text:
# Popieliczka
Popieliczka (Glirulus) – rodzaj ssaków z podrodziny popielic (Glirinae) w obrębie rodziny popielicowatych (Gliridae).

## Zasięg występowania
Obecnie zasięg rodzaju ogranicza się do Wysp Japońskich. Gryzonie z tego rodzaju były w przeszłości znacznie szerzej rozpowszechnione. We wczesnym miocenie, pliocenie i plejstocenie żyły w Europie i Azji Mniejszej, a w Sinciangu w Chinach znaleziono jeszcze starsze zęby trzonowe gryzoni przypisanych do tego rodzaju, z późnego oligocenu.

## Charakterystyka
Długość ciała (bez ogona) 66–93 mm, długość ogona 38–59 mm; masa ciała 14–45 g.
Wymarły gatunek popieliczki Glirulus lissiensis, żyjący w miocenie na terenach dzisiejszej Francji, prawdopodobnie był zdolny do lotu ślizgowego.

## Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1906 roku angielski zoolog Oldfield Thomas na łamach Proceedings of the Zoological Society of London. Na gatunek typowy Thomas wyznaczył (oznaczenie monotypowe) popieliczkę japońską (G. japonicus).

### Etymologia
- Glirulus: rodzaj Glis Brisson, 1762 (popielica); łac. przyrostek zdrabniający -ulus[9].
- Amphidyromys: gr. αμφι amphi ‘dookoła’[10]; rodzaj Dyromus O. Thomas, 1907 (koszatka). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Amphidyromys pusillus F. Heller, 1936.

### Podział systematyczny
W 1906 roku O. Thomas utworzył ten rodzaj, zauważając różnice dzielące popieliczkę japońską od popielicy szarej (Glis glis), z którą była uprzednio umieszczana w jednym rodzaju. Do rodzaju należy jeden występujący współcześnie gatunek:
- Glirulus japonicus (Schinz, 1845) – popieliczka japońska

Opisano również gatunki wymarłe:
- Glirulus daamsi de Bruijn, van den Hoek Ostende, Kristkoiz-Boon, Rummel, Theocharopoulos & Ünay-Bayraktar, 2003[12] (Turcja; miocen)
- Glirulus diremptus Mayr, 1979[13] (Niemcy; miocen)
- Glirulus ekremi Ünay-Bayraktar, 1994[14] (Turcja; miocen)
- Glirulus lissiensis Hugueney & Mein, 1965[15] (Francja; miocen)
- Glirulus minor Wu Wenyu, 1993[16] (Niemcy; miocen)
- Glirulus pusillus (F. Heller, 1936)[2] (Niemcy; pliocen).

title: Popieliczka

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Popieliczka
 |nazwa łacińska         = ''Glirulus''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Oldfield Thomas|O. Thomas]], 1906<ref name="tho" />
 |okres istnienia        = [[oligocen]]–obecnie
 |grafika                = ヤマネGlirulus japonicus.jpg
 |opis grafiki           = Przedstawiciele rodzaju – grupa '''[[popieliczka japońska|popieliczek japońskich]]''' (''G. japonicus'')
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ssaki]]
 |podgromada             = [[żyworodne]]
 |infragromada           = [[łożyskowce]]
 |rząd                   = [[gryzonie]]
 |podrząd                = [[wiewiórkokształtne]]
 |rodzina                = [[popielicowate]]
 |podrodzina             = [[popielice]]
 |rodzaj                 = popieliczka
 |typ nomenklatoryczny   = ''Myoxus javanicus'' {{small|Schinz, 1845}}
 |synonimy               = * ''Amphidyromys'' <small>[[Florian Heller (biolog)|F. Heller]], 1936</small><ref name="hel" />
 |ranga podtaksonu       = [[gatunek (biologia)|Gatunki]]
 |podtaksony             = ''7 gatunków (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście''
 |wikispecies            = Glirulus
 |commons                = Category:Glirulus
}}
'''Popieliczka'''<ref name="miiz" /> (''Glirulus'') – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[ssaki|ssaków]] z [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[popielice|popielic]] (Glirinae) w obrębie [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[popielicowate|popielicowatych]] (Gliridae).

== Zasięg występowania ==
Obecnie zasięg rodzaju ogranicza się do [[Wyspy Japońskie|Wysp Japońskich]]<ref name="icmw" />. Gryzonie z tego rodzaju były w przeszłości znacznie szerzej rozpowszechnione. We wczesnym [[miocen]]ie, [[pliocen]]ie i [[plejstocen]]ie żyły w [[Europa|Europie]] i [[Azja Mniejsza|Azji Mniejszej]], a w [[Sinciang]]u w [[Chińska Republika Ludowa|Chinach]] znaleziono jeszcze starsze [[Ząb trzonowy|zęby trzonowe]] gryzoni przypisanych do tego rodzaju, z późnego [[oligocen]]u<ref name="MSW3" />.

== Charakterystyka ==
Długość ciała (bez ogona) 66–93 mm, długość ogona 38–59 mm; masa ciała 14–45 g<ref name="hmw" /><ref name="amw" />.

Wymarły gatunek popieliczki ''Glirulus lissiensis'', żyjący w miocenie na terenach dzisiejszej [[Francja|Francji]], prawdopodobnie był zdolny do [[Lot ślizgowy|lotu ślizgowego]]<ref name="MSW3" /><ref name="MeinRomaggi1991" />.

== Systematyka ==
Rodzaj zdefiniował w 1906 roku angielski [[zoologia|zoolog]] [[Oldfield Thomas]] na łamach ''Proceedings of the Zoological Society of London''<ref name="tho" />. Na [[gatunek typowy]] Thomas wyznaczył (oznaczenie monotypowe) popieliczkę japońską (''G. japonicus'').

=== Etymologia ===
* ''Glirulus'': rodzaj ''[[popielica|Glis]]'' {{small|[[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1762}} (popielica); [[łacina|łac.]] przyrostek zdrabniający ''-ulus''{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=315 275]}}.
* ''Amphidyromys'': {{gr.|αμφι}} ''amphi'' ‘dookoła’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=56 16]}}; rodzaj ''[[koszatka|Dyromus]]'' {{small|O. Thomas, 1907}} (koszatka). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †''Amphidyromys pusillus'' {{small|F. Heller, 1936}}.

=== Podział systematyczny ===
W 1906 roku [[Oldfield Thomas|O. Thomas]] utworzył ten rodzaj, zauważając różnice dzielące popieliczkę japońską od [[Popielica szara|popielicy szarej]] (''Glis glis''), z którą była uprzednio umieszczana w jednym rodzaju<ref name="MSW3"/><ref name="tho"/>. Do rodzaju należy jeden występujący współcześnie gatunek<ref name="mdd" /><ref name="amw" /><ref name="icmw" /><ref name="miiz" />:
* ''Glirulus japonicus'' {{small|(Schinz, 1845)}} – [[popieliczka japońska]]

Opisano również gatunki wymarłe:
* ''[[Glirulus daamsi]]'' {{small|[[Hans de Bruijn|de Bruijn]], [[Lars W. van den Hoek Ostende|van den Hoek Ostende]], [[Ellen Kristkoiz-Boon|Kristkoiz-Boon]], [[Michael Rummel|Rummel]], [[Constantin Theocharopoulos|Theocharopoulos]] & [[Engin Ünay-Bayraktar|Ünay-Bayraktar]], 2003}}<ref name="bru&inni" /> ([[Turcja]]; [[miocen]])
* ''[[Glirulus diremptus]]'' {{small|Mayr, 1979}}<ref name="mayr" /> ([[Niemcy]]; miocen)
* ''[[Glirulus ekremi]]'' {{small|Ünay-Bayraktar, 1994}}<ref name="bay" /> (Turcja; miocen)
* ''[[Glirulus lissiensis]]'' {{small|[[Marguerite Hugueney|Hugueney]] & [[Pierre Mein|Mein]], 1965}}<ref name="hug&mein" /> ([[Francja]]; miocen)
* ''[[Glirulus minor]]'' {{small|[[Wu Wenyu]], 1993}}<ref name="wu" /> (Niemcy; miocen)
* ''[[Glirulus pusillus]]'' {{small|([[Florian Heller (biolog)|F. Heller]], 1936)}}<ref name="hel" /> (Niemcy; [[pliocen]]).

== Przypisy ==
<references>
<ref name="tho">{{cytuj pismo|nazwisko=Thomas|imię=O.|tytuł=3. The Duke of Bedford’s Zoological Exploration in Eastern Asia – I. List of Mammals obtained by Mr. M.P. Anderson in Japan|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/97668#page/397/mode/1up|czasopismo=Proceedings of the Zoological Society of London|wolumin=1905|numer=2|strony=347|data=1906|język=en}}</ref>
<ref name="hel">{{cytuj pismo |autor = F. Heller|tytuł = Eine oberpliozäne Wirbeltierfauna aus Rheinhessen|url = |czasopismo = Neues Jahrbuch für Mineralogie, Geologie und Paläontologie| wolumin = 76|strony = 125|rok = 1936| język = de}}</ref>
<ref name="miiz">Nazwy zwyczajowe za: {{Cytuj książkę | autor = W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 265| język = pl en}}</ref>
<ref name="icmw">{{cytuj książkę| autor = C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest| tytuł = Illustrated Checklist of the Mammals of the World|url = https://www.lynxeds.com/product/illustrated-checklist-of-the-mammals-of-the-world/| rok = 2020|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|część = 1|tytuł części = Monotremata to Rodentia|isbn = 978-84-16728-34-3|strony = 628|język = en}}</ref>
<ref name="MSW3">{{cytuj stronę|autor = D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy)|url = https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12500041|tytuł = Genus ''Glirulus'' |opublikowany = Johns Hopkins University Press |praca = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) |rok = 2005 | data dostępu = 2022-12-25}}</ref>
<ref name="hmw">{{Cytuj książkę | autor = D.E. Wilson, T.E. Lacher Jr. & R.A. Mittermeier (redaktorzy)| tytuł = [[Handbook of the Mammals of the World]] | autor r = M.E. Holden-Musser, R. Juškaitis & G. Musser | rozdział = Family Gliridae (Dormice)| część = 6 | tytuł części = Lagomorphs and Rodents I| wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | strony = 879| isbn = 978-84-941892-3-4| rok = 2016 | język = en}}</ref>
<ref name="mdd">{{cytuj stronę | url = http://www.classic.mammaldiversity.org/tree.html| tytuł = Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy| praca = ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11)|opublikowany = American Society of Mammalogists| data dostępu = 2023-10-21| autor = N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby| język = en}}</ref>
<ref name="amw">{{cytuj książkę| autor = Lynx Nature Books| tytuł = All the Mammals of the World|url = | rozdział = Class Mammalia|rok = 2023|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|isbn = 978-84-16728-66-4|strony = 403|język = en}}</ref>
<ref name="MeinRomaggi1991">{{Cytuj pismo | nazwisko = Mein | imię = Pierre | nazwisko2 = Romaggi | imię2 = Jean-Paul | tytuł = Un gliridé (mammalia, rodentia)planeur dans le miocène supérieur de l’Ardèche: Une adaptation non retrouvée dans la nature actuelle / A flying glirid (mammalia rodentia) in the upper miocene of ardeche: An unknown adaptation in the recent fauna | czasopismo = Geobios | wydanie = suplement 1 | wolumin = 24 | strony = 45–50 | data = 1991 | doi = 10.1016/S0016-6995(66)80008-6}}</ref>
<ref name="bru&inni">{{cytuj pismo |autor = H. de Bruijn, L.W. van den Hoek Ostende, E. Kristkoiz-Boon, M. Rummel, C. Theocharopoulos & E. Ünay-Bayraktar |tytuł = Rodents, lagomorphs and insectivores, from the middle Miocene hominioid locality of Çandır (Turkey)|url = https://www.researchgate.net/publication/46698130_Rodents_lagomorphs_and_insectivores_from_the_Middle_Miocene_hominoid_locality_of_Candir_Turkey|czasopismo = Courier Forschungsinstitut Senckenberg | wolumin = 240|numer = |strony = 56|rok = 2003 |język = en}}</ref>
<ref name="mayr">{{cytuj |autor = H. Mayr |tytuł = Gebissmorphologische Untersuchungen an miozanen Gliriden (Mammalia, Rodentia) Suddeutschlands| praca = Thesis | wydawca = Ludwig-Maximilians-Universität München
|miejsce = München|s = 1–420|data = 1979| język = de}}</ref>
<ref name="bay">{{cytuj pismo |autor = E. Ünay-Bayraktar|tytuł = Early Miocene rodent faunas from the eastern Mediterranean area. Part IV. The Gliridae|url = |czasopismo = Proceedings of the Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen| oznaczenie = Series B|wolumin = 97|numer = 4|strony = 445–490|rok = 1994 |język = en}}</ref>
<ref name="hug&mein">{{cytuj pismo |autor = M. Hugueney & P. Mein|tytuł = Lagomorphes et Rongeurs du Néogène de Lissieu (Rhône)|url = https://www.persee.fr/doc/geoly_0371-912x_1965_num_12_1_1165?pageId=T1_117|czasopismo = Travaux du Laboratoire de Géologie de la Faculté des Sciences de Lyon| wolumin = 12 |strony = 117|rok = 1965|język = fr}}</ref>
<ref name="wu">{{cytuj pismo |autor = W.-y. Wu|tytuł = Neue Gliridae (Rodentia, Mammalia) aus untermiozänen (orleanischen) Spaltenfüllungen Süddeutschlands |url = https://www.researchgate.net/publication/307935957_Neue_Gliridae_Rodentia_Mammalia_aus_untermiozanen_orleanischen_Spaltenfullungen_Suddeutschlands|czasopismo = Documenta naturae| wolumin = 81| strony = 120|rok = 1993|doi = |język = de}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę| imię = E.C.| nazwisko = Jaeger| tytuł = Source-book of biological names and terms|url = https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=7|rok = 1959|wydawca = Charles C. Thomas|miejsce = Springfield|wydanie = 3 (Revised second printing)| strony = 1–316|odn = tak | język = en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Popielicowate]]

title: Popieliczka

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: ssaki

Podgromada: żyworodne

Infragromada: łożyskowce

Rząd: gryzonie

Podrząd: wiewiórkokształtne

Rodzina: popielicowate

Podrodzina: popielice

Rodzaj: popieliczka


text:
# Charnock Richard
Charnock Richard – wieś w Anglii, w hrabstwie Lancashire, w dystrykcie Chorley. Leży 35 km na północny zachód od miasta Manchester i 293 km na północny zachód od Londynu. W 2001 miejscowość liczyła 1885 mieszkańców.

wikiname: plwiki

title: Charnock Richard

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Charnock Richard
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Charnock Richard
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[North West England|North West]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Lancashire]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna = [[Chorley (borough)|Chorley]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 1885<ref name="ludnosc">Populacja według spisu ludności 2001. Dane dostępne ze strony https://www.nomisweb.co.uk/home/census2001.asp</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 01257
 |kod pocztowy                 = PR7
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Lancashire
 |współrzędne                  = 53°38′3″N 2°40′28″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Charnock Richard''' – [[wieś]] w [[Anglia|Anglii]], w hrabstwie [[Lancashire]], w [[dystrykt|dystrykcie]] [[Chorley (borough)|Chorley]]. Leży 35 km na północny zachód od miasta [[Manchester]] i 293 km na północny zachód od [[Londyn]]u<ref>{{cytuj stronę|url=http://getamap.ordnancesurvey.co.uk/getamap/frames.htm?mapAction=gaz&gazName=g&gazString=SD5540815525|tytuł=Charnock Richard na mapie|opublikowany=getamap.ordnancesurvey.co.uk|język=en|data dostępu=2010-10-06}}</ref>. W 2001 miejscowość liczyła 1885 mieszkańców<ref name="ludnosc"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Lancashire]]

title: Charnock Richard

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: North West

Hrabstwo: Lancashire

Dystrykt: Chorley


text:
# Alex Sherzer
Alex Sherzer (ur. 1 lutego 1971) – amerykański szachista, arcymistrz od 1993 roku.

## Kariera szachowa
Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku należał do czołówki amerykańskich juniorów. Reprezentował swój kraj na mistrzostwach świata w Río Gallegos (1986, do 16 lat), Aguadilla (1989, do 18 lat, zdobywając tytuł wicemistrza świata), Santiago (1990, do 20 lat) i Mamaia (1991, do 20 lat). W 1991 zdobył tytuł mistrza kraju juniorów, natomiast w 1992 zajął III m. (za Patrickiem Wolffem i Borisem Gulko) w rozegranym w Durango finale indywidualnych mistrzostw Stanów Zjednoczonych, dzięki czemu zakwalifikował się do rozegranego w następnym roku w Biel/Bienne turnieju międzystrefowego (eliminacji mistrzostw świata. W turnieju tym, rozegranym systemem szwajcarskim, zajął odległe 61. miejsce (wśród 73 uczestników).
Do jego sukcesów w turniejach międzynarodowych należą m.in. I m. w Helsinkach (1990), I m. w Budapeszcie (1998, turniej First Saturday FS04 GM) oraz dz. II m. w Budapeszcie (2001, First Saturday FS02 GM, za Heikki Kallio, wspólnie z Ádámem Horváthem).
Od 2001 w turniejach klasyfikowanych przez Międzynarodową Federację Szachową występuje bardzo rzadko. Najwyższy ranking w karierze osiągnął 1 lipca 2004, z wynikiem 2504 punktów zajmował wówczas 30. miejsce wśród amerykańskich szachistów.

title: Alex Sherzer

wikitext:
{{Szachista infobox
 |imię i nazwisko      = Alex Sherzer
 |imię i nazwisko org  =
 |zdjęcie              =
 |opis zdjęcia         =
 |alt zdjęcia          =
 |data urodzenia       = 1 lutego 1971
 |miejsce urodzenia    =
 |data śmierci         =
 |miejsce śmierci      =
 |obywatelstwo         = [[Stany Zjednoczone]]
 |tytuł szachowy       = [[arcymistrz]] (1993)
 |ranking FIDE         = '''2504'''
 |ranking krajowy FIDE = niesklasyfikowany na liście aktywnych
 |FIDE Top 100         =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |wikicytaty           =
 |www                  =
}}
'''Alex Sherzer''' (ur. [[1 lutego]] [[1971]]) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[Szachy|szachista]], [[arcymistrz]] od 1993 roku.

== Kariera szachowa ==
Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku należał do czołówki amerykańskich juniorów. Reprezentował swój kraj na [[Mistrzostwa świata juniorów w szachach|mistrzostwach świata]] w [[Río Gallegos]] (1986, do 16 lat), [[Aguadilla]] (1989, do 18 lat, zdobywając tytuł [[Mistrzostwa świata juniorów do lat 18 w szachach|wicemistrza świata]]), [[Santiago]] (1990, do 20 lat) i [[Mamaja|Mamaia]] (1991, do 20 lat). W 1991 zdobył tytuł mistrza kraju juniorów<ref>[http://www.newyorkmasters.com/players/AlexSherzer.html New York Masters: Alex Sherzer]</ref>, natomiast w 1992 zajął III m. (za [[Patrick Wolff|Patrickiem Wolffem]] i [[Boris Gulko (szachista)|Borisem Gulko]]) w rozegranym w Durango finale indywidualnych [[mistrzostwa Stanów Zjednoczonych w szachach|mistrzostw Stanów Zjednoczonych]], dzięki czemu zakwalifikował się do rozegranego w następnym roku w [[Biel/Bienne]] [[szachowe turnieje międzystrefowe|turnieju międzystrefowego]] (eliminacji [[mistrzostwa świata w szachach|mistrzostw świata]]. W turnieju tym, rozegranym [[system szwajcarski|systemem szwajcarskim]], zajął odległe 61. miejsce (wśród 73 uczestników)<ref>[http://www.mark-weeks.com/chess/9496fiix.htm 1993 Biel FIDE Interzonal Tournament]</ref>.

Do jego sukcesów w turniejach międzynarodowych należą m.in. I m. w [[Helsinki|Helsinkach]] (1990), I m. w [[Budapeszt|Budapeszcie]] (1998, turniej ''First Saturday'' FS04 GM) oraz dz. II m. w Budapeszcie (2001, ''First Saturday'' FS02 GM, za [[Heikki Kallio]], wspólnie z [[Ádám Horváth|Ádámem Horváthem]]).

Od 2001 w turniejach klasyfikowanych przez [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|Międzynarodową Federację Szachową]] występuje bardzo rzadko<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.benoni.de/schach/elo/his_e.html?id=2000512 |tytuł=Ergebnis von EloabfrageErgebnis von Eloabfrage: Sherzer, Alex  |data dostępu=2008-08-17 |archiwum=https://web.archive.org/web/20160304120711/http://www.benoni.de/schach/elo/his_e.html?id=2000512 |zarchiwizowano=2016-03-04 }}</ref>. Najwyższy [[ranking szachowy|ranking]] w karierze osiągnął 1 lipca 2004, z wynikiem 2504 punktów zajmował wówczas 30. miejsce wśród amerykańskich szachistów<ref>[http://ratings.fide.com/id.phtml?event=2000512 Rating Progress Chart: Sherzer, Alex]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[ChessBase]] Megabase 2008

== Linki zewnętrzne ==
* {{partie365|id=Alex_Sherzer}}
* {{fide|id=2000512}}

{{SORTUJ:Sherzer, Alex}}
[[Kategoria:Amerykańscy arcymistrzowie szachowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1971]]
[[Kategoria:Szachiści Zalaegerszegi Csuti SK]]

title: · Alex Sherzer

Data urodzenia: 1 lutego 1971

Obywatelstwo: Stany Zjednoczone

Tytuł szachowy: arcymistrz (1993)

Ranking krajowy FIDE: niesklasyfikowany na liście aktywnych


text:
# Rocchetta Ligure
Rocchetta Ligure – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Alessandria.
Według danych na styczeń 2010 gminę zamieszkiwało 217 osób przy gęstości zaludnienia 21,5 os./1 km².

title: Rocchetta Ligure

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Rocchetta Ligure
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Rocchetta Ligure.JPG
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Piemont
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Prowincja Alessandria|Alessandria]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]
 |kod statystyczny                = 006148
 |powierzchnia                    = 10,09 km²
 |wysokość                        = 390 m n.p.m.
 |rok                             = I 2010
 |liczba ludności                 = 217
 |gęstość zaludnienia             = 21,5 os./km²
 |numer kierunkowy                = 0143
 |kod pocztowy                    = 15060
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Włoch
 |kod mapy                        = Piemont
 |współrzędne                     = 44°42′N 9°3′E
 |commons                         =
 |www                             = https://www.comune.rocchettaligure.al.it/it-it/home
}}
'''Rocchetta Ligure''' – miejscowość i gmina we [[Włochy|Włoszech]], w regionie [[Piemont]], w prowincji [[prowincja Alessandria|Alessandria]].

Według danych na styczeń [[2010]] gminę zamieszkiwało 217 osób przy gęstości zaludnienia 21,5 os./1 km².

== Bibliografia ==
* Źródło danych: [https://demo.istat.it/pop2010/index1_e.html Istituto Nazionale di Statistica] {{lang|en|it}}

{{Prowincja Alessandria}}

[[Kategoria:Miejscowości w prowincji Alessandria]]

title: Rocchetta Ligure

Państwo: Włochy

Region: Piemont

Prowincja: Alessandria


text:
# Dan Sperber
Dan Sperber (ur. w 1942 w Paryżu) – francuski antropolog kulturowy, jeden z reprezentantów, tzw. drugiej fali antropologii kognitywnej, filozof, profesor w Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS). Zasłynął jako krytyk francuskiego strukturalizmu oraz podejść symbolicznych w antropologii kulturowej. Jego najbardziej znane prace dotyczą antropologii kognitywnej, pragmatyki językowej, psychologii rozumowania oraz filozofii nauk społecznych. Utworzył koncepcję epidemiologii reprezentacji, teorię relewancji oraz teorię rozumienia.

## Życiorys
Dan Sperber jest synem Manèsa Sperbera. Studiował antropologię kulturową na uniwersytetach w Sorbonie i Oksfordzie. Jego wczesne badania dotyczyły antropologii religii, później przerzucił się na antropologię strukturalną. Studiując na Oksfordzie uczęszczał na seminaria Claude’a Lévi-Straussa. Choć w późniejszym okresie odszedł od strukturalizmu, bronił dziedzictwa Lévi-Straussa jako torującego drogę dla naturalistycznych nauk społecznych oraz antropologii kognitywnej.
Sperber opowiadał się za analizowaniem procesów poznawczych pod kątem psychologii. Podkreślał, że uwzględnianie umysłu w badaniach nad kulturą jest konieczne, ponieważ dzięki niemu kultura w ogóle jest możliwa. Jego rola jest niebagatelna zarówno dla właściwej charakterystyki kultury, jak i dla samego wyjaśnienia fenomenów kulturowych. Kultura jest bowiem kształtowana przez mikroprocesy, z których duża część rozgrywa się wyłącznie w umyśle. Dzięki naukom kognitywnym można poznać te procesy i przeprowadzić właściwe badania kulturowe.
Sperber prowadził również badania terenowe pośród etiopskich Dorzé.

## Pragmatyka
Komunikacja ludzka jest połączeniem kodowania i inferencji: składa się z kodu oraz z przypisywania intencji i znaczenia mówcy. W ujęciu Sperbera pragmatyka polega właśnie na inferencji. Samo dekodowanie komunikatu przez odbiorcę nie wystarczy, gdyż na drodze do pełnej interpretacji mogą stawać dwuznaczności, niedopowiedzenia, metafory, ironia itp. Zadaniem interpretacji pragmatycznej jest „rozwiązanie lingwistycznych nieokreśloności na podstawie informacji kontekstowej”, z kolei teoria pragmatyki tłumaczy, jak do tego dochodzi. W opinii Sperbera interpretacja pragmatyczna jest metapsychologiczna, co oznacza, że tworzenie i ocena hipotez są procesami racjonalnymi, ukierunkowanymi na odczytanie intencji nadawcy na podstawie kontekstu oraz zachowania i przekonań mówcy. Odwołuje się w tym miejscu do centralnych procesów Jerry’ego A. Fodora oraz mentalizacji (tudzież czytania w umyśle), lecz uważa je za niewystarczające w procesie interpretacji pragmatycznej. Inferencja jest możliwa dzięki specjalnemu podmodułowi metakomunikacyjnemu, wywodzącemu się z modułu czytania w umyśle, w którym rozumienie inferencyjne dokonuje się dzięki relewancji. Moduł ten miał się wykształcić na drodze ewolucji.
Inferencja jest uzupełnieniem kodowania i dekodowania, mającym za zadanie ułatwienie procesu komunikacji. Implikatury są poddawane inferencji za pomocą dekodowania językowego, kontekstu oraz ogólnych oczekiwań odbiorcy co do zachowań mówcy.

## Teoria relewancji
Dan Sperber, wraz z Deirdre Wilson, opracował innowacyjne podejście do interpretacji językowej zwane teorią relewancji. W jej myśli procesy poznawcze są przystosowane do maksymalizacji relewancji, to znaczy do znalezienia optymalnego balansu między wysiłkami poznawczymi a efektami kognitywnymi.
Relewancja jest właściwością wypowiedzi. Opiera się na korzyściach poznawczych, jakie przynosi jednostce, oraz na łatwości przetwarzania danych. Każdy komunikat eksponuje swoją relewantność, co oznacza, że mówca usiłuje przekonać adresata, iż wypowiedź jest warta jego uwagi. Sperber określa to mianem komunikatywnej zasady relewancji. Komunikat musi posiadać wystarczające efekty kognitywne, aby prośba o wysiłek  ze strony adresata była uzasadniona. Z kolei zadaniem odbiorcy, który domniema o relewancji informacji, jest interpretacja, jakie efekty chciał osiągnąć mówca - Sperber nazywa to interpretacją zgodną z komunikatywną zasadą relewancji. Stanowi ona podstawę rozumienia.
Antropolog postrzega komunikację nie jako powielanie w umyśle adresata znaczenia przekazywanego przez nadawcę, lecz jako wprowadzanie przez mówcę intencjonalnych oraz mniej lub bardziej kontrolowanych modyfikacji w mentalnym krajobrazie, czy inaczej środowisku kognitywnym (cognitive environment), odbiorcy. Środowisko kognitywne to zbiór wszystkich faktów, świadomych i nieświadomych, przyjętych przez jednostkę oraz ogół wszystkiego, co może ona postrzegać, zapamiętać czy wywnioskować. W komunikacji chodzi przede wszystkim o relewancję – jest tym większa, im większe są uzyskane podczas przetwarzania informacji efekty kognitywne (cognitive effects) oraz im mniejszy jest włożony w tę czynność wysiłek umysłowy. Efekty kognitywne to rezultaty wprowadzenia do umysłu jednostki nowych informacji, obejmujące: interpretację, zasianie nowych poglądów i przekonań, wzmocnienie lub odrzucenie starych, reorganizację informacji oraz uproszczenie przetwarzania danych.
Informacje relewantne mają największe predyspozycje do osiągnięcia poziomu kulturowej dystrybucji. Relewancja skłania do zachowywania i przekazywania informacji oraz odnosi się do szerszego kontekstu stabilnych przekonań i oczekiwań. Jednocześnie pozostaje niezależną od miejscowego kontekstu, wobec czego zmieniające się warunki lokalne nie mają na nią wpływu.

## Koncepcje antropologiczne Sperbera
Reprezentacje dzieli on na publiczne (intencjonalnie tworzone komunikaty podzielane intersubiektywnie) oraz mentalne (znajdujące się wyłącznie w umyśle jednostki). Dzięki reprezentacjom mentalnym jednostka może interpretować reprezentacje publiczne, tworzyć je i powielać. Reprezentacje publiczne są trwałe, a ich rozpowszechnianie następuje na drodze angażowania umysłów kolejnych aktorów społecznych poprzez akty interakcji. Kopiowanie reprezentacji odbywa się na zasadzie łańcuchowej: publiczna reprezentacja kopiowana do umysłu jednostki prowadzi do wygenerowania się jej reprezentacji mentalnej, która z kolei przybiera postać reprezentacji publicznej w akcie komunikacyjnym, aby mogła być skopiowana do kolejnego umysłu. Kopiowane w ten sposób są wyłącznie reprezentacje publiczne, podczas gdy reprezentacjami mentalnymi dysponują wyłącznie indywidualne jednostki.
W swoim podejściu odrzuca zarówno redukowanie zjawisk kulturowych do psychiki, jak i ujmowanie ich jako niezależnych od psychiki. Krytykuje podejście memetyczne do kultury, przede wszystkim odmianę wirusową memetyki.  Argumentuje, że w przypadku naśladownictwa uczenie się języka pociąga za sobą naśladowanie form fonologicznych, ale nie znaczeń. Znaczenia nie mogą być replikowane, ponieważ nie zawsze całe znaczenie słowa jest dekodowane. Reprezentacje mentalne, tworzone przez jednostki, nie są tym samym co memy, które mózg miałby tylko przechowywać i przekazywać dalej, ale są efektem działania indywidualnego aktu. W krytyce memetyki skupia się na listach łańcuszkowych, nie odnosząc się do memów-strategii, które jako pewien rodzaj memów proponował Richard Brodie. Daniel Dennett zwraca uwagę, że pomija też słowa jako przykłady kulturowych replikatorów.
Odnosząc się do umysłu jako wytworu ewolucji biologicznej, proponuje dwie kategorie cech, jakie się w nim wykształciły: dyspozycje będące rezultatem doboru naturalnego (np. do poszukiwania słodkich pokarmów) oraz skłonności, które są efektem ubocznym (np. skłonność do spożywania słodyczy).

## Książki
- Le structuralisme en anthropologie (Éditions du Seuil, 1973)
- Rethinking Symbolism (Cambridge University Press, 1975)
- On Anthropological Knowledge. Three Essays (Cambridge University Press, 1985)
- (z Deirdre Wilson) Relevance. Communication and Cognition (Blackwell, 1986)
- (z David Premack & Ann James Premack, red.) Causal cognition: A multidisciplinary debate. (Oxford University Press, 1995)
- Explaining Culture: A Naturalistic Approach (Blackwell, 1996)
- (Red.) Metarepresentations: A mutidisciplinary perspective (Oxford University Press, 2000)
- (z Ira Noveck, red.) Experimental pragmatics (Palgrave, 2004)
- (z Deirdre Wilson) Relevance and Meaning (Cambridge University Press, 2012)

## Publikacje po polsku
- Symbolizm na nowo przemyślany, Nomos, Kraków 2008
- Ukryte znaczenia, Tł. Wiktoria Krzemień, [w:] Michał Głowiński (red.), Symbole i symbolika, Czytelnik, Warszawa 1990
- Jak ludzie się porozumiewają?, tłum. T. Bigaj, w: J. Brockman, K. Matson (red.), Jak to jest? Naukowy przewodnik po wszechświecie, Wydawnictwo CIS, Warszawa 1997, 215–222
- (z Deirdre Wilson) Pragmatyka, modularność i czytanie w umyśle, [w:] Andrzej Klawiter (red.), Formy aktywności umysłu: Ujęcia kognitywistyczne, t. 2: Ewolucja i złożone struktury poznawcze, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009
- (z Deirdre Wilson) Relewancja. Komunikacja i poznanie, Tertium, Kraków 2011

title: Dan Sperber

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Dan Sperber
 |grafika                   = Dan Sperber Paris December 2012.jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[1942]]
 |miejsce urodzenia         = [[Paryż]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[antropologia kulturowa|antropolog kulturowy]]
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''Dan Sperber''' (ur. w [[1942]] w [[Paryż]]u) – [[Francja|francuski]] [[antropologia kulturowa|antropolog kulturowy]], jeden z reprezentantów, tzw. drugiej fali [[antropologia kognitywna|antropologii kognitywnej]], filozof, profesor w Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS). Zasłynął jako krytyk francuskiego [[strukturalizm]]u oraz [[antropologia symboliczna|podejść symbolicznych]] w antropologii kulturowej. Jego najbardziej znane prace dotyczą [[antropologia kognitywna|antropologii kognitywnej]], [[pragmatyka|pragmatyki językowej]], psychologii rozumowania oraz filozofii nauk społecznych. Utworzył koncepcję epidemiologii reprezentacji, [[teoria relewancji|teorię relewancji]] oraz teorię rozumienia.

== Życiorys ==
Dan Sperber jest synem [[Manès Sperber|Manèsa Sperbera]]. Studiował antropologię kulturową na uniwersytetach w [[Uniwersytet Paryski|Sorbonie]] i [[Uniwersytet Oksfordzki|Oksfordzie]]. Jego wczesne badania dotyczyły [[antropologia religii|antropologii religii]], później przerzucił się na antropologię strukturalną. Studiując na Oksfordzie uczęszczał na seminaria [[Claude Lévi-Strauss|Claude’a Lévi-Straussa]]. Choć w późniejszym okresie odszedł od [[strukturalizm (socjologia)|strukturalizmu]], bronił dziedzictwa Lévi-Straussa jako torującego drogę dla naturalistycznych nauk społecznych oraz antropologii kognitywnej.

Sperber opowiadał się za analizowaniem procesów poznawczych pod kątem psychologii. Podkreślał, że uwzględnianie umysłu w badaniach nad kulturą jest konieczne, ponieważ dzięki niemu kultura w ogóle jest możliwa. Jego rola jest niebagatelna zarówno dla właściwej charakterystyki kultury, jak i dla samego wyjaśnienia fenomenów kulturowych{{odn|Sperber|2006|s=431}}. Kultura jest bowiem kształtowana przez mikroprocesy, z których duża część rozgrywa się wyłącznie w umyśle. Dzięki naukom kognitywnym można poznać te procesy i przeprowadzić właściwe badania kulturowe{{odn|Sperber|2006|s=446}}.

Sperber prowadził również badania terenowe pośród etiopskich [[Dorzé]].

== Pragmatyka ==
Komunikacja ludzka jest połączeniem [[kodowanie (psychologia)|kodowania]] i inferencji: składa się z [[kod językowy|kodu]] oraz z przypisywania intencji i znaczenia mówcy{{odn|Sperber|Wilson|2002|s=308}}. W ujęciu Sperbera pragmatyka polega właśnie na inferencji. Samo dekodowanie komunikatu przez odbiorcę nie wystarczy, gdyż na drodze do pełnej interpretacji mogą stawać dwuznaczności, niedopowiedzenia, metafory, ironia itp. Zadaniem interpretacji pragmatycznej jest „rozwiązanie lingwistycznych nieokreśloności na podstawie informacji kontekstowej”{{odn|Sperber, Wilson|2002|s=306}}, z kolei teoria pragmatyki tłumaczy, jak do tego dochodzi. W opinii Sperbera interpretacja pragmatyczna jest metapsychologiczna, co oznacza, że tworzenie i ocena hipotez są procesami racjonalnymi, ukierunkowanymi na odczytanie intencji nadawcy na podstawie kontekstu oraz zachowania i przekonań mówcy. Odwołuje się w tym miejscu do centralnych procesów [[Jerry Alan Fodor|Jerry’ego A. Fodora]] oraz mentalizacji (tudzież czytania w umyśle), lecz uważa je za niewystarczające w procesie interpretacji pragmatycznej. Inferencja jest możliwa dzięki specjalnemu podmodułowi metakomunikacyjnemu, wywodzącemu się z modułu czytania w umyśle, w którym rozumienie inferencyjne dokonuje się dzięki relewancji{{odn|Sperber|Wilson|2002|s=307}}. Moduł ten miał się wykształcić na drodze ewolucji.

Inferencja jest uzupełnieniem kodowania i dekodowania, mającym za zadanie ułatwienie procesu komunikacji. [[Implikatura|Implikatury]] są poddawane inferencji za pomocą dekodowania językowego, kontekstu oraz ogólnych oczekiwań odbiorcy co do zachowań mówcy{{odn|Sperber|Wilson|1990|s=87}}.

== Teoria relewancji ==
Dan Sperber, wraz z Deirdre Wilson, opracował innowacyjne podejście do interpretacji językowej zwane teorią relewancji. W jej myśli procesy poznawcze są przystosowane do maksymalizacji relewancji, to znaczy do znalezienia optymalnego balansu między wysiłkami poznawczymi a efektami kognitywnymi.

Relewancja jest właściwością wypowiedzi. Opiera się na korzyściach poznawczych, jakie przynosi jednostce, oraz na łatwości przetwarzania danych. Każdy komunikat eksponuje swoją relewantność, co oznacza, że mówca usiłuje przekonać adresata, iż wypowiedź jest warta jego uwagi. Sperber określa to mianem komunikatywnej zasady relewancji{{odn|Sperber|Wilson|1990|s=88}}. Komunikat musi posiadać wystarczające efekty kognitywne, aby prośba o wysiłek  ze strony adresata była uzasadniona. Z kolei zadaniem odbiorcy, który domniema o relewancji informacji, jest interpretacja, jakie efekty chciał osiągnąć mówca - Sperber nazywa to interpretacją zgodną z komunikatywną zasadą relewancji{{odn|Sperber|Wilson|1990|s=88}}. Stanowi ona podstawę rozumienia.

Antropolog postrzega komunikację nie jako powielanie w umyśle adresata znaczenia przekazywanego przez nadawcę, lecz jako wprowadzanie przez mówcę intencjonalnych oraz mniej lub bardziej kontrolowanych modyfikacji w mentalnym krajobrazie, czy inaczej środowisku kognitywnym (''cognitive environment''){{odn|Sperber|Wilson|1990|s=87}}, odbiorcy. Środowisko kognitywne to zbiór wszystkich faktów, świadomych i nieświadomych, przyjętych przez jednostkę oraz ogół wszystkiego, co może ona postrzegać, zapamiętać czy wywnioskować. W komunikacji chodzi przede wszystkim o relewancję – jest tym większa, im większe są uzyskane podczas przetwarzania informacji efekty kognitywne (''cognitive effects'') oraz im mniejszy jest włożony w tę czynność wysiłek umysłowy{{odn|Sperber|Wilson|1990|s=88}}. Efekty kognitywne to rezultaty wprowadzenia do umysłu jednostki nowych informacji, obejmujące: interpretację, zasianie nowych poglądów i przekonań, wzmocnienie lub odrzucenie starych, reorganizację informacji oraz uproszczenie przetwarzania danych.

Informacje relewantne mają największe predyspozycje do osiągnięcia poziomu kulturowej dystrybucji. Relewancja skłania do zachowywania i przekazywania informacji oraz odnosi się do szerszego kontekstu stabilnych przekonań i oczekiwań. Jednocześnie pozostaje niezależną od miejscowego kontekstu, wobec czego zmieniające się warunki lokalne nie mają na nią wpływu{{odn|Sperber|1994|s=55}}.

== Koncepcje antropologiczne Sperbera ==
Reprezentacje dzieli on na publiczne (intencjonalnie tworzone komunikaty podzielane intersubiektywnie) oraz mentalne (znajdujące się wyłącznie w umyśle jednostki). Dzięki reprezentacjom mentalnym jednostka może interpretować reprezentacje publiczne, tworzyć je i powielać. Reprezentacje publiczne są trwałe, a ich rozpowszechnianie następuje na drodze angażowania umysłów kolejnych aktorów społecznych poprzez akty [[interakcja społeczna|interakcji]]. Kopiowanie reprezentacji odbywa się na zasadzie łańcuchowej: publiczna reprezentacja kopiowana do umysłu jednostki prowadzi do wygenerowania się jej reprezentacji mentalnej, która z kolei przybiera postać reprezentacji publicznej w akcie komunikacyjnym, aby mogła być skopiowana do kolejnego umysłu. Kopiowane w ten sposób są wyłącznie reprezentacje publiczne, podczas gdy reprezentacjami mentalnymi dysponują wyłącznie indywidualne jednostki{{odn|Remisiewicz|2017|s=70-72}}.

W swoim podejściu odrzuca zarówno redukowanie zjawisk kulturowych do psychiki, jak i ujmowanie ich jako niezależnych od psychiki. Krytykuje podejście [[memetyka|memetyczne]] do kultury, przede wszystkim odmianę [[wirus umysłu|wirusową]] memetyki.  Argumentuje, że w przypadku [[naśladownictwo|naśladownictwa]] uczenie się języka pociąga za sobą naśladowanie form [[fonologia|fonologicznych]], ale nie [[znaczenie|znaczeń]]. Znaczenia nie mogą być replikowane, ponieważ nie zawsze całe znaczenie słowa jest dekodowane. Reprezentacje mentalne, tworzone przez jednostki, nie są tym samym co [[mem]]y, które mózg miałby tylko przechowywać i przekazywać dalej, ale są efektem działania indywidualnego aktu. W krytyce memetyki skupia się na listach łańcuszkowych, nie odnosząc się do memów-strategii, które jako pewien rodzaj memów proponował [[Richard Brodie]]{{odn|Remisiewicz|2017|s=68-71}}. [[Daniel Dennett]] zwraca uwagę, że pomija też słowa jako przykłady kulturowych replikatorów{{odn|Dennett|2017|s=298}}.

Odnosząc się do umysłu jako wytworu ewolucji biologicznej, proponuje dwie kategorie cech, jakie się w nim wykształciły: dyspozycje będące rezultatem doboru naturalnego (np. do poszukiwania słodkich pokarmów) oraz skłonności, które są efektem ubocznym (np. skłonność do spożywania słodyczy){{odn|Remisiewicz|2017|s=71}}.

== Książki ==
* ''Le structuralisme en anthropologie'' ([[Éditions du Seuil]], 1973)
* ''Rethinking Symbolism'' ([[Cambridge University Press]], 1975)
* ''On Anthropological Knowledge. Three Essays'' (Cambridge University Press, 1985)
* (z Deirdre Wilson) ''Relevance. Communication and Cognition'' ([[Wiley-Blackwell|Blackwell]], 1986)
* (z [[David Premack]] & Ann James Premack, red.) ''Causal cognition: A multidisciplinary debate.'' ([[Oxford University Press]], 1995)
* ''Explaining Culture: A Naturalistic Approach'' (Blackwell, 1996)
* (Red.) ''Metarepresentations: A mutidisciplinary perspective'' (Oxford University Press, 2000)
* (z Ira Noveck, red.) ''Experimental pragmatics'' ([[Palgrave Macmillan|Palgrave]], 2004)
* (z Deirdre Wilson) ''Relevance and Meaning'' (Cambridge University Press, 2012)

== Publikacje po polsku ==
* ''Symbolizm na nowo przemyślany'', Nomos, Kraków 2008
* ''Ukryte znaczenia'', Tł. Wiktoria Krzemień, [w:] [[Michał Głowiński]] (red.), ''Symbole i symbolika'', Czytelnik, Warszawa 1990
* ''Jak ludzie się porozumiewają?'', tłum. T. Bigaj, w: J. Brockman, K. Matson (red.), ''Jak to jest? Naukowy przewodnik po wszechświecie'', Wydawnictwo CIS, Warszawa 1997, 215–222
* (z Deirdre Wilson) ''Pragmatyka, modularność i czytanie w umyśle'', [w:] [[Andrzej Klawiter]] (red.), ''Formy aktywności umysłu: Ujęcia kognitywistyczne'', t. 2: ''Ewolucja i złożone struktury poznawcze'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009
* (z Deirdre Wilson) ''Relewancja. Komunikacja i poznanie'', Tertium, Kraków 2011

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Michał Buchowski]], ''Dan Sperber - od krytyki symbolizmu do ewolucyjnej i kognitywnej nauki o kulturze'' w: Symbolizm na nowo pomyślany, Nomos, Kraków 2008
* {{Cytuj pismo | odn = tak | nazwisko = Remisiewicz | imię = Łukasz | tytuł = Mechanizmy dystrybucji idei w społeczeństwie – porównanie koncepcji Dana Sperbera, Richarda Brodiego oraz Randalla Collinsa | url = http://www.memetyka.us.edu.pl/pdf/TzU_2017.pdf | czasopismo = Teksty z Ulicy. Zeszyt memetyczny | rok = 2017 | wolumin = 18 | issn = 2081-397X }}
* {{Cytuj książkę | odn = tak | nazwisko = Dennett | imię = Daniel | tytuł = Od bakterii do Bacha. O ewolucji umysłów | wydawca = Copernicus Center Press | miejsce = Kraków | rok = 2017 | isbn = 978-83-7886-334-2 }}
* Dan Sperber, ''The modularity of thought and the epidemiology of representations'', [w:] ''Mapping the mind: Domain specificity in cognition and culture'', red. Lawrence A. Hirschfeld, Susan A. Gelman, Cambridge University Press, 1994.
* Dan Sperber, ''Why a deep understanding of cultural evolution is incompatible with shallow psychology'', [w:] ''Roots of Human Sociality: Culture, Cognition and Interaction'', red. Stephen C. Levinson, Nicholas J. Enfield, Oxford: Berg, 2006.
* Dan Sperber, Deirdre Wilson, ''Pragmatyka, modularność i czytanie w umyśle'', tłum. Ewa Czerniawska, [w:] ''Formy aktywności umysłu: Ujęcia kognitywistyczne'', t. 2: ''Ewolucja i złożone struktury poznawcze'', red. Andrzej Klawiter, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009.
* Dan Sperber, Deirdre Wilson, ''Rhetoric and relevance'', [w:] ''The Ends of Rhetoric: History, Theory, Practice'', red. John Bender, David Wellbery, Stanford University Press, 1990.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.dan.sperber.fr/ Strona oficjalna]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Sperber, Dan}}
[[Kategoria:Francuscy antropolodzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1942]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu]]

title: Dan Sperber

Data i miejsce urodzenia: 1942 · Paryż

Zawód, zajęcie: antropolog kulturowy


text:
# Wojna polsko-turecka (1672–1676)
Wojna polsko-turecka 1672–1676, także wielka wojna turecka – wojna pomiędzy Rzeczpospolitą a Imperium Osmańskim i sprzymierzonym z nim Chanatem Krymskim.

## Przyczyny konfliktu
Bezpośrednią przyczyną wojny były działania wojsk koronnych na Ukrainie wymierzone przeciw Tatarom i hetmanowi kozackiemu Piotrowi Doroszence, który w 1666 roku uznał zwierzchnictwo Turcji. Początkowo Turcy byli zajęci wojną z Wenecją (VI wojna wenecko-turecka) i Cesarstwem (IV wojna austriacko-turecka), toteż do walki z Rzecząpospolitą skierowali Tatarów (Wojna polsko-kozacko-tatarska 1666–1671). Z całą potęgą wystąpili w 1672 roku, a pretekstem była pomoc dla Doroszenki.

## Przebieg działań wojennych

### Działania w 1672 roku
Doroszenko i Tatarzy 18 lipca pobili pod Ładyżynem grupę jazdy polsko-kozackiej, natomiast w sierpniu potężna armia turecka pod wodzą sułtana Mehmeda IV i wezyra Ahmeda Köprülü wkroczyła na Podole i przystąpiła do oblężenia Kamieńca Podolskiego. Pogrążona w walkach wewnętrznych Rzeczpospolita, gdzie szlachta popierająca króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego walczyła z grupą magnatów, była absolutnie nieprzygotowana do wojny. Po krótkim oblężeniu Turcy zdobyli Kamieniec Podolski, by następnie ruszyć na Lwów, który oblegli 20 września. W tym czasie Tatarzy przystąpili do pustoszenia obszarów leżących między Sanem, Wieprzem i Bugiem. W październiku pobił Tatarów hetman wielki koronny Jan Sobieski (wyprawa na czambuły), jednak nie zmieniło to faktu, że Rzeczpospolita nie była w stanie przeciwstawić się armii tureckiej. Efektem tego był traktat zawarty w Buczaczu (1672), w którym Rzeczpospolita odstąpiła Turcji Podole z Kamieńcem Podolskim oraz część prawobrzeżnej Ukrainy. Zobowiązała się także płacić coroczny haracz w wysokości 22 000 dukatów.

### Działania w 1673 roku
Ponieważ sejm nie ratyfikował buczackiego traktatu, wojna była kontynuowana. W 1673 roku znacząco powiększone dzięki nowym zaciągom wojsko polskie i litewskie przeszło do ofensywy. Naczelny wódz Jan Sobieski 11 listopada odniósł nad armią turecką wielkie zwycięstwo pod Chocimiem. Po tym sukcesie Sobieski zamierzał opanować Mołdawię, by główne działania wojenne ominęły ziemie ukraińskie, jednak na skutek oporu hetmana wielkiego litewskiego Michała Kazimierza Paca i dezercji części sił koronnych zdobył tylko kilka większych ośrodków: Chocim, Suczawę, Neamț i Jassy (te ostatnie na krótko, bo ich załoga wkrótce wycofała się pod naciskiem Tatarów).

### Działania w 1674 roku
Z powodu bezkrólewia po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego Rzeczpospolita znalazła się trudnej sytuacji. W okresie od 20 kwietnia do 9 czerwca w Warszawie obradował sejm elekcyjny. Dnia 21 maja królem wybrano hetmana Sobieskiego. Wojska tureckie na czele z sułtanem, wezyrem i kajmakamem Karą Mustafą ruszyły z nową wyprawą na Rzeczpospolitą i na nowo opanowały Suczawę, Neamț i Chocim. Wtedy jednak nastąpiła zmiana planów. Było to spowodowane faktem, że z wojną przeciwko Turcji wystąpiła Rosja (wojna rosyjsko-turecka (1674–1681)), której wojska latem dokonały inwazji na prawy brzeg Dniepru (bitwa pod Śmiałą) i wobec powszechnego poparcia tamtejszych Kozaków (masowo odstępujących od Doroszenki), zajęły całe Prawobrzeże. W odpowiedzi sułtan nakazał marsz "na Kijów" i "odbicie" Ukrainy. Turcy, wyruszywszy w sierpniu i pustosząc zbuntowany kraj (zdobyto i zrujnowano m.in. Ładyżyn i Humań), podeszli pod Czehryń i do października 1674 roku przywrócili władzę hetmana Doroszenki. Następnie wobec zbliżających się chłodów pozostawili załogi pod dowództwem paszów (co być może - wobec kompromitacji Doroszenki - wiązało się z planem bezpośredniego włączenia Prawobrzeża do Turcji) po czym - obładowani łupem i jasyrem - ruszyli w drogę powrotną nad Dniestr. Na Ukrainie, na leżach zimowych, pozostali Tatarzy.
Sytuację postanowił wykorzystać Sobieski, który stał z armią pod Złoczowem. Jego pierwotnym zamierzeniem był atak na cofające się wojska sułtańskie jednak przedwczesny wypad grupy Stefana Bidzińskiego pod Kamieniec uprzedził Turków i przyspieszył ich wycofanie za Dniestr. Wyruszywszy spod Złoczowa 25 października, i kierując się przez Trembowlę, król dotarł pod Bar, gdzie zjawiły się także, idące z Polesia, wojska litewskie. Dnia 12 listopada, po krótkim oblężeniu, wzięto Bar. Następnie wojska polskie zajęły Winnicę, Kalnik, Bracław, Niemirów, Mohylów, Raszków i wiele innych miast, tak że na przełomie 1674 i 1675 roku całe Prawobrzeże, poza Czehryniem, Korsuniem i Pawołoczą (ta ostatnia została jednak zajęta w marcu przez hetmana polnego litewskiego Michała Kazimierza Radziwiłła), przeszło w polskie ręce. Na opanowanych terenach wojska koronne rozłożyło się na leżach zimowych, król założył swoją kwaterę w Bracławiu, natomiast, niechętny królowi hetman Pac odszedł na Litwę.

### Działania w 1675 roku
Wiosną 1675 roku na polskie sukcesy Turcy odpowiedzieli kolejną ofensywą. Armia osmańska pod wodzą sułtańskiego zięcia, serdara Ibrahima Szyszmana ("Tłuściocha"), paszy Aleppo, ruszyła znad Dunaju. Tatarzy pod wodzą chana Selima Gireja wkroczyli na Dzikie Pola i prawobrzeżną Ukrainę, po czym rozłożyli obozowiska pod Śmiałą (kwiecień). Wojska polskie już w lutym opuściły leża zimowe i ruszyły w okolice Lwowa. Zamki od Pawołoczy po Mohylów obsadzali już tylko Kozacy Ostapa Hohola, wiernego Polsce hetmana nakaźnego. Król wyruszywszy 12 kwietnia z Bracławia, przez Pieczarę i Latyczów, dotarł 23 kwietnia do Złoczowa, gdzie nastąpiła koncentracja części wojsk polskich. Pozostałe punkty zgromadzeń znajdowały się w Brodach (hetman polny koronny Dymitr Wiśniowiecki), Brzeżanach (chorąży wielki koronny Mikołaj Sieniawski) i Stanisławowie. Z tych czterech głównych punktów oporu miały wychodzić kontrataki wobec działań nieprzyjaciela. Król (zostawiwszy w Złoczowie wojewodę ruskiego Stanisława Jabłonowskiego) na czele reszty sił, przez Sasów, Żółkiew i Jaworów (był tam 20 maja i ponownie 11 czerwca dla podpisania układu z posłem francuskim) dotarł pod Lwów.
W tym czasie Tatarzy stanęli koszem pod Czarnym Ostrowem, Turcy zaś przeszli Dniestr na pontonowym moście w okolicy Tehini, po czym zdobyli Raszków (na przełomie maja i czerwca) oraz Mohylów (obydwa zdobyte szturmem). Najeźdźcom oparły się Bar (pomimo że jego załoga była uszczuplona o dwa pułki brandenburskie, które odeszły na początku 1675 roku), Międzybóż i Konstantynów. Pod Ożegowcami, Beresteczkiem, Knichyninem i Krasiłowem doszło do potyczek wojsk polskich z Tatarami. Turcy dotarli do Manaczynu, który spalili. Stąd już, połączywszy się na początku lipca z Tatarami, wspólnie kierując się Czarnym Szlakiem i paląc Wołoczyska i Ożegowce, dotarli pod Zbaraż (poddany przez chłopów 27 lipca). Tu armia turecka zatrzymała się na dłuższy postój rozkładając na szerokich leżach aż po Tarnopol. Pod Zbarażem do armii Ibrahima Szyszmana dołączyła też (zajmując po drodze Husiatyn) turecka grupa wsparcia (Dniestr przeszła mostem przeniesionym przez Mołdawian z Tehini pod Chocim). Jednocześnie Ibrahim Szyszman marnował czas nakazując zdobywanie "mniejszych w około zameczków, pod które różnych porozsyłał baszów". Tatarzy rozłożyli się dla wypoczynku na obszarze od Zborowa po Jeziorną. Turecko-tatarskim najeźdźcom oparły się Załośce, Oleksińce, Ławra w Poczajowie (23 lipca, co uznano za cud), Skałat, Janów, Budzanów i Świrz. Padł natomiast Tarnopol, Wiśniowiec, Mikulińce, Buczacz i Zawałów. Tatarzy zostali odparci spod Złoczowa i Brzeżan, przeszli jednak Dniestr, spalili Wojniłów i spustoszyli Pokucie. Dnia 20 sierpnia do Lwowa (mimo bliskości nieprzyjaciela) przybyła królowa z dziećmi chcąc towarzyszyć królowi w trudach wojennych.
Największa bitwa tej kampanii stoczona została pod Lesienicami (24 sierpnia). Wojska polskie pod dowództwem króla rozbiły w niej część wojsk tatarskich, które pod wodzą nuradyna sułtana Safy Gireja i sułtana Hadży Gireja ruszyły w kierunku Lwowa. W związku z tą klęską oraz w obliczu nadchodzącej jesieni Ibrahim Szyszman zrezygnował z dalszego marszu w kierunku zachodnim. Po zdobyciu Pomorzan obległ i zajął zamek w Podhajcach (9-11 września) oraz obległ zamek w Trembowli (20 września - 11 października). Po fiasku oblężenia i wobec nadchodzących chłodów oraz w obawie przed odsieczą Sobieskiego Turcy wycofali się za Dniestr. Skutkiem kampanii, oprócz ogromnych zniszczeń i wziętego jasyru, było też ponowne wzmocnienie władzy Doroszenki na Prawobrzeżu (choć tylko na części jego terytorium).

### Działania w 1676 roku
W sierpniu 1676 roku, w związku z nową ofensywą turecką, armia turecko-tatarska wkroczyła na Pokucie i maszerowała w kierunku Stanisławowa. Sobieski po bitwie z Tatarami pod Wojniłowem stawił opór przeważającej armii turecko-tatarskiej pod Żurawnem. Po blisko trzech tygodniach zaciętych walk zawarty został 17 października 1676 rozejm w Żurawnie, który przerwał działania wojenne.
W wojnie tej wojska polskie dla obrony przed licznymi czambułami tatarskimi działały w silnym rozproszeniu. Błyskawiczne, nocne marsze komunikiem często kończyły się zaskoczeniem i zmuszeniem nieuchwytnych Tatarów do bitwy. Dowodzona przez Sobieskiego armia koronna prowadziła działania z zastosowaniem samodzielnej straży przedniej, której zadaniem było stworzenie jak najlepszych warunków dla wejścia sił głównych. Kampania chocimska z 1673 roku jest przykładem znakomicie przeprowadzonego manewru po liniach wewnętrznych nieprzyjaciela z zamiarem całkowitego zniszczenia jego głównych sił. Pod Żurawnem z kolei zamknięta w warownym obozie armia polska dała przykład wysokich umiejętności w działaniach obronnych.

## Chronologia wojny
- bitwa pod Ładyżynem lub pod Czetwertynówką (18 lipca 1672)
- bitwa pod Humaniem (1672)
- oblężenie Kamieńca Podolskiego (18–27 sierpnia 1672)
- bitwa pod Korcem (1672)
- oblężenie Lwowa (20 września – 6 października 1672)
- Wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie (5–14 października 1672)
- bitwa pod Krasnobrodem (5–6 października 1672)
- bitwa pod Narolem (6 października 1672)
- bitwa pod Niemirowem (7 października 1672)
- bitwa pod Komarnem (9 października 1672)
- bitwa pod Petranką (14 października 1672)
- bitwa pod Kałuszem (1672)
- bitwa pod Chocimiem (11 listopada 1673)
- bitwa pod Bilczami (13 marca 1674)
- oblężenie Baru (9 – 12 listopada 1674)
- bitwa pod Lesienicami (22 sierpnia 1675)
- oblężenie Trembowli (20 września – 11 października 1675)
- bitwa pod Wojniłowem (24 września 1676)
- bitwa pod Żurawnem (25 września – 14 października 1676)

## Odniesienia w kulturze
Wojna polsko-turecka z lat 1672-1676, a dokładnie jej pierwszy etap (lata 1672-1673) została uwieczniona w powieści Pan Wołodyjowski Henryka Sienkiewicza oraz jej późniejszych ekranizacjach (film Pan Wołodyjowski Jerzego Hoffmana oraz serial Przygody Pana Michała Pawła Komorowskiego). Do wydarzeń z okresu tej wojny nawiązują też powieści Król Piast i Adama Polanowskiego, dworzanina króla Jegomości Jana III notatki Józefa Ignacego Kraszewskiego oraz Trembowla Zofii Kossak, a także opowiadanie Marii Krüger Jasny warkocz Marcynki ze zbioru Złota korona. Opowiadania z historii Polski oraz wiersz Andrzeja Waligórskiego Pieśń o obronie Trembowli śpiewany przez Tadeusza Chyłę.

title: Wojna polsko-turecka (1672–1676)

wikitext:
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Wojna polsko-turecka 1672–1676
 |epoka        = nowożytność
 |konflikt     = [[Wojna polsko-turecka|Wojny polsko-tureckie]]
 |grafika      = Walka o sztandar turecki.jpg
 |opis grafiki = [[Józef Brandt]], ''Walka o sztandar turecki''
 |czas         = [[1672]]–[[1676]]
 |miejsce      =
 |terytorium   =
 |przyczyna    =
 |wynik        = [[rozejm w Żurawnie]]
 |strona1      = [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczpospolita]]
 |strona2      = [[Imperium Osmańskie]]<br />[[Chanat Krymski]]
 |dowódca1     =
 |dowódca2     =
 |siły1        =
 |siły2        =
 |straty1      =
 |straty2      =
 |kod mapy     =
 |współrzędne  =
 |commons      = Category:Polish–Ottoman War (1672-1676)
}}
[[Plik:Polish-Lithuanian Commonwealth in 1672.png|thumb|Rzeczpospolita po podpisaniu pokoju w Buczaczu w 1672 roku]]
[[Plik:Battle of Khotyn 1673.PNG|thumb|290px|[[Bitwa pod Chocimiem (1673)]]]]
[[Plik:Siege of Trembowla 1675.PNG|thumb|290px|[[Romeyn de Hooghe]], Odsiecz Trembowli 1675]]
[[Plik:Atak Kawalerii.jpg|thumb|290px|[[Józef Brandt]], ''Atak kawalerii'']]
[[Plik:Narol. Pomnik ku czci Sobieskiego (1).jpg|thumb|Pomnik w [[Narol]]u ku czci [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]], upamiętniający zwycięstwo nad [[Tatarzy krymscy|Tatarami]]]]
'''Wojna polsko-turecka 1672–1676''', także '''wielka wojna turecka<ref>[http://www.oskarkolberg.pl/MediaFiles/047dwok.pdf Oskar Kolberg – dzieła wszystkie; tom 47, Podole]</ref>''' – wojna pomiędzy [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczpospolitą]] a [[Imperium Osmańskie|Imperium Osmańskim]] i sprzymierzonym z nim [[Chanat Krymski|Chanatem Krymskim]].

== Przyczyny konfliktu ==
Bezpośrednią przyczyną wojny były działania wojsk koronnych na Ukrainie wymierzone przeciw [[Tatarzy krymscy|Tatarom]] i hetmanowi kozackiemu [[Piotr Doroszenko|Piotrowi Doroszence]], który w 1666 roku uznał zwierzchnictwo Turcji. Początkowo [[Turcy]] byli zajęci wojną z [[Republika Wenecka|Wenecją]] ([[VI wojna wenecko-turecka]]) i [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Cesarstwem]] ([[IV wojna austriacko-turecka]]), toteż do walki z Rzecząpospolitą skierowali Tatarów ([[Wojna polsko-kozacko-tatarska (1666–1671)|Wojna polsko-kozacko-tatarska 1666–1671]]). Z całą potęgą wystąpili w 1672 roku, a pretekstem była pomoc dla Doroszenki.

== Przebieg działań wojennych ==

=== Działania w 1672 roku ===
{{Osobny artykuł|Oblężenie Kamieńca Podolskiego (1672)}}{{Osobny artykuł|Pokój w Buczaczu}}
Doroszenko i Tatarzy 18 lipca pobili [[Bitwa pod Ładyżynem|pod Ładyżynem]] grupę jazdy polsko-kozackiej, natomiast w sierpniu potężna armia turecka pod wodzą sułtana [[Mehmed IV|Mehmeda IV]] i wezyra [[Ahmed Köprülü|Ahmeda Köprülü]] wkroczyła na [[Podole]] i przystąpiła do [[Oblężenie Kamieńca Podolskiego (1672)|oblężenia Kamieńca Podolskiego]]. Pogrążona w walkach wewnętrznych Rzeczpospolita, gdzie [[Szlachta w Polsce|szlachta]] popierająca króla [[Michał Korybut Wiśniowiecki|Michała Korybuta Wiśniowieckiego]] walczyła z grupą [[Magnateria w Polsce|magnatów]], była absolutnie nieprzygotowana do wojny. Po krótkim oblężeniu Turcy zdobyli [[Kamieniec Podolski]], by następnie ruszyć na [[Lwów]], który oblegli 20 września. W tym czasie Tatarzy przystąpili do pustoszenia obszarów leżących między [[San]]em, [[Wieprz (rzeka)|Wieprzem]] i [[Bug]]iem. W październiku pobił Tatarów [[hetman wielki koronny]] [[Jan III Sobieski|Jan Sobieski]] ([[Wyprawa Jana Sobieskiego na czambuły tatarskie|wyprawa na czambuły]]), jednak nie zmieniło to faktu, że Rzeczpospolita nie była w stanie przeciwstawić się armii tureckiej. Efektem tego był [[Pokój w Buczaczu|traktat zawarty w Buczaczu]] (1672), w którym Rzeczpospolita odstąpiła Turcji Podole z Kamieńcem Podolskim oraz część [[Ukraina Prawobrzeżna|prawobrzeżnej Ukrainy]]. Zobowiązała się także płacić coroczny [[haracz]] w wysokości 22 000 [[dukat]]ów.

=== Działania w 1673 roku ===
{{Osobny artykuł|Bitwa pod Chocimiem (1673)}}
Ponieważ [[Sejm walny I Rzeczypospolitej|sejm]] nie ratyfikował buczackiego traktatu, wojna była kontynuowana. W 1673 roku znacząco powiększone dzięki nowym zaciągom wojsko [[Korona Królestwa Polskiego|polskie]] i [[Wielkie Księstwo Litewskie|litewskie]] przeszło do ofensywy. Naczelny wódz Jan Sobieski 11 listopada odniósł nad armią turecką wielkie zwycięstwo [[Bitwa pod Chocimiem (1673)|pod Chocimiem]]. Po tym sukcesie Sobieski zamierzał opanować [[Mołdawia (kraina historyczna)|Mołdawię]], by główne działania wojenne ominęły ziemie ukraińskie, jednak na skutek oporu [[Hetman wielki litewski|hetmana wielkiego litewskiego]] [[Michał Kazimierz Pac|Michała Kazimierza Paca]] i dezercji części sił koronnych zdobył tylko kilka większych ośrodków: [[Chocim]], [[Suczawa|Suczawę]], [[Piatra Neamț|Neamț]] i [[Jassy]] (te ostatnie na krótko, bo ich załoga wkrótce wycofała się pod naciskiem Tatarów).

=== Działania w 1674 roku ===
{{Osobny artykuł|Wojna rosyjsko-turecka (1674–1681)}}
Z powodu bezkrólewia po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego Rzeczpospolita znalazła się trudnej sytuacji. W okresie od 20 kwietnia do 9 czerwca w Warszawie obradował [[Sejm elekcyjny 1674|sejm elekcyjny]]. Dnia 21 maja królem wybrano hetmana Sobieskiego. Wojska tureckie na czele z sułtanem, wezyrem i [[kajmakam]]em [[Kara Mustafa|Karą Mustafą]] ruszyły z nową wyprawą na Rzeczpospolitą i na nowo opanowały Suczawę, Neamț i Chocim. Wtedy jednak nastąpiła zmiana planów. Było to spowodowane faktem, że z wojną przeciwko Turcji wystąpiła [[Carstwo Rosyjskie|Rosja]] ([[wojna rosyjsko-turecka (1674–1681)]]), której wojska latem dokonały inwazji na prawy brzeg Dniepru ([[bitwa pod Śmiałą]]) i wobec powszechnego poparcia tamtejszych Kozaków (masowo odstępujących od Doroszenki), zajęły całe Prawobrzeże. W odpowiedzi sułtan nakazał marsz "na Kijów" i "odbicie" Ukrainy. Turcy, wyruszywszy w sierpniu i pustosząc zbuntowany kraj (zdobyto i zrujnowano m.in. [[Ładyżyn]] i [[Humań]]), podeszli pod [[Czehryń]] i do października 1674 roku przywrócili władzę hetmana Doroszenki. Następnie wobec zbliżających się chłodów pozostawili załogi pod dowództwem paszów (co być może - wobec kompromitacji Doroszenki - wiązało się z planem bezpośredniego włączenia Prawobrzeża do Turcji) po czym - obładowani łupem i jasyrem - ruszyli w drogę powrotną nad Dniestr. Na Ukrainie, na leżach zimowych, pozostali Tatarzy.

Sytuację postanowił wykorzystać Sobieski, który stał z armią pod [[Złoczów|Złoczowem]]. Jego pierwotnym zamierzeniem był atak na cofające się wojska sułtańskie jednak przedwczesny wypad grupy [[Stefan Bidziński (zm. 1704)|Stefana Bidzińskiego]] pod Kamieniec uprzedził Turków i przyspieszył ich wycofanie za Dniestr. Wyruszywszy spod Złoczowa 25 października, i kierując się przez [[Trembowla|Trembowlę]], król dotarł pod [[Bar (obwód winnicki)|Bar]], gdzie zjawiły się także, idące z Polesia, wojska litewskie. Dnia 12 listopada, po krótkim oblężeniu, wzięto Bar. Następnie wojska polskie zajęły [[Winnica (miasto)|Winnicę]], [[Kalnyk (obwód winnicki)|Kalnik]], [[Bracław]], [[Niemirów (obwód winnicki)|Niemirów]], [[Mohylów Podolski|Mohylów]], [[Raszków (Mołdawia)|Raszków]] i wiele innych miast, tak że na przełomie 1674 i 1675 roku całe Prawobrzeże, poza Czehryniem, [[Korsuń Szewczenkowski|Korsuniem]] i [[Pawołocz]]ą (ta ostatnia została jednak zajęta w marcu przez hetmana polnego litewskiego [[Michał Kazimierz Radziwiłł (1635–1680)|Michała Kazimierza Radziwiłła]]), przeszło w polskie ręce. Na opanowanych terenach wojska koronne rozłożyło się na leżach zimowych, król założył swoją kwaterę w Bracławiu, natomiast, niechętny królowi hetman Pac odszedł na Litwę<ref>Jan Perdenia, ''Hetman Piotr Doroszenko a Polska'', Kraków 2000, s. 373-440</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Kresowa stanica – Raszków |data dostępu = 2022-06-29 |opublikowany = www.wilanow-palac.pl |url = https://www.wilanow-palac.pl/kresowa_stanica_raszkow.html}}</ref>.

=== Działania w 1675 roku ===
{{Osobny artykuł|Bitwa pod Lesienicami}}{{Osobny artykuł|Oblężenie Trembowli}}
Wiosną 1675 roku na polskie sukcesy Turcy odpowiedzieli kolejną ofensywą. Armia osmańska pod wodzą sułtańskiego zięcia, [[Serdar (tytuł)|serdara]] Ibrahima Szyszmana ("Tłuściocha"), paszy Aleppo, ruszyła znad Dunaju. Tatarzy pod wodzą chana [[Selim I Girej|Selima Gireja]] wkroczyli na Dzikie Pola i prawobrzeżną Ukrainę, po czym rozłożyli obozowiska pod [[Smiła|Śmiałą]] (kwiecień). Wojska polskie już w lutym opuściły leża zimowe i ruszyły w okolice Lwowa. Zamki od Pawołoczy po Mohylów obsadzali już tylko Kozacy [[Ostap Hohol|Ostapa Hohola]], wiernego Polsce hetmana nakaźnego. Król wyruszywszy 12 kwietnia z Bracławia, przez [[Peczera|Pieczarę]] i [[Latyczów]], dotarł 23 kwietnia do Złoczowa, gdzie nastąpiła koncentracja części wojsk polskich. Pozostałe punkty zgromadzeń znajdowały się w [[Brody (obwód lwowski)|Brodach]] (hetman polny koronny [[Dymitr Jerzy Wiśniowiecki|Dymitr Wiśniowiecki]]), [[Brzeżany|Brzeżanach]] (chorąży wielki koronny [[Mikołaj Hieronim Sieniawski|Mikołaj Sieniawski]]) i [[Iwano-Frankiwsk|Stanisławowie]]. Z tych czterech głównych punktów oporu miały wychodzić kontrataki wobec działań nieprzyjaciela. Król (zostawiwszy w Złoczowie wojewodę ruskiego [[Stanisław Jan Jabłonowski|Stanisława Jabłonowskiego]]) na czele reszty sił, przez [[Sasów]], [[Żółkiew]] i [[Jaworów (miasto)|Jaworów]] (był tam 20 maja i ponownie 11 czerwca dla [[Traktat w Jaworowie|podpisania układu z posłem francuskim]]) dotarł pod Lwów.

W tym czasie Tatarzy stanęli koszem pod [[Czarny Ostrów (obwód chmielnicki)|Czarnym Ostrowem]], Turcy zaś przeszli Dniestr na pontonowym moście w okolicy [[Bendery|Tehini]], po czym zdobyli Raszków (na przełomie maja i czerwca) oraz Mohylów (obydwa zdobyte szturmem). Najeźdźcom oparły się Bar (pomimo że jego załoga była uszczuplona o dwa pułki brandenburskie, które odeszły na początku 1675 roku), [[Międzybóż]] i [[Starokonstantynów|Konstantynów]]. Pod Ożegowcami, [[Beresteczko|Beresteczkiem]], Knichyninem i [[Krasiłów|Krasiłowem]] doszło do potyczek wojsk polskich z Tatarami. Turcy dotarli do Manaczynu, który spalili. Stąd już, połączywszy się na początku lipca z Tatarami, wspólnie kierując się Czarnym Szlakiem i paląc [[Wołoczyska]] i Ożegowce, dotarli pod [[Zamek w Zbarażu|Zbaraż]] (poddany przez chłopów 27 lipca). Tu armia turecka zatrzymała się na dłuższy postój rozkładając na szerokich leżach aż po [[Tarnopol]]. Pod Zbarażem do armii Ibrahima Szyszmana dołączyła też (zajmując po drodze [[Husiatyn]]) turecka grupa wsparcia (Dniestr przeszła mostem przeniesionym przez Mołdawian z Tehini pod Chocim). Jednocześnie Ibrahim Szyszman marnował czas nakazując zdobywanie "mniejszych w około zameczków, pod które różnych porozsyłał baszów". Tatarzy rozłożyli się dla wypoczynku na obszarze od [[Zborów|Zborowa]] po Jeziorną. Turecko-tatarskim najeźdźcom oparły się [[Załoźce|Załośce]], [[Oleksińce]], [[Ławra Poczajowska|Ławra w Poczajowie]] (23 lipca, co uznano za cud), [[Skałat]], Janów, [[Budzanów]] i [[Świrz]]. Padł natomiast Tarnopol, [[Wiśniowiec]], [[Zamek w Mikulińcach|Mikulińce]], [[Buczacz]] i [[Zawałów]]. Tatarzy zostali odparci spod Złoczowa i Brzeżan, przeszli jednak Dniestr, spalili [[Wojniłów]] i spustoszyli [[Pokucie]]. Dnia 20 sierpnia do Lwowa (mimo bliskości nieprzyjaciela) przybyła królowa z dziećmi chcąc towarzyszyć królowi w trudach wojennych.

Największa bitwa tej kampanii stoczona została [[Bitwa pod Lesienicami|pod Lesienicami]] (24 sierpnia). Wojska polskie pod dowództwem króla rozbiły w niej część wojsk tatarskich, które pod wodzą nuradyna sułtana Safy Gireja i sułtana Hadży Gireja ruszyły w kierunku Lwowa. W związku z tą klęską oraz w obliczu nadchodzącej jesieni Ibrahim Szyszman zrezygnował z dalszego marszu w kierunku zachodnim. Po zdobyciu [[Pomorzany (Ukraina)|Pomorzan]] obległ i zajął [[zamek w Podhajcach]] (9-11 września) oraz [[Oblężenie Trembowli|obległ zamek w Trembowli]] (20 września - 11 października). Po fiasku oblężenia i wobec nadchodzących chłodów oraz w obawie przed odsieczą Sobieskiego Turcy wycofali się za Dniestr<ref>Aleksander Czołowski, ''[https://polona.pl/item/wojna-polsko-turecka-1675-r-poczatki-wojny-bitwa-pod-lwowem-oblezenie-trembowli,MjUyNTUxNjM/8/#info:metadata Wojna polsko-turecka 1675 r. : początki wojny - bitwa pod Lwowem - oblężenie Trembowli]'', Lwów 1894, ss. 1-34</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Ibrahim Szyszman |data dostępu = 2022-07-01 |opublikowany = www.wilanow-palac.pl |url = https://www.wilanow-palac.pl/ibrahim_szyszman.html}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Zwycięstwo r. 1675 pode Lwowem. - Wyd. 2 - Śląska Biblioteka Cyfrowa |data dostępu = 2022-07-01 |opublikowany = sbc.org.pl |url = https://sbc.org.pl/dlibra/publication/19687/edition/18504/content |język = pl}}</ref>. Skutkiem kampanii, oprócz ogromnych zniszczeń i wziętego jasyru, było też ponowne wzmocnienie władzy Doroszenki na Prawobrzeżu (choć tylko na części jego terytorium).

=== Działania w 1676 roku ===
{{Osobny artykuł|Bitwa pod Żurawnem}}{{Osobny artykuł|Rozejm w Żurawnie}}
W sierpniu 1676 roku, w związku z nową ofensywą turecką, armia turecko-tatarska wkroczyła na [[Pokucie]] i maszerowała w kierunku [[Iwano-Frankiwsk|Stanisławowa]]. Sobieski po bitwie z Tatarami [[Bitwa pod Wojniłowem|pod Wojniłowem]] stawił opór przeważającej armii turecko-tatarskiej [[Bitwa pod Żurawnem|pod Żurawnem]]. Po blisko trzech tygodniach zaciętych walk zawarty został 17 października 1676 [[rozejm w Żurawnie]], który przerwał działania wojenne.

W wojnie tej wojska polskie dla obrony przed licznymi [[czambuł]]ami tatarskimi działały w silnym rozproszeniu. Błyskawiczne, nocne marsze [[komunik]]iem często kończyły się zaskoczeniem i zmuszeniem nieuchwytnych Tatarów do bitwy. Dowodzona przez Sobieskiego armia koronna prowadziła działania z zastosowaniem samodzielnej straży przedniej, której zadaniem było stworzenie jak najlepszych warunków dla wejścia sił głównych. Kampania chocimska z 1673 roku jest przykładem znakomicie przeprowadzonego manewru po liniach wewnętrznych nieprzyjaciela z zamiarem całkowitego zniszczenia jego głównych sił. Pod [[Żurawno|Żurawnem]] z kolei zamknięta w warownym obozie armia polska dała przykład wysokich umiejętności w działaniach obronnych.

== Chronologia wojny ==
* [[bitwa pod Ładyżynem]] lub pod Czetwertynówką (18 lipca 1672)
* [[Bitwa pod Humaniem (1672)|bitwa pod Humaniem]] (1672)
* [[Oblężenie Kamieńca Podolskiego (1672)|oblężenie Kamieńca Podolskiego]] (18–27 sierpnia 1672)
* [[Bitwa pod Korcem (1672)|bitwa pod Korcem]] (1672)
* [[Oblężenie Lwowa (1672)|oblężenie Lwowa]] (20 września – 6 października 1672)
* [[Wyprawa Jana Sobieskiego na czambuły tatarskie|Wyprawa Sobieskiego na czambuły tatarskie]] (5–14 października 1672)
* [[Bitwa pod Krasnobrodem (1672)|bitwa pod Krasnobrodem]] (5–6 października 1672)
* [[Bitwa pod Narolem (1672)|bitwa pod Narolem]] (6 października 1672)
* [[Bitwa pod Niemirowem (1672)|bitwa pod Niemirowem]] (7 października 1672)
* [[bitwa pod Komarnem]] (9 października 1672)
* [[bitwa pod Petranką]] (14 października 1672)
* [[bitwa pod Kałuszem]] (1672)
* [[Bitwa pod Chocimiem (1673)|bitwa pod Chocimiem]] (11 listopada 1673)
*bitwa pod Bilczami (13 marca 1674)
*[[Oblężenie Baru (1674)|oblężenie Baru]] (9 – 12 listopada 1674)
* [[bitwa pod Lesienicami]] (22 sierpnia 1675)
* [[oblężenie Trembowli]] (20 września – 11 października 1675)
* [[bitwa pod Wojniłowem]] (24 września 1676)
* [[bitwa pod Żurawnem]] (25 września – 14 października 1676)

== Odniesienia w kulturze ==
Wojna polsko-turecka z lat 1672-1676, a dokładnie jej pierwszy etap (lata 1672-1673) została uwieczniona w powieści ''[[Pan Wołodyjowski]]'' [[Henryk Sienkiewicz|Henryka Sienkiewicza]] oraz jej późniejszych ekranizacjach (film ''[[Pan Wołodyjowski (film)|Pan Wołodyjowski]]'' [[Jerzy Hoffman|Jerzego Hoffmana]] oraz serial ''[[Przygody pana Michała|Przygody Pana Michała]]'' [[Paweł Komorowski|Pawła Komorowskiego]]). Do wydarzeń z okresu tej wojny nawiązują też powieści ''[[Król Piast]]'' i ''[[Adama Polanowskiego, dworzanina króla Jegomości Jana III notatki]]'' [[Józef Ignacy Kraszewski|Józefa Ignacego Kraszewskiego]] oraz ''Trembowla'' [[Zofia Kossak|Zofii Kossak]], a także opowiadanie [[Maria Krüger|Marii Krüger]] ''Jasny warkocz Marcynki'' ze zbioru ''Złota korona. Opowiadania z historii Polski'' oraz wiersz [[Andrzej Waligórski|Andrzeja Waligórskiego]] ''Pieśń o obronie Trembowli'' śpiewany przez [[Tadeusz Chyła|Tadeusza Chyłę]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
{{Wikiźródła|Zwycięstwo r. 1675 pode Lwowem|Karola Szajnochy ''Zwycięstwo r. 1675 pode Lwowem''}}
* Czołowski Aleksander, ''[https://polona.pl/item/wojna-polsko-turecka-1675-r-poczatki-wojny-bitwa-pod-lwowem-oblezenie-trembowli,MjUyNTUxNjM/8/#info:metadata Wojna polsko-turecka 1675 r.: początki wojny - bitwa pod Lwowem - oblężenie Trembowli]'', Lwów 1894
* Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I
*{{Cytuj |autor = Tadeusz Marian Nowak; [[Jan Wimmer]]; |tytuł = Historia oręża polskiego 963-1795 |data = 1981 |isbn = 83-214-0133-3 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wiedza Powszechna |oclc = 835735421}}
*[[Władysław Konopczyński|Konopczyński Władysław]], ''Polska a Turcja 1683 – 1792'', Instytut Wschodni, Warszawa 1936
*Gasztowtt Tadeusz, ''Turcya a Polska'' [w:] ''Orzeł i półksiężyc. 600 lat polskiej publicystyki poświęconej Turcji'', red. Dariusz Kołodziejczyk, wyd. Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Warszawa 2014
*Kołodziejczyk Dariusz, ''Stosunki dawnej Rzeczypospolitej z Turcją i Tatarami: Czy naprawdę byliśmy przedmurzem Europy?'', Praktyka Teoretyczna 4(26) (2017), pp. 16-36
*Kołodziejczyk Dariusz, ''Podole pod panowaniem tureckim. Ejalet Kamieniecki 1672 – 1699'', Warszawa 1994, Oficyna Wydawnicza Polczek
*[[Jan Perdenia|Perdenia Jan]], ''Hetman Piotr Doroszenko a Polska'', Kraków 2000

{{Wojny polsko-tureckie}}
{{Wojna polsko-turecka 1672–1676}}

[[Kategoria:Wojna polsko-turecka 1672–1676| ]]

title: Wojna polsko-turecka 1672–1676

Wynik: rozejm w Żurawnie

title: Strony konfliktu

Rzeczpospolita: Imperium Osmańskie · Chanat Krymski


text:
# Ugashik
Ugashik – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Alaska, w okręgu Lake and Peninsula.

title: Ugashik

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Ugashik
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Alaska}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Okręg Lake and Peninsula]]
 |kod statystyczny             =
 |stanowisko zarządzającego    =
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 641
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               =
 |kod mapy                     = Alaska
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Ugashik''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Alaska]], w okręgu [[Okręg Lake and Peninsula|Lake and Peninsula]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:CDP w stanie Alaska]]

title: Ugashik

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Alaska

Hrabstwo: Okręg Lake and Peninsula

Powierzchnia: 641 km²

Populacja · • liczba ludności: · 4 · (1 kwietnia 2020)


text:
# Borowina (Białoruś)
Borowina – dawny folwark. Tereny na których był położony, leżą obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie dokszyckim, w sielsowiecie Królewszczyzna.
Nazwa dawniej używana to Borowno.

## Historia
W czasach zaborów w granicach Imperium Rosyjskiego.
W dwudziestoleciu międzywojennym zaścianek, a następnie folwark leżał w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie dziśnieńskim, do 11 kwietnia 1929 w gminie Dokszyce, następnie w gminie Hołubicze.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 3 osoby, wszystkie były wyznania rzymskokatolickiego i zadeklarowały polską przynależność narodową. Był tu 1 budynek mieszkalny. W 1931 w 1 domu zamieszkiwały 3 osoby.
Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Dokszycach i prawosławnej w Hołubiczach. Podlegała pod Sąd Grodzki w Głębokiem i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Tumiłowiczach.

title: Borowina (Białoruś)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Borowina
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BY-VI
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon dokszycki|dokszycki]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Sielsowiet Królewszczyzna|Królewszczyzna]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 55°03′46″N 27°55′15″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Borowina''' – dawny folwark. Tereny na których był położony, leżą obecnie na [[Białoruś|Białorusi]], w [[Obwód witebski|obwodzie witebskim]], w [[Rejon dokszycki|rejonie dokszyckim]], w [[Sielsowiet Królewszczyzna|sielsowiecie Królewszczyzna]].

Nazwa dawniej używana to Borowno<ref name=":1" />.

== Historia ==
W czasach [[Ziemie Rzeczypospolitej pod zaborami|zaborów]] w granicach [[Imperium Rosyjskie]]go.

W dwudziestoleciu międzywojennym zaścianek, a następnie folwark leżał w [[II Rzeczpospolita|Polsce]], w [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|województwie wileńskim]]<ref name="uwaga1" group="uwaga">Przynależność wojewódzka zmieniała się. Wieś leżała w [[Województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)|województwie nowogródzkim]] (1921–1922), w [[Ziemia Wileńska|Ziemi Wileńskiej]] (1922–1926) i w województwie wileńskim (od 1926).</ref>, w [[Powiat dziśnieński|powiecie dziśnieńskim]], do 11 kwietnia 1929 w [[Dokszyce (gmina)|gminie Dokszyce]], następnie w [[Hołubicze (gmina)|gminie Hołubicze]]<ref>{{Dziennik Ustaw|1929|22|224}}.</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.radzima.net/pl/gmina/holubicze.html |tytuł = gmina wiejska Hołubicze |opublikowany = Radzima |data = |język = pl |data dostępu = 2019-08-13}}</ref>.

Według [[Pierwszy Powszechny Spis Ludności|Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku]] zamieszkiwało tu 3 osoby, wszystkie były wyznania rzymskokatolickiego i zadeklarowały polską przynależność narodową. Był tu 1 budynek mieszkalny<ref name=":0222222">{{Cytuj |autor = |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. |data = 1924 |wolumin = 7, część 2 |s = 21}}</ref>. W 1931 w 1 domu zamieszkiwały 3 osoby<ref name=":1">{{Cytuj |autor = |tytuł = Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |data = 1938 |wolumin = 1 |miejsce = Warszawa |s = 18}}</ref>.

Miejscowość należała do [[Parafia Trójcy Przenajświętszej w Dokszycach|parafii rzymskokatolickiej]] w [[Dokszyce|Dokszycach]] i prawosławnej w Hołubiczach. Podlegała pod Sąd Grodzki w [[Głębokie (miasto)|Głębokiem]] i Okręgowy w [[Wilno|Wilnie]]; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Tumiłowiczach<ref name=":0">{{Cytuj |autor = |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych |data = 1933 |miejsce = Przemyśl, Warszawa |s = 33}}</ref>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Dokszyce (II Rzeczpospolita)}}

[[Kategoria:Opuszczone miejscowości w rejonie dokszyckim]]
[[Kategoria:Folwarki w powiecie duniłowickim (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Folwarki w powiecie dziśnieńskim (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Zaścianki w powiecie duniłowickim (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Zaścianki w powiecie dziśnieńskim (II Rzeczpospolita)]]

title: Borowina

Państwo: Białoruś

Obwód: witebski

Rejon: dokszycki

Sielsowiet: Królewszczyzna


text:
# Pietro Algeri
Pietro Algeri (ur. 2 października 1950 w Torre de’ Roveri) – włoski kolarz torowy i szosowy, trzykrotny medalista torowych mistrzostw świata.

## Kariera
Pierwszy sukces w karierze Pietro Algeri osiągnął w 1969 roku, kiedy wspólnie z Antonio Castello, Giorgio Morbiato i Giacomo Bazzanem zdobył srebrny medal w drużynowym wyścigu na dochodzenie podczas torowych mistrzostw świata w Antwerpii. W tej samej konkurencji, razem z Bazzanem, Morbiato i Luciano Borgognonim Pietro wywalczył złoty medal na mistrzostwach świata w Varese w 1971 roku. Rok później ALgeri wystartował na igrzyskach olimpijskich w Monachium, jednak Włosi zajęli tam zaledwie dziewiątą pozycję. Ostatni medal wywalczył podczas mistrzostw świata w San Cristóbal w 1977 roku, zajmując trzecie miejsce w wyścigu ze startu zatrzymanego zawodowców. W zawodach tych wyprzedzili go jedynie Holender Cees Stam oraz Wilfried Peffgen z RFN. Trzykrotnie zdobywał mistrzostwo kraju: w 1975 roku w indywidualnym wyścigu na dochodzenie, a w latach 1977 i 1979 w wyścigu ze startu zatrzymanego. Startował także w wyścigach szosowych, ale bez większych sukcesów.
Jego brat Vittorio Algeri również był kolarzem.

title: Pietro Algeri

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Pietro Algeri
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = kolarstwo torowe
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = 2 października 1950
 |miejsce urodzenia         = [[Torre de’ Roveri]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 180 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|ITA}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa świata w kolarstwie torowym]]}}
{{Medalista infobox/MŚ|KT|Varese|1971|złoto|Druż. na dochodzenie}}
{{Medalista infobox/MŚ|KT|Anterpia|1969|srebro|Druż. na dochodzenie}}
{{Medalista infobox/MŚ|KT|San Cristóbal|1977|brąz|Start zatrzymany}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Pietro Algeri''' (ur. [[2 października]] [[1950]] w [[Torre de’ Roveri]]) – [[Włochy|włoski]] [[kolarstwo torowe|kolarz torowy]] i [[kolarstwo szosowe|szosowy]], trzykrotny medalista torowych mistrzostw świata.

== Kariera ==
Pierwszy sukces w karierze Pietro Algeri osiągnął w 1969 roku, kiedy wspólnie z [[Antonio Castello]], [[Giorgio Morbiato]] i [[Giacomo Bazzan]]em zdobył srebrny medal w drużynowym wyścigu na dochodzenie podczas [[Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Torowym 1969|torowych mistrzostw świata w Antwerpii]]. W tej samej konkurencji, razem z Bazzanem, Morbiato i [[Luciano Borgognoni]]m Pietro wywalczył złoty medal na [[Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Torowym 1971|mistrzostwach świata w Varese]] w 1971 roku. Rok później ALgeri wystartował na [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1972|igrzyskach olimpijskich w Monachium]], jednak Włosi zajęli tam zaledwie dziewiątą pozycję. Ostatni medal wywalczył podczas [[Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Torowym 1977|mistrzostw świata w San Cristóbal]] w 1977 roku, zajmując trzecie miejsce w wyścigu ze startu zatrzymanego zawodowców. W zawodach tych wyprzedzili go jedynie [[Holandia|Holender]] [[Cees Stam]] oraz [[Wilfried Peffgen]] z [[Republika Federalna Niemiec (1949–1990)|RFN]]. Trzykrotnie zdobywał mistrzostwo kraju: w 1975 roku w indywidualnym wyścigu na dochodzenie, a w latach 1977 i 1979 w wyścigu ze startu zatrzymanego. Startował także w wyścigach szosowych, ale bez większych sukcesów.

Jego brat [[Vittorio Algeri]] również był kolarzem.

== Bibliografia ==
* [http://www.cyclingarchives.com/coureurfiche.php?coureurid=141 Profil na cyclingarchives.com] {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/pietro-algeri-1.html | tytuł = Profil na sports-reference.com | opublikowany = sports-reference.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20141030104228/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/al/pietro-algeri-1.html | zarchiwizowano = 2014-10-30}} {{lang|en}}

{{Mistrzowie świata KT-Wyścig drużynowy na dochodzenie zawodowców}}

{{SORTUJ:Algeri, Pietro}}
[[Kategoria:Kolarze na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972]]
[[Kategoria:Włoscy kolarze szosowi]]
[[Kategoria:Włoscy kolarze torowi]]
[[Kategoria:Włoscy olimpijczycy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1950]]

title: · Pietro Algeri

Data i miejsce urodzenia: 2 października 1950 · Torre de’ Roveri

title: Dorobek medalowy

złoto: Varese 1971 · Druż. na dochodzenie

srebro: Anterpia 1969 · Druż. na dochodzenie

brąz: San Cristóbal 1977 · Start zatrzymany


text:
# Neutral Milk Hotel
Neutral Milk Hotel – amerykański zespół grający indie rock. Zespół działał w latach 1989–1998 i ma w swoim dorobku dwa albumy studyjne. W 2013 lider grupy, Jeff Mangum, zapowiedział reaktywację zespołu i trasę koncertową.

## Skład
- Jeff Mangum – wokal, gitara
- Jeremy Barnes – perkusja, organy
- Julian Koster – akordeon, banjo
- Scott Spillane – trąbka

## Dyskografia

### Albumy
- On Avery Island (1996)
- In the Aeroplane Over the Sea (1998)

### EP
- Everything Is (1994, EP)
- Ferris Wheel on Fire (2011, EP)

### Single
- Holland, 1945 (1998, SP)

title: Neutral Milk Hotel

wikitext:
{{Zespół muzyczny infobox
 |nazwa            = Neutral Milk Hotel
 |nazwa oryginalna =
 |zdjęcie          =
 |opis zdjęcia     =
 |alt zdjęcia      =
 |inne nazwy       =
 |rok założenia    =
 |rok rozwiązania  =
 |pochodzenie      = [[Ruston (Luizjana)|Ruston]]
 |gatunek          = [[indie pop]]
[[indie rock]]
[[lo-fi]]
 |aktywność        = 1989–1998, 2013-
 |wydawnictwo      = [[Merge Records]]
[[Elephant 6 Records]]
 |powiązania       =
 |skład            =
 |byli członkowie  =
 |współpracownicy  =
 |instrumentarium  =
 |commons          =
 |www              = http://www.neutralmilkhotel.net/
}}
'''Neutral Milk Hotel''' – amerykański zespół grający [[indie rock]]. Zespół działał w latach 1989–1998 i ma w swoim dorobku dwa albumy studyjne. W 2013 lider grupy, Jeff Mangum, zapowiedział reaktywację zespołu i trasę koncertową.

== Skład ==
* Jeff Mangum – [[śpiew|wokal]], [[gitara]]
* Jeremy Barnes – [[perkusja]], [[organy]]
* Julian Koster – [[akordeon]], [[banjo]]
* Scott Spillane – [[trąbka]]

== Dyskografia ==
===Albumy===
* ''On Avery Island'' (1996)
* ''[[In the Aeroplane Over the Sea]]'' (1998)
===EP===
* ''Everything Is'' (1994, EP)
* ''Ferris Wheel on Fire'' (2011, EP)
===Single===
* ''Holland, 1945'' (1998, SP)

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Amerykańskie zespoły indierockowe]]
[[Kategoria:Lo-fi (grupy muzyczne)]]
[[Kategoria:Amerykańskie zespoły indiepopowe]]

title: Neutral Milk Hotel

Pochodzenie: Ruston

Gatunek: indie pop · indie rock · lo-fi

Wydawnictwo: Merge Records · Elephant 6 Records


text:
# Hansreia grossii
Hansreia grossii – gatunek chrząszcza z rodziny poświętnikowatych i podrodziny Scarabaeinae.

## Taksonomia
Gatunek ten opisali po raz pierwszy Marcely Valois, Fernando Zagury Vaz-de-Mello i Fernando A.B. Silva w 2015 roku na łamach „Zootaxa”. Jako lokalizację typową wskazano Reserva da Campina koło Manaus w brazylijskim stanie Amazonas. Epitet gatunkowy nadano na cześć Paschoala Coelho Grossiego, który odłowił materiał typowy.

## Morfologia
Chrząszcz o ciele długości od 7,5 do 9 mm. Głowa jest ciemnobrązowa z zielonkawym lub czerwonawym połyskiem metalicznym i z rudo połyskującą okolicą oczu. Przedplecze jest wysklepione, dwukrotnie szersze niż dłuższe, na dysku zielone z żółtawym połyskiem, mikroziarenkowaniem i mikroguzkowaniem, po bokach zaś ciemnobrązowe, porośnięte krótkimi szczecinkami i bezładnie mikroguzkowane. Krawędzie boczne między kątami bocznymi a tylnymi są w przybliżeniu proste. Pokrywy mają po dziewięć rzędów, z których siódmy i ósmy są niewyraźne w nasadowej ćwiartce, a ósmy zaznaczony jest w tyle tylko punktami. Pygidium jest błyszczące, gęsto pokryte pozlewanymi mikroguzkami. Genitalia samca mają mały płatek w wierzchołkowej ⅓ krawędzi brzusznych paramer. Edeagus ma w endofallusie zakrzywiony skleryt podkowiasty z silnie rozszerzonym na krawędzi wewnętrznej, maczugowatym ramieniem krótszym, nieregularnie ukształtowany skleryt peryferyjny frontolateralny oraz łukowato zagięty wierzchołek płata bocznego kompleksu sklerytów osiowych i podosiowych.

## Ekologia i występowanie
Owad ten zasiedla równikowe lasy deszczowe.
Gatunek neotropikalny, endemiczny dla Brazylii, znany tylko ze stanu Amazonas.

title: Hansreia grossii

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       =
 |nazwa łacińska         = ''Hansreia grossii''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Marcely Valois|Valois]], [[Fernando Zagury Vaz-de-Mello|Vaz-de-Mello]], [[Fernando A.B. Silva|Silva]], 2015
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[chrząszcze]]
 |podrząd                = [[chrząszcze wielożerne]]
 |infrarząd              = [[żukokształtne]]
 |nadrodzina             = [[żukokształtne|żuki]]
 |rodzina                = [[poświętnikowate]]
 |podrodzina             = [[Scarabaeinae]]
 |plemię                 = [[Deltochilini]]
 |rodzaj                 = ''[[Hansreia]]''
 |gatunek                = ''Hansreia grossii''
 |synonimy               =
 |wikispecies            = Hansreia grossii
 |commons                =
}}
'''''Hansreia grossii''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[chrząszcze|chrząszcza]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[poświętnikowate|poświętnikowatych]] i podrodziny [[Scarabaeinae]].

== Taksonomia ==
Gatunek ten opisali po raz pierwszy [[Marcely Valois]], [[Fernando Zagury Vaz-de-Mello]] i [[Fernando A.B. Silva]] w 2015 roku na łamach „[[Zootaxa]]”. Jako [[miejsce typowe|lokalizację typową]] wskazano [[Reserva da Campina]] koło [[Manaus]] w [[Brazylia|brazylijskim]] stanie [[Amazonas]]. [[Binominalne nazewnictwo gatunków|Epitet gatunkowy]] nadano na cześć [[Paschoal Coelho Grossi|Paschoala Coelho Grossiego]], który odłowił materiał typowy{{r|vvs}}.

== Morfologia ==
Chrząszcz o ciele długości od 7,5 do 9 mm. [[Głowa owadów|Głowa]] jest ciemnobrązowa z zielonkawym lub czerwonawym połyskiem metalicznym i z rudo połyskującą okolicą oczu. [[Przedplecze]] jest wysklepione, dwukrotnie szersze niż dłuższe, na dysku zielone z żółtawym połyskiem, mikroziarenkowaniem i mikroguzkowaniem, po bokach zaś ciemnobrązowe, porośnięte krótkimi szczecinkami i bezładnie mikroguzkowane. Krawędzie boczne między kątami bocznymi a tylnymi są w przybliżeniu proste. [[Pokrywy (entomologia)|Pokrywy]] mają po dziewięć rzędów, z których siódmy i ósmy są niewyraźne w nasadowej ćwiartce, a ósmy zaznaczony jest w tyle tylko punktami. [[Pygidium]] jest błyszczące, gęsto pokryte pozlewanymi mikroguzkami. [[Genitalia]] samca mają mały płatek w wierzchołkowej ⅓ krawędzi brzusznych [[paramery|paramer]]. [[Edeagus]] ma w [[endofallus]]ie zakrzywiony skleryt podkowiasty z silnie rozszerzonym na krawędzi wewnętrznej, maczugowatym ramieniem krótszym, nieregularnie ukształtowany skleryt peryferyjny frontolateralny oraz łukowato zagięty wierzchołek płata bocznego kompleksu sklerytów osiowych i podosiowych{{r|vvs}}.

== Ekologia i występowanie ==
Owad ten zasiedla równikowe lasy deszczowe{{r|vvs}}.

Gatunek [[kraina neotropikalna|neotropikalny]], [[endemit|endemiczny]] dla [[Brazylia|Brazylii]], znany tylko ze stanu [[Amazonas]]{{r|vvs}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="vvs">{{Cytuj pismo | autor = Marcely Valois, Fernando Zagury Vaz-de-Mello, Fernando A. B. Silva | tytuł = A taxonomic review of the Neotropical genus Hansreia Halffter & Martínez, 1977 (Coleoptera: Scarabaeidae, Scarabaeinae) | czasopismo = Zootaxa | wydawca = Magnolia Press | wydanie = 2 | wolumin = 4027 | strony = 205-226 | data = 2015 | doi = 10.11646/zootaxa.4027.2.2}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Poświętnikowate]]
[[Kategoria:Chrząszcze Brazylii]]
[[Kategoria:Fauna endemiczna Brazylii]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 2015 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: chrząszcze

Podrząd: chrząszcze wielożerne

Infrarząd: żukokształtne

Nadrodzina: żuki

Rodzina: poświętnikowate

Podrodzina: Scarabaeinae

Plemię: Deltochilini

Rodzaj: Hansreia

Gatunek: Hansreia grossii


text:
# Goupillières (Sekwana Nadmorska)
Goupillières – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Normandia, w departamencie Sekwana Nadmorska.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 366 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 89 osób/km² (wśród 1421 gmin Górnej Normandii Goupillières plasuje się na 557. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 761.).

title: Goupillières (Sekwana Nadmorska)

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Goupillières
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Goupillières
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Normandia
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Sekwana Nadmorska]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Rouen|Rouen]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 76311
 |powierzchnia                    = 4,11 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 366
 |gęstość zaludnienia             = 89 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 76570
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Sekwana Nadmorska
 |współrzędne                     = 49°35′N 0°59′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Goupillières''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w [[Region (Francja)|regionie]] [[Normandia (region administracyjny)|Normandia]], w departamencie [[Sekwana Nadmorska]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 366 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 89 osób/km² (wśród 1421 gmin [[Górna Normandia|Górnej Normandii]] Goupillières plasuje się na 557. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 761.).

== Linki zewnętrzne ==
* Źródło danych: {{Insee}}

{{Okręg Rouen}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Sekwana Nadmorska]]

title: Goupillières

Państwo: Francja

Region: Normandia

Departament: Sekwana Nadmorska

Okręg: Rouen

• gęstość: 89 os./km²


text:
# Jan VI von Deher
Jan VI von Deher (zm. 28 lipca 1455 r.) – duchowny katolicki, biskup lubuski.
Zanim został biskupem lubuskim sprawował funkcję kanonika lubuskiego i komisarza papieskiego w Marchii Brandenburskiej. Prekonizowany biskupem lubuskim przed 16 października 1443 r. Konsekrował nową katedrę w Fürstenwalde/Spree w 1446 r. oraz przeprowadził tam synod diecezjalny.

title: Jan VI von Deher

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Jan VI von Deher
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   =
 |grafika                 = Epitaph Johannes von Deher.jpg
 |opis grafiki            = XIX-wieczny rysunek zaginionego [[epitafium]] Jana VI, znajdujący się w katedrze w [[Fürstenwalde/Spree|Fürstenwalde]]
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          =
 |miejsce urodzenia       =
 |data śmierci            = [[28 lipca]] [[1455]]
 |miejsce śmierci         =
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              = Biskup lubuski
 |1. funkcja - okres      = 1443–1455
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[katolicyzm]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja            = [[diecezja lubuska]]
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            =
 |data nominacji          = 16 października 1443
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
'''Jan VI von Deher''' (zm. [[28 lipca]] [[1455]] r.) – [[ksiądz|duchowny]] [[Kościół katolicki|katolicki]], [[Biskupi lubuscy|biskup lubuski]].

Zanim został [[biskup]]em [[Ziemia lubuska|lubuskim]] sprawował funkcję [[kanonik]]a lubuskiego i komisarza papieskiego w [[Brandenburgia|Marchii Brandenburskiej]]. [[Prekonizacja|Prekonizowany]] biskupem [[Diecezja lubuska|lubuskim]] przed [[16 października]] [[1443]] r. Konsekrował nową [[Katedra Mariacka w Fürstenwalde/Spree|katedrę]] w [[Fürstenwalde/Spree]] w [[1446]] r. oraz przeprowadził tam [[synod]] [[diecezja]]lny.

== Bibliografia ==
* Ks. Piotr Nitecki, ''Biskupi Kościoła katolickiego w Polsce w latach 965-1999. Słownik biograficzny'', Instytut Wydawniczy "Pax", wyd. 2, Warszawa 2000.
* [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdeher.html Bishop Jan von Deher]

{{Biskupi lubuscy}}

[[Kategoria:Biskupi lubuscy]]
[[Kategoria:Zmarli w 1455]]

title: Jan VI von Deher

Miejsce pochówku: Katedra Mariacka

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki

Inkardynacja: diecezja lubuska

Nominacja biskupia: 16 października 1443