text:
# Hawajka czubata
Hawajka czubata (Palmeria dolei, haw. ‘Ākohekohe) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Endemit Hawajów. Gatunek krytycznie zagrożony.

## Taksonomia
Jest to jedyny przedstawiciel rodzaju Palmeria. Nie wyróżnia się podgatunków.

## Występowanie
Hawajka czubata występuje endemicznie na hawajskiej wyspie Maui, obecnie jedynie w jej wschodniej części – na północno-wschodnich zboczach wulkanu Haleakalā. Na sąsiedniej Molokaʻi wyginęła – ostatnie potwierdzone stwierdzenie miało tam miejsce w 1907 roku.

## Morfologia
Długość ciała do 18 cm.
Między oczami znajduje się gęsty czubek. Nad okiem płowa plamka, natomiast na karku pomarańczowa półobroża. Ciemne upierzenie, jaśniejsze u młodych osobników. Niebieskie policzki oraz niektóre cętki (niekiedy występują także brązowe). Czarny, wachlarzowaty ogon z białymi plamkami i szarym spodem.  Brak dymorfizmu płciowego. Skrzydła brązowe z niebieskimi cętkami i przepasaniem.

## Ekologia i zachowanie
Zasiedla mgliste, górskie lasy bogate w drzewa ohia z gatunku Metrosideros polymorpha. Występuje w przedziale wysokości 1100–2300 m n.p.m., ale zazwyczaj 1500–2100 m n.p.m. Ptak trudny do zauważenia ze względu na ciemne ubarwienie i częste mgły w lasach górskich.
Jest to gatunek wszystkożerny; odżywia się nektarem kwiatów i bezkręgowcami (a zwłaszcza gąsienicami). Kiedy znajdzie dowolny kwiat na drzewie, zaczyna odstraszać inne ptaki swym śpiewem, złożonym z gwizdów, bulgotów i skrzeków. Ptak bardzo hałaśliwy i ruchliwy.
Mało wiadomo o rozrodzie hawajki czubatej; para tworzy w koronach drzew gniazdo w kształcie czarki, zrobione z materiału roślinnego. Samica składa 2 białe jaja z brązowymi plamkami.

## Status, zagrożenia i ochrona
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2004 roku uznaje hawajkę czubatą za gatunek krytycznie zagrożony (CR – critically endangered); wcześniej, od 1994 roku klasyfikowano ją jako gatunek narażony (VU – vulnerable). W 1980 roku liczebność populacji szacowano na około 3750 osobników, w 2017 na około 1768 osobników. Trend liczebności uznaje się za spadkowy. Hawajka ta występuje na skrajnie małym obszarze – około 70 km². W przeszłości spadki liczebności tego gatunku powodowało głównie niszczenie i modyfikacja jego siedlisk, a także szybkie rozprzestrzenianie się na niżej położonych obszarach komarów przenoszących groźne choroby. Ponadto na wyspy zostały introdukowane jelenie i świnie, wpływające na hawajskie środowisko. Do innych zagrożeń dla gatunku należy drapieżnictwo introdukowanych kotów, szczurów, płomykówek, prawdopodobnie także mangust złocistych, a ponadto zmiany klimatu.
W celu ochrony gatunku podejmuje się takie działania jak budowa ogrodzeń na wysokości około 1070 m n.p.m., usuwanie zdziczałych zwierząt kopytnych, obrączkowanie ptaków itp. Podjęto też z powodzeniem próby rozmnażania tych ptaków w niewoli.

title: Hawajka czubata

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Hawajka czubata
 |nazwa łacińska         = ''Palmeria dolei''
 |TSN                    = 179587
 |zoolog                 = ([[Scott Barchard Wilson|S.B. Wilson]], 1891)
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Akohekohe.jpg
 |opis grafiki           =
 |alt grafiki            =
 |2. grafika             = Palmeria dolei (Wilson), male, Bishop Museum, Honolulu.JPG
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ptaki]]
 |podgromada             = [[Neornithes]]
 |infragromada           = [[ptaki neognatyczne]]
 |rząd                   = [[wróblowe]]
 |podrząd                = [[śpiewające]]
 |rodzina                = [[łuszczakowate]]
 |podrodzina             = [[łuskacze]]
 |plemię                 = [[Drepanidini]]
 |rodzaj                 = ''Palmeria''
 |autor rodzaj           = [[Walter Rothschild (baron)|Rothschild]], 1893
 |gatunek                = hawajka czubata
 |synonimy               = * ''Himatione dolei'' <small>S.B. Wilson, 1891</small><ref name="ibc" />
 |status IUCN            = CR
 |IUCN id                = 22720855
 |mapa występowania      = Palmeria dolei range.png
 |opis mapy występowania = {{legenda|Green|nadal występuje}} {{legenda|Black|wymarł}}
 |wikispecies            = Palmeria dolei
 |commons                = Category:Palmeria dolei
}}
'''Hawajka czubata'''<ref name="mk" /> (''Palmeria dolei'', [[Język hawajski|haw.]] ''‘Ākohekohe''<ref name="maui" />) – gatunek małego [[Ptaki|ptaka]] z rodziny [[Łuszczakowate|łuszczakowatych]] (Fringillidae). [[Endemit]] [[Hawaje (archipelag)|Hawajów]]. [[Gatunek krytycznie zagrożony]].

== Taksonomia ==
[[Plik:Aves Hawaiienses (Pl. 8) (8465167320).jpg|lewo|mały|240px|Hawajki czubate na XIX-wiecznym rysunku]]
Jest to jedyny przedstawiciel rodzaju '''''Palmeria'''''<ref name="mk" /><ref name="ioc" />. Nie wyróżnia się [[Podgatunek|podgatunków]]<ref name="mk" /><ref name="ioc" />.

== Występowanie ==
Hawajka czubata występuje [[Endemit|endemicznie]] na hawajskiej wyspie [[Maui]], obecnie jedynie w jej wschodniej części – na północno-wschodnich zboczach wulkanu [[Haleakalā]]. Na sąsiedniej [[Molokaʻi]] [[Wymieranie|wyginęła]] – ostatnie potwierdzone stwierdzenie miało tam miejsce w 1907 roku<ref name="iucn" /><ref name="birdlife" />.

== Morfologia ==
Długość ciała do 18 cm<ref name=":1" />.

Między oczami znajduje się gęsty czubek<ref name=":1" /><ref name="ebird" />. Nad okiem płowa plamka, natomiast na [[kark]]u pomarańczowa półobroża<ref name=":1" />. Ciemne [[Pióro|upierzenie]], jaśniejsze u młodych osobników<ref name=":1" /><ref name="ebird" />. Niebieskie policzki oraz niektóre cętki (niekiedy występują także brązowe)<ref name=":1" />. Czarny, wachlarzowaty ogon z białymi plamkami i szarym spodem<ref name=":1" />.  Brak [[Dymorfizm płciowy|dymorfizmu płciowego]]<ref name=":1" />. Skrzydła brązowe z niebieskimi cętkami i przepasaniem<ref name=":1" />.

== Ekologia i zachowanie ==
Zasiedla [[Las mglisty|mgliste]], górskie lasy bogate w drzewa ohia z gatunku ''[[Metrosideros polymorpha]]''<ref name="iucn" /><ref name=":1" />. Występuje w przedziale wysokości 1100–2300 m n.p.m., ale zazwyczaj 1500–2100 m n.p.m.<ref name="iucn" /><ref name="birdlife" /> Ptak trudny do zauważenia ze względu na ciemne ubarwienie i częste [[mgły]] w lasach górskich<ref name=":1" /><ref name="ebird" />.

Jest to gatunek [[Wszystkożerność|wszystkożerny]]; odżywia się [[Nektar (botanika)|nektarem]] kwiatów i [[Bezkręgowce|bezkręgowcami]]<ref name=":1" /> (a zwłaszcza [[Gąsienica (larwa)|gąsienicami]]<ref name="birdlife" />). Kiedy znajdzie dowolny kwiat na drzewie, zaczyna odstraszać inne ptaki swym śpiewem, złożonym z gwizdów, bulgotów i skrzeków<ref name="ebird" />. Ptak bardzo hałaśliwy i ruchliwy<ref name=":1" /><ref name="ebird" />.

Mało wiadomo o rozrodzie hawajki czubatej; para tworzy w koronach drzew [[Gniazdo (etologia)|gniazdo]] w kształcie czarki, zrobione z materiału roślinnego<ref name=":1" />. Samica składa 2 białe [[Jajo (biologia)|jaja]] z brązowymi plamkami<ref name=":1" />.

== Status, zagrożenia i ochrona ==
[[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody]] (IUCN) od 2004 roku uznaje hawajkę czubatą za [[gatunek krytycznie zagrożony]] (CR – ''critically endangered''); wcześniej, od 1994 roku klasyfikowano ją jako [[gatunek narażony]] (VU – ''vulnerable''). W 1980 roku liczebność populacji szacowano na około 3750 osobników, w 2017 na około 1768 osobników. Trend liczebności uznaje się za spadkowy. Hawajka ta występuje na skrajnie małym obszarze – około 70 km². W przeszłości spadki liczebności tego gatunku powodowało głównie niszczenie i modyfikacja jego siedlisk, a także szybkie rozprzestrzenianie się na niżej położonych obszarach [[Komarowate|komarów]] przenoszących groźne choroby. Ponadto na wyspy zostały [[Introdukcja|introdukowane]] [[Jelenie (podrodzina ssaków)|jelenie]] i świnie, wpływające na hawajskie środowisko. Do innych zagrożeń dla gatunku należy drapieżnictwo introdukowanych kotów, szczurów, [[Płomykówka (zwyczajna)|płomykówek]], prawdopodobnie także [[mangusta złocista|mangust złocistych]], a ponadto zmiany klimatu<ref name="iucn" /><ref name="birdlife" />.

W celu ochrony gatunku podejmuje się takie działania jak budowa ogrodzeń na wysokości około 1070 m n.p.m., usuwanie zdziczałych zwierząt kopytnych, obrączkowanie ptaków itp. Podjęto też z powodzeniem próby rozmnażania tych ptaków w niewoli<ref name="iucn" /><ref name="birdlife" />.

== Przypisy ==
<references>
<ref name=":1">{{Cytuj |autor = David Alderton |rozdział = Ptaki hawajskich lasów |tytuł = Encyklopedia ptaków świata |data = 2020 |isbn = 978-83-8172-650-4 |inni = Peter Barrett |wydawca = Dragon}}</ref>
<ref name="birdlife">{{Cytuj stronę | url = https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/akohekohe-palmeria-dolei | tytuł = Species factsheet: Akohekohe ''Palmeria dolei'' | data = 2021 | opublikowany = BirdLife International | język = en | data dostępu = 2025-02-07}}</ref>
<ref name="ebird">{{Cytuj stronę|url=https://ebird.org/species/crehon?siteLanguage=pl|tytuł=Hawajka czubata|data dostępu=2021-08-22|praca = eBird | opublikowany = Cornell Lab of Ornithology|język=en}}</ref>
<ref name="ibc">{{cytuj stronę |url = http://ibc.lynxeds.com/species/akohekohe-palmeria-dolei |tytuł = Akohekohe (''Palmeria dolei'') |opublikowany = IBC: The Internet Bird Collection| język = en | archiwum = https://web.archive.org/web/20160304070431/http://ibc.lynxeds.com/species/akohekohe-palmeria-dolei | zarchiwizowano = 2016-03-04}}</ref>
<ref name="ioc">{{Cytuj stronę | url = https://www.worldbirdnames.org/bow/finches/ | tytuł = IOC World Bird List (v11.2) | autor = F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.) | język = en | data dostępu = 2021-08-22}}</ref>
<ref name="maui">{{Cytuj stronę | url = https://mauiforestbirds.org/akohekohe/ | tytuł = ‘Ākohekohe | praca = Maui Forest Bird Recovery Project | język = en | data dostępu = 2021-08-22}}</ref>
<ref name="mk">Systematyka i nazwy polskie za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek & M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/passerines5.html#Drepanidini |tytuł = Plemię: Drepanidini Cabanis, 1847 (wersja: 2020-09-26)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2021-08-22}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://ebird.org/species/crehon/ | tytuł = Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy | praca = eBird | opublikowany = Cornell Lab of Ornithology | język = en}}
* [https://www.xeno-canto.org/species/Palmeria-dolei Nagrania głosów w xeno-canto]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Łuszczakowate]]
[[Kategoria:Ptaki Oceanii]]
[[Kategoria:Fauna endemiczna Hawajów]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1891 roku]]

title: Hawajka czubata

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: ptaki

Podgromada: Neornithes

Infragromada: ptaki neognatyczne

Rząd: wróblowe

Podrząd: śpiewające

Rodzina: łuszczakowate

Podrodzina: łuskacze

Plemię: Drepanidini

Rodzaj: Palmeria · Rothschild, 1893

Gatunek: hawajka czubata

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· krytycznie zagrożony
Zasięg występowania
· nadal występuje wymarł


text:
# Odkwaszanie oleju
Odkwaszanie oleju – to proces usuwania wolnych kwasów tłuszczowych (WKT) z oleju. Jest jednym z etapów rafinacji oleju. Głównym celem procesu jest usunięcie WKT, jednak równocześnie w trakcie niego wraz z nimi eliminowane są w różnym stopniu inne niepożądane związki takie jak produkty rozkładu tłuszczów i substancji białkowych, barwniki oraz resztki innych zanieczyszczeń, takich jak jony metali (Ni2+, Zn2+,  Sn2+, Fe2+) i związki azotowe oraz substancje prozdrowotne jak np. przeciwutleniacze. Przemysłowo odkwaszanie realizuje się metodami chemicznymi, fizycznymi i poprzez tworzenie misceli.
Odkwaszanie chemiczne polega na neutralizacji WKT występujących w oleju za pomocą zasady (odkwaszanie alkaliczne), najczęściej NaOH. WKT zmydlają się i ulegają sedymentacji tworząc sopstok.
Fizyczne metody wykorzystują próżniową destylację z parą wodną lub z przy użyciu gazowego azotu. Przewagą ich w stosunku do m. chemicznej jest m.in. zwiększona wydajność i eliminacja wytworzenia sopstoka. Wadą jest wymagane odpowiednie przygotowanie oleju przed procesem, znaczne zmiany we wł. chemicznych oleju (tworzenie kwasów tłuszczowych w izomerii trans, utlenianie, dla oleju palmowego całkowite usunięcie karotenów).
Odkwaszanie w misceli polega na dodaniu rozpuszczalnika (heksan:olej = 1:1), a następnie NaOH. Zaletami tej metody są m.in.  minimalizacja powstawania sopstoku, a otrzymana barwa oleju jest jaśniejsza. Wadami są wymóg stosowania aparatury chroniącej przed zapłonem, trudności w mieszaniu oraz ostatecznego usunięcia dodanego rozpuszczalnika.
Nowoczesnymi badanymi metodami wykwaszania są:
- biologiczne:
  - użycie bakterii z gatunku Pseudomonas;
  - reestryfikacja przy użyciu lipaz;
- reestryfikacja chemiczna;
- ekstrakcja;
- ekstrakcja z płynem w stanie nadkrytycznym;
- metody membranowe.

wikiname: plwiki

title: Odkwaszanie oleju

in_language: pl

wikitext:
'''Odkwaszanie oleju''' – to proces usuwania wolnych [[kwasy tłuszczowe|kwasów tłuszczowych]] (WKT) z [[olej]]u<ref>{{Cytuj|autor=Henryk Niewiadomski|rozdział=Rafinacja tłuszczów|tytuł=Technologia tłuszczów jadalnych|data=1979}}</ref>. Jest jednym z etapów [[rafinacja|rafinacji]] oleju. Głównym celem procesu jest usunięcie WKT, jednak równocześnie w trakcie niego wraz z nimi eliminowane są w różnym stopniu inne niepożądane związki takie jak produkty rozkładu tłuszczów i substancji białkowych, barwniki oraz resztki innych zanieczyszczeń<ref>{{Cytuj|autor=Andrzej Jarczyk|tytuł=Technologia żywności: podręcznik dla technikum, Część 3|data=2001|isbn=978-83-02-07977-1|miejsce=Warszawa|wydawca=Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna}}</ref>, takich jak jony metali (Ni2+, Zn2+,  Sn2+, Fe2+) i związki azotowe oraz substancje prozdrowotne jak np. przeciwutleniacze. Przemysłowo odkwaszanie realizuje się metodami chemicznymi, fizycznymi i poprzez tworzenie misceli<ref name=":0">{{Cytuj|autor=B. M. Bhosle, R. Subramanian|tytuł=New approaches in deacidification of edible oils––a review|czasopismo=Journal of Food Engineering|data=2005-08-01|data dostępu=2016-12-03|wydanie=4|s=481–494|doi=10.1016/j.jfoodeng.2004.09.003|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0260877404004248}}</ref>.

Odkwaszanie chemiczne polega na neutralizacji WKT występujących w oleju za pomocą zasady (odkwaszanie alkaliczne), najczęściej NaOH. WKT [[Zmydlanie|zmydlają]] się i ulegają [[Sedymentacja|sedymentacji]] tworząc [[sopstok]].

Fizyczne metody wykorzystują próżniową destylację z parą wodną lub z przy użyciu gazowego azotu. Przewagą ich w stosunku do m. chemicznej jest m.in. zwiększona wydajność i eliminacja wytworzenia sopstoka. Wadą jest wymagane odpowiednie przygotowanie oleju przed procesem, znaczne zmiany we wł. chemicznych oleju (tworzenie kwasów tłuszczowych w izomerii trans, utlenianie, dla oleju palmowego całkowite usunięcie karotenów).

Odkwaszanie w misceli polega na dodaniu [[rozpuszczalnik]]a (heksan:olej = 1:1), a następnie NaOH. Zaletami tej metody są m.in.  minimalizacja powstawania sopstoku, a otrzymana barwa oleju jest jaśniejsza. Wadami są wymóg stosowania aparatury chroniącej przed [[zapłon]]em, trudności w mieszaniu oraz ostatecznego usunięcia dodanego rozpuszczalnika.

Nowoczesnymi badanymi metodami wykwaszania są<ref name=":0" />:
* biologiczne:
** użycie bakterii z gatunku ''[[Pseudomonas]]'';
** reestryfikacja przy użyciu [[Lipazy|lipaz]];
* reestryfikacja chemiczna;
* ekstrakcja;
* [[ekstrakcja z płynem w stanie nadkrytycznym]];
* metody [[Filtracja|membranowe]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Oleje]]


text:
# Harmonics
Harmonics – pierwszy album studyjny grupy hip-hopowej Killing Skills. Wydawnictwo ukazało się 23 lutego 2015 roku nakładem wytwórni muzycznej Asfalt Records. Album został wydany w limitowanym nakładzie 3000 sztuk, który został dołączony do preoderu albumu O.S.T.R. "Podróż zwana życiem".

## Lista utworów
| Nr  | Tytuł utworu          | Długość |
| --- | --------------------- | ------- |
| 1.  | „Awakening”           | 3:22    |
| 2.  | „Dimethyltryphtamine” | 8:47    |
| 3.  | „Odpalić Świat”       | 5:03    |
| 4.  | „Eternal Reminisce”   | 2:29    |
| 5.  | „Dark Matter”         | 2:46    |
| 6.  | „Harmonics”           | 5:25    |
| 7.  | „After Life”          | 4:47    |
| 8.  | „Enter The Silence”   | 7:26    |
| 9.  | „Charly”              | 5:14    |
| 10. | „Take The Sun Away”   | 4:33    |
|     |                       | 49:52   |

## Twórcy albumu
- Coen Schoonhoven - oprawa graficzna
- Killing Skills - produkcja, miksowanie, mastering
- Guido Maat - gitara basowa (Utwór nr 2)
- Krzysztof  Siewruk - gitara (Utwory: 2, 7 & 9)
- Zorak - beatbox (Utwór nr 2)
- DJ Haem - scratche (Utwór nr 7)
- O.S.T.R. - rap (Utwory: 3 & 10), skrzypce (Utwór nr 9)

title: Harmonics

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu           = studyjny
 |tytuł                   = Harmonics
 |okładka                 =
 |wykonawca               = [[Killing Skills]]
 |wydany                  = [[23 lutego]] [[2015 w muzyce|2015]]
 |nagrywany               =
 |gatunek                 = [[Hip-hop]]
 |długość                 = 49:52
 |wytwórnia               = [[Asfalt Records]]
 |producent               = Killing Skills
 |oceny                   =
 |rok wydania             = [[2015]]
 |poprzedni album         =
 |rok poprzedniego albumu =
 |następny album          =
 |rok następnego albumu   =
}}
'''Harmonics''' – pierwszy [[Album (wydawnictwo muzyczne)|album studyjny]] grupy [[Hip-hop|hip-hopowej]] [[Killing Skills]]. Wydawnictwo ukazało się [[23 lutego]] [[2015 w muzyce|2015]] roku nakładem wytwórni muzycznej [[Asfalt Records]]<ref>{{cytuj stronę|url= https://www.discogs.com/Killing-Skills-Harmonics/release/6689807 |tytuł= Killing Skills – Harmonics |opublikowany= [[Discogs]] |język= en |data dostępu= 2020-06-28}}</ref>. Album został wydany w limitowanym nakładzie 3000 sztuk, który został dołączony do preoderu albumu [[O.S.T.R.]] "[[Podróż zwana życiem]]"<ref>{{cytuj stronę|url= https://glamrap.pl/killing-skills-harmonics-odsluch-plyty-dolaczonej-do-krazka-o-s-t-r-a/ |tytuł=  Killing Skills “Harmonics” – odsłuch płyty dołączonej do krążka O.S.T.R.’a |nazwisko= Skajnowski |imię= Sebastian |opublikowany= glamrap.pl |język= pl |data dostępu= 2015-04-29}}</ref>.

== Lista utworów ==
{{Lista utworów2
| nagłówek = tak
| suma = tak
||Awakening||||||3:22
||Dimethyltryphtamine||||||8:47
||Odpalić Świat||||||5:03
||Eternal Reminisce||||||2:29
||Dark Matter||||||2:46
||Harmonics||||||5:25
||After Life||||||4:47
||Enter The Silence||||||7:26
||Charly||||||5:14
||Take The Sun Away||||||4:33}}

== Twórcy albumu ==
* Coen Schoonhoven - oprawa graficzna
* [[Killing Skills]] - produkcja, [[miksowanie]], [[mastering]]
* Guido Maat - [[gitara basowa]] (Utwór nr 2)
* Krzysztof  Siewruk - [[gitara]] (Utwory: 2, 7 & 9)
* Zorak - [[beatbox]] (Utwór nr 2)
* [[DJ Haem]] - [[Scratch (muzyka)|scratche]] (Utwór nr 7)
* [[O.S.T.R.]] - [[rap]] (Utwory: 3 & 10), [[skrzypce]] (Utwór nr 9)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Albumy Asfalt Records]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 2015]]

title: Harmonics

Wydany: 23 lutego 2015

Gatunek: Hip-hop

Wydawnictwo: Asfalt Records

Producent: Killing Skills


text:
# Park Narodowy Machalilla
Park Narodowy Machalilla (hiszp. Parque nacional Machalilla) – park narodowy w Ekwadorze położony w prowincji Manabi. Został utworzony 26 lipca 1979 roku i zajmuje obszar 706,14 km² (w tym 144,3 km² wód morskich). Od 1990 roku jest wpisany na listę konwencji ramsarskiej, a od 1990 roku znajduje się na liście informacyjnej światowego dziedzictwa UNESCO. W 2005 roku został zakwalifikowany przez BirdLife International jako ostoja ptaków IBA.

## Opis
Park obejmuje fragment wybrzeża nad Oceanem Spokojnym oraz znajdujące się tu wyspy (m.in.: Isla de la Plata, Salango, Horno de Pan, Sucre, Pedernales i El Sombrerito). Położony jest na zboczach niewysokiego, nadbrzeżnego pasma górskiego Chongón-Colonche (o wysokości do 840 m n.p.m.). Większą część parku pokrywa tropikalny las suchy. Wyżej rośnie las mglisty (występuje tu garúa).
Na terenie parku znajdują się stanowiska archeologiczne z różnych kultur, głównie kultury Valdivii i kultury Manteña.
Średnia roczna temperatura w parku waha się między 23,5 °C a 24,5 °C. Opady wynoszą od 161 mm do 1120 mm rocznie.

## Flora
W parku rośnie krytycznie zagrożona wyginięciem (CR) Simira standleyi, zagrożone wyginięciem (EN) Matisia grandifolia, Croton rivinifolius i Capparis heterophylla, narażona na wyginięcie (VU) Tabebuia chrysantha, a także m.in.: Phytelephas aequatorialis, Coccoloba mollis, Ceiba trichystandra, Armatocereus cartwrightianus, jadłoszyn baziowaty, Cordia alliodora, Guazuma ulmifolia, Cynometra bauhiniifolia, Hippomane mancinella, Bursera graveolens, Carica parviflora, Pentagonia grandiflora, Cochlospermun vitifolium, Chrysophyllum argenteum.
Szacuje się, że w parku występuje 25 gatunków endemicznych storczyków takich jak np.: Dimerandra rimbaxhii, Erythrodes ecuadorensis, Macrolobium manabinum.

## Fauna
W parku odnotowano 81 gatunków ssaków, 270 gatunków ptaków i 143 gatunki ryb.
Ssaki lądowe to krytycznie zagrożona wyginięciem (CR) kapucynka równikowa, narażone na wyginięcie (VU) pekari białobrody, wyjec płaszczowy i kapucynka czarno-biała, a także m.in.: mazama ruda, pekariowiec obrożny, jaguar amerykański, ocelot wielki, ocelot nadrzewny, pancernik dziewięciopaskowy, pakożer leśny, kabassu północny, kinkażu żółty, ostronos białonosy, szop krabożerny, hirara amerykańska, wiewiórka rudoogonowa, wiewiórka rudawa, tamandua północna, królak brazylijski, paka nizinna, aguti środkowoamerykański, owocowiec towarzyski, karolia jedwabista, widmowiec wielki, mulak białoogonowy, nibylis drobnozębny.
Ssaki morskie to narażony na wyginięcie (VU) kaszalot spermacetowy, a także m.in.: długopłetwiec oceaniczny, butlonos zwyczajny, delfin zwyczajny, grindwal krótkopłetwy, delfinek wysmukły.
Ptaki występujące w parku to zagrożony wyginięciem (EN) białostrząb szarogłowy, narażone na wyginięcie (VU) ogończyk czarnolicy, ara zielona, czakalaka rudogłowa i bekardzik okopcony, a także m.in.: kusacz czarnogłowy, kusacz jasnobrewy, karakara czubata, trębacz chichotliwy, penelopa rdzawobrzucha, piona brązowoskrzydła, widłogonek modrobrzuchy, chabrowczyk, trogon czarnosterny, trogon obrożny, trogon fioletowogłowy, pieprzojad czerwonorzytny, dzięcioł czerwonoczuby, dzięcioł pręgogrzbiety, łaźczyk brązowy, gołąbeczek szarogłowy, piłodziób wspaniały, tukan brązowodzioby, szmaragdolotka krasnolica.
Płazy to narażona na wyginięcie (VU) Ceratophrys stolzmanni, a także m.in.: Scinax quinquefasciatus, Trachycephalus venulosus, Leptodactylus ventrimaculatus, Eleutherodactylus walkeri, Engystomops pustulatus, Epipedobates machalilla, Hyloxalus infraguttatus.
Gady występujące w parku to m.in.: jaszczurki Microlophus occipitalis, Stenocercus iridescens i Holcosus septemlineatus, węże Bothrops asper, Leptodeira septentrionalis i zagrożony wyginięciem (EN) Porthidium arcosae.
Na plażach parku gniazdują krytycznie zagrożony wyginięciem (CR) żółw szylkretowy, zagrożony wyginięciem (EN) żółw jadalny i narażony na wyginięcie (VU) żółw skórzasty.
W wodach przybrzeżnych żyje narażona na wyginięcie (VU) żaglica, a także m.in.: pęz dwubarwny, głowomłot pospolity, makaira czarna, tazar.

title: Park Narodowy Machalilla

wikitext:
{{Obszar chroniony infobox
 |nazwa                = Park Narodowy Machalilla
 |nazwa oryginalna     = {{k|es|Parque nacional Machalilla}}
 |kod obszaru          =
 |logo                 =
 |grafika              = Ecuador Nationalpark Machalilla 2.JPG
 |opis grafiki         =
 |rodzaj               = [[park narodowy]]
 |państwo              = Ekwador
 |położenie            = prowincja [[Prowincja Manabí|Manabi]]
 |siedziba             =
 |mezoregion           =
 |data utworzenia      = 26 lipca 1979
 |akt prawny           =
 |data likwidacji      =
 |powód likwidacji     =
 |powierzchnia         = 706,14 km²
 |powierzchnia otuliny =
 |obszary chronione    =
 |ochrona              = kategoria [[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|IUCN]] – '''II''' (park narodowy)
 |odwiedzający         =
 |dyrekcja             =
 |plan                 =
 |opis planu           =
 |współrzędne          = 01°33′45″S, 80°49′48″W
 |commons              = Category:Machalilla National Park
 |www                  = http://areasprotegidas.ambiente.gob.ec/es/areas-protegidas/parque-nacional-machalilla
}}
'''Park Narodowy Machalilla''' ({{hiszp.|Parque nacional Machalilla}}) – [[park narodowy]] w [[Ekwador|Ekwadorze]] położony w [[Prowincja (podział administracyjny)|prowincji]] [[Prowincja Manabí|Manabi]]. Został utworzony 26 lipca 1979 roku i zajmuje obszar 706,14 km² (w tym 144,3 km² wód morskich). Od 1990 roku jest wpisany na listę [[Konwencja ramsarska|konwencji ramsarskiej]], a od 1990 roku znajduje się na [[Lista informacyjna|liście informacyjnej]] [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|światowego dziedzictwa UNESCO]]. W 2005 roku został zakwalifikowany przez [[BirdLife International]] jako [[Ostoje ptaków IBA|ostoja ptaków IBA]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Parque Nacional Machalilla {{!}} Sistema Nacional de Áreas Protegidas del Ecuador |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = areasprotegidas.ambiente.gob.ec |url = http://areasprotegidas.ambiente.gob.ec/es/areas-protegidas/parque-nacional-machalilla |język = es}}</ref><ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = PARQUE NACIONAL MACHALILLA – Ministerio del Ambiente, Agua y Transición Ecológica |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = www.ambiente.gob.ec |url = https://www.ambiente.gob.ec/parque-nacional-machalilla/ |język = es}}</ref><ref name=":2">{{Cytuj |autor = UNESCO World Heritage Centre |tytuł = Parque Nacional Machalilla |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = UNESCO World Heritage Centre |url = https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1080/ |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Zona Marina Parque Nacional Machalilla {{!}} Ramsar Sites Information Service |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = rsis.ramsar.org |url = https://rsis.ramsar.org/ris/503?language=en |język = en}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj |tytuł = BirdLife Data Zone |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = datazone.birdlife.org |url = http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/parque-nacional-machalilla-y-alrededores-iba-ecuador |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Parque Nacional Machalilla |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = info-Ecuador |url = https://info-ecuador.com/en/parque-nacional-machalilla/ |język = en}}</ref>.
[[Plik:Ecuador Nationalpark Machalilla 1.JPG|lewo|mały]]
[[Plik:Isladelaplata.JPG|lewo|mały|Wyspa [[Isla de la Plata]]]]

== Opis ==
Park obejmuje fragment wybrzeża nad [[Ocean Spokojny|Oceanem Spokojnym]] oraz znajdujące się tu wyspy (m.in.: [[Isla de la Plata]], [[Salango]], [[Horno de Pan]], [[Sucre (wyspa)|Sucre]], [[Pedernales (wyspa)|Pedernales]] i [[El Sombrerito]]). Położony jest na zboczach niewysokiego, nadbrzeżnego [[Pasmo górskie|pasma górskiego]] [[Chongón-Colonche]] (o wysokości do 840 m n.p.m.). Większą część parku pokrywa [[Tropikalne lasy suche|tropikalny las suchy]]. Wyżej rośnie [[las mglisty]] (występuje tu [[garúa]])<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" />.

Na terenie parku znajdują się [[Stanowisko archeologiczne|stanowiska archeologiczne]] z różnych kultur, głównie [[Kultura Valdivii|kultury Valdivii]] i [[Kultura Manteña|kultury Manteña]]<ref name=":0" /><ref name=":2" />.

Średnia roczna temperatura w parku waha się między 23,5 °C a 24,5 °C. Opady wynoszą od 161 mm do 1120 mm rocznie<ref name=":1" />.

== Flora ==
W parku rośnie [[Gatunek krytycznie zagrożony|krytycznie zagrożona wyginięciem]] (CR) ''[[Simira standleyi]]'', [[Gatunek zagrożony|zagrożone wyginięciem]] (EN) ''[[Matisia grandifolia]]'', ''[[Croton rivinifolius]]'' i ''[[Capparis heterophylla]]'', [[Gatunek narażony|narażona na wyginięcie]] (VU) ''[[Tabebuia chrysantha]]'', a także m.in.: ''[[Phytelephas aequatorialis]]'', ''[[Coccoloba mollis]]'', ''[[Ceiba trichystandra]]'', ''[[Armatocereus cartwrightianus]]'', [[jadłoszyn baziowaty]], ''[[Cordia alliodora]]'', ''[[Guazuma ulmifolia]]'', ''[[Cynometra bauhiniifolia]]'', ''[[Hippomane mancinella]]'', ''[[Bursera graveolens]]'', ''[[Carica parviflora]]'', ''[[Pentagonia grandiflora]]'', ''[[Cochlospermun vitifolium]]'', ''[[Chrysophyllum argenteum]]''<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cytuj |tytuł = Parque Nacional Machalilla: Flora, Fauna Y Ubicación<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> |data dostępu = 2024-04-25 |opublikowany = com/national-parks/parque-nacional-machalilla/parque-nacional-machalilla.pdf |url = https://parks-and-tribes.com/national-parks/parque-nacional-machalilla/parque-nacional-machalilla.pdf |język = es}}</ref><ref name=":5">{{Cytuj |autor =  |tytuł = MACHALILLA NATIONAL PARK TOURS [11 THINGS TO DO] |data dostępu = 2023-03-13 |opublikowany = www.parks-and-tribes.com |url = https://www.parks-and-tribes.com/national-parks/parque-nacional-machalilla/machalilla-national-park.htm |język = en}}</ref>.

Szacuje się, że w parku występuje 25 [[Gatunek (biologia)|gatunków]] [[Endemit|endemicznych]] [[Storczykowate|storczyków]] takich jak np.: ''[[Dimerandra rimbaxhii]]'', ''[[Erythrodes ecuadorensis]]'', ''[[Macrolobium manabinum]]''<ref name=":0" /><ref name=":4" />.

== Fauna ==
W parku odnotowano 81 gatunków [[Ssaki|ssaków]], 270 gatunków [[Ptaki|ptaków]] i 143 gatunki [[Ryby|ryb]]<ref name=":1" />.

Ssaki lądowe to krytycznie zagrożona wyginięciem (CR) [[kapucynka równikowa]], [[Gatunek narażony|narażone na wyginięcie]] (VU) [[pekari białobrody]], [[wyjec płaszczowy]] i [[kapucynka czarno-biała]], a także m.in.: [[mazama ruda]], [[pekariowiec obrożny]], [[jaguar amerykański]], [[ocelot wielki]], [[ocelot nadrzewny]], [[pancernik dziewięciopaskowy]], [[pakożer leśny]], [[kabassu północny]], [[kinkażu żółty]], [[ostronos białonosy]], [[szop krabożerny]], [[hirara amerykańska]], [[wiewiórka rudoogonowa]], [[wiewiórka rudawa]], [[tamandua północna]], [[królak brazylijski]], [[paka nizinna]], [[aguti środkowoamerykański]], [[owocowiec towarzyski]], [[karolia jedwabista]], [[widmowiec wielki]], [[mulak białoogonowy]], [[nibylis drobnozębny]]<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":3" /><ref name=":5" />.

Ssaki morskie to narażony na wyginięcie (VU) [[kaszalot spermacetowy]], a także m.in.: [[długopłetwiec oceaniczny]], [[butlonos zwyczajny]], [[delfin zwyczajny]], [[grindwal krótkopłetwy]], [[delfinek wysmukły]]<ref name=":4" />.

Ptaki występujące w parku to zagrożony wyginięciem (EN) [[białostrząb szarogłowy]], narażone na wyginięcie (VU) [[ogończyk czarnolicy]], [[ara zielona]], [[czakalaka rudogłowa]] i [[bekardzik okopcony]], a także m.in.: [[kusacz czarnogłowy]], [[kusacz jasnobrewy]], [[karakara czubata]], [[trębacz chichotliwy]], [[penelopa rdzawobrzucha]], [[piona brązowoskrzydła]], [[widłogonek modrobrzuchy]], [[chabrowczyk]], [[trogon czarnosterny]], [[trogon obrożny]], [[trogon fioletowogłowy]], [[pieprzojad czerwonorzytny]], [[dzięcioł czerwonoczuby]], [[dzięcioł pręgogrzbiety]], [[łaźczyk brązowy]], [[gołąbeczek szarogłowy]], [[piłodziób wspaniały]], [[tukan brązowodzioby]], [[szmaragdolotka krasnolica]]<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":3" /><ref name=":5" />.

Płazy to narażona na wyginięcie (VU) ''[[Ceratophrys stolzmanni]]'', a także m.in.: ''[[Scinax quinquefasciatus]]'', ''[[Trachycephalus venulosus]]'', ''[[Leptodactylus ventrimaculatus]]'', ''[[Eleutherodactylus walkeri]]'', ''[[Engystomops pustulatus]]'', ''[[Epipedobates machalilla]]'', ''[[Hyloxalus infraguttatus]]''<ref name=":4" />.

Gady występujące w parku to m.in.: [[jaszczurki]] ''[[Microlophus occipitalis]]'', ''[[Stenocercus iridescens]]'' i ''[[Holcosus septemlineatus]]'', [[węże]] ''[[Bothrops asper]]'', ''[[Leptodeira septentrionalis]]'' i zagrożony wyginięciem (EN) ''[[Porthidium arcosae]]''<ref name=":4" />.

Na plażach parku gniazdują krytycznie zagrożony wyginięciem (CR) [[żółw szylkretowy]], zagrożony wyginięciem (EN) [[żółw jadalny]] i narażony na wyginięcie (VU) [[żółw skórzasty]]<ref name=":4" />.

W wodach przybrzeżnych żyje narażona na wyginięcie (VU) [[żaglica]], a także m.in.: [[pęz dwubarwny]], [[głowomłot pospolity]], [[makaira czarna]], [[tazar]]<ref name=":4" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Parki narodowe w Ekwadorze}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Machalilla}}
[[Kategoria:Parki narodowe w Ekwadorze]]
[[Kategoria:Prowincja Manabí]]
[[Kategoria:Obszary Ramsar w Ekwadorze]]
[[Kategoria:Ostoje ptaków IBA w Ekwadorze]]

title: Park Narodowy MachalillaParque nacional Machalilla

Państwo: Ekwador

Położenie: prowincja Manabi

Ochrona: kategoria IUCN – II (park narodowy)


text:
# Anzelm Gądek
Anzelm Gądek (właśc. Maciej Józef Gądek; imię zakonne: Anzelm od św. Andrzeja Corsini; ur. 24 lutego 1884 w Marszowicach, zm. 15 października 1969 w Łodzi) – polski zakonnik, karmelita bosy, prowincjał, definitor, przeor klasztoru karmelitów w Wadowicach i we Wrocławiu, kaznodzieja, współzałożyciel Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, uczeń św. Rafała Kalinowskiego OCD, redaktor czasopisma Głos Karmelu oraz Sługa Boży Kościoła katolickiego.

## Życiorys
Pochodził z ubogiej, wielodzietnej rodziny Antoniego, zarządcy trzech majątków dworskich i gospodyni Salomei z domu Kowalskiej. Dzień po narodzeniu (25 lutego 1884) został ochrzczony w parafialnym kościele Wniebowzięcia NMP w Niegowici (archidiecezja krakowska) przyjmując imiona Maciej, Józef. Był dzieckiem energicznym, miłym, wesołym i figlarnym. Pierwszą formatorką duchową małego Macieja była jego matka, która starała się wpoić dziecku gorące nabożeństwo do Matki Bożej i pouczała go o prawdach wiary.
Po ukończeniu szkoły ludowej w Niegowici, mając jedenaście lat kontynuował dalszą naukę w gimnazjum w Wadowicach, mieszkając u boku karmelitów bosych, których przeorem był wówczas o. Rafał Kalinowski OCD, późniejszy święty. W jego kręgu – jak sam później stwierdził – rozpoczęła się jego przemiana duchowa, której owocem było praktykowanie nabożeństwa: do Dzieciątka Jezus, Matki Bożej i św. Józefa. Ponadto służył jako ministrant w mszach świętych celebrowanych przez o. Rafała, który z kolei udzielał mu korepetycji z matematyki.
Idąc za głosem powołania 17 sierpnia 1901 przyjął w Czernej habit karmelitański, otrzymując imię zakonne: Anzelm od św. Andrzeja Corsini. Po profesji zakonnej, którą złożył w 1902 został wysłany na studia do Rzymu na Papieski Uniwersytet Gregoriański, które zakończył przyjęciem święceń kapłańskich 25 lipca 1907 z rąk kard. Pietra Respighiego. Następnie, po powrocie w 1909 do Polski pracował jako duszpasterz przy karmelitańskich klasztorach w: Czernej, Krakowie i w Wadowicach. Potem w 1910 został wychowawcą kleryków i wykładowcą teologii w seminarium zakonnym, najpierw w Krakowie, a w czasie pierwszej wojny światowej także w Wiedniu. W okresie 1910–1915, zasłynął w Krakowie jako kaznodzieja i wybitny kierownik duchowy. Tutaj w 1914 założył Bractwo Dzieciątka Jezus i stał się propagatorem kultu Praskiego Dzieciątka (napisał m.in. hymn bracki pt. Królu mej duszy oraz opracował nabożeństwo 12. tajemnic dzieciństwa Pana Jezusa, tzw. Drogę betlejemską).
W latach 1918–1920 pełnił urząd przeora klasztoru w Wadowicach, oddając się pracy kaznodziejskiej i rekolekcyjnej oraz działalności w arcybractwie św. Józefa. Na polecenie generała zakonu założył w Wadowicach Niższe seminarium. W 1920 na kapitule generalnej w Rzymie o. Anzelm przedłożył memoriał o wskrzeszenie polskiej prowincji karmelitańskiej, który został przyjęty pozytywnie i wkrótce Definitorium generalne mianowało go pierwszym przełożonym Polskiej Prowincji Karmelitów Bosych w okresie 1920–1924.
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 poświęcił się pracy na polu duszpasterstwa ludzi w nowej rzeczywistości, dzięki działalności kaznodziejskiej i posłudze duchowej w konfesjonale. Ogromne pole takiej duchowej pracy widział zwłaszcza w środowiskach miejskich i robotniczych. Wiedziony intuicją i zachęcony przez bp. Władysława Krynickiego, wizytatora apostolskiego polskich zakonów – oraz za zgodą bp. kieleckiego Augustyna Łosińskiego – 31 grudnia 1921 założył kontemplacyjno-czynne Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, wybierając na pierwszą przełożoną swoją długoletnią penitentkę Teresę Janinę Kierocińską, późniejszą Służebnicę Bożą. Opracowując dla nich konstytucje, skierował je do pracy charytatywnej w Sosnowcu.
W 1925 wyjechał do Rzymu, gdzie generał zakonu zlecił mu zorganizowanie Międzynarodowego Kolegium Karmelitańskiego Teresianum, którego przez 19 lat był rektorem oraz wykładowcą liturgiki i teologii moralnej. Ponadto podczas swojego pobytu w Rzymie był spowiednikiem wielu wspólnot zakonnych, m.in. sióstr Nazaretanek, Urszulanek Unii Rzymskiej i Zmartwychwstanek. W latach 1927–1938 pisał artykuły (łącznie około 120) z liturgiki, ascetyki i duchowości karmelitańskiej do wydawanego w Krakowie czasopisma Głos Karmelu.
Następnie w okresie 1931–1947 piastował urząd definitora generalnego, przeprowadzając w tym czasie wizytacje kilku prowincji w Europie, a w latach 1935–1939, z polecenia papieża Piusa XI przeprowadzając wizytacje apostolskie wyższych seminariów duchownych w Polsce. Stolica Apostolska z wielkim uznaniem oceniała jego pracę, a następny papież Pius XII w 1942 mianował go konsultorem Kongregacji Seminariów i Uniwersytetów.
W czasie drugiej wojny światowej, prowadził nieprzerwanie działalność dydaktyczną i formacyjną, jako rektor Teresianum, angażował się ponadto w organizowanie i udzielanie pomocy duchowej i materialnej polskim uchodźcom. Współpracował z biskupem polowym Józefem Gawliną oraz z ośrodkiem polonijnym przy klasztorze Sióstr Urszulanek na Via Nomentana.
Po powrocie w 1947 do Polski został przełożonym klasztoru we Wrocławiu. W latach 1948–1954 oraz 1957–1960 był prowincjałem polskiej prowincji. Opracował wtedy nowe Konstytucje zakonne, które w 1954 stały się przyczyną zatwierdzenia Zgromadzenia karmelitów bosych na prawie papieskim. Prowadził również rekolekcje oraz odwiedzał poszczególne klasztory.
Ostatnie dziesięć lat swojego życia spędził w klasztorze w Łodzi. Zmarł 15 października 1969 samotnie w swojej celi zakonnej. Został pochowany początkowo na cmentarzu św. Rocha, a w 1990 doczesne jego szczątki ekshumowano i przeniesiono do krypty w przedsionku kościoła karmelitów w Łodzi.

## Publikacje
Wybór pism został opublikowany przez Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w tomikach serii „Biblioteka Założyciela”, pod redakcją o. Ottona Filka OCD.
- Maciej Józef Gądek, Ustawy Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w Sosnowcu, Sosnowiec: SS. Karmelitanki Dzieciątka Jezus, 1933, OCLC 839086935. Brak numerów stron w książce
- Bernard Smyrak (przedmowa o. Anzelm od św. Andrzeja Corsini): Ku zjednoczeniu. Żywot S. Gabrieli od Matki Boskiej Bolesnej ze Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus - ofiary heroicznej miłości i cierpienia, zmarłej w Sosnowcu 20-go sierpnia 1934 roku. Kraków: „Głos Karmelu”, 1939. OCLC 891292260. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Traktat o dziecięctwie duchowym, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 1990, OCLC 951416459. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Mała droga dziecięctwa duchowego w myśli i życiu św. Teresy od Dzieciątka Jezus oraz w zastosowaniu do życia chrześcijańskiego, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 1997 (Biblioteka Założyciela, 1), ISBN 83-85022-71-6, OCLC 750821999. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek): Król mojej duszy. Wybrane teksty o Dzieciątku Jezus. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 1998, seria: Biblioteka Założyciela, 2. ISBN 83-85022-82-1. OCLC 830286236. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek): Matka Bożego Dzieciątka i dzieci Bożych. Wybór pism maryjnych. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 1998, seria: Biblioteka Założyciela, 3. ISBN 83-85022-86-4. OCLC 830286232. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Opiekun Dzieciątka Jezus. Wybór pism o św. Józefie, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 1999 (Biblioteka Założyciela, 4), ISBN 83-87931-05-5, OCLC 751393768. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Przyszła Mała Teresa. O misji i małej drodze św. Teresy od Dzieciątka Jezus, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2000 (Biblioteka Założyciela, 5), ISBN 83-87931-76-4, OCLC 751394384. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Zasady życia duchowego, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2001 (Biblioteka Założyciela, 6), ISBN 83-87931-52-7, OCLC 751394525. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek (zebrał i opracował Jan Efrem Bielecki): Myśli i słowa. Kraków: Wydaw. Karmelitów Bosych, 2002. ISBN 83-7305-051-5. OCLC 749303871. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Traktat o dziecięctwie duchowym. Praktyka dziecięctwa duchowego według św. Teresy od Dzieciątka Jezus, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2003 (Biblioteka Założyciela, 7), ISBN 83-87931-09-8, OCLC 749176599. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek): Mała historia Dzieciątka Jezus. Rozmyślenia na Adwent i na okres Bożego Narodzenia. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2004, seria: Biblioteka Założyciela, 8. ISBN 83-89790-00-9. OCLC 749957266. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek (wybór tekstów Konrada Zofia Dubel): Bądź jak dziecko. Myśli Sługi Bożego o. Anzelma Gądka. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2007, seria: Karmelki, 12. ISBN 978-83-7305-280-2. OCLC 750118790. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek): Ojciec i Opiekun. Kazania o św. Józefie. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych, 2008. ISBN 978-83-7305-294-9. OCLC 749827679. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek, Msza święta w przeżyciu kontemplacyjnym, Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2009 (Biblioteka Założyciela, 9), ISBN 978-83-89790-52-1, OCLC 750877536. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek): Naśladujcie, co sprawujecie. Rekolekcje dla kapłanów. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2010, seria: Biblioteka Założyciela, 11. ISBN 978-83-89790-77-4. OCLC 750601580. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek): Mały traktat o wychowaniu zakonnym. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2011, seria: Biblioteka Założyciela, 10. ISBN 978-83-89790-91-0. OCLC 804010033. Brak numerów stron w książce
- Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek przy współpracy Imeldy Ewy Kwiatkowskiej i Konrady Zofii Dubel): Droga do miłości doskonałej. Myśli i uwagi rekolekcyjne. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2017, seria: Biblioteka Założyciela, 12. ISBN 978-83-62934-92-8. OCLC 1014054003. Brak numerów stron w książce
- Maciej Józef Gądek (wyb. Koleta Agnieszka Bajda, red. Konrada Zofia Dubel): Rozważania różańcowe ze Sługą Bożym ojcem Anzelmem Gądkiem OCD. Łódź: Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, 2019. ISBN 978-83-66212-11-4. OCLC 1150660948. Brak numerów stron w książce

## Proces beatyfikacji
2 lutego 2002 rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny w archidiecezji łódzkiej, a postulatorką procesu mianowano s. Konradę Dubel CSCII. Odtąd przysługuje mu tytuł Sługi Bożego. Powołano Komisję historyczną celem zebrania dokumentacji, zbadania świątobliwości jego życia oraz przesłuchania świadków, którzy go swego czasu spotkali.
Zgromadzenie zebrało dokumenty życia i jego działalności oraz bogatą spuściznę pisarską, którą przekazano do utworzonego Archiwum i muzeum Założyciela w Łodzi przy ul. Złocieniowej 38. Pisma duchowe Sługi Bożego stanowią: kazania, konferencje rekolekcyjne, traktaty oraz około 10 tys. listów kierownictwa duchowego.
15 czerwca 2008 w kościele Ojców Karmelitów bosych w Łodzi uroczystą mszą świętą sprawowaną przez abp. Władysława Ziółka zakończył się proces beatyfikacyjny na szczeblu diecezjalnym, po czym akta procesu zostały 10 października 2008 przesłane do Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych do Rzymu. Po zbadaniu dokumentacji 13 marca 2010 Stolica Apostolska wydała dekret o ważności postępowania diecezjalnego.

## Upamiętnienie
2 marca 2008 w Marszowicach, w jego zrekonstruowanym domu rodzinnym kard. Stanisław Dziwisz otworzył i poświęcił Dom pamięci Sługi Bożego o. Anzelma Gądka. 18 października 2009 w Mętkowie k. Chrzanowa, w kościele parafialnym p.w. Matki Bożej Częstochowskiej odbyło się odsłonięcie tablicy pamiątkowej przy chrzcielnicy niegowickiej, przy której o. Anzelm otrzymał sakrament Chrztu św. Zabytkowy drewniany kościół niegowicki z XVII w. został przeniesiony z Niegowici do Mętkowa w 1973, po wybudowaniu w Niegowici nowego kościoła. W kościele tym przystąpił on również do pierwszej Komunii św. Warto dodać, że w kościele tym pracował jako wikary ks. Karol Wojtyła, w latach 1948–1949.
25 lipca 2010 w kościele parafialnym Wniebowzięcia NMP w Niegowici została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona osobie Sługi Bożego o. Anzelma, który w tej parafii przyjął pierwsze sakramenty święte. Odsłonięcia tablicy dokonali: postulatorka procesu s. Konrada Dubel CSCII oraz członkowie jego rodziny: bratanica Maria Ślusarczyk oraz syn bratanka Eugeniusza, Andrzej Gądek.

title: Anzelm Gądek

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię przybrane           = Anzelm od św. Andrzeja Corsini Gądek OCD
 |imię przybrane org       =
 |imię i nazwisko          = Anzelm Gądek
 |imię i nazwisko org      = Maciej Józef Gądek
 |tytuł                    = [[Sługa Boży]]
[[prezbiter]], [[zakonnik]]
 |grafika                  = AnzelmGadek1909.JPG
 |opis grafiki             =
 |alt grafiki              =
 |herb                     =
 |dewiza                   =
 |dewiza - j. polski       =
 |kraj działania           =
 |data urodzenia           = [[24 lutego]] [[1884]]
 |miejsce urodzenia        = [[Marszowice (powiat wielicki)|Marszowice]]
 |data śmierci             = [[15 października]] [[1969]]
 |miejsce śmierci          = [[Łódź]]
 |miejsce pochówku         = kruchta [[Kościół Opieki św. Józefa i Matki Boskiej z Góry Karmel w Łodzi|kościoła Opieki Świętego Józefa i Matki Boskiej z Góry Karmel w Łodzi]],
ul. Liściasta 9
 |1. funkcja               = Prowincjał Zakonu Braci Bosych NMP z Góry Karmel w Polsce
 |1. funkcja - okres       = 1920–1924,
1948–1954,
1957–1960
 |2. funkcja               = Definitor generalny Zakonu Braci Bosych NMP z Góry Karmel
 |2. funkcja - okres       = 1931–1947
 |wyznanie                 = [[katolicyzm]]
 |kościół                  = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja             = [[Karmelici bosi|Zakon Braci Bosych NMP z Góry Karmel (karmelici bosi)]]
 |data ślubów zakonnych    = 25 lipca 1907
 |data diakonatu           =
 |data ordynacji           =
 |data święceń             =
 |data nominacji           =
 |data sakry               =
 |data patriarchatu        =
 |data kreacji             =
 |papież kreujący          =
 |kościół tytularny        =
 |faksymile                =
 |opis faksymile           =
 |odznaczenia              =
 |commons                  =
 |wikiźródła               =
 |wikicytaty               =
 |wikinews                 =
 |www                      =
}}
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           =
 |grafika                   = nie
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            =
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |edukacja                  = [[Papieski Uniwersytet Gregoriański|Papieski Uniwersytet Gregoriański w Rzymie]]
 |rodzice                   =
* Antoni
* Salomea z d. Kowalska
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Anzelm Gądek
 |www                       = https://www.anzelmgadek.pl/
}}
'''Anzelm Gądek''' (właśc. '''Maciej Józef Gądek'''; [[imię zakonne]]: '''Anzelm od św. Andrzeja Corsini'''; ur. [[24 lutego]] [[1884]] w [[Marszowice (powiat wielicki)|Marszowicach]], zm. [[15 października]] [[1969]] w [[Łódź|Łodzi]]) – [[Polacy|polski]] [[zakonnik]], [[Karmelici bosi|karmelita bosy]], [[prowincjał]], [[Definitorium|definitor]], [[przeor]] [[Sanktuarium św. Józefa oraz Klasztor Karmelitów Bosych w Wadowicach|klasztoru karmelitów w Wadowicach]] i we [[Wrocław]]iu, [[kaznodzieja]], współzałożyciel [[Karmelitanki Dzieciątka Jezus|Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus]], uczeń św. [[Rafał Kalinowski|Rafała Kalinowskiego]] OCD, redaktor czasopisma [[Głos Karmelu]] oraz [[Sługa Boży]] [[Kościół katolicki|Kościoła katolickiego]].

== Życiorys ==
Pochodził z ubogiej, wielodzietnej rodziny Antoniego, zarządcy trzech majątków dworskich i gospodyni Salomei z domu Kowalskiej<ref name="F" />. Dzień po narodzeniu (25 lutego 1884) został [[Chrzest|ochrzczony]] w [[Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Niegowici|parafialnym kościele Wniebowzięcia NMP w Niegowici]] ([[archidiecezja krakowska]]) przyjmując imiona Maciej, Józef<ref name="F" />. Był dzieckiem energicznym, miłym, wesołym i figlarnym<ref name="D" />. Pierwszą formatorką duchową małego Macieja była jego matka, która starała się wpoić dziecku gorące nabożeństwo do [[Maria z Nazaretu|Matki Bożej]] i pouczała go o prawdach wiary<ref name="D" />.

Po ukończeniu szkoły ludowej w [[Niegowić|Niegowici]], mając jedenaście lat kontynuował dalszą naukę w [[gimnazjum]] w [[Wadowice|Wadowicach]], mieszkając u boku karmelitów bosych, których [[przeor]]em był wówczas o. Rafał Kalinowski OCD, późniejszy święty<ref name="F" />. W jego kręgu – jak sam później stwierdził – rozpoczęła się jego przemiana duchowa, której owocem było praktykowanie nabożeństwa: do [[Jezus Chrystus|Dzieciątka Jezus]], Matki Bożej i [[Józef z Nazaretu|św. Józefa]]<ref name="F" />. Ponadto służył jako [[ministrant]] w [[Msza|mszach świętych]] celebrowanych przez o. Rafała, który z kolei udzielał mu korepetycji z [[Matematyka|matematyki]]<ref name="F" />.

Idąc za głosem powołania 17 sierpnia 1901<ref name="D" /> przyjął w [[Czerna (powiat krakowski)|Czernej]] [[habit]] karmelitański, otrzymując imię zakonne: Anzelm od św. Andrzeja Corsini<ref name="F" />. Po [[Śluby zakonne|profesji zakonnej]], którą złożył w 1902 został wysłany na studia do [[Rzym]]u na [[Papieski Uniwersytet Gregoriański]], które zakończył przyjęciem [[Sakrament święceń|święceń kapłańskich]] 25 lipca 1907 z rąk kard. [[Pietro Respighi|Pietra Respighiego]]<ref name="C" /><ref name="D" />. Następnie, po powrocie w 1909 do Polski pracował jako duszpasterz przy karmelitańskich klasztorach w: Czernej, [[Kraków|Krakowie]] i w Wadowicach<ref name="F" />. Potem w 1910 został wychowawcą kleryków i wykładowcą [[Teologia|teologii]] w seminarium zakonnym, najpierw w Krakowie, a w czasie [[I wojna światowa|pierwszej wojny światowej]] także w [[Wiedeń|Wiedniu]]<ref name="F" />. W okresie 1910–1915, zasłynął w Krakowie jako [[kaznodzieja]] i wybitny [[Kierownictwo duchowe|kierownik duchowy]]<ref name="F" />. Tutaj w 1914 założył Bractwo Dzieciątka Jezus i stał się propagatorem kultu Praskiego Dzieciątka (napisał m.in. hymn bracki pt. ''Królu mej duszy'' oraz opracował nabożeństwo 12. tajemnic dzieciństwa Pana Jezusa, tzw. ''Drogę betlejemską'')<ref name="F" />.

W latach 1918–1920 pełnił urząd przeora klasztoru w Wadowicach, oddając się pracy kaznodziejskiej i rekolekcyjnej oraz działalności w arcybractwie św. Józefa<ref name="F" />. Na polecenie generała zakonu założył w Wadowicach [[Niższe seminarium duchowne|Niższe seminarium]]<ref name="G" /><ref name="F" />. W 1920 na [[Kapituła generalna|kapitule generalnej]] w Rzymie o. Anzelm przedłożył memoriał o wskrzeszenie polskiej prowincji karmelitańskiej, który został przyjęty pozytywnie i wkrótce [[Definitorium|Definitorium generalne]] mianowało go pierwszym przełożonym Polskiej Prowincji Karmelitów Bosych w okresie 1920–1924<ref name="D" /><ref name="F" />.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 poświęcił się pracy na polu duszpasterstwa ludzi w nowej rzeczywistości, dzięki działalności kaznodziejskiej i posłudze duchowej w konfesjonale<ref name="F" />. Ogromne pole takiej duchowej pracy widział zwłaszcza w środowiskach miejskich i robotniczych<ref name="F" />. Wiedziony intuicją i zachęcony przez bp. [[Władysław Krynicki|Władysława Krynickiego]], wizytatora apostolskiego polskich zakonów – oraz za zgodą bp. kieleckiego [[Augustyn Łosiński|Augustyna Łosińskiego]] – 31 grudnia 1921<ref name="C" /> założył kontemplacyjno-czynne [[Karmelitanki Dzieciątka Jezus|Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus]], wybierając na pierwszą przełożoną swoją długoletnią penitentkę [[Teresa Janina Kierocińska|Teresę Janinę Kierocińską]], późniejszą Służebnicę Bożą<ref name="F" />. Opracowując dla nich konstytucje, skierował je do pracy charytatywnej w [[Sosnowiec|Sosnowcu]]<ref name="F" />.

W 1925 wyjechał do Rzymu, gdzie generał zakonu zlecił mu zorganizowanie [[Papieski Wydział Teologiczny i Papieski Instytut Duchowości Teresianum|Międzynarodowego Kolegium Karmelitańskiego Teresianum]], którego przez 19 lat był rektorem oraz wykładowcą [[Liturgika|liturgiki]] i [[Teologia moralna|teologii moralnej]]<ref name="F" />. Ponadto podczas swojego pobytu w Rzymie był spowiednikiem wielu wspólnot zakonnych, m.in. sióstr [[Nazaretanki|Nazaretanek]], [[Urszulanki Unii Rzymskiej|Urszulanek Unii Rzymskiej]] i [[Zgromadzenie Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego|Zmartwychwstanek]]<ref name="F" />. W latach 1927–1938 pisał artykuły (łącznie około 120) z liturgiki, [[Ascetyka|ascetyki]] i duchowości karmelitańskiej do wydawanego w Krakowie czasopisma [[Głos Karmelu]]<ref name="F" />.

Następnie w okresie 1931–1947 piastował urząd definitora generalnego, przeprowadzając w tym czasie wizytacje kilku prowincji w Europie, a w latach 1935–1939, z polecenia papieża [[Pius XI|Piusa XI]] przeprowadzając wizytacje apostolskie wyższych seminariów duchownych w Polsce<ref name="F" />. [[Stolica Apostolska]] z wielkim uznaniem oceniała jego pracę, a następny papież [[Pius XII]] w 1942 mianował go [[Kolegium konsultorów|konsultorem]] Kongregacji Seminariów i Uniwersytetów<ref name="F" />.

W czasie [[II wojna światowa|drugiej wojny światowej]], prowadził nieprzerwanie działalność dydaktyczną i formacyjną, jako rektor Teresianum, angażował się ponadto w organizowanie i udzielanie pomocy duchowej i materialnej polskim uchodźcom<ref name="F" />. Współpracował z biskupem polowym [[Józef Gawlina|Józefem Gawliną]] oraz z ośrodkiem polonijnym przy klasztorze Sióstr Urszulanek na Via Nomentana<ref name="F" />.

Po powrocie w 1947 do Polski został przełożonym klasztoru we Wrocławiu. W latach 1948–1954 oraz 1957–1960 był prowincjałem polskiej prowincji<ref name="B" />. Opracował wtedy nowe Konstytucje zakonne, które w 1954 stały się przyczyną zatwierdzenia Zgromadzenia karmelitów bosych na prawie papieskim<ref name="F" />. Prowadził również rekolekcje oraz odwiedzał poszczególne klasztory<ref name="F" />.

Ostatnie dziesięć lat swojego życia spędził w klasztorze w [[Łódź|Łodzi]]<ref name="F" />. Zmarł 15 października 1969 samotnie w swojej celi zakonnej<ref name="F" />. Został pochowany początkowo na [[Cmentarz św. Rocha na Radogoszczu|cmentarzu św. Rocha]]<ref name="C" />, a w 1990 doczesne jego szczątki [[Ekshumacja|ekshumowano]] i przeniesiono do krypty w przedsionku [[Kościół Opieki św. Józefa i Matki Boskiej z Góry Karmel w Łodzi|kościoła karmelitów w Łodzi]]<ref name="F" />.

== Publikacje ==
Wybór pism został opublikowany przez Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w tomikach serii „Biblioteka Założyciela”, pod redakcją o. Ottona Filka OCD<ref name="F" /><ref name="H" />.
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Ustawy Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w Sosnowcu | wydawca =SS. Karmelitanki Dzieciątka Jezus | miejsce =Sosnowiec | data =1933 | oclc =839086935}}
* {{Cytuj książkę | autor =[[Bernard Smyrak]] (przedmowa o. Anzelm od św. Andrzeja Corsini) | tytuł =Ku zjednoczeniu. Żywot S. Gabrieli od Matki Boskiej Bolesnej ze Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus - ofiary heroicznej miłości i cierpienia, zmarłej w Sosnowcu 20-go sierpnia 1934 roku | wydawca = „Głos Karmelu” | miejsce =Kraków | data =1939 | oclc =891292260}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Traktat o dziecięctwie duchowym | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie| miejsce =Łódź | data =1990 | oclc =951416459}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Mała droga dziecięctwa duchowego w myśli i życiu św. Teresy od Dzieciątka Jezus oraz w zastosowaniu do życia chrześcijańskiego | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =1997 | seria =Biblioteka Założyciela, 1 | isbn =8385022716 | oclc =750821999}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek) | tytuł =Król mojej duszy. Wybrane teksty o Dzieciątku Jezus | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =1998 | seria =Biblioteka Założyciela, 2 | isbn =8385022821 | oclc =830286236}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek) | tytuł =Matka Bożego Dzieciątka i dzieci Bożych. Wybór pism maryjnych | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =1998 | seria =Biblioteka Założyciela, 3 | isbn =8385022864 | oclc =830286232}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Opiekun Dzieciątka Jezus. Wybór pism o św. Józefie | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =1999 | seria =Biblioteka Założyciela, 4 | isbn =8387931055 | oclc =751393768}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Przyszła Mała Teresa. O misji i małej drodze św. Teresy od Dzieciątka Jezus | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2000 | seria =Biblioteka Założyciela, 5 | isbn =8387931764 | oclc =751394384}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Zasady życia duchowego | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź  | data =2001 | seria =Biblioteka Założyciela, 6 | isbn =8387931527 | oclc =751394525}}
* {{Cytuj książkę | autor =Maciej Józef Gądek (zebrał i opracował Jan Efrem Bielecki) | tytuł =Myśli i słowa | wydawca =Wydaw. Karmelitów Bosych | miejsce =Kraków | data =2002 | isbn =8373050515 | oclc =749303871}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Traktat o dziecięctwie duchowym. Praktyka dziecięctwa duchowego według św. Teresy od Dzieciątka Jezus | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź  | data =2003 | seria =Biblioteka Założyciela, 7 | isbn =8387931098 | oclc =749176599}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek) | tytuł =Mała historia Dzieciątka Jezus. Rozmyślenia na Adwent i na okres Bożego Narodzenia | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2004 | seria =Biblioteka Założyciela, 8 | isbn =8389790009 | oclc =749957266}}
* {{Cytuj książkę | autor =Maciej Józef Gądek (wybór tekstów Konrada Zofia Dubel) | tytuł =Bądź jak dziecko. Myśli Sługi Bożego o. Anzelma Gądka | wydawca =Wydawnictwo Karmelitów Bosych | miejsce =Kraków | data =2007 | seria =Karmelki, 12 | isbn =9788373052802 | oclc =750118790}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek) | tytuł =Ojciec i Opiekun. Kazania o św. Józefie | wydawca =Wydawnictwo Karmelitów Bosych | miejsce =Kraków | data =2008 | isbn =9788373052949 | oclc =749827679}}
* {{Cytuj | autor =Maciej Józef Gądek | tytuł =Msza święta w przeżyciu kontemplacyjnym | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2009 | seria =Biblioteka Założyciela, 9 | isbn =9788389790521 | oclc =750877536}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek) | tytuł =Naśladujcie, co sprawujecie. Rekolekcje dla kapłanów | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2010 | seria =Biblioteka Założyciela, 11 | isbn =9788389790774 | oclc =750601580}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek) | tytuł =Mały traktat o wychowaniu zakonnym | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2011 | seria =Biblioteka Założyciela, 10 | isbn =9788389790910 | oclc =804010033}}
* {{Cytuj książkę | autor =Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini (red. Otto Filek przy współpracy Imeldy Ewy Kwiatkowskiej i Konrady Zofii Dubel) | tytuł =Droga do miłości doskonałej. Myśli i uwagi rekolekcyjne | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2017 | seria =Biblioteka Założyciela, 12 | isbn =9788362934928 | oclc =1014054003}}
* {{Cytuj książkę | autor =Maciej Józef Gądek (wyb. Koleta Agnieszka Bajda, red. Konrada Zofia Dubel) | tytuł =Rozważania różańcowe ze Sługą Bożym ojcem Anzelmem Gądkiem OCD | wydawca =Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie | miejsce =Łódź | data =2019 | isbn =9788366212114 | oclc =1150660948}}

== Proces beatyfikacji ==
2 lutego 2002 rozpoczął się jego [[Beatyfikacja|proces beatyfikacyjny]] w [[Archidiecezja łódzka|archidiecezji łódzkiej]], a [[postulator]]ką procesu mianowano s. Konradę Dubel CSCII<ref name="F" />. Odtąd przysługuje mu tytuł Sługi Bożego. Powołano Komisję historyczną celem zebrania dokumentacji, zbadania świątobliwości jego życia oraz przesłuchania świadków, którzy go swego czasu spotkali.

Zgromadzenie zebrało dokumenty życia i jego działalności oraz bogatą spuściznę pisarską, którą przekazano do utworzonego Archiwum i muzeum Założyciela w Łodzi przy ul. Złocieniowej 38<ref name="F" />. Pisma duchowe Sługi Bożego stanowią: kazania, konferencje rekolekcyjne, traktaty oraz około 10 tys. listów kierownictwa duchowego<ref name="F" />.

15 czerwca 2008 w kościele Ojców Karmelitów bosych w Łodzi uroczystą mszą świętą sprawowaną przez abp. [[Władysław Ziółek|Władysława Ziółka]] zakończył się proces beatyfikacyjny na szczeblu diecezjalnym, po czym akta procesu zostały 10 października 2008 przesłane do [[Kongregacja Spraw Kanonizacyjnych|Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych]] do Rzymu<ref name="I" />. Po zbadaniu dokumentacji 13 marca 2010 [[Stolica Apostolska]] wydała dekret o ważności postępowania diecezjalnego<ref name="J" />.

== Upamiętnienie ==
2 marca 2008 w Marszowicach, w jego zrekonstruowanym domu rodzinnym kard. [[Stanisław Dziwisz]] otworzył i poświęcił Dom pamięci Sługi Bożego o. Anzelma Gądka<ref name="I" />. 18 października 2009 w [[Mętków|Mętkowie]] k. [[Chrzanów|Chrzanowa]], w [[Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej w Mętkowie|kościele parafialnym p.w. Matki Bożej Częstochowskiej]] odbyło się odsłonięcie [[Tablica pamiątkowa|tablicy pamiątkowej]] przy chrzcielnicy niegowickiej, przy której o. Anzelm otrzymał sakrament Chrztu św<ref name="I" />. Zabytkowy drewniany kościół niegowicki z XVII w. został przeniesiony z Niegowici do Mętkowa w 1973, po wybudowaniu w Niegowici nowego kościoła<ref name="I" />. W kościele tym przystąpił on również do [[Pierwsza komunia święta|pierwszej Komunii św]]<ref name="I" />. Warto dodać, że w kościele tym pracował jako [[Wikariusz|wikary]] ks. [[Jan Paweł II|Karol Wojtyła]], w latach 1948–1949.

25 lipca 2010 w kościele parafialnym Wniebowzięcia NMP w Niegowici została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona osobie Sługi Bożego o. Anzelma, który w tej parafii przyjął pierwsze sakramenty święte<ref name="I" />. Odsłonięcia tablicy dokonali: postulatorka procesu s. Konrada Dubel CSCII oraz członkowie jego rodziny: bratanica Maria Ślusarczyk oraz syn bratanka Eugeniusza, Andrzej Gądek<ref name="I" />.

== Zobacz też ==
* [[Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego]]
* [[Polscy święci i błogosławieni]]
* [[Wstawiennictwo świętych|Modlitwa za wstawiennictwem świętych]]

== Przypisy ==
<references>
<ref name="B">{{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20190313084107/http://www.niedziela.pl/artykul/85757/nd/Sluga-Bozy-o-Anzelm-Gadek-OCD | tytuł = Sługa Boży o. Anzelm Gądek OCD  | autor =Konrada Dubel | data =2008  | praca =Tygodnik katolicki „Niedziela”  | opublikowany =niedziela.pl}}</ref>
<ref name="C">{{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20180802011412/http://archidiecezja.lodz.pl/czytelni/oblicza/gadek.html | tytuł =Kandydat na ołtarze. O. Anzelm od św. Andrzeja Corsini OCD (Maciej Gądek 1884-1969)  | opublikowany =archidiecezja.lodz.pl}}</ref>
<ref name="D">{{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20180802071648/https://www.salon24.pl/u/ksiegahonoru/602173,anzelm-gadek-sluga-bozy | tytuł =Anzelm Gądek – Sługa Boży  | data =2014-08-25  | opublikowany =ksiegahonoru.salon24.pl}}</ref>
<ref name="F">{{Cytuj | tytuł =Sylwetka duchowa Sługi Bożego O. Anzelma od św. Andrzeja Corsini OCD (Macieja Józefa Gądka, 1884-1969)  | autor =Konrada Dubel | praca =Polskie Studium Józefologiczne  | opublikowany =jozefologia.pl  | url =https://web.archive.org/web/20171219071307/http://www.jozefologia.pl/starastrona/38Sympozjum/s.Konrada_Dubel_KDzJ.htm}}</ref>
<ref name="G">{{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20220926082503/http://archidiecezja.lodz.pl/azkarmel/oAnzelm.html | tytuł =Sługa Boży Ojciec Anzelm od św. Andrzeja Corsini OCD  | praca =Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus  | opublikowany =archidiecezja.lodz.pl}}</ref>
<ref name="H">{{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20190702105852/http://archidiecezja.lodz.pl/azkarmel/oA_publikacje.html | tytuł =Nowa seria wydawnicza „Biblioteka założyciela”  | praca =Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus  | opublikowany =archidiecezja.lodz.pl}}</ref>
<ref name="I">{{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20190702105822/http://archidiecezja.lodz.pl/azkarmel/oA_biuletyn.html | tytuł =Aktualności | praca =Zgromadzenie Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus  | opublikowany =archidiecezja.lodz.pl}}</ref>
<ref name="J">{{Cytuj | url =http://newsaints.faithweb.com/year/1969.htm#Gadek   | tytuł =~1969~ (Maciej Józef Gądek)  | opublikowany =newsaints.faithweb.com  | język =en  | data dostępu = 2016-12-01}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj | tytuł =Sylwetka duchowa o. Anzelma Gądka  | autor =Konrada Dubel | praca =Sługa Boży O. Anzelm Gądek  | opublikowany =amgadek.blogspot.com  | url =https://web.archive.org/web/20161012052302/http://amgadek.blogspot.com/2010/11/s-konrada-dubel-sylwetka-duchowa-o.html}}
* {{Cytuj | url =https://web.archive.org/web/20190910060817/http://mtrojnar.rzeszow.opoka.org.pl/swieci/anzelm_gadek/zycie.htm | tytuł =Sługa Boży O. Anzelm Gądek OCD  | opublikowany = mtrojnar.rzeszow.opoka.org.pl}}
* {{Cytuj | tytuł =Łódzkie obchody 45. rocznicy śmierci Sługi Bożego o. Anzelma Gądka OCD  | autor =Konrada Dubel | opublikowany =karmel.pl  | url =https://web.archive.org/web/20160604190854/http://karmel.pl/informacje/?p=4392}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Gądek, Anzelm}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1884]]
[[Kategoria:Polscy przeorzy karmelitów bosych]]
[[Kategoria:Założyciele zakonów katolickich]]
[[Kategoria:Zmarli w 1969]]
[[Kategoria:Polscy Słudzy Boży Kościoła katolickiego]]
[[Kategoria:Absolwenci Papieskiego Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie]]
[[Kategoria:Duchowni związani z Łodzią]]
[[Kategoria:Pochowani w Łodzi]]

Data i miejsce urodzenia: 24 lutego 1884 · Marszowice

Data i miejsce śmierci: 15 października 1969 · Łódź

Miejsce pochówku: kruchta kościoła Opieki Świętego Józefa i Matki Boskiej z Góry Karmel w Łodzi, · ul. Liściasta 9

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki

Rodzice: - Antoni - Salomea z d. Kowalska


text:
# Rydzyno
Rydzyno – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płockim, w gminie Słupno.
| SIMC    | Nazwa           | Rodzaj    |
| ------- | --------------- | --------- |
| 0575887 | Liszyno-Czernie | część wsi |

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.
W 2011 Rydzyno liczyło 192 mieszkańców. Według danych z 2023 liczba ta wzrosła do 200.

title: Rydzyno

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Rydzyno
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = mazowieckie
 |powiat                 = [[Powiat płocki|płocki]]
 |gmina                  = [[Słupno (gmina)|Słupno]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 200{{r|rap}}
 |rok                    = 2023
 |strefa numeracyjna     = 24
 |kod pocztowy           = 09-408{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = WPL
 |SIMC                   = 0575870{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Słupno (gmina)
 |współrzędne            = 52°29'13"N 19°46'04"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|119187|data=2025-05-27}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Rydzyno''' – [[wieś]] sołecka{{r|sol}} w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo mazowieckie|województwie mazowieckim]], w [[powiat płocki|powiecie płockim]], w [[Słupno (gmina)|gminie Słupno]]{{r|teryt|roz}}.

{|class="wikitable" width="60%"
|+Integralne części wsi Rydzyno{{r|teryt|roz}}
! SIMC !! Nazwa !! Rodzaj
|-
|0575887 || Liszyno-Czernie || część wsi
|}

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo płockie (1975–1998)|województwa płockiego]].

W 2011 Rydzyno liczyło 192 mieszkańców<ref name="nsp" />. Według danych z 2023 liczba ta wzrosła do 200{{r|rap}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=rap>[https://ugslupno.bip.org.pl/pliki/ugslupno/raport_o_stanie_gminy_za_2023_rok_.pdf?20 Raport o stanie gminy Słupno w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023] s. 14</ref>
* <ref name=sol>[https://slupno.eu/solectwa/ Strona gminy, sołectwa]</ref>
* <ref name=nsp>{{cytuj stronę | url = http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx|tytuł = GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.| data dostępu = 2019-12-09}}</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=1113|data dostępu=2020-12-23}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|X|86|Rydzyno}}

{{Gmina Słupno}}

[[Kategoria:Słupno (gmina)]]

title: Rydzyno

Państwo: Polska

Województwo: mazowieckie

Powiat: płocki

Gmina: Słupno

Tablice rejestracyjne: WPL


text:
# Renosterberg
Renosterberg – gmina w Republice Południowej Afryki, w Prowincji Przylądkowej Północnej, w dystrykcie Pixley ka Seme. Siedzibą administracyjną gminy jest Petrusville.

title: Renosterberg

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Renosterberg
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = Gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = ZAF
 |1. jednostka administracyjna    = [[Prowincja Przylądkowa Północna|Przylądkowa Północna]]
 |2. jednostka administracyjna    = [[Pixley ka Seme]]
 |siedziba                        = [[Petrusville]]
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             = 2001
 |liczba ludności                 = 9070<ref name=census>{{cytuj stronę | url = http://www.statssa.gov.za/publications/P03011/P030112007.pdf | tytuł = Community Survey, 2007 – Basic Results: Municipalities | opublikowany = Statistics South Africa | język = en | data dostępu = 2011-05-13 | archiwum = https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf | zarchiwizowano = 2013-08-25 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Map of the Northern Cape with Renosterberg highlighted.svg
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Renosterberg''' – gmina w [[Południowa Afryka|Republice Południowej Afryki]], w [[Prowincja Przylądkowa Północna|Prowincji Przylądkowej Północnej]], w dystrykcie [[Pixley ka Seme]]. Siedzibą administracyjną gminy jest [[Petrusville]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Gminy w Prowincji Przylądkowej Północnej]]

title: Renosterberg

Państwo: Południowa Afryka

Prowincja: Przylądkowa Północna

Dystrykt: Pixley ka Seme

Siedziba: Petrusville


text:
# Liptowskie Mury
Liptowskie Mury (słow. Liptovské múry) – część głównej grani Tatr od Wrót Chałubińskiego (albo jak jest podawane w niektórych źródłach od Szpiglasowego Wierchu) do Gładkiej Przełęczy (czasem tylko do Czarnej Ławki). W starszych źródłach można spotkać się także z dłuższym odcinkiem: od Cubryny do Świnicy. Nazwa dotyczy odcinka oddzielającego Podhale od Liptowa, od którego wzięto jej nazwę. Wprowadzona została przez Stanisława Staszica i nie ma potwierdzenia, że była wcześniej używana przez górali. Zbocza Liptowskich Murów opadają w kierunku Doliny Pięciu Stawów Polskich (po stronie polskiej) oraz należących do systemu Doliny Koprowej (Kôprová dolina) Doliny Piarżystej (Piargová dolina), stanowiącej górne piętro Doliny Ciemnosmreczyńskiej (Temnosmrečinská dolina), oraz Dolinki Kobylej (Kobylia dolinka) po stronie słowackiej.
Przebieg grani od Szpiglasowego Wierchu w kierunku północno-zachodnim (z Doliny Pięciu Stawów Polskich licząc od strony lewej):
- Szpiglasowy Wierch – 2172 m n.p.m.
- Wyżnia Liptowska Ławka – przełęcz, 2055 m
- Wyżni Kostur – 2083 m
- Niżnia Liptowska Ławka – przełęcz, 2035 m
- Niżni Kostur – 2055 m
- Czarna Ławka – przełęcz, 1968 m
- grań Kotelnicy:
  - Czarna Kotelnica – 1963 m
  - Niżnia Czarna Ławka – 1950 m
  - Mała Kotelnica – 1974 m
  - Niżnia Kotelnicowa Ławka – 1955 m
  - Pośrednia Kotelnica – 1980 m
  - Pośrednia Kotelnicowa Ławka – 1965 m
  - Wielka Kotelnica – 1987 m
  - Wyżnia Kotelnicowa Ławka – 1975 m
  - Gładka Kotelnica – 1990 m
  - Gładka Ławka – 1965 m
- Gładki Wierch – 2065 m
- Gładka Przełęcz – 1994 m[2].

W latach trzydziestych XX wieku projektowano poprowadzenie drogi z Morskiego Oka przez Szpiglasową Przełęcz, granią Liptowskich Murów, przez Świnicę do Kasprowego Wierchu. Pomysłodawcą był wiceminister komunikacji – Aleksander Bobkowski. Pomysł został oprotestowany. Zrealizowano jedynie (w 1937) krótki odcinek na Szpiglasową Przełęcz, budując szeroką ścieżkę zwaną często „ceprostradą”.
Pierwsze przejścia:
- z Gładkiej Przełęczy na Niżni Kostur: Teodor Eichenwald, Ferdynand Rabowski, Jan Bachleda Tajber, Wojciech Tylka Suleja, 5 sierpnia 1902 r.,
- z Niżniego Kostura na Szpiglasowy Wierch: Zygmunt Klemensiewicz, 20 sierpnia 1905 r.,
- zimą z Czarnej Ławki na Szpiglasowy Wierch: Adam Karpiński, Wilhelm Smoluchowski, 8 kwietnia 1925 r.[4]

title: Liptowskie Mury

wikitext:
[[Plik:Liptowski Mur a1.jpg|thumb|240px|Fragment Liptowskich Murów]]
[[Plik:Kostury Liptowskie.jpg|thumb|240px|Wyżni i Niżni Kostur]]
[[Plik:Kotelnica z Doliny Pieciu Stawow 2.jpg|thumb|240px|Podpisane szczyty i przełęcze grani Kotelnicy]]
{{Commonscat|Liptowskie Mury}}

'''Liptowskie Mury''' ({{słow.|Liptovské múry}}) – część [[grań główna Tatr|głównej grani Tatr]] od [[Wrota Chałubińskiego|Wrót Chałubińskiego]] (albo jak jest podawane w niektórych źródłach od [[Szpiglasowy Wierch|Szpiglasowego Wierchu]]) do [[Gładka Przełęcz|Gładkiej Przełęczy]] (czasem tylko do [[Czarna Ławka|Czarnej Ławki]]). W starszych źródłach można spotkać się także z dłuższym odcinkiem: od [[Cubryna|Cubryny]] do [[Świnica|Świnicy]]. Nazwa dotyczy odcinka oddzielającego [[Podhale]] od [[Liptów|Liptowa]], od którego wzięto jej nazwę. Wprowadzona została przez [[Stanisław Staszic|Stanisława Staszica]] i nie ma potwierdzenia, że była wcześniej używana przez górali<ref name=wet />. Zbocza Liptowskich Murów opadają w kierunku [[Dolina Pięciu Stawów Polskich|Doliny Pięciu Stawów Polskich]] (po stronie polskiej) oraz należących do systemu [[Dolina Koprowa|Doliny Koprowej]] (''Kôprová dolina'') [[Dolina Piarżysta|Doliny Piarżystej]] (''Piargová dolina''), stanowiącej górne piętro [[Dolina Ciemnosmreczyńska|Doliny Ciemnosmreczyńskiej]] (''Temnosmrečinská dolina''), oraz [[Dolinka Kobyla|Dolinki Kobylej]] (''Kobylia dolinka'') po stronie słowackiej<ref name=wit />.

Przebieg grani od Szpiglasowego Wierchu w kierunku północno-zachodnim (z Doliny Pięciu Stawów Polskich licząc od strony lewej):
* Szpiglasowy Wierch – 2172 m [[n.p.m.]]
* [[Wyżnia Liptowska Ławka]] – przełęcz, 2055 m
* [[Wyżni Kostur]] – 2083 m
* [[Niżnia Liptowska Ławka]] – przełęcz, 2035 m
* [[Niżni Kostur]] – 2055 m
* [[Czarna Ławka]] – przełęcz, 1968 m
* grań [[Kotelnica (Tatry)|Kotelnicy]]:
** [[Czarna Kotelnica]] – 1963 m
** [[Niżnia Czarna Ławka]] – 1950 m
** [[Mała Kotelnica]] – 1974 m
** [[Niżnia Kotelnicowa Ławka]] – 1955 m
** [[Pośrednia Kotelnica]] – 1980 m
** [[Pośrednia Kotelnicowa Ławka]] – 1965 m
** [[Wielka Kotelnica]] – 1987 m
** [[Wyżnia Kotelnicowa Ławka]] – 1975 m
** [[Gładka Kotelnica]] – 1990 m
** [[Gładka Ławka]] – 1965 m
* [[Gładki Wierch]] – 2065 m
* Gładka Przełęcz – 1994 m<ref name=wit />.
W latach trzydziestych XX wieku projektowano poprowadzenie drogi z [[Morskie Oko|Morskiego Oka]] przez [[Szpiglasowa Przełęcz|Szpiglasową Przełęcz]], granią Liptowskich Murów, przez Świnicę do [[Kasprowy Wierch|Kasprowego Wierchu]]. Pomysłodawcą był wiceminister komunikacji – [[Aleksander Bobkowski]]. Pomysł został oprotestowany. Zrealizowano jedynie (w 1937) krótki odcinek na Szpiglasową Przełęcz, budując szeroką ścieżkę zwaną często „[[Ceprostrada|ceprostradą]]”<ref name=nyka />.

Pierwsze przejścia:
* z Gładkiej Przełęczy na Niżni Kostur: [[Teodor Eichenwald]], [[Ferdynand Rabowski]], [[Jan Bachleda Tajber]], [[Wojciech Tylka Suleja]], 5 sierpnia 1902 r.,
* z Niżniego Kostura na Szpiglasowy Wierch: [[Zygmunt Klemensiewicz (fizyk)|Zygmunt Klemensiewicz]], 20 sierpnia 1905 r.,
* zimą z Czarnej Ławki na Szpiglasowy Wierch: [[Adam Karpiński]], [[Wilhelm Smoluchowski]], 8 kwietnia 1925 r.<ref name=whp />

== Przypisy ==
<references>
<ref name=nyka>{{Cytuj |autor = [[Józef Nyka]] |tytuł = [[Tatry Polskie. Przewodnik]] |wydanie = 13 |miejsce = Latchorzew |wydawca = Wydawnictwo Trawers |data = 2003 |isbn = 83-915859-1-3}}</ref>
<ref name=wet>{{Cytuj |autor = [[Zofia Radwańska-Paryska]]; [[Witold Henryk Paryski]] |tytuł = [[Wielka encyklopedia tatrzańska]] |miejsce = Poronin |wydawca = Wydawnictwo Górskie |data = 2004 |isbn = 83-7104-009-1}}</ref>
<ref name=wit>{{Cytuj |tytuł = Tatry Polskie. Mapa turystyczna 1:20 000 |miejsce = Piwniczna |wydawca = Agencja Wydawnicza „WiT” S.c. |data = 2009 |isbn = 83-89580-00-4}}</ref>
<ref name=whp>{{cytuj |autor = [[Witold Henryk Paryski]] |tytuł = Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Walentkowa Przełęcz – Przełączka pod Zadnim Mnichem |wolumin = 4 |miejsce = Warszawa |wydawca = Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” |data = 1951}}</ref>
</references>

[[Kategoria:Granie i grzbiety polskich Tatr]]
[[Kategoria:Granie i grzbiety słowackich Tatr]]
[[Kategoria:Granie i grzbiety Tatr Wysokich]]


text:
# Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Szczecinie
Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny – gotycki   kościół jednonawowy z transeptem ,  wybudowany z cegły   na granitowym fundamencie . Jeden z nielicznych kościołów Szczecina z zachowanym barokowym wyposażeniem . Świątynia znajduje się na osiedlu Stołczyn, przy skrzyżowaniu ulic Nehringa i Kościelnej. Należy do parafii Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Szczecinie-Stołczynie.

## Historia
Pierwszy kościół w ówczesnej wsi Stołczyn powstał w XIII w. Wieś stanowiła początkowo uposażenie klasztoru cysterek, a następnie zakonu kartuzów. W XV w. kościół został przebudowany w stylu gotyckim. Został założony na planie prostokąta, z wieżą po zachodniej stronie budowli – zgodnie z tradycją chrześcijańską. Był to wówczas kościół salowy, czyli z jednym tylko, przestronnym pomieszczeniem wewnątrz. Prezbiterium nie było wyodrębnione. Do wnętrza świątyni prowadziło jedno lub dwa wejścia.
Kolejna rozbudowa świątyni nastąpiła w latach 20. XVIII w., co sygnalizuje napis nad wejściem do kościoła: Anno Domini 1725. Do salowego korpusu został w tym czasie dobudowany transept,  który spowodował, że wraz z salą główną w rzucie kościół ma teraz kształt krzyża. W skrzydle południowym transeptu umieszczono wejście. Wieża została rozbudowana poprzez dobudowanie dwóch górnych, drewnianych kondygnacji. Całość przykrył barokowy hełm z sygnaturką. Przemurowano wówczas również okna, a cała gotycka, ceglana bryła została otynkowana na biało.
W wyniku pożaru w 1920 r. zniszczeniu uległa wieża, a jej odbudowanie zakończyło się uproszczeniem zwieńczenia dachu, ograniczającym się do położenia miedzianego hełmu, już bez sygnaturki. Od strony północnej w latach 70. XX w. dobudowana została większa zakrystia.
Dzisiejszy kościół to efekt prac konserwatorskich z lat 80. XX wieku, których celem m.in. było odsłonięcie i wyeksponowanie gotyckich elementów architektury. W roku 1982 r . po zbiciu tynku z dolnej części wieży odsłonięty został zachodni, gotycki portal wejściowy (szczyty gotyckie nad prezbiterium i w transepcie ). Zregotycyzowany został także szczyt wschodni kościoła (portal gotycki pod wieżą od zachodu - i napis „Anno Domini 1725” dotyczący wieży barokowej ).
W przyziemiu świątyni odsłonięto kamienne elementy lica muru.   Odsłonięto zachowane w strukturze murowanej części wieży blendy, które są naśladownictwem tzw. blend stargardzkich, czyli nawiązują wyglądem do tych zastosowanych w kolegiacie w Stargardzie. We wnętrzu kościoła przeprowadzono w latach 1980-1982 konserwację barokowego ołtarza, ambony i empor, której dokonała firma Antoniego Juszczaka z Poznania . Renowacją kościoła oraz budową obiektu katechetycznego zajmowali się m.in. proboszczowie ks. Bronisław Janowski, ks. dr Ryszard Ziomek, ks. Józef Cyrulik .

## Wyposażenie
- barokowy, bogato zdobiony ołtarz z 1727 roku, z rzeźbami aniołów, putt oraz figurami Mojżesza i św. Jana Chrzciciela. Ołtarz zawiera pięć olejnych obrazów: „Ostatnia Wieczerza”, „Ukrzyżowanie”, „Zdjęcie z krzyża” i „Złożenie do grobu”,
- ambona – wykonana w latach dwudziestych XVIII w. w stylu barokowym. Czasza ambony wspiera się na rzeźbie anioła. Na balustradzie schodów i ściankach ambony umieszczono rzeźby apostołów oraz malowidła o symbolicznych treściach,
- rzeźby trzech apostołów na balustradzie empory organowej pochodzące z odrzwi ambony,
- współczesny obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w pseudobarokowej, ozdobnej ramie,
- barokowy świecznik paschalny,
- dwa dzwony z 1925 r. na wieży kościelnej,
- neobarokowe polichromie w ościeżach okien prezbiterium.

## Otoczenie
Przy kościele znajduje się, nieużytkowany od początku XIX w., cmentarz otoczony murem. W narożniku muru, przy skrzyżowaniu ulic, zachowały się pozostałości pomnika poświęconego poległym w czasie I wojny światowej mieszkańcom wsi.
Przed wejściem do kościoła stoi figura Jezusa, upamiętniająca rok poświęcenia polskiej, rzymskokatolickiej parafii, w 1946 r. Cokół, na którym została postawiona figura, jest pomnikiem nagrobnym rodziny Steinbrücków, którzy łącznie przez 62. lata sprawowali opiekę duszpasterską nad, wówczas jeszcze ewangelicką, stołczyńską parafią.

wikitext:
{{Świątynia chrześcijańska infobox
 |nazwa                     = Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny w Szczecinie
 |nazwa miejscowa           =
 |zabytek                   = 296 z dnia 22.10.1957 r.<ref name="zabytek">{{zabytek|zachodniopomorskie|data dostępu=12.05.2010}}</ref>
 |funkcja świątyni          = [[kościół parafialny]]
 |grafika                   = Szczecin ul Nehringa kosciol a.jpg
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = PL-ZP
 |miejscowość               = [[Szczecin]]
 |adres                     =
 |wyznanie                  = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                   = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |administratura nazwa      = [[parafia Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Szczecinie-Stołczynie|Niepokalanego Serca NMP w Szczecinie-Stołczynie]]
 |administratura typ        = Parafia
 |tytuł świątyni            =
 |data nadania              =
 |nadający tytuł            =
 |dedykacja świątyni        = [[Serce Maryi|Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny]]
 |dzień wspomnienia         =
 |relikwie                  =
 |cudowne wizerunki         =
 |data powołania            =
 |data dekretu              =
 |dekret wydał              =
 |data rozpoczęcia budowy   =
 |data zakończenia budowy   =
 |data konsekracji          =
 |data zamknięcia           =
 |aktualne przeznaczenie    =
 |data zniszczenia          =
 |data odbudowy             =
 |data reaktywacji          =
 |poprzednie wyznanie       =
 |fundator                  =
 |zniszczona przez          =
 |plan świątyni             =
 |opis planu                =
 |styl                      =
 |architekt                 =
 |materiał budowlany        =
 |liczba wiernych           =
 |powierzchnia              =
 |wysokość                  =
 |długość                   =
 |szerokość                 =
 |liczba wież               =
 |wysokość wieży            =
 |liczba kopuł              =
 |średnica kopuły zew       =
 |wysokość kopuły zew       =
 |liczba ikonostasów        =
 |liczba ołtarzy            =
 |wezwania ołtarzy bocznych =
 |liczba naw                =
 |szerokość nawy głównej    =
 |wysokość nawy głównej     =
 |szerokość nawy bocznej    =
 |wysokość nawy bocznej     =
 |szerokość transeptu       =
 |liczba głosów             =
 |liczba manuałów           =
 |typ dzwonnicy             =
 |nazwa dzwonu              =
 |kod mapy                  = Szczecin
 |współrzędne               = 53°29′39″N 14°35′58″E
 |commons                   = Category:Church of the Immaculate Heart of Mary in Szczecin
 |www                       =
}}
'''Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny''' – [[gotyk|gotycki]]{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}  kościół [[nawa|jednonawowy]] z [[transept]]em{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}},  wybudowany z [[cegła|cegły]]{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}  na granitowym fundamencie{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}. Jeden z nielicznych kościołów [[Szczecin]]a z zachowanym [[barok]]owym wyposażeniem{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}. Świątynia znajduje się na osiedlu [[Stołczyn]], przy skrzyżowaniu ulic Nehringa i Kościelnej. Należy do [[Parafia Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Szczecinie-Stołczynie|parafii Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Szczecinie-Stołczynie]].

== Historia ==
Pierwszy kościół w ówczesnej wsi Stołczyn powstał w XIII w. Wieś stanowiła początkowo uposażenie [[Klasztor Cysterek w Szczecinie|klasztoru cysterek]], a następnie zakonu [[Kartuzi|kartuzów]]. W XV w. kościół został przebudowany w stylu [[gotyk|gotyckim]]. Został założony na planie prostokąta, z wieżą po zachodniej stronie budowli – zgodnie z tradycją chrześcijańską. Był to wówczas kościół salowy, czyli z jednym tylko, przestronnym pomieszczeniem wewnątrz. [[Prezbiterium]] nie było wyodrębnione. Do wnętrza świątyni prowadziło jedno lub dwa wejścia.

Kolejna rozbudowa świątyni nastąpiła w latach 20. XVIII w., co sygnalizuje napis nad wejściem do kościoła: ''Anno Domini 1725''. Do salowego korpusu został w tym czasie dobudowany [[transept]],  który spowodował, że wraz z salą główną w rzucie kościół ma teraz kształt krzyża. W skrzydle południowym transeptu umieszczono wejście. Wieża została rozbudowana poprzez dobudowanie dwóch górnych, drewnianych kondygnacji. Całość przykrył barokowy hełm z sygnaturką. Przemurowano wówczas również okna, a cała gotycka, ceglana bryła została otynkowana na biało<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Marek Łuczak |tytuł = Szczecin : Skolwin, Stołczyn = Scholwin, Stolzenhagen |data = 2018 |data dostępu = 2019-08-22 |isbn = 9788375188967 |wydanie = II poszerzone |miejsce = Szczecin |wydawca = Pomorskie Towarzystwo Historyczne |oclc = 1100266728}}</ref>.

W wyniku pożaru w 1920 r. zniszczeniu uległa wieża, a jej odbudowanie zakończyło się uproszczeniem zwieńczenia dachu, ograniczającym się do położenia miedzianego hełmu, już bez sygnaturki<ref>{{Cytuj |autor =Kurt Dummann |tytuł = Stettin-Stolzenhagen, Kratzwieck und Gotzlow ein Heimat- und Lesebuch |data = 1986 |data dostępu = 2019-08-22 |isbn = 3926017007 |wydanie = 1. Aufl |miejsce = Krempel |wydawca = Olde |oclc = 948212999}}</ref>. Od strony północnej w latach 70. XX w. dobudowana została większa zakrystia.
[[Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol g.jpg|thumb|left|250px|Wnętrze świątyni]]

Dzisiejszy kościół to efekt prac konserwatorskich z lat 80. XX wieku, których celem m.in. było odsłonięcie i wyeksponowanie gotyckich elementów architektury. W roku 1982 r{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}. po zbiciu tynku z dolnej części wieży odsłonięty został zachodni, gotycki portal wejściowy (szczyty gotyckie nad prezbiterium i w transepcie{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}). Zregotycyzowany został także szczyt wschodni kościoła (portal gotycki pod wieżą od zachodu - i napis „Anno Domini 1725” dotyczący wieży [[Barok|barokowej]]{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}})<ref name=":0" />.

W przyziemiu świątyni odsłonięto kamienne elementy lica muru.   Odsłonięto zachowane w strukturze murowanej części wieży [[Blenda (architektura)|blendy]], które są naśladownictwem tzw. blend stargardzkich, czyli nawiązują wyglądem do tych zastosowanych w kolegiacie w Stargardzie. We wnętrzu kościoła przeprowadzono w latach 1980-1982 konserwację barokowego [[ołtarz]]a, [[Ambona (architektura)|ambony]] i [[empora|empor]], której dokonała firma Antoniego Juszczaka z Poznania{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}. Renowacją kościoła oraz budową obiektu katechetycznego zajmowali się m.in. proboszczowie ks. [[Bronisław Janowski (duchowny)|Bronisław Janowski]], ks. dr [[Ryszard Ziomek]], ks. [[Józef Cyrulik]]{{odn|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}.

== Wyposażenie ==
* barokowy, bogato zdobiony ołtarz z 1727 roku, z rzeźbami aniołów, [[Putto|putt]] oraz figurami [[Mojżesz]]a i [[Jan Chrzciciel|św. Jana Chrzciciela]]. Ołtarz zawiera pięć olejnych obrazów: „Ostatnia Wieczerza”, „Ukrzyżowanie”, „Zdjęcie z krzyża” i „Złożenie do grobu”,
* ambona – wykonana w latach dwudziestych XVIII w. w stylu barokowym. Czasza ambony wspiera się na rzeźbie anioła. Na balustradzie schodów i ściankach ambony umieszczono rzeźby [[apostoł]]ów oraz malowidła o symbolicznych treściach,
* rzeźby trzech apostołów na balustradzie empory organowej pochodzące z odrzwi ambony,
* współczesny obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w pseudobarokowej, ozdobnej ramie,
* barokowy świecznik paschalny,
* dwa dzwony z 1925 r. na wieży kościelnej,
* neobarokowe [[Polichromia|polichromie]] w ościeżach okien prezbiterium.

== Otoczenie ==
Przy kościele znajduje się, nieużytkowany od początku XIX w., cmentarz otoczony murem. W narożniku muru, przy skrzyżowaniu ulic, zachowały się pozostałości pomnika poświęconego poległym w czasie [[I wojna światowa|I wojny światowej]] mieszkańcom wsi.

Przed wejściem do kościoła stoi figura Jezusa, upamiętniająca rok poświęcenia polskiej, rzymskokatolickiej parafii, w 1946 r. Cokół, na którym została postawiona figura, jest pomnikiem nagrobnym rodziny Steinbrücków, którzy łącznie przez 62. lata sprawowali opiekę duszpasterską nad, wówczas jeszcze ewangelicką, stołczyńską parafią<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = stolczyn.com |data = |url = https://stolczyn.com/2019/07/28/wczoraj-i-dzis-20-pomnik-steinbruckow/}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = ks. Roman Kostynowicz | autor link = Roman Kostynowicz | tytuł = Pomniki architektury sakralnej diecezji szczecińsko-kamieńskiej i kościoły miast biskupich w malarstwie i grafice Wiesława Śniadeckiego | wydawca = Wydawnictwo Polskie Pismo i Książka | miejsce = Szczecin | rok = 1991 | wydanie = 1 | strony = | odn = {{odn/id|Pomniki architektury sakralnej…|1991}}}}
* ''Przewodnik po Szczecinie'', Wydawnictwo 13 Muz, Szczecin 1999, {{ISBN|83-908898-3-8}}

<gallery>
Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol h.jpg|fasada południowa
Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol b.jpg|gotycki szczyt wschodni
Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol c.jpg|ołtarz główny
Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol f.jpg|ambona
Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol d.jpg|rzeźby apostołów na emporze organowej
Plik:Szczecin ul Nehringa kosciol e.jpg|obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy
</gallery>

{{Parafie dekanatu Szczecin-Żelechowa}}
{{Zabytki w Szczecinie}}

{{SORTUJ:Szczecin}}
[[Kategoria:Zabytkowe kościoły w Szczecinie|Niepokalanego Serca]]
[[Kategoria:Kościoły rzymskokatolickie w Szczecinie|Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny]]
[[Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny]]
[[Kategoria:Stołczyn]]
[[Kategoria:Architektura gotyku w Szczecinie]]
[[Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w Szczecinie]]

Województwo: zachodniopomorskie

Miejscowość: Szczecin

Wyznanie: katolickie