text:
# Ahmad Tokudar
Ahmad Tokudar, persk. احمد تگودار (ur. ok. 1247, zm. 10 sierpnia 1284) – trzeci władca z dynastii Ilchanidów, panujący od 21 czerwca 1282 aż do śmierci.
Był siódmym synem Hulagu (1256–1265). Jego matką była Kutuj-chatun. Egipski kronikarz Ibn Abd az-Zahir podaje, że w chwili śmierci miał 37 lat, musiał się zatem urodzić około roku 1247. Otrzymał mongolskie imię Tegüder („doskonały”) (w języku perskim Tokudar). Imię muzułmańskie przybrał dopiero w momencie konwersji, której data nie jest znana. Według Hetuma z Korykos przed przejściem na islam miał być chrześcijaninem. Po śmierci swojego starszego brata Abaki (1265–1282) w kwietniu 1282 roku Ahmad przybył z Kurdystanu na uroczystości pogrzebowe, by następnie wziąć udział w kurułtaju odbywającym się w dolinie Zarrine Rud. Ponieważ był najstarszym żyjącym synem Hulagu większość emirów preferowała jego kandydaturę względem syna Abaki Arguna (1284–1291). Argun został przekonany do tego, by ustąpić przed swoim wujem i zgodnie z przewidywaniami 6 maja 1282 roku dokonano elekcji Ahmada, który 21 czerwca uroczyście objął władzę w Ala-Tagh na wschód od jeziora Wan, przyjmując tytuł sułtana.
Na samym początku panowania Ahmada Ata Malek Dżowajni, który w chwili śmierci Abaki był w drodze na swój proces w Hamadanie, został oczyszczony z zarzutów i przywrócony na stanowisko namiestnika Bagdadu. Dla odmiany jego oskarżyciel, Madżd al-Molk, został skazany na śmierć i stracony. Także brat Ata Maleka, szef kancelarii (saheb-diwan) Szams ad-Din Dżowajni, został przywrócony do łask przez nowego ilchana. Wydaje się, że to właśnie Szams ad-Din oraz powiernik Ahmada, Szejch Kamal ad-Din Abd-ar-Rahman, byli odpowiedzialni za zwrot w polityce zagranicznej, jakim była próba ustanowienia przyjaznych stosunków z dotychczasowym największym wrogiem Ilchanidów, państwem mameluków. Poselstwo wysłane do sułtana Kalawuna (1279–1290) spotkało się jednak z chłodnym przyjęciem – wyraził on wprawdzie zadowolenie z tego, że tron Hulagu jest zajmowany przez muzułmanina, ale nie okazał gotowości do negocjowania porozumienia, a co więcej kolejne poselstwo uwięził w Damaszku, gdzie jego szef, Szejch Kamal ad-Din, zmarł. Dokładna relacja pomiędzy nowym kursem w polityce zagranicznej a wewnętrzną opozycją jaką napotkał Ahmad jest trudna do ustalenia, jednak sam ilchan przyznawał przed Kalawunem, że większość mongolskich książąt preferowała kontynuowanie wojny z Egiptem.
Panowanie Ahmada zostało zdominowane przez jego pogarszające się relacje z Argunem, który żywił urazę za to, że uroczystość objęcia władzy przez jego wuja odbyła się bez jego udziału i ponadto podejrzewał jego protegowanych, braci Dżowajnich, o otrucie swojego ojca. Wydaje się, że Argun porozumiał się z dziewiątym synem Hulagu, Kongurtajem, i ilchan próbował zneutralizować tego ostatniego w lipcu 1282 roku mianując go namiestnikiem Rumu. Zimę 1282/1283 Argun spędził w Bagdadzie, ponawiając wobec Ata Maleka Dżowajniego stare zarzuty o sprzeniewierzenie funduszy, w tym aresztując i torturując jego podwładnych, co doprowadziło do zawału serca i śmierci namiestnika w dniu 5 marca 1283 roku. Wiosną Argun powrócił do Chorasanu, którego namiestnikiem został jeszcze za czasów swojego ojca, i rozpoczął przygotowania do otwartej rebelii. W Reju Argun dowiedział się o aresztowaniu i torturowaniu z rozkazu ilchana jednego ze swoich protegowanych, porwał zatem pełnomocnika (szehna) Ahmada i wysłał go do swojego wuja posadzonego na tyle osła. W tym samym czasie zaczęto podejrzewać Kongurtaja o spiskowanie z Argunem i 17 stycznia 1284 roku został on aresztowany przez zięcia Ahmada, gruzińskiego dowódcę Alinaka, by następnego dnia być straconym w Karabachu. Ahmad wysłał teraz Alinaka przeciwko Argunowi, by później podążyć za nim z główną armią. Chociaż 4 maja Argun pokonał siły Alinaka pod Agh-Chodża w pobliżu Kazwinu, to jednak wycofał się dalej na wschód.
Ścigany przez oddziały Ahmada Argun starał się dojść z nim do porozumienia, ten jednak zażądał jako zakładnika jego brata Gajchatu (1291–1295). Pomimo tego, że Argun przysłał zakładnika Tokudar nie dotrzymał danego słowa i kontynuował pościg. Argun schronił się w górskiej fortecy Kalat (dzis. Kalat-e Naderi, na północ od Meszhedu), by po przybyciu Alinaka z siłami awangardy 11 lipca 1284 roku poddać się swojemu wujowi. Ahmad pozostawił Arguna w rękach Alinaka, odrzucając jego prośbę o zabicie bratanka, a sam udał się do Kalpusz, by cieszyć się towarzystwem nowo poślubionej małżonki. Argun został jednak uwolniony przez swojego zwolennika w szeregach ilchana, Bukę, który stojąc na czele spisku zabił Alinaka wraz z pozostałymi sprzymierzeńcami Ahmada. Ahmad, kiedy otrzymał wieści o tych wydarzeniach, rozpoczął ucieczkę na zachód w kierunku terytorium Złotej Ordy, został jednak pojmany i 26 lipca dostarczony przed oblicze Arguna. Ten miał skłaniać się ku okazaniu łaski, jednak dowiedziawszy się właśnie wówczas o rebeliach książąt Hüleczu i Dżöszkeba uznał, że w tej sytuacji musi ostatecznie pozbyć się przynajmniej jednego ze swoich rywali. Ahmad został przekazany rodzinie Kongurtaja i stracony w ten sam sposób, co jego wcześniejsza ofiara, poprzez złamanie karku, by uniknąć przelania królewskiej krwi, 10 sierpnia 1284 roku.
Muzułmańska wiara Ahmada nie wpłynęła na jego pozytywny stosunek do chrześcijan, poświadczony przez Bar Hebraeusa. Ahmada oskarżano o złamanie mongolskiego prawa poprzez przejście na islam, jednak ostatecznie „jego upadek był prawdopodobnie skutkiem nie aktywnej lub pasywnej polityki religijnej, ale po prostu, tak samo jak później w przypadku jego bratanków Gajchatu i Bajdu, jego nieskuteczności jako władcy”.

title: Ahmad Tokudar

wikitext:
{{Władca infobox
 |władca            = Ahmad Tokudar
 |imiona            =
 |grafika           = Tegüder recevant une ambassade.jpeg
 |opis grafiki      = Tokudar przyjmuje poselstwo. Ilustracja do ''Tarich-e Dżahanguszaj'' [[Ata Malek Dżowajni|Dżowajniego]]. [[Bibliothèque nationale|Biblioteka Narodowa Francji]]
 |herb              =
 |opis herbu        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |dewiza            =
 |1. tytuł          = Ilchan
 |1. sukcesja       =
 |1. od             = 21 czerwca 1282
 |1. do             = 10 sierpnia 1284
 |1. koronacja      =
 |1. poprzednik     = [[Abaka-chan]]
 |1. następca       = [[Argun-chan]]
 |dynastia          = [[Ilchanidzi]]
 |data urodzenia    = ok. [[1247]]
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = [[10 sierpnia]] [[1284]]
 |miejsce śmierci   =
 |przyczyna śmierci =
 |miejsce spoczynku =
 |ojciec            = [[Hulagu-chan]]
 |matka             = Kutuj-chatun
 |rodzeństwo        =
 |1. związek z      =
 |1. związek od     =
 |1. związek do     =
 |1. dzieci         =
 |moneta            =
 |opis monety       =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''Ahmad Tokudar''', [[Język perski|persk.]] '''احمد تگودار''' (ur. ok. [[1247]], zm. [[10 sierpnia]] [[1284]]) – trzeci władca z dynastii [[Ilchanidzi|Ilchanidów]], panujący od 21 czerwca 1282 aż do śmierci.

Był siódmym synem [[Hulagu-chan|Hulagu]] (1256–1265). Jego matką była Kutuj-chatun. [[Egipt|Egipski]] kronikarz [[Ibn Abd az-Zahir]] podaje, że w chwili śmierci miał 37 lat, musiał się zatem urodzić około roku 1247. Otrzymał mongolskie imię Tegüder („doskonały”) (w języku perskim Tokudar). Imię muzułmańskie przybrał dopiero w momencie konwersji, której data nie jest znana. Według [[Hetum z Korykos|Hetuma z Korykos]] przed przejściem na [[islam]] miał być chrześcijaninem. Po śmierci swojego starszego brata [[Abaka-chan|Abaki]] (1265–1282) w kwietniu 1282 roku Ahmad przybył z [[Kurdystan]]u na uroczystości pogrzebowe, by następnie wziąć udział w [[kurułtaj]]u odbywającym się w dolinie [[Zarrine Rud]]. Ponieważ był najstarszym żyjącym synem Hulagu większość [[emir]]ów preferowała jego kandydaturę względem syna Abaki [[Argun-chan|Arguna]] (1284–1291). Argun został przekonany do tego, by ustąpić przed swoim wujem i zgodnie z przewidywaniami 6 maja 1282 roku dokonano elekcji Ahmada, który 21 czerwca uroczyście objął władzę w Ala-Tagh na wschód od jeziora [[Wan (jezioro)|Wan]], przyjmując tytuł [[sułtan]]a<ref name="Jackson">{{cytuj stronę |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ahmad-takudar-third-il-khan-of-iran-r |tytuł=AḤMAD TAKŪDĀR |autor=[[Peter Jackson (historyk)|Peter Jackson]] |opublikowany=[[Encyclopædia Iranica]] |język=en |data dostępu=2018-07-10}}</ref>{{odn|Boyle|1968|s=364–365}}.

Na samym początku panowania Ahmada [[Ata Malek Dżowajni]], który w chwili śmierci Abaki był w drodze na swój proces w [[Hamadan]]ie, został oczyszczony z zarzutów i przywrócony na stanowisko namiestnika [[Bagdad]]u. Dla odmiany jego oskarżyciel, Madżd al-Molk, został skazany na śmierć i stracony. Także brat Ata Maleka, szef kancelarii (''[[Dywan (rada doradcza)|saheb-diwan]]'') [[Szams ad-Din Mohammad Dżowajni|Szams ad-Din Dżowajni]], został przywrócony do łask przez nowego ilchana. Wydaje się, że to właśnie Szams ad-Din oraz powiernik Ahmada, Szejch Kamal ad-Din Abd-ar-Rahman, byli odpowiedzialni za zwrot w polityce zagranicznej, jakim była próba ustanowienia przyjaznych stosunków z dotychczasowym największym wrogiem Ilchanidów, [[Egipt mameluków (średniowieczny)|państwem mameluków]]. Poselstwo wysłane do sułtana [[Kalawun]]a (1279–1290) spotkało się jednak z chłodnym przyjęciem – wyraził on wprawdzie zadowolenie z tego, że tron Hulagu jest zajmowany przez muzułmanina, ale nie okazał gotowości do negocjowania porozumienia, a co więcej kolejne poselstwo uwięził w [[Damaszek|Damaszku]], gdzie jego szef, Szejch Kamal ad-Din, zmarł. Dokładna relacja pomiędzy nowym kursem w polityce zagranicznej a wewnętrzną opozycją jaką napotkał Ahmad jest trudna do ustalenia, jednak sam ilchan przyznawał przed Kalawunem, że większość mongolskich książąt preferowała kontynuowanie wojny z Egiptem<ref name="Jackson" />{{odn|Boyle|1968|s=365}}.

Panowanie Ahmada zostało zdominowane przez jego pogarszające się relacje z Argunem, który żywił urazę za to, że uroczystość objęcia władzy przez jego wuja odbyła się bez jego udziału i ponadto podejrzewał jego protegowanych, braci Dżowajnich, o otrucie swojego ojca. Wydaje się, że Argun porozumiał się z dziewiątym synem Hulagu, Kongurtajem, i ilchan próbował zneutralizować tego ostatniego w lipcu 1282 roku mianując go namiestnikiem [[Sułtanat Rumu|Rumu]]. Zimę 1282/1283 Argun spędził w Bagdadzie, ponawiając wobec Ata Maleka Dżowajniego stare zarzuty o sprzeniewierzenie funduszy, w tym aresztując i torturując jego podwładnych, co doprowadziło do zawału serca i śmierci namiestnika w dniu 5 marca 1283 roku. Wiosną Argun powrócił do [[Chorasan]]u, którego namiestnikiem został jeszcze za czasów swojego ojca, i rozpoczął przygotowania do otwartej rebelii. W [[Rej]]u Argun dowiedział się o aresztowaniu i torturowaniu z rozkazu ilchana jednego ze swoich protegowanych, porwał zatem pełnomocnika (''[[szihna|szehna]]'') Ahmada i wysłał go do swojego wuja posadzonego na tyle osła. W tym samym czasie zaczęto podejrzewać Kongurtaja o spiskowanie z Argunem i 17 stycznia 1284 roku został on aresztowany przez zięcia Ahmada, gruzińskiego dowódcę Alinaka, by następnego dnia być straconym w [[Karabach]]u. Ahmad wysłał teraz Alinaka przeciwko Argunowi, by później podążyć za nim z główną armią. Chociaż 4 maja Argun pokonał siły Alinaka pod Agh-Chodża w pobliżu [[Kazwin]]u, to jednak wycofał się dalej na wschód<ref name="Jackson" />{{odn|Boyle|1968|s=365–366}}.

Ścigany przez oddziały Ahmada Argun starał się dojść z nim do porozumienia, ten jednak zażądał jako zakładnika jego brata [[Gajchatu]] (1291–1295). Pomimo tego, że Argun przysłał zakładnika Tokudar nie dotrzymał danego słowa i kontynuował pościg. Argun schronił się w górskiej fortecy Kalat (dzis. [[Kalat-e Naderi]], na północ od [[Meszhed]]u), by po przybyciu Alinaka z siłami awangardy 11 lipca 1284 roku poddać się swojemu wujowi. Ahmad pozostawił Arguna w rękach Alinaka, odrzucając jego prośbę o zabicie bratanka, a sam udał się do [[Kalpusz]], by cieszyć się towarzystwem nowo poślubionej małżonki. Argun został jednak uwolniony przez swojego zwolennika w szeregach ilchana, [[Buka (wezyr Ilchanidów)|Bukę]], który stojąc na czele spisku zabił Alinaka wraz z pozostałymi sprzymierzeńcami Ahmada. Ahmad, kiedy otrzymał wieści o tych wydarzeniach, rozpoczął ucieczkę na zachód w kierunku terytorium [[Złota Orda|Złotej Ordy]], został jednak pojmany i 26 lipca dostarczony przed oblicze Arguna. Ten miał skłaniać się ku okazaniu łaski, jednak dowiedziawszy się właśnie wówczas o rebeliach książąt Hüleczu i Dżöszkeba uznał, że w tej sytuacji musi ostatecznie pozbyć się przynajmniej jednego ze swoich rywali. Ahmad został przekazany rodzinie Kongurtaja i stracony w ten sam sposób, co jego wcześniejsza ofiara, poprzez złamanie karku, by uniknąć przelania królewskiej krwi, 10 sierpnia 1284 roku<ref name="Jackson" />{{odn|Boyle|1968|s=366–367}}.

Muzułmańska wiara Ahmada nie wpłynęła na jego pozytywny stosunek do chrześcijan, poświadczony przez [[Grzegorz Bar Hebraeus|Bar Hebraeusa]]. Ahmada oskarżano o złamanie mongolskiego prawa poprzez przejście na islam, jednak ostatecznie „jego upadek był prawdopodobnie skutkiem nie aktywnej lub pasywnej polityki religijnej, ale po prostu, tak samo jak później w przypadku jego bratanków Gajchatu i [[Bajdu]], jego nieskuteczności jako władcy”{{odn|Boyle|1968|s=368}}.

== Przypisy ==

{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Boyle (ed.)| imię=J.A. | tytuł=The Cambridge History of Iran. Volume 5. The Saljuq and Mongol Periods | data=1968 | wydawca=Cambridge University Press | miejsce=Cambridge  | isbn=978-0-521-06936-6 | strony= | odn={{odn/id|Boyle|1968}}}}
* {{cytuj stronę |url=http://www.iranicaonline.org/articles/ahmad-takudar-third-il-khan-of-iran-r |tytuł=AḤMAD TAKŪDĀR |autor=[[Peter Jackson (historyk)|Peter Jackson]] |opublikowany=[[Encyclopædia Iranica]] |język=en |data dostępu=2018-07-10}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Ilchanidzi]]
[[Kategoria:Straceni władcy]]
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
[[Kategoria:Zmarli w 1284]]

title: Ahmad Tokudar

Okres: od 21 czerwca 1282 · do 10 sierpnia 1284

Poprzednik: Abaka-chan

Następca: Argun-chan

Dynastia: Ilchanidzi

Data śmierci: 10 sierpnia 1284

Ojciec: Hulagu-chan

Matka: Kutuj-chatun


text:
# Grzegorz (kardynał S. Prisca)
Grzegorz (zmarł prawdopodobnie w 1137) – kardynał w kurii papieża Innocentego II, w okresie tzw. schizmy Anakleta II.
Źródła nie przekazały żadnych informacji o jego pochodzeniu ani życiu przed nominacją kardynalską, do której doszło najpóźniej sobotę kwartalną 1 czerwca 1135. Występuje jako świadek na licznych bullach Innocentego II datowanych między 19 czerwca 1135 a 30 czerwca 1137 z tytułem kardynała prezbitera S. Prisca (w tym na bulli gnieźnieńskiej z 7 lipca 1136). Zmarł prawdopodobnie w roku 1137, a w każdym przed 1140, gdy jego następcą został Rainier.

wikiname: plwiki

title: Grzegorz (kardynał S. Prisca)

in_language: pl

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Grzegorz (kardynał S. Prisca)
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   = Kardynał prezbiter
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          =
 |miejsce urodzenia       =
 |data śmierci            = 1137
 |miejsce śmierci         =
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              =
 |1. funkcja - okres      =
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[katolicyzm]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            =
 |data nominacji          =
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            = 1 czerwca 1135
 |papież kreujący         = [[Innocenty II]]
 |kościół tytularny       = S. Prisca
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
'''Grzegorz''' (zmarł prawdopodobnie w 1137) – [[kardynał]] w kurii papieża [[Innocenty II|Innocentego II]], w okresie tzw. schizmy [[Anaklet II|Anakleta II]].

Źródła nie przekazały żadnych informacji o jego pochodzeniu ani życiu przed nominacją kardynalską, do której doszło najpóźniej [[Suche dni|sobotę kwartalną]] 1 czerwca 1135. Występuje jako świadek na licznych bullach Innocentego II datowanych między 19 czerwca 1135 a 30 czerwca 1137 z tytułem kardynała prezbitera S. Prisca (w tym na [[Bulla gnieźnieńska|bulli gnieźnieńskiej]] z 7 lipca 1136). Zmarł prawdopodobnie w roku 1137, a w każdym przed 1140, gdy jego następcą został [[Rainier (kardynał S. Prisca)|Rainier]].

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = Johannes Matthias Brixius | tytuł = Die Mitglieder des Kardinalkollegiums von 1130-1181 | miejsce = Berlin | data = 1912 | strony = 42 nr 15}}
* {{Cytuj książkę | autor = Barbara Zenker | tytuł = Die Mitglieder des Kardinalkollegiums von 1130 bis 1159 | miejsce = Würzburg| data = 1964 | strony = 95 nr 63}}

[[Kategoria:Kardynałowie]]

title: Grzegorz (kardynał S. Prisca)

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki

Kreacja kardynalska: 1 czerwca 1135 · Innocenty II

Kościół tytularny: S. Prisca


text:
# Walter Mudu
Walter Mudu (ur. 1968 w Ridgewood w Nowym Jorku) – amerykański aktor filmowy, telewizyjny i głosowy. Karierę rozpoczął, użyczając głosu Kingowi Courtneyowi i D-Ice'owi w grze Grand Theft Auto III. Pojawił się w takich serialach jak Jonny Zero, NYC 22, Zaprzysiężeni i Prawo i porządek. Poza tym użyczył również głosu Malcowi w grze Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned, Grand Theft Auto V i Grand Theft Auto Online.

title: Walter Mudu

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Walter Mudu
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = 1968
 |miejsce urodzenia         = [[Ridgewood (Queens)|Ridgewood]], [[Nowy Jork]], [[Stany Zjednoczone]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = aktor
 |lata aktywności           = od 2001
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |www                       =
}}
'''Walter Mudu''' (ur. [[1968]] w [[Ridgewood (Queens)|Ridgewood]]<ref>{{cytuj stronę|url=https://gta.fandom.com/wiki/Walter_Mudu|tytuł=Walter Mudu|opublikowany=gta.fandom.com|język=en|data dostępu=2015-07-04}}</ref> w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]) – amerykański aktor filmowy, telewizyjny i głosowy. Karierę rozpoczął, użyczając głosu Kingowi Courtneyowi i D-Ice'owi w grze ''[[Grand Theft Auto III]]''. Pojawił się w takich serialach jak ''[[Jonny Zero]]'', ''[[NYC 22]]'', ''[[Zaprzysiężeni]]'' i ''[[Prawo i porządek]]''<ref>{{cytuj stronę|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/walter_mudu|tytuł=Walter Mudu|opublikowany=[[Rotten Tomatoes]]|język=en|data dostępu=2020-06-14}}</ref>. Poza tym użyczył również głosu Malcowi w grze ''[[Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned]]'', ''[[Grand Theft Auto V]]'' i ''[[Grand Theft Auto Online]]''.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|1067234|Walter Mudu}}
* {{Filmweb|osoba|807601|Walter Mudu}}

{{SORTUJ:Mudu, Walter}}
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1968]]

title: Walter Mudu

Data i miejsce urodzenia: 1968 · Ridgewood, Nowy Jork, Stany Zjednoczone

Zawód: aktor


text:
# Warenhaus Rudolph Karstadt (Szczecin)
Warenkaufhaus Rudolph Karstadt – dom handlowy, który znajdował się w Szczecinie przy dzisiejszej ulicy Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego, na osiedlu Stare Miasto, w dzielnicy Śródmieście. Zniszczony podczas II wojny światowej, ruiny rozebrano w połowie lat 60. XX wieku.

## Historia
Pierwszy budynek domu towarowego szczecińskiego oddziału domów towarowych Rudolph Karstadt wzniesiono w latach 1912–1916 przy ówczesnej Breite Straße. Plac pod jego budowę uzyskano poprzez zburzenie czterech kamienic. Dom handlowy nawiązywał swoją formą do oddziału hamburskiego. W latach 1923–1924 na potrzeby przestrzeni handlowej adaptowano sąsiadujące z prawą ścianą szczytową kamienice nr 23 i 24. W czasie II wojny światowej budynki zostały zbombardowane. Najdłużej przetrwały ruiny większego budynku: do połowy lat 60. XX wieku. Po ich rozbiórce parcela pozostawała niezagospodarowana aż do roku 2002, kiedy to na posesji wybudowano budynek biurowo-hotelowy Atrium Katedra.

## Opis
Dom handlowy składał się z dwóch budynków. Większy był dwukondygnacyjny z poddaszem, 33-osiowy. Przylegał on lewą ścianą szczytową do kamienicy domu towarowego Warenkaufhaus Aronheim & Cohn. Mniejszy był dwukondygnacyjny, 7-osiowy z poddaszem. Obydwa budynki pokrywały dachy spadziste z lukarnami.

title: Warenhaus Rudolph Karstadt (Szczecin)

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Warenhaus Rudolph Karstadt
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               =
 |zdjęcie               = 2009-05-30-polska-by-RalfR-25.jpg
 |opis zdjęcia          = Widok z górny na biurowiec Atrium Katedra zajmujący działkę po domu handlowym
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = województwo zachodniopomorskie
 |miejscowość           = [[Szczecin]]
 |adres                 = ''Breite Straße 23-28''
 |typ budynku           = kamienica
 |styl architektoniczny =
 |architekt             =
 |inwestor              = [[Rudolph Karstadt]]
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           = 2
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    = [[1912]]
 |ukończenie budowy     = [[1916]]
 |przebudowy            =
 |zniszczono            = II wojna światowa
 |rozebrano             = lata 60. XX wieku
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Szczecin (Stare Miasto)
 |współrzędne           = 53°25'26.0"N, 14°33'21.7"E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Warenkaufhaus Rudolph Karstadt''' – [[dom handlowy]], który znajdował się w [[Szczecin]]ie przy dzisiejszej [[Ulica Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Szczecinie|ulicy Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego]], na osiedlu [[Stare Miasto (Szczecin)|Stare Miasto]], w dzielnicy [[Śródmieście (Szczecin)|Śródmieście]]. Zniszczony podczas [[II wojna światowa|II wojny światowej]], ruiny rozebrano w połowie lat 60. XX wieku.

== Historia ==
Pierwszy budynek domu towarowego szczecińskiego oddziału [[Arcandor|domów towarowych Rudolph Karstadt]] wzniesiono w latach 1912–1916<ref>{{Cytuj |tytuł = 1916 – Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl |data dostępu = 2020-11-18 |opublikowany = encyklopedia.szczecin.pl |url = https://pomeranica.pl/wiki/1916}}</ref> przy ówczesnej Breite Straße. Plac pod jego budowę uzyskano poprzez zburzenie czterech [[Kamienica (architektura)|kamienic]]<ref>{{Cytuj |tytuł = 1912 – Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl |data dostępu = 2020-11-18 |opublikowany = encyklopedia.szczecin.pl |url = https://pomeranica.pl/wiki/1912}}</ref>. Dom handlowy nawiązywał swoją formą do oddziału hamburskiego<ref>{{Cytuj |tytuł = Będą spali za grubą kasę w dawnej szwalni |data dostępu = 2020-11-18 |opublikowany = wszczecinie.pl |url = https://wszczecinie.pl/aktualnosci,beda_spali_za_gruba_kase_w_dawnej_szwalni,id-26154.html |język = pl}}</ref>. W latach 1923–1924 na potrzeby przestrzeni handlowej adaptowano sąsiadujące z prawą ścianą szczytową kamienice nr 23 i 24<ref>{{Cytuj |tytuł = 1923 – Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl |data dostępu = 2020-11-18 |opublikowany = encyklopedia.szczecin.pl |url = https://pomeranica.pl/wiki/1923}}</ref>. W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] budynki zostały [[Bombardowania Szczecina|zbombardowane]]. Najdłużej przetrwały ruiny większego budynku: do połowy lat 60. XX wieku<ref>{{Cytuj |tytuł = Szczecin - Ulica Wyszyńskiego Stefana, ks. kard. - stare zdjęcia, mapa |data dostępu = 2020-11-26 |opublikowany = fotopolska.eu |url = https://fotopolska.eu/Szczecin/u116523,Ulica_Wyszynskiego_Stefana_ks_kard,24,48.html?f=1135852-foto}}</ref>. Po ich rozbiórce parcela pozostawała niezagospodarowana aż do roku 2002, kiedy to na posesji wybudowano budynek biurowo-hotelowy [[Atrium Katedra]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Atrium Katedra Szczecin Wyszyńskiego 30 |data dostępu = 2020-11-18 |opublikowany = www.urbanity.pl |url = https://www.urbanity.pl/zachodniopomorskie/szczecin/atrium-katedra,b1134}}</ref>.

== Opis ==
Dom handlowy składał się z dwóch budynków. Większy był dwukondygnacyjny z [[Poddasze|poddaszem]], 33-osiowy. Przylegał on lewą [[Szczyt (architektura)|ścianą szczytową]] do kamienicy domu towarowego [[Warenkaufhaus Aronheim & Cohn (Szczecin)|Warenkaufhaus Aronheim & Cohn]]. Mniejszy był dwukondygnacyjny, 7-osiowy z poddaszem. Obydwa budynki pokrywały dachy spadziste z [[Lukarna|lukarnami]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Szczecin - Dom towarowy - Warenhaus Rudolph Karstadt - stare zdjęcia, mapa |data dostępu = 2020-11-18 |opublikowany = fotopolska.eu |url = https://fotopolska.eu/Dom_towarowy_-_Warenhaus_Rudolph_Karstadt_Szczecin?map_z=19&f=916119-foto}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy
}}

== Linki zewnętrzne ==

* [https://fotopolska.eu/Dom_towarowy_-_Warenhaus_Rudolph_Karstadt_Szczecin?map_z=19&f=713271-foto Galeria zdjęć na stronie fotopolska.eu]

{{Zabudowa ulicy Wyszyńskiego w Szczecinie}}

[[Kategoria:Stare Miasto (Szczecin)]]
[[Kategoria:Dawne domy towarowe w Szczecinie]]
[[Kategoria:Ulica Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Szczecinie]]
[[Kategoria:Nieistniejące obiekty budowlane w Szczecinie]]
[[Kategoria:Budynki oddane do użytku w Cesarstwie Niemieckim w 1916]]

title: Warenhaus Rudolph Karstadt

Państwo: Polska

Województwo: zachodniopomorskie

Miejscowość: Szczecin

Adres: Breite Straße 23-28

Typ budynku: kamienica

Inwestor: Rudolph Karstadt

Zniszczono: II wojna światowa

Rozebrano: lata 60. XX wieku


text:
# Gentoo (menedżer plików)
gentoo – wolny menedżer plików dla GNU/Linuksa i innych systemów uniksowych i uniksopodobnych napisany przez Emila Brinka i wydany na licencji GNU General Public License.

title: Gentoo (menedżer plików)

wikitext:
{{małą literą}}
{{Inne znaczenia|menedżera plików|[[Gentoo Linux]]}}
{{Oprogramowanie infobox
 |nazwa               = gentoo
 |rodzaj              = [[menedżer plików]]
 |logo                =
 |grafika             = Gentoo-filemanager.png
 |opis grafiki        =
 |autor               = Emil Brink
 |platforma sprzętowa =
 |system operacyjny   = [[Linux]], [[Systemy uniksopodobne|Uniksopodobne]]
 |język programowania =
 |pierwsze wydanie    =
 |wersja stabilna     =
 |wersja testowa      =
 |licencja            = [[GNU General Public License]]
 |wikibooks           =
 |commons             =
 |www                 = http://obsession.se/gentoo/
}}
'''gentoo''' – [[Wolne oprogramowanie|wolny]] [[menedżer plików]] dla [[GNU/Linux|GNU/Linuksa]] i innych systemów [[Unix|uniksowych i uniksopodobnych]] napisany przez [[Emil Brink|Emila Brinka]] i wydany na [[licencja oprogramowania|licencji]] [[GNU General Public License]].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://obsession.se/gentoo/ Oficjalna strona gentoo]
{{Menedżery plików}}

[[Kategoria:Menedżery plików]]
[[Kategoria:Wolne i otwarte oprogramowanie]]
[[Kategoria:Oprogramowanie na licencji GNU GPL]]

title: gentoo

Autor: Emil Brink

System operacyjny: Linux, Uniksopodobne

Rodzaj: menedżer plików

Licencja: GNU General Public License


text:
# Równowaga sił
Równowaga sił – jedna z podstawowych kategorii analizy i opisu stosunków międzynarodowych. Określa stan, w którym żadne państwo nie góruje nad innymi i nie posiada możliwości podporządkowania sobie innych państw. Naukowa interpretacja równowagi sił wyjaśnia postępowanie państw, które dążąc do zapewnienia sobie zwiększonego bezpieczeństwa, podejmują działania służące zachowaniu lub też ustanowieniu równomiernego podziału siły między podmiotami na arenie stosunków międzynarodowych.
Zgodnie z informacjami zebranymi na podstawie licznej literatury przedmiotu, w teorii równowagi sił wyróżniono dwa istotne aspekty. Po pierwsze, głównym celem państwa jest zapewnienie sobie bezpieczeństwa pod każdą postacią, opierając się na doktrynie realizmu. Po drugie, wprowadzenie równowagi sił uznano za najefektywniejszy sposób samoobrony, aby uniknąć w przyszłości hegemonii pojedynczego, dominującego państwa. Równowaga sił jest jednym z głównych pojęć w teorii realizmu. Koncepcja ta uznawana była za najważniejsze prawo objaśniające funkcjonowanie polityki międzynarodowej. Gorącymi zwolennikami konceptu równowagi sił byli Hans Morgenthau oraz Kenneth Waltz.
W czasach współczesnych rola równowagi sił wydaje się być niezwykle istotna. Stanowi ważką cechę ładu globalnego. Dzięki zachowaniu równowagi sił na arenie międzynarodowej panuje względna równowaga potencjałów (militarnych, gospodarczych, politycznych, technologicznych), nie zapewnia jednak równości statusu wszystkich aktorów. Równowaga sił jest stanem braku konfliktu zbrojnego, niemniej jednak nie jest już stanem nieobecności konfliktu interesów.

## Modele równowagi sił

### Jednobiegunowość (unipolarność)
Gdy jedno państwo posiada znaczącą przewagę nad pozostałymi, możemy mówić o systemie jednobiegunowym. System unipolarny, z jednym mocarstwem na czele ma wiele zalet, jak i wad. Można powiedzieć, że występowanie jednego dominującego państwa może zapobiec próżni władzy w stosunkach międzynarodowych. Państwa słabsze, mogą czuć się zmobilizowane do poprawy swojej sytuacji. Mobilizacja państw może spowodować ich rozwinięcie się, co zdecydowanie jest pozytywnym skutkiem. Cechą jednobiegunowości, może być również rozpowszechnianie określonych wartości, np. jeżeli państwem dominującym jest państwo demokratyczne, może propagować przestrzeganie praw człowieka i zachęcać inne państwa do praktykowania podobnych zasad. Jednak wiąże się z tym ryzyko, że państwo będzie ingerować w sprawy innych i zagrozi ich suwerenności.
Przewaga jednego państwa może być przyczyną uprzedzenia wobec niego. Awersja wobec hegemona może spowodować wśród innych państw chęć ataku. Mimo iż słabsze państwo może nie być w stanie poważnie zagrozić jego pozycji, to może zapoczątkować poważniejszy konflikt. Konflikt taki może przerodzić się w wojnę, co przyniosłoby ogromne straty, a przede wszystkim spowodowałoby destabilizację międzynarodową.

### Dwubiegunowość (bipolarność)
System międzynarodowy złożony z dwóch dominujących państw jest systemem dwubiegunowym. Państwa mogą wraz z innymi, tworzyć grupy państw, tzw. bloki. Przykładowo, w trakcie zimnej wojny, większość państw była podzielona na dwie części, Wschodnią i Zachodnią. W takim systemie, to właśnie dwa państwa nadają kształt polityce międzynarodowej. Są najbardziej wpływowe i zazwyczaj od nich zależy los innych państw. Dwubiegunowy podział ma praktycznie ogólnoświatowy zasięg. Do obu bloków przyłączają się najczęściej najważniejsze państwa. Mocarstwa są bardzo wpływowe, określane są jako przywódcze. Mimo potężnej siły, jaką oba posiadają, nie są w stanie wzajemnie się pokonać. Próba pokonania tak silnego przeciwnika mogłaby oznaczać wojnę totalną, nieopłacalną dla żadnej ze stron. Dzięki takiemu podziałowi wpływów i siły wytwarza się między nimi równowaga sił. Często jednak zdarza się, że wiele państw nie opowiada się za żadną ze stron i pozostają neutralne.

### Wielobiegunowość (multipolarność)
System złożony z więcej niż dwóch państw: jest najczęściej spotykaną wersją systemów równowagi sił w stosunkach międzynarodowych. Występuje we wszystkich epokach historycznych i kręgach kulturowych. Jego charakterystyczną cechą jest istnienie kilku (co najmniej trzech) elementów, czyli wielkich mocarstw, w podsystemie sterującym. Archetypy systemu wielobiegunowego możemy wskazać już w starożytności. Wielobiegunowa równowaga sił w klasycznym znaczeniu jest złożona z pięciu państw. Przykładem takiego układu może być koncert europejski, istniejący w XIX w. w Europie. Zakłada się, że im większa ilość państw, tym łatwiej o nieporozumienia. Jednak to stwierdzenie można przekształcić na korzyść wielobiegunowości. Mianowicie: „wraz ze wzrostem liczby uczestników zwiększa się liczba interakcji między nimi a tym samym zmniejsza się poziom wzajemnej agresji”. Państwa mogą zwiększyć współpracę między sobą i dążyć do kompromisów dzięki dużej ilości kontaktów.

title: Równowaga sił

wikitext:
'''Równowaga sił''' – jedna z podstawowych kategorii analizy i opisu [[stosunki międzynarodowe|stosunków międzynarodowych]]. Określa stan, w którym żadne państwo nie góruje nad innymi i nie posiada możliwości podporządkowania sobie innych państw. Naukowa interpretacja równowagi sił wyjaśnia postępowanie państw, które dążąc do zapewnienia sobie zwiększonego bezpieczeństwa, podejmują działania służące zachowaniu lub też ustanowieniu równomiernego podziału siły między podmiotami na arenie stosunków międzynarodowych.

Zgodnie z informacjami zebranymi na podstawie licznej literatury przedmiotu, w teorii równowagi sił wyróżniono dwa istotne aspekty. Po pierwsze, głównym celem państwa jest zapewnienie sobie bezpieczeństwa pod każdą postacią, opierając się na doktrynie [[realizm (stosunki międzynarodowe)|realizmu]]. Po drugie, wprowadzenie równowagi sił uznano za najefektywniejszy sposób samoobrony, aby uniknąć w przyszłości hegemonii pojedynczego, dominującego państwa. Równowaga sił jest jednym z głównych pojęć w teorii realizmu. Koncepcja ta uznawana była za najważniejsze prawo objaśniające funkcjonowanie polityki międzynarodowej. Gorącymi zwolennikami konceptu równowagi sił byli [[Hans Morgenthau]] oraz [[Kenneth Waltz]].

W czasach współczesnych rola równowagi sił wydaje się być niezwykle istotna. Stanowi ważką cechę ładu globalnego. Dzięki zachowaniu równowagi sił na arenie międzynarodowej panuje względna równowaga potencjałów (militarnych, gospodarczych, politycznych, technologicznych), nie zapewnia jednak równości statusu wszystkich aktorów. Równowaga sił jest stanem braku konfliktu zbrojnego, niemniej jednak nie jest już stanem nieobecności konfliktu interesów.

== Modele równowagi sił ==
=== Jednobiegunowość (unipolarność) ===
Gdy jedno państwo posiada znaczącą przewagę nad pozostałymi, możemy mówić o systemie jednobiegunowym. System unipolarny, z jednym [[mocarstwo|mocarstwem]] na czele ma wiele zalet, jak i wad. Można powiedzieć, że występowanie jednego dominującego państwa może zapobiec próżni władzy w stosunkach międzynarodowych. Państwa słabsze, mogą czuć się [[mobilizacja|zmobilizowane]] do poprawy swojej sytuacji. Mobilizacja państw może spowodować ich rozwinięcie się, co zdecydowanie jest pozytywnym skutkiem. Cechą jednobiegunowości, może być również rozpowszechnianie określonych wartości, np. jeżeli państwem dominującym jest państwo [[demokracja|demokratyczne]], może propagować przestrzeganie [[prawa człowieka|praw człowieka]] i zachęcać inne państwa do praktykowania podobnych zasad. Jednak wiąże się z tym ryzyko, że państwo będzie ingerować w sprawy innych i zagrozi ich [[suwerenność|suwerenności]].
Przewaga jednego państwa może być przyczyną uprzedzenia wobec niego. Awersja wobec [[hegemonia|hegemona]] może spowodować wśród innych państw chęć ataku. Mimo iż słabsze państwo może nie być w stanie poważnie zagrozić jego pozycji, to może zapoczątkować poważniejszy konflikt. Konflikt taki może przerodzić się w wojnę, co przyniosłoby ogromne straty, a przede wszystkim spowodowałoby destabilizację międzynarodową<ref>Mingst, Karen, "Podstawy stosunków międzynarodowych", Wydawnictwo Naukowe PWN, warszawa 2006, str. 93.</ref>.

=== Dwubiegunowość (bipolarność) ===
System międzynarodowy złożony z dwóch dominujących państw jest systemem dwubiegunowym. Państwa mogą wraz z innymi, tworzyć grupy państw, tzw. bloki. Przykładowo, w trakcie [[zimna wojna|zimnej wojny]], większość państw była podzielona na dwie części, Wschodnią i Zachodnią. W takim systemie, to właśnie dwa państwa nadają kształt polityce międzynarodowej. Są najbardziej wpływowe i zazwyczaj od nich zależy los innych państw<ref>Stefanowicz, Janusz, "Anatomia polityki międzynarodowej", Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2001, str. 159</ref>. Dwubiegunowy podział ma praktycznie ogólnoświatowy zasięg. Do obu bloków przyłączają się najczęściej najważniejsze państwa. Mocarstwa są bardzo wpływowe, określane są jako [[przywództwo|przywódcze]]. Mimo potężnej siły, jaką oba posiadają, nie są w stanie wzajemnie się pokonać. Próba pokonania tak silnego przeciwnika mogłaby oznaczać [[wojna totalna|wojnę totalną]], nieopłacalną dla żadnej ze stron. Dzięki takiemu podziałowi wpływów i siły wytwarza się między nimi równowaga sił. Często jednak zdarza się, że wiele państw nie opowiada się za żadną ze stron i pozostają [[państwo neutralne|neutralne]]<ref>Stefanowicz, Janusz, "Stary nowy świat", Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1987, str. 127</ref>.

=== Wielobiegunowość (multipolarność) ===
System złożony z więcej niż dwóch państw: ''jest najczęściej spotykaną wersją systemów równowagi sił w stosunkach międzynarodowych. Występuje we wszystkich epokach historycznych i kręgach kulturowych. Jego charakterystyczną cechą jest istnienie kilku (co najmniej trzech) elementów, czyli wielkich mocarstw, w podsystemie sterującym. Archetypy systemu wielobiegunowego możemy wskazać już w starożytności''<ref>Kondrakiewicz, Dariusz, "Systemy równowagi sił w stosunkach międzynarodowych", Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999, str.187.</ref>. Wielobiegunowa równowaga sił w klasycznym znaczeniu jest złożona z pięciu państw. Przykładem takiego układu może być [[koncert mocarstw|koncert europejski]], istniejący w [[XIX wiek|XIX w.]] w Europie<ref>Mingst, Karen, "Podstawy stosunków międzynarodowych", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, str. 89.</ref>. Zakłada się, że im większa ilość państw, tym łatwiej o nieporozumienia. Jednak to stwierdzenie można przekształcić na korzyść wielobiegunowości. Mianowicie: „wraz ze wzrostem liczby uczestników zwiększa się liczba interakcji między nimi a tym samym zmniejsza się poziom wzajemnej agresji”<ref>Kondrakiewicz, Dariusz, "Systemy równowagi sił w stosunkach międzynarodowych", Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1999, str.204.</ref>. Państwa mogą zwiększyć współpracę między sobą i dążyć do [[kompromis]]ów dzięki dużej ilości kontaktów.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.stosunkimiedzynarodowe.pl/r%C3%B3wnowaga-si%C5%82-jako-kategoria-analityczna-w-stosunkach-mi%C4%99dzynarodowych | tytuł = Równowaga sił jako kategoria analityczna w stosunkach międzynarodowych | opublikowany = stosunkimiedzynarodowe.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20131227011105/http://www.stosunkimiedzynarodowe.pl/r%C3%B3wnowaga-si%C5%82-jako-kategoria-analityczna-w-stosunkach-mi%C4%99dzynarodowych | zarchiwizowano = 2013-12-27}}. Stosunki Międzynarodowe.
* Bartłomiej Zapała, [http://www.bbn.gov.pl/download.php?s=1&id=8756 Wpływ zagrożeń asymetrycznych na koncepcję równowagi sił]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Teoria stosunków międzynarodowych]]


text:
# Polska Misja Katolicka w Sztokholmie
Polska Misja Katolicka w Sztokholmie (szw. Polska Katolska Missionen i Stockholm) – duszpasterska misja rzymskokatolicka położona w Sztokholmie w Szwecji.
Jest ona etniczną misją prowadzoną przez salezjanów.
W latach 1945–1991 na terenie Królestwa Szwecji działała Polska Misja Katolicka w Szwecji z siedzibą w Malmö. W 1991 nastąpiły zmiany i utworzono trzy niezależne od siebie ośrodki duszpasterskie w Sztokholmie, Göteborgu i Malmö.

## Duszpasterze polonijni w rejonie sztokholmskim (1953 - 1991)
- Ks. Herman Burczyk SDB (1953 - 1969) - od 1934 r. do 1953 r. posługiwał polakom w ramach potrzeby. Od 1953 r. duszpasterz polonijny w rejonie sztokholmskim.
- Ks. Jan Buczkowski SDB (1969 - 1983)
- Ks. Paweł Banot SDB (1983 - 1991)

## Rektorzy
- Ks. Czesław Chmielewski (1953 - 1991) - rektor Polskiej Misji Katolickiej w Szwecji.

Po 1991 r. księża są rektorami Polskiej Misji Katolickiej w Sztokholmie.
- Ks. Bogdan Wegnerowski SDB (1991-1998)
- Ks. Marian Chojnacki SDB (1998-2013)
- Ks. Ryszard Flakiewicz SDB (2013-2017)
- Ks. Paweł Drążyk SDB (2017-obecnie)

## Świątynia
- Kościół św. Jana

Tzw. „Polski kościół”. Księża polscy wynajmują od braci protestantów kościół św. Jana, gdzie w każdą niedzielę, święta i uroczystości odbywają się Msze św. w języku polskim.
- Kaplica Miłosierdzia Bożego

„Polska kaplica”. Należy do PMK. Odbywają się w niej Msze św. w tygodniu.
- Kościół św. Botvida

## Dom Młodzieżowy
Przy Polskiej Misji Katolickiej działa Oratorium Quo Vadis im „Św. Jana Bosco”.

title: Polska Misja Katolicka w Sztokholmie

wikitext:
{{Parafia infobox
 |nazwa                   = Polska Misja Katolicka w Sztokholmie
 |nazwa miejscowa         = {{k|sv|Polska Katolska Missionen i Stockholm}}
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |państwo                 = SWE
 |siedziba                = [[Sztokholm]]
 |adres                   = Södermannagatan 52
 |data powołania          = 1991
 |data zamknięcia         =
 |wyznanie                = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |1. jednostka typ        = Inspektoria
 |1. jednostka nazwa      = [[Inspektoria pilska|Piła]]
 |2. jednostka typ        = Diecezja
 |2. jednostka nazwa      = [[Diecezja sztokholmska]]
 |3. jednostka typ        =
 |3. jednostka nazwa      =
 |obiekt sakralny funkcja = Kaplica
 |obiekt sakralny         = przy Södermannagatan 52
 |filie                   =
 |nadzór                  = [[Salezjanie]]
 |administrator           = ks. Paweł Drążyk, [[Salezjanie|SDB]] – Rektor
 |proboszcz               =
 |wezwanie                = [[Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej|Matki Boskiej Częstochowskiej]]
 |dzień wspomnienia       = 26 sierpnia
 |kod mapy                = Sztokholm
 |współrzędne             = 59°18′34,9″N 18°04′55,7″E
 |mapa parafii            =
 |opis mapy parafii       =
 |commons                 =
 |www                     = http://www.pmk-stockholm.com/
}}
'''Polska Misja Katolicka w Sztokholmie''' ([[język szwedzki|szw.]] ''Polska Katolska Missionen i Stockholm'') – [[Polska Misja Katolicka|duszpasterska misja]] [[Kościół łaciński|rzymskokatolicka]] położona w [[Sztokholm]]ie w [[Szwecja|Szwecji]].
Jest ona [[Grupa etniczna|etniczną]] misją prowadzoną przez [[Salezjanie|salezjanów]].

W latach 1945–1991 na terenie Królestwa Szwecji działała Polska Misja Katolicka w Szwecji z siedzibą w Malmö. W 1991 nastąpiły zmiany i utworzono trzy niezależne od siebie ośrodki duszpasterskie w Sztokholmie, Göteborgu i Malmö.

== Duszpasterze polonijni w rejonie sztokholmskim (1953 - 1991) ==
* Ks. Herman Burczyk SDB (1953 - 1969) - od 1934 r. do 1953 r. posługiwał polakom w ramach potrzeby. Od 1953 r. duszpasterz polonijny w rejonie sztokholmskim.
* Ks. Jan Buczkowski SDB (1969 - 1983)
* Ks. Paweł Banot SDB (1983 - 1991)

== Rektorzy ==
* Ks. Czesław Chmielewski (1953 - 1991) - rektor Polskiej Misji Katolickiej w Szwecji.
Po 1991 r. księża są rektorami Polskiej Misji Katolickiej w Sztokholmie.
* Ks. Bogdan Wegnerowski SDB (1991-1998)
* Ks. Marian Chojnacki SDB (1998-2013)
* Ks. Ryszard Flakiewicz SDB (2013-2017)
* Ks. Paweł Drążyk SDB (2017-obecnie)

== Świątynia ==
* '''Kościół św. Jana'''

Tzw. „Polski kościół”. Księża polscy wynajmują od braci protestantów [[Kościół św. Jana w Sztokholmie|kościół św. Jana]], gdzie w każdą niedzielę, święta i uroczystości odbywają się Msze św. w języku polskim.

* '''Kaplica Miłosierdzia Bożego'''

„Polska kaplica”. Należy do PMK. Odbywają się w niej Msze św. w tygodniu.

* '''[[Parafia św. Botvida w Fittji|Kościół św. Botvida]]'''

== Dom Młodzieżowy ==
Przy Polskiej Misji Katolickiej działa Oratorium Quo Vadis im „Św. Jana Bosco”.

== Bibliografia ==
* {{cytuj stronę|url = http://www.pmk-stockholm.com/o-nas/|tytuł = Historia Polskiej Misji Katolickiej|data dostępu = 2015-02-18|archiwum = https://web.archive.org/web/20150218233454/http://www.pmk-stockholm.com/o-nas/|zarchiwizowano = 2015-02-18}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.pmk-stockholm.com/ Oficjalna strona internetowa PMK]
* [http://sunday.niedziela.pl/artykul.php?lg=pl&dz=polacy&id_art=00018 Wywiad z ks. Marianem Chojnackim SDB]

[[Kategoria:Salezjanie]]
[[Kategoria:Sztokholm]]
[[Kategoria:Polonia w Szwecji]]

title: Polska Misja Katolicka w SztokholmiePolska Katolska Missionen i Stockholm

Państwo: Szwecja

Siedziba: Sztokholm

Adres: Södermannagatan 52

Wyznanie: katolickie

Inspektoria: Piła

Diecezja: Diecezja sztokholmska

Kaplica: przy Södermannagatan 52

Nadzór: Salezjanie

Administrator: ks. Paweł Drążyk, SDB – Rektor

Wezwanie: Matki Boskiej Częstochowskiej

Wspomnienie liturgiczne: 26 sierpnia


text:
# Lakeville (Indiana)
Lakeville – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Indiana, w hrabstwie St. Joseph.

title: Lakeville (Indiana)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Lakeville
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      = Lakeville-indiana-downtown.jpg
 |opis zdjęcia                 = śródmieście Lakeville (2005)
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Lakeville
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Indiana}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo St. Joseph (Indiana)|St. Joseph]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 18-41670
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 0452658
 |powierzchnia                 = 1,58
 |wysokość                     = 257
 |rok                          = 2023
 |liczba ludności              = 876<ref name=cv1>{{Cytuj |tytuł = Index of /programs-surveys/popest/tables/2020-2023/cities/totals |data dostępu = 2025-02-09 |opublikowany = www2.census.gov |url = https://www2.census.gov/programs-surveys/popest/tables/2020-2023/cities/totals/?C=S;O=D}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 554,4
 |numer kierunkowy             = 574
 |kod pocztowy                 = 46536
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]
[[UTC-04:00]]
 |kod mapy                     = US-IN
 |współrzędne                  = 41°31′26″N 86°16′22″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Lakeville''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Indiana]], w hrabstwie [[Hrabstwo St. Joseph (Indiana)|St. Joseph]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Indiana]]

title: Lakeville

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Indiana

Hrabstwo: St. Joseph


text:
# Bułgarskie odrodzenie narodowe
Bułgarskie odrodzenie narodowe – proces odradzania się tożsamości narodowej Bułgarów pod panowaniem osmańskim. Za jego początek przyjmuje się powstanie napisanej w 1762 r. przez  Paisjusza Chilendarskiego Słowianobułgarskiej historii. Do połowy XIX wieku tożsamość narodowa Bułgarów kształtowała się za sprawą szybko rozwijającej się sieci szkół, a następnie także czytelni ludowych. Od lat 40. XIX wieku wydawane były bułgarskie czasopisma. Ruch bułgarski wspierała Rosja, fundując stypendia dla młodych działaczy narodowych na naukę na rosyjskich uczelniach; ich absolwenci wracali następnie do kraju, otwierając kolejne instytucje kulturalne. Odrodzeniu narodowemu przewodzili przedstawiciele bułgarskiego mieszczaństwa i duchowieństwa prawosławnego. Szczególne znaczenie miała walka Bułgarów o restytucję narodowej Cerkwi autokefalicznej, zakończona utworzeniem Egzarchatu Bułgarskiego. Za moment kończący proces odrodzenia narodowego uznaje się powstanie niepodległej Bułgarii w 1877.

## Sytuacja Bułgarów pod panowaniem tureckim
Po tureckim podboju Bałkanów zlikwidowane zostały najważniejsze instytucje konstytuujące podstawę bułgarskiej tożsamości – państwo bułgarskie oraz Bułgarski Kościół Prawosławny. Doprowadziło to do stopniowego zaniku bułgarskich elit społecznych. Ziemie zamieszkiwane przez Bułgarów były najbliższe stolicy Imperium Osmańskiego ze wszystkich regionów, w których dominowały podbite narody bałkańskie, co poważnie utrudniało potencjalne inicjatywy zbrojnej walki narodowowyzwoleńczej. Brak licznej diaspory bułgarskiej w Europie Zachodniej uniemożliwiał kontakt z tamtejszą kulturą (jak w przypadków Greków), ziemie bułgarskie nie posiadały autonomii (jak księstwa naddunajskie). Bułgarzy w zdecydowanej większości pozostali przy prawosławiu, płacąc z tego tytułu dodatkowe podatki.
Po likwidacji Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego jego administratury przejął Patriarchat Konstantynopolitański. Praktyką stało się obejmowanie katedr biskupich na ziemiach bułgarskich przez Greków, nieznających miejscowego języka i wrogo odnoszących się do miejscowej tradycji i cerkiewnosłowiańskiego języka liturgicznego. Biskupi greccy forsowali użycie koine w liturgii, w szkołach i urzędach cerkiewnych, jak również niszczyli zabytki piśmiennictwa cerkiewnosłowiańskiego. Dodatkową przyczyną niechęci między greckimi biskupami a bułgarskim białym duchowieństwem i wiernymi stała się chciwość Greków, eksploatujących wiernych także ekonomicznie. Wielu hierarchów nie miało prawdziwego powołania duchownego i interesowała się jedynie materialnymi korzyściami. Grecy kontrolowali również najważniejsze bułgarskie monastery poza Zografu na Athosie oraz Monasterem Rylskim.

## Odrodzenie narodowe

### Rozwój bułgarskiego szkolnictwa. Działalność kulturalna
Do XVIII w. nieliczna bułgarska warstwa mieszczańska i kupiecka pozostawała pod silnym wpływem greckiego odrodzenia narodowego, kształcąca się w szkołach greckich, zafascynowana grecką kulturą i językiem. Ruch bułgarski, niezależny od greckiego, kształtował się powoli i od początku występował z jednej strony przeciwko panowaniu tureckiemu, z drugiej zaś – dominacji Greków nad innymi narodami bałkańskimi. Gdy utworzona została niepodległa Grecja, drugi z konfliktów nabrał szczególnej ostrości.
Prekursorem odrodzenia narodowego Bułgarów był mnich Paisjusz, żyjący w Chilandar na Athosie. W 1762 napisał on Słowianobułgarską historię o narodzie, carach, i świętych bułgarskich, i o wszystkich bułgarskich sprawach i zdarzeniach. Była ona wyidealizowanym obrazem dziejów Bułgarii i jej minionej potęgi. W upowszechnianiu Historii słowiano-bułgarskiej... wsparł Paisjusza ks. Stojko Władysławow, następnie biskup wraczański Sofroniusz. Angażował się on w tworzenie szkół bułgarskich, a w wydanym zbiorze kazań i autobiografii Żywot i cierpienia grzesznego Sofroniusza współtworzył bułgarski język literacki.
W 1824 Petyr Byron wydał pierwszy świecki bułgarski Elementarz, w którym zawarte były podstawy gramatyki, rachunków, nauk ścisłych. Był on wykorzystywany zarówno w szkołach świeckich, jak i w placówkach funkcjonujących przy monasterach. Duży wpływ na rozwój świadomości narodowej Bułgarów miała również praca Jurija Wenelina Dawni i współcześni Bułgarzy na tle politycznego, etnicznego, historycznego i religijnego stosunku do Rosjan. Zainspirowała ona zamożnego kupca Wasyla Apriłowa do otwarcia w 1835 w Gabrowie jednoklasowej szkoły opartej na zasadzie wzajemnego nauczania. W latach 1830–1840 powstało pięćdziesiąt szkół podstawowych bułgarskich, w których posługiwano się podręcznikami drukowanymi w Serbii. W 1856 w Swisztowie otwarte zostało pierwsze publiczne czitaliszte (czytelnia), w której udostępniana była literatura bułgarska. Do 1877 na ziemiach bułgarskich powstało 131 czytelni. Od 1842 Konstantin Fotinow wydawał pismo „Lubosłowije”, pierwszą gazetę bułgarską. Tworzenie kolejnych bułgarskich szkół ułatwiała Rosja. Udzielała ona młodym Bułgarom stypendiów na studia w Rosji, a ich absolwenci po powrocie do kraju organizowali kolejne placówki. W 1850 powstała pierwsza bułgarska szkoła średnia w Płowdiwie. Od 1851 manifestacją bułgarskich aspiracji narodowych było niezwykle uroczyście obchodzone święto Cyryla i Metodego.
W 1876 w Bułgarii istniało 1479 szkół elementarnych, z czego 1407 – na wsiach. Podręczniki dla szkół drukowano w Rosji. Wsparcie dla bułgarskiego ruchu oświatowego koordynowane było przez Bułgarski Patronat Szkolny, działający od 1854 w Odessie oraz przez Komitet Słowiański utworzony w 1868 w Moskwie.

### Walka o autokefaliczną Cerkiew bułgarską
Szczególne znaczenie dla bułgarskich działaczy narodowych miała walka o restytucję autokefalicznej Cerkwi bułgarskiej. Jej głównym ośrodkiem była utworzona w 1847 cerkiew św. Stefana w Stambule i funkcjonująca przy niej drukarnia. Rok później rozpoczęto wydawanie w Stambule bułgarskich „Wiadomości Carogrodzkich”, współfinansowanych przez Rosję i publikujących artykuły i dzieła literackie współczesnych autorów bułgarskich.
Rosnący w siłę bułgarski ruch narodowy w kwestii restytucji Cerkwi bułgarskiej podzielił się po 1856 na dwa stronnictwa – umiarkowanych „starych” i radykalnych „młodych”, którzy odrzucali wszelki kompromis z Konstantynopolem. Podczas gdy „starzy” byli skłonni uregulować kwestie sporne drogą rozmów z biskupami greckimi, nie spotykali u nich gotowości do najmniejszych ustępstw. Strategia rozmów była coraz mniej popularna, na znaczeniu zyskiwali natomiast „młodzi”, którzy ponownie doprowadzili do siłowego usuwania greckich biskupów z ziem bułgarskich. Ostatecznie w 1860 biskup makariopolski Hilarion, odprawiając Świętą Liturgię, ostentacyjnie pominął imię patriarchy Konstantynopola w tych miejscach, gdzie powinna następować modlitwa za zwierzchnika odpowiedniego autokefalicznego Kościoła. Oznaczało to otwarty rozłam. Mimo to „starzy” nie ustawali w próbach pokojowego porozumienia z Konstantynopolem. Równocześnie rosyjska ambasada w Stambule już otwarcie wspierała „młodych”. W 1870 rosyjski poseł Nikołaj Ignatjew przekonał sułtana Abdülaziza do wydania fermanu sankcjonującego utworzenie autonomicznego (nie autokefalicznego) Egzarchatu Bułgarskiego. Zaliczono do niego eparchie czerweńską, dorostolską, kiustendiłską, łowecką, niską, niszawską, presławską, samokowską, sofijską, tyrnowską, weleską, widyńską oraz wraczańską, a następnie, po przeprowadzeniu plebiscytu wśród wiernych, także struktury kościelne w okręgach skopijskim, ochrydzkim i monastirskim. Na ich terenie powstały eparchie skopijska, ochrydzka i weleska. Jurysdykcję egzarchatu uznały również słowiańskie wspólnoty prawosławne w Bitoli, Prilepie, Strumicy, Wodenie, Seresie, Kosturze i Salonikach.
W lutym 1872 w Stambule odbył się sobór cerkiewno-ludowy, który wybrał na pierwszego egzarchę metropolitę widyńskiego Antyma. 11 maja 1872 egzarcha Antym, wbrew wcześniejszym ustaleniom, ogłosił autokefalię Egzarchatu Bułgarskiego. Od tego momentu działacze „młodych” skupili się na organizowaniu w Bułgarii oddziałów zbrojnych, które miały podjąć walkę o niepodległe państwo.

## Literatura i sztuka okresu odrodzenia narodowego
Literatura bułgarskiego odrodzenia narodowego rozwijała się pod wpływem współczesnego piśmiennictwa rosyjskiego i francuskiego. Pierwszym utworem poetyckim odrodzenia narodowego był poemat Najdena Gerowa Stojan i Rada z 1845. Tematyka narodowowyzwoleńcza weszła do literatury bułgarskiej za sprawą Georgiego Rakowskiego, autora poematów opisujących walki hajduków przeciwko Turkom. Najwybitniejszym poetą epoki odrodzenia narodowego był Christo Botew, autor kilkudziesięciu wierszy, w których dominowała tematyka związana z walką o wolność. Obok poezji rozwijała się bułgarska opowieść. Najważniejszymi twórcami uprawiającymi ten gatunek byli Ilija Błyskow, Wasil Drumew, a przede wszystkim Luben Karawełow. Dwaj pierwsi tworzyli opowieści w duchu romantycznym, ostatni wprowadził do Bułgarii opowieść realistyczną. Pierwsze próby dramatyczne w macedońskim dialekcie języka bułgarskiego podjął Jordan Chadżikonstantinow-Dżinot, jednak faktycznie bułgarski dramat zaczął rozwijać się za sprawą sztuk Dobriego Wojnikowa oraz Wasila Drumewa, którego sztuka Iwanko, morderca Asena była pierwszym wartościowym bułgarskim utworem dramatycznym.
W procesie odrodzenia narodowego ogromną rolę odegrała bułgarska prasa, zwłaszcza pisma „Gajda”, „Makedonija” (1866–1872; obydwa redagował Petko Sławejkow), „Dunajski Łabędź” (1860–1861), „Przyszłość” (1861; oba wydawał Georgi Rakowski), „Lud” (1867–1869; redagował Iwan Kasabow), „Wolność” (1869–1874) i „Niepodległość” (1873–1874; redagował Luben Karawełow). W latach 1856–1876 oprócz gazet zajmujących się bieżącą publicystyką Bułgarzy wydawali również 34 pisma o charakterze literackim i naukowym, wśród których czołowe miejsce zajmowały „Zeszyty Periodyczne” redagowane przez Marina Drinowa.
Okres odrodzenia narodowego sprzyjał również rozwojowi architektury bułgarskiej, głównie sakralnej. Najważniejszą powstałą wówczas budowlą był przebudowany Monaster Rylski. Znaczną wartość architektoniczną przedstawiają również cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Pazardżiku, monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Baczkowie oraz monaster Przemienienia Pańskiego w okolicach Tyrnowa. W zakresie budownictwa świeckiego wyróżniają się bogato rzeźbione drewniane domy fundowane przez kupców bułgarskich.
W malarstwie bułgarskim okresu odrodzenia wykształciły się trzy szkoły ikonopisania: samokowska, triawneńska i bańska. Ikonograf Zachari Zograf tworzył ikony i freski realistyczne, zajmował się również malarstwem portretowym. Od lat 50. XIX w. malarze bułgarscy obok obrazów religijnych tworzyli również obrazy o tematyce historycznej, pejzaże i portrety. Najwybitniejszymi twórcami bułgarskimi byli Stanisław Dospewski i Nikołaj Pawłowicz.

title: Bułgarskie odrodzenie narodowe

wikitext:
[[Plik:Istoriya-slavyanobulgarska.jpg|200px|right|thumb|Egzemplarz ''Historii słowiano-bułgarskiej'']]
'''Bułgarskie odrodzenie narodowe''' – proces odradzania się tożsamości narodowej [[Bułgarzy|Bułgarów]] pod panowaniem [[Imperium Osmańskie|osmańskim]]. Za jego początek przyjmuje się powstanie napisanej w 1762 r. przez  [[Paisjusz Chilendarski|Paisjusza Chilendarskiego]] ''[[Słowianobułgarska historia|Słowianobułgarskiej historii]]''. Do połowy XIX wieku tożsamość narodowa Bułgarów kształtowała się za sprawą szybko rozwijającej się sieci szkół, a następnie także [[czitaliszte|czytelni ludowych]]. Od lat 40. XIX wieku wydawane były bułgarskie czasopisma. Ruch bułgarski wspierała Rosja, fundując stypendia dla młodych działaczy narodowych na naukę na rosyjskich uczelniach; ich absolwenci wracali następnie do kraju, otwierając kolejne instytucje kulturalne. Odrodzeniu narodowemu przewodzili przedstawiciele bułgarskiego mieszczaństwa i duchowieństwa prawosławnego. Szczególne znaczenie miała walka Bułgarów o restytucję narodowej Cerkwi autokefalicznej, zakończona utworzeniem [[Egzarchat Bułgarski|Egzarchatu Bułgarskiego]]. Za moment kończący proces odrodzenia narodowego uznaje się powstanie niepodległej Bułgarii w 1877.

== Sytuacja Bułgarów pod panowaniem tureckim ==
[[Plik:1875-1876.jpg|thumb|240px|Mapa ruchu narodowo-wyzwoleńczego w Bułgarii w latach 1875–1876]]
Po tureckim podboju Bałkanów zlikwidowane zostały najważniejsze instytucje konstytuujące podstawę bułgarskiej tożsamości – państwo bułgarskie oraz [[Bułgarski Kościół Prawosławny]]. Doprowadziło to do stopniowego zaniku bułgarskich elit społecznych. Ziemie zamieszkiwane przez Bułgarów były najbliższe stolicy Imperium Osmańskiego ze wszystkich regionów, w których dominowały podbite narody bałkańskie, co poważnie utrudniało potencjalne inicjatywy zbrojnej walki narodowowyzwoleńczej. Brak licznej diaspory bułgarskiej w Europie Zachodniej uniemożliwiał kontakt z tamtejszą kulturą (jak w przypadków [[Grecy|Greków]]), ziemie bułgarskie nie posiadały autonomii (jak księstwa naddunajskie). Bułgarzy w zdecydowanej większości pozostali przy [[prawosławie|prawosławiu]], płacąc z tego tytułu dodatkowe podatki<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Czekalski| imię = T.| tytuł = Bułgaria| wydawca = TRIO| miejsce = Warszawa| rok = 2010| strony = 12-14| isbn = 9788374362528}}</ref>.

Po likwidacji Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego jego administratury przejął [[Patriarchat Konstantynopolitański]]. Praktyką stało się obejmowanie katedr biskupich na ziemiach bułgarskich przez Greków, nieznających miejscowego języka i wrogo odnoszących się do miejscowej tradycji i [[język cerkiewnosłowiański|cerkiewnosłowiańskiego]] języka liturgicznego. Biskupi greccy forsowali użycie [[koine]] w liturgii, w szkołach i urzędach cerkiewnych, jak również niszczyli zabytki piśmiennictwa cerkiewnosłowiańskiego. Dodatkową przyczyną niechęci między greckimi biskupami a bułgarskim białym duchowieństwem i wiernymi stała się chciwość Greków, eksploatujących wiernych także ekonomicznie. Wielu hierarchów nie miało prawdziwego powołania duchownego i interesowała się jedynie materialnymi korzyściami<ref name="was149">{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/149 149]-152| isbn = 8304024667}}</ref><ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Ławreszuk| imię = M.| tytuł = Prawosławie wobec tendencji nacjonalistycznych i etnofiletystycznych. Studium teologiczno-kanoniczne| wydawca = Wydawnictwo Naukowe Semper| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 185| isbn = 9788375070453}}</ref>. Grecy kontrolowali również najważniejsze bułgarskie monastery poza [[klasztor Zografu|Zografu]] na [[Athos]]ie oraz [[Monastyr Rilski|Monasterem Rylskim]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Czekalski| imię = T.| tytuł = Bułgaria| wydawca = TRIO| miejsce = Warszawa| rok = 2010| strony = 14| isbn = 9788374362528}}</ref>.

== Odrodzenie narodowe ==
=== Rozwój bułgarskiego szkolnictwa. Działalność kulturalna ===
Do XVIII w. nieliczna bułgarska warstwa mieszczańska i kupiecka pozostawała pod silnym wpływem [[greckie odrodzenie narodowe|greckiego odrodzenia narodowego]], kształcąca się w szkołach greckich, zafascynowana grecką kulturą i [[język grecki|językiem]]. Ruch bułgarski, niezależny od greckiego, kształtował się powoli i od początku występował z jednej strony przeciwko panowaniu tureckiemu, z drugiej zaś – dominacji Greków nad innymi narodami bałkańskimi. Gdy utworzona została niepodległa [[Grecja]], drugi z konfliktów nabrał szczególnej ostrości<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/136 136]-137| isbn = 8304024667}}</ref>.
[[Plik:Софроний Врачанский.jpg|200px|right|thumb|[[Sofroniusz Wraczański]]]]
Prekursorem odrodzenia narodowego Bułgarów był mnich [[Paisjusz Chilendarski|Paisjusz]], żyjący w [[klasztor Chilandar|Chilandar]] na [[Athos]]ie. W 1762 napisał on ''[[Słowianobułgarska historia|Słowianobułgarską historię o narodzie, carach, i świętych bułgarskich, i o wszystkich bułgarskich sprawach i zdarzeniach]]''<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Chilendarski| imię = Paisij| tytuł = Słowianobułgarska historia| inni=Franciszek Korwin-Piotrowski (tłum)|wydawca = Czytelnik| miejsce = Warszawa| rok = 1981| strony = 14| isbn = 83-07-00520-5}}</ref>. Była ona wyidealizowanym obrazem dziejów Bułgarii i jej minionej potęgi. W upowszechnianiu ''Historii słowiano-bułgarskiej...'' wsparł Paisjusza ks. Stojko Władysławow, następnie [[metropolia wraczańska|biskup wraczański]] [[Sofroniusz Wraczański|Sofroniusz]]. Angażował się on w tworzenie szkół bułgarskich, a w wydanym zbiorze kazań i autobiografii ''Żywot i cierpienia grzesznego Sofroniusza'' współtworzył bułgarski język literacki<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/138 138]-139| isbn = 8304024667}}</ref><ref name="buł16">{{cytuj książkę |nazwisko = Czekalski| imię = T.| tytuł = Bułgaria| wydawca = TRIO| miejsce = Warszawa| rok = 2010| strony = 16-17| isbn = 9788374362528}}</ref>.
[[Plik:Petar Beron.jpg|200px|right|thumb|[[Petyr Beron (1800–1871)]]]]
[[Plik:KoprivshtitsaChitalishte.jpg|200px|right|thumb|[[Czitaliszte]] w [[Kopriwsztica|Kopriwszticy]] otwarte w 1869]]
[[Plik:Tsarigradski-vestnik-glava.jpg|200px|right|thumb|''Carigradski Westnik'' (''Wiadomości Carogrodzkie'')]]
W 1824 [[Petyr Byron]] wydał pierwszy świecki bułgarski ''Elementarz'', w którym zawarte były podstawy gramatyki, rachunków, nauk ścisłych. Był on wykorzystywany zarówno w szkołach świeckich, jak i w placówkach funkcjonujących przy monasterach. Duży wpływ na rozwój świadomości narodowej Bułgarów miała również praca [[Jurij Wenelin|Jurija Wenelina]] ''Dawni i współcześni Bułgarzy na tle politycznego, etnicznego, historycznego i religijnego stosunku do Rosjan''. Zainspirowała ona zamożnego kupca [[Wasyl Apriłow|Wasyla Apriłowa]] do otwarcia w 1835 w [[Gabrow]]ie jednoklasowej szkoły opartej na [[System Bella-Lancastera|zasadzie wzajemnego nauczania]]<ref name="was148">{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/148 148]-149| isbn = 8304024667}}</ref>. W latach 1830–1840 powstało pięćdziesiąt szkół podstawowych bułgarskich, w których posługiwano się podręcznikami drukowanymi w [[Serbia|Serbii]]<ref name="buł16"/>. W 1856 w [[Swisztow]]ie otwarte zostało pierwsze publiczne [[czitaliszte]] (czytelnia), w której udostępniana była literatura bułgarska. Do 1877 na ziemiach bułgarskich powstało 131 czytelni<ref name="buł16"/>. Od 1842 [[Konstantin Fotinow]] wydawał pismo „Lubosłowije”, pierwszą gazetę bułgarską<ref name="was148"/>. Tworzenie kolejnych bułgarskich szkół ułatwiała Rosja. Udzielała ona młodym Bułgarom stypendiów na studia w [[Rosja|Rosji]], a ich absolwenci po powrocie do kraju organizowali kolejne placówki. W 1850 powstała pierwsza bułgarska szkoła średnia w [[Płowdiw]]ie<ref name="was148"/>. Od 1851 manifestacją bułgarskich aspiracji narodowych było niezwykle uroczyście obchodzone święto [[Cyryl i Metody|Cyryla i Metodego]]<ref name="was148"/>.

W 1876 w Bułgarii istniało 1479 szkół elementarnych, z czego 1407 – na wsiach. Podręczniki dla szkół drukowano w Rosji. Wsparcie dla bułgarskiego ruchu oświatowego koordynowane było przez Bułgarski Patronat Szkolny, działający od 1854 w [[Odessa|Odessie]] oraz przez Komitet Słowiański utworzony w 1868 w Moskwie<ref name="was183">{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/183 183]-185| isbn = 8304024667}}</ref>.

=== Walka o autokefaliczną Cerkiew bułgarską ===
Szczególne znaczenie dla bułgarskich działaczy narodowych miała walka o restytucję [[autokefalia|autokefalicznej]] Cerkwi bułgarskiej. Jej głównym ośrodkiem była utworzona w 1847 [[Cerkiew św. Szczepana w Stambule|cerkiew św. Stefana w Stambule]] i funkcjonująca przy niej drukarnia. Rok później rozpoczęto wydawanie w Stambule bułgarskich „Wiadomości Carogrodzkich”, współfinansowanych przez Rosję i publikujących artykuły i dzieła literackie współczesnych autorów bułgarskich<ref>
{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/150 150]-151| isbn = 8304024667}}</ref>.

Rosnący w siłę bułgarski ruch narodowy w kwestii restytucji Cerkwi bułgarskiej podzielił się po 1856 na dwa stronnictwa – umiarkowanych „starych” i radykalnych „młodych”, którzy odrzucali wszelki kompromis z Konstantynopolem. Podczas gdy „starzy” byli skłonni uregulować kwestie sporne drogą rozmów z biskupami greckimi, nie spotykali u nich gotowości do najmniejszych ustępstw. Strategia rozmów była coraz mniej popularna, na znaczeniu zyskiwali natomiast „młodzi”, którzy ponownie doprowadzili do siłowego usuwania greckich biskupów z ziem bułgarskich. Ostatecznie w 1860 biskup makariopolski [[Hilarion (Michajłowski)|Hilarion]], odprawiając Świętą Liturgię, ostentacyjnie pominął imię patriarchy Konstantynopola w tych miejscach, gdzie powinna następować modlitwa za zwierzchnika odpowiedniego autokefalicznego Kościoła. Oznaczało to otwarty rozłam. Mimo to „starzy” nie ustawali w próbach pokojowego porozumienia z Konstantynopolem. Równocześnie rosyjska ambasada w Stambule już otwarcie wspierała „młodych”<ref name="was152">{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/152 152]-153| isbn = 8304024667}}</ref>. W 1870 rosyjski poseł [[Nikołaj Ignatjew]] przekonał sułtana [[Abdülaziz]]a do wydania fermanu sankcjonującego utworzenie autonomicznego (nie autokefalicznego) [[Egzarchat Bułgarski|Egzarchatu Bułgarskiego]]<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Ławreszuk| imię = M.| tytuł = Prawosławie wobec tendencji nacjonalistycznych i etnofiletystycznych. Studium teologiczno-kanoniczne| wydawca = Wydawnictwo Naukowe Semper| miejsce = Warszawa| rok = 2009| strony = 188| isbn = 9788375070453}}</ref>. Zaliczono do niego eparchie czerweńską, dorostolską, kiustendiłską, łowecką, niską, niszawską, presławską, samokowską, sofijską, tyrnowską, weleską, widyńską oraz wraczańską<ref>I. Dimitrov, ''Bulgarian Christianity'' [w:] {{cytuj książkę |autor = red. Parry K. |tytuł = The Blackwell Companion to Eastern Christianity| wydawca = Blackwell Publishing| miejsce = Victoria| rok = 2007| strony = 57-61}}</ref>, a następnie, po przeprowadzeniu plebiscytu wśród wiernych, także struktury kościelne w okręgach skopijskim, ochrydzkim i monastirskim<ref>{{cytuj książkę |autor = Rubacha J. |tytuł = Bułgarski sen o Bizancjum. Polityka zagraniczna Bułgarii w latach 1878-1913| wydawca = Neriton| miejsce = Warszawa| rok = 2004| strony = 43}}</ref>. Na ich terenie powstały eparchie skopijska, ochrydzka i weleska<ref name="buł57">{{cytuj książkę |nazwisko = Czekalski| imię = T.| tytuł = Bułgaria| wydawca = TRIO| miejsce = Warszawa| rok = 2010| strony = 57| isbn = 9788374362528}}</ref>. Jurysdykcję egzarchatu uznały również słowiańskie wspólnoty prawosławne w [[Bitola|Bitoli]], [[Prilep]]ie, [[Strumica (miasto)|Strumicy]], [[Woden (obwód Jamboł)|Wodenie]], [[Seres]]ie, [[Kostur (Macedonia Północna)|Kosturze]] i [[Saloniki|Salonikach]]<ref name="znam44">[[Elżbieta Znamierowska-Rakk|E. Znamierowska-Rakk]], ''Działalność egzarchatu bułgarskiego na polu formowania świadomości narodowej Słowian macedońskich u schyłku niewoli osmańskiej'' [w:] M. Kawka, [[Irena Stawowy-Kawka|I. Stawowy-Kawka]], ''Tożsamość narodowa w społeczeństwie multietnicznym Macedonii'', Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008, {{ISBN|978-83-233-2481-2}}, s.44-47.</ref>.

W lutym 1872 w Stambule odbył się sobór cerkiewno-ludowy, który wybrał na pierwszego egzarchę [[metropolia widyńska|metropolitę widyńskiego]] [[Antym (Czałykow)|Antyma]]<ref>I. Kaliganow, I. Kraszeninnikowa, ''Anfim I'' [w:] ''Prawosławnaja Encikłopiedija'', t. II, Cerkowno-naucznyj centr „Prawosławnaja Encikłopiedija”, Moskwa 2001, s. 719-720.</ref>. 11 maja 1872 egzarcha Antym, wbrew wcześniejszym ustaleniom, ogłosił autokefalię Egzarchatu Bułgarskiego<ref>{{cytuj książkę |autor = Markowa Z.| tytuł = Byłgarskata Ekzarchija 1870-1879| wydawca = Izdatelstwo na Byłgarskata Akademija na Naukite| miejsce = Sofia| rok = 1989| strony = 49}}</ref>. Od tego momentu działacze „młodych” skupili się na organizowaniu w Bułgarii oddziałów zbrojnych, które miały podjąć walkę o niepodległe państwo<ref name="was152"/>.

== Literatura i sztuka okresu odrodzenia narodowego ==
[[Plik:Lyuben Karavelov.jpg|200px|right|thumb|Luben Karawełow]]
[[Plik:Hristo botev.gif|200px|right|thumb|Christo Botew]]
[[Plik:Rila Monastery (Рилски манастир) - by Pudelek.JPG|200px|right|thumb|Monaster Rylski]]
Literatura bułgarskiego odrodzenia narodowego rozwijała się pod wpływem współczesnego [[literatura rosyjska|piśmiennictwa rosyjskiego]] i [[literatura francuska|francuskiego]]. Pierwszym utworem poetyckim odrodzenia narodowego był poemat [[Najden Gerow|Najdena Gerowa]] ''Stojan i Rada'' z 1845. Tematyka narodowowyzwoleńcza weszła do literatury bułgarskiej za sprawą [[Georgi Rakowski|Georgiego Rakowskiego]], autora poematów opisujących walki [[Hajduk (rozbójnik)|hajduków]] przeciwko Turkom. Najwybitniejszym poetą epoki odrodzenia narodowego był [[Christo Botew]], autor kilkudziesięciu wierszy, w których dominowała tematyka związana z walką o wolność<ref name="was183"/>. Obok poezji rozwijała się bułgarska opowieść. Najważniejszymi twórcami uprawiającymi ten gatunek byli [[Ilija Błyskow]], [[Klemens (Drumew)|Wasil Drumew]], a przede wszystkim [[Luben Karawełow]]. Dwaj pierwsi tworzyli opowieści w duchu romantycznym, ostatni wprowadził do Bułgarii opowieść realistyczną<ref name="was183" />. Pierwsze próby dramatyczne w macedońskim dialekcie języka bułgarskiego podjął [[Jordan Chadżikonstantinow-Dżinot]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Йордан Хаджиконстантинов Джинот. „Философ скопски, наш Тредиаковски” |data dostępu = 2022-04-02 |opublikowany = www.promacedonia.org |url = http://www.promacedonia.org/eg/ea_2_6.htm}}</ref>, jednak faktycznie bułgarski dramat zaczął rozwijać się za sprawą sztuk [[Dobri Wojnikow|Dobriego Wojnikowa]] oraz Wasila Drumewa, którego sztuka ''Iwanko, morderca Asena'' była pierwszym wartościowym bułgarskim utworem dramatycznym<ref name="was183"/>.

W procesie odrodzenia narodowego ogromną rolę odegrała bułgarska prasa, zwłaszcza pisma „Gajda”, „Makedonija” (1866–1872; obydwa redagował [[Petko Sławejkow]]), „Dunajski Łabędź” (1860–1861), „Przyszłość” (1861; oba wydawał Georgi Rakowski), „Lud” (1867–1869; redagował [[Iwan Kasabow]]), „Wolność” (1869–1874) i „Niepodległość” (1873–1874; redagował Luben Karawełow). W latach 1856–1876 oprócz gazet zajmujących się bieżącą publicystyką Bułgarzy wydawali również 34 pisma o charakterze literackim i naukowym, wśród których czołowe miejsce zajmowały „Zeszyty Periodyczne” redagowane przez [[Marin Drinow|Marina Drinowa]]<ref name="was183"/>.

Okres odrodzenia narodowego sprzyjał również rozwojowi architektury bułgarskiej, głównie sakralnej. Najważniejszą powstałą wówczas budowlą był przebudowany Monaster Rylski. Znaczną wartość architektoniczną przedstawiają również [[Sobór Zaśnięcia Bogurodzicy w Pazardżiku|cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Pazardżiku]], [[Monastyr Baczkowski|monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Baczkowie]] oraz [[monaster Przemienienia Pańskiego (okolice Wielkiego Tyrnowa)|monaster Przemienienia Pańskiego]] w okolicach Tyrnowa. W zakresie budownictwa świeckiego wyróżniają się bogato rzeźbione drewniane domy fundowane przez kupców bułgarskich<ref name="was183"/>.

W malarstwie bułgarskim okresu odrodzenia wykształciły się trzy szkoły ikonopisania: [[szkoła samokowska|samokowska]], [[szkoła triawneńska|triawneńska]] i [[szkoła bańska|bańska]]. Ikonograf [[Zachari Zograf]] tworzył ikony i freski realistyczne, zajmował się również malarstwem portretowym. Od lat 50. XIX w. malarze bułgarscy obok obrazów religijnych tworzyli również obrazy o tematyce historycznej, pejzaże i portrety. Najwybitniejszymi twórcami bułgarskimi byli [[Stanisław Dospewski]] i [[Nikołaj Pawłowicz]]<ref>
{{cytuj książkę |nazwisko = Wasilewski| imię = T.| autor link = Tadeusz Wasilewski| tytuł = Historia Bułgarii|url = https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi| wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich| miejsce = Wrocław| rok = 1988| strony = [https://archive.org/details/historiabugarii0000wasi/page/184 184]| isbn = 8304024667}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Bułgarskie odrodzenie narodowe]]


text:
# Józef Kapciuk
Józef Kapciuk (ur. 24 listopada 1891 w Wilnie, zm. 11 października 1968 w Los Angeles) – pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego.

## Życiorys
Urodził się 24 listopada 1891 w Wilnie. Ukończył II Gimnazjum w Wilnie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. 1 czerwca 1919 został dowódcą II dywizjonu 2 pułku artylerii ciężkiej Legionów. Został awansowany do stopnia majora. W 1923 służył w 17 pułku artylerii polowej w garnizonie Gniezno (wówczas urodził mu się syn). Z dniem 1 listopada 1925 został przydzielony do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza kursu 1925/27. 28 października 1927, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera sztabu generalnego, został przydzielony do Oddziału III Sztabu Generalnego. 23 stycznia 1928 awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 3. lokatą w korpusie oficerów artylerii. 21 stycznia 1930 został przeniesiony do 7 pułku artylerii lekkiej w Częstochowie na stanowisko dowódcy pułku. 17 grudnia 1933 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 i 2. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Obowiązki dowódcy pułku pełnił do kwietnia 1937. Następnie pełnił służbę w Dowództwie Broni Pancernych MSWojsk. w Warszawie na stanowisku I zastępcy dowódcy. Był w składzie czasopisma „Przegląd Wojsk Pancernych”, wydawanego od 1938.
Od 1 września 1939 pełnił służbę w Kwaterze Głównej Naczelnego Wodza na stanowisku naczelnego dowódcy broni pancernych. 14 września, z polecenia Naczelnego Wodza, wyjechał z Włodzimierza Wołyńskiego do Lwowa z zadaniem organizowania kolumn samochodowych dla Frontu Południowego. Od 15 września zajmował się ściąganiem oddziałów i służb broni pancernych na przedmoście rumuńskie. 17 września był ze swoim sztabem w Kosowie. Następnego dnia przekroczył granicę z Rumunią.
Po kapitulacji Polski przedostał się na Zachód i wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych. Został dowódcą III dywizjonu pociągów pancernych, wyposażonego w pociągi pancerne: „B”, „M” i „H”.
W latach 50. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.

## Ordery i odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (11 listopada 1937)[12]
- Złoty Krzyż Zasługi (18 marca 1932)[13][14]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–21
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaka pamiątkowa Frontu Litewsko-Białoruskiego
- Odznaka pamiątkowa Wyższej Szkoły Wojennej
- Odznaka pamiątkowa 7 pułku artylerii lekkiej

17 stycznia 1933 Komitet Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”.

title: Józef Kapciuk

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko      = Józef Kapciuk
 |imię i nazwisko org  =
 |pseudonim            =
 |rodzaj wojsk         = lądowe
 |zwycięstwa           =
 |grafika              = Józef Kapciuk.JPG
 |opis grafiki         =
 |stopień grafika      = PL Epolet plk.svg
 |stopień              = [[pułkownik]] dyplomowany artylerii
 |data urodzenia       = 24 listopada 1891
 |miejsce urodzenia    = [[Wilno]]
 |data śmierci         = 11 października 1968
 |miejsce śmierci      = [[Los Angeles]]
 |lata służby          =
 |siły zbrojne         = [[Plik:Orzełek II RP.svg|20px]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojsko Polskie]]
 |formacja             =
 |jednostki            = [[Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1939)|Kwatera Główna Naczelnego Wodza]]
 |stanowiska           = dowódca broni pancernych
 |wojny i bitwy        = [[I wojna światowa]]<br />[[II wojna światowa]]
 |późniejsza praca     =
 |odznaczenia          = {{order|OOP|KO}} {{order|KZ|IIRPZ}} {{Order|MW1918-21}} {{Order|MDON}}
 |commons              =
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
}}
'''Józef Kapciuk''' (ur. [[24 listopada]] [[1891]] w [[Wilno|Wilnie]], zm. [[11 października]] [[1968]] w [[Los Angeles]]) – [[pułkownik]] [[Oficer dyplomowany|dyplomowany]] [[Artyleria w II Rzeczypospolitej|artylerii]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]].

== Życiorys ==
Urodził się 24 listopada 1891 w Wilnie<ref>{{Cytuj stronę |url = https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/KANI-KARA/Kani_Kara_0855.jpg |tytuł = Kartoteka personalno-odznaczeniowa |opublikowany = Wojskowe Biuro Historyczne |data dostępu = 2022-09-03}}.</ref>. Ukończył II Gimnazjum w [[Wilno|Wilnie]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=11&t=14478 |tytuł=Absolwenci II Wileńskiego Gimnazjum w 1910 r. |data dostępu=2015-03-31 |archiwum=https://web.archive.org/web/20150402155633/http://www.genealogia.okiem.pl/forum/viewtopic.php?f=11&t=14478 |zarchiwizowano=2015-04-02}}</ref>. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. 1 czerwca 1919 został dowódcą II dywizjonu [[2 Pułk Artylerii Ciężkiej (1920)|2 pułku artylerii ciężkiej Legionów]]{{odn|Strutyński|1930|s=6}}. Został awansowany do stopnia [[major]]a. W 1923 służył w [[17 Pułk Artylerii Lekkiej|17 pułku artylerii polowej]] w garnizonie [[Gniezno]] (wówczas urodził mu się syn)<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Z urzędu stanu cywilnego. Urodzenia | czasopismo = [[Lech (gazeta Gnieźnieńska)|Lech]] | strony = 3 | data = Nr 266 z 22 listopada 1923 | url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/plain-content?id=180220}}</ref>. Z dniem 1 listopada 1925 został przydzielony do [[Wyższa Szkoła Wojenna|Wyższej Szkoły Wojennej]] w Warszawie, w charakterze słuchacza kursu 1925/27. 28 października 1927, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera sztabu generalnego, został przydzielony do Oddziału III Sztabu Generalnego. 23 stycznia 1928 awansował na [[podpułkownik]]a ze [[Starszeństwo oficerów|starszeństwem]] z dniem 1 stycznia 1928 i 3. lokatą w korpusie oficerów artylerii{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 28 stycznia 1928, s. 20}}. 21 stycznia 1930 został przeniesiony do [[7 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)|7 pułku artylerii lekkiej]] w Częstochowie na stanowisko dowódcy pułku{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 1 z 21 stycznia 1930, s. 8}}. 17 grudnia 1933 został awansowany na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1934 i 2. lokatą w korpusie oficerów artylerii{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 14 z 18 grudnia 1933, s. 301}}{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=157}}. Obowiązki dowódcy pułku pełnił do kwietnia 1937. Następnie pełnił służbę w [[Dowództwo Broni Pancernych|Dowództwie Broni Pancernych MSWojsk.]] w Warszawie na stanowisku I zastępcy dowódcy{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=436}}. Był w składzie czasopisma [[Przegląd Wojsk Pancernych (1938–1939)|„Przegląd Wojsk Pancernych”]], wydawanego od 1938.

Od 1 września 1939 pełnił służbę w [[Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1939)|Kwaterze Głównej Naczelnego Wodza]] na stanowisku naczelnego dowódcy broni pancernych{{odn|Szubański|1989|s=59, 125, 293}}. 14 września, z polecenia Naczelnego Wodza, wyjechał z [[Włodzimierz Wołyński|Włodzimierza Wołyńskiego]] do Lwowa z zadaniem organizowania kolumn samochodowych dla [[Front Południowy (1939)|Frontu Południowego]]. Od 15 września zajmował się ściąganiem oddziałów i służb broni pancernych na [[przedmoście rumuńskie]]. 17 września był ze swoim sztabem w [[Kosów (obwód iwanofrankiwski)|Kosowie]]. Następnego dnia przekroczył [[Granica polsko-rumuńska|granicę z Rumunią]]{{odn|Szubański|1989|s=251}}.

Po kapitulacji Polski przedostał się na Zachód i wstąpił do [[Polskie Siły Zbrojne|Polskich Sił Zbrojnych]]. Został dowódcą III dywizjonu pociągów pancernych, wyposażonego w [[Polskie pociągi pancerne|pociągi pancerne]]: [[Pociąg Pancerny "B"|„B”]], „M” i „H”.

W latach 50. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.

== Ordery i odznaczenia ==
* Krzyż Oficerski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (11 listopada 1937)<ref>{{Monitor Polski|1937|260|410}} „za zasługi w służbie wojskowej”.</ref>
* Złoty [[Krzyż Zasługi]] (18 marca 1932)<ref>{{Monitor Polski|1932|65|85}} „za zasługi na polu wyszkolenia i administracji wojska”.</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/KANI-KARA/Kani_Kara_0853.jpg |tytuł = Kartoteka personalno-odznaczeniowa |opublikowany = Wojskowe Biuro Historyczne |data dostępu = 2022-09-03}}.</ref>
* [[Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921|Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–21]]
* [[Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości]]
* [[Odznaka Pamiątkowa Frontu Litewsko-Białoruskiego|Odznaka pamiątkowa Frontu Litewsko-Białoruskiego]]
* Odznaka pamiątkowa [[Wyższa Szkoła Wojenna|Wyższej Szkoły Wojennej]]
* Odznaka pamiątkowa [[7 Pułk Artylerii Lekkiej (II RP)|7 pułku artylerii lekkiej]]
17 stycznia 1933 Komitet [[Krzyż i Medal Niepodległości|Krzyża i Medalu Niepodległości]] odrzucił wniosek o nadanie mu tego odznaczenia „z powodu braku pracy niepodległościowej”<ref>{{Cytuj stronę |url = https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/KANI-KARA/Kani_Kara_0851.jpg |tytuł = Kartoteka personalno-odznaczeniowa |opublikowany = Wojskowe Biuro Historyczne |data dostępu = 2022-09-03}}.</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url = http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164 |tytuł = Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych |data dostępu = 2022-01-19 |odn = {{odn/id|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr}} }}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1923 |url = https://www.wbc.poznan.pl/publication/108145 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1923 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1923}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1924 |url = https://www.wbc.poznan.pl/publication/42263 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1924 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1924}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1928 |url = http://www.wbc.poznan.pl/publication/42533 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1928 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1928}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1932 |url = http://www.wbc.poznan.pl/publication/42817 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1932 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1932}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Rybka |imię = Ryszard |nazwisko2 = Stepan |imię2 = Kamil |tytuł = Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939 |wydawca = Fundacja CDCN |miejsce = Kraków |rok = 2006 |isbn = 9788371888991 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Strutyński |imię = Tadeusz |autor link = Tadeusz Strutyński |tytuł = Zarys historji wojennej 10-go pułku artylerii ciężkiej |url = https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/32398 |seria = [[Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920]] |wydawca = Wojskowe Biuro Historyczne |miejsce = Warszawa |rok = 1930 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę|imię=Rajmund|nazwisko=Szubański|autor link=Rajmund Szubański|tytuł=Polska broń pancerna 1939|wydanie=II poprawione i uzupełnione|wydawca=Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej|miejsce=Warszawa|rok=1989|isbn=83-11-07660-X|odn=tak}}

{{SORTUJ:Kapciuk, Józef}}
[[Kategoria:Dowódcy 7 Pułku Artylerii Lekkiej (II RP)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie]]
[[Kategoria:Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego (1939)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Frontu Litewsko-Białoruskiego]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Pułkownicy artylerii Polskich Sił Zbrojnych]]
[[Kategoria:Pułkownicy artylerii II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1891]]
[[Kategoria:Zmarli w 1968]]

title: Józef Kapciuk

Data i miejsce urodzenia: 24 listopada 1891 · Wilno

Data i miejsce śmierci: 11 października 1968 · Los Angeles

Siły zbrojne: Wojsko Polskie

Jednostki: Kwatera Główna Naczelnego Wodza

Stanowiska: dowódca broni pancernych

Główne wojny i bitwy: I wojna światowa · II wojna światowa


text:
# Lukanja
Lukanja – wieś w Słowenii, w gminie Slovenska Bistrica. W 2018 roku liczyła 2 mieszkańców.

title: Lukanja

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Lukanja
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Słowenia
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Slovenska Bistrica|Slovenska Bistrica]]

 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2018
 |liczba ludności              = 2{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Lukanja''' – [[wieś]] w [[Słowenia|Słowenii]], w [[Gmina Slovenska Bistrica|gminie Slovenska Bistrica]]. W 2018 roku liczyła 2 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.stat.si/StatWeb/File/NewsAttachment/2521|tytuł=Prebivalci po spolu, občine in naselja, Slovenija, 1. januar 2018|opublikowany=Statistični urad Republike Slovenije|język=sl|data dostępu=2019-04-22}}</ref>
}}

{{Gmina Slovenska Bistrica}}

{{kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Slovenska Bistrica]]

title: Lukanja

Państwo: Słowenia

Gmina: Slovenska Bistrica

Populacja (2018) · • liczba ludności: · 2