>. Ostatecznie zwalczona została hiperinflacja, a Peru stało się wiodącym krajem latynoamerykańskim pod względem inwestycji zagranicznych. Wzrósł również wskaźnik PKB i płace realne<ref name="peru169"/>. Nadal na niskim poziomie funkcjonowały służba zdrowia i system edukacji, zaś modernizacja gospodarki zwiększyła rozdźwięki społeczne. Rynek pracy w Peru stał się mniej stabilny, zwiększyła się nieformalność zatrudnienia<ref name="peru172"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Fujimorizm]]


text:
# Anna Maria Island
Anna Maria Island – wyspa barierowa, położona wzdłuż hrabstwa Manatee na Florydzie. Ma około 7 mil (11 km) długości z północy na południe. Znajduje się około 30 km na północ od Sarasoty. Zamieszkana przez około tysiąc osób. Odwiedza ją prawie 4 miliony turystów rocznie. W 2024 roku magazyn Travel + Leisure umieścił wyspę wśród 50 najlepszych miejsc do podróżowania.

wikiname: plwiki

title: Anna Maria Island

in_language: pl

wikitext:
{{Wyspa infobox
 |nazwa               = Anna Maria Island
 |nazwa oryginalna    =
 |zdjęcie             = 2017 Sarasota Coquina Beach Lifeguard Station FRD 8532.jpg
 |opis zdjęcia        = [[Bradenton Beach]]
 |kontynent           = [[Ameryka Północna]]
 |państwo             = Floryda
 |akwen               = [[Zatoka Meksykańska]]
 |archipelag          =
 |powierzchnia        =
 |długość brzegu      =
 |najwyższy punkt     =
 |liczba ludności     =
 |rok                 =
 |gęstość zaludnienia =
 |współrzędne         = 27°30'42"N 82°43'06"W
 |mapa wyspy          =
 |opis mapy wyspy     =
 |commons             = Category:Anna Maria Island
}}
'''Anna Maria Island''' – [[wyspa barierowa]], położona wzdłuż [[Hrabstwo Manatee|hrabstwa Manatee]] na [[Floryda|Florydzie]]. Ma około 7 mil (11 km) długości z północy na południe. Znajduje się około 30 km na północ od [[Sarasota|Sarasoty]]. Zamieszkana przez około tysiąc osób<ref>{{Cytuj |tytuł = Anna Maria Island History |data dostępu = 2025-01-29 |opublikowany = Anna Maria Island Chamber of Commerce |url = https://annamariaislandchamber.org/history/ |język = en}}</ref>. Odwiedza ją prawie 4 miliony turystów rocznie. W 2024 roku magazyn ''Travel + Leisure'' umieścił wyspę wśród 50 najlepszych miejsc do podróżowania<ref>{{Cytuj |tytuł = The History and Heritage of Anna Maria Island, Florida |data = 2024-04-08 |data dostępu = 2025-01-29 |url = https://www.annamariaislandinn.com/the-history-and-heritage-of-anna-maria-island-florida/ |język = en}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wyspy barierowe]]
[[Kategoria:Wyspy Florydy]]
[[Kategoria:Wyspy Stanów Zjednoczonych (Zatoka Meksykańska)]]

title: Anna Maria Island

Kontynent: Ameryka Północna

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Floryda

Akwen: Zatoka Meksykańska


text:
# Zażartka dwupasa
Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.
Zażartka dwupasa (Nabis flavomarginatus) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych, rodziny zażartkowatych i podrodziny Nabinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję i nearktyczną Amerykę Północną.

## Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1847 roku przez Heinricha Scholtza. Jako miejsce typowe wskazano polską część Śląska. W 1969 roku Balázs Benedék wyznaczył go gatunkiem typowym nowego rodzaju Kalmanius, który zsynonimizowany został z podrodzajem Nabis (Nabicula), niekiedy klasyfikowanym jako odrębny rodzaj.

## Morfologia
Pluskwiak o ciele długości od 7 do 10 mm.
Głowa i przedplecze są szarobrązowe do brunatnych z trzema szerokimi, czarnymi pasami podłużnymi.
Tarczka ma półokrągłe rejony błyszczącego oskórka w kątach bocznych. Dominują formy krótkoskrzydłe, ale znane są też długoskrzydłe i o skrzydłach długości pośredniej. Półpokrywy są ciemne z jasnymi, wysklepionymi żyłkami oraz z trójkątno-owalną, ciemno użyłkowaną zakrywką. U form niedługoskrzydłych półpokrywy są trójkątnie ku szczytowi zwężone. Międzykrywka jest zawsze wyraźnie wykształcona. Odnóża są jasne, żółtobrązowe z ciemniejszymi punktami i paskami.
Odwłok samca ma boki prawie równoległe, u samic zaś jest owalnie rozszerzony. Wierzch odwłoka jest ciemnobrązowy lub czarny z dwoma podłużnymi, wąskim paskami środkowymi oraz listewkami brzeżnymi barwy żółtawej lub czerwonawej. Grzbietową stronę odwłoka porastają krótkie złociste włoski. Listewki brzeżne są od spodu wygraniczone bruzdami i nie są ku górze podniesione. Na sternitach nie występują połyskujące się kropki.

## Ekologia i występowanie
Owad ten zasiedla łąki, torfowiska, polany, zarośla i pobrzeża lasów. Wybiera stanowiska o wilgotności od średniej do wysokiej, o obfitej roślinności zdominowanej przez wiechlinowate, ciborowate czy sitowate. Preferuje chłodniejszy mikroklimat niż większość zażartkowatych i w Europie ma cechy gatunku borealno-górskiego. Na północy zasięgu występuje pospolicie na nizinach, na południu zaś częstszy jest w górach. W Alpach dochodzi do rzędnych 2200 m n.p.m.
Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są polifagicznymi drapieżnikami. Polują na drobne bezkręgowce o miękkim oskórku, często na piewiki.
Składane latem do tkanek dolnych części źdźbeł traw i turzyc jaja stanowią stadium zimujące. Larwy klują się w maju i obserwować je można do lipca, sierpnia, a czasem nawet września. Stadia larwalne są cztery. Postacie dorosłe widuje się od czerwca lub lipca, a szczyt ich aktywności ma miejsce od lipca do końca sierpnia. Przeżywają do października, przy czym jesienią widuje się już tylko samice.

## Rozprzestrzenienie
Gatunek holarktyczny, należący do pacyficzno-atlantyckiego elementu faunistycznego.
W Europie znany jest z Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Macedonii Północnej oraz europejskiej części Rosji. W Azji podawany jest z syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Gruzji, Armenii, anatolijskiej części Turcji, Kazachstanu, Kirgistanu, Iranu, Mongolii, północnych Chin, Korei i Japonii.
W nearktycznej Ameryce Północnej wykazany został z Grenlandii, Alaski i Kanady. Na Grenlandii jest jedynym zażartkowatym i występuje wyłącznie w okolicach dawnego osadnictwa Wikingów, stąd nie wyklucza się, że został tam przez nich zawleczony we wczesnym średniowieczu.

title: Zażartka dwupasa

wikitext:
{{Czy wiesz do artykułu|s=Wikiprojekt:Czy wiesz/propozycje/2025-08/Zażartka dwupasa}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Zażartka dwupasa
 |nazwa łacińska         = ''Nabis flavomarginatus''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Heinrich Scholtz|Scholtz]], 1847
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Nabis flavomaginatus, Minera, North Wales, July 2016 (37414810580).jpg
 |opis grafiki           = [[Imago]]
 |2. grafika             = Nabis flavomarginatus 393404450.jpg
 |opis 2. grafiki        = [[Larwa]]
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[pluskwiaki]]
 |podrząd                = [[pluskwiaki różnoskrzydłe]]
 |infrarząd              = [[Cimicomorpha]]
 |nadrodzina             = [[Naboidea]]
 |rodzina                = [[zażartkowate]]
 |podrodzina             = [[Nabinae]]
 |plemię                 = [[Nabini]]
 |rodzaj                 = ''[[Nabis]]''
 |podrodzaj              = ''[[Nabis (Nabicula)]]''
 |gatunek                = zażartka dwupasa
 |synonimy               =
* ''Nabis (Reduviolus) flavomarginatus'' Scholtz, 1847
* ''Kalmanius flavomarginatus'' (Scholtz, 1847)
* ''Nabicula flavomarginata'' (Scholtz, 1847)
* ''Reduviolus flavomarginata'' (Scholtz, 1847)
* ''Dolichonabis flavomarginata'' (Scholtz, 1847)
* ''Nabis dorsatus'' Dahlbom, 1851
* ''Nabis nervosus'' Boheman, 1852
* ''Nabis lhesgicus'' Kolenati, 1857
 |wikispecies            =
 |commons                = Category:Nabis flavomarginatus
}}
'''Zażartka dwupasa'''{{r|insektarium}} (''Nabis flavomarginatus'') – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[pluskwiaki|pluskwiaka]] z [[rząd (biologia)|podrzędu]] [[pluskwiaki różnoskrzydłe|różnoskrzydłych]], [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[zażartkowate|zażartkowatych]] i podrodziny [[Nabinae]]. Zamieszkuje [[kraina palearktyczna|palearktyczną]] Eurazję i [[kraina nearktyczna|nearktyczną]] Amerykę Północną.

== Taksonomia ==
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1847 roku przez [[Heinrich Scholtz|Heinricha Scholtza]]. Jako [[miejsce typowe]] wskazano polską część [[Śląsk]]a{{r|Scholtz|cph}}. W 1969 roku [[Balázs Benedék]] wyznaczył go [[gatunek typowy|gatunkiem typowym]] nowego rodzaju ''Kalmanius''{{r|Benedék|cph-n}}, który [[synonim (taksonomia)|zsynonimizowany]] został z podrodzajem ''[[Nabis (Nabicula)]]''{{r|cph-n}}, niekiedy klasyfikowanym jako odrębny rodzaj{{r|Cmoluchowa}}.

== Morfologia ==
[[plik:Nabis flavomarginatus 400265237.jpg|thumb|left|170px|Forma długoskrzydła]]
Pluskwiak o ciele długości od 7{{r|bb}} do 10 mm{{r|Cmoluchowa|Wachmann}}.

[[Głowa owadów|Głowa]] i [[przedplecze]] są szarobrązowe do brunatnych z trzema szerokimi, czarnymi pasami podłużnymi{{r|Cmoluchowa}}.

[[Tarczka (anatomia owadów)|Tarczka]] ma półokrągłe rejony błyszczącego oskórka w kątach bocznych. Dominują formy krótkoskrzydłe, ale znane są też długoskrzydłe i o skrzydłach długości pośredniej. [[Półpokrywy]] są ciemne z jasnymi, wysklepionymi żyłkami oraz z trójkątno-owalną, ciemno użyłkowaną [[zakrywka|zakrywką]]. U form niedługoskrzydłych półpokrywy są trójkątnie ku szczytowi zwężone. [[Międzykrywka]] jest zawsze wyraźnie wykształcona. [[Odnóża]] są jasne, żółtobrązowe z ciemniejszymi punktami i paskami{{r|Cmoluchowa}}.

[[Odwłok]] samca ma boki prawie równoległe, u samic zaś jest owalnie rozszerzony. Wierzch odwłoka jest ciemnobrązowy lub czarny z dwoma podłużnymi, wąskim paskami środkowymi oraz listewkami brzeżnymi barwy żółtawej lub czerwonawej{{r|Cmoluchowa}}. Grzbietową stronę odwłoka porastają krótkie złociste włoski{{r|bb}}. Listewki brzeżne są od spodu wygraniczone bruzdami i nie są ku górze podniesione. Na [[sternum|sternitach]] nie występują połyskujące się kropki{{r|Cmoluchowa}}.

== Ekologia i występowanie ==
Owad ten zasiedla łąki, torfowiska, polany, zarośla i pobrzeża lasów{{r|gltt|Cmoluchowa|insektarium}}. Wybiera stanowiska o wilgotności od średniej do wysokiej{{r|gltt}}, o obfitej roślinności zdominowanej przez [[wiechlinowate]], [[ciborowate]] czy [[sitowate]]. Preferuje chłodniejszy mikroklimat niż większość zażartkowatych i w Europie ma cechy gatunku borealno-górskiego{{r|Wachmann}}. Na północy zasięgu występuje pospolicie na nizinach, na południu zaś częstszy jest w górach{{r|Cmoluchowa}}. W Alpach dochodzi do rzędnych 2200 m n.p.m.{{r|Wachmann}}

Zarówno [[larwa|larwy]], jak i [[imago|postacie dorosłe]] są [[polifagizm|polifagicznymi]] [[drapieżnictwo|drapieżnikami]]{{r|gltt|Wachmann}}. Polują na drobne bezkręgowce o miękkim oskórku{{r|insektarium}}, często na [[piewiki]]{{r|gltt|Wachmann}}.

Składane latem do tkanek dolnych części źdźbeł traw i turzyc jaja stanowią stadium zimujące{{r|bb|gltt|Wachmann}}. Larwy klują się w maju i obserwować je można do lipca{{r|gltt|Wachmann}}, sierpnia, a czasem nawet września{{r|bb}}. Stadia larwalne są cztery. Postacie dorosłe widuje się od czerwca lub lipca, a szczyt ich aktywności ma miejsce od lipca do końca sierpnia{{r|gltt}}. Przeżywają do października{{r|gltt|Wachmann|insektarium}}, przy czym jesienią widuje się już tylko samice{{r|Wachmann}}.

== Rozprzestrzenienie ==
Gatunek [[państwo holarktyczne|holarktyczny]], należący do pacyficzno-atlantyckiego elementu faunistycznego{{r|gltt}}.

W Europie znany jest z [[Hiszpania|Hiszpanii]], [[Andora|Andory]], [[Irlandia|Irlandii]], [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], [[Francja|Francji]], [[Belgia|Belgii]], [[Holandia|Holandii]], [[Luksemburg]]a, [[Niemcy|Niemiec]], [[Szwajcaria|Szwajcarii]], [[Liechtenstein]]u, [[Austria|Austrii]], [[Włochy|Włoch]], [[Dania|Danii]], [[Szwecja|Szwecji]], [[Norwegia|Norwegii]], [[Finlandia|Finlandii]], [[Estonia|Estonii]], [[Łotwa|Łotwy]], [[Litwa|Litwy]], [[Polska|Polski]], [[Czechy|Czech]], [[Słowacja|Słowacji]], [[Węgry|Węgier]], [[Białoruś|Białorusi]], [[Ukraina|Ukrainy]], [[Rumunia|Rumunii]], [[Bułgaria|Bułgarii]], [[Słowenia|Słowenii]], [[Chorwacja|Chorwacji]], [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowiny]], [[Serbia|Serbii]], [[Czarnogóra|Czarnogóry]], [[Macedonia Północna|Macedonii Północnej]] oraz europejskiej części [[Rosja|Rosji]]. W Azji podawany jest z [[Syberia|syberyjskiej]] i [[Rosyjski Daleki Wschód|dalekowschodniej]] części Rosji, [[Gruzja|Gruzji]], [[Armenia|Armenii]], anatolijskiej części [[Turcja|Turcji]], [[Kazachstan]]u, [[Kirgistan]]u, [[Iran]]u, [[Mongolia|Mongolii]], północnych [[Chińska Republika Ludowa|Chin]], [[Korea|Korei]] i [[Japonia|Japonii]]{{r|cph2}}.

W [[kraina nearktyczna|nearktycznej]] Ameryce Północnej wykazany został z [[Grenlandia|Grenlandii]], [[Alaska|Alaski]] i [[Kanada|Kanady]]{{r|cph2}}. Na Grenlandii jest jedynym zażartkowatym i występuje wyłącznie w okolicach dawnego osadnictwa Wikingów, stąd nie wyklucza się, że został tam przez nich [[introdukcja|zawleczony]] we wczesnym średniowieczu{{r|Bocher}}.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="bb">{{Cytuj stronę | url = https://www.britishbugs.org.uk/heteroptera/Nabidae/nabis_flavomarginatus.html | tytuł = Nabis flavomarginatus. Broad Damsel Bug | praca = British Bugs. An online identification guide to UK Hemiptera | data dostępu = 2025-08-14}}</ref>
<ref name="Benedék">{{Cytuj pismo | autor = P. Benedek | tytuł = Kalmanius, a new genus of the subfamily Nabinae (Heteroptera: Nabidae) | czasopismo = Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae | wydanie = 1968 | wolumin = 14 | strony = 295-300 | data = 1969}}</ref>
<ref name="Bocher">{{Cytuj | autor = Jens Böcher, Niels P. Kristensen, Thomas Pape, Lars Vilhelmsen | tytuł = The Greenland Entomofauna: An Identification Manual of Insects, Spiders and their Allies | wydawca = Brill Scientific Publishers | data = 2015 | isbn = 978-90-04-26105-1 | autor r = Jens Böcher | rozdział = Heteroptera (True Bugs)}}</ref>
<ref name="Cmoluchowa">{{Cytuj książkę |autor = Alicja Cmoluchowa | tytuł = Klucze do oznaczania owadów Polski | wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]], [[Polskie Towarzystwo Entomologiczne]] | miejsce = Wrocław | rok = 1978 | tom = XVIII | tytuł tomu = Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera | część = zeszyt 7 | tytuł części = Nabidae, Reduviidae, Phymatidae | isbn = 83-88518-20-8}}</ref>
<ref name="cph">{{Cytuj stronę | url = https://catpalhet.linnaeus.naturalis.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=1849&cat=TAB_TAXONOMY_AND_SYNONYMS&epi=1 | tytuł = Nabis (Nabicula) flavomarginatus Scholtz, 1847 – Taxonomy and synonyms | autor = Berend Aukema (red.) | praca = Catalogue of Palearctic Heteroptera | opublikowany = Naturalis Biodiversity Center | data dostępu = 2025-08-14}}</ref>
<ref name="cph2">{{Cytuj stronę | url = https://catpalhet.linnaeus.naturalis.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=1849&cat=TAB_DISTRIBUTION&epi=1 | tytuł = Nabis (Nabicula) flavomarginatus Scholtz, 1847 – Distribution | autor = Berend Aukema (red.) | praca = Catalogue of Palearctic Heteroptera | opublikowany = Naturalis Biodiversity Center | data dostępu = 2025-08-14}}</ref>
<ref name="cph-n">{{Cytuj stronę | url = https://catpalhet.linnaeus.naturalis.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=1848&cat=TAB_TAXONOMY_AND_SYNONYMS&epi=1 | tytuł = Subgenus Nabicula Kirby, 1837 | autor = Berend Aukema (red.) | praca = Catalogue of Palearctic Heteroptera | opublikowany = Naturalis Biodiversity Center | data dostępu = 2025-08-14}}</ref>
<ref name="gltt">{{Cytuj | autor = Grzegorz Gierlasiński, Barbara Lis, Natalia Kaszyca-Taszakowska, Artur Taszakowski | tytuł = Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy | czasopismo = Monographs of the Upper Silesian Museum | wolumin = 17 | data = 2020 | doi = 10.5281/zenodo.4159311}}</ref>
<ref name="insektarium">{{Cytuj stronę | url = https://insektarium.net/hemiptera/nabidae-zazartkowate/nabis-flavomarginatus/ | tytuł = Nabis flavomarginatus – Zażartka dwupasa | praca = Insektarium.net | data dostępu = 2025-08-14}}</ref>
<ref name="Scholtz">{{Cytuj | tytuł = Übersicht der Arbeiten und Veränderungen der Schlesischen Gesellschaft für Vaterländische Kultur. | data = 1847 | s = 104-164 | autor r = H. Scholtz | rozdział = Prodromus zu einer Rhynchoten-Fauna von Schlesien. I}}</ref>
<ref name="Wachmann">{{Cytuj książkę | autor = Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert | tytuł = Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil) | wydawca = Goecke & Evers, Keltern | data = 2006 | strony = 160 | isbn = 3-931374-49-1}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zażartkowate]]
[[Kategoria:Pluskwiaki Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Pluskwiaki Azji]]
[[Kategoria:Pluskwiaki Europy]]
[[Kategoria:Zwierzęta Arktyki]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1870 roku]]

title: Zażartka dwupasa

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: pluskwiaki

Podrząd: pluskwiaki różnoskrzydłe

Infrarząd: Cimicomorpha

Nadrodzina: Naboidea

Rodzina: zażartkowate

Podrodzina: Nabinae

Plemię: Nabini

Rodzaj: Nabis

Podrodzaj: Nabis (Nabicula)

Gatunek: zażartka dwupasa


text:
# Mimizuka
Mimizuka (jap. 耳塚; dosłownie "Kopiec Uszu"), pierwotnie Hanazuka (jap. 鼻塚; dosł. "Kopiec Nosów") – kopiec grobowy, w którym pochowane są nosy odcięte Koreańczykom podczas japońskiej inwazji na Koreę w XVI wieku. Kopiec znajduje się w Kioto, obok chramu Toyokuni, poświęconego pamięci Hideyoshi Toyotomiego, na którego polecenie inwazja ta się rozpoczęła. Ma około 10 m wysokości. Został poświęcony 18 września 1597.
Japońscy samurajowie, dla udowodnienia swoich osiągnięć wojennych, mieli zwyczaj zbierania głów zabitych przez siebie wrogów. Często wodzowie nagradzali wojowników od ilości przyniesionych głów. Zwyczaj ten był powszechnie kultywowany także w czasie wojny w Korei i nawet podczas zaciętych bitew wojownicy konkurowali ze sobą, o to kto zabierze głowę poległego. Po zdobyciu Namwon Japończycy zebrali 3762 głowy mieszkańców i obrońców miasta.
Hideyoshi Toyotomi żądał dowodów zwycięstw swoich wojowników w postaci obciętych nosów (transport całych głów był niepraktyczny), dlatego nosy poległych w Namwon odcięto, zakonserwowano w soli i zapakowano w baryłki. Każda była starannie zarejestrowana i opisana przez urzędników państwowych, przed wysłaniem do Japonii. Samurajowie metodycznie wyniszczali całe wsie, zabijając zarówno żołnierzy, jak i chłopów, starannie kolekcjonując ich nosy – nie mniej, niż 10 tys. w ciągu 10 dni po upadku Namwon. Podobnie, po wygranej bitwie pod Sacheon, 30 tys. chińskich żołnierzy zostało pochowanych w wielkim kopcu na polu bitwy, ale ich zasolone nosy przesłano Hideyoshiemu.
Łącznie 214 752 nosy Koreańczyków (żołnierzy, kobiet i dzieci, w tym noworodków) i Chińczyków zostało wysłanych do Japonii. Większość została wyrzucona po przeliczeniu, ale część została pochowana w kilku „grobowcach” lub „kopcach nosów”. Jeden z nich znajduje się niedaleko Bizen. Około 38 tys. nosów pogrzebanych jest w Mimizuka.
W Japonii kopiec nie jest szczególnie znany, do niedawna nie wspominały o nim szkolne podręczniki. Autorów pierwszego podręcznika, który mówił o Mimizuce, Ministerstwo Edukacji skłoniło do złagodzenia „nazbyt drastycznego” opisu i zaznaczenia, że Hideyoshi Toyotomi nakazał upamiętnić zmarłych, budując kopiec (Toyotomi jest w Japonii czczony jako kami, bohater narodowy i jeden ze zjednoczycieli kraju). W Korei pamięć o kopcach nosów jest żywa i pojawiały się głosy żądające zrównania grobowca z ziemią, ale także zachowania go, jako pamiątki japońskich okrucieństw.

title: Mimizuka

wikitext:
[[Plik:Mimizuka-M1773.jpg|thumb|Pomnik na szczycie "Kopca Uszu" (pierwotnie "Nosów")]]
[[plik:Mimizuka - Kyoto, Japan - DSC07247.jpg|thumb|Widok na kopiec]]
{{nihongo|'''Mimizuka'''|耳塚||dosłownie "Kopiec Uszu"}}, pierwotnie {{nihongo|'''Hanazuka'''|鼻塚||dosł. "Kopiec Nosów"}} – [[Kopiec (architektura)|kopiec grobowy]], w którym pochowane są nosy odcięte Koreańczykom podczas [[wojna japońsko-koreańska|japońskiej inwazji na Koreę]] w XVI wieku. Kopiec znajduje się w [[Kioto]], obok chramu Toyokuni, poświęconego pamięci [[Hideyoshi Toyotomi]]ego, na którego polecenie inwazja ta się rozpoczęła. Ma około 10 m wysokości{{r|nyt}}. Został poświęcony 18 września 1597{{r|mound}}.
Japońscy [[samuraj]]owie, dla udowodnienia swoich osiągnięć wojennych, mieli zwyczaj zbierania głów zabitych przez siebie wrogów. Często wodzowie nagradzali wojowników od ilości przyniesionych głów. Zwyczaj ten był powszechnie kultywowany także w czasie [[wojna japońsko-koreańska|wojny w Korei]] i nawet podczas zaciętych bitew wojownicy konkurowali ze sobą, o to kto zabierze głowę poległego{{odn|Turnbull|2002|s=194}}. Po zdobyciu [[Namwon]] Japończycy zebrali 3762 głowy mieszkańców i obrońców miasta{{odn|Turnbull|2002|s=195}}.

[[Hideyoshi Toyotomi]] żądał dowodów zwycięstw swoich wojowników w postaci obciętych nosów (transport całych głów był niepraktyczny), dlatego nosy poległych w Namwon odcięto, zakonserwowano w soli i zapakowano w baryłki. Każda była starannie zarejestrowana i opisana przez urzędników państwowych, przed wysłaniem do Japonii{{odn|Turnbull|2002|s=195}}. Samurajowie metodycznie wyniszczali całe wsie, zabijając zarówno żołnierzy, jak i chłopów, starannie kolekcjonując ich nosy – nie mniej, niż 10 tys. w ciągu 10 dni po upadku Namwon{{odn|Turnbull|2002|s=195}}. Podobnie, po wygranej bitwie pod [[Sacheon]], 30 tys. chińskich żołnierzy zostało pochowanych w wielkim kopcu na polu bitwy, ale ich zasolone nosy przesłano Hideyoshiemu{{odn|Turnbull|2002|s=221-222}}.

Łącznie 214 752 nosy Koreańczyków (żołnierzy, kobiet i dzieci, w tym noworodków) i Chińczyków zostało wysłanych do Japonii{{odn|Turnbull|2002|s=230}}. Większość została wyrzucona po przeliczeniu, ale część została pochowana w kilku „grobowcach” lub „kopcach nosów”. Jeden z nich znajduje się niedaleko [[Bizen]]. Około 38 tys. nosów pogrzebanych jest w Mimizuka{{r|mound}}{{r|nyt}}.

W Japonii kopiec nie jest szczególnie znany, do niedawna nie wspominały o nim szkolne podręczniki. Autorów pierwszego podręcznika, który mówił o Mimizuce, Ministerstwo Edukacji skłoniło do złagodzenia „nazbyt drastycznego” opisu i zaznaczenia, że Hideyoshi Toyotomi nakazał upamiętnić zmarłych, budując kopiec (Toyotomi jest w Japonii czczony jako [[Kami (mitologia japońska)|kami]], bohater narodowy i jeden ze zjednoczycieli kraju). W Korei pamięć o kopcach nosów jest żywa i pojawiały się głosy żądające zrównania grobowca z ziemią, ale także zachowania go, jako pamiątki japońskich okrucieństw{{r|nyt}}.

== Zobacz też ==
* [[Yasukuni-jinja|Yasukuni Jinja]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=nyt>{{Cytuj stronę | url = http://www.nytimes.com/1997/09/14/world/japan-korea-and-1597-a-year-that-lives-in-infamy.html | tytuł = Japan, Korea and 1597: A Year That Lives in Infamy | data dostępu = 2008-09-22 | nazwisko = Kristof | imię = Nicholas D. | data = 14 września, 1997 | język = en}}</ref>
<ref name="mound">{{cytuj stronę | url = https://www.orientalarchitecture.com/sid/211/japan/kyoto/mimizuka-mound | tytuł = Mimizuka Mound - 耳塚 (built 1597) | praca = Asian Historical Architecture | język = en | data dostępu = 2013-04-18}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
*{{Cytuj książkę | odn = tak | nazwisko = Turnbull | imię = Stephen | tytuł = Samurai Invasion: Japan's Korean War 1592 -1598 | wydawca = Cassell | rok = 2002 | isbn = 0-304-35948-3 | język = en | oclc = 50289152 | miejsce = Londyn}}

{{Współrzędne|34,991459°N 135,770333°E|type:landmark_region:JP_scale:10000|umieść=na górze}}

[[Kategoria:Historia Japonii]]
[[Kategoria:Obiekty sakralne w Kioto]]
[[Kategoria:Zabytki w Kioto]]


text:
# Reprezentacja Węgier U-17 w piłce nożnej kobiet
Reprezentacja Węgier U-17 w piłce nożnej kobiet – reprezentacja Węgier piłkarek nożnych do lat 17.

## Występy w mistrzostwach Europy U-17
- 2008: I faza kwalifikacji[1]
- 2009: II faza kwalifikacji[2]
- 2010: I faza kwalifikacji[3]
- 2011: I faza kwalifikacji[4]
- 2012: I faza kwalifikacji[5]
- 2013: I faza kwalifikacji[6]

## Występy w mistrzostwach świata U-17
Dotychczas reprezentacji Węgier kobiet do lat 17 nie udało się awansować do finałów mistrzostw świata w tej kategorii wiekowej. Eliminacje do tego turnieju w strefie europejskiej odbywają się poprzez mistrzostwa Europy w każdym parzystym roku.

wikitext:
{{Reprezentacja sportowa infobox
 |nazwa                = Reprezentacja Węgier U-17 w piłce nożnej kobiet
 |nazwa oryginalna     =
 |dyscyplina           = piłka nożna
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |przydomek            =
 |związek              = [[Magyar Labdarúgó Szövetség]]
 |sponsor techniczny   =
 |menedżer generalny   =
 |trener               =
 |asystent trenera     =
 |kapitan              =
 |najwięcej występów   =
 |skrót                = HUN
 |ranking              =
 |data rankingu        =
 |pierwszy mecz        =
 |najwyższe zwycięstwo =
 |najwyższa porażka    =
 |ostatni mecz         =
 |następny mecz        =
 |IO złoto             =
 |IO srebro            =
 |IO brąz              =
 |MŚ złoto             =
 |MŚ srebro            =
 |MŚ brąz              =
 |MK kontynent         =
 |MK złoto             =
 |MK srebro            =
 |MK brąz              =
 |commons              =
 |wikinews             =
 |www                  =
}}
'''Reprezentacja Węgier U-17 w piłce nożnej kobiet''' – reprezentacja [[Węgry|Węgier]] [[Piłka nożna|piłkarek nożnych]] do lat 17.

== Występy w mistrzostwach Europy U-17 ==
* [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2008|2008]]: I faza kwalifikacji<ref name="rssec1">{{cytuj stronę | url = http://www.rsssf.com/tablese/eur-women-u17-08.html | tytuł = European Women U-17 Championship 2007-08 | autor = Roberto Di Maggio | opublikowany = www.rsssf.com | język = en | data dostępu = 2013-07-16}}</ref>
* [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2009|2009]]: II faza kwalifikacji<ref name="rssec2">{{cytuj stronę | url = http://www.rsssf.com/tablese/eur-women-u17-09.html | tytuł = European Women U-17 Championship 2008-09 | autor = Roberto Di Maggio | opublikowany = www.rsssf.com | język = en | data dostępu = 2013-07-16}}</ref>
* [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2010|2010]]: I faza kwalifikacji<ref name="rssec3">{{cytuj stronę | url = http://www.rsssf.com/tablese/eur-women-u17-2010.html | tytuł = European Women U-17 Championship 2009-10 | autor = Roberto Di Maggio | opublikowany = www.rsssf.com | język = en | data dostępu = 2013-07-16}}</ref>
* [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2011|2011]]: I faza kwalifikacji<ref name="rssec4">{{cytuj stronę | url = http://www.rsssf.com/tablese/eur-women-u17-2011.html | tytuł = European Women U-17 Championship 2010-11 | autor = Roberto Di Maggio | opublikowany = www.rsssf.com | język = en | data dostępu = 2013-07-16}}</ref>
* [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2012|2012]]: I faza kwalifikacji<ref name="rssec5">{{cytuj stronę | url = http://www.rsssf.com/tablese/eur-women-u17-2012.html | tytuł = European Women U-17 Championship 2011-12 | autor = Roberto Di Maggio | opublikowany = www.rsssf.com | język = en | data dostępu = 2013-07-16}}</ref>
* [[Mistrzostwa Europy U-17 w piłce nożnej kobiet 2013|2013]]: I faza kwalifikacji<ref name="uefec6">{{cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20130514124408/http://www.uefa.com/womensunder17/season=2013/standings/round=2000328/group=2001782/index.html | tytuł = First qualifying round | opublikowany = www.uefa.com | język = en | data dostępu = 2013-07-16}}</ref>

== Występy w mistrzostwach świata U-17 ==
Dotychczas reprezentacji Węgier kobiet do lat 17 nie udało się awansować do finałów [[Mistrzostwa świata U-17 w piłce nożnej kobiet|mistrzostw świata]] w tej kategorii wiekowej. Eliminacje do tego turnieju w strefie europejskiej odbywają się poprzez mistrzostwa Europy w każdym parzystym roku.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Reprezentacja Węgier w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarskie reprezentacje narodowe U-17 kobiet|Węgry]]

title: · Reprezentacja Węgier U-17 w piłce nożnej kobiet

Związek: Magyar Labdarúgó Szövetség

Skrót FIFA: HUN


text:
# Jan Grużewski (zm. 1689)
Jan Grużewski herbu Lubicz (zm. 16 maja 1689 roku) – dworzanin pokojowy Jego Królewskiej Mości, podkomorzy żmudzki w latach 1684–1689, chorąży żmudzki od 1658 roku, ciwun Wielkich Dyrwian w latach 1651–1685.
Był wyznawcą kalwinizmu. Żonaty z Teodorą Ogińską.
Poseł sejmiku rosieńskiego na sejm 1650 roku, sejm nadzwyczajny 1654 roku.
Jako chorąży Księstwa Żmudzkiego był członkiem antyszwedzkiej konfederacji szlachty żmudzkiej, zebranej na pospolite ruszenie w Szadowie 3 czerwca 1656 roku.
Książę Bogusław Radziwiłł w spisanym w 1668 roku testamencie uczynił go jednym z dwunastu opiekunów swej jedynej córki Ludwiki Karoliny Radziwiłłówny.
W 1674 roku był elektorem Jana III Sobieskiego z Księstwa Żmudzkiego.

title: Jan Grużewski (zm. 1689)

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię               = Jan Grużewski
 |wszystkie imiona   =
 |imię oryginalne    =
 |grafika            =
 |opis grafiki       =
 |herb               = POL COA Lubicz.svg
 |opis herbu         = [[Lubicz (herb szlachecki)|Lubicz]]
 |tytuł              =
 |dynastia           =
 |rodzina            =
 |data urodzenia     =
 |miejsce urodzenia  =
 |data śmierci       = [[16 maja]] [[1689]]
 |miejsce śmierci    =
 |ojciec             =
 |matka              =
 |mąż                =
 |żona               = Teodora Ogińska
 |dzieci             = [[Jakub Kazimierz Grużewski]]
 |rodzeństwo         =
 |faksymile          =
 |opis faksymile     =
 |odznaczenia        =
 |commons            =
}}
'''Jan Grużewski''' herbu [[Lubicz (herb szlachecki)|Lubicz]] (zm. [[16 maja]] [[1689]] roku) – dworzanin pokojowy Jego Królewskiej Mości, podkomorzy żmudzki w latach [[1684]]–1689, chorąży żmudzki od [[1658]] roku, ciwun Wielkich Dyrwian w latach [[1651]]–[[1685]].

Był wyznawcą [[kalwinizm]]u. Żonaty z Teodorą Ogińską.

Poseł sejmiku rosieńskiego na [[sejm 1650]] roku, [[sejm nadzwyczajny 1654]] roku<ref>[[Stefania Ochmann-Staniszewska]], Zdzisław Staniszewski, Sejm Rzeczypospolitej za panowania Jana Kazimierza Wazy. Prawo – doktryna – praktyka, tom II, Wrocław 2000, s. 386.</ref>.

Jako chorąży [[Księstwo Żmudzkie|Księstwa Żmudzkiego]] był członkiem antyszwedzkiej konfederacji szlachty żmudzkiej, zebranej na [[pospolite ruszenie]] w [[Szadów (Litwa)|Szadowie]] 3 czerwca 1656 roku<ref>Akta zjazdów stanów Wielkiego Księstwa Litewskiego. t II: Okresy panowań królów elekcyjnych XVI – XVII wiek, opracował Henryk Lulewicz, Warszawa 2009, s. 345-348.</ref>.

Książę [[Bogusław Radziwiłł]] w spisanym w 1668 roku testamencie uczynił go jednym z dwunastu opiekunów swej jedynej córki [[Ludwika Karolina Radziwiłłówna|Ludwiki Karoliny Radziwiłłówny]]<ref>Jerzy Lesiński, Spory o dobra neuburskie w: Miscellanea historico-archivistica, t. 6, Warszawa 1996, s. 97.</ref>.

W [[1674]] roku był elektorem [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] z Księstwa Żmudzkiego<ref>Suffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielkiego Xięstwá Litewskiego, zgodnie na Naiaśnieyszego Jana Trzeciego Obránego Krola Polskiego, Wielkiego Xiążęćiá Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mázowieckiego, Zmudzkiego, Inflantskiego, Smolenskiego, Kijowskiego, Wołhynskiego, Podolskiego, Podláskiego, y Czerniechowskiego Dáne między Wárszawą á Wolą / Dnia Dwudziestego pierwszego Máiá / Roku 1674, [b.n.s.]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==

* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy tom III: Księstwo Żmudzkie. XV–XVIII wiek, pod redakcją Andrzeja Rachuby, opracowali [[Henryk Lulewicz]], [[Andrzej Rachuba]], Przemysław P. Romaniuk, Andrzej Haratym, Warszawa 2015, s. 100, 330.

{{SORTUJ:Grużewski, Jan}}
[[Kategoria:Chorążowie pospolitego ruszenia (Księstwo Żmudzkie)]]
[[Kategoria:Chorążowie żmudzcy]]
[[Kategoria:Ciwuni Dyrwian Wielkich]]
[[Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Dworzanie pokojowi królewscy]]
[[Kategoria:Elektorzy Jana III Sobieskiego]]
[[Kategoria:Elektorzy władców Polski (Księstwo Żmudzkie)]]
[[Kategoria:Grużewscy herbu Lubicz|Jan Grużewski]]
[[Kategoria:Konfederaci szadowscy (1656)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Radziwiłłami herbu Trąby]]
[[Kategoria:Podkomorzowie żmudzcy]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1650]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm nadzwyczajny 1654]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (Księstwo Żmudzkie)]]
[[Kategoria:Szlachta kalwińska w Polsce (I Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Uczestnicy pospolitego ruszenia 1656]]
[[Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Zmarli w 1689]]

title: Jan Grużewski

Żona: Teodora Ogińska

Dzieci: Jakub Kazimierz Grużewski


text:
# Erstein
Erstein – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Grand Est, w departamencie Dolny Ren.
Według danych na rok 2006 gminę zamieszkiwało 9735 osób, 269 os./km².

title: Erstein

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Erstein
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Erstein
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Erstein1.JPG
 |opis zdjęcia                    = Ulice w Erstein
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Blason d'Erstein.svg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Grand Est
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Dolny Ren]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Sélestat-Erstein|Sélestat-Erstein]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 67130
 |powierzchnia                    = 36,29 km²
 |rok                             = 2006
 |liczba ludności                 = 9735
 |gęstość zaludnienia             = 269 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 67150
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Dolny Ren
 |współrzędne                     = 48°26′N 7°40′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Erstein''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Grand Est]], w departamencie [[Dolny Ren]].

Według danych na rok 2006 gminę zamieszkiwało 9735 osób, 269 os./km².

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Sélestat-Erstein}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Dolny Ren]]

title: Erstein

Państwo: Francja

Region: Grand Est

Departament: Dolny Ren

Okręg: Sélestat-Erstein

• gęstość: 269 os./km²


text:
# Kunów-Kolonia
Kunów-Kolonia – część miasta Kunów położona w województwie świętokrzyskim w powiecie ostrowieckim w gminie Kunów.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

title: Kunów-Kolonia

wikitext:
{{Dzielnica infobox
 |herb miasta                  = POL gmina Kunów COA.svg
 |dopełniacz nazwy miasta      =
 |nazwa                        = Kunów-Kolonia
 |nazwa oryginalna             =
 |status                       = część miasta
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Kunowa-Kolonii
 |dewiza                       =
 |państwo                      = Polska
 |1. jednostka administracyjna = [[województwo świętokrzyskie|świętokrzyskie]]
 |2. jednostka administracyjna = [[powiat ostrowiecki|ostrowiecki]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Kunów (gmina)|Kunów]]
 |miasto                       = [[Kunów]]
 |typ jednostki podziału       =
 |jednostka podziału           =
 |data założenia               =
 |prawa miejskie               =
 |w granicach miasta           =
 |SIMC                         = 0247396
 |zarządzający                 =
 |stanowisko zarządzającego    =
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |liczba ludności              =
 |rok                          =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 41
 |kod pocztowy                 = 27-415{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne        = TOS
 |nazwa podziału               =
 |podział                      =
 |plan                         =
 |mapa                         =
 |opis mapy                    =
 |kod mapy                     = Kunów
 |współrzędne                  = 50°57′33″N 21°14′57″E
 |commons                      =
 |wikicytaty                   =
 |wikinews                     =
 |www                          =
}}
'''Kunów-Kolonia''' – część [[miasto|miasta]] [[Kunów]] położona w województwie [[województwo świętokrzyskie|świętokrzyskim]] w powiecie [[powiat ostrowiecki|ostrowieckim]] w gminie [[Kunów  (gmina)|Kunów]]{{r|Dz.U. 29/2013}}.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo kieleckie (1975–1998)|województwa kieleckiego]].

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name = "Dz.U. 29/2013">{{cytuj pismo | tytuł = Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części |adres czasopisma = http://dziennikustaw.gov.pl/DU/2013/200/2 |czasopismo = Dziennik Ustaw| wydawca = Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji |oznaczenie = nr 29, poz. 200, s. 1867 | data = 2013–02–15 | url = http://dziennikustaw.gov.pl/du/2013/200/D2013000020001.pdf | data dostępu = 2014-03-04}}</ref>
<ref name="poczta">{{Poczta Polska|2013|s=634|data dostępu=2014-02-11}}</ref>
}}

{{Kunów}}

[[Kategoria:Geografia Kunowa]]

title: · Kunów-Kolonia

Państwo: Polska

Województwo: świętokrzyskie

Powiat: ostrowiecki

Gmina: Kunów

Miasto: Kunów

Tablice rejestracyjne: TOS


text:
# Energia geotermalna
Energia geotermalna (energia geotermiczna, geotermia) – energia cieplna skał, wody i gruntu pod powierzchnią Ziemi, zaliczana do odnawialnych źródeł energii. Proces odnawiania źródeł geotermalnych jest jednak powolny, stąd przy małym strumieniu ciepła geotermalnego pobieranie dużej ilości ciepła może doprowadzić do wychłodzenia skał lub spadku ciśnienia w zbiorniku. Energia geotermalna jest udostępniana za pomocą wierceń zbliżonych technologią wykonania do odwiertów naftowych, jednak odbiegających od nich w szczegółach wykonania i umiejscowienia. Energia geotermalna może być pobierana za pomocą gruntowych pomp ciepła lub głębszych odwiertów, które z reguły służą eksploatacji głęboko położonych warstw wodonośnych z gorącą wodą. Alternatywnie, możliwe jest wykorzystanie energii cieplnej skał nieprzepuszczalnych lub słabo zawodnionych, do których wtłaczana jest chłodna woda i po nagrzaniu odbierana gorąca. Jednym z przejawów obecności energii geotermalnej są źródła termalne.
Energię geotermalną wykorzystuje się w 64 krajach, a łączna moc działających elektrowni geotermalnych wynosi 11,4 GW (2012 rok). Jest ona najistotniejszym źródłem energii na Islandii i Filipinach. W Unii Europejskiej z energii geotermalnej pochodzi 0,84% produkowanej energii pierwotnej. W Polsce instalacje geotermalne dostarczające ciepło do systemu ciepłowniczego działają w sześciu miejscach, m.in. na obszarze Podhala i odpowiadają za 0,03% produkowanej energii pierwotnej.

## Dostępność energii geotermalnej
Temperatura Ziemi rośnie wraz z głębokością, osiągając 6600 °C w samym jądrze. Około 20% energii cieplnej wnętrza Ziemi pochodzi z kontrakcji grawitacyjnej w okresie formowania się planety, pozostałe 80% pochodzi z rozpadu radioaktywnych izotopów potasu (40K), uranu (238U i 235U) i toru (232Th), który zachodzi w płaszczu. Niewielki wkład w ciepło skorupy ziemskiej ma też tarcie wewnętrzne wywołane siłami pływowymi i zmianami w prędkości obrotu Ziemi. Część energii termicznej jądra transportowana jest do skorupy ziemskiej poprzez pióropusze płaszcza, które mogą powodować powstawanie plam gorąca i pokryw lawowych.
Energia geotermalna naturalnie wydostaje się na powierzchnię Ziemi z mocą około 46 TW.
Średni strumień geotermalny to około 0,063 W/m² – nie jest on zbyt duży, ale zasoby tej energii są praktycznie niewyczerpywalne, ze względu na ogromną objętość Ziemi. Strumień ten daje średni gradient temperatury (wzrost w kierunku środka) 25 K/km. Jest to niewystarczające do eksploatacji bezpośredniej, dlatego w geotermii istotne są tzw. rejony hipertermiczne (gradient większy od 80 K/km) i semitermiczne (od 40 do 80 K/km). Rejony hipertermiczne to przede wszystkim obszary radiogeniczne (duża zawartość pierwiastków radioaktywnych), obszary wysokiego strumienia ciepła (skały o bardzo dużej przewodności cieplnej) i punktowe źródła ciepła (zasoby magmy, wody geotermalne). W tych rejonach zasoby geotermalne występują jako petrotermiczne (energia zgromadzona w skałach) i hydrotermiczne (w wodzie).

## Uzyskiwanie energii
Głównym sposobem pozyskiwania energii geotermalnej jest tworzenie odwiertów do zbiorników gorących wód geotermalnych. W pewnej odległości od otworu czerpalnego wykonuje się drugi otwór, którym wodę geotermalną po odebraniu od niej ciepła, wtłacza się z powrotem do złoża. Wody geotermiczne są z reguły mocno zasolone, jest to powodem szczególnie trudnych warunków pracy wymienników ciepła i innych elementów armatury instalacji geotermicznych. Energię geotermiczną wykorzystuje się w układach centralnego ogrzewania jako podstawowe źródło energii cieplnej. Drugim zastosowaniem energii geotermicznej jest produkcja energii elektrycznej. Jest to opłacalne jedynie w przypadkach źródeł szczególnie gorących. Zagrożenie jakie niesie za sobą produkcja energii geotermicznej to zanieczyszczenia wód głębinowych, uwalnianie radonu, siarkowodoru i innych gazów.
Gorące źródła tzw. gejzery są charakterystycznym elementem krajobrazu Islandii, która wykorzystuje je jako źródło ogrzewania i ciepłej wody. Nie wpływa to ujemnie na środowisko naturalne.

## Wykorzystanie energii geotermalnej na świecie
Poniższa tabela przedstawia sumaryczną moc instalacji geotermalnych w krajach, które najintensywniej wykorzystują ten typ energii w MW:
| Region            | 2008   | 2009   | 2010   | 2011   | 2012   | Procent krajowej energii |
| ----------------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------------------------ |
| Stany Zjednoczone | 3081   | 3207   | 3226   | 3236   | 3386   | 0,7%                     |
| Filipiny          | 1958   | 1953   | 1966   | 1967   | 1968   | 23,8%                    |
| Indonezja         | 1052   | 1189   | 1193   | 1209   | 1339   | 5,8%                     |
| Włochy            | 811    | 843    | 863    | 863    | 863    | 2,5%                     |
| Meksyk            | 965    | 965    | 965    | 887    | 812    | 2,9%                     |
| Nowa Zelandia     | 629    | 629    | 769    | 769    | 769    | 15,2%                    |
| Islandia          | 576    | 576    | 576    | 665    | 665    | 26,2%                    |
| Japonia           | 532    | 500    | 502    | 502    | 502    | 0,4%                     |
| Świat             | 10 530 | 10 844 | 11 055 | 11 156 | 11 446 |                          |

## Energia geotermalna w Polsce
Polska ma bardzo dobre warunki geotermalne, gdyż 80% powierzchni kraju jest pokryte przez 3 prowincje geotermalne: centralnoeuropejską, przedkarpacką i karpacką. Temperatura wody dla tych obszarów wynosi od 30–130 °C (a lokalnie nawet 200 °C), a głębokość występowania w skałach osadowych od 1 do 10 km. Naturalny wypływ zdarza się bardzo rzadko (Sudety – Cieplice, Lądek-Zdrój). Możliwości wykorzystania wód geotermalnych dotyczą 40% obszaru kraju (wydobycie jest opłacalne, gdy do głębokości 2 km temperatura osiąga 65 °C, zasolenie nie przekracza 30 g/l, a także gdy wydajność źródła jest odpowiednia).
Powstał atlas wód geotermalnych występujących na terenie Polski pod redakcją prof. Wojciecha Góreckiego z Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Akademii Górniczo-Hutniczej, wskazujący obszary występowania wód geotermalnych na terenie Polski.
Pierwszy w Polsce Zakład Geotermalny w Bańskiej-Białym Dunajcu powstał w latach 1989–1993. Od 2001 z odwiertów i instalacji korzysta PEC Geotermia Podhalańska SA, która pokrywa 35% zapotrzebowania na ciepło w Zakopanem.
Koszt wybudowania instalacji o mocy około 10 MW wystarczającej do podłączenia około 1000 domów jednorodzinnych wyniósł w przypadku jednego z odwiertów na Podhalu 20 mln zł w 2012.

### Wykorzystanie głębokiej geotermii
Istniejące i budowane ciepłownie geotermalne w Polsce (geotermia głęboka)
| nazwa lub lokalizacja              | rok powstania   | maksymalna temperatura [°C] | moc zainstalowana [MW] | moc zainstalowana [MW] | moc zainstalowana [MW] | wykorzystanie [TJ/rok] | wykorzystanie [TJ/rok] | wykorzystanie [TJ/rok] |
| nazwa lub lokalizacja              | rok powstania   | maksymalna temperatura [°C] | całkowita              | z geotermii            | udział geotermii       | całkowite              | z geotermii            | udział geotermii       |
| ---------------------------------- | --------------- | --------------------------- | ---------------------- | ---------------------- | ---------------------- | ---------------------- | ---------------------- | ---------------------- |
| Geotermia Podhalańska              | 1992/1994, 2001 | 86                          | 80,8                   | 40,7                   | 50%                    | 376, 398               | 286,5                  | 76%                    |
| Pyrzyce                            | 1996            | 61                          | 48                     | 14,8                   | 31%                    | 100                    | 60                     | 60%                    |
| Mszczonów                          | 2001            | 41                          | 10,2                   | 2,7                    | 26%                    | 56,9                   | 15,1                   | 27%                    |
| Stargard                           | 2005, 2012      | 78                          | 10                     | 10                     | 100%                   | 91                     | 91                     | 100%                   |
| Uniejów                            | 2000            | 68                          | 5                      | 3,2                    | 64%                    | 17,8                   | 8,9                    | 50%                    |
| Poddębice                          | 2013            | 71                          | 3,8                    | 3,8                    | 100%                   | 17-19                  | 17-19                  | 100%                   |
| Słomniki                           | 2002            | 17                          | 1,8                    | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  |
| Termy Uniejów                      | 2008            | 42                          | 0,5                    | 0,5                    | 100%                   | 7,7                    | 7,7                    | 100%                   |
| Terma Bukovina                     | 2008            | 65                          | 0,35                   | 0,35                   | 100%                   | 11                     | 11                     | 100%                   |
| Kąpielisko Geotermalne Szymoszkowa | 2008            | 80                          | 0,3                    | 0,3                    | 100%                   | 3                      | 3                      | 100%                   |
| Uniejów – podgrzewanie boiska      | b. d.           | 28                          | 0,28                   | 0,28                   | 100%                   | 4,4                    | 4,4                    | 100%                   |
| Terma Białka Tatrzańska            | 2011            | 72                          | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  | b. d.                  |
| Geotermia Toruń                    | 2008-2020       |                             |                        |                        |                        |                        |                        |                        |

W 2017 dotację z NFOŚiGW na rozpoznawanie możliwości wykorzystania zasobów geotermalnych otrzymały m.in. gmina Szaflary, gmina Koło, gmina Lądek-Zdrój, gmina Sochaczew oraz gmina Sieradz. Pięciokilometrowy, najgłębszy w Polsce, odwiert w Szaflarach wg planów ma posłużyć nie tylko do ogrzewania domów, ale także – pierwszy raz w Polsce – do produkcji prądu elektrycznego.
W 2019 roku rozpoczęła się rozbudowa Geotermii Stargard, która pozwoli na podwojenie mocy produkcyjnych. Planowany termin oddania do użytku nowych odwiertów to 2020.
W 2020 między MPEC-Konin oraz NFOŚiGW podpisana została umowa na dofinansowanie budowy ciepłowni geotermalnej o mocy 8,1 MWt w Koninie. Budowa planowana jest na lata 2021-2022.

### Wykorzystanie płytkiej geotermii
W Polsce funkcjonuje 35 tys. pomp ciepła w których źródłem ciepła jest grunt. Obiekty te wykorzystują to że temperatura gruntu w większości okresu grzewczego jest wyższa od temperatury otoczenia. Instalacje te są wykorzystywane do ogrzewania domów jednorodzinnych oraz obiektów publicznych. Moc tych instalacji to 390 MW, w ciągu roku wytwarzają one 2000 TJ energii.

## Zalety i wady
Zaletami geotermii są:
- nieszkodliwa dla środowiska, nie powoduje bowiem żadnych zanieczyszczeń przy poprawnym działaniu,
- pokłady energii geotermalnej są zasobami lokalnymi, tak więc mogą być pozyskiwane w pobliżu miejsca użytkowania,
- elektrownie geotermalne w odróżnieniu od zapór wodnych czy wiatraków nie wywierają niekorzystnego wpływu na krajobraz,
- zasoby energii geotermalnej są, w przeciwieństwie do energii wiatru czy energii Słońca dostępne zawsze, niezależnie od warunków pogodowych.
- instalacje oparte na wykorzystaniu energii geotermalnej odznaczają się stosunkowo niskimi kosztami eksploatacyjnymi.

Wadami geotermii są:
- mała dostępność: dogodne do jej wykorzystania warunki występują tylko w niewielu miejscach,
- efektem ubocznym korzystania z energii geotermalnej jest niebezpieczeństwo zanieczyszczenia atmosfery, a także wód powierzchniowych i głębinowych przez szkodliwe gazy i minerały,
- pozyskiwanie energii geotermalnej wymaga poniesienia dużych nakładów inwestycyjnych na budowę instalacji,
- istnieje ryzyko przemieszczenia się złóż geotermalnych, które na całe dziesięciolecia mogą „uciec” z miejsca eksploatacji,
- problemem może być również korozja rur,
- większość istniejących w Polsce ciepłowni wymaga dogrzewania zbyt chłodnej wody geotermalnej przez dodatkowe źródła energii[27].

title: Energia geotermalna

wikitext:
[[Plik:Geothermie.jpg|mały|Instalacje geotermalne w [[Kalifornia|Kalifornii]], USA]]
'''Energia geotermalna''' (energia geotermiczna, geotermia) – energia cieplna skał, wody i gruntu pod powierzchnią Ziemi, zaliczana do odnawialnych źródeł energii. Proces odnawiania źródeł geotermalnych jest jednak powolny, stąd przy małym strumieniu ciepła geotermalnego pobieranie dużej ilości ciepła może doprowadzić do wychłodzenia skał lub spadku ciśnienia w zbiorniku. Energia geotermalna jest udostępniana za pomocą wierceń zbliżonych technologią wykonania do odwiertów naftowych, jednak odbiegających od nich w szczegółach wykonania i umiejscowienia<ref>{{Cytuj|tytuł=PSG – Polskie Stowarzyszenie Geotermiczne {{!}} Różnice pomiędzy wierceniami za wodą geotermalną a odwiertami naftowymi|data dostępu=2017-09-16|opublikowany=www.energia-geotermalna.org.pl|url=http://www.energia-geotermalna.org.pl/roznice-pomiedzy-wierceniami-za-woda-geotermalna-a-odwiertami-naftowymi/|język=pl-PL}}</ref>. Energia geotermalna może być pobierana za pomocą gruntowych [[Pompa ciepła|pomp ciepła]] lub głębszych [[odwiert]]ów, które z reguły służą eksploatacji głęboko położonych [[Warstwa wodonośna|warstw wodonośnych]] z gorącą wodą. Alternatywnie, możliwe jest wykorzystanie energii cieplnej skał nieprzepuszczalnych lub słabo zawodnionych, do których wtłaczana jest chłodna [[woda]] i po nagrzaniu odbierana gorąca. Jednym z przejawów obecności energii geotermalnej są [[źródło termalne|źródła termalne]].

Energię geotermalną wykorzystuje się w 64 krajach, a łączna moc działających elektrowni geotermalnych wynosi 11,4 GW (2012 rok)<ref name="bp">{{Cytuj |tytuł = BP Statistical World Energy Review 2013 |url = http://www.bp.com/en/global/corporate/about-bp/statistical-review-of-world-energy-2013.html |wydawca = [[BP (koncern)|BP p.l.c.]] |data = 2013 |archiwum = https://web.archive.org/web/20131206080516/http://www.bp.com/en/global/corporate/about-bp/statistical-review-of-world-energy-2013.html |zarchiwizowano = 2013-12-06 |data dostępu = 2013-06-13 }}</ref>. Jest ona najistotniejszym źródłem energii na [[Islandia|Islandii]] i [[Filipiny|Filipinach]]. W Unii Europejskiej z energii geotermalnej pochodzi {{formatnum: {{#expr: 100*270736/32095288 round 2}}}}%<ref name="eurostat">[http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Energy_production_and_imports/pl Dane Eurostatu]. Nie uwzględniają gruntowych pomp ciepła.</ref> produkowanej [[energia pierwotna|energii pierwotnej]]. W Polsce instalacje geotermalne dostarczające ciepło do systemu ciepłowniczego działają w sześciu miejscach<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.energia-geotermalna.org.pl/geotermia-w-polsce/ |tytuł= Geotermia w Polsce |autor = PSG – Polskie Stowarzyszenie Geotermiczne |data dostępu = 2019-02-17}}</ref>, m.in. na obszarze [[Podhale|Podhala]] i odpowiadają za {{formatnum: {{#expr: 100*909/2819667 round 2}}}}%<ref name="eurostat" /> produkowanej energii pierwotnej.

== Dostępność energii geotermalnej ==
Temperatura Ziemi rośnie wraz z głębokością, osiągając 6600 °C w samym jądrze. Około 20% energii cieplnej wnętrza Ziemi pochodzi z kontrakcji grawitacyjnej w okresie formowania się planety, pozostałe 80% pochodzi z rozpadu radioaktywnych [[izotopy|izotopów]] [[potas]]u (40K), [[uran (pierwiastek)|uranu]] (238U i 235U) i [[tor (pierwiastek)|toru]] (232Th)<ref>{{cytuj stronę |url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/renewable.energy.annual/backgrnd/chap9b.htm |tytuł=9. Geothermal |autor=US Department of Energy |archiwum=https://archive.is/T4tk|zarchiwizowano=2012-12-12 |data dostępu=2008-12-13}}</ref><ref>{{cytuj stronę |url = http://www.physorg.com/news62952904.html |tytuł = Probing Question: What heats the earth’s core? |nazwisko = Anuta |imię = Joe |data = 30 marca 2006 |opublikowany = physorg.com |data dostępu = 2008-12-13}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = D.L. Turcotte; Schubert, G |tytuł = Geodynamics |s = 136–137 |data = 2002 |wydawca = Cambridge University Press |miejsce = Cambridge, England, UK |język = en}}</ref>, który zachodzi w [[płaszcz ziemski|płaszczu]]. Niewielki wkład w ciepło skorupy ziemskiej ma też tarcie wewnętrzne wywołane siłami pływowymi i zmianami w prędkości obrotu Ziemi. Część [[energia termiczna|energii termicznej]] jądra transportowana jest do skorupy ziemskiej poprzez [[pióropusz płaszcza|pióropusze płaszcza]], które mogą powodować powstawanie [[plama gorąca|plam gorąca]] i [[pokrywa lawowa|pokryw lawowych]]<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Richards |imię = M.A. |nazwisko2 = Duncan |imię2 = R.A. |nazwisko3 = Courtillot |imię3 = V.E. |tytuł = Flood Basalts and Hot-Spot Tracks: Plume Heads and Tails |url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...246..103R |czasopismo = Science |wolumin = 4926 |wydanie = 246 |strony = 103–107 |rok = 1989 |doi = 10.1126/science.246.4926.103 |pmid = 17837768 |data dostępu = 2007-04-21}}</ref>.

Energia geotermalna naturalnie wydostaje się na powierzchnię Ziemi z mocą około 46 TW<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Hollenbach |imię = D.F. |nazwisko2 = Herndon |imię2 = J.M. |tytuł = Deep-Earth reactor: Nuclear fission, helium, and the geomagnetic field |url = http://www.pnas.org/cgi/content/full/98/20/11085 |czasopismo = [[Proceedings of the National Academy of Sciences|PNAS]] |wolumin = 20 |numer= 98 |strony = 11085–11090 |data = 25 września 2001 |doi = 10.1073/pnas.201393998 |pmid = 11562483 |data dostępu = 2007-03-01}}</ref><ref>{{cytuj pismo |autor=Thorne Lay, Joe Hernlund i Bruce Buffett |tytuł=Core–mantle boundary heat flow |url=http://www.nature.com/ngeo/journal/v1/n1/full/ngeo.2007.44.html|czasopismo=Nature Geoscience |wolumin=1 |strony=25–32 |data=2008 |doi=10.1038/ngeo.2007.44}}</ref>.
Średni strumień geotermalny to około 0,063 W/m² – nie jest on zbyt duży, ale zasoby tej energii są praktycznie niewyczerpywalne, ze względu na ogromną objętość Ziemi. Strumień ten daje średni gradient temperatury (wzrost w kierunku środka) 25 [[Kelwin|K]]/km. Jest to niewystarczające do eksploatacji bezpośredniej, dlatego w geotermii istotne są tzw. rejony hipertermiczne (gradient większy od 80 K/km) i semitermiczne (od 40 do 80 K/km). Rejony hipertermiczne to przede wszystkim obszary radiogeniczne (duża zawartość pierwiastków radioaktywnych), obszary wysokiego strumienia ciepła (skały o bardzo dużej przewodności cieplnej) i punktowe źródła ciepła (zasoby magmy, wody geotermalne). W tych rejonach zasoby geotermalne występują jako petrotermiczne (energia zgromadzona w skałach) i hydrotermiczne (w wodzie).

== Uzyskiwanie energii ==
Głównym sposobem pozyskiwania energii geotermalnej jest tworzenie odwiertów do zbiorników gorących wód geotermalnych. W pewnej odległości od otworu czerpalnego wykonuje się drugi otwór, którym wodę geotermalną po odebraniu od niej ciepła, wtłacza się z powrotem do złoża. Wody geotermiczne są z reguły mocno zasolone, jest to powodem szczególnie trudnych warunków pracy wymienników ciepła i innych elementów armatury instalacji geotermicznych. Energię geotermiczną wykorzystuje się w układach centralnego ogrzewania jako podstawowe źródło energii cieplnej. Drugim zastosowaniem energii geotermicznej jest produkcja energii elektrycznej. Jest to opłacalne jedynie w przypadkach źródeł szczególnie gorących. Zagrożenie jakie niesie za sobą produkcja energii geotermicznej to zanieczyszczenia wód głębinowych, uwalnianie radonu, siarkowodoru i innych gazów.

Gorące źródła tzw. gejzery są charakterystycznym elementem krajobrazu Islandii, która wykorzystuje je jako źródło ogrzewania i ciepłej wody. Nie wpływa to ujemnie na środowisko naturalne.

== Wykorzystanie energii geotermalnej na świecie ==
[[Plik:Borehole.jpg|mały|Odwiert geotermalny w okolicach [[Reykjavík]]u]]
Poniższa tabela przedstawia sumaryczną moc instalacji geotermalnych w krajach, które najintensywniej wykorzystują ten typ energii w [[Wat|MW]]<ref name="bp" />:

{|class="wikitable sortable"
!
Region
!
2008
!
2009
!
2010
!
2011
!
2012
!
Procent
krajowej
energii
|-
|{{państwo|USA}}
|3081
|3207
|3226
|3236
|3386
|0,7%
|-
|{{państwo|Filipiny}}
|1958
|1953
|1966
|1967
|1968
|23,8%
|-
|{{państwo|Indonezja}}
|1052
|1189
|1193
|1209
|1339
|5,8%
|-
|{{państwo|Włochy}}
|811
|843
|863
|863
|863
|2,5%
|-
|{{państwo|Meksyk}}
|965
|965
|965
|887
|812
|2,9%
|-
|{{państwo|Nowa Zelandia}}
|629
|629
|769
|769
|769
|15,2%
|-
|{{państwo|Islandia}}
|576
|576
|576
|665
|665
|26,2%
|-
|{{państwo|Japonia}}
|532
|500
|502
|502
|502
|0,4%
|-
!
Świat
!
10 530
!
10 844
!
11 055
!
11 156
!
11 446
!
|}

== Energia geotermalna w Polsce ==
[[Plik:Geothermal-energy-production-pl.svg|mały|Wykorzystanie głębokiej geotermii w Polsce]]
Polska ma bardzo dobre warunki geotermalne, gdyż 80% powierzchni kraju jest pokryte przez 3 [[Prowincja (geografia fizyczna)|prowincje]] geotermalne: centralnoeuropejską, przedkarpacką i karpacką. Temperatura wody dla tych obszarów wynosi od 30–130 °C (a lokalnie nawet 200 °C), a głębokość występowania w skałach osadowych od 1 do 10 km. Naturalny wypływ zdarza się bardzo rzadko (Sudety – Cieplice, [[Lądek-Zdrój]]). Możliwości wykorzystania wód geotermalnych dotyczą 40% obszaru kraju (wydobycie jest opłacalne, gdy do głębokości 2 km temperatura osiąga 65 °C, zasolenie nie przekracza 30 g/l, a także gdy wydajność źródła jest odpowiednia)<ref>{{Cytuj stronę |url=http://vod.tvp.pl/audycje/publicystyka/warto-rozmawiac/wideo/przyszlosc-polskiej-energetyki-29012009/287898 |tytuł=Przyszłość polskiej energetyki |data=2009-01-29 |opublikowany=[[Telewizja Polska|TVP]] |data dostępu=2015-09-06 |archiwum=https://web.archive.org/web/20151125123050/http://vod.tvp.pl/audycje/publicystyka/warto-rozmawiac/wideo/przyszlosc-polskiej-energetyki-29012009/287898 |zarchiwizowano=2015-11-25 }}</ref>.

Powstał atlas wód geotermalnych występujących na terenie Polski pod redakcją prof. Wojciecha Góreckiego z Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, [[Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie|Akademii Górniczo-Hutniczej]], wskazujący obszary występowania wód geotermalnych na terenie Polski<ref>Atlas zasobów geotermalnych na Niżu Polskim, formacje mezozoiku, pod red W. Góreckiego, Kraków 2006.</ref>.
Pierwszy w Polsce Zakład Geotermalny w Bańskiej-Białym Dunajcu powstał w latach 1989–1993. Od 2001 z odwiertów i instalacji korzysta PEC Geotermia Podhalańska SA, która pokrywa 35% zapotrzebowania na ciepło w [[Zakopane]]m<ref name="Nowy">{{cytuj stronę |url = https://archive.is/20160317041447/http://www.rp.pl/artykul/956309-Nowy-odwiert-geotermalny-na-Podhalu.html |tytuł = Nowy odwiert geotermalny na Podhalu |autor = PAP |data = 2012-11-28 |data dostępu = 2012-12-02}}</ref>.

Koszt wybudowania instalacji o mocy około 10 MW wystarczającej do podłączenia około 1000 domów jednorodzinnych wyniósł w przypadku jednego z odwiertów na Podhalu 20 mln zł w 2012{{r|Nowy}}.

=== Wykorzystanie głębokiej geotermii ===
Istniejące i budowane ciepłownie geotermalne w Polsce (geotermia głęboka)<ref name="egp">{{cytuj stronę |url = http://archiwum.mos.gov.pl/g2/big/2014_10/b3c6cdd58e20887eb84bbf5fcf631eee.pdf |tytuł = Geotermia w Polsce – stan i możliwości wykorzystania |autor = Beata Kempińska |data = 2014-10-02 |data dostępu = 2017-10-05}}</ref>
{| class="wikitable"
! rowspan="2"| nazwa lub lokalizacja
! rowspan="2" style="text-align: center;"| rok powstania
! rowspan="2" style="text-align: center;"| maksymalna
temperatura [°C]
! colspan="3" style="text-align: center;"| moc zainstalowana [MW]
! colspan="3" style="text-align: center;"| wykorzystanie [TJ/rok]
|-
! style="text-align: center;"| całkowita
! style="text-align: center;"| z geotermii
! style="text-align: center;"| udział geotermii
! style="text-align: center;"| całkowite
! style="text-align: center;"| z geotermii
! style="text-align: center;"| udział geotermii
|-
| Geotermia Podhalańska
| style="text-align: center;"| 1992/1994, 2001<ref>Pierwszy rok działania ciepłowni geotermalnej [https://powermeetings.eu/konferencje/en/cieplo-ze-zrodel-odnawialnych-stan-obecny-perspektywy-rozwoju-ministerstwo-gospodarki/images/prezentacje/09_Beata_Kepinska.pdf] (s. 12).</ref>
| style="text-align: center;"| 86
| style="text-align: center;"| 80,8
| style="text-align: center;"| 40,7
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*40.7/80.8 round 0}}%
| style="text-align: center;"| 376, 398<ref>Dane za 2015 ze [http://geotermia.pl/historia/ strony Geotermii Podhalańskiej].</ref>
| style="text-align: center;"| 286,5
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*286.5/376 round 0}}%
|-
| Pyrzyce
| style="text-align: center;"| 1996
| style="text-align: center;"| 61
| style="text-align: center;"| 48
| style="text-align: center;"| 14,8
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*14.8/48 round 0}}%
| style="text-align: center;"| 100
| style="text-align: center;"| 60
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*60/100 round 0}}%
|-
| Mszczonów
| style="text-align: center;"| 2001
| style="text-align: center;"| 41
| style="text-align: center;"| 10,2
| style="text-align: center;"| 2,7
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*2.7/10.2 round 0}}%
| style="text-align: center;"| 56,9
| style="text-align: center;"| 15,1
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*15.1/56.9 round 0}}%
|-
| Stargard
| style="text-align: center;"| 2005<ref>PUC Geotermia Stargard, zlikwidowana w 2010.</ref>, 2012<ref>Otwarta ponownie przez G-Term Energy Sp. z o.o.</ref>
| style="text-align: center;"| 78
| style="text-align: center;"| 10
| style="text-align: center;"| 10
| style="text-align: center;"| 100%
| style="text-align: center;"| 91
| style="text-align: center;"| 91
| style="text-align: center;"| 100%
|-
| Uniejów
| style="text-align: center;"| 2000
| style="text-align: center;"| 68
| style="text-align: center;"| 5
| style="text-align: center;"| 3,2
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*3.2/5 round 0}}%
| style="text-align: center;"| 17,8
| style="text-align: center;"| 8,9
| style="text-align: center;"| {{#expr: 100*8.9/17.8 round 0}}%
|-
| Poddębice
| style="text-align: center;"| 2013
| style="text-align: center;"| 71
| style="text-align: center;"| 3,8
| style="text-align: center;"| 3,8
| style="text-align: center;"| 100%
| style="text-align: center;"| 17-19
| style="text-align: center;"| 17-19
| style="text-align: center;"| 100%
|-
| Słomniki
| style="text-align: center;"| 2002<ref name="instsani">{{Cytuj |url=http://www.instsani.pl/410/elektrocieplownie-geotermalne |tytuł=Elektrociepłownie geotermalne – Vademecum dla uczniów technikum |opublikowany=www.instsani.pl |język=pl |data dostępu=2017-11-23}}</ref>
| style="text-align: center;"| 17<ref name="instsani" />
| style="text-align: center;"| 1,8<ref>http://www.szanuj-energie.pl/files/file/artyku%C5%82y/10-12-21%20%20dobre%20praktyki.pdf</ref>
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
|-
| Termy Uniejów<ref name="terma">Głównie pełni rolę rekreacyjną, ale posiada też ciepłownię.</ref>
| style="text-align: center;"| 2008
| style="text-align: center;"| 42
| style="text-align: center;"| 0,5
| style="text-align: center;"| 0,5
| style="text-align: center;"| 100%
| style="text-align: center;"| 7,7
| style="text-align: center;"| 7,7
| style="text-align: center;"| 100%
|-
| Terma Bukovina<ref name="terma" />
| style="text-align: center;"| 2008
| style="text-align: center;"| 65
| style="text-align: center;"| 0,35
| style="text-align: center;"| 0,35
| style="text-align: center;"| 100%
| style="text-align: center;"| 11
| style="text-align: center;"| 11
| style="text-align: center;"| 100%
|-
| Kąpielisko Geotermalne Szymoszkowa<ref name="terma" />
| style="text-align: center;"| 2008
| style="text-align: center;"| 80
| style="text-align: center;"| 0,3
| style="text-align: center;"| 0,3
| style="text-align: center;"| 100%
| style="text-align: center;"| 3
| style="text-align: center;"| 3
| style="text-align: center;"| 100%
|-
| Uniejów – podgrzewanie boiska
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| 28
| style="text-align: center;"| 0,28
| style="text-align: center;"| 0,28
| style="text-align: center;"| 100%
| style="text-align: center;"| 4,4
| style="text-align: center;"| 4,4
| style="text-align: center;"| 100%
|-
| Terma Białka Tatrzańska<ref name="terma" />
| style="text-align: center;"| 2011
| style="text-align: center;"| 72
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
| style="text-align: center;"| b. d.
|-
| [[Geotermia Toruń]]
| style="text-align: center;" | 2008-2020<ref>{{Cytuj |tytuł = "Geotermia Rydzyka" może ruszyć już za miesiąc |data = 2020-08-11 |data dostępu = 2020-11-05 |opublikowany = Onet Wiadomości |url = https://wiadomosci.onet.pl/kujawsko-pomorskie/torun-geotermia-rydzyka-o-krok-od-rozruchu/eb0mkel |język = pl}}</ref>
|
|
|
|
|
|
|
|}

W 2017 dotację z [[Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej|NFOŚiGW]] na rozpoznawanie możliwości wykorzystania zasobów geotermalnych otrzymały m.in. gmina Szaflary, gmina Koło, gmina Lądek-Zdrój, gmina Sochaczew oraz gmina Sieradz<ref>{{Cytuj |url=http://energetyka.wnp.pl/ponad-107-mln-zl-na-geotermie-prof-jan-szyszko-siedzimy-na-wielkim-piecu,307068_1_0_0.html |tytuł=Ponad 107 mln zł na geotermię. Prof. Jan Szyszko: siedzimy na wielkim „piecu” – Energetyka|opublikowany=energetyka.wnp.pl |język=pl |data dostępu=2017-11-23}}</ref>. Pięciokilometrowy, najgłębszy w Polsce, odwiert w Szaflarach wg planów ma posłużyć nie tylko do ogrzewania domów, ale także – pierwszy raz w Polsce – do produkcji prądu elektrycznego<ref>{{Cytuj |url=https://krakow.tvp.pl/27188175/w-szaflarach-powstanie-odwiert-geotermalny-do-produkcji-pradu |tytuł=W Szaflarach powstanie odwiert geotermalny do produkcji prądu – TVP3 Kraków – Telewizja Polska S.A |opublikowany=krakow.tvp.pl |data dostępu=2017-11-23}}</ref>.

W 2019 roku rozpoczęła się rozbudowa Geotermii Stargard, która pozwoli na podwojenie mocy produkcyjnych. Planowany termin oddania do użytku nowych odwiertów to 2020<ref>{{Cytuj |tytuł = Geotermia Stargard {{!}} G-Term Energy Sp. z o.o. |data dostępu = 2019-11-20 |opublikowany = www.gterm.pl |url = http://www.gterm.pl/realizowane-inwestycje}}</ref>.

W 2020 między MPEC-Konin oraz [[Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej|NFOŚiGW]] podpisana została umowa na dofinansowanie budowy ciepłowni geotermalnej o mocy 8,1 MWt w Koninie. Budowa planowana jest na lata 2021-2022<ref>{{Cytuj |tytuł = Konin jest gotowy do budowy ciepłowni geotermalnej |data = 2020-11-04 |data dostępu = 2020-11-05 |opublikowany = BiznesAlert.pl |url = https://biznesalert.pl/konin-budowa-cieplownia-geotermia-nfosigw-cieplownictwo-oze-infrastruktura/}}</ref>.

=== Wykorzystanie płytkiej geotermii ===
W Polsce funkcjonuje 35 tys. [[pompa ciepła|pomp ciepła]] w których źródłem ciepła jest grunt. Obiekty te wykorzystują to że temperatura gruntu w większości okresu grzewczego jest wyższa od temperatury otoczenia. Instalacje te są wykorzystywane do ogrzewania domów jednorodzinnych oraz obiektów publicznych. Moc tych instalacji to 390 MW, w ciągu roku wytwarzają one 2000 TJ energii<ref name="mw">{{Cytuj stronę |url=http://www.reo.pl/komentarze/geotermia-w-polsce-perspektywiczne-zrodlo-energii--Ro9XX0 |tytuł=Geotermia w Polsce – perspektywiczne źródło energii? |autor = dr Michał Wilczyński |data=2016-02-19 |archiwum=https://web.archive.org/web/20160404094759/https://www.reo.pl/komentarze/geotermia-w-polsce-perspektywiczne-zrodlo-energii--Ro9XX0 |data dostępu = 2017-09-26}}</ref>.

== Zalety i wady ==
Zaletami geotermii są:
* nieszkodliwa dla środowiska, nie powoduje bowiem żadnych zanieczyszczeń przy poprawnym działaniu,
* pokłady energii geotermalnej są zasobami lokalnymi, tak więc mogą być pozyskiwane w pobliżu miejsca użytkowania,
* elektrownie geotermalne w odróżnieniu od zapór wodnych czy wiatraków nie wywierają niekorzystnego wpływu na krajobraz,
* zasoby energii geotermalnej są, w przeciwieństwie do energii wiatru czy energii Słońca dostępne zawsze, niezależnie od warunków pogodowych.
* instalacje oparte na wykorzystaniu energii geotermalnej odznaczają się stosunkowo niskimi kosztami eksploatacyjnymi.

Wadami geotermii są:
* mała dostępność: dogodne do jej wykorzystania warunki występują tylko w niewielu miejscach,
* efektem ubocznym korzystania z energii geotermalnej jest niebezpieczeństwo zanieczyszczenia atmosfery, a także wód powierzchniowych i głębinowych przez szkodliwe gazy i minerały,
* pozyskiwanie energii geotermalnej wymaga poniesienia dużych nakładów inwestycyjnych na budowę instalacji,
* istnieje ryzyko przemieszczenia się złóż geotermalnych, które na całe dziesięciolecia mogą „uciec” z miejsca eksploatacji,
* problemem może być również korozja rur,
* większość istniejących w Polsce ciepłowni wymaga dogrzewania zbyt chłodnej wody geotermalnej przez dodatkowe źródła energii<ref name="mw" />.

== Zobacz też ==
* [[geoenergetyka]]
* [[energia geotermalna na Islandii]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.energia-geotermalna.org.pl Polskie Stowarzyszenie Geotermiczne]
* [http://pga.org.pl/ Polska Geotermalna Asocjacja]
* [http://mineralne.pgi.gov.pl/ Państwowy Instytut Geologiczny]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.termygminne.com/ | tytuł = Termy Gminne | opublikowany = termygminne.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20090225110435/http://www.termygminne.com/ | zarchiwizowano = 2009-02-25}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.min-pan.krakow.pl/zaklad-odnawialnych-zrodel-energii-i-badan-srodowiskowych.html | tytuł = Zakład Odnawialnych Źródeł Energii i Badań Środowiskowych IGSMiE PAN | opublikowany = min-pan.krakow.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20131128222921/http://www.min-pan.krakow.pl/zaklad-odnawialnych-zrodel-energii-i-badan-srodowiskowych.html | zarchiwizowano = 2013-11-28}}
* {{Cytuj stronę | url = http://iga.igg.cnr.it/index.php | tytuł = The International Geothermal Association | opublikowany = iga.igg.cnr.it | archiwum = https://web.archive.org/web/20091009080651/http://iga.igg.cnr.it/index.php | zarchiwizowano = 2009-10-09}} {{lang|en}}
* [http://swiatoze.pl/jak-dziala-elektrownia-geotermalna/ Jak działa elektrownia geotermalna?]

{{Energia odnawialna}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Energia geotermalna| ]]


text:
# Kwieciszowice (przystanek kolejowy)
Kwieciszowice – przystanek osobowy w pobliżu Kwieciszowic, w gminie Mirsk, w powiecie lwóweckim, w południowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego, w Polsce. Przystanek usytuowany jest na 146,812 km linii Wrocław Świebodzki – Zgorzelec i położony na wysokości 427 m n.p.m.. Posiada bezpośrednie połączenia do Wrocławia, Jeleniej Góry, Zielonej Góry, Węglińca oraz Lubania Śląskiego.

## Historia przystanku
Stacja znajduje się przy istniejącej od 1865 r. linii kolejowej nr 274. Otwarcie przystanku miało miejsce 20.09.1865 r.. Można do niego dojechać drogą asfaltową od Nowej Kamienicy albo drogą gruntową przez przejazd kolejowo-drogowy od Kwieciszowic.
Do początków XXI w. przy stacji znajdował się murowany budynek – dróżniczówka (wzniesiony jeszcze w XIX w.), jednakże przez wiele lat nie był on użytkowany, popadł w ruinę i w 2008 r. został rozebrany, a obecnie można odnaleźć jedynie pozostałości fundamentów.
„Samo miejsce w którym zatrzymują się pociągi jest bardzo ubogo wyposażone. (...) Po prawej od widocznego na zdjęciu toru znajdziemy ślady po nieistniejących już szynach – biegnących tędy jeszcze za czasów, gdy ten odcinek linii 274 był dwutorowy. Według starych zdjęć (...) dojście do szyn było zabezpieczone ogrodzeniem, z wyjątkiem wytyczonego przejścia.” (cyt. za)
Od 13 grudnia 2020 przystanek na żądanie.

## Ruch pasażerski
| Rok  | Wymiana pasażerska na dobę |
| ---- | -------------------------- |
| 2017 | 10-19                      |
| 2022 | 10-19                      |

## Galeria
- Miejsce przystanku wyznacza tablica z nazwą stacji oraz rozkład jazdy umieszczony w gablocie obok
- Widok na przejazd kolejowo-drogowy od strony Kwieciszowic
- Dawna tablica informacyjna na przystanku kolejowym Kwieciszowice

title: Kwieciszowice (przystanek kolejowy)

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Kwieciszowice
 |nazwa oryginalna           =
 |zdjęcie                    = Przystanek kolejowy "Kwieciszowice".jpg
 |opis zdjęcia               = Przystanek kolejowy Kwieciszowice.
 |państwo                    = dolnośląskie
 |miejscowość                = [[Kwieciszowice]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   = [[PKP PLK]]
 |data otwarcia              = 20 września 1865 r.<ref name=":2" />
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           = Blumendorf<br />Kwieciszewice<ref name=":2" />
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 1
 |liczba krawędzi peronowych = 1
 |kasy                       = {{Nie}}
 |linie kolejowe             =
* [[Linia kolejowa nr 274|274 Wrocław Świebodzki – Zgorzelec]]
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |kod mapy                   = Mirsk (gmina)
 |współrzędne                = 50°55′29.06″N 15°30′09.08″E
 |commons                    = Category:Kwieciszowice train stop
 |www                        =
}}
'''Kwieciszowice''' – [[przystanek osobowy]] w pobliżu [[Kwieciszowice|Kwieciszowic]], w gminie [[Mirsk (gmina)|Mirsk]], w [[powiat lwówecki|powiecie lwóweckim]], w południowo-zachodniej części [[Województwo dolnośląskie|województwa dolnośląskiego]], w [[Polska|Polsce]]. Przystanek usytuowany jest na 146,812 km linii [[Wrocław Świebodzki]] – [[Zgorzelec]] i położony na wysokości 427 m n.p.m.<ref name=":2">{{Cytuj|tytuł=Linia 274 Wrocław - Zgorzelec|data dostępu=2016-12-31|opublikowany=www.jelenia.rail.pl|url=http://www.jelenia.rail.pl/Linie_kolejowe/274_Wroclaw-Zgorzelec/274.htm | archiwum = https://web.archive.org/web/20140109144552/http://www.jelenia.rail.pl/Linie_kolejowe/274_Wroclaw-Zgorzelec/274.htm}}</ref>. Posiada bezpośrednie połączenia do [[Wrocław]]ia, [[Jelenia Góra|Jeleniej Góry]], [[Zielona Góra|Zielonej Góry]], [[Węgliniec|Węglińca]] oraz [[Lubań Śląski|Lubania Śląskiego]]<ref name=":0">{{Cytuj|tytuł=KWIECISZOWICE|data dostępu=2016-12-30|url=http://dobretory.blogspot.com/2015/08/kwieciszowice.html}}</ref>.

== Historia przystanku ==
Stacja znajduje się przy istniejącej od 1865 r. [[Linia kolejowa nr 274|linii kolejowej nr 274]]<ref name=":0" />. Otwarcie przystanku miało miejsce 20.09.1865 r.<ref name=":2" />. Można do niego dojechać [[Droga twarda|drogą asfaltową]] od [[Nowa Kamienica|Nowej Kamienicy]] albo drogą gruntową przez [[przejazd kolejowo-drogowy]] od Kwieciszowic<ref name=":0" />.

Do początków XXI w. przy stacji znajdował się murowany budynek – [[dróżniczówka]] (wzniesiony jeszcze w [[XIX wiek|XIX]] w.<ref name=":1" />), jednakże przez wiele lat nie był on użytkowany, popadł w ruinę<ref>{{Cytuj|tytuł=Ruina przystanku kolejowego w Kwieciszowicach, 2007|data dostępu=2016-12-31|opublikowany=dolny-slask.org.pl|url=http://dolny-slask.org.pl/694386,foto.html?idEntity=540889}}</ref> i w 2008 r. został rozebrany<ref name=":2" />, a obecnie można odnaleźć jedynie pozostałości fundamentów<ref>{{Cytuj|tytuł=Przystanek kolejowy Kwieciszowice (Blumendorf), Kwieciszowice - zdjęcia|data dostępu=2016-12-31|opublikowany=fotopolska.eu|url=http://fotopolska.eu/425833,foto.html}}</ref>.

''„Samo miejsce w którym zatrzymują się pociągi jest bardzo ubogo wyposażone. (...) Po prawej od widocznego na zdjęciu toru znajdziemy ślady po nieistniejących już szynach – biegnących tędy jeszcze za czasów, gdy ten odcinek [[Linia kolejowa nr 274|linii 274]] był dwutorowy. Według starych zdjęć''<ref name=":1">{{Cytuj|tytuł=Widok na przystanek w Kwieciszowicach, 1911|data dostępu=2016-12-31|opublikowany=dolny-slask.org.pl|url=http://dolny-slask.org.pl/790090,foto.html?idEntity=540889}}</ref> ''(...) dojście do szyn było zabezpieczone ogrodzeniem, z wyjątkiem wytyczonego przejścia.” (cyt. za<ref name=":0" />'')

Od 13 grudnia 2020 przystanek na żądanie<ref name="ks1">{{Cytuj książkę|autor=|tytuł=Dolnośląski Rozkład Jazdy Pociągów 2020/2021|wydawca=Koleje Dolnośląskie|miejsce=Legnica|rok=2020|strony=85|isbn=}}</ref>.

== Ruch pasażerski ==
{| class="wikitable"
! Rok
! Wymiana pasażerska na dobę
|-
| 2017<ref name="roz">{{cytuj stronę|url=https://utk.gov.pl/pl/aktualnosci/14537,Najwieksze-i-najmniejsze-stacje-w-Polsce.html|tytuł=Największe i najmniejsze stacje w Polsce|nazwisko=|imię=|praca=utk.gov.pl|data dostępu=2019-12-18}}</ref>
| 10-19
|-
| 2022<ref name="utk23">{{Cytuj stronę | url =https://dane.utk.gov.pl/download/7/85303/Wymianapasazerskawrazzrankingiemnastrone2022.xlsx | tytuł =Wymiana pasażerska - Dane o stacjach 2022 | autor =Urząd Transportu Kolejowego | opublikowany = | data = | język = | data dostępu = 2023-09-17}}</ref>
| 10-19
|-
|}

== Galeria ==
<gallery mode="packed" heights="140px">
Plik:Przystanek Kolejowy Kwieciszowie.jpg|Miejsce [[Przystanek komunikacyjny|przystanku]] wyznacza tablica z nazwą stacji oraz rozkład jazdy umieszczony w gablocie obok
Plik:Przejazd kolejowy Kwieciszowice..jpg|Widok na przejazd kolejowo-drogowy od strony [[Kwieciszowice|Kwieciszowic]]
Plik:Kwieciszowice PKP.jpg|Dawna tablica informacyjna na przystanku kolejowym Kwieciszowice
</gallery>

== Zobacz też ==
* [[Kwieciszowice]]
* [[Linia kolejowa nr 274]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Bazakolejowa.pl|stacja|2195|Kwieciszowice}}
* {{Atlaskolejowy.pl|stacja|733|Kwieciszowice|Dolnośląskie}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://dolny-slask.org.pl/540889,Kwieciszowice,Przystanek_kolejowy_Kwieciszowice.html Przystanek w serwisie www.dolny-slask.org.pl]
* [https://bazakolejowa.pl/_fervojoj/LINIE/NORMALNE/JEG-ZGO/INDEX.HTM Przystanek w serwisie www.kolej.one.pl]

{{Stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Kwieciszowice
|linia         = {{LK-linia|274}} [[Wrocław Świebodzki]] – [[Zgorzelec (stacja kolejowa)|Zgorzelec]]
|kilometr      = 146,812
|poprzedni     = [[Stara Kamienica (stacja kolejowa)|Stara Kamienica]]
|poprzedni_km  = 4,750
|następny      = [[Rębiszów (stacja kolejowa)|Rębiszów]]
|następny_km   = 5,032
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w powiecie lwóweckim]]
[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w Polsce oddane do użytku w 1865]]
[[Kategoria:Kwieciszowice]]

title: Kwieciszowice

Województwo: dolnośląskie

Miejscowość: Kwieciszowice

Zarządca: PKP PLK

Data otwarcia: 20 września 1865 r.

Poprzednie nazwy: Blumendorf · Kwieciszewice

Kasy: N


text:
# Języki anglofryzyjskie
Języki anglofryzyjskie – gałąź językowa zachodnich języków germańskich. W jej skład wchodzą: język angielski oraz język fryzyjski, wraz ze wszystkimi swoimi dialektami.
Języki anglofryzyjskie w językoznawstwie znane też są jako ingwaeońskie, germańskie Morza Północnego oraz germańskie wyspowe.
W swoim rozwoju języki anglo-fryzyjskie zaczęły się odróżniać od innych dialektów zachodniogermańskich dzięki procesowi palatalizacji spółgłoski pragermańskiej *k. Przykłady tego procesu:
- ang. cheese, fryz. tsiis < niem. Käse, niderl. kaas (ser)
- ang. church, fryz. tsjerke < niem. Kirche, niderl. kerk (kościół)

Wczesny anglofryzyjski tworzył wspólnotę językową wraz ze starosaksońskim. Śladem tego jest występowanie wielu jego cech w zachodnioflamandzkim dialekcie języka niderlandzkiego używanego we Flandrii Zachodniej (Belgia).
Drzewo rodziny anglofryzyjskiej:
- języki anglofryzyjskie
  - języki angielskie
    - język staroangielski †
    - język średnioangielski †
    - język wczesny nowoangielski †
    - język angielski
    - język scots
    - język yola †

  - język fryzyjski
    - język zachodniofryzyjski
    - język wschodniofryzyjski
    - język północnofryzyjski
      - Söl'ring

title: Języki anglofryzyjskie

wikitext:
[[Plik:Langues Anglo-Frisonnes.png|mały]]
'''Języki anglofryzyjskie''' – gałąź językowa [[Języki zachodniogermańskie|zachodnich języków germańskich]]. W jej skład wchodzą: [[język angielski]] oraz [[język fryzyjski]], wraz ze wszystkimi swoimi dialektami.

Języki anglofryzyjskie w [[Językoznawstwo|językoznawstwie]] znane też są jako '''ingwaeońskie''', '''germańskie Morza Północnego''' oraz '''germańskie wyspowe'''.

W swoim rozwoju języki anglo-fryzyjskie zaczęły się odróżniać od innych dialektów zachodniogermańskich dzięki procesowi [[Palatalizacja|palatalizacji]] spółgłoski [[język pragermański|pragermańskiej]] '''*k'''. Przykłady tego procesu:
* ang. ''cheese'', fryz. ''tsiis'' < niem. ''Käse'', niderl. ''kaas'' (ser)
* ang. ''church'', fryz. ''tsjerke'' < niem. ''Kirche'', niderl. ''kerk'' (kościół)

Wczesny anglofryzyjski tworzył wspólnotę językową wraz ze [[Język starosaksoński|starosaksońskim]]. Śladem tego jest występowanie wielu jego cech w '''zachodnioflamandzkim''' dialekcie [[Język niderlandzki|języka niderlandzkiego]] używanego we [[Flandria Zachodnia|Flandrii Zachodniej]] (Belgia).

Drzewo rodziny anglofryzyjskiej:
* języki anglofryzyjskie
** [[języki angielskie]]
*** [[język staroangielski]] †
*** [[język średnioangielski]] †
*** [[język wczesny nowoangielski]] †
*** [[język angielski]]
*** [[język scots]]
*** [[język yola]] †
** [[język fryzyjski]]
*** [[język zachodniofryzyjski]]
*** [[język wschodniofryzyjski]]
*** [[język północnofryzyjski]]
**** [[Söl'ring]]

[[Kategoria:Języki anglo-fryzyjskie| ]]


text:
# Glew (Polska)
Glew – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie proszowickim, w gminie Koniusza.
| SIMC    | Nazwa      | Rodzaj    |
| ------- | ---------- | --------- |
| 0322962 | Kujawy     | część wsi |
| 0322979 | Od Igołomi | część wsi |
| 0322985 | Podżydów   | część wsi |

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.
W Glewie urodził się Stanisław Szymacha (1909-1944), żołnierz Batalionów Chłopskich, komendant obwodu Miechów BCh.

title: Glew (Polska)

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Glew|Glew w innych znaczeniach tego słowa]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Glew
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = małopolskie
 |powiat                 = [[Powiat proszowicki|proszowicki]]
 |gmina                  = [[Koniusza (gmina)|Koniusza]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 182<ref>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=2022-09-19 |data dostępu=2022-10-04 |opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 12
 |kod pocztowy           = 32-104{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = KPR
 |SIMC                   = 0322956
 |kod mapy               = Koniusza (gmina)
 |współrzędne            = 50°07'15"N 20°14'51"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|32751|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Glew''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo małopolskie|województwie małopolskim]], w [[powiat proszowicki|powiecie proszowickim]], w [[Koniusza (gmina)|gminie Koniusza]].

{|class="wikitable" width="60%"
|+Integralne części wsi Glew{{r|R2013|teryt}}
|-
!    SIMC      !!                Nazwa                 !!        Rodzaj
|-
|0322962 || Kujawy || część wsi
|-
|0322979 || Od Igołomi || część wsi
|-
|0322985 || Podżydów || część wsi
|}

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo krakowskie (1975–1998)|województwa krakowskiego]].

W Glewie urodził się [[Stanisław Szymacha]] (1909-1944), żołnierz Batalionów Chłopskich, komendant obwodu Miechów BCh.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name = R2013>''Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
* <ref name = "teryt">[http://www.stat.gov.pl/broker/access/performSearch.jspa?searchString=&level=miejsc&wojewodztwo=&powiat=&gmina=&miejscowosc=&advanced=true GUS. Rejestr TERYT]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=297|data dostępu=2020-12-23}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|II|580|Glew}}
* {{SgKP|XV_cz.1|503|Glew}}
* [http://koniusza.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=90:glew-&catid=19:soectwa&Itemid=129 Historia miejscowości Glew na portalu Koniusza.pl]

{{Gmina Koniusza}}

[[Kategoria:Koniusza (gmina)]]
[[Kategoria:Wsie w powiecie proszowickim]]

title: Glew

Województwo: małopolskie

Powiat: proszowicki

Gmina: Koniusza

Tablice rejestracyjne: KPR