text:
# Puźniki
Puźniki, Pużniki – nieistniejąca obecnie wieś na Ukrainie w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego na południe od wsi Zalesie.
Dawniej wieś sołecka w dawnej gminie Koropiec (powiat buczacki) w województwie tarnopolskim, położona na północ od Koropca.
Współcześnie (2008 rok) wieś jest całkowicie wyludniona i porośnięta lasem. Zniszczeniu uległa zabudowa Puźnik, rozebrano kościół i dawną plebanię. Zachowały się niektóre nagrobki na cmentarzu i kapliczka, widoczne pozostałości studzien.

## Historia
W 1921 roku wieś liczyła 833 mieszkańców.
Według wspomnień byłych mieszkańców wsi podczas pierwszej okupacji radzieckiej, 10 lutego 1940 roku NKWD zesłało na Syberię 6 rodzin osadników cywilnych, około 40 osób. W późniejszym czasie aresztowano i deportowano jeszcze kilku Polaków.
W czasie okupacji niemieckiej na terenie wsi ukrywano Żydów:
- polska rodzina Koryznów przechowywała żydowskie dziecko; w latach 1988 i 1990 Instytut Jad Waszem podjął decyzje o przyznaniu sześciu członkom rodziny tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[6];
- Antonina Działoszyńska udzielała schronienia żydowskiej matce z córką; w 2008 roku Jad Waszem przyznał Antoninie (pośmiertnie) oraz jej dzieciom, Janowi i Czesławie, tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[7];
- ks. Kazimierz Słupski pomagał kilkorgu Żydom, m.in. ukrywał na plebanii w Puźnikach przez ponad 3 lata Rozalię Bauer. W 2018 roku pośmiertnie przyznano mu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata[8][9].
- Franciszkanki z Puźnik udzielały pomocy m.in. Rozalii Bauer, Adolfowi Korngutowi[10] i Barbarze Geler Mandel[11]. Przełożonej klasztoru s. Anieli Wesołowskiej  przyznano w 2018 roku pośmiertnie tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata[10].

W nocy z 12 na 13 lutego 1945 część mieszkańców wsi została wymordowana przez kureń UPA pod dowództwem Petra Chamczuka «Bystrego», a zabudowania spalone. W dniu 11 września 2008 w Ratowicach poświęcono pomnik pamięci pomordowanych w 1945 mieszkańcom Puźnik i Zalesia Koropieckiego.
W czerwcu 1945 ocalałych mieszkańców Puźnik przesiedlono do Niemysłowic koło Prudnika i Ratowic koło Wrocławia. We wsi pozostało kilka rodzin ukraińskich, mieszanych i kilku Polaków, którzy mieszkali w niezniszczonych domach. W 1946 roku władze osiedliły w Puźnikach kilkanaście rodzin łemkowskich i ukraińskich z Polski. Budynek plebanii adaptowano pod szkołę podstawową. W 1949 władze radzieckie zlikwidowały wieś.

### Poszukiwania i ekshumacje
24 kwietnia 2025 roku w Puźnikach rozpoczęły się działania ekshumacyjne prowadzone przez polsko-ukraiński zespół badaczy, składający się z medyków sądowych, archeologów, genetyków i antropologów. Liczbę wydobytych szkieletów wstępnie oceniono na co najmniej 42.

### Saletyni w Puźnikach 1905-21
W lipcu 1905 r. abp Józef Bilczewski powierzył saletynom parafię w Puźnikach, którą objęli kanonicznie 17 sierpnia 1905 r. Proboszczem został Gabriel Vanroth. Do pomocy miał wikariusza Franciszka Schnydera. Sukcesywnie dołączali do nich kolejni bracia. 30 listopada 1905 r. władze zakonu otworzyły w Puźnikach pierwszy dom zakonny saletynów w Polsce z Gabrielem Vanrothem jako przełożonym. Krótkotrwale istniała w Puźnikach także Szkoła Apostolska saletynów, jednak z powodu złych warunków lokalowych została przeniesiona do Dębowca. 12 maja 1921 r. saletyni zakończyli pracę duszpasterską w Puźnikach.

## Urodzeni
- Kazimierz Agopsowicz
- Aniela Krzywoń (1925–1943) – żołnierka LWP, jedyna Polka, która otrzymała tytuł Bohatera Związku Radzieckiego, jako jedyna kobieta, która nie była obywatelką ZSRR[18].

## Związani z miejscowością
- Aniela Wesołowska – polska nauczycielka, kierowniczka miejscowej publicznej szkoły powszechnej[19].

## Literatura dodatkowa
- Puźniki / oprac. Bartłomiej Gutowski. W: Cmentarze dawnego powiatu buczackiego / pod red. Anny Sylwii Czyż, Bartłomieja Gutowskiego. Warszawa, 2017, s. 647–659. ISBN 978-83-62622-57-3.

title: Puźniki

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Puźniki
 |nazwa oryginalna             = {{k|uk|Пужники}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = UA-61
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon czortkowski|czortkowski]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód tarnopolski # Ukraina
 |wariant mapy                 =
 |współrzędne                  = 49°0′51″N 25°12′22″E
 |commons                      = Category:Puzhnyky, Ternopil Oblast
 |www                          =
}}
{{ISG|Puźniki|Puźniki}}
'''Puźniki'''<ref>{{Dziennik Ustaw|1934|68|631}}</ref>, '''Pużniki''' – nieistniejąca obecnie wieś na [[Ukraina|Ukrainie]] w [[Rejon czortkowski|rejonie czortkowskim]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Про утворення та ліквідацію районів |data dostępu = 2023-03-14 |opublikowany = Офіційний вебпортал парламенту України |url = https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20 |język = uk}}</ref> [[obwód tarnopolski|obwodu tarnopolskiego]] na południe od wsi [[Zalesie (rejon monasterzyski)|Zalesie]].

Dawniej wieś sołecka w dawnej [[Koropiec (gmina)|gminie Koropiec]] ([[Buczacz|powiat buczacki]]) w [[województwo tarnopolskie|województwie tarnopolskim]], położona na północ od [[Koropiec|Koropca]].

Współcześnie (2008 rok) wieś jest całkowicie wyludniona i porośnięta lasem. Zniszczeniu uległa zabudowa Puźnik, rozebrano kościół i dawną plebanię. Zachowały się niektóre nagrobki na cmentarzu i kapliczka, widoczne pozostałości studzien<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.rp.pl/artykul/160979.html | tytuł = Zagłada Puźnik | data dostępu = 2014-12-28 | autor =  | opublikowany = rp.pl | data = 2008-07-10 | język = pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20141229160252/http://www.rp.pl/artykul/160979.html | zarchiwizowano = 2014-12-29}}</ref>.

== Historia ==
<!-- s.3  https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/62956/edition/57623/content -->W 1921 roku wieś liczyła 833 mieszkańców<ref name=skorowidz>{{Cytuj książkę | tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom XV. Województwo tarnopolskie | wydawca = Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej | miejsce = Warszawa | rok = 1923 | strony = 7}}</ref>.

Według wspomnień byłych mieszkańców wsi podczas pierwszej okupacji radzieckiej, 10 lutego 1940 roku [[NKWD]] zesłało na Syberię 6 rodzin osadników cywilnych, około 40 osób. W późniejszym czasie aresztowano i deportowano jeszcze kilku Polaków<ref name=komanski/>.

W czasie [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji niemieckiej]] na terenie wsi ukrywano [[Żydzi|Żydów]]:
* polska rodzina Koryznów przechowywała [[Żydzi|żydowskie]] dziecko; w latach 1988 i 1990 [[Jad Waszem|Instytut Jad Waszem]] podjął decyzje o przyznaniu sześciu członkom rodziny tytułu [[Sprawiedliwy wśród Narodów Świata|Sprawiedliwych wśród Narodów Świata]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://sprawiedliwi.org.pl/node/17195| tytuł = „Ciągły strach o życie” – historia rodziny Koryznów | data dostępu = 2024-02-17| autor = | opublikowany = sprawiedliwi.org.pl | data = | język = pl}}</ref>;
* Antonina Działoszyńska udzielała schronienia żydowskiej matce z córką; w 2008 roku Jad Waszem przyznał Antoninie (pośmiertnie) oraz jej dzieciom, Janowi i Czesławie, tytuły Sprawiedliwych wśród Narodów Świata<ref>{{cytuj stronę| url = https://collections.yadvashem.org/en/righteous/6792065 | tytuł = Działoszyńska Antonina | data dostępu = 2024-04-21 | autor = | opublikowany = collections.yadvashem.org | data = | język = en}}</ref>;
* ks. Kazimierz Słupski pomagał kilkorgu Żydom, m.in. ukrywał na plebanii w Puźnikach przez ponad 3 lata Rozalię Bauer. W 2018 roku pośmiertnie przyznano mu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata<ref>{{cytuj stronę| url = https://collections.yadvashem.org/en/righteous/4017539 | tytuł = Słupski Kazimierz | data dostępu = 2024-02-20| autor = | opublikowany = collections.yadvashem.org | data = | język = en}}</ref><ref>Ryszard Tyndorf, Zygmunt Zieliński, ''Wartime Rescue of Jews by the Polish Catholic Clergy The Testimony of Survivors and Rescuers'', tom II, Lublin 2023, Wydawnictwo KUL, ISBN 978-83-8288-087-8, s. 621-622</ref>.
* [[Franciszkanki Rodziny Maryi|Franciszkanki]] z Puźnik udzielały pomocy m.in. Rozalii Bauer, Adolfowi Korngutowi<ref name=weso>{{cytuj stronę| url = https://collections.yadvashem.org/en/righteous/13198508 | tytuł = Wesołowska Aniela | data dostępu = 2024-05-17 | autor = | opublikowany = collections.yadvashem.org | data = | język = en}}</ref> i Barbarze Geler Mandel<ref>Ryszard Tyndorf, Zygmunt Zieliński, ''Wartime Rescue of Jews by the Polish Catholic Clergy The Testimony of Survivors and Rescuers'', tom II, Lublin 2023, Wydawnictwo KUL, ISBN 978-83-8288-087-8, s. 625</ref>. Przełożonej klasztoru s. Anieli Wesołowskiej  przyznano w 2018 roku pośmiertnie tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata<ref name=weso/>.

W nocy z 12 na 13 lutego 1945<ref>Grzegorz Motyka, "Ukraińska partyzantka 1942-1960. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii", Instytut Studiów Politycznych PAN, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2006, ISBN 83-88490-58-3, s. 408</ref><ref>Damian Karol Markowski, ''W cieniu Wołynia. „Antypolska akcja” OUN i UPA w Galicji Wschodniej 1943-1945'', Wydawnictwo Literackie, Kraków 2023, ISBN 978-83-08-08166-2, s. 346</ref> część mieszkańców wsi została wymordowana przez [[Kureń (pododdział)|kureń]] [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] pod dowództwem [[Petro Chamczuk|Petra Chamczuka]] «Bystrego», a zabudowania spalone. W dniu 11 września 2008 w Ratowicach poświęcono pomnik pamięci pomordowanych w 1945 mieszkańcom Puźnik i [[Zbrodnia w Zalesiu Koropieckim|Zalesia Koropieckiego]]<ref>{{SgKP|XIV|340|Zalesie (4) Koropieckie}}</ref>.

{{Osobny artykuł|Zbrodnia w Puźnikach}}

W czerwcu 1945 ocalałych mieszkańców Puźnik przesiedlono do [[Niemysłowice|Niemysłowic]] koło [[Prudnik]]a i [[Ratowice (województwo dolnośląskie)|Ratowic]] koło [[Wrocław]]ia. We wsi pozostało kilka rodzin ukraińskich, mieszanych i kilku Polaków, którzy mieszkali w niezniszczonych domach. W 1946 roku władze osiedliły w Puźnikach kilkanaście rodzin łemkowskich i ukraińskich z Polski. Budynek plebanii adaptowano pod szkołę podstawową. W 1949 władze radzieckie zlikwidowały wieś<ref name=komanski>{{Ludobójstwo w tarnopolskim|2006|s=657, 666}}</ref>.

=== Poszukiwania i ekshumacje ===
[[24 kwietnia]] [[2025]] roku w Puźnikach rozpoczęły się działania [[Ekshumacja|ekshumacyjne]] prowadzone przez polsko-ukraiński zespół badaczy, składający się z medyków sądowych, [[Archeolog|archeologów]], [[Genetyka|genetyków]] i [[Antropologia|antropologów]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Ruszyły ekshumacje w Puźnikach |data = 2025-04-24 |data dostępu = 2025-04-25 |opublikowany = Nowy Kurier Galicyjski |url = https://kuriergalicyjski.com/ruszyly-ekshumacje-w-puznikach/}}</ref>. Liczbę wydobytych szkieletów wstępnie oceniono na co najmniej 42<ref>{{Cytuj |tytuł = W Puźnikach znaleziono fragmenty szkieletów co najmniej 42 osób |data = 2025-05-06 |data dostępu = 2025-05-06 |opublikowany =dzieje.pl |url = https://dzieje.pl/wiadomosci/w-puznikach-znaleziono-fragmenty-szkieletow-co-najmniej-42-osob}}</ref>.

=== Saletyni w Puźnikach 1905-21 ===
W lipcu 1905 r. abp [[Józef Bilczewski]] powierzył [[saletyni|saletynom]] parafię w Puźnikach, którą objęli kanonicznie 17 sierpnia 1905 r. Proboszczem został Gabriel Vanroth. Do pomocy miał wikariusza Franciszka Schnydera. Sukcesywnie dołączali do nich kolejni bracia. 30 listopada 1905 r. władze zakonu otworzyły w Puźnikach pierwszy dom zakonny saletynów w Polsce z Gabrielem Vanrothem jako przełożonym. Krótkotrwale istniała w Puźnikach także Szkoła Apostolska saletynów, jednak z powodu złych warunków lokalowych została przeniesiona do [[Dębowiec (województwo podkarpackie)|Dębowca]]. 12 maja 1921 r. saletyni zakończyli pracę duszpasterską w Puźnikach<ref name=saletyni>{{Cytuj stronę| url =http://www.saletyni.pl/o-nas| tytuł =O nas| data dostępu =2014-12-30| opublikowany =www.saletyni.pl| archiwum =https://web.archive.org/web/20141230121405/http://www.saletyni.pl/o-nas| zarchiwizowano =2014-12-30}}</ref>.

== Urodzeni ==
* [[Kazimierz Agopsowicz]]
* [[Aniela Krzywoń]] (1925–1943) – żołnierka [[Ludowe Wojsko Polskie|LWP]], jedyna Polka, która otrzymała tytuł [[Bohater Związku Radzieckiego|Bohatera Związku Radzieckiego]], jako jedyna kobieta, która nie była obywatelką [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]<ref>List of female Heroes of the Soviet Union {{lang|en}}</ref>.

== Związani z miejscowością ==
* Aniela Wesołowska – polska nauczycielka, kierowniczka miejscowej publicznej szkoły powszechnej<ref>''[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/278054/edition/265836/content?ref=desc Dziennik Urzędowy Rady Szkolnej Krajowej we Lwowie]''. 5, s. 204, 31 maja 1939.</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich''. T. IX. Warszawa, 1880-1902, s. 325.

== Literatura dodatkowa ==
* ''Puźniki'' / oprac. Bartłomiej Gutowski. W: ''[[Cmentarze dawnego powiatu buczackiego]]'' / pod red. Anny Sylwii Czyż, Bartłomieja Gutowskiego. Warszawa, 2017, s. 647–659. {{ISBN|978-83-62622-57-3}}.

== Linki zewnętrzne ==
* [https://puzniki.pl/ Puźniki, nasze korzenie (puzniki.pl)], strona poświęcona wsi Puźniki
*{{SgKP|IX|325|Puźniki (2)}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.rp.pl/artykul/160979.html | tytuł = Zagłada Puźnik | opublikowany = rp.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20141229160252/http://www.rp.pl/artykul/160979.html | zarchiwizowano = 2014-12-29}}
* [http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/topo/200e/43-49.jpg Puźniki na mapie]
* [https://monitorwolynski.com/pl/news/6263-raport-z-ekshumacji-w-puznikach?fbclid=IwY2xjawLKoCFleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFHUFNNZ1NGSGVFcVdiYzFvAR7pXsemNYJ9KeYfVWYhKiBBDCbHU2qsI2vQkcyHv6eifde1wQpaqGJv5jkj1g_aem_Lj2OtUHXRRfAPMaMRa3U5Q Sporządzono raport z ekshumacji w Puźnikach]

[[Kategoria:Dawne wsie w obwodzie tarnopolskim]]
[[Kategoria:Monasterzyska (hromada)]]
[[Kategoria:Województwo tarnopolskie]]

title: PuźnikiПужники

Obwód: tarnopolski

Rejon: czortkowski


text:
# Edward Wende (duchowny)
Edward Wende (ur. 17 grudnia 1874 w Warszawie, zm. 16 czerwca 1949 tamże) – polski duchowny ewangelicki, wieloletni proboszcz parafii w Kaliszu, kaznodzieja.

## Życiorys
Był synem księgarza i wydawcy, Edwarda Wendego, w jego drugim małżeństwie z Karoliną z domu Liedtke. Pierwsze nauki pobierał w Warszawie, po zdaniu matury studiował jak prawie wszyscy polscy duchowni ewangeliccy tamtych czasów teologię w Dorpacie w latach do mn.w. 1904 roku. Członek korporacji akademickiej Konwent Polonia.
W 1906 roku, po śmierci długoletniego duszpasterza ewangelickiego w Kaliszu, J.A. Haberkanta (proboszcz 1872–1905) został wybrany proboszczem. W czasach gdy objął parafię miała ona około 3000 wiernych, z których ok. 2/3 posługiwało się językiem niemieckim., w związku z tym odprawiał dwa nabożeństwa, jedno po polsku i jedno po niemiecku.
W latach 1915–1916 piastował funkcję prezesa Rady Miejskiej Kalisza, której wkrótce się zrzekł, nie chcąc ulegać różnym naciskom ze strony okupacyjnych władz niemieckich. W tym samym roku objął urząd superintendenta diecezji kaliskiej, który piastował do 1936 r., a po zmianie prawa kościelnego w latach 1937–1939 był jej komisarycznym seniorem. Po wybuchu II wojny światowej, bojąc się represji niemieckich schronił się w Warszawie, gdzie żył przez cały czas okupacji pod przybranym nazwiskiem.
W 1945 roku objął ponownie urząd proboszcza w Kaliszu – parafia była wówczas rozproszona i nie posiadała kościoła. Były jezuicki kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa użytkowany przez ewangelików od 1798 r. został katolickim kościołem garnizonowym. W rękach parafii dom parafialny i dom starców. Urząd proboszcza sprawował do 1948 roku. Pod koniec życia udał się do Warszawy na zaproszenie cierpiącej na niedostatek duchownych parafii ewangelicko–reformowanej.

## Życie prywatne
Był żonaty z Jadwigą Manitius, córką generalnego superintendenta generalnego Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w Królestwie Polskim, Karola Gustawa Manitiusa, poprzednika biskupa Burschego. Wnukiem pary był senator III RP Edward Wende.
Został pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (Al. 24 nr 20).

## Publikacje
- Sursum corda (zbiór kazań), Warszawa 1935[1]
- Lux in tenebris, Warszawa 1937[2]
- Pokójk wam (kazania), Warszawa 1969

wikiname: plwiki

title: Edward Wende (duchowny)

in_language: pl

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Edward Wende|inne osoby nazywające się Edward Wende]]}}
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Edward Wende
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          = 17 grudnia 1874
 |miejsce urodzenia       = [[Warszawa]]
 |data śmierci            = 16 czerwca 1949
 |miejsce śmierci         = Warszawa
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              = Superintendent [[Superintendentura kaliska|diecezji kaliskiej]]
 |1. funkcja - okres      = 1915–1939
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP]]
 |kościół                 =
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            =
 |data nominacji          =
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
[[Plik:Edward Wende - grób.jpg|mały|Grób Edwarda Wende na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie]]
'''Edward Wende''' (ur. [[17 grudnia]] [[1874]] w [[Warszawa|Warszawie]], zm. [[16 czerwca]] [[1949]] tamże) – [[Polacy|polski]] [[Duchowieństwo|duchowny]] [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej|ewangelicki]], wieloletni [[proboszcz]] [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kaliszu|parafii]] w [[Kalisz]]u, [[kaznodzieja]].

== Życiorys ==
Był synem księgarza i wydawcy, [[Edward Wende (wydawca)|Edwarda Wendego]], w jego drugim małżeństwie z Karoliną z domu Liedtke. Pierwsze nauki pobierał w Warszawie, po zdaniu [[matura|matury]] studiował jak prawie wszyscy polscy duchowni ewangeliccy tamtych czasów [[teologia|teologię]] w [[Tartu|Dorpacie]] w latach do mn.w. 1904 roku. Członek korporacji akademickiej [[Konwent Polonia]].

W 1906 roku, po śmierci długoletniego duszpasterza ewangelickiego w [[Kalisz|Kaliszu]], [[Jan Adam Haberkant|J.A. Haberkanta]] (proboszcz 1872–1905) został wybrany proboszczem. W czasach gdy objął [[parafia|parafię]] miała ona około 3000 wiernych, z których ok. 2/3 posługiwało się językiem niemieckim., w związku z tym odprawiał dwa nabożeństwa, jedno po polsku i jedno po niemiecku.

W latach 1915–1916 piastował funkcję prezesa Rady Miejskiej Kalisza, której wkrótce się zrzekł, nie chcąc ulegać różnym naciskom ze strony okupacyjnych władz niemieckich. W tym samym roku objął urząd [[Superintendent (religia)|superintendenta]] [[Superintendentura kaliska|diecezji kaliskiej]], który piastował do 1936 r., a po zmianie prawa kościelnego w latach 1937–1939 był jej komisarycznym seniorem. Po wybuchu [[II wojna światowa|II wojny światowej]], bojąc się represji niemieckich schronił się w Warszawie, gdzie żył przez cały czas okupacji pod przybranym nazwiskiem.

W 1945 roku objął ponownie urząd proboszcza w Kaliszu – parafia była wówczas rozproszona i nie posiadała kościoła. Były jezuicki [[Kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa w Kaliszu|kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa]] użytkowany przez ewangelików od 1798 r. został katolickim kościołem garnizonowym. W rękach parafii dom parafialny i dom starców. Urząd proboszcza sprawował do 1948 roku. Pod koniec życia udał się do Warszawy na zaproszenie cierpiącej na niedostatek duchownych parafii [[Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP|ewangelicko–reformowanej]].

== Życie prywatne ==
Był żonaty z Jadwigą Manitius, córką generalnego [[Superintendent (religia)|superintendenta]] generalnego Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w Królestwie Polskim, [[Karol Gustaw Manitius|Karola Gustawa Manitiusa]], poprzednika [[biskup]]a [[Juliusz Bursche|Burschego]]. Wnukiem pary był [[senator]] III RP [[Edward Wende (prawnik)|Edward Wende]].

Został pochowany na [[Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie|cmentarzu ewangelicko-augsburskim]] w Warszawie (Al. 24 nr 20).

== Publikacje ==
* ''Sursum corda'' (zbiór kazań), Warszawa 1935<ref>{{Cytuj |autor = Edward Wende |tytuł = Sursum korda : kazania |data = |data dostępu = 2020-01-25 |opublikowany = polona.pl |url = https://polona.pl/item/sursum-korda-kazania,OTgwNzU4ODE/6/#info:metadata}}</ref>
* ''Lux in tenebris'', Warszawa 1937<ref>{{Cytuj |autor = Edward Wende |tytuł = Lux in tenebris : (kazania) |data = |data dostępu = 2020-01-25 |opublikowany = polona.pl |url = https://polona.pl/item/lux-in-tenebris-kazania,OTgwNzY0NTg/8/#info:metadata}}</ref>
* ''Pokójk wam'' (kazania), Warszawa 1969

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Eugeniusz Szulc, ''Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie'', Warszawa 1989
* {{Cytuj|autor = Jan Szturc |tytuł = Ewangelicy w Polsce. Słownik biograficzny XVI-XX w. |data = 1998 |isbn = 83-85970-50-9 |miejsce = Bielsko-Biała |wydawca = Augustana |oclc = 835742676}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Wende, Edward}}
[[Kategoria:Członkowie Konwentu Polonia]]
[[Kategoria:Polscy duchowni luterańscy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Kaliszem]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1874]]
[[Kategoria:Zmarli w 1949]]

title: Edward Wende

Data i miejsce urodzenia: 17 grudnia 1874 · Warszawa

Data i miejsce śmierci: 16 czerwca 1949 · Warszawa

Wyznanie: Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP


text:
# Droiturier
Droiturier – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Owernia-Rodan-Alpy, w departamencie Allier.

## Demografia
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 433 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 20 osób/km². W styczniu 2015 r. Droiturier zamieszkiwało 359 osób, przy gęstości zaludnienia wynoszącej 16,6 osób/km².

title: Droiturier

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Droiturier
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Droiturier
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Owernia-Rodan-Alpy
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Allier (departament)|Allier]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Vichy|Vichy]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 03105
 |powierzchnia                    = 21,65 km²
 |rok                             = 2015 I
 |liczba ludności                 = 359
 |gęstość zaludnienia             = 16,6 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 03120
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Allier
 |współrzędne                     = 46°14′N 3°43′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Droiturier''' – [[miejscowość]] i [[gmina (Francja)|gmina]] we [[Francja|Francji]], w [[region (Francja)|regionie]] [[Owernia-Rodan-Alpy]], w [[departament (Francja)|departamencie]] [[Allier (departament)|Allier]].

== Demografia ==
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 433 osoby, a [[gęstość zaludnienia]] wynosiła 20 osób/km². W styczniu 2015 r. Droiturier zamieszkiwało 359 osób, przy gęstości zaludnienia wynoszącej 16,6 osób/km².

== Bibliografia ==
* [http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=03&annee=2012 Francuski Urząd Statystyczny]

{{Okręg Vichy}}

[[Kategoria:Gminy w departamencie Allier]]
[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Allier]]

title: Droiturier

Państwo: Francja

Region: Owernia-Rodan-Alpy

Departament: Allier

Okręg: Vichy


text:
# Spencer Smith
Spencer Smith właśc. Spencer James Smith (ur. 2 września 1987 w Las Vegas) – amerykański perkusista, były członek zespołu Panic! at the Disco.

title: Spencer Smith

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Spencer Smith
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Spencer Smith 15.08.2009.jpg
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Spencer James Smith
 |pseudonim             = Spence
 |data urodzenia        = [[2 września]] [[1987]]
 |miejsce urodzenia     = [[Stany Zjednoczone]], Las Vegas, Nevada
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |instrument            = perkusja
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[rock]]
 |zawód                 = perkusista
 |aktywność             = od 2005
 |wydawnictwo           = [[Fueled by Ramen]], [[Decaydance Records]]
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                = [[Panic! at the Disco]]
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               =
 |www                   = http://www.panicatthedisco.com
}}
'''Spencer Smith''' właśc. Spencer James Smith (ur. [[2 września]] [[1987]] w [[Las Vegas]]) – amerykański perkusista, były członek zespołu [[Panic! at the Disco]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.allmusic.com/artist/panic%21-at-the-disco-mn0000318085/biography | tytuł = Panic! At the Disco Biography | nazwisko = Apar | imię = Corey  | opublikowany = www.allmusic.com | język = en | data dostępu = 2016-05-08}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Panic! at the Disco}}

{{SORTUJ:Smith, Spencer}}
[[Kategoria:Amerykańscy perkusiści rockowi]]
[[Kategoria:Panic at the Disco|Spencer Smith]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1987]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Las Vegas]]

title: Spencer Smith

Imię i nazwisko: Spencer James Smith

Pseudonim: Spence

Data i miejsce urodzenia: 2 września 1987 · Stany Zjednoczone, Las Vegas, Nevada

Instrumenty: perkusja

Gatunki: rock

Zawód: perkusista

Wydawnictwo: Fueled by Ramen, Decaydance Records


text:
# Wersoka Druga
Wersoka Druga (lit. Verseka II) − wieś na Litwie, w gminie rejonowej Soleczniki, 6 km na północny wschód od Koleśników, zamieszkana przez 36 ludzi. Przed II wojną światową w Polsce, w powiecie lidzkim województwa nowogródzkiego.

title: Wersoka Druga

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Wersoka Druga
 |nazwa oryginalna             = Verseka II
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Wersoki Drugiej
 |państwo                      = okręg wileński
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Rejon solecznicki|solecznicki]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Koleśniki (gmina)|Koleśniki]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 36<ref>Spis powszechny 2001</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = rejon solecznicki
 |współrzędne                  = 54°12′32″N 24°54′40″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Wersoka Druga''' ([[Język litewski|lit.]] ''Verseka II'') − wieś na [[Litwa|Litwie]], w [[Rejon solecznicki|gminie rejonowej Soleczniki]], 6 km na północny wschód od [[Koleśniki (rejon solecznicki)|Koleśników]], zamieszkana przez 36 ludzi. Przed [[II wojna światowa|II wojną światową]] w [[II Rzeczpospolita|Polsce]], w [[Powiat lidzki (II Rzeczpospolita)|powiecie lidzkim]] [[Województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)|województwa nowogródzkiego]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Koleśniki]]

title: Wersoka DrugaVerseka II

Państwo: Litwa

Okręg: wileński

Rejon: solecznicki

Gmina: Koleśniki


text:
# Józef Jucha
Józef Jucha (ur. 5 stycznia 1897 w Odrzykoniu, zm. 30 września 1977 w Jaśle) – polski profesor gimnazjalny, regionalista i działacz niepodległościowy, autor opracowań historycznych.

## Dzieciństwo i młodość
Urodził się w rodzinie Wojciecha Juchy (1855-1914) i Tekli z domu Zajdel (1860-1944). Naukę przyszły historyk rozpoczął w szkole podstawowej w Odrzykoniu, do której uczęszczał w latach 1904-1910. Po uzyskaniu wyróżniających się wyników w nauce został rekomendowany do 6-letniej szkoły gimnazjalnej w Sanoku. Kształcił się w sanockim C. K. Gimnazjum, gdzie w 1914 ukończył V klasę.
Po wybuchu I wojny światowej przerwał edukację, jednak w 1916 roku wznowił naukę w VI klasie tej samej szkoły jako prywatysta wojskowy. W tym samym roku został wcielony do Armii Austro-Węgierskiej. Po krótkim przeszkoleniu wojskowym został skierowany na front I wojny światowej. W marcu 1917 roku jako uczestnik walk w stopniu tytularnego starszego szeregowego (Tit. Gefreiter) 18 Pułku Piechoty Obrony Krajowej został ranny, a następnie dostał się do niewoli rosyjskiej. Tam jako jeniec przyjął obowiązki administratora kilku majątków, m.in. koło Dżulinki (obwód winnicki) i Hajworona (obwód kirowohradzki), następnie przebywał na Podolu.

## Działalność niepodległościowa
Po powrocie z wojny jesienią 1918 roku uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz Polskiej Organizacji Wojskowej. W tym okresie był jednym z organizatorów ochotniczych oddziałów polskich w Krośnie, idących na odsiecz Lwowa, pod dowództwem porucznika Stanisława Maczka (tzw. kompania krośnieńska). W oddziałach liczących początkowo około 600 żołnierzy-ochotników, a w końcu około 5000 uczestników, wziął udział w odsieczy. Trasa kampanii wiodła przez Sanok, Ustrzyki Dolne (Bezmiechowa) i Chyrów, do okolic Lwowa. Po chwilowym ustabilizowaniu się linii frontu w wojnie polsko-ukraińskiej, Józef Jucha zdał egzamin maturalny w przerwie podczas walk prowadzonych na wschód od Brodów, w okopach nad rzeką Stochód na Wołyniu (1919).
W 1920 roku uczestniczył w wojnie polsko–bolszewickiej. Po zdobyciu Kijowa przez białą armię Antona Denikina a następnie armię bolszewicką wziął udział w walkach o niepodległą Ukrainę. W czasie wyprawy kijowskiej przekroczył linię Dniepru i dotarł wraz z Wojskiem Polskim do Boryspola. W okolicach Berdyczowa po starciu z 1 Armią Konną Siemiona Budionnego, oddział do którego należał dostał się do niewoli. Jako jeniec musiał wówczas przebiec rozebrany 200 metrów między szeregami sołdatów. Uderzony kolbą w głowę stracił przytomność i na pewien czas ogłuchł. Wyczerpany i obdarty powoli wracał do zdrowia. Znając dobrze stosunki na Ukrainie, przy najbliższej okazji zbiegł z niewoli, dzięki czemu uniknął śmierci lub zsyłki. Wędrując po bezdrożach Ukrainy, wielokrotnie spotykał się z pomocą Polaków i Ukraińców, aby wreszcie u kresu swych sił dotrzeć do stron rodzinnych. Uzgodnienia polsko-bolszewickiego traktatu ryskiego z 1921 roku zastały go wśród krewnych oraz byłych członków Polskiej Organizacji Wojskowej i kolegów z Wojska Polskiego.

## Działalność wII RP
W 1922 roku został skierowany na studia wyższe na Uniwersytet Jagielloński przez polskie organizacje niepodległościowe. W latach 1922–1925 studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, otrzymując tytuł magistra na podstawie pracy: „Hetman Mikołaj Kamieniecki”. Następnie pracował jako nauczyciel na Górnym Śląsku, gdzie został skierowany również przez polskie organizacje niepodległościowe. Uczył między innymi w niemieckim Gimnazjum w Chorzowie. Tam poświęcił się nauczaniu języka polskiego oraz pracy dydaktycznej z zakresu historii, wykładanej po niemiecku oraz nauczaniu języka polskiego. Był również nauczycielem w polskim Komunalnym Gimnazjum Koedukacyjnym im. Władysława Reymonta w Nowym Bytomiu; jego podpis widnieje, wśród innych bardzo licznych, pod Polską Deklaracją o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych (uczczenie 150. rocznicy Deklaracji Niepodległości USA) z 1926 roku. W 1928 roku podjął nauczanie w Gimnazjum w Nowym Tomyślu koło Poznania. Następnie w gimnazjach: w Lublińcu koło Częstochowy i od 1936 roku aż do wybuchu wojny, w Pszczynie. Podsumowaniem tego okresu było nadanie mu w latach trzydziestych przez Prezydenta Ignacego Mościckiego, Honorowego Dyplomu Profesora Gimnazjalnego. Tytuł ten w II Rzeczypospolitej był nadawany szczególnie zasłużonym pedagogom.
Zarządzeniem prezydenta RP Ignacego Mościckiego z 25 lipca 1933 został odznaczony Krzyżem Niepodległości za pracę w dziele odzyskania niepodległości.

## II wojna światowa i działalność powojenna
Po wybuchu II wojny światowej, Józef Jucha został przez okupacyjne władze niemieckie wraz z rodziną wysiedlony ze Śląska do rodzinnego Odrzykonia, gdzie w latach 1940-1944 prowadził tajne nauczanie w zakresie szkoły powszechnej z historii, języka polskiego, języka niemieckiego oraz łaciny. Uznawany był za jednego z kilkudziesięciu najaktywniejszych nauczycieli tajnej oświaty w Krośnieńskiem. Od 1944 do 1946 roku był nauczycielem w Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, a następnie nauczycielem Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w Katowicach.
Ostatnie lata spędził w Jaśle, gdzie przy ul. Kolejowej wraz z żoną wybudował dom. Posiadał tam  pokaźną bibliotekę, kontynuował twórczość literacką.
Zmarł 30 września 1977 roku i pochowany został w rodzinnym grobowcu na jasielskim cmentarzu komunalnym przy ul. Zielonej.

## Rodzina
Wnuk Tomasza Juchy (1820 - zm. po 1878), kawalerzysty Honvédów w czasie Wiosny Ludów na Węgrzech (1848-1849). Syn Wojciecha (1855-1914), który po wybuchu I wojny światowej zginął od kul żołnierzy C. K. Armii. Miał sześcioro rodzeństwa z którego: Tomasz Jucha (1884-1954) wyemigrował na stałe do USA w 1912 roku, gdzie był kierownikiem zakładu wytwarzającego elementy do organów piszczałkowych i członkiem polonijnego „Sokoła”. Zmarł w Elizabeth koło Jersey City.
Żoną Józefa Juchy była nauczycielka Eugenia z domu Pelczar (1902-1994). Miał z nią  dwóch synów: Czesława (1932-1992) i Andrzeja (1936-1965). Bratankiem Józefa Juchy był Stanisław Franciszek Jucha (1930-2003), profesor geologii, wykładowca Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz profesor honorowy Narodowej Akademii Górniczej Ukrainy w Dnieprze na Ukrainie. Drugim z bratanków jest były wicewojewoda krośnieński Stanisław Jucha (1949).

## Dorobek pisarski
Do dorobku pisarskiego Józefa Juchy należą opracowania i artykuły o tematyce historycznej i literackiej, poświęcone wsi i zamkowi w Odrzykoniu. Większość z nich ukazała się drukiem dopiero pośmiertnie w „Zeszytach Odrzykońskich”.
Wybrane prace
- Hetman Mikołaj Kamieniecki (ok. 1456-1515)  (1997)
- Odrzykoń - zamek. Studium historyczne  (1998)
- Odrzykoń - wieś. Studium historyczne  (2000)
- Zamek i Prządki w podaniach i pieśni  (2000)
- Pojedynek słowny między Sewerynem Goszczyńskim a Aleksandrem Fredrą w setną rocznicę ich śmierci (2000)
- Bibliografia dotycząca Odrzykonia - Ludwik Finkel (zestawił Józef Jucha)

title: Józef Jucha

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Józef Jucha
 |grafika                   = Józef Jucha 1897-1977. pedagog, działacz niepodległościowy, autor.jpg
 |opis grafiki              = Józef Jucha około 1935
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 5 stycznia 1897
 |miejsce urodzenia         = Odrzykoń
 |data śmierci              = 30 września 1977
 |miejsce śmierci           = Jasło
 |miejsce spoczynku         = cmentarz komunalny w Jaśle
 |zawód                     = [[Historia|historyk]], [[Filologia polska|polonista]], [[pedagog]]
 |Alma Mater                = [[Uniwersytet Jagielloński]]
 |stanowisko                = profesor gimnazjalny
 |faksymile                 = Signature of Józef Jucha (1897-77).jpg
 |odznaczenia               = {{order|KN|KN}}
 |commons                   = Category:Józef Jucha
}}
'''Józef Jucha''' (ur. [[5 stycznia]] [[1897]] w [[Odrzykoń|Odrzykoniu]], zm. [[30 września]] [[1977]] w [[Jasło|Jaśle]]) – polski profesor gimnazjalny, regionalista i działacz niepodległościowy, autor opracowań historycznych.

== Dzieciństwo i młodość ==
Urodził się w rodzinie Wojciecha Juchy (1855-1914) i Tekli z domu Zajdel (1860-1944)<ref name="autonazwa1">Stanisław Franciszek Jucha: ''Józef Jucha'' (1897-1977) w: „Zeszyty Odrzykońskie”, z. 2/1997, Odrzykoń 1997. s.42.</ref>. Naukę przyszły historyk rozpoczął w szkole podstawowej w Odrzykoniu, do której uczęszczał w latach 1904-1910. Po uzyskaniu wyróżniających się wyników w nauce został rekomendowany do 6-letniej szkoły gimnazjalnej w [[Sanok]]u. Kształcił się w [[Szkoła Podstawowa nr 8 im. Królowej Zofii w Sanoku|sanockim C. K. Gimnazjum]], gdzie w 1914 ukończył V klasę<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=689| miejsce = Sanok | data = 1914 | strony = 67}}</ref>.

Po wybuchu I wojny światowej przerwał edukację, jednak w 1916 roku wznowił naukę w VI klasie tej samej szkoły jako prywatysta wojskowy<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = XXXIV. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1915/16 | url = http://sanockabibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=690| miejsce = Sanok | data = 1916 | strony = 32-33}}</ref>. W tym samym roku został wcielony do [[Armia Austro-Węgier|Armii Austro-Węgierskiej]]. Po krótkim przeszkoleniu wojskowym został skierowany na front [[I wojna światowa|I wojny światowej]]<ref name="autonazwa2">Stanisław Franciszek Jucha: ''Józef Jucha'' (1897-1977) w: „Zeszyty Odrzykońskie”, z. 2/1997, Odrzykoń 1997. s.43.</ref>. W marcu 1917 roku jako uczestnik walk w stopniu tytularnego starszego szeregowego (''Tit. Gefreiter'') [[18 Pułk Piechoty Obrony Krajowej|18 Pułku Piechoty Obrony Krajowej]] został ranny, a następnie dostał się do niewoli rosyjskiej<ref>K.u.k. Kriegsministerium, Nr. 539. z 20./3. 1917. Wiedeń 1917, s. 25.</ref>. Tam jako jeniec przyjął obowiązki administratora kilku majątków, m.in. koło Dżulinki ([[obwód winnicki]]) i [[Hajworon]]a ([[obwód kirowohradzki]]), następnie przebywał na [[Podole|Podolu]]<ref name="autonazwa2" />.

== Działalność niepodległościowa ==
Po powrocie z wojny jesienią 1918 roku uczestniczył w pracach [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”]] oraz [[Polska Organizacja Wojskowa|Polskiej Organizacji Wojskowej]]<ref name="autonazwa3">Tamże, s.43.</ref>. W tym okresie był jednym z organizatorów ochotniczych oddziałów polskich w Krośnie, idących na [[Bitwa o Lwów (1918–1919)|odsiecz Lwowa]], pod dowództwem porucznika [[Stanisław Maczek|Stanisława Maczka]] (tzw. kompania krośnieńska)<ref name="autonazwa2" />. W oddziałach liczących początkowo około 600 żołnierzy-ochotników, a w końcu około 5000 uczestników, wziął udział w odsieczy. Trasa kampanii wiodła przez [[Sanok]], [[Ustrzyki Dolne]] (Bezmiechowa) i [[Chyrów]], do okolic [[Lwów|Lwowa]]<ref name="autonazwa3" />. Po chwilowym ustabilizowaniu się linii frontu w wojnie polsko-ukraińskiej, Józef Jucha zdał egzamin maturalny w przerwie podczas walk prowadzonych na wschód od [[Brody (obwód lwowski)|Brodów]], w okopach nad rzeką [[Stochód]] na [[Wołyń|Wołyniu]] (1919)<ref name="autonazwa3" />.

W 1920 roku uczestniczył w [[Wojna polsko-bolszewicka|wojnie polsko–bolszewickiej]]. Po zdobyciu Kijowa przez [[Biali (Rosja)|białą armię]] [[Anton Denikin|Antona Denikina]] a następnie armię bolszewicką wziął udział w walkach o niepodległą Ukrainę<ref name="autonazwa3" />. W czasie [[Wyprawa kijowska (1920)|wyprawy kijowskiej]] przekroczył linię [[Dniepr]]u i dotarł wraz z [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojskiem Polskim]] do [[Boryspol]]a<ref name="autonazwa3" />. W okolicach [[Berdyczów|Berdyczowa]] po starciu z [[1 Armia Konna|1 Armią Konną]] [[Siemion Budionny|Siemiona Budionnego]], oddział do którego należał dostał się do niewoli. Jako jeniec musiał wówczas przebiec rozebrany 200 metrów między szeregami sołdatów<ref name="autonazwa3" />. Uderzony kolbą w głowę stracił przytomność i na pewien czas ogłuchł. Wyczerpany i obdarty powoli wracał do zdrowia. Znając dobrze stosunki na Ukrainie, przy najbliższej okazji zbiegł z niewoli, dzięki czemu uniknął śmierci lub zsyłki<ref name="autonazwa3" />. Wędrując po bezdrożach Ukrainy, wielokrotnie spotykał się z pomocą Polaków i Ukraińców, aby wreszcie u kresu swych sił dotrzeć do stron rodzinnych. Uzgodnienia polsko-bolszewickiego [[Traktat ryski (1921)|traktatu ryskiego]] z 1921 roku zastały go wśród krewnych oraz byłych członków Polskiej Organizacji Wojskowej i kolegów z [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]]<ref>Tamże, s.43-44.</ref>.

== Działalność w [[II Rzeczpospolita|II RP]] ==
W 1922 roku został skierowany na studia wyższe na Uniwersytet Jagielloński przez polskie organizacje niepodległościowe<ref name="autonazwa4">Tamże, s.44.</ref>. W latach 1922–1925 studiował historię na [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytecie Jagiellońskim]] w Krakowie, otrzymując tytuł magistra na podstawie pracy: „Hetman [[Mikołaj Kamieniecki]]”<ref name="autonazwa4" />. Następnie pracował jako nauczyciel na [[Górny Śląsk|Górnym Śląsku]], gdzie został skierowany również przez polskie organizacje niepodległościowe<ref name="autonazwa4" />. Uczył między innymi w niemieckim Gimnazjum w [[Chorzów|Chorzowie]]. Tam poświęcił się nauczaniu języka polskiego oraz pracy dydaktycznej z zakresu historii, wykładanej po niemiecku oraz nauczaniu języka polskiego<ref name="autonazwa4" />. Był również nauczycielem w polskim Komunalnym Gimnazjum Koedukacyjnym im. Władysława Reymonta w [[Nowy Bytom|Nowym Bytomiu]]; jego podpis widnieje, wśród innych bardzo licznych, pod [[Polska Deklaracja o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych|Polską Deklaracją o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych]] (uczczenie 150. rocznicy Deklaracji Niepodległości USA) z 1926 roku<ref name="autonazwa4" />. W 1928 roku podjął nauczanie w Gimnazjum w [[Nowy Tomyśl|Nowym Tomyślu]] koło Poznania<ref name="autonazwa4" />. Następnie w gimnazjach: w [[Lubliniec|Lublińcu]] koło Częstochowy i od 1936 roku aż do wybuchu wojny, w [[Pszczyna|Pszczynie]]<ref name="autonazwa4" />. Podsumowaniem tego okresu było nadanie mu w latach trzydziestych przez Prezydenta [[Ignacy Mościcki|Ignacego Mościckiego]], Honorowego Dyplomu Profesora Gimnazjalnego<ref name="autonazwa4" />. Tytuł ten w II Rzeczypospolitej był nadawany szczególnie zasłużonym pedagogom<ref name="autonazwa4" />.

Zarządzeniem prezydenta RP [[Ignacy Mościcki|Ignacego Mościckiego]] z 25 lipca 1933 został odznaczony [[Krzyż i Medal Niepodległości|Krzyżem Niepodległości]] ''za pracę w dziele odzyskania niepodległości''<ref>{{Monitor Polski|208|171|208}}.</ref>.

== II wojna światowa i działalność powojenna ==
Po wybuchu II wojny światowej, Józef Jucha został przez okupacyjne władze niemieckie wraz z rodziną wysiedlony ze Śląska do rodzinnego Odrzykonia, gdzie w latach 1940-1944 prowadził [[tajne nauczanie]] w zakresie szkoły powszechnej z historii, języka polskiego, języka niemieckiego oraz łaciny<ref>Józef Jucha w: Słownik biograficzny nauczycieli w Małopolsce w latach II wojny światowej (1939-1945): ofiary wojny, żołnierze, działacze konspiracyjni, nauczyciele w jawnym i tajnym szkolnictwie pod red. [[Jacek Chrobaczyński|Jacka Chrobaczyńskiego]]. Kraków 1995, s. 275.</ref><ref>. Stanisław Franciszek Jucha: ''Józef Jucha'' (1897-1977) w: „Zeszyty Odrzykońskie”, z. 2/1997, Odrzykoń 1997. s.44.</ref>. Uznawany był za jednego z kilkudziesięciu najaktywniejszych nauczycieli [[Tajne nauczanie|tajnej oświaty]] w Krośnieńskiem<ref>Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu pod red. Józefa Garbacika, tom 2, Kraków 1973. s. 377.</ref>. Od 1944 do 1946 roku był nauczycielem w [[I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Krośnie|Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika]] w Krośnie, a następnie nauczycielem [[Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe|Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych]] w [[Katowice|Katowicach]]<ref name="autonazwa4" />.

[[Plik:Nauczyciele - Eugenia z Pelczarów Juchowa z mężem Józefem Juchą, lata 30-te.jpg|thumb|200px|Nauczyciele: Eugenia z Pelczarów Juchowa z mężem Józefem Juchą. Górny Śląsk, lata 30.]]
Ostatnie lata spędził w Jaśle, gdzie przy ul. Kolejowej wraz z żoną wybudował dom. Posiadał tam  pokaźną bibliotekę, kontynuował twórczość literacką<ref name="autonazwa4" />.

Zmarł 30 września 1977 roku i pochowany został w rodzinnym grobowcu na jasielskim cmentarzu komunalnym przy ul. Zielonej<ref>{{Cytuj stronę | url = http://jaslo.artlookgallery.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=19&inni=0 | tytuł = Józef Jucha | opublikowany = jaslo.artlookgallery.com/ | data dostępu = 2017-02-18}}</ref>.

== Rodzina ==
Wnuk Tomasza Juchy (1820 - zm. po 1878), [[Ułani|kawalerzysty]] [[Królewsko-węgierska Obrona Krajowa|Honvédów]] w czasie [[Powstanie węgierskie (1848–1849)|Wiosny Ludów na Węgrzech]] (1848-1849)<ref name="autonazwa1" />. Syn Wojciecha (1855-1914), który po wybuchu I wojny światowej zginął od kul żołnierzy [[Armia Austro-Węgier|C. K. Armii]]. Miał sześcioro rodzeństwa z którego: Tomasz Jucha (1884-1954) wyemigrował na stałe do USA w 1912 roku, gdzie był kierownikiem zakładu wytwarzającego elementy do [[Organy|organów piszczałkowych]] i członkiem polonijnego [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|„Sokoła”]]. Zmarł w [[Elizabeth (New Jersey)|Elizabeth]] koło [[Jersey City]]<ref>List or Manifest of Alien Passengers For United z 10 sierpnia 1912 roku oraz listy wysłane do brata Jana Juchy z lat: 1946,1950,1953</ref>.

Żoną Józefa Juchy była nauczycielka Eugenia z domu Pelczar (1902-1994)<ref>Stanisław Franciszek Jucha: Józef Jucha (1897-1977) w: „Zeszyty Odrzykońskie”, z. 2/1997, Odrzykoń 1997. s.42.</ref>. Miał z nią  dwóch synów: Czesława (1932-1992) i Andrzeja (1936-1965)<ref>Tamże, s.42.</ref>. Bratankiem Józefa Juchy był [[Stanisław Franciszek Jucha]] (1930-2003), profesor geologii, wykładowca Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz profesor honorowy Narodowej Akademii Górniczej Ukrainy w [[Dniepr (miasto)|Dnieprze]] na Ukrainie. Drugim z bratanków jest były wicewojewoda krośnieński [[Stanisław Jucha]] (1949).

== Dorobek pisarski ==
Do dorobku pisarskiego Józefa Juchy należą opracowania i artykuły o tematyce historycznej i literackiej, poświęcone wsi i [[zamek Kamieniec|zamkowi w Odrzykoniu]]. Większość z nich ukazała się drukiem dopiero pośmiertnie w „Zeszytach Odrzykońskich”.

; Wybrane prace
* ''Hetman Mikołaj Kamieniecki'' (ok. 1456-1515)  (1997)
* ''Odrzykoń - zamek. Studium historyczne''  (1998)
* ''Odrzykoń - wieś. Studium historyczne''  (2000)
* ''Zamek i Prządki w podaniach i pieśni''  (2000)
* ''Pojedynek słowny między [[Seweryn Goszczyński|Sewerynem Goszczyńskim]] a [[Aleksander Fredro|Aleksandrem Fredrą]] w setną rocznicę ich śmierci'' (2000)
* ''Bibliografia dotycząca Odrzykonia - [[Ludwik Finkel]]'' (zestawił Józef Jucha)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Wanda Belcik: ''Regionaliści krośnieńscy'', [[Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krośnieńskiej]], Krosno 2007.
* ''Słownik biograficzny nauczycieli w Małopolsce w latach II wojny światowej (1939-1945)'': ofiary wojny, żołnierze, działacze konspiracyjni, nauczyciele w jawnym i tajnym szkolnictwie pod red. [[Jacek Chrobaczyński|Jacka Chrobaczyńskiego]], Kraków 1995.
* [[Stanisław Franciszek Jucha]]: ''Józef Jucha'' (1897-1977) w: „Zeszyty Odrzykońskie”, z. 2/1997, Odrzykoń 1997.
* ''Krosno. Studia z dziejów  miasta i regionu ''pod red. Józefa Garbacika, tom 2, Kraków 1973.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Jucha, Józef}}
[[Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Odrzykoniu]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Jasłem]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Krosnem]]
[[Kategoria:Nauczyciele związani z Katowicami]]
[[Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Nauczyciele związani z Sanokiem]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu komunalnym w Jaśle]]
[[Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej]]
[[Kategoria:Polscy nauczyciele historii]]
[[Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego]]
[[Kategoria:Polscy pedagodzy]]
[[Kategoria:Polscy regionaliści]]
[[Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945]]
[[Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska)]]
[[Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska)]]
[[Kategoria:Uczniowie Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1897]]
[[Kategoria:Zmarli w 1977]]

title: Józef Jucha

Data i miejsce urodzenia: 5 stycznia 1897 · Odrzykoń

Data i miejsce śmierci: 30 września 1977 · Jasło

Miejsce spoczynku: cmentarz komunalny w Jaśle

Zawód, zajęcie: historyk, polonista, pedagog

Alma Mater: Uniwersytet Jagielloński

Stanowisko: profesor gimnazjalny


text:
# Mankono
Mankono – miasto w Wybrzeżu Kości Słoniowej, w dystrykcie Woroba, w regionie Béré, w departamencie Mankono.

title: Mankono

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Mankono
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Mankono
 |państwo                      = Wybrzeże Kości Słoniowej
 |1. jednostka administracyjna = [[Woroba]]
 |2. jednostka administracyjna =
 |stanowisko zarządzającego    = burmistrz
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2014
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     =
 |współrzędne                  = 8°3′N 6°11′W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Mankono''' – miasto w [[Wybrzeże Kości Słoniowej|Wybrzeżu Kości Słoniowej]], w dystrykcie [[Woroba]], w regionie Béré, w departamencie Mankono.

[[Kategoria:Miasta w Wybrzeżu Kości Słoniowej]]

title: Mankono

Państwo: Wybrzeże Kości Słoniowej

Dystrykt: Woroba


text:
# Johann Christian August Heyse
Johann Christian August Heyse, ur. 21 kwietnia 1764 w Nordhausen (półn. Turyngia), zm. 27 czerwca 1829 w Magdeburgu – niemiecki gramatyk, leksykograf, pedagog.

## Życiorys
W latach 1783–1786 studiował teologię, filologię i pedagogikę na uniwersytecie w Getyndze. Po studiach wykazywał wielką aktywność w pracy pedagogicznej. Pracował jako nauczyciel w szkołach publicznych i prywatnych w Oldenburgu i Magdeburgu, był dyrektorem szkoły dla dziewcząt w Nordhausen i Magdeburgu. Na temat szkolnictwa i wychowania opublikował wiele artykułów, w latach 1826 i 1829 ukazały się z tego zakresu jego Dzieła zbiorowe (Gesammelte Schriften). W swoich propozycjach reform szkolnictwa nawiązywał do idei filantropizmu i działalności Pestalozziego. Popierał tworzenie szkół dla młodzieży mieszczańskiej, sam tworzył szkoły dla dziewcząt.
Był autorem podręczników gramatyki niemieckiej, m.in.: Theoretisch-praktische deutsche Grammatik (1814). W swoich pracach akcentował znaczenie kształcenia w zakresie języków nowożytnych, a dobrą znajomość języka ojczystego traktował jako warunek sukcesu w pracy zawodowej, wiązał z nią też potrzebę wzmacniania świadomości narodowej. Upadek Cesarstwa Niemieckiego w 1806 i zagrożenie ze strony Napoleona miały wpływ na poglądy Heysego, uważał, że język niemiecki jest w tej sytuacji ogniwem łączącym wszystkich Niemców.
J. Ch. A. Heyse cieszył się wielkim uznaniem wśród współczesnych. W 1824 roku Uniwersytet w Greifswaldzie przyznał mu stopień doktora honoris causa. Został też przyjęty do dwóch stowarzyszeń językowych: Berliner Gesellschaft für deutsche Sprache i Frankfurter Gelehrtenverein. W kwestii wyrazów obcych opowiadał się za zwalczaniem niepotrzebnych zapożyczeń, ale z drugiej strony ostrzegał przed gorliwym zastępowaniem wyrazów obcych przez nowe skomplikowane formalnie wyrazy.

## Słownik Heysego
W 1804 roku ukazał się słownik wyrazów obcych J. Ch. A. Heysego z tytułem podobnym do słownika Joachima Heinricha Campego: Allgemeines Wörterbuch zur Verdeutschung und Erklärung der in unserer Sprache gebräuchlichen fremden Wörter und Redensarten. Tom I liczył 410, tom II 446 stron. Tytuł zapowiada więc zarówno zniemczanie, jak i objaśnianie wyrazów pochodzenia obcego, jest więc to słownik objaśniająco-zniemczający. W drugim wydaniu (rok 1807, przedruk 1809) pojawia się w tytule termin Verdeutschungswörterbuch (słownik zniemczający). Herbert Ernst Wiegand twierdzi, że ta nazwa (Verdeutschungswörterbuch) w tytule słownika właśnie u Heysego pojawiła się po raz pierwszy. Jednak od wydania czwartego (r. 1873) w tytule słownika pojawia się tylko termin Fremdwörterbuch. W 1922 roku ukazało się dwudzieste pierwsze wydanie słownika. We wstępie do słownika J. Ch. A. Heyse deklarował się jako przeciwnik „mieszania języków”, deklarując cele narodowe, patriotyczne.
Słownik miał bogatą historię. Po śmierci Johanna Heysego prace nad nim kontynuowali jego synowie, najpierw Karl Heyse, potem Theodor Heyse, a kolejne wydania (czternaste – szesnaste (lata 1870 – 1879) to dzieło Gustava Heysego. W roku 1893 opracowaniem nowych wersji zajął się Otto Lyon, nauczyciel, gramatyk, pedagog. W r. 1910 edycję słownika kontynuuje jeszcze inny autor Willy Scheel, który opracował też skróconą wersję słownika (Das Kleine Fremdwörterbuch). Słownik Heysego zawiera zapożyczenia z różnych języków, w tym z łaciny, greki, włoskiego, francuskiego, angielskiego itd. Jako polonizmy zostały oznaczone m.in.: Beczka, Czapka, Litewka, Lokiec (jednostka miary), Masurek (taniec), Schlachtitz/Szlachcic, Woiwode.
Przykłady artykułów hasłowych:
Barbier, m. ein Bartscherer, Bartputzer; barbieren, scheren, bartscheren
bien (spr. biäng = l. bene) wohl, gut, als Hauptw. Das Wohl, Gut …..
Pronomen, n., pl. Pronomina, l. (v. pro, für, und nomen, Namen, Nennwort) Sprachl. Stellvertreter und begleitende Bestimmwörter der Haupt- od. Nennwörter, welche die Gegenstände nach gewissen Redeverhältnissen bezeichnen, Fürwörter, Personenwörter, Deutewörter …
Obok odpowiedników rodzimych (zniemczeń) znajdują się więc również skromne informacje gramatyczne, etymologiczne i fonetyczne.

title: Johann Christian August Heyse

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Johann Christian August Heyse
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 21 kwietnia 1764
 |miejsce urodzenia         = Nordhausen
 |data śmierci              = 27 czerwca 1829
 |miejsce śmierci           = Magdeburg
 |zawód                     = leksykograf niemiecki, gramatyk, pedagog, autor objaśniająco-zniemczającego słownika wyrazów obcych
 |narodowość                = niemiecka
 |Alma Mater                = Uniwersytet w Getyndze
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Johann Christian August Heyse
}}
'''Johann Christian August Heyse''', ur. 21 kwietnia 1764 w [[Nordhausen]] (półn. Turyngia), zm. 27 czerwca 1829 w [[Magdeburg]]u – niemiecki [[Gramatyka|gramatyk]], [[Leksykografia|leksykograf]], pedagog<ref>Anke Heier: ''Deutsche Fremdwortlexikografie zwischen 1800 und 2007. Zur metasprachlichen und lexikografischen Behandlung äußeren Lehnguts in Sprachkontaktwörterbüchern des Deutschen''. Berlin, Boston: Walter de Gruyter, 2012, s. 117 nn.</ref>.

== Życiorys ==
W latach 1783–1786 studiował teologię, filologię i pedagogikę na [[Uniwersytet w Getyndze|uniwersytecie w Getyndze]]. Po studiach wykazywał wielką aktywność w pracy pedagogicznej. Pracował jako nauczyciel w szkołach publicznych i prywatnych w [[Oldenburg|Oldenburgu]] i Magdeburgu, był dyrektorem szkoły dla dziewcząt w Nordhausen i Magdeburgu. Na temat szkolnictwa i wychowania opublikował wiele artykułów, w latach 1826 i 1829 ukazały się z tego zakresu jego ''Dzieła zbiorowe'' (''Gesammelte Schriften''). W swoich propozycjach reform szkolnictwa nawiązywał do idei filantropizmu i działalności [[Johann Heinrich Pestalozzi|Pestalozziego]]. Popierał tworzenie szkół dla młodzieży mieszczańskiej, sam tworzył szkoły dla dziewcząt<ref>Ryszard Lipczuk: ''Johann Christian August Heyse i jego następcy – o ważnym słowniku purystycznym,'' [w:] W. Sadziński (red.), Gegenwart und Geschichte in komplementärer Relation. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Germanica 9. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2013, s. 17.</ref>.

Był autorem podręczników gramatyki niemieckiej, m.in.: ''Theoretisch-praktische deutsche Grammatik'' (1814). W swoich pracach akcentował znaczenie kształcenia w zakresie języków nowożytnych, a dobrą znajomość języka ojczystego traktował jako warunek sukcesu w pracy zawodowej, wiązał z nią też potrzebę wzmacniania świadomości narodowej. Upadek Cesarstwa Niemieckiego w 1806 i zagrożenie ze strony Napoleona miały wpływ na poglądy Heysego, uważał, że język niemiecki jest w tej sytuacji ogniwem łączącym wszystkich Niemców<ref>Anke Heier: ''Deutsche Fremdwortlexikografie ...'' 2012, s. 121.</ref>.

J. Ch. A. Heyse cieszył się wielkim uznaniem wśród współczesnych. W 1824 roku [[Uniwersytet w Greifswaldzie]] przyznał mu stopień doktora honoris causa. Został też przyjęty do dwóch stowarzyszeń językowych: Berliner Gesellschaft für deutsche Sprache i Frankfurter Gelehrtenverein<ref>Anke Heier: ''Deutsche Fremdwortlexikografie ...'' 2012, s. 119 n.</ref>. W kwestii [[Zapożyczenie językowe|wyrazów obcych]] opowiadał się za zwalczaniem niepotrzebnych zapożyczeń, ale z drugiej strony ostrzegał przed gorliwym zastępowaniem wyrazów obcych przez nowe skomplikowane formalnie wyrazy<ref>Ryszard Lipczuk: ''Johann Christian August Heyse i jego następcy ...,'' 2013, s. 18.</ref>.

== Słownik Heysego ==
W 1804 roku ukazał się słownik wyrazów obcych J. Ch. A. Heysego z tytułem podobnym do słownika [[Joachim Heinrich Campe|Joachima Heinricha Campego]]: ''Allgemeines Wörterbuch zur Verdeutschung und Erklärung der in unserer Sprache gebräuchlichen fremden Wörter und Redensarten''<ref>Anke Heier: ''Deutsche Fremdwortlexikografie ...,'' s. 117 n.</ref>. Tom I liczył 410, tom II 446 stron<ref>Anke Heier: ''Deutsche Fremdwortlexikografie zwischen ...,'' s. 497.</ref>. Tytuł zapowiada więc zarówno zniemczanie, jak i objaśnianie wyrazów pochodzenia obcego, jest więc to słownik objaśniająco-zniemczający. W drugim wydaniu (rok 1807, przedruk 1809) pojawia się w tytule termin ''Verdeutschungswörterbuch'' ([[Słowniki zniemczające|słownik zniemczający]]). Herbert Ernst Wiegand twierdzi, że ta nazwa (''Verdeutschungswörterbuch'') w tytule słownika właśnie u Heysego pojawiła się po raz pierwszy. Jednak od wydania czwartego (r. 1873) w tytule słownika pojawia się tylko termin ''Fremdwörterbuch''. W 1922 roku ukazało się dwudzieste pierwsze wydanie słownika. We wstępie do słownika J. Ch. A. Heyse deklarował się jako przeciwnik „mieszania języków”, deklarując cele narodowe, patriotyczne<ref>Ryszard Lipczuk: ''Johann Christian August Heyse ...'' 2013, s. 19 n.</ref>.

Słownik miał bogatą historię. Po śmierci Johanna Heysego prace nad nim kontynuowali jego synowie, najpierw Karl Heyse, potem Theodor Heyse, a kolejne wydania (czternaste – szesnaste (lata 1870 – 1879) to dzieło Gustava Heysego. W roku 1893 opracowaniem nowych wersji zajął się Otto Lyon, nauczyciel, gramatyk, pedagog. W r. 1910 edycję słownika kontynuuje jeszcze inny autor Willy Scheel, który opracował też skróconą wersję słownika (''Das Kleine Fremdwörterbuch'')<ref>Ryszard Lipczuk: ''Johann Christian August Heyse ...,'' s. 18 n.</ref>. Słownik Heysego zawiera [[Zapożyczenie językowe|zapożyczenia]] z różnych języków, w tym z łaciny, greki, włoskiego, francuskiego, angielskiego itd.<ref>Katarzyna Sztandarska: ''Johann Christian August Heyse und sein Wörterbuch'', [w:] Barbara Komenda-Earle, Krzysztof Nerlicki, Katarzyna Sztandarska, Monika Kasjanowicz-Szczepańska (red.), Cogito ergo sum – Wortschatz, Kognition, Text. Professor Ryszard Lipczuk zum 70. Geburtstag gewidmet. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2019, s. 236 nn.</ref> Jako [[polonizm]]y zostały oznaczone m.in.: ''Beczka, Czapka, Litewka, Lokiec'' (jednostka miary), ''Masurek'' (taniec), ''Schlachtitz/Szlachcic, Woiwode''<ref>''Dr. Joh. Christ. Aug. Heyses allgemeines verdeutschendes und erklärendes Fremdwörterbuch mit Bezeichnung der Aussprache und Betonung der Wörter nebst genauer Angabe ihrer Abstammung und Bildung. 15. einzig rechtmäßige Original-Ausg., neu bearbeitet, vielfach berichtigt und vermehrt von Prof. Gustav Heyse.'' Hannover: Hahnsche Hof-Buchhandlung, 1873.</ref>.

Przykłady [[Artykuł hasłowy|artykułów hasłowych]]:

'''Barbier''', m. ein Bartscherer, Bartputzer; '''barbieren''', scheren, bartscheren

'''bien''' ''(spr. biäng'' = l. bene) wohl, gut, als Hauptw. Das Wohl, Gut …..<ref>Ryszard Lipczuk: ''Johann Christian August Heyse ...,'' s. 19, 22.</ref>

'''Pronomen''', n., pl. '''Pronomina''', l. (v. pro, für, und nomen, Namen, Nennwort) Sprachl. Stellvertreter und begleitende Bestimmwörter der Haupt- od. Nennwörter, welche die Gegenstände nach gewissen Redeverhältnissen bezeichnen, Fürwörter, Personenwörter, Deutewörter …

Obok odpowiedników rodzimych (zniemczeń) znajdują się więc również skromne informacje gramatyczne, etymologiczne i fonetyczne.

== Zobacz też ==
* [[Friedrich Erdmann Petri]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Anke Heier: ''Deutsche Fremdwortlexikografie zwischen 1800 und 2007. Zur metasprachlichen und lexikografischen Behandlung äußeren Lehnguts in Sprachkontaktwörterbüchern des Deutschen''. Berlin, Boston: Walter de Gruyter, 2012. ISBN 978-3-11-028254-2.
* ''Dr. Joh. Christ. Aug. Heyses allgemeines verdeutschendes und erklärendes Fremdwörterbuch mit Bezeichnung der Aussprache und Betonung der Wörter nebst genauer Angabe ihrer Abstammung und Bildung. 15. einzig rechtmäßige Original-Ausg., neu bearbeitet, vielfach berichtigt und vermehrt von Prof. Gustav Heyse.'' Hannover: Hahnsche Hof-Buchhandlung, 1873, 992 s.
* [[Ryszard Lipczuk]]: ''Johann Christian August Heyse i jego następcy – o ważnym słowniku purystycznym,'' [w:] Witold Sadziński (red.), Gegenwart und Geschichte in komplementärer Relation. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Germanica 9. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2013, s. 15-[https://repozytorium.uni.lodz.pl/xmlui/bitstream/handle/11089/9926/2-015_027-Lipczuk.pdf?sequence=1&isAllowed=y 27].

* Katarzyna Sztandarska: ''Johann Christian August Heyse und sein Wörterbuch'', [w:] [[Barbara Komenda-Earle]], Krzysztof Nerlicki, Katarzyna Sztandarska, Monika Kasjanowicz-Szczepańska (red.), Cogito ergo sum – Wortschatz, Kognition, Text. Professor Ryszard Lipczuk zum 70. Geburtstag gewidmet. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2019, s. 225-240. <nowiki>ISBN 978-3-339-11128-9</nowiki>, ISSN 1865-8482.

== Linki zewnętrzne ==
Heyse ang. [https://www.bing.com/search?q=Johann+Christian+August+Heyse+-+Alchetron%2C+the+free+social+encyclopedia&cvid=751c907c0a5045c48fbca6dfe7acc2d7&aqs=edge..69i57j69i60.7598j0j4&FORM=ANAB01&PC=DCTS]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Heyse_Johann_Christian_August_}}
[[Kategoria:Niemieccy leksykografowie]]
[[Kategoria:Niemieccy puryści językowi]]
[[Kategoria:Niemieccy gramatycy]]
[[Kategoria:Niemieccy pedagodzy]]
[[Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1764]]
[[Kategoria:Zmarli w 1829]]

title: Johann Christian August Heyse

Data i miejsce urodzenia: 21 kwietnia 1764 · Nordhausen

Data i miejsce śmierci: 27 czerwca 1829 · Magdeburg

Narodowość: niemiecka

Alma Mater: Uniwersytet w Getyndze


text:
# Mușetești (gmina)
Mușetești – gmina w Rumunii, w okręgu Gorj. Obejmuje miejscowości Arșeni, Bârcaciu, Gămani, Grui, Mușetești, Stăncești i Stăncești-Larga. W 2011 roku liczyła 1985 mieszkańców.

title: Mușetești (gmina)

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Mușetești
 |nazwa oryginalna                = Mușetești
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = RO GJ Musetesti 19.jpg
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna    = [[Okręg Gorj|Gorj]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             = 2011
 |liczba ludności                 = 1985
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = okręgu Gorj
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Mușetești''' – gmina w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Gorj|okręgu Gorj]]. Obejmuje miejscowości [[Arșeni]], [[Bârcaciu]], [[Gămani]], [[Grui (okręg Gorj)|Grui]], [[Mușetești]], [[Stăncești (okręg Gorj)|Stăncești]] i [[Stăncești-Larga]]{{r|rpl}}. W 2011 roku liczyła 1985 mieszkańców{{r|rpl}}.
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Naţional de Statistică | język = ro | data dostępu = 2021-05-28 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170610134720/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | zarchiwizowano = 2017-06-10 }}</ref>
}}
{{Okręg Gorj}}

[[Kategoria:Gminy w okręgu Gorj]]

title: Mușetești

Państwo: Rumunia

Okręg: Gorj


text:
# Omonadus
Omonadus – rodzaj chrząszczy z rodziny nakwiatkowatych i podrodziny Anthicinae.
Chrząszcze te mają wierzch ciała porośnięty szczątkowym, rzadkim, bardzo krótkim, przylegającym, ledwo co widocznym owłosieniem. Mają dużą, poprzeczną głowę pozbawioną wypukłości lub niepunktowanej linii na środku. Krawędź tylna głowy jest prosta, czasem z wyjątkiem wklęśnięcia pośrodku. Krótkie czułki są ku szczytom pogrubione. Forma wypukłego przedplecza jest silnie ku tyłowi zwężona. Powierzchnię przedplecza pokrywa delikatne i rzadkie punktowanie, a niekiedy na jego przedzie występuje para guzków, natomiast zawsze brak jest dołków przypodstawowych. Kształt pokryw jest owalny z wyraźnie zaznaczonymi barkami. Relatywnie krótkie odnóża dysponują wrzecionowatymi udami, a ich stopy charakteryzuje sercowata forma członów przedostatnich. W budowie zewnętrznej ciała nie występują żadne oznaki dymorfizmu płciowego.
Rodzaj kosmopolityczny, znany ze wszystkich krain zoogeograficznych. W Polsce stwierdzono trzy gatunki: kosmopolityczne O. floralis i O. formicarius oraz palearktycznego O. bifasciatus.
Takson ten wprowadzony został w 1866 roku przez Étienne’a Mulsanta i Claudiusa Reya. Do rodzaju tego należy 26 opisanych gatunków, w tym:
- Omonadus anticemaculatus (Pic, 1900)
- Omonadus bifasciatus (Rossi, 1792)
- Omonadus floralis (Linnaeus, 1758)
- Omonadus formicarius (Goeze, 1777)
- Omonadus hesperi (King, 1869)
- Omonadus lateriguttatus (De Marseul, 1879)
- Omonadus phoenicius (Truqui, 1855)
- Omonadus signatellus (Krekich-Strassoldo, 1928)

title: Omonadus

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Omonadus''
 |TSN                    = 685117
 |zoolog                 = [[Étienne Mulsant|Mulsant]] et Rey, 1866
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Omonadus formicarius 01.JPG
 |opis grafiki           = ''[[Omonadus formicarius]]''
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[chrząszcze]]
 |podrząd                = [[chrząszcze wielożerne]]
 |rodzina                = [[nakwiatkowate]]
 |podrodzina             = [[Anthicinae]]
 |plemię                 = [[Anthicini]]
 |rodzaj                 = '''''Omonadus'''''
 |typ nomenklatoryczny   = ''Meloe floralis'' Linnaeus, 1758
 |synonimy               =
* ''Trapezicollis'' Marseul, 1879
* ''Trapezonotus'' Sahlberg, 1913 (''nec'': Fieber, 1860)
 |wikispecies            = Omonadus
 |commons                = Category:Omonadus
}}
'''''Omonadus''''' – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[chrząszcze|chrząszczy]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[nakwiatkowate|nakwiatkowatych]] i podrodziny [[Anthicinae]].

Chrząszcze te mają wierzch ciała porośnięty szczątkowym, rzadkim, bardzo krótkim, przylegającym, ledwo co widocznym owłosieniem. Mają dużą, poprzeczną głowę pozbawioną wypukłości lub niepunktowanej linii na środku. Krawędź tylna głowy jest prosta, czasem z wyjątkiem wklęśnięcia pośrodku. Krótkie [[czułki]] są ku szczytom pogrubione. Forma wypukłego [[przedplecze|przedplecza]] jest silnie ku tyłowi zwężona. Powierzchnię przedplecza pokrywa delikatne i rzadkie punktowanie, a niekiedy na jego przedzie występuje para guzków, natomiast zawsze brak jest dołków przypodstawowych. Kształt [[Pokrywy (entomologia)|pokryw]] jest owalny z wyraźnie zaznaczonymi barkami. Relatywnie krótkie odnóża dysponują wrzecionowatymi [[udo|udami]], a ich [[stopa sześcionogów|stopy]] charakteryzuje sercowata forma członów przedostatnich. W budowie zewnętrznej ciała nie występują żadne oznaki [[dymorfizm płciowy|dymorfizmu płciowego]]{{r|Kubisz&Szwalko}}.

Rodzaj [[Gatunek kosmopolityczny|kosmopolityczny]], znany ze wszystkich krain zoogeograficznych{{r|fe}}. W Polsce stwierdzono trzy gatunki{{r|bi}}: kosmopolityczne ''O. floralis'' i ''O. formicarius''{{r|Kubisz&Szwalko|Burakowskietal}} oraz palearktycznego ''O. bifasciatus''{{r|bi}}.

[[Takson]] ten wprowadzony został w 1866 roku przez [[Étienne Mulsant|Étienne’a Mulsanta]] i [[Claudius Rey|Claudiusa Reya]]{{r|fe}}. Do rodzaju tego należy 26 opisanych [[gatunek (biologia)|gatunków]]{{r|Kubisz&Szwalko}}, w tym{{r|fe}}:

* ''[[Omonadus anticemaculatus]]'' (Pic, 1900)
* ''[[Omonadus bifasciatus]]'' (Rossi, 1792)
* ''[[Omonadus floralis]]'' (Linnaeus, 1758)
* ''[[Omonadus formicarius]]'' (Goeze, 1777)
* ''[[Omonadus hesperi]]'' (King, 1869)
* ''[[Omonadus lateriguttatus]]'' (De Marseul, 1879)
* ''[[Omonadus phoenicius]]'' (Truqui, 1855)
* ''[[Omonadus signatellus]]'' (Krekich-Strassoldo, 1928)

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="bi">{{Cytuj pismo | autor = Jan Tatur-Dytkowski, Marek Miłkowski, Rafał Ruta, Karol Komosiński | tytuł = Potwierdzenie występowania Omonadus bifasciatus (ROSSI, 1792) (Coleoptera: Anthicidae) w Polsce | czasopismo = Wiadomości Entomologiczne | wydanie = 4 | wolumin = 37 | strony = 237–243 | data = 2018 | url = http://pte.au.poznan.pl/we/2018/37-23-Tatur-Dytkowski-i-in.pdf}}</ref>
<ref name="Burakowskietal">{{Cytuj książkę | autor = B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska | tytuł = Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 14. Chrząszcze – Coleoptera. Cucujoidea, część 3. | miejsce = Warszawa | data = 1987}}</ref>
<ref name="fe">{{Cytuj stronę | url = https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/bfe6be11-a1ae-46b4-a204-ac58f4e7ceab | tytuł = Omonadus | praca = Fauna Europaea | data dostępu = 2019-02-04}}</ref>
<ref name=Kubisz&Szwalko>{{cytuj książkę | autor = Daniel Kubisz | autor2 = Przemysław Szwałko | rok = 1998 | tytuł = Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 80. Nakwiatkowate - Anthicidae | wydawca = [[Polskie Towarzystwo Entomologiczne]] | miejsce = Toruń | strony = 26-27}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Nakwiatkowate]]
[[Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019]]
[[Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1866 roku]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: chrząszcze

Podrząd: chrząszcze wielożerne

Rodzina: nakwiatkowate

Podrodzina: Anthicinae

Plemię: Anthicini

Rodzaj: Omonadus


text:
# Nusantara
Nusantara, oficjalnie indonez. Ibu Kota Negara Nusantara – miasto w Indonezji, które ma być nową stolicą kraju.
W 2019 zdecydowano o przeniesieniu stolicy Indonezji z Dżakarty. Nusantara zostanie w całości wybudowana na wschodnim wybrzeżu wyspy Borneo. Budowa rozpoczęła się w 2022 roku. Planowane na 17 sierpnia 2024 ustanowienie miasta stolicą zostało odłożone za względu na opóźnienia w jego budowie.

title: Nusantara

wikitext:
{{inne znaczenia|przyszłej stolicy Indonezji|[[Nusantara (termin)|indonezyjskie określenie na wyspy Azji Południowo-Wschodniej]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Nusantara
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Nusantara, June 2024.png
 |opis zdjęcia                 = Panorama na główne budynki urzędowe (czerwiec 2024)
 |dewiza                       =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Nusantary
 |1. jednostka administracyjna = [[Borneo Wschodnie]]
 |państwo                      = IDN
 |data założenia               = 22 lutego 2022
 |stanowisko zarządzającego    = gubernator
 |zarządzający                 = Basuki Hadimuljono
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     = 33
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = (+62) 542
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |podział miasta               =
 |współrzędne                  = 0°58′23″S 116°42′31″E
 |commons                      = Nusantara (city)
 |wikisłownik                  =
 |www                          = https://ikn.go.id/
}}
[[Plik:Nusantara, Indonesia - President visiting the new capital.jpg|mały|Prezydent Indonezji [[Joko Widodo]] i gubernator [[Borneo Wschodnie|Borneo Wschodniego]] Isran Noor zwiedzają lokalizację przyszłej stolicy Indonezji, Nusantary]]
'''Nusantara''', oficjalnie {{indonez.|Ibu Kota Negara Nusantara}} – miasto w [[Indonezja|Indonezji]], które ma być nową stolicą kraju.

W 2019 zdecydowano o przeniesieniu stolicy Indonezji z [[Dżakarta|Dżakarty]]. Nusantara zostanie w całości wybudowana na wschodnim wybrzeżu wyspy [[Borneo]]<ref>{{Cytuj |autor = Madhu Rao |tytuł = Indonesia to develop new capital city after vaccine drive |data = 2021-01-24 |data dostępu = 2022-02-18 |opublikowany = www.indiatvnews.com |url = https://www.indiatvnews.com/news/world/indonesia-new-capital-city-develop-coronavirus-vaccine-drive-covid19-east-kalimantan-680128 |język = en}}</ref>. Budowa rozpoczęła się w 2022 roku<ref>{{cytuj stronę | url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-02/indonesia-breaks-ground-on-nusantara-as-jakarta-sinks | tytuł = Indonesia Breaks Ground on Its New Capital City | autor = Faris Mokhtar, Rieka Rahadiana | opublikowany = Bloomberg | data = 2022-08-03 | data dostępu = 2023-08-10 | język=en}}</ref>. Planowane na 17 sierpnia 2024 ustanowienie miasta stolicą zostało odłożone za względu na opóźnienia w jego budowie<ref>{{Cytuj stronę | url = https://apnews.com/article/indonesia-widodo-new-capital-nusantara-43641d95d2d88caeda772c87dffc0f23 | tytuł = Indonesia’s new capital isn’t ready yet. The president is celebrating Independence Day there anyway | autor = Achmad Ibrahim, Edna Tarigan | data = 2024-08-17 | opublikowany = Associated Press. | data dostępu = 2024-08-19}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w Indonezji]]
[[Kategoria:Planowana infrastruktura]]

title: Nusantara

Państwo: Indonezja

Prowincja: Borneo Wschodnie

Data założenia: 22 lutego 2022

Gubernator: Basuki Hadimuljono


text:
# Myhowe
Myhowe (ukr. Мигове) – wieś na Ukrainie, w obwodzie czerniowieckim, w rejonie wyżnickim. W 2001 liczyła 3693 mieszkańców, wśród których 3667 wskazało jako ojczysty język ukraiński, 20 rosyjski, 3 mołdawski, 2 rumuński, a 1 białoruski.

title: Myhowe

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Myhowe
 |nazwa oryginalna             = {{k|uk|Мигове}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = UA-77
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon wyżnicki|wyżnicki]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2024
 |liczba ludności              = 3344<ref>https://rada.info/upload/users_files/04416996/f3ca7723d7eb1235bd4adb4677f79215.pdf</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód czerniowiecki
 |wariant mapy                 =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Myhowe''' ({{w języku|uk|Мигове}}) – wieś na [[Ukraina|Ukrainie]], w [[obwód czerniowiecki|obwodzie czerniowieckim]], w [[rejon wyżnicki|rejonie wyżnickim]]. W 2001 liczyła 3693 mieszkańców, wśród których 3667 wskazało jako ojczysty język ukraiński, 20 rosyjski, 3 mołdawski, 2 rumuński, a 1 białoruski<ref name="spis">{{Cytuj stronę | url = http://pop-stat.mashke.org/ukraine-census-2001-lang/cernivecka.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu czerniowieckiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 | data dostępu = | język = uk}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wsie w obwodzie czerniowieckim]]

title: MyhoweМигове

Państwo: Ukraina

Obwód: czerniowiecki

Rejon: wyżnicki


text:
# Ludwików (gmina Gąbin)
Ludwików – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płockim, w gminie Gąbin.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa płockiego.

title: Ludwików (gmina Gąbin)

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Ludwików
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = mazowieckie
 |powiat                 = [[Powiat płocki|płocki]]
 |gmina                  = [[Gąbin (gmina)|Gąbin]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 217{{r|pwl|nsp}}
 |rok                    = 2021
 |strefa numeracyjna     = 24
 |kod pocztowy           = 09-530{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = WPL
 |SIMC                   = 0563915{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Gąbin (gmina)
 |współrzędne            = 52°27'11"N 19°42'32"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|70628|data=2025-05-27}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Ludwików''' – [[wieś]] sołecka{{r|sol}} w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo mazowieckie|województwie mazowieckim]], w [[powiat płocki|powiecie płockim]], w [[Gąbin (gmina)|gminie Gąbin]]{{r|teryt|roz}}.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość należała administracyjnie do [[Województwo płockie (1975–1998)|województwa płockiego]].

== Zobacz też ==
* [[Ludwików]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=pwl>{{Polska w liczbach|id=wies_Ludwikow_gabin_mazowieckie|nazwa=Wieś Ludwików w liczbach|data dostępu=2024-12-30}}</ref>
* <ref name="nsp">{{Cytuj |url = https://bdl.stat.gov.pl/bdl/dane/teryt/jednostka |tytuł = NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data = 2022-09-19 |data dostępu = 2024-12-30 |opublikowany = Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
* <ref name=sol>[https://www.gabin.pl/samorzad/soltysi-solectwa Strona gminy, sołectwa]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2022-10|s=693}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|V|473|Ludwików (8)}}

{{Gmina Gąbin}}

[[Kategoria:Gąbin (gmina)]]

title: Ludwików

Państwo: Polska

Województwo: mazowieckie

Powiat: płocki

Gmina: Gąbin

Tablice rejestracyjne: WPL


text:
# The Pioneers
The Pioneers – wspólny album amerykańskich raperów MC Eihta i Spice 1. Został wydany 29 czerwca, 2004 roku nakładem wytwórni Real Talk Entertainment.

## Lista utworów
1. "Break Deez Mu'fuckaz" - 0:10
2. "The Murder Show, Pt. 2" - 3:54
3. "So Damn Crazy" - 4:08
4. "Come on Niggaz" (feat. Snoop Dogg) - 0:15
5. "We Run the Block" - 4:41
6. "That's It" - 3:44
7. "Can't Stop Us" - 3:44
8. "That's the Way Life Goes" - 4:35
9. "East Bay Gangsta" - 3:24
10. "All I Came 2 Do" - 3:35
11. "'Bout That Time" - 4:08
12. "Do Better" - 5:03
13. "Been a Long Time" - 4:29
14. "West Coast Party" (feat. Hollow Tip) - 4:04
15. "Keepin' Me High" - 4:18
16. "I Ain't Scared" - 3:18
17. "The Mack" - 4:37

## Notowania
| Notowanie(2004)                       | Pozycja |
| ------------------------------------- | ------- |
| U.S. Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums | 71      |

title: The Pioneers

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = The Pioneers
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Spice 1]] & [[MC Eiht]]
 |wydany                    = [[29 czerwca]] [[2004]]
 |nagrywany                 = 2003-2004
 |gatunek                   = [[Hardcore rap]]
[[Gangsta rap]]
 |długość                   =
 |wytwórnia                 = [[Real Talk Entertainment]]
 |producent                 = DJ Epik
Gold Finghaz
Derrick Johnson
 |oceny                     =
*[[AllMusic]] {{ocena|5|3}}<ref>[http://allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:hjfoxqyaldje~T2 Pioneers - Spice 1 | AllMusic]</ref>
* RapReviews {{ocena|10|6}}<ref name="Hernandez">Hernandez, Pedro 'DJ Complejo'. [http://www.rapreviews.com/archive/2004_11_pioneers.html Review: ''The Pioneers'']</ref>
 |rok wydania               = 2004
 |poprzedni album           =
 |rok poprzedniego albumu   =
 |następny album            = [[Keep It Gangsta]]
 |rok następnego albumu     = 2006
}}
'''The Pioneers''' – wspólny album amerykańskich raperów [[MC Eiht]]a i [[Spice 1]]. Został wydany 29 czerwca, 2004 roku nakładem wytwórni [[Real Talk Entertainment]]<ref>{{cytuj stronę|url= https://www.discogs.com/Spice-1-MC-Eiht-The-Pioneers/release/964108|tytuł= Spice 1 & MC Eiht – The Pioneers|autor= [[Discogs]]|opublikowany = www.discogs.com|język= en|data dostępu=2020-10-04}}</ref>.

== Lista utworów ==
# "Break Deez Mu'fuckaz" - 0:10
# "The Murder Show, Pt. 2" - 3:54
# "So Damn Crazy" - 4:08
# "Come on Niggaz" (feat. [[Snoop Dogg]]) - 0:15
# "We Run the Block" - 4:41
# "That's It" - 3:44
# "Can't Stop Us" - 3:44
# "That's the Way Life Goes" - 4:35
# "East Bay Gangsta" - 3:24
# "All I Came 2 Do" - 3:35
# "'Bout That Time" - 4:08
# "Do Better" - 5:03
# "Been a Long Time" - 4:29
# "West Coast Party" (feat. Hollow Tip) - 4:04
# "Keepin' Me High" - 4:18
# "I Ain't Scared" - 3:18
# "The Mack" - 4:37

== Notowania ==
{| class="wikitable sortable"
!align="left"|Notowanie(2004)<ref>{{Cytuj | url=http://allmusic.com/album/pioneers-r697294/charts-awards | tytuł=Album Search for "pioneers" | AllMusic | opublikowany=allmusic.com | język=en | data dostępu=2017-11-27}}</ref>
!align="left"|Pozycja
|-
|align="left"|U.S. [[Top R&B/Hip-Hop Albums|''Billboard'' Top R&B/Hip-Hop Albums]]
|align="center"|71
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Pioneers.jpg Okładka]

{{SORTUJ:Pioneers, The}}
[[Kategoria:Albumy MC Eihta]]
[[Kategoria:Albumy hip-hopowe]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 2004]]
[[Kategoria:Albumy Real Talk Entertainment]]

title: The Pioneers

Wydany: 29 czerwca 2004

Gatunek: Hardcore rap · Gangsta rap

Wydawnictwo: Real Talk Entertainment

Producent: DJ Epik · Gold Finghaz · Derrick Johnson

The Pioneers · (2004) · Keep It Gangsta · (2006)


text:
# Zamagurze
Zamagurze, albo Zamagurze Spiskie (słow. Zamagurie) – niewielki subregion geograficzny w północnej części Pogórza Spiskiego i etnograficzny w północnej części Spisza. Przedzielony jest granicą polsko-słowacką.

## Zamagurze jako region geograficzny
Jako region geograficzny stanowi tylko część Pogórza Spiskiego i obejmuje tereny między Kotliną Spiską na południu a Pieninami Spiskimi na północy oraz Białką na zachodzie i doliną Rieki (w Starej Wsi Spiskiej) na wschodzie. Doliny potoków Łapszanka, Kotarne, Strzyżawkowy Potok, Kacwiński Potok i Kacwinianka dzielą Zamagurze na kilka grzbietów. Za najwyższy szczyt Zamagurza uchodzi Kuraszowski Wierch (1038 m). Według wyników pomiarów, umieszczonych na stronie Geoportalu minimalnie wyższy od niego może być Dudasowski Wierch (1038 m).  Najwyższym szczytem całej polskiej części Pogórza Spiskiego jest graniczny Górków Wierch (1046 m). Inne ważniejsze wzniesienia to: Pawlików Wierch (1016 m), Piłatówka (1004 m), Pusty Wierch (984 m), Holowiec (1035 m), Pieski Wierch (980 m), Petrelovka (940 m), Groń (791 m).

## Zamagurze jako region etnograficzny
Jako region etnograficzny jest pojęciem szerszym i obejmuje również miejscowości położone na północy po dolinę Dunajca i jego dopływu Lipnika, a również miejscowość Nową Białą położoną po drugiej stronie rzeki Białka. Tak więc etnograficznie do Zamagurza należą miejscowości położone na Pogórzu Spiskim, w Pieninach Spiskich i niektóre leżące w Kotlinie Nowotarskiej.
W okresie średniowiecza Zamagurze stanowiło dobra klucza zamku niedzickiego. Należało w całości do Węgier, od 1920 częściowo do Polski, częściowo do Słowacji. W większości zamieszkuje je ludność góralska narodowości polskiej. Niektóre słowackie miejscowości zamieszkiwali Rusini, obecnie Słowacy wyznania greckokatolickiego. Głównym słowackim ośrodkiem Zamagurza jest miasto Stara Wieś Spiska. W głębi gór znajdują się zamieszkałe przez dawnych Rusinów mniejsze słowackie miejscowości: Osturnia, Wielka Frankowa i Frankówka. Po polskiej stronie główne miejscowości to: Czarna Góra, Dursztyn, Falsztyn, Frydman, Jurgów, Kacwin, Krempachy, Łapszanka, Łapsze Niżne, Łapsze Wyżne, Niedzica, Nowa Biała, Rzepiska, Trybsz.

## Turystyka
Zamagurze obfituje w atrakcje turystyczne. Najbardziej znanymi są:
- Pieniński Przełom Dunajca ze spływami na tratwach i ścieżką turystyczną z Czerwonego Klasztoru do Leśnicy,
- zapora wodna w Niedzicy i Jezioro Czorsztyńskie,
- zamek w Niedzicy,
- klasztor kartuzów w Czerwonym Klasztorze,
- zabytki architektury ludowej we wsiach Osturnia i Jezierska,
- co roku pod koniec czerwca w Czerwonym Klasztorze odbywa się festiwal Zamagurské folklórne slávnosti.

title: Zamagurze

wikitext:
[[Plik:Zamagurze Spiskie a1.jpg|thumb|220px|Zamagurze w okolicy [[Łapsze Wyżne|Łapsz Wyżnych]] i [[Tatry]]]]
[[Plik:Zamagurze MS1.jpg|thumb|220px|Zamagurze w okolicach [[Kacwin]]a]]
[[Plik:Kapliczka na Łapszańskiej Przełęczy MS1.jpg|thumb|220px|Kapliczka na [[Przełęcz nad Łapszanką|Przełęczy nad Łapszanką]]]]
{{commonscat|Zamagurze Spiskie}}
[[Plik:Karte polnische zips.svg|mały|383x383px|mapa]]
'''Zamagurze''', albo '''Zamagurze Spiskie''' ([[język słowacki|słow.]] ''Zamagurie'') – niewielki subregion geograficzny w północnej części [[Pogórze Spiskie|Pogórza Spiskiego]] i etnograficzny w północnej części [[Spisz]]a. Przedzielony jest granicą [[Polska|polsko]]-[[Słowacja|słowacką]].

== Zamagurze jako region geograficzny ==
Jako region geograficzny stanowi tylko część Pogórza Spiskiego i obejmuje tereny między [[Kotlina Spiska|Kotliną Spiską]] na południu a [[Pieniny Spiskie|Pieninami Spiskimi]] na północy oraz [[Białka (dopływ Dunajca)|Białką]] na zachodzie i doliną [[Rieka (dopływ Dunajca)|Rieki]] (w [[Stara Wieś Spiska|Starej Wsi Spiskiej]]) na wschodzie<ref name=Kondracki>{{Cytuj książkę |nazwisko=Kondracki |imię=Jerzy |tytuł=Geografia regionalna Polski |wydawca=Wyd. Naukowe PWN |miejsce=Warszawa |rok= 1998|isbn=83-01-12479-2}}</ref>. Doliny potoków [[Łapszanka (potok)|Łapszanka]], [[Kotarne]], [[Strzyżawkowy Potok]], [[Kacwiński Potok]] i [[Kacwinianka]] dzielą Zamagurze na kilka grzbietów. Za najwyższy szczyt Zamagurza uchodzi [[Kuraszowski Wierch]] (1038 m). Według wyników pomiarów, umieszczonych na stronie Geoportalu minimalnie wyższy od niego może być [[Dudasowski Wierch]] (1038 m).  Najwyższym szczytem całej polskiej części Pogórza Spiskiego jest graniczny [[Górków Wierch]] (1046 m). Inne ważniejsze wzniesienia to: [[Pawlików Wierch]] (1016 m), [[Piłatówka]] (1004 m), [[Pusty Wierch]] (984 m), [[Holowiec]] (1035 m), [[Pieski Wierch]] (980 m), [[Petrelovka]] (940 m), [[Groń (Zamagurze)|Groń]] (791 m)<ref>{{cytuj stronę|url=http://mapy.geoportal.gov.pl|tytuł=Geoportal|data dostępu=2010-07-15}}</ref>.

== Zamagurze jako region etnograficzny ==
Jako region etnograficzny jest pojęciem szerszym i obejmuje również miejscowości położone na północy po dolinę [[Dunajec|Dunajca]] i jego dopływu [[Lipnik (dopływ Dunajca)|Lipnika]], a również miejscowość [[Nowa Biała (województwo małopolskie)|Nową Białą]] położoną po drugiej stronie rzeki Białka<ref name=WET>{{Cytuj książkę | nazwisko2= Paryski | imię2=Witold Henryk | autor link2= Witold Henryk Paryski | imię=Zofia | nazwisko=Radwańska-Paryska| autor link= Zofia Radwańska-Paryska |tytuł= Wielka encyklopedia tatrzańska | data=2004 | wydawca=Wydawnictwo Górskie | miejsce=Poronin | isbn=83-7104-009-1}}</ref>. Tak więc etnograficznie do Zamagurza należą miejscowości położone na Pogórzu Spiskim, w [[Pieniny Spiskie|Pieninach Spiskich]] i niektóre leżące w [[Kotlina Nowotarska|Kotlinie Nowotarskiej]].

W okresie [[Średniowiecze|średniowiecza]] Zamagurze stanowiło dobra [[Klucz (majątek ziemski)|klucza]] [[Zamek w Niedzicy|zamku niedzickiego]]<ref name=Nyka/>. Należało w całości do Węgier, od 1920 częściowo do Polski, częściowo do Słowacji<ref name=WET/>. W większości zamieszkuje je ludność [[Górale|góralska]] narodowości polskiej<ref>„w północnej części Spisza, głównie w powiatach Spiska Stara Wieś (78% ogółu mieszkańców), gdzie wśród 18 gmin 15 było czysto polskich, oraz w powiecie Stara Lubowla (58% ogółu), a także w północno-zachodniej części powiatu kieżmarskiego (34% ogółu). Obok wyżej wymienionych skupisk na Słowacji znajdowało się 45 polskich [[wyspa językowa|wysp językowych]] z 25 tys. Polaków.” [w:] Śląski Kwartalnik Historyczny. WrTMH. t. 35. Ossolineum. wyd. I. 1980. str. 47</ref>. Niektóre słowackie miejscowości zamieszkiwali [[Rusini]], obecnie Słowacy wyznania greckokatolickiego. Głównym słowackim ośrodkiem Zamagurza jest miasto [[Stara Wieś Spiska]]. W głębi gór znajdują się zamieszkałe przez dawnych Rusinów mniejsze słowackie miejscowości: [[Osturnia]], [[Frankowa|Wielka Frankowa]] i [[Frankówka]]. Po polskiej stronie główne miejscowości to: [[Czarna Góra (województwo małopolskie)|Czarna Góra]], [[Dursztyn]], [[Falsztyn]], [[Frydman]], [[Jurgów]], [[Kacwin]], [[Krempachy]], [[Łapszanka (wieś)|Łapszanka]], [[Łapsze Niżne]], [[Łapsze Wyżne]], [[Niedzica]], [[Nowa Biała (województwo małopolskie)|Nowa Biała]], [[Rzepiska (województwo małopolskie)|Rzepiska]], [[Trybsz]]<ref name=WET/>.

== Turystyka ==
Zamagurze obfituje w atrakcje turystyczne. Najbardziej znanymi są<ref name=Nyka>{{Cytuj książkę|imię=Józef |nazwisko=Nyka|autor link= Józef Nyka|tytuł=Pieniny. Przewodnik. Wyd. IX |miejsce=Latchorzew |data=2006 |wydawca=Wyd. Trawers |isbn= 83-915859-4-8}}</ref>:
* [[Pieniński Przełom Dunajca]] ze spływami na tratwach i ścieżką turystyczną z [[Czerwony Klasztor (miejscowość)|Czerwonego Klasztoru]] do [[Leśnica (Słowacja)|Leśnicy]],
* zapora wodna w Niedzicy i [[Jezioro Czorsztyńskie]],
* [[zamek w Niedzicy]],
* klasztor kartuzów w [[Czerwony Klasztor (miejscowość)|Czerwonym Klasztorze]],
* zabytki architektury ludowej we wsiach [[Osturnia]] i [[Jezierska]],
* co roku pod koniec czerwca w Czerwonym Klasztorze odbywa się festiwal ''Zamagurské folklórne slávnosti''.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Regiony Słowacji}}

[[Kategoria:Regiony Słowacji]]
[[Kategoria:Topografia Pogórza Spisko-Gubałowskiego]]