text:
# Operacja Homecoming
Operacja Homecoming (ang. Operation Homecoming) – wojskowa operacja humanitarna zakończona powrotem 591 amerykańskich jeńców wojennych przetrzymywanych przez Wietnam Północny po porozumieniach paryskich, które zakończyły zaangażowanie militarne USA w wojnę wietnamską.

## Operacja
27 stycznia 1973 roku Henry Kissinger (wówczas asystent prezydenta Richarda Nixona ds. bezpieczeństwa narodowego) zgodził się na zawieszenie broni z przedstawicielami Wietnamu Północnego, które zakładało wycofanie amerykańskich sił zbrojnych z Wietnamu Południowego. Porozumienie przewidywało również uwolnienie prawie 600 amerykańskich jeńców wojennych przetrzymywanych przez Wietnam Północny i jego sojuszników w ciągu 60 dni od wycofania wojsk amerykańskich. Umowa stała się znana jako operacja Homecoming i została podzielona na trzy fazy. Pierwsza faza wymagała przyjęcia więźniów od Wietnamczyków w trzech miejscach: jeńcy wojenni przetrzymywani przez Vietcong mieli zostać przetransportowani helikopterem do Sajgonu, jeńcy przetrzymywani przez Wietnamską Armię Ludową zostali uwolnieni w Hanoi, a trzech jeńców przetrzymywanych w Chinach miało zostać uwolnionych w Hongkongu. Byli więźniowie mieli zostać następnie przetransportowani do bazy lotniczej Clark na Filipinach, a tam otrzymać zakwaterowanie w ośrodku recepcyjnym, złożyć zeznania i odbyć badania lekarskie. Ostatnią fazą było przeniesienie byłych jeńców do szpitali wojskowych.
12 lutego 1973 roku trzy samoloty transportowe C-141 Starlifter poleciały do Hanoi w Wietnamie Północnym, a jeden samolot C-9A został wysłany do Sajgonu w Wietnamie Południowym, aby odebrać uwolnionych jeńców wojennych. Pierwsza grupa 40 uwolnionych amerykańskich jeńców wojennych opuściła Hanoi samolotem C-141A, który później stał się znany jako „Hanoi Taxi” i obecnie znajduje się w muzeum.
Od 12 lutego do 4 kwietnia z Hanoi wystartowało 54 C-141, które zabrały byłych jeńców do domu. W początkowej fazie operacji Homecoming grupy uwolnionych jeńców wybierano na podstawie najdłuższego czasu spędzonego w niewoli. Pierwsza grupa przeżyła od sześciu do ośmiu lat jako jeńcy wojenni. Ostatnich jeńców przekazano w ręce aliantów 29 marca 1973 roku, zwiększając łączną liczbę uwolnionych Amerykanów do 591.
Spośród jeńców repatriowanych do Stanów Zjednoczonych 325 służyło w Siłach Powietrznych, z których większość stanowili piloci bombowców zestrzelonych nad terytorium Wietnamu Północnego lub Wietnamu Południowego kontrolowanym przez Vietcong. Pozostałych 266 składało się ze 138 żołnierzy Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych, 77 żołnierzy Armii Stanów Zjednoczonych, 26 żołnierzy piechoty morskiej Stanów Zjednoczonych i 25 pracowników cywilnych amerykańskich agencji rządowych. Większość więźniów przetrzymywano w obozach w Wietnamie Północnym, jednak niektórzy jeńcy wojenni byli przetrzymywani w innych miejscach w całej Azji Południowo-Wschodniej. 69 jeńców wojennych było przetrzymywanych w Wietnamie Południowym przez Vietcong, ci ostatecznie opuścili kraj na pokładach samolotów startujących z Loc Ninh; dziewięciu jeńców wojennych zostało zwolnionych z Laosu, a także trzech z Chin. Wśród powracających więźniów znaleźli się przyszli politycy: senator John McCain z Arizony, kandydat na wiceprezydenta James Stockdale i deputowany Sam Johnson z Teksasu.
John L. Borling, były jeniec wojenny, który powrócił do domu podczas operacji Homecoming, stwierdził, że gdy jeńcy wojenni zostali przewiezieni do bazy lotniczej Clark, hospitalizowani i przesłuchani, wielu lekarzy i psychologów było zdumionych odpornością większości z nich. Niektórzy z repatriowanych żołnierzy, w tym Borling i John McCain, nie przeszli na emeryturę wojskową, ale zamiast tego postanowili kontynuować służbę w siłach zbrojnych.

## The Kissinger Twenty
Kultura jeńców wojennych przetrzymywanych w niesławnym więzieniu „Hanoi Hilton” w pełni uwidacznia się w historii, która stała się znana jako The Kissinger Twenty. Jedna z zasad niepisanego kodeksu ustalonego między przetrzymywanymi w „Hanoi Hilton” stanowiła, że jeńcy wojenni, o ile nie zostali poważnie ranni, nie zaakceptują ich wcześniejszego zwolnienia. Zasada ta zakładała, że więźniowie wrócą do domu w kolejności, w jakiej zostali zestrzeleni i schwytani. Jeńcy wojenni przetrzymywani w „Hanoi Hilton” mieli odmówić wcześniejszego zwolnienia, ponieważ komunistyczny rząd Wietnamu Północnego mógł wykorzystać tę taktykę jako element propagandy lub jako zachętę do podjęcia współpracy wywiadowczej.
Pierwsza grupa jeńców wojennych, którzy zostali zwolnieni w lutym 1973 roku, składała się głównie z rannych żołnierzy, którzy potrzebowali pomocy medycznej. Po pierwszym zwolnieniu dwudziestu więźniów przeniesiono do innej części więzienia, ale żołnierze wiedzieli, że coś jest nie tak, ponieważ kilku jeńców z dłuższym stażem pozostało w swoich pierwotnych celach. Po rozmowie dwudziestu żołnierzy zgodziło się, że nie powinni zostać następnymi zwolnionymi jeńcami, ponieważ oszacowali, że większość ich zwolnień powinna zająć półtora tygodnia i doszli do wniosku, że ich wcześniejsze zwolnienie prawdopodobnie zostanie wykorzystane w propagandzie północnowietnamskiej. W związku z tym, zgodnie ze swoim kodeksem, żołnierze nie przyjęli zwolnienia, odmawiając wykonywania poleceń lub założenia ubrań. W końcu, piątego dnia protestu pułkownik Norm Gaddis, jedyny starzy oficer pozostawiony w „Hanoi Hilton”, poszedł do celi niższych stopniem żołnierzy i wydał im rozkaz, że mają współpracować. Żołnierze wykonywali więc polecenia strażników, ale z zastrzeżeniem, że nie wolno im robić zdjęć.
Okazało się, że gdy Henry Kissinger udał się do Hanoi po pierwszej turze zwolnień, Wietnamczycy z Północy dali mu listę kolejnych 112 żołnierzy, którzy mieli zostać odesłani do domu. Poprosili Kissingera o wybranie dwudziestu kolejnych do wcześniejszego zwolnienia jako znak dobrej woli. Nieświadomy zasad uzgodnionych przez jeńców wojennych, Kissinger zignorował daty ich zestrzelenia i zakreślił dwadzieścia nazwisk losowo.

## Następstwa
Operacja Homecoming tylko w niewielkim stopniu odpowiedziała na potrzebę amerykańskiej opinii publicznej, aby zamknąć kwestię wojny w Wietnamie. Po operacji Stany Zjednoczone odebrały jeszcze około 1350 Amerykanów przetrzymywanych jako jeńcy wojenni i domagali się powrotu około 1200 Amerykanów zarejestrowanych jako zabici w akcji lub zaginieni. Ten zaginiony personel stał się przedmiotem drażliwej kwestii jeńców wojennych izaginionych w akcji w wojnie wietnamskiej na kolejne lata i dekady. Na dzień 26 lipca 2019 roku Agencja ds. jeńców wojennych/zaginionych w akcji Departamentu Obrony wymieniła 1587 Amerykanów jako zaginionych w wojnie wietnamskiej, z czego 1009 sklasyfikowano jako osoby będące w trakcie dalszych poszukiwań, sprawy 90 z nich odroczono, a 488 uznano za niemożliwych do odnalezienia.
Ponadto powrót prawie 600 jeńców wojennych jeszcze bardziej spolaryzował strony amerykańskiej opinii publicznej i mediów. Wielu Amerykanów postrzegało niedawno uwolnionych jeńców wojennych jako bohaterów narodowych powracających do domu, co przypominało czasy bezpośrednio po zakończeniu II wojny światowej. Media były żywo zainteresowane żołnierzami powracającymi w ramach operacji Homecoming i zasypywały ich pytaniami dotyczącymi życia w obozach jenieckich. Poruszane tematy obejmowały szeroki zakres pytań o sadystycznych strażników, tajne kody komunikacyjne wśród więźniów, świadectwa wiary, a także ich prywatne opinie na temat celebrytów i kontrowersyjnych postaci amerykańskiego życia publicznego.
Armia, Marynarka Wojenna, Siły Powietrzne, Marines i Departament Stanu USA miały swoich oficerów łącznikowych, którzy przygotowywali powrót amerykańskich jeńców wojennych na długo przed ich faktycznym powrotem. Oficerowie ci pracowali za kulisami, podróżując po Stanach Zjednoczonych i zapewniając dobre przyjęcie powracających. Byli oni również odpowiedzialni za przesłuchiwanie jeńców wojennych w celu ustalenia istotnych informacji wywiadowczych na temat zaginionych w akcji i ewentualnego potwierdzenia popełnionych na nich zbrodni wojennych. Każdemu jeńcowi przydzielono również własnych ochroniarzy, którzy mieli działać jako bufor między „przeszłą traumą a przyszłym szokiem”. Dostęp do byłych jeńców był starannie kontrolowany, a większość wywiadów i oświadczeń złożonych przez żołnierzy była zadziwiająco podobna, co skłoniło wielu dziennikarzy do przekonania, że amerykański rząd i wojsko wcześniej odpowiednio ich przeszkoliły. Radziecka gazeta „Izwiestija” oskarżyła Pentagon o pranie mózgu byłym jeńcom, aby wykorzystać ich słowa jako propagandę, podczas gdy niektórzy Amerykanie twierdzili, że jeńcy współpracowali z komunistami lub nie zrobili wystarczająco dużo, aby oprzeć się naciskom i nie ujawnić ważnych informacji pod torturami. Byłych jeńców powoli przywracano do służby, wypłacano im zaległe żołdy i pomagano nadrobić zaległości w wydarzeniach społecznych i kulturalnych, które stały się już historią. Wielu z powracających jeńców miało trudności w ponownym zintegrowaniu się z rodzinami i nową amerykańską kulturą, ponieważ byli przetrzymywani w niewoli przez okres do prawie nawet dziesięciu lat. Żołnierze przegapili ważne wydarzenia polityczne i społeczne, takie jak zabójstwo Martina Luthera Kinga i Roberta F. Kennedy’ego, rewolucja 1968 roku, demonstracje polityczne i protesty antywojenne, lądowanie Neila Armstronga i Buzza Aldrina na Księżycu czy uwolnienie Ojca Chrzestnego.
Powrót jeńców wojennych był często jedynie epilogiem po większości innych wojen w historii USA, jednak ci powracający w ramach operacji Homecoming zapewnili krajowi wydarzenie pełne emocji i powód do świętowania. Operacja Homecoming początkowo wywołała falę patriotyzmu, której nie widziano w żadnym momencie wojny w Wietnamie. Jeńcy wojenni zostali ciepło przyjęci, tak jakby wiele osób chciało odpokutować zbiorową amerykańską winę za zignorowanie lub oprotestowanie większości żołnierzy, którzy służyli w konflikcie wietnamskim i już wrócili do domów. Radość wywołana repatriacją 591 Amerykanów nie trwała jednak długo z powodu innych ważnych wydarzeń. W maju 1973 roku afera Watergate zdominowała pierwsze strony amerykańskich gazet, powodując, że zainteresowanie opinii publicznej historiami związanymi z wygaszaną wojną w Wietnamie osłabło. W związku z tym Richard Nixon i jego administracja zaczęli skupiać się na ratowaniu jego prezydentury.
Wielu martwiło się, że operacja Homecoming ukryje fakt, że ludzie nadal walczą i giną na polach bitew Wietnamu oraz sprawi, że opinia publiczna zapomni o ponad 50 000 amerykańskich istnień, które pochłonęła wojna wietnamska. Weterani wojny mieli podobne przemyślenia dotyczące operacji Homecoming, a wielu z nich stwierdziło, że zawieszenie broni i powrót jeńców nie przyniosły zakończenia wojny ani rozwiązania jej problemów.

## Pamięć
Samolot używany do transportu pierwszej grupy jeńców wojennych, C-141 powszechnie znany jako „Hanoi Taxi” (numer taktyczny 66-0177), był kilkakrotnie modyfikowany od 12 lutego 1973 roku, włącznie z jego konwersją (wydłużeniem kadłuba) z wersji C-141A na C-141B. Mimo to samolot był długo utrzymywany w służbie jako latający hołd dla jeńców wojennych i zaginionych w akcji w Wietnamie, a obecnie znajduje się w Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych. „Hanoi Taxi” oficjalnie wycofano z eksploatacji w bazie lotniczej Wright Patterson 6 maja 2006 roku, zaledwie rok po tym, jak użyto go do ewakuacji ludności z terenów zniszczonych przez huragan Katrina.
Operacja Homecoming została w dużej mierze zapomniana przez amerykańską opinię publiczną, jednak w jej 40. rocznicę odbyły się uroczystości upamiętniające akcję w bazach wojskowych Stanów Zjednoczonych i innych miejscach w Azji oraz Stanach Zjednoczonych.
Powrót amerykańskich jeńców wojennych z Wietnamu w ramach operacji Homecoming (znany również jako „Egress Recap”) był tematem powieści Davida O. Stricklanda pt. The First Man Off The Plane (Penny-a-Page Press, 2012).

title: Operacja Homecoming

wikitext:
{{Operacja militarna inna niż wojna infobox
 |nazwa                  = Operation Homecoming
 |nazwa polska           = Operacja Homecoming
 |grafika                = USAF POWs repatriated Gia Lam.jpg
 |opis grafiki           = Amerykańscy jeńcy wojenni zwalniani z niewoli w Wietnamie witani na lotnisku Gia Lam w Hanoi. Na pierwszym planie zwrócony twarzą do kamery kapitan USAF Robert Parsels
 |konflikt               = [[wojna wietnamska]]
 |czas konfliktu         =
 |miejsce konfliktu      =
 |terytorium             =
 |strona 1               = {{państwo|USA}}
 |strona 2               = {{państwo|Wietnam Północny}}<br />{{państwo|Wietkong}}
 |podmiot interweniujący =
 |przyczyny operacji     =
 |cele operacji          =
 |podstawy prawne        =
 |dowództwo operacji     =
 |czas operacji          = 12 lutego 1973 – kwiecień 1973
 |miejsce operacji       = [[Wietnam Południowy]], [[Wietnam Północny]], [[Filipiny]]
 |obszar operacji        =
 |siły interwenienta     =
 |operacje składowe      =
 |rezultaty operacji     = repatriacja 591 amerykańskich jeńców wojennych przetrzymywanych przez Armię Północnego Wietnamu, [[Vietcong]] i sojuszników
 |straty interwenienta   =
 |straty 1               =
 |straty 2               =
 |ofiary cywilne         =
 |straty wojskowe        =
 |commons                = Category:Operation Homecoming
}}
'''Operacja Homecoming''' ({{w języku|en|Operation Homecoming}}) – wojskowa operacja humanitarna zakończona powrotem 591 amerykańskich [[jeniec wojenny|jeńców wojennych]] przetrzymywanych przez [[Wietnam Północny]] po [[pokój paryski (1973)|porozumieniach paryskich]], które zakończyły zaangażowanie militarne [[Stany Zjednoczone|USA]] w [[wojna wietnamska|wojnę wietnamską]].

== Operacja ==
27 stycznia 1973 roku [[Henry Kissinger]] (wówczas asystent prezydenta [[Richard Nixon|Richarda Nixona]] ds. bezpieczeństwa narodowego) zgodził się na [[zawieszenie broni]] z przedstawicielami Wietnamu Północnego, które zakładało wycofanie amerykańskich sił zbrojnych z Wietnamu Południowego. Porozumienie przewidywało również uwolnienie prawie 600 amerykańskich jeńców wojennych przetrzymywanych przez Wietnam Północny i jego sojuszników w ciągu 60 dni od wycofania wojsk amerykańskich{{odn|Kutler|1996|s=442}}. Umowa stała się znana jako operacja Homecoming i została podzielona na trzy fazy. Pierwsza faza wymagała przyjęcia więźniów od Wietnamczyków w trzech miejscach: jeńcy wojenni przetrzymywani przez [[Vietcong]] mieli zostać przetransportowani helikopterem do [[Ho Chi Minh (miasto)|Sajgonu]], jeńcy przetrzymywani przez [[Wietnamska Armia Ludowa|Wietnamską Armię Ludową]] zostali uwolnieni w [[Hanoi]], a trzech jeńców przetrzymywanych w [[Chińska Republika Ludowa|Chinach]] miało zostać uwolnionych w [[Hongkong]]u. Byli więźniowie mieli zostać następnie przetransportowani do [[baza lotnicza Clark|bazy lotniczej Clark]] na [[Filipiny|Filipinach]], a tam otrzymać zakwaterowanie w ośrodku recepcyjnym, złożyć zeznania i odbyć badania lekarskie. Ostatnią fazą było przeniesienie byłych jeńców do szpitali wojskowych{{odn|Olson|2008|s=427}}.

12 lutego 1973 roku trzy [[samolot transportowy|samoloty transportowe]] [[Lockheed C-141 Starlifter|C-141 Starlifter]] poleciały do Hanoi w Wietnamie Północnym, a jeden samolot [[McDonnell Douglas C-9|C-9A]] został wysłany do Sajgonu w [[Wietnam Południowy|Wietnamie Południowym]], aby odebrać uwolnionych jeńców wojennych. Pierwsza grupa 40 uwolnionych amerykańskich jeńców wojennych opuściła Hanoi samolotem C-141A, który później stał się znany jako „Hanoi Taxi” i obecnie znajduje się w muzeum<ref name="rememberedsky">{{Cytuj stronę |url = http://rememberedsky.com/?p=818 |tytuł = Operation Homecoming Part 2: Some History |autor = |opublikowany = rememberedsky.com |data = 17.03.2023 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

[[Plik:BR, Vietnam, 1973, POW Homecoming, file 02.jpg|thumb|left|Lokalizacje obozów jenieckich w Wietnamie Północnym]]
Od 12 lutego do 4 kwietnia z Hanoi wystartowało 54 C-141, które zabrały byłych jeńców do domu<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.defense.gov/News/NewsArticle.aspx?ID=119272 |tytuł = Operation Homecoming for Vietnam POWs Marks 40 Years |autor = Donna Miles |opublikowany = American Forces Press Service |data = 12.02.2013 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>. W początkowej fazie operacji Homecoming grupy uwolnionych jeńców wybierano na podstawie najdłuższego czasu spędzonego w niewoli. Pierwsza grupa przeżyła od sześciu do ośmiu lat jako jeńcy wojenni<ref>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20130216184339/http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=14412 |tytuł = Operation Homecoming |autor = |opublikowany = National Museum of the U.S. Air Force |data = 28.04.2009 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>. Ostatnich jeńców przekazano w ręce aliantów 29 marca 1973 roku, zwiększając łączną liczbę uwolnionych Amerykanów do 591.

Spośród jeńców repatriowanych do Stanów Zjednoczonych 325 służyło w [[United States Air Force|Siłach Powietrznych]], z których większość stanowili piloci bombowców zestrzelonych nad terytorium Wietnamu Północnego lub Wietnamu Południowego kontrolowanym przez Vietcong. Pozostałych 266 składało się ze 138 żołnierzy [[United States Navy|Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych]], 77 żołnierzy [[United States Army|Armii Stanów Zjednoczonych]], 26 żołnierzy [[United States Marine Corps|piechoty morskiej Stanów Zjednoczonych]] i 25 pracowników cywilnych amerykańskich agencji rządowych. Większość więźniów przetrzymywano w obozach w Wietnamie Północnym, jednak niektórzy jeńcy wojenni byli przetrzymywani w innych miejscach w całej [[Azja Południowo-Wschodnia|Azji Południowo-Wschodniej]]. 69 jeńców wojennych było przetrzymywanych w Wietnamie Południowym przez Vietcong, ci ostatecznie opuścili kraj na pokładach samolotów startujących z [[Loc Ninh]]; dziewięciu jeńców wojennych zostało zwolnionych z [[Laos]]u, a także trzech z Chin. Wśród powracających więźniów znaleźli się przyszli politycy: senator [[John McCain]] z [[Arizona|Arizony]], kandydat na wiceprezydenta [[James Stockdale]] i deputowany [[Sam Johnson]] z [[Teksas]]u<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.af.mil/News/Article-Display/Article/109716/operation-homecoming-for-vietnam-pows-marks-40-years/ |tytuł = Operation Homecoming for Vietnam POWs marks 40 years |autor = |opublikowany = Official United States Air Force Website |data = 12.02.2013 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

John L. Borling, były jeniec wojenny, który powrócił do domu podczas operacji Homecoming, stwierdził, że gdy jeńcy wojenni zostali przewiezieni do bazy lotniczej Clark, hospitalizowani i przesłuchani, wielu lekarzy i psychologów było zdumionych odpornością większości z nich. Niektórzy z repatriowanych żołnierzy, w tym Borling i John McCain, nie przeszli na emeryturę wojskową, ale zamiast tego postanowili kontynuować służbę w siłach zbrojnych{{odn|Borling|2013|s=8}}.

== ''The Kissinger Twenty'' ==
[[Plik:HanoiHilton1973.JPEG|thumb|[[Więzienie Hỏa Lò]], powszechnie nazywane przez amerykańskich jeńców wojennych „Hanoi Hilton”, 1973]]
[[Plik:Hanoi, North Vietnam....American servicemen, former prisoners of war, are cheering as their aircraft takes off from... - NARA - 532510.tif|thumb|Byli amerykańscy jeńcy wojenni opuszczający Hanoi 28 marca 1973]]
Kultura jeńców wojennych przetrzymywanych w niesławnym [[więzienie Hỏa Lò|więzieniu „Hanoi Hilton”]] w pełni uwidacznia się w historii, która stała się znana jako ''The Kissinger Twenty''. Jedna z zasad niepisanego kodeksu ustalonego między przetrzymywanymi w „Hanoi Hilton” stanowiła, że jeńcy wojenni, o ile nie zostali poważnie ranni, nie zaakceptują ich wcześniejszego zwolnienia. Zasada ta zakładała, że więźniowie wrócą do domu w kolejności, w jakiej zostali zestrzeleni i schwytani. Jeńcy wojenni przetrzymywani w „Hanoi Hilton” mieli odmówić wcześniejszego zwolnienia, ponieważ komunistyczny rząd Wietnamu Północnego mógł wykorzystać tę taktykę jako element [[propaganda|propagandy]] lub jako zachętę do podjęcia współpracy [[wywiad wojskowy|wywiadowczej]].

Pierwsza grupa jeńców wojennych, którzy zostali zwolnieni w lutym 1973 roku, składała się głównie z rannych żołnierzy, którzy potrzebowali pomocy medycznej. Po pierwszym zwolnieniu dwudziestu więźniów przeniesiono do innej części więzienia, ale żołnierze wiedzieli, że coś jest nie tak, ponieważ kilku jeńców z dłuższym stażem pozostało w swoich pierwotnych celach. Po rozmowie dwudziestu żołnierzy zgodziło się, że nie powinni zostać następnymi zwolnionymi jeńcami, ponieważ oszacowali, że większość ich zwolnień powinna zająć półtora tygodnia i doszli do wniosku, że ich wcześniejsze zwolnienie prawdopodobnie zostanie wykorzystane w propagandzie północnowietnamskiej. W związku z tym, zgodnie ze swoim kodeksem, żołnierze nie przyjęli zwolnienia, odmawiając wykonywania poleceń lub założenia ubrań. W końcu, piątego dnia protestu pułkownik Norm Gaddis, jedyny starzy oficer pozostawiony w „Hanoi Hilton”, poszedł do celi niższych stopniem żołnierzy i wydał im [[rozkaz]], że mają współpracować. Żołnierze wykonywali więc polecenia strażników, ale z zastrzeżeniem, że nie wolno im robić zdjęć.

Okazało się, że gdy Henry Kissinger udał się do Hanoi po pierwszej turze zwolnień, Wietnamczycy z Północy dali mu listę kolejnych 112 żołnierzy, którzy mieli zostać odesłani do domu. Poprosili Kissingera o wybranie dwudziestu kolejnych do wcześniejszego zwolnienia jako znak dobrej woli. Nieświadomy zasad uzgodnionych przez jeńców wojennych, Kissinger zignorował daty ich zestrzelenia i zakreślił dwadzieścia nazwisk losowo{{odn|Fretwell|Kiland|2013|s=111–114}}.

== Następstwa ==
[[Plik:Hanoi Taxi over NMUSAF.jpg|thumb|„Hanoi Taxi”, używana w operacji Homecoming, przelatująca nad [[National Museum of the United States Air Force|Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych]] w grudniu 2005]]
Operacja Homecoming tylko w niewielkim stopniu odpowiedziała na potrzebę amerykańskiej [[opinia publiczna|opinii publicznej]], aby zamknąć kwestię wojny w Wietnamie. Po operacji Stany Zjednoczone odebrały jeszcze około 1350 Amerykanów przetrzymywanych jako jeńcy wojenni i domagali się powrotu około 1200 Amerykanów zarejestrowanych jako zabici w akcji lub zaginieni<ref>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20081117195507/http://www.dtic.mil/dpmo/vietnamwar/vietnam_history.htm |tytuł = Vietnam War Accounting History |autor = |opublikowany = Defense Prisoner of War/Missing Personnel Office |data = |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>. Ten zaginiony personel stał się przedmiotem drażliwej kwestii jeńców wojennych izaginionych w akcji w wojnie wietnamskiej na kolejne lata i dekady. Na dzień 26 lipca 2019 roku Agencja ds. jeńców wojennych/zaginionych w akcji [[Departament Obrony Stanów Zjednoczonych|Departamentu Obrony]] wymieniła 1587 Amerykanów jako zaginionych w wojnie wietnamskiej, z czego 1009 sklasyfikowano jako osoby będące w trakcie dalszych poszukiwań, sprawy 90 z nich odroczono, a 488 uznano za niemożliwych do odnalezienia<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.dpaa.mil/portals/85/Documents/VietnamAccounting/2019_stats/Statistics%20as%20of%20July%2026,%202019.pdf |tytuł = Vietnam era statistical report Americans unaccounted for in Southeast Asia |autor = |opublikowany = Defense POW/MIA Accounting Agency |data = 26.06.2019 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

[[Plik:Welcome Home Phil to Tulsa March 1973 Picture 1.jpg|thumb|left|Pilot marynarki wojennej Phil Butler witany w domu przez rodzinę po 7 latach i 10 miesiącach spędzonych jako jeniec wojenny w Wietnamie Północnym]]
Ponadto powrót prawie 600 jeńców wojennych jeszcze bardziej spolaryzował strony amerykańskiej opinii publicznej i mediów. Wielu Amerykanów postrzegało niedawno uwolnionych jeńców wojennych jako [[bohater narodowy|bohaterów narodowych]] powracających do domu, co przypominało czasy bezpośrednio po zakończeniu [[II wojna światowa|II wojny światowej]]{{odn|Killen|2006|s=79}}. Media były żywo zainteresowane żołnierzami powracającymi w ramach operacji Homecoming i zasypywały ich pytaniami dotyczącymi życia w obozach jenieckich. Poruszane tematy obejmowały szeroki zakres pytań o sadystycznych strażników, tajne kody komunikacyjne wśród więźniów, świadectwa wiary, a także ich prywatne opinie na temat celebrytów i kontrowersyjnych postaci amerykańskiego życia publicznego{{odn|Killen|2006|s=80}}.

Armia, Marynarka Wojenna, Siły Powietrzne, Marines i [[Departament Stanu Stanów Zjednoczonych|Departament Stanu USA]] miały swoich oficerów łącznikowych, którzy przygotowywali powrót amerykańskich jeńców wojennych na długo przed ich faktycznym powrotem. Oficerowie ci pracowali za kulisami, podróżując po Stanach Zjednoczonych i zapewniając dobre przyjęcie powracających. Byli oni również odpowiedzialni za przesłuchiwanie jeńców wojennych w celu ustalenia istotnych informacji wywiadowczych na temat zaginionych w akcji i ewentualnego potwierdzenia popełnionych na nich [[zbrodnia wojenna|zbrodni wojennych]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20080513050425/http://www.aiipowmia.com/ssc/ssc23.html |tytuł = Senate Select Committee - XXIII |autor = |opublikowany = aiipowmia.com |data = |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://web.archive.org/web/20070714144318/http://www.vwip.org/garwoodchapteriii-39.php |tytuł = Vietnam War Internet Project |autor = |opublikowany = |data = |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>. Każdemu jeńcowi przydzielono również własnych ochroniarzy, którzy mieli działać jako bufor między „przeszłą traumą a przyszłym szokiem”{{odn|Killen|2006|s=84}}. Dostęp do byłych jeńców był starannie kontrolowany, a większość wywiadów i oświadczeń złożonych przez żołnierzy była zadziwiająco podobna, co skłoniło wielu dziennikarzy do przekonania, że amerykański rząd i wojsko wcześniej odpowiednio ich przeszkoliły. Radziecka gazeta „[[Izwiestija]]” oskarżyła [[Pentagon]] o pranie mózgu byłym jeńcom, aby wykorzystać ich słowa jako propagandę, podczas gdy niektórzy Amerykanie twierdzili, że jeńcy współpracowali z [[komunizm|komunistami]] lub nie zrobili wystarczająco dużo, aby oprzeć się naciskom i nie ujawnić ważnych informacji pod [[tortura]]mi{{odn|Killen|2006|s=84–85}}. Byłych jeńców powoli przywracano do służby, wypłacano im zaległe żołdy i pomagano nadrobić zaległości w wydarzeniach społecznych i kulturalnych, które stały się już historią. Wielu z powracających jeńców miało trudności w ponownym zintegrowaniu się z rodzinami i nową amerykańską kulturą, ponieważ byli przetrzymywani w niewoli przez okres do prawie nawet dziesięciu lat. Żołnierze przegapili ważne wydarzenia polityczne i społeczne, takie jak zabójstwo [[Martin Luther King|Martina Luthera Kinga]] i [[Robert F. Kennedy|Roberta F. Kennedy’ego]], rewolucja 1968 roku, demonstracje polityczne i [[protesty przeciwko wojnie wietnamskiej w Stanach Zjednoczonych|protesty antywojenne]], [[Apollo 11|lądowanie Neila Armstronga i Buzza Aldrina na Księżycu]] czy uwolnienie Ojca Chrzestnego<ref>{{Cytuj stronę |url = https://time.com/3926923/pow-return-vietnam-video/ |tytuł = See the Emotional Return of Vietnam Prisoners of War in 1973 |autor = |opublikowany = [[Time (tygodnik)|Time]] |data = 22.06.2015 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

[[Plik:Wives of USMC POWs at Camp Pendleton 1973.jpg|thumb|Amerykańskie dziewczyny witają powracających jeńców, 1973]]
Powrót jeńców wojennych był często jedynie [[epilog]]iem po większości innych wojen w historii USA, jednak ci powracający w ramach operacji Homecoming zapewnili krajowi wydarzenie pełne emocji i powód do świętowania. Operacja Homecoming początkowo wywołała falę [[patriotyzm]]u, której nie widziano w żadnym momencie wojny w Wietnamie. Jeńcy wojenni zostali ciepło przyjęci, tak jakby wiele osób chciało odpokutować zbiorową amerykańską winę za zignorowanie lub oprotestowanie większości żołnierzy, którzy służyli w konflikcie wietnamskim i już wrócili do domów{{odn|Botkin|2009|s=500}}. Radość wywołana repatriacją 591 Amerykanów nie trwała jednak długo z powodu innych ważnych wydarzeń. W maju 1973 roku [[afera Watergate]] zdominowała pierwsze strony amerykańskich gazet, powodując, że zainteresowanie opinii publicznej historiami związanymi z wygaszaną wojną w Wietnamie osłabło. W związku z tym Richard Nixon i jego administracja zaczęli skupiać się na ratowaniu jego prezydentury{{odn|Botkin|2009|s=503}}.

Wielu martwiło się, że operacja Homecoming ukryje fakt, że ludzie nadal walczą i giną na polach bitew Wietnamu oraz sprawi, że opinia publiczna zapomni o ponad 50 000 amerykańskich istnień, które pochłonęła wojna wietnamska{{odn|Killen|2006|s=97}}. [[Weteran]]i wojny mieli podobne przemyślenia dotyczące operacji Homecoming, a wielu z nich stwierdziło, że zawieszenie broni i powrót jeńców nie przyniosły zakończenia wojny ani rozwiązania jej problemów{{odn|Killen|2006|s=103–104}}.

== Pamięć ==
[[Plik:1st Marine Division honors 40th Annual Vietnam POW Homecoming Reunion 130523-M-XZ164-132.jpg|thumb|[[1 Dywizja Piechoty Morskiej (USA)|1 Dywizja Piechoty Morskiej świętuje]] 40. rocznicę operacji Homecoming, 2013]]
Samolot używany do transportu pierwszej grupy jeńców wojennych, C-141 powszechnie znany jako „Hanoi Taxi” (numer taktyczny 66-0177), był kilkakrotnie modyfikowany od 12 lutego 1973 roku, włącznie z jego konwersją (wydłużeniem kadłuba) z wersji C-141A na C-141B. Mimo to samolot był długo utrzymywany w służbie jako latający hołd dla jeńców wojennych i zaginionych w akcji w Wietnamie, a obecnie znajduje się w [[National Museum of the United States Air Force|Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych]]<ref name="rememberedsky"/>. „Hanoi Taxi” oficjalnie wycofano z eksploatacji w [[baza lotnicza Wright Patterson|bazie lotniczej Wright Patterson]] 6 maja 2006 roku, zaledwie rok po tym, jak użyto go do ewakuacji ludności z terenów zniszczonych przez [[huragan Katrina]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://transportationhistory.org/2022/05/06/2006-the-retirement-of-a-lifesaving-airlift-plane/ |tytuł = 2006: The Retirement of a Lifesaving Airlift Plane |autor = |opublikowany = transportationhistory.org |data = 6.05.2006 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

Operacja Homecoming została w dużej mierze zapomniana przez amerykańską opinię publiczną, jednak w jej 40. rocznicę odbyły się uroczystości upamiętniające akcję w bazach wojskowych Stanów Zjednoczonych i innych miejscach w Azji oraz Stanach Zjednoczonych<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.huffpost.com/entry/vietnam-war-pows_b_2761100 |tytuł = Vietnam War POWs Come Home – 40th Anniversary |autor = |opublikowany = [[HuffPost]] |data = 27.02.2013 |język = en |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

Powrót amerykańskich jeńców wojennych z Wietnamu w ramach operacji Homecoming (znany również jako „Egress Recap”) był tematem powieści Davida O. Stricklanda pt. ''The First Man Off The Plane'' (Penny-a-Page Press, 2012)<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.amazon.com/The-First-Man-Plane-ebook/dp/B008JHQ3FM |tytuł =  The First Man off the Plane |autor = |opublikowany = Penny-A-Page Press |data = 9.06.2012 |język = |data dostępu = 2025-02-23}}</ref>.

== Przypisy ==
{{przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Botkin |imię = Richard |tytuł = Ride the Thunder: A Vietnam War Story of Honor and Triumph |wydawca = WND |miejsce = Los Angeles |rok = 2009 |isbn = 9781935071051 | oclc = 318413266 |język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Kutler |imię = Stanley I. |tytuł = Encyclopedia of the Vietnam War. New York: Charles Scribner’s Sons |wydawca = |miejsce = |rok = 1996 |isbn = 0-13-276932-8 | oclc = 32970270 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Olson |imię = James S. |tytuł = In Country: The Illustrated Encyclopedia of the Vietnam War |wydawca = Metro Books |miejsce = New York |rok = 2008 |isbn = 978-1-4351-1184-4 | oclc = 317495523 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Borling |imię = John  |tytuł = Taps on the Walls: Poems from the Hanoi Hilton |wydawca = Master Wings Publishing LLC |miejsce = Chicago |rok = 2013 |isbn = 978-0-61565905-3 | oclc = 818738145 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Fretwell |imię = Peter |nazwisko2 = Kiland |imię2 = Taylor Baldwin |tytuł = Lessons from the Hanoi Hilton: Six Characteristics of High-Performance Teams |wydawca = Naval Institute Press |miejsce = Annapolis, MD |rok = 2013 |isbn = 978-1-61251-217-4 | oclc = 813910294 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Killen |imię = Andreas  |tytuł = 1973 Nervous Breakdown: Watergate, Warhol, and the Birth of Post-Sixties America |wydawca = Bloomsbury |miejsce = New York |rok = 2006 |isbn = 978-1-59691-059-1 | oclc = 61453885 | język = en | odn = tak}}

{{Wojna wietnamska}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Operacje wojskowe wojny wietnamskiej|Homecoming]]
[[Kategoria:Jeńcy wojenni]]
[[Kategoria:1973 w Azji]]

title: Operation HomecomingOperacja Homecoming

Konflikt: wojna wietnamska

title: Strony konfliktu

Stany Zjednoczone: Wietnam Północny · Vietcong

Czas operacji: 12 lutego 1973 – kwiecień 1973

Miejsce operacji: Wietnam Południowy, Wietnam Północny, Filipiny

Strony konfliktu: repatriacja 591 amerykańskich jeńców wojennych przetrzymywanych przez Armię Północnego Wietnamu, Vietcong i sojuszników


text:
# Ciemny kryształ
Ciemny kryształ (ang. The Dark Crystal) – amerykańsko-brytyjski fantastyczny film przygodowy w reżyserii Franka Oza i Jima Hensona.

## Opis fabuły
Tysiące lat temu na planecie Thra, gdy nastąpiła koniunkcja trzech słońc świecących nad planetą (Wielkie Połączenie), magiczny kryształ pękł, jeden jego odłamek zaginął, i pojawiły się dwie rasy: łagodni Mistycy i okrutni Skeksowie, którzy umieścili kryształ w Świętej Komnacie i zaczęli używać jego mocy, by przedłużać sobie życie. Przy życiu zostało już tylko dziesięciu Mistyków, a najmądrzejszy z nich jest umierający, więc musieli wezwać kogoś, kto ich uratuje – był nim Gelfling o imieniu Jen, jedyny ocalały z rodu wymordowanego przez Skeksów. Zgodnie z przepowiednią, świat miał zostać poddany próbie: albo zostanie naprawiony, albo raz na zawsze zostanie oddany we władanie złym Skeksom. Wybrańcem losu, który miał naprawić świat poprzez odnalezienie zaginionego odłamka kryształu, zanim dojdzie do kolejnej koniunkcji trzech słońc, był właśnie Jen. Mistrz Mistyków powiedział Jenowi przed śmiercią, że odłamek kryształu ma Aughra i że Jen musi ją odnaleźć. Jen wyrusza więc w długą drogę do domu Aughry. Jednocześnie dzięki mocy Ciemnego Kryształu Skeksowie dowiadują się o istnieniu Jena i każą Garthimom, wielkim krabopodobnym istotom znaleźć Gelflinga i przyprowadzić go do ich zamku. Jednocześnie skazują na banicję szambelana, który po śmierci cesarza Skeksów był pretendentem do tronu i przegrał pojedynek o sukcesję z innym Skeksem. Jen odnajduje Aughrę, która okazuje się starą pustelniczką i astronomką mającą w domu ogromne planetarium służące jej do obserwacji, słońc, gwiazd, planet i księżyców. Spośród wielu posiadanych przez nią odłamków kryształów Jen wybiera właściwy, jednak zaraz potem do domu Aughry wdzierają się Garthimowie, biorą Aughrę do niewoli i niszczą jej dom, a Jen ucieka. Słysząc wołanie Kryształu, opuszcza Dolinę Mistyków i udaje się do zamku Skeksów, by tam połączyć odłamek z Kryształem. Podczas drogi przez las spotyka Kirę – innego ocalałego Gelflinga – która potrafi komunikować się ze zwierzętami. Razem z ulubionym zwierzęciem Kiry, Fizzgigiem, udają się na nocleg do wioski Podlingów – stworzeń, które zaadoptowały Kirę po tym, gdy Garthimowie zamordowali jej rodziców. Jednak do wioski wdarli się Garthimowie, którzy schwytali większość Podlingów, jednak Jen, Kira i Fizzgig zdołali uciec. W dalszą drogę do zamku Skeksów wyruszają razem. Są jednak śledzeni przez wygnanego szambelana Skeksów.

## Obsada
- Jim Henson –
  - Jen,
  - Mistrz Rytuału skekZok,
  - Cesarz skekSo
- Kiran Shah –
  - Jen,
  - Kira,
  - Aughra
- Stephen Garlick – Jen (głos)
- Kathryn Mullen – Kira
- Lisa Maxwell – Kira (głos)
- Frank Oz –
  - Aughra,
  - Szambelan skekSil
- Billie Whitelaw – Aughra (głos)
- Dave Goelz –
  - Fizzgig,
  - Generał skekUng
- Percy Edwards – Fizzgig (głos)
- Barry Dennen –
  - Szambelan skekSil (głos),
  - Podlingi (głos)
- Michael Kilgarriff – Generał skekUng (głos)
- Jerry Nelson –
  - Mistrz Rytuału skekZok (głos),
  - Cesarz skekSo (głos)
- Steve Whitmire – Badacz skekTek
- Louise Gold – Smakosz skekAyuk
- Thick Wilson – Smakosz skekAyuk (głos)
- Brian Muehl –
  - Ornamentalista skekEkt,
  - urZah Strażnik Rytuału,
  - urSu Mistrz
- Bob Payne – Archiwista skekOk
- John Baddeley – Archiwista skekOk (głos)
- Mike Quinn – Mistrz Niewolników skekNa
- David Buck – Mistrz Niewolników skekNa (głos)
- Tim Rose – Skarbnik skekShod
- Charles Collingwood – Skarbnik skekShod (głos)
- Sean Barrett –
  - urZah Strażnik Rytuału (głos),
  - urSu Mistrz (głos)
- Dave Greenaway – urlm Uzdrowiciel
- Richard Slaughter – urIm Uzdrowiciel (głos)
- Jean Pierre Amiel – urUtt Tkacz
- Hugh Spight –
  - urAmaj Kucharz,
  - Landstrider #1
- Robbie Barnett –
  - urYod Numerolog,
  - Landstrider #2
- Swee Lim –
  - urNol Zielarz,
  - Landstrider #3
- Simon Williamson – urSol Pieśniarz
- Hus Levant – urAc Skryba
- Toby Philpott – urTih Alchemik.
- Joseph O’Conor –
  - UngIm,
  - Narrator (głos)
- Miki Iveria – Podlingi
- Patrick Monckton – Podlingi
- Sue Weatherby – Pidlingi

## Nagrody
Film otrzymał w 1983 dwa Saturny – za najlepszy film fantasy i za najlepszy plakat filmowy. Był też nominowany do Saturna za najlepsze efekty specjalne (1983) i do nagrody BAFTA za najlepsze efekty specjalne (1984).

## Źródła i linki
- Ciemny kryształ w bazie IMDb (ang.)
- Ciemny Kryształ w serwisie Rotten Tomatoes
- Ciemny kryształ w bazie Filmweb
- Informacje o budżecie

wikiname: plwiki

title: Ciemny kryształ

in_language: pl

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Ciemny kryształ
 |oryginalny tytuł = The Dark Crystal
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[Film fantasy|fantasy]]
[[Film przygodowy|przygoda]]
 |rok produkcji    = [[1982]]
 |data premiery    = [[17 grudnia]] [[1982 w filmie|1982]]
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
[[Wielka Brytania]]
 |język            = [[język angielski|angielski]]
 |czas trwania     = 93 minuty
 |reżyseria        = [[Frank Oz]], [[Jim Henson]]
 |scenariusz       = [[David Odell]]
 |główne role      = [[Stephen Garlick]]
[[Lisa Maxwell]]
[[Billie Whitelaw]]
[[Percy Edwards]]
 |muzyka           = [[Trevor Jones]]
 |zdjęcia          =
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           =
 |produkcja        = Jim Henson
[[Gary Kurtz]]
 |wytwórnia        = Henson Associates
 |dystrybucja      = [[Universal Pictures]]
 |budżet           = $15 000 000
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          = 2 [[Nagroda Saturn|Saturny]]
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Ciemny kryształ''' ([[język angielski|ang.]] ''The Dark Crystal'') – [[Stany Zjednoczone|amerykańsko]]-[[Wielka Brytania|brytyjski]] [[film fantasy|fantastyczny]] [[film przygodowy]] w reżyserii [[Frank Oz|Franka Oza]] i [[Jim Henson|Jima Hensona]].

== Opis fabuły ==
Tysiące lat temu na planecie Thra, gdy nastąpiła koniunkcja trzech słońc świecących nad planetą (Wielkie Połączenie), magiczny kryształ pękł, jeden jego odłamek zaginął, i pojawiły się dwie rasy: łagodni Mistycy i okrutni Skeksowie, którzy umieścili kryształ w Świętej Komnacie i zaczęli używać jego mocy, by przedłużać sobie życie. Przy życiu zostało już tylko dziesięciu Mistyków, a najmądrzejszy z nich jest umierający, więc musieli wezwać kogoś, kto ich uratuje – był nim Gelfling o imieniu Jen, jedyny ocalały z rodu wymordowanego przez Skeksów. Zgodnie z przepowiednią, świat miał zostać poddany próbie: albo zostanie naprawiony, albo raz na zawsze zostanie oddany we władanie złym Skeksom. Wybrańcem losu, który miał naprawić świat poprzez odnalezienie zaginionego odłamka kryształu, zanim dojdzie do kolejnej koniunkcji trzech słońc, był właśnie Jen. Mistrz Mistyków powiedział Jenowi przed śmiercią, że odłamek kryształu ma Aughra i że Jen musi ją odnaleźć. Jen wyrusza więc w długą drogę do domu Aughry. Jednocześnie dzięki mocy Ciemnego Kryształu Skeksowie dowiadują się o istnieniu Jena i każą Garthimom, wielkim krabopodobnym istotom znaleźć Gelflinga i przyprowadzić go do ich zamku. Jednocześnie skazują na banicję szambelana, który po śmierci cesarza Skeksów był pretendentem do tronu i przegrał pojedynek o sukcesję z innym Skeksem. Jen odnajduje Aughrę, która okazuje się starą pustelniczką i astronomką mającą w domu ogromne planetarium służące jej do obserwacji, słońc, gwiazd, planet i księżyców. Spośród wielu posiadanych przez nią odłamków kryształów Jen wybiera właściwy, jednak zaraz potem do domu Aughry wdzierają się Garthimowie, biorą Aughrę do niewoli i niszczą jej dom, a Jen ucieka. Słysząc wołanie Kryształu, opuszcza Dolinę Mistyków i udaje się do zamku Skeksów, by tam połączyć odłamek z Kryształem. Podczas drogi przez las spotyka Kirę – innego ocalałego Gelflinga – która potrafi komunikować się ze zwierzętami. Razem z ulubionym zwierzęciem Kiry, Fizzgigiem, udają się na nocleg do wioski Podlingów – stworzeń, które zaadoptowały Kirę po tym, gdy Garthimowie zamordowali jej rodziców. Jednak do wioski wdarli się Garthimowie, którzy schwytali większość Podlingów, jednak Jen, Kira i Fizzgig zdołali uciec. W dalszą drogę do zamku Skeksów wyruszają razem. Są jednak śledzeni przez wygnanego szambelana Skeksów.

== Obsada ==
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=20em  |liczba=2 |
* [[Jim Henson]] –
** Jen,
** Mistrz Rytuału skekZok,
** Cesarz skekSo
* [[Kiran Shah]] –
** Jen,
** Kira,
** Aughra
* [[Stephen Garlick]] – Jen (głos)
* [[Kathryn Mullen]] – Kira
* [[Lisa Maxwell]] – Kira (głos)
* [[Frank Oz]] –
** Aughra,
** Szambelan skekSil
* [[Billie Whitelaw]] – Aughra (głos)
* [[Dave Goelz]] –
** Fizzgig,
** Generał skekUng
* [[Percy Edwards]] – Fizzgig (głos)
* [[Barry Dennen]] –
** Szambelan skekSil (głos),
** Podlingi (głos)
* [[Michael Kilgarriff]] – Generał skekUng (głos)
* [[Jerry Nelson]] –
** Mistrz Rytuału skekZok (głos),
** Cesarz skekSo (głos)
* [[Steve Whitmire]] – Badacz skekTek
* [[Louise Gold]] – Smakosz skekAyuk
* Thick Wilson – Smakosz skekAyuk (głos)
* [[Brian Muehl]] –
** Ornamentalista skekEkt,
** urZah Strażnik Rytuału,
** urSu Mistrz
* [[Bob Payne]] – Archiwista skekOk
* John Baddeley – Archiwista skekOk (głos)
* Mike Quinn – Mistrz Niewolników skekNa
* [[David Buck]] – Mistrz Niewolników skekNa (głos)
* [[Tim Rose (lalkarz)|Tim Rose]] – Skarbnik skekShod
* [[Charles Collingwood]] – Skarbnik skekShod (głos)
* [[Sean Barrett (aktor)|Sean Barrett]] –
** urZah Strażnik Rytuału (głos),
** urSu Mistrz (głos)
* Dave Greenaway – urlm Uzdrowiciel
* Richard Slaughter – urIm Uzdrowiciel (głos)
* Jean Pierre Amiel – urUtt Tkacz
* Hugh Spight –
** urAmaj Kucharz,
** Landstrider #1
* Robbie Barnett –
** urYod Numerolog,
** Landstrider #2
* Swee Lim –
** urNol Zielarz,
** Landstrider #3
* Simon Williamson – urSol Pieśniarz
* Hus Levant – urAc Skryba
* Toby Philpott – urTih Alchemik.
* Joseph O’Conor –
** UngIm,
** Narrator (głos)
* Miki Iveria – Podlingi
* Patrick Monckton – Podlingi
* Sue Weatherby – Pidlingi
}}

== Nagrody ==
Film otrzymał w 1983 dwa [[Nagroda Saturn|Saturny]] – za najlepszy film fantasy i za najlepszy plakat filmowy. Był też nominowany do Saturna za najlepsze efekty specjalne (1983) i do nagrody [[Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych|BAFTA]] za najlepsze efekty specjalne (1984).

== Źródła i linki ==
* {{IMDb|film|0083791}}
* [http://www.rottentomatoes.com/m/dark_crystal/ Ciemny Kryształ] w serwisie [[Rotten Tomatoes]]
* {{Filmweb|tytuł|4577}}
* [http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=darkcrystal.htm Informacje o budżecie]

{{Frank Oz}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy fantasy]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy przygodowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 1982 roku]]
[[Kategoria:Brytyjskie filmy fantasy]]
[[Kategoria:Brytyjskie filmy przygodowe]]
[[Kategoria:Brytyjskie filmy z 1982 roku]]
[[Kategoria:Filmy o ptakach]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Franka Oza]]
[[Kategoria:Filmy fantastyczne z 1982 roku]]

title: Ciemny kryształThe Dark Crystal

Gatunek: fantasy · przygoda

Data premiery: 17 grudnia 1982

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone · Wielka Brytania

Język: angielski

Czas trwania: 93 minuty

Reżyseria: Frank Oz, Jim Henson

Scenariusz: David Odell

Główne role: Stephen Garlick · Lisa Maxwell · Billie Whitelaw · Percy Edwards

Muzyka: Trevor Jones

Produkcja: Jim Henson · Gary Kurtz

Wytwórnia: Henson Associates

Dystrybucja: Universal Pictures


text:
# Bania (Maliniec)
Bania – niestandaryzowany przysiółek wsi Maliniec w Polsce, położony w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Potok Wielki.

## Historia
Miejscowość wzmiankowana w 1861 roku jako Majdan Nowy. Należała do dóbr Potoka (Wyszomirskich). W 1877 roku liczyła 3 domy i 14 mieszkańców, a według spisu z 1921 roku liczyła 6 domów i 36 mieszkańców.
Jeszcze w 1973 roku Bania stanowiła odrębne sołectwo w gminie Potok Wielki.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego

title: Bania (Maliniec)

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Bania|inne znaczenia nazwy Bania]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Bania
 |status                 = niestandaryzowany
 |rodzaj miejscowości    = przysiółek wsi
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat janowski|janowski]]
 |gmina                  = [[Potok Wielki (gmina)|Potok Wielki]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa = [[Maliniec (województwo lubelskie)|Maliniec]]
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    =
 |strefa numeracyjna     = 15
 |kod pocztowy           = 23-313{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = LJA
 |SIMC                   = prng:2296
 |kod mapy               = Potok Wielki (gmina)
 |współrzędne            = 50°41'56"N, 22°10'40"E
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Bania''' – niestandaryzowany przysiółek wsi [[Maliniec (województwo lubelskie)|Maliniec]] w [[Polska|Polsce]], położony w [[województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[powiat janowski|powiecie janowskim]], w [[Potok Wielki (gmina)|gminie Potok Wielki]].

== Historia ==

Miejscowość wzmiankowana w 1861 roku jako ''Majdan Nowy''. Należała do dóbr Potoka (Wyszomirskich). W 1877 roku liczyła 3 domy i 14 mieszkańców, a według spisu z 1921 roku liczyła 6 domów i 36 mieszkańców<ref>Baranowski Z.:''Rys historyczny miejscowości powiatu janowskiego'', [[Stalowa Wola]] 2001, {{ISBN|83-87840-53-X}}</ref><ref>Górny B.: ''Monografia powiatu janowskiego'', [[Janów Lubelski]] 1934</ref><ref>Lawera H., Bata A.: Gmina Potok Wielki. Historia i współczesność, [[Krosno]] 1999.</ref>.

Jeszcze w 1973 roku Bania stanowiła odrębne sołectwo w gminie Potok Wielki<ref name="start-1973-LB">Uchwała Nr XXI/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie lubelskim ([https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/561115/edition/533989/content Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 20 grudnia 1972, Nr 12, Poz. 239]).</ref>.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo tarnobrzeskie|województwa tarnobrzeskiego]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="poczta">{{Poczta Polska|2013|s=760|data dostępu=2014-03-09}}</ref>
}}

{{Gmina Potok Wielki}}

[[Kategoria:Potok Wielki (gmina)]]

title: Bania

Państwo: Polska

Województwo: lubelskie

Powiat: janowski

Gmina: Potok Wielki

Część miejscowości: Maliniec

Tablice rejestracyjne: LJA

SIMC: nie nadano


text:
# Buick Regal
Buick Regal – samochód osobowy klasy wyższej, a następnie klasy średniej produkowany pod amerykańską marką Buick w latach 1972–2020 oraz od 2002 roku na rynku chińskim. Od 2017 roku produkowana jest szósta generacja modelu.

## Pierwsza generacja
Buick Regal I został zaprezentowany po raz pierwszy w 1972 roku.
Regal trafił po raz pierwszy do oferty Buicka pod koniec 1973 roku, będąc jednym z największych samochodów w ofercie. Podstawową odmianą w gamie nadwoziowej okazało się coupe, a ponadto Regal I oferowany był także jako 4-drzwiowy sedan. Samochód miał charakterystyczne, typowe dla amerykańskiej motoryzacji lat 70. proporcje - nadwozie długie na 5 metrów było masywne, szerokie i kanciaste, wzbogacone licznymi chromowanymi ozdobnikami. Podobnie jak model Riviera, Regal I był dostępny także z opcjonalnym innym malowaniem dachu, włącznie z możliwością pokrycia go materiałem.

### Silniki
- V6 3.8l Buick
- V8 5.7l Buick
- V8 7.5l Buick

## Druga generacja
Buick Regal II został zaprezentowany po raz pierwszy w 1977 roku.
Druga generacja Buicka Regal pojawiła się na rynku na przełomie 1977 i 1978 roku, przechodząc w stosunku do poprzednika ewolucyjny zakres zmian. Samochód stał się wyraźnie krótszy i lżejszy, zyskując mniej luksusowy charakter. Oferta nadwoziowa została po raz pierwszy rozbudowana także o wariant kombi, jednak razem z sedanem został on wycofany z oferty już w 1983 roku po 5 latach produkcji.  Przez 10 lat rynkowej obecności, Regal II przeszedł kilka drobnych modernizacji.

### Silniki
- V6 3.2l Buick
- V6 3.8l Buick
- V6 3.8l Buick
- V6 4.1l Buick
- V6 4.3l Oldsmobile
- V8 4.3l Pontiac
- V8 4.9l Pontiac
- V8 5.0l Chevrolet
- V8 5.0l Oldsmobile
- V8 5.7l Oldsmobile

## Trzecia generacja
Buick Regal III został zaprezentowany po raz pierwszy w 1987 roku.
Jesienią 1987 roku Buick przedstawił zupełnie nowego Regala trzeciej generacji, który całkowicie zerwał z wizerunkiem poprzedników i przyjął nową koncepcję. Zgodnie z panującymi trendami w amerykańskiej motoryzacji z końca lat 80., samochód stał się jeszcze mniejszy i zyskał awangardowe, płynne linie nadwozia liczne strzelistych akcentów i charakterystyczną, podłużną maskę. Zmniejszenie wymiarów zewnętrznych przełożyło się na lżejsze nadwozie, mniejszą pojemność dostępnych silników i lepszą zwrotność w czasie jazdy.
Po raz ostatni w historii serii modelowej Regal, samochód oferowany był również jako 2-drzwiowe coupe. Po zakończeniu produkcji w 1996 roku, odmiana ta na trwałe zniknęła z rynku.

### Silniki
- V6 2.8l X
- V6 3.1l X
- V6 3.8l Buick

## Czwarta generacja
Buick Regal IV został zaprezentowany po raz pierwszy w 1996 roku.
Czwarta generacja Regala zadebiutowała po raz pierwszy pod koniec 1996 roku, ponownie przynosząc gruntowne zmiany w stosunku do dotychczasowego modelu. Samochód utrzymano w nowej estetyce marki znanej już z modelu Riviera, przez co w wyglądzie dominowały eliptyczne i krągłe kształty, na czele z charakterystycznymi tylnymi lampami biegnącymi przez całą szerokość pojazdu. Buick Regal IV powstał na technice pokrewnego Cadillaka Seville, dzieląc z nim nie tylko platformę, ale i nawiązując do niego proporcjami nadwozia.
Po zakończeniu produkcji w 2004 roku, Buick zdecydował się wycofać w Ameryce Północnej z użytku nazwę Regal po 30 latach obecności na rynku na rzecz zupełnie nowego modelu. W drugiej połowie 2004 roku Regala zastąpił LaCrosse pierwszej generacji.

### Silnik
- L4 2.0l L34
- V6 2.5l LB8
- V6 3.0l LW9
- V6 3.8l Series II

### Wersja chińska
Buick Regal IV został zaprezentowany po raz pierwszy w 1999 roku.
Po wkroczeniu na chiński rynek w drugiej połowie lat 90., Buick postanowił głęboko zmodyfikować Regala IV znanego z rynku Ameryki Północnej. W porównaniu do pierwowzoru, Regal na rynek chiński otrzymał inaczej stylizowany przód z większymi reflektorami, inaczej ukształtowaną atrapą chłodnicy i innymi zderzakami. Zmodyfikowano także tylną część nadwozia, montując jednoczęściowe lampy. Ponadto, samochód na potrzeby lokalnego rynku otrzymał inną, manualną skrzynię biegów oraz odrębne jednostki napędowe.
Produkcja chińskiego Regala trwała od 1999 roku i pomimo zakończenia produkcji wersji amerykańskiej w 2004 roku, na której bazował, wytwarzano go w zakładach GM-Shanghai w Szanghaju aż do 2008 roku, zachowując ciągłość modelową.

### Filipiny
Chiński Buick Regal był eksportowany także na pobliski rynek filipiński, gdzie oferowany był pod marką Chevrolet jako topowy model uzupełniający tamtejszą ofertę pod nazwą Chevrolet Lumina. Pod kątem wizualnym odróżnił się on jedynie inaczej ukształtowaną osłoną chłodnicy z centralnie umieszczonym logo producenta.

### Silniki
- L4 2.0l L34
- V6 2.5l LB8
- V6 3.0l LW9

## Piąta generacja
Buick Regal V został zaprezentowany po raz pierwszy w 2008 roku.
4 lata po zakończeniu produkcji Regala IV oraz kilka tygodni po wycofaniu z chińskiego rynku lokalnie budowanego wariantu, Buick zdecydował się przedstawić zupełnie nowy model na oba rynki. W ten sposób, nazwę Regal przywrócono do użytku w USA i Kanadzie. Piąta generacja modelu nie była jednak samodzielną konstrukcją Buicka, a jedynie delikatnie zmodyfikowanym europejskim Oplem Insignią. W porównaniu do jego, Regal V zyskał inne wypełnienie atrapy chłodnicy i nieznacznie zmodyfikowane koło kierownicy.
Aby sprawniej sprostać rynkowemu zapotrzebowaniu zarówno w Ameryce Północnej, jak i Chinach, Buick zdecydował się ulokować produkcję Regala V zarówno w kanadyjskich zakładach General Motors w mieście Oshawa, jak i w chińskiej fabryce GM-Shaghai w Szanghaju.

### Lifting
Wiosną 2014 roku Buick przedstawił Regala V po gruntownej modernizacji, która objęła identyczny zakres co w przypadku europejskiego Opla Insigni. Pojawił się zupełnie nowy kształt reflektorów, większa atrapa chłodnicy z nowym wypełnieniem, a także inne tylne lampy z nową, chromowaną poprzeczką. Gruntownie przeprojektowano też konsolę centralną, redukując liczbę przycisków, a także zamontowano nowe koło kierownicy. Lifting objął zarówno rynek północnoamerykański, jak i chiński.

### Silniki
- L4 1.6l LLU
- L4 2.0l LTD
- L4 2.0l LDK
- L4 2.4l LE5

## Szósta generacja
Buick Regal VI został zaprezentowany po raz pierwszy w 2017 roku.
Prezentując szóstą generację Regala w kwietniu 2017 roku, Buick zdecydował się ponownie skorzystać z europejskiej konstrukcji Opla, tworząc bliźniaczy model w stosunku przedstawionej 3 miesiące wcześniej Insignii drugiej generacji. Po raz pierwszy w historii Regala, jego najnowsze wcielenie nie było produkowane w Ameryce Północnej, lecz odtąd było importowane z niemieckiej fabryki Opla w Rüsselsheim. Ponadto, Regal VI dostępny był w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie w bazowej wersji już nie jako 4-drzwiowy sedan, lecz jako 5-drzwiowy liftback Regal Sportback. Ofertę uzupełniła też druga wersja nadwoziowa - uterenowione kombi Regal TourX.
Sprzedaż Regala VI w obu wariantach nadwoziowych ruszyła w Ameryce Północnej w czerwcu 2017 roku.

### Koniec produkcji
Z zaledwie 11,5 tysiąca sprzedanych sztuk w pierwszym półroczu sprzedaży i ledwie 14,1 tysiącami wyprzedanych Regalów w 2018 roku, samochód nie zdobył popularności wśród amerykańskich konsumentów. Już w lipcu 2018 roku pojawiły się spekulacje, że Regal z powodu malejącego popytu może zostać wycofany trwale ze sprzedaży w ciągu najbliższych 3 lat.
Ostatecznie, decyzja o zakończeniu importu Buicka z niemieckiej fabryki Opla i tym samym zakończeniu sprzedaży tego pojazdu w Ameryce Północnej została ogłoszona w grudniu 2019 roku. Jako uzasadnienie podano niewielką popularność i znikomy udział Regala we wszystkich sprzedanych modelach marki (10%).
Oba warianty Regala pozostały w ofercie w 2020 roku, po czym trwale zniknęły z salonów. Decyzja o zakończeniu produkcji oznaczała jednocześnie, że po raz pierwszy w ponad 116-letniej historii marki Buick przestano oferować na rodzimym rynku samochody osobowe. Odtąd, producent skupił się w USA i Kanadzie na oferowaniu wyłącznie SUV-ów i crossoverów.

### Silniki
- L4 2.0l LTG
- V6 3.6l LGX

### Wersja chińska
Buick Regal VI został zaprezentowany po raz pierwszy w 2017 roku.
Kilka dni po prezentacji amerykańskiego Regala szóstej generacji, chiński oddział Buicka przedstawił swój wariant. W przeciwieństwie do tamtego modelu, chiński Buick Regal VI został zmodyfikowany pod kątem lokalnych wymagań rynkowych, debiutując jako 4-drzwiowy sedan.
Od pokrewnego, amerykańskiego Regala, a także europejskiego Opla Insignii i australijskiego Holdena Commodore, samochód odróżnia się dłuższym tyłem i wyraźniej zaznaczoną linią bagażnika, a także bogatszym podstawowym wyposażeniem. Ponadto, jako jedyny nie jest produkowany w niemieckiej fabryce Opla, lecz w chińskich zakładach GM-Shanghai w Szanghaju.
Po ogłoszeniu w grudniu 2019 roku decyzji amerykańskiego oddziału Buicka o wycofaniu Regala z tamtejszego rynku w 2020 roku, od tego czasu Regal stanie się modelem oferowanym i produkowanym wyłącznie dla rynku chińskiego. Jest to też ostatni model chińskiego oddziału Buicka będący bliźniaczym modelem Opla - po przejęciu tej marki w maju 2017 roku przez PSA, wszystkie nowe modele opracowywane są już na francuskich platformach.

### Restylizacje
W kwietniu 2020 roku chiński Buick Regal przeszedł obszerną restylizację nadwozia w identycznym zakresie, co europejski Opel Insignia. Pojawiły się ścięte u dołu reflektory, a także większa atrapa chłodnicy z cieńką chromowaną poprzeczką oraz zaktualizowany system multimedialny we wnętrzu.
W lipcu 2023 roku chiński Buick Regal VI przeszedł drugą, po raz pierwszy w historii tej linii modelowej dedykowany już tylko do tutejszego rynku i nie posiadający odpowiednika pod inną marką. W ramach modyfikacji samochód zyskał nową stylistykę pasa przedniego, który zdominował znacznie większy niż dotychczas wlot powietrza w kształcie trapezu nawiązującego do nowego języka stylistycznego Buicka zapoczątowanego przed rokiem. Ponadto samochód przyozdobiono nowymi logotypami firmy, a także zastąpiono dźwignię do wybierania trybów jazdy przyciskami.

### Silniki
- L4 1.5l LFV
- L4 1.8l 30H

title: Buick Regal

wikitext:
'''Buick Regal''' – [[samochód osobowy]] [[Autosegment E|klasy wyższej]], a następnie [[Autosegment D|klasy średniej]] produkowany pod amerykańską marką [[Buick]] w latach 1972–2020 oraz od 2002 roku na rynku chińskim. Od 2017 roku produkowana jest szósta generacja modelu.

== Pierwsza generacja ==
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal I
 |zdjęcie               = Buick-Regal-(A-body)-Vilnius-Lithuania-front.jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal I
 |inne nazwy            =
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Listopad 1972
 |okres produkcji       = 1972 – 1978
 |miejsce produkcji     = {{flaga|USA}} [[Flint (Michigan)|Flint]]
{{flaga|USA}} [[Framingham]]
{{flaga|USA}} [[Fremont (Kalifornia)|Fremont]]
 |poprzednik            =
 |następca              = Buick Regal II
 |segment               = [[Autosegment E|E]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
2-drzwiowe [[coupé]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 3-biegowa automatyczna
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
 |długość               = 5400-5500 mm
 |szerokość             = 2000 mm
 |wysokość              = 1350-1370 mm
 |rozstaw osi           = 2845–2946 mm
 |masa własna           = 1608–1859 kg
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              = [[Buick Century]]
 [[Chevrolet El Camino (Ameryka Północna)|Chevrolet El Camino]]
 [[Pontiac Grand Prix]]
 |konkurencja           =
 |commons               = Category:Buick Regal (A-body)
}}

[[Plik:Buick-Regal-(A-body)-Vilnius-Lithuania-back.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal I - tył]]
[[Plik:1974 Buick Regal (14298366243).jpg|thumb|225px|left|Buick Regal I Coupe]]

'''Buick Regal I''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 1972 roku.

Regal trafił po raz pierwszy do oferty Buicka pod koniec 1973 roku, będąc jednym z największych samochodów w ofercie. Podstawową odmianą w gamie nadwoziowej okazało się coupe, a ponadto Regal I oferowany był także jako 4-drzwiowy sedan<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.gmheritagecenter.com/featured/Buick_Regal.html | tytuł = The Buick Regal: A Legacy of Mid-Sized Mettle | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. Samochód miał charakterystyczne, typowe dla amerykańskiej motoryzacji lat 70. proporcje - nadwozie długie na 5 metrów było masywne, szerokie i kanciaste, wzbogacone licznymi chromowanymi ozdobnikami. Podobnie jak model [[Buick Riviera|Riviera]], Regal I był dostępny także z opcjonalnym innym malowaniem dachu, włącznie z możliwością pokrycia go materiałem<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.conceptcarz.com/z23180/buick-regal.aspx | tytuł = 1973 Buick Regal | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

=== Silniki ===
* V6 3.8l Buick
* V8 5.7l Buick
* V8 7.5l Buick

{{Clear}}

== Druga generacja ==
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal II
 |zdjęcie               = 1986 Buick Regal (14223375651).jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal II
 |inne nazwy            =
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Styczeń 1978
 |okres produkcji       = 1978 – 1987
 |miejsce produkcji     = {{flaga|USA}} [[Flint (Michigan)|Flint]]
{{flaga|USA}} [[Framingham]]
{{flaga|USA}} [[Fremont (Kalifornia)|Fremont]]
{{flaga|USA}} [[Kansas City]]
 |poprzednik            = Bucik Regal I
 |następca              = Buick Regal III
 |segment               = [[Autosegment E|E]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
5-drzwiowe [[kombi (nadwozie)|kombi]]
2-drzwiowe [[coupé]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 3-biegowa manualna
3 i 4-biegowa automatyczna
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
 |długość               = 4978–5095 mm
 |szerokość             =
 |wysokość              =
 |rozstaw osi           = 2746 mm
 |masa własna           = 1355–1542 kg
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     = [[Chevrolet Malibu (1978)|Chevrolet Malibu]]
[[Oldsmobile Cutlass (1964)|Oldsmobile Cutlass]]
[[Pontiac LeMans (1962)|Pontiac LeMans]]
 |pokrewne              = [[Buick Century]]
 [[Chevrolet El Camino (Ameryka Północna)|Chevrolet El Camino]]
 [[Pontiac Grand Prix]]
 |konkurencja           =
 |commons               = Category:Buick Regal (A/G-body)
}}

[[Plik:1986 Buick Regal (14040029738).jpg|thumb|225px|left|Buick Regal II - tył]]
[[Plik:1982 Buick Regal Wagon two-tone green, front right.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal II Kombi]]

'''Buick Regal II''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 1977 roku.

Druga generacja Buicka Regal pojawiła się na rynku na przełomie 1977 i 1978 roku, przechodząc w stosunku do poprzednika ewolucyjny zakres zmian. Samochód stał się wyraźnie krótszy i lżejszy, zyskując mniej luksusowy charakter. Oferta nadwoziowa została po raz pierwszy rozbudowana także o wariant kombi, jednak razem z sedanem został on wycofany z oferty już w 1983 roku po 5 latach produkcji<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.hagerty.com/apps/valuationtools/1987-Buick-Regal-Grand_National | tytuł = 1977 Buick Regal | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.  Przez 10 lat rynkowej obecności, Regal II przeszedł kilka drobnych modernizacji.

=== Silniki ===
* V6 3.2l Buick
* V6 3.8l Buick
* V6 3.8l Buick
* V6 4.1l Buick
* V6 4.3l Oldsmobile
* V8 4.3l Pontiac
* V8 4.9l Pontiac
* V8 5.0l Chevrolet
* V8 5.0l Oldsmobile
* V8 5.7l Oldsmobile

{{Clear}}

== Trzecia generacja ==
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal III
 |zdjęcie               = 95-96 Buick Regal.jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal III
 |inne nazwy            =
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Październik 1987
 |okres produkcji       = 1987 – 1996
 |miejsce produkcji     = {{flaga|CAN}} [[Oshawa]]
 |poprzednik            = Buick Regal II
[[Buick Regal Grand National]]
 |następca              = Buick Regal IV
 |segment               = [[Autosegment E|E]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
2-drzwiowe [[coupé]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 4-biegowa automatyczna
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
 |długość               = 4882–4948 mm
 |szerokość             = 1842–1852 mm
 |wysokość              = 1346–1430 mm
 |rozstaw osi           = 2731 mm
 |masa własna           = 1337–1573 kg
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     = [[Chevrolet Lumina (Ameryka Północna)#Pierwsza generacja|Chevrolet Lumina]]
[[Oldsmobile Cutlass Supreme#Piąta generacja|Oldsmobile Cutlass Supreme]]
[[Pontiac Grand Prix#Piąta generacja|Pontiac Grand Prix]]
 |pokrewne              =
 |konkurencja           = [[Ford Taurus]]
[[Toyota Camry]]
 |commons               = Category:Buick Regal (W-body)
}}

[[Plik:Buick Regal Bartlett.JPG|thumb|225px|left|Buick Regal III - tył]]
[[Plik:3rd-Buick-Regal-coupe.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal III Coupe]]

'''Buick Regal III''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 1987 roku.

Jesienią 1987 roku Buick przedstawił zupełnie nowego Regala trzeciej generacji, który całkowicie zerwał z wizerunkiem poprzedników i przyjął nową koncepcję. Zgodnie z panującymi trendami w amerykańskiej motoryzacji z końca lat 80., samochód stał się jeszcze mniejszy i zyskał awangardowe, płynne linie nadwozia liczne strzelistych akcentów i charakterystyczną, podłużną maskę<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-08-30-8703050938-story.html | tytuł = Buick Regal 1987 | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. Zmniejszenie wymiarów zewnętrznych przełożyło się na lżejsze nadwozie, mniejszą pojemność dostępnych silników i lepszą zwrotność w czasie jazdy<ref>{{Cytuj stronę | url = https://media.gm.com/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/us/en/2013/Oct/1023-regal.html | tytuł = Buick Celebrates Four Decades of Regal | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

Po raz ostatni w historii serii modelowej Regal, samochód oferowany był również jako 2-drzwiowe coupe. Po zakończeniu produkcji w 1996 roku, odmiana ta na trwałe zniknęła z rynku.

=== Silniki ===
* V6 2.8l X
* V6 3.1l X
* V6 3.8l Buick

{{Clear}}

== Czwarta generacja ==
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal IV
 |zdjęcie               = Buick Regal (41410511994).jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal IV
 |inne nazwy            =
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Listopad 1996
 |okres produkcji       = 1996 – 2004
 |miejsce produkcji     = {{flaga|CAN}} [[Oshawa]]
 |poprzednik            = Buick Regal III
 |następca              = [[Buick LaCrosse]]
 |segment               = [[Autosegment E|E]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 4-biegowa automatyczna
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
 |długość               = 4981–4983 mm
 |szerokość             = 1847 mm
 |wysokość              = 1438 mm
 |rozstaw osi           = 2731–2769 mm
 |masa własna           = 1509–1614 kg
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     = [[Chevrolet Lumina (Ameryka Północna)|Chevrolet Lumina]]
[[Pontiac Grand Prix#Piąta generacja|Pontiac Grand Prix]]
 |pokrewne              = [[Buick Century#Szosta generacja|Buick Century]]
[[Cadillac Seville]]
[[Chevrolet Impala]]
 |konkurencja           = [[Ford Taurus]]
[[Mercury Sable]]
 |commons               = Category:Buick Regal (W-body)
}}

[[Plik:Buick Regal (41410511984).jpg|thumb|225px|left|Buick Regal IV - tył]]
[[Plik:Buick Regal GSE.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal IV GSE]]

'''Buick Regal IV''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 1996 roku.

Czwarta generacja Regala zadebiutowała po raz pierwszy pod koniec 1996 roku, ponownie przynosząc gruntowne zmiany w stosunku do dotychczasowego modelu. Samochód utrzymano w nowej estetyce marki znanej już z modelu [[Buick Riviera|Riviera]], przez co w wyglądzie dominowały eliptyczne i krągłe kształty, na czele z charakterystycznymi tylnymi lampami biegnącymi przez całą szerokość pojazdu<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.conceptcarz.com/z24057/buick-regal.aspx | tytuł = 1997 Buick Regal | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. Buick Regal IV powstał na technice pokrewnego [[Cadillac Seville|Cadillaka Seville]], dzieląc z nim nie tylko platformę, ale i nawiązując do niego proporcjami nadwozia.

Po zakończeniu produkcji w 2004 roku, Buick zdecydował się wycofać w Ameryce Północnej z użytku nazwę Regal po 30 latach obecności na rynku na rzecz zupełnie nowego modelu. W drugiej połowie 2004 roku Regala zastąpił [[Buick LaCrosse|LaCrosse]] pierwszej generacji<ref>{{Cytuj stronę | url = https://auto.howstuffworks.com/buick22.htm | tytuł = How Buick Works | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

=== Silnik ===
* L4 2.0l L34
* V6 2.5l LB8
* V6 3.0l LW9
* V6 3.8l Series II

{{Clear}}

=== Wersja chińska ===
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal IV
 |zdjęcie               = Buick Regal CN 01 China 2012-06-16.jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal IV
 |inne nazwy            = Chevrolet Lumina
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Kwiecień 1999
 |okres produkcji       = 1999 – 2008
 |miejsce produkcji     = {{flaga|CHN}} [[Szanghaj]]
 |poprzednik            =
 |następca              = Buick Regal V
 |segment               = [[Autosegment D|D]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 5-biegowa manualna
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
 |długość               = 4981 mm
 |szerokość             = 1847 mm
 |wysokość              = 1438 mm
 |rozstaw osi           = 2769 mm
 |masa własna           = 1614 kg
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              = [[Chevrolet Impala]]
 |konkurencja           = [[Audi A4]]
[[BMW serii 3]]
 |commons               = Category:Buick Regal (China, 1st gen.)
}}

[[Plik:Buick Regal CN 02 China 2012-06-16.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal IV - tył]]
[[Plik:2004 Shanghai-GM Buick Regal, front 8.2.18.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal IV w Szanghaju]]

'''Buick Regal IV''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 1999 roku.

Po wkroczeniu na chiński rynek w drugiej połowie lat 90., Buick postanowił głęboko zmodyfikować Regala IV znanego z rynku Ameryki Północnej<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.webcitation.org/5z3cvAY0i?url=http://history.gmheritagecenter.com/wiki/index.php/1995,_GM_Links_with_SAIC# | tytuł = 1995, GM Links with SAIC | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. W porównaniu do pierwowzoru, Regal na rynek chiński otrzymał inaczej stylizowany przód z większymi reflektorami, inaczej ukształtowaną atrapą chłodnicy i innymi zderzakami. Zmodyfikowano także tylną część nadwozia, montując jednoczęściowe lampy. Ponadto, samochód na potrzeby lokalnego rynku otrzymał inną, manualną skrzynię biegów oraz odrębne jednostki napędowe.

Produkcja chińskiego Regala trwała od 1999 roku i pomimo zakończenia produkcji wersji amerykańskiej w 2004 roku, na której bazował, wytwarzano go w zakładach GM-Shanghai w [[Szanghaj]]u aż do 2008 roku, zachowując ciągłość modelową.

=== Filipiny ===
Chiński Buick Regal był eksportowany także na pobliski rynek [[Filipiny|filipiński]], gdzie oferowany był pod marką [[Chevrolet]] jako topowy model uzupełniający tamtejszą ofertę pod nazwą '''Chevrolet Lumina'''<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.curbsideclassic.com/automotive-histories/obscure-rebadges-from-around-the-world-part-6/ | tytuł = Obscure Rebadges From Around The World: Part 6 | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. Pod kątem wizualnym odróżnił się on jedynie inaczej ukształtowaną osłoną chłodnicy z centralnie umieszczonym logo producenta.

=== Silniki ===
* L4 2.0l L34
* V6 2.5l LB8
* V6 3.0l LW9

{{Clear}}

== Piąta generacja ==
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal V
 |zdjęcie               = Buick Regal CN II 01 China 2012-04-15.jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal V przed liftingiem
 |inne nazwy            = [[Chevrolet Vectra#Czwarta generacja|Chevrolet Vectra]]
Holden Insignia
[[Opel Insignia]]
Vauxhall Insignia
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Grudzień 2008
 |okres produkcji       = 2008 – 2017
 |miejsce produkcji     = {{flaga|CAN}} [[Oshawa]]
{{flaga|CHN}} [[Szanghaj]]
 |poprzednik            = Buick Regal IV
 |następca              = Buick Regal VI
 |segment               = [[Autosegment D|D]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 6-biegowa [[ręczna skrzynia biegów|manualna]]
5-biegowa [[półautomatyczna skrzynia biegów|półautomatyczna]]
6-biegowa [[automatyczna skrzynia biegów|automatyczna]]
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
[[AWD]]
 |długość               = 4830 mm
 |szerokość             = 1856 mm
 |wysokość              = 1498 mm
 |rozstaw osi           = 2737 mm
 |masa własna           = 1470 – 1610 kg
 |zbiornik paliwa       = 70 l
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              = [[Opel Insignia]]
 |konkurencja           = [[Ford Fusion (Ameryka Północna)|Ford Fusion]]
[[Nissan Altima]]
[[Toyota Camry]]
 |commons               = Category:Buick Regal (Epsilon II)
}}

[[Plik:Buick Regal CN II 02 China 2012-04-15.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal V - tył]]
[[Plik:Buick Regal CN II facelift 01 China 2014-04-14.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal V po liftingu]]
[[Plik:Buick Regal CN II facelift 02 China 2014-04-14.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal V - tył o liftingu]]

'''Buick Regal V''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 2008 roku.

4 lata po zakończeniu produkcji Regala IV oraz kilka tygodni po wycofaniu z chińskiego rynku lokalnie budowanego wariantu, [[Buick]] zdecydował się przedstawić zupełnie nowy model na oba rynki<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.autoguide.com/auto-news/2009/11/breaking-2011-buick-regal-revealed.html | tytuł = Breaking: 2011 Buick Regal Revealed | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. W ten sposób, nazwę ''Regal'' przywrócono do użytku w [[Stany Zjednoczone|USA]] i [[Kanada|Kanadzie]]. Piąta generacja modelu nie była jednak samodzielną konstrukcją Buicka, a jedynie delikatnie zmodyfikowanym europejskim [[Opel Insignia|Oplem Insignią]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.motor1.com/news/18685/2011-buick-regal-revealed/ | tytuł = 2011 Buick Regal Revealed | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. W porównaniu do jego, Regal V zyskał inne wypełnienie atrapy chłodnicy i nieznacznie zmodyfikowane koło kierownicy.

Aby sprawniej sprostać rynkowemu zapotrzebowaniu zarówno w Ameryce Północnej, jak i Chinach, Buick zdecydował się ulokować produkcję Regala V zarówno w kanadyjskich zakładach [[General Motors]] w mieście [[Oshawa]], jak i w chińskiej fabryce GM-Shaghai w [[Szanghaju]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://media.gm.com/media/ca/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/ca/en/2010/Feb/0211_BuickRegal.html | tytuł = The 2011 Buick Regal Makes Its Canadian Debut at the Canadian International Auto Show in Toronto | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://chinaautoweb.com/car-models/buick-regal/ | tytuł = Shanghai-GM Buick Regal | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

=== Lifting ===
Wiosną 2014 roku Buick przedstawił Regala V po gruntownej modernizacji, która objęła identyczny zakres co w przypadku europejskiego [[Opel Insignia|Opla Insigni]]. Pojawił się zupełnie nowy kształt reflektorów, większa atrapa chłodnicy z nowym wypełnieniem, a także inne tylne lampy z nową, chromowaną poprzeczką. Gruntownie przeprojektowano też konsolę centralną, redukując liczbę przycisków, a także zamontowano nowe koło kierownicy. Lifting objął zarówno rynek północnoamerykański, jak i chiński<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.autocentrum.pl/galerie/prasowe/buick-regal-v-facelifting-2014/ | tytuł = Buick Regal V Facelifting (2014) | język = pl | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

=== Silniki ===
* L4 1.6l LLU
* L4 2.0l LTD
* L4 2.0l LDK
* L4 2.4l LE5

{{Clear}}

== Szósta generacja ==
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal VI Sportback
Buick Regal VI TourX
 |zdjęcie               = Buick Regal P4250792.jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal VI Sportback
 |inne nazwy            = [[Holden Commodore]]
[[Opel Insignia]]
Vauxhall Insignia
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Kwiecień 2017
 |okres produkcji       = 2017 – 2020
 |miejsce produkcji     = {{flaga|DEU}} [[Rüsselsheim am Main|Rüsselsheim]]
 |poprzednik            = Buick Regal V
 |następca              =
 |segment               = [[Autosegment D|D]]
 |typy nadwozia         = 5-drzwiowy [[liftback]]
5-drzwiowe [[kombi (nadwozie)|kombi]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 6-biegowa [[ręczna skrzynia biegów|manualna]]
6 i 8-biegowa [[automatyczna skrzynia biegów|automatyczna]]
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
[[AWD]]
 |długość               = 4897-5004 mm
 |szerokość             = 1863 mm
 |wysokość              = 1455-1500 mm
 |rozstaw osi           = 2829 mm
 |masa własna           = 1366-1608 kg
 |zbiornik paliwa       = 62 l
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              = [[Chevrolet Malibu (1997)|Chevrolet Malibu]]
 |konkurencja           = [[Ford Fusion (Ameryka Północna)|Ford Fusion]]
[[Nissan Altima]]
[[Toyota Camry]]
 |commons               = Category:Buick Regal (E2XX)
}}

[[Plik:Buick Regal Back P4250791.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI Sportback - tył]]
[[Plik:2018 Buick Regal TourX front, Lime Rock 9.1.19.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI TourX]]
[[Plik:2018 Buick Regal GS Sportback, Front Left, 09-26-2021.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI GS]]
[[Plik:2018 Buick Regal GS Sportback, Rear Right, 09-26-2021.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI GS - tył]]

'''Buick Regal VI''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 2017 roku.

Prezentując szóstą generację Regala w kwietniu 2017 roku, [[Buick]] zdecydował się ponownie skorzystać z europejskiej konstrukcji [[Opel|Opla]], tworząc bliźniaczy model w stosunku przedstawionej 3 miesiące wcześniej [[Opel Insignia#Druga generacja|Insignii]] drugiej generacji<ref>{{Cytuj stronę | url = https://autoweek.com/article/car-news/2018-buick-regal-sportback-tourx-wagon-unveiled | tytuł = THE RETURN OF THE WAGON: 2018 BUICK REGAL SPORTBACK, TOURX UNVEILED | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. Po raz pierwszy w historii Regala, jego najnowsze wcielenie nie było produkowane w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]], lecz odtąd było importowane z niemieckiej fabryki Opla w [[Rüsselsheim am Main|Rüsselsheim]]. Ponadto, Regal VI dostępny był w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie w bazowej wersji już nie jako 4-drzwiowy sedan, lecz jako 5-drzwiowy [[liftback]] '''Regal Sportback'''. Ofertę uzupełniła też druga wersja nadwoziowa - uterenowione kombi '''Regal TourX'''<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.motor1.com/news/141324/2018-buick-regal-sportback-tourx-revealed/ | tytuł = 2018 Buick Regal Arrives With Sportback And TourX Body Styles | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

Sprzedaż Regala VI w obu wariantach nadwoziowych ruszyła w Ameryce Północnej w czerwcu 2017 roku<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.caranddriver.com/news/a15340581/hatching-soon-2018-buick-regal-sportback-starts-at-25915-tourx-wagon-at-29995/ | tytuł = Hatching Soon: 2018 Buick Regal Sportback Starts at $25,915, TourX Wagon at $29,995 | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

=== Koniec produkcji ===
Z zaledwie 11,5 tysiąca sprzedanych sztuk w pierwszym półroczu sprzedaży i ledwie 14,1 tysiącami wyprzedanych Regalów w 2018 roku<ref>{{Cytuj stronę | url = http://carsalesbase.com/us-car-sales-data/buick/buick-regal/ | tytuł = Buick Regal US Sales | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>, samochód nie zdobył popularności wśród amerykańskich konsumentów. Już w lipcu 2018 roku pojawiły się spekulacje, że Regal z powodu malejącego popytu może zostać wycofany trwale ze sprzedaży w ciągu najbliższych 3 lat<ref>{{Cytuj stronę | url = https://gmauthority.com/blog/2018/07/current-buick-regal-may-only-live-for-another-three-years/ | tytuł = Current Buick Regal May Only Live For Another Three Years | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

Ostatecznie, decyzja o zakończeniu importu Buicka z niemieckiej fabryki [[Opel|Opla]] i tym samym zakończeniu sprzedaży tego pojazdu w Ameryce Północnej została ogłoszona w grudniu 2019 roku<ref name="cnbc.com">{{Cytuj stronę | url = https://www.cnbc.com/2019/12/04/gm-axes-buick-regal-as-consumer-demand-continues-shift-to-suvs.html | tytuł = GM axes Buick Regal as consumer demand continues shift to SUVs, crossovers | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>. Jako uzasadnienie podano niewielką popularność i znikomy udział Regala we wszystkich sprzedanych modelach marki (10%)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.autoblog.com/2019/12/04/buick-regal-discontinued/ | tytuł = Buick will go sedan-free by killing the Regal after 2020 | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

Oba warianty Regala pozostały w ofercie w 2020 roku, po czym trwale zniknęły z salonów. Decyzja o zakończeniu produkcji oznaczała jednocześnie, że po raz pierwszy w ponad 116-letniej historii marki Buick przestano oferować na rodzimym rynku samochody osobowe. Odtąd, producent skupił się w USA i Kanadzie na oferowaniu wyłącznie SUV-ów i crossoverów<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.thedrive.com/news/31328/buick-switching-to-crossover-exclusive-lineup-in-us-after-axing-regal-models | tytuł = Buick Switching to Crossover-Exclusive Lineup in US After Axing Regal Models | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

=== Silniki ===
* L4 2.0l LTG
* V6 3.6l LGX

{{Clear}}

=== Wersja chińska ===
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Buick Regal VI
 |zdjęcie               = Buick Regal 2018 (cropped).jpg
 |opis zdjęcia          = Buick Regal VI przed liftingiem
 |inne nazwy            = [[Holden Commodore]]
[[Opel Insignia]]
Vauxhall Insignia
 |producent             = [[Buick]]
 |projektant            =
 |premiera              = Kwiecień 2017
 |okres produkcji       = od 2017
 |miejsce produkcji     = {{flaga|CHN}} [[Szanghaj]]
 |poprzednik            = Buick Regal V
 |następca              =
 |segment               = [[Autosegment D|D]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
 |silniki               =
 |skrzynia biegów       = 8-biegowa [[automatyczna skrzynia biegów|automatyczna]]
 |rodzaj napędu         = [[napęd przedni|przedni]]
 |długość               = 4897 mm
 |szerokość             = 1863 mm
 |wysokość              = 1455 mm
 |rozstaw osi           = 2829 mm
 |masa własna           = 1366 kg
 |zbiornik paliwa       = 62 l
 |liczba miejsc         = 5
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              = [[Chevrolet Malibu (1997)|Chevrolet Malibu]]
 |konkurencja           = [[Kia K5]]
[[Nissan Altima]]
[[Volkswagen Passat|Volkswagen Magotan]]
 |commons               = Category:Buick Regal (China, 3rd gen.)
}}

[[Plik:Buick Regal 2018 rear (cropped).jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI - tył]]
[[Plik:2021 SAIC-GM Buick Regal (facelift).jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI po liftingu]]
[[Plik:Buick Regal 2023 facelift 001.jpg|thumb|225px|left|Buick Regal VI po drugim liftingu]]

'''Buick Regal VI''' został zaprezentowany po raz pierwszy w 2017 roku.

Kilka dni po prezentacji amerykańskiego Regala szóstej generacji, chiński oddział Buicka przedstawił swój wariant. W przeciwieństwie do tamtego modelu, chiński Buick Regal VI został zmodyfikowany pod kątem lokalnych wymagań rynkowych, debiutując jako 4-drzwiowy sedan<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.motorauthority.com/news/1110017_2018-buick-regal-sedan-revealed-in-shanghai-minus-gs-model | tytuł = This is Chinese Buick Regal | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

Od pokrewnego, amerykańskiego Regala, a także europejskiego [[Opel Insignia|Opla Insignii]] i australijskiego [[Holden Commodore|Holdena Commodore]], samochód odróżnia się dłuższym tyłem i wyraźniej zaznaczoną linią bagażnika, a także bogatszym podstawowym wyposażeniem. Ponadto, jako jedyny nie jest produkowany w niemieckiej fabryce Opla, lecz w chińskich zakładach GM-Shanghai w [[Szanghaj]]u<ref>{{Cytuj stronę | url = https://media.gm.com/media/cn/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/cn/en/2017/April/0419_New-Generation-Buick-Regal-Debuts-at-Auto-Shanghai-2017.html | tytuł = All-New Buick Regal Debuts at Auto Shanghai 2017 | język = en | data dostępu = 2019-12-14}}</ref>.

Po ogłoszeniu w grudniu 2019 roku decyzji amerykańskiego oddziału Buicka o wycofaniu Regala z tamtejszego rynku w 2020 roku, od tego czasu Regal stanie się modelem oferowanym i produkowanym wyłącznie dla rynku chińskiego<ref name="cnbc.com"/>. Jest to też ostatni model chińskiego oddziału Buicka będący bliźniaczym modelem [[Opel|Opla]] - po przejęciu tej marki w maju 2017 roku przez [[Groupe PSA|PSA]], wszystkie nowe modele opracowywane są już na francuskich platformach.

=== Restylizacje ===
W kwietniu 2020 roku chiński Buick Regal przeszedł obszerną restylizację nadwozia w identycznym zakresie, co europejski [[Opel Insignia]]. Pojawiły się ścięte u dołu reflektory, a także większa atrapa chłodnicy z cieńką chromowaną poprzeczką oraz zaktualizowany system multimedialny we wnętrzu<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.carscoops.com/2020/04/buick-shows-off-the-facelifted-regal-gs-will-be-forbidden-fruit-in-north-america/ | tytuł = Buick Shows Off 2021 Regal GS Facelift, Will Be Forbidden Fruit In North America | język = en | data dostępu = 2020-09-10}}</ref>.

W lipcu 2023 roku chiński Buick Regal VI przeszedł drugą, po raz pierwszy w historii tej linii modelowej dedykowany już tylko do tutejszego rynku i nie posiadający odpowiednika pod inną marką. W ramach modyfikacji samochód zyskał nową stylistykę pasa przedniego, który zdominował znacznie większy niż dotychczas wlot powietrza w kształcie trapezu nawiązującego do nowego języka stylistycznego [[Buick]]a zapoczątowanego przed rokiem<ref>{{Cytuj stronę | url = https://autogaleria.pl/opel-insignia-buick-regal-chiny-zdjecia | tytuł = Insignia z wielkim grillem to nowy chiński Buick Regal. Nie jest to najlepszy lifting | język = pl | data dostępu = 2023-07-28}}</ref>. Ponadto samochód przyozdobiono nowymi logotypami firmy, a także zastąpiono dźwignię do wybierania trybów jazdy przyciskami.

=== Silniki ===
* L4 1.5l LFV
* L4 1.8l 30H

{{Clear}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.GNXRegistry.org/ GNXRegistry.ORG - The Official Registry of the Buick GNX]
* [http://www.gnttype.org/ Turbo Regal Website gnttype.org] -Original Turbo Regal Resource
* {{Cytuj stronę | url = http://auto.consumerguide.com/auto/used/reviews/full/index.cfm/id/2288 | tytuł = Consumer Guide on the last Regals | opublikowany = auto.consumerguide.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20061102164242/http://auto.consumerguide.com/auto/used/reviews/full/index.cfm/id/2288 | zarchiwizowano = 2006-11-02}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Buick}}

[[Kategoria:Samochody Buick|Regal]]
[[Kategoria:Samochody klasy średniej-wyższej]]
[[Kategoria:Samochody klasy średniej]]
[[Kategoria:Samochody przednionapędowe]]
[[Kategoria:Samochody tylnonapędowe]]
[[Kategoria:Coupé]]
[[Kategoria:Kombi]]
[[Kategoria:Sedany]]
[[Kategoria:Samochody z lat 70.]]
[[Kategoria:Samochody z lat 80.]]
[[Kategoria:Samochody z lat 90.]]
[[Kategoria:Samochody z lat 2000–2009]]
[[Kategoria:Samochody z lat 2010–2019]]
[[Kategoria:Samochody z lat 2020–2029]]

title: Buick Regal I

Producent: Buick

Zaprezentowany: Listopad 1972

Miejsce produkcji: Flint · Framingham · Fremont

Następca: Buick Regal II

Segment: E

Typy nadwozia: 4-drzwiowy sedan · 2-drzwiowe coupé

Skrzynia biegów: 3-biegowa automatyczna

Napęd: przedni

Pokrewne: Buick Century · Chevrolet El Camino · Pontiac Grand Prix

title: Buick Regal II

Zaprezentowany: Styczeń 1978

Miejsce produkcji: Flint · Framingham · Fremont · Kansas City

Poprzednik: Bucik Regal I

Następca: Buick Regal III

Typy nadwozia: 4-drzwiowy sedan · 5-drzwiowe kombi · 2-drzwiowe coupé

Skrzynia biegów: 3-biegowa manualna · 3 i 4-biegowa automatyczna

Modele · bliźniacze: Chevrolet Malibu · Oldsmobile Cutlass · Pontiac LeMans

title: Buick Regal III

Zaprezentowany: Październik 1987

Miejsce produkcji: Oshawa

Poprzednik: Buick Regal II · Buick Regal Grand National

Następca: Buick Regal IV

Skrzynia biegów: 4-biegowa automatyczna

Modele · bliźniacze: Chevrolet Lumina · Oldsmobile Cutlass Supreme · Pontiac Grand Prix

Konkurencja: Ford Taurus · Toyota Camry

title: Buick Regal IV

Zaprezentowany: Listopad 1996

Poprzednik: Buick Regal III

Następca: Buick LaCrosse

Typy nadwozia: 4-drzwiowy sedan

Modele · bliźniacze: Chevrolet Lumina · Pontiac Grand Prix

Pokrewne: Buick Century · Cadillac Seville · Chevrolet Impala

Konkurencja: Ford Taurus · Mercury Sable

title: Buick Regal IV

Inne nazwy: Chevrolet Lumina

Zaprezentowany: Kwiecień 1999

Miejsce produkcji: Szanghaj

Następca: Buick Regal V

Segment: D

Skrzynia biegów: 5-biegowa manualna

Pokrewne: Chevrolet Impala

Konkurencja: Audi A4 · BMW serii 3

title: Buick Regal V

Inne nazwy: Chevrolet Vectra · Holden Insignia · Opel Insignia · Vauxhall Insignia

Zaprezentowany: Grudzień 2008

Miejsce produkcji: Oshawa · Szanghaj

Poprzednik: Buick Regal IV

Następca: Buick Regal VI

Skrzynia biegów: 6-biegowa manualna · 5-biegowa półautomatyczna · 6-biegowa automatyczna

Napęd: przedni · AWD

Pokrewne: Opel Insignia

Konkurencja: Ford Fusion · Nissan Altima · Toyota Camry

title: Buick Regal VI Sportback · Buick Regal VI TourX

Inne nazwy: Holden Commodore · Opel Insignia · Vauxhall Insignia

Zaprezentowany: Kwiecień 2017

Miejsce produkcji: Rüsselsheim

Poprzednik: Buick Regal V

Typy nadwozia: 5-drzwiowy liftback · 5-drzwiowe kombi

Skrzynia biegów: 6-biegowa manualna · 6 i 8-biegowa automatyczna

Pokrewne: Chevrolet Malibu

title: Buick Regal VI

Skrzynia biegów: 8-biegowa automatyczna

Konkurencja: Kia K5 · Nissan Altima · Volkswagen Magotan


text:
# Stanisław Adam Badeni
Stanisław Adam Sebastian Badeni herbu Bończa (ur. 10 maja 1746 w Krakowie, zm. 14 września 1824 w Branicach) – dziedzic Branic, dóbr Rożnów, a od 1796 Gródka.
Był najstarszym synem Sebastiana Badeniego i Marianny z Lissowskich h. Mądrostki. W 1765 r. trafił na dwór w Warszawie, gdzie początkowo był najpewniej paziem, a następnie trafił do gabinetu Stanisława Augusta. W 1777 r. był szambelanem, a w 1778 r. wymieniany już był jako sekretarz gabinetowy królewski. W 1780 r. był sekretarzem sejmu. W 1782 r. był posłem krakowskim na sejm warszawski i sędzią sejmowym ze stanu rycerskiego. W 1787 r. został rejentem koronnym (regentem kancelarii mniejszej koronnej), był pracownikiem gabinetu Stanisława Augusta Poniatowskiego, w którym pełnił urząd konsyliarza. Był zaufanym dworzaninem króla.
Poseł województwa krakowskiego na sejm 1784 roku.
W dniu 11 lutego 1784 r. w Wojniczu (k. Tarnowa) wziął ślub z Katarzyną ze Stadnickich. Małżeństwo błogosławił bp Jan Duwall. Był ojcem Ignacego(radca stanu w Królestwie Polskim, tłumacz z łaciny i francuskiego), Antoniego (dyrektor banku w Kielcach), Kazimierza Stanisława (krajczy koronny) i Michała (oficer, uczestnik powstania listopadowego). Miał trzy córki: Apolonię, która została wydana za Franciszka hr. Stadnickiego, Elżbietę wydaną za Franciszka Biberstein Starowiejskiego i Józefę wydaną za Michała Kolonnę Walewskiego.
W 1786 r. Stanisław Badeni został odznaczony Orderem Świętego Stanisława. Posiadał austriacki Krzyż Mały Orderu Leopolda.
Pochowany został w Ruszczy. W kościele oo. Reformatów w Krakowie ma wystawiony pomnik.

title: Stanisław Adam Badeni

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię               = Stanisław Badeni
 |wszystkie imiona   = Stanisław Adam Sebastian
 |imię oryginalne    =
 |grafika            =
 |opis grafiki       =
 |herb               = POL COA Bończa.svg
 |opis herbu         = [[Bończa (herb szlachecki)|Bończa]]
 |tytuł              = regent koronny
 |dynastia           =
 |rodzina            = [[Badeniowie herbu Bończa|Badeni]]
 |data urodzenia     = [[10 maja]] [[1746]]
 |miejsce urodzenia  = [[Kraków]]
 |data śmierci       = [[14 września]] [[1824]]
 |miejsce śmierci    = [[Branice]]
 |ojciec             = Sebastian Badeni
 |matka              = Marianna z Lissowskich h. Mądrostki
 |mąż                =
 |żona               = Katarzyna Stadnicka
 |dzieci             = [[Ignacy Badeni|Ignacy]]
[[Kazimierz Stanisław Badeni|Kazimierz]]
[[Michał Badeni|Michał]]
[[Antoni Badeni|Antoni]]
[[Apolonia Stadnicka]]
[[Elżbieta Starowiejska]]
[[Józefa Walewska]]
 |rodzeństwo         = [[Marcin Badeni]]
 |faksymile          =
 |opis faksymile     =
 |odznaczenia        = {{order|PL-OŚS|1}} {{order|OLA|0}}
 |commons            =
}}
'''Stanisław Adam Sebastian Badeni''' herbu [[Bończa (herb szlachecki)|Bończa]] (ur. [[10 maja]] [[1746]] w [[Kraków|Krakowie]], zm. [[14 września]] [[1824]] w [[Branice (Kraków)|Branicach]]) – dziedzic [[Branice (Kraków)|Branic]], dóbr [[Rożnów]], a od 1796 [[Gródek|Gródka]].

Był najstarszym synem Sebastiana Badeniego i Marianny z Lissowskich h. Mądrostki. W 1765 r. trafił na dwór w Warszawie, gdzie początkowo był najpewniej [[Paź|paziem]], a następnie trafił do gabinetu Stanisława Augusta. W 1777 r. był [[Szambelan|szambelanem]], a w 1778 r. wymieniany już był jako sekretarz gabinetowy królewski. W 1780 r. był sekretarzem sejmu. W 1782 r. był posłem krakowskim na sejm warszawski i [[Sąd sejmowy (I Rzeczpospolita)|sędzią sejmowym]] ze stanu rycerskiego<ref>Actum in Curia Regia Varsaviensi Die Decima Octava Mensis Octobris Anno [...] Millesimo Septingentesimo Octauagesimo Secundo , [Warszawa], [1782], [b.n.s]</ref>. W 1787 r. został rejentem koronnym (regentem kancelarii mniejszej koronnej), był pracownikiem gabinetu [[Stanisław August Poniatowski|Stanisława Augusta Poniatowskiego]], w którym pełnił urząd konsyliarza<ref>Maria Rymszyna, Gabinet Stanisława Augusta Poniatowskiego, Warszawa 1962, s. 183.</ref>. Był zaufanym dworzaninem króla.

Poseł [[województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)|województwa krakowskiego]] na sejm [[1784]] roku<ref>Dyaryusz Seymu Wolnego Ordynaryinego Grodzienskiego Szescioniedzielnego Roku Panskiego MDCCLXXXIV. Dnia 4. Miesiąca Pazdziernika Oprawującego Się. Warszawa 1785, s. 3.</ref>.

W dniu 11 lutego 1784 r. w Wojniczu (k. Tarnowa) wziął ślub z Katarzyną ze Stadnickich. Małżeństwo błogosławił [[Jan Duwall|bp Jan Duwall]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Pochodzenie, kariera i działalność Stanisława Badeniego {{!}} Łazienki Królewskie |data dostępu = 2024-04-18 |opublikowany = www.lazienki-krolewskie.pl |url = https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/edukacja/baza-wiedzy/stanislaw-badeni |język = pl}}</ref>. Był ojcem [[Ignacy Badeni|Ignacego]]<ref>Szlachta wylegitymowana w Królestwie Polskim w latach 1836-1861, opracowała Elżbieta Sęczys, Warszawa 2000, s. 7.</ref><ref>[http://www.sejm-wielki.pl/b/1.279.23 Stanisław Adam Sebastian Badeni h. Bończa], www.sejm-wielki.pl</ref>(radca stanu w Królestwie Polskim, tłumacz z łaciny i francuskiego), Antoniego (dyrektor banku w Kielcach), Kazimierza Stanisława (krajczy koronny) i Michała (oficer, uczestnik powstania listopadowego). Miał trzy córki: Apolonię, która została wydana za Franciszka hr. Stadnickiego, Elżbietę wydaną za Franciszka Biberstein Starowiejskiego i Józefę wydaną za Michała Kolonnę Walewskiego<ref>[[Jan Nepomucen Bobrowicz]], ''Dodatek do Herbarza polskiego Kaspra Niesieckiego'', Lipsk 1844.</ref>.

W 1786 r. Stanisław Badeni został odznaczony [[Order Świętego Stanisława|Orderem Świętego Stanisława]]. Posiadał austriacki [[Order Leopolda (Austria)|Krzyż Mały Orderu Leopolda]]<ref name=ab>{{Cytuj książkę | autor = [[Jerzy Sewer Dunin-Borkowski]] | tytuł = Almanach Błękitny | miejsce = Warszawa | data = 1908 | url = https://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/5740/edition/5489/content?ref=desc | strony = 192-193}}</ref>.

Pochowany został w [[Ruszcza (Kraków)|Ruszczy]]. W kościele oo. Reformatów w Krakowie ma wystawiony pomnik.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Badeni Stanisław (zm. 1824) sekretarz królewski. W: ''[[Polski Słownik Biograficzny]]''. T. I. Kraków, 1935, s. 209.
* Kołodziejczyk Albert, ''Pochodzenie, kariera i działalność regenta koronnego Stanisława Badeniego (1746-1824)'', [materiał konferencyjny z 2021 r.], Adres URL: https://www.lazienki-krolewskie.pl/pl/edukacja/baza-wiedzy/stanislaw-badeni

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Badeni, Stanisław Adam}}
[[Kategoria:Badeniowie herbu Bończa|Stanisław Adam]]
[[Kategoria:Członkowie gabinetu Stanisława Augusta Poniatowskiego]]
[[Kategoria:Dworzanie Stanisława Augusta Poniatowskiego]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Paziowie Stanisława Augusta Poniatowskiego]]
[[Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Leopolda (Austria)]]
[[Kategoria:Polscy indygeni]]
[[Kategoria:Posłowie – deputaci sądu sejmowego]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1782]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1784]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Sędziowie sejmowi 1782]]
[[Kategoria:Szambelanowie Stanisława Augusta Poniatowskiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1746]]
[[Kategoria:Zmarli w 1824]]

title: Stanisław Badeni

Rodzina: Badeni

Data i miejsce urodzenia: 10 maja 1746 · Kraków

Data i miejsce śmierci: 14 września 1824 · Branice

Ojciec: Sebastian Badeni

Matka: Marianna z Lissowskich h. Mądrostki

Żona: Katarzyna Stadnicka

Dzieci: Ignacy · Kazimierz · Michał · Antoni · Apolonia Stadnicka · Elżbieta Starowiejska · Józefa Walewska

Rodzeństwo: Marcin Badeni