text:
# Góra Kalwaria
Góra Kalwaria (jid. גער Ger) – miasto w Polsce w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, w gminie Góra Kalwaria, położone nad rzeką Wisłą, 34 km od centrum Warszawy.
Góra Kalwaria uzyskała lokację miejską w 1670 roku, zdegradowana w 1883 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1919 roku.

## Historia
Wieś rycerska Góra istniała już w XIII w. Wieś szlachecka Góra położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie czerskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego.
Większe znaczenie zaczęła odgrywać od 1666, z chwilą, gdy stała się własnością biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Zniszczenie wsi w czasie potopu szwedzkiego umożliwiło zrealizowanie planowanego założenia urbanistycznego – systemu dróg kalwaryjskich, przystosowanych do odprawiania nabożeństw pasyjnych. W 1670 wydany został przywilej miejski (prawo magdeburskie) oraz nadana nazwa Nowa Jerozolima. Zostały osadzone zakony dominikanów, dominikanek, franciszkanów obserwantów, bernardynów, pijarów i marianów (1677), a samo miasto w całości przeznaczone dla katolików (zabroniono osiedlać się w nim Żydom). Po śmierci Wierzbowskiego nastąpił stopniowy upadek. Pod koniec XVIII w. i na początku XIX w. większość kościołów i kaplic została rozebrana, a na początku XIX w. uchylono zakaz osiedlania się Żydów, którzy w krótkim czasie stali się największą grupą wyznaniową w mieście. Góra Kalwaria wyrosła wtedy na jedno z ważniejszych w Polsce centrów chasydyzmu prowadzone przez osiadłych tu cadyków Alterów (od 1859).
W latach 1867–1879 siedziba powiatu, 1883–1919 pozbawiona praw miejskich.
Do II wojny światowej w Górze Kalwarii istniała Główna Szkoła Straży Granicznej oraz stacjonował 1 pułk artylerii najcięższej (pan).
W 1940 Niemcy utworzyli w mieście getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 3500 osób. Getto zostało zlikwidowane w lutym 1941. Większość jego mieszkańców wywieziono do getta warszawskiego, a część rozstrzelano.
Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 103 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Górze Kalwarii.

## Demografia
| Rok  | Liczba mieszkańców |
| ---- | ------------------ |
| 1858 | 2 101              |
| 1869 | 2 388              |
| 1995 | 10 884             |
| 1997 | 11 022             |
| 2000 | 11 010             |
| 2002 | 10 960             |
| 2004 | 11 060             |
| 2006 | 11 225             |
| 2011 | 11 620             |
| 2012 | 11 651             |
| 2017 | 11 942             |

- Piramida wieku mieszkańców Góry Kalwarii w 2019 roku[11].

## Polityka
Burmistrzowie:
- Jan Drobiecki (1989-1992)
- Józef Latała (1992-1998)
- Ryszard Janusz Baj (1998-2002)
- Barbara Samborska (2002-2010)
- Dariusz Zieliński (2010-2018)
- Arkadiusz Strzyżewski (od 2018)[1][3]

## Transport
W Górze Kalwarii krzyżują się dwie drogi krajowe, droga krajowa nr 50 z drogą krajową nr 79. Od grudnia 2019 roku istnieje możliwość ominięcia centrum miasta dzięki obwodnicy drogowej.
Przez miasto przebiega także linia kolejowa nr 12, łącząca Łowicz z Łukowem.
Około 14 km na południowy wschód od miasta znajduje się lądowisko Sobienie Szlacheckie. Między mostem drogowym a mostem kolejowym znajduje się port rzeczny, wyposażony w pochylnię, która w 2021 została przebudowana z inicjatywy lokalnej społeczności.

## Architektura

### Zabytki
- układ urbanistyczny zrealizowany po 1670, oparty w planie o formę krzyża łacińskiego, wytyczony na podstawie średniowiecznych planów Jerozolimy, z możliwym udziałem Tylmana z Gameren i charakteryzujący się wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu. Został częściowo zatarty na skutek rozbudowy miasta na początku XIX w.
- pobernardyński kościół Niepokalanego Poczęcia NMP (obecnie parafialny). Pierwotny drewniany kościół parafialny w tym miejscu stał już w XIII w., kolejny został wybudowany z fundacji biskupa Wierzbowskiego w latach 60. XVII w. i przekazany bernardynom. Obecny, trzeci z kolei został zbudowany w latach 1765–1770 z fundacji marszałka Franciszka Bielińskiego według projektu Jakuba Fontany (jest to jedyne udokumentowane dzieło kościelne tego architekta)
- kaplica kalwaryjska: tzw. „Ratusz Piłata”, obecnie kościół filialny pw. Podwyższenia Krzyża św., barokowy z drugiej połowy XVII w.
- kaplica kalwaryjska Zwiastowania
- dawny kościół marianów, tzw. „Wieczernik” z 1674
- dawne kolegium zakonu Pijarów z 1675, przebudowane w XIX w.
- klasycystyczne budynki z pierwszej połowy XIX w.:
  - ratusz (Witkowski, Marconi),
  - jatki,
- Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 10/12),
- Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 5),
- Kirkut,
- Dwór Cadyka Altera, ul. Pijarska 10/12.

## Kultura
- W 2010 po dwustu latach, reaktywowano tradycję misteryjną, która jest ściśle związana z historią Góry Kalwarii – nazywanej często Kalwarią Mazowsza[15]. Patrz: Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii.
- W Górze Kalwarii działa również grupa teatralna „Młodzieżowa Inicjatywa Teatralna” oraz Ogólne Stowarzyszenie „Społeczna Inicjatywa Młodych”.

## Oświata i nauka
- Szkoła Podstawowa nr 1
- Szkoła Podstawowa nr 2 im. Księcia Janusza
- Liceum Ogólnokształcące im. Ks. Zygmunta Sajny
- Zespół Szkół Zawodowych im. marszałka Franciszka Bielińskiego h. Junosza
- Zespół Szkół Nr 1 im. ppor. Emilii Gierczak

## Religia
- Kościół rzymskokatolicki:
  - parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
- Kościół Starokatolicki Mariawitów
  - wierni należą do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Mińsku Mazowieckim.
- Kościół Chrześcijan Baptystów w RP:
  - zbór „Kalwaria”[16]
- Świadkowie Jehowy:
  - zbór Góra Kalwaria (Sala Królestwa ul. Rybie 6)[17]

## Sport
- Korona Góra Kalwaria[18]

## Wojsko
Formacje wojskowe i paramilitarne stacjonujące na terenie Góry Kalwarii.
- 5 Bateria Artylerii Pieszej Lejbgwardii Cesarskiej (korpus rezerwowy Gwardii Przybocznej Cara Rosji) – 1819–1830
- 3 Pułk Ułanów Królestwa Kongresowego – 1831
- 2 Batalion Saperów Armii Imperium Rosyjskiego podlegający 1. Brygadzie Saperów – po upadku powstania listopadowego
- 1 Batalion Saperów Armia Imperium Rosyjskiego – lata 50. XIX wieku
- 1 pułk artylerii Legionów Polskich (dowództwo pułku) – listopad 1916 – 17 września 1917
- Ośrodek Szkolenia Koni dla wojska – 1922–1924
- Centralna Szkoła Straży Celnej – 1925–1928
- Centralna Szkoła Straży Granicznej – 1928–1933 (przeniesiona do Rawy Ruskiej)
- 1 Pułk Artylerii Najcięższej (motorowy) – 1934–1939
- Pułk Ochrony Rządu  – 1945–1947[19]
- Pułk Zmotoryzowany – 1945–1947 (powstał z 1 i 2 Pułków Zmotoryzowanych Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego[20]
- 1 Mazowiecka Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego – 1947–1965
- 1 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej – 1966–1977
- 1 Mazowiecka Brygada Warszawskiego Okręgu Wojskowego – 1977–1989
- 1 Mazowiecki Pułk Ochrony Warszawskiego Okręgu Wojskowego 1989–1992
- 1 Mazowiecki Pułk Ochrony Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych (JW 4829) – 1992–2001

## Inne
W mieście działa ośrodek opiekuńczy pod nazwą Dom Opieki Społecznej w Górze Kalwarii im. Waleriana Łukasińskiego, przeznaczony dla osób przewlekle chorych i to zarówno somatycznie jak i psychicznie.

## Miasta partnerskie
- Campagna Lupia
- Careri
- Worzel[21].

title: Góra Kalwaria

wikitext:
{{Inne znaczenia|miasta|[[Góra Kalwaria (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Polskie miasto infobox
 |nazwa                     = Góra Kalwaria
 |dopełniacz nazwy          = Góry Kalwarii
 |zdjęcie                   = Ratusz Góra Kalwaria 03.jpg
 |opis zdjęcia              = [[Klasycyzm|Klasycystyczny]] [[ratusz w Górze Kalwarii]]
 |herb                      = POL Góra Kalwaria COA.svg
 |flaga                     = POL Góra Kalwaria flag.svg
 |dewiza                    =
 |województwo               = mazowieckie
 |powiat                    = [[powiat piaseczyński|piaseczyński]]
 |gmina                     = [[Góra Kalwaria (gmina)|Góra Kalwaria]]
 |data założenia            = XIII wiek
 |prawa miejskie            = 1670–1883, 1919
 |stanowisko zarządzającego =
 |zarządzający              = Arkadiusz Strzyżewski<ref name="wybory2024">{{Cytuj stronę | url = https://wybory.gov.pl/samorzad2024/pl/wbp/okregi/141801 | tytuł = Wyniki w wyborach Miasta i Gminy w Górze Kalwarii | praca = Wybory Samorządowe 2024 | opublikowany = Wybory.gov.pl | archiwum = https://archive.ph/vdMsM | zarchiwizowano = 2024-05-08}}</ref>
(od 2018)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/geografia/141801#results_vote_elect_mayor_round_2 | tytuł = Wyniki w wyborach Burmistrza Piaseczna | praca = Wybory Samorządowe 2018 | opublikowany = Wybory.gov.pl | archiwum = https://archive.ph/6q6ki | zarchiwizowano = 2024-05-08}}</ref><ref name="gk">{{Cytuj stronę | url = https://www.gorakalwaria.net/news-arkadiusz-strzyzewski-powalczy-o-druga-kadencje,3861.html | tytuł = Arkadiusz Strzyżewski powalczy o drugą kadencję | data = 2024-03-06 | opublikowany = Gorakalwaria.net | archiwum = https://archive.ph/kqUli | zarchiwizowano = 2024-05-08}}</ref>
 |powierzchnia              = 13,67<ref name="gus">{{Cytuj stronę|url=https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LU_ludnosc_stan_struktura_31_12_2012.pdf|tytuł=Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r.}}</ref>
 |wysokość                  =
 |rok                       = 31.12.2019
 |liczba ludności           = 12 109<ref name="populacja2019">{{Cytuj |tytuł = Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny |data dostępu = 2020-09-14 |opublikowany = demografia.stat.gov.pl |url = http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx}}</ref>
 |gęstość zaludnienia       = 885,8
 |strefa numeracyjna        = +48 22
 |kod pocztowy              = 05-530
 |tablice rejestracyjne     = WPI
 |kod mapy                  = Góra Kalwaria (gmina)
 |współrzędne               = 51°59′5″N 21°12′50″E
 |TERYT                     = 1418014
 |SIMC                      = 0920321
 |hasło promocyjne          =
 |adres urzędu miasta       = ul. 3 Maja 10
05-530 Góra Kalwaria
 |commons                   = Category:Góra Kalwaria
 |wikinews                  =
 |wikicytaty                =
 |wikisłownik               = Góra Kalwaria
 |www                       = http://www.gorakalwaria.pl/
 |bip                       =
}}
'''Góra Kalwaria''' ({{w języku|yi|גער}} ''Ger'') – [[Lista miast w Polsce|miasto w Polsce]] w [[województwo mazowieckie|województwie mazowieckim]], w [[powiat piaseczyński|powiecie piaseczyńskim]], w gminie [[Góra Kalwaria (gmina)|Góra Kalwaria]], położone nad rzeką [[Wisła|Wisłą]], 34 km od centrum Warszawy.

Góra Kalwaria uzyskała [[lokacja (historia)|lokację miejską]] w 1670 roku, zdegradowana w 1883 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1919 roku<ref>Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 32-33.</ref>.

== Historia ==
Wieś rycerska Góra istniała już w XIII w. Wieś szlachecka Góra położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie czerskim [[ziemia czerska|ziemi czerskiej]] [[województwo mazowieckie (I Rzeczpospolita)|województwa mazowieckiego]]<ref>Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 5: Mazowsze, Warszawa 1895, s. 213, Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.</ref>.

Większe znaczenie zaczęła odgrywać od 1666, z chwilą, gdy stała się własnością [[Biskupi poznańscy|biskupa poznańskiego]] [[Stefan Wierzbowski|Stefana Wierzbowskiego]]. Zniszczenie wsi w czasie [[potop szwedzki|potopu szwedzkiego]] umożliwiło zrealizowanie planowanego założenia urbanistycznego – systemu dróg kalwaryjskich, przystosowanych do odprawiania nabożeństw pasyjnych. W 1670 wydany został [[prawa miejskie|przywilej miejski]] ([[prawo magdeburskie]]) oraz nadana nazwa [[Nowa Jerozolima (kalwaria)|Nowa Jerozolima]]. Zostały osadzone zakony [[Dominikanie|dominikanów]], [[Dominikanki|dominikanek]], [[Zakon Braci Mniejszych Obserwantów|franciszkanów obserwantów]], [[Bernardyni|bernardynów]], [[Pijarzy|pijarów]] i [[Marianie|marianów]] (1677), a samo miasto w całości przeznaczone dla katolików (zabroniono osiedlać się w nim [[Żydzi|Żydom]]). Po śmierci Wierzbowskiego nastąpił stopniowy upadek. Pod koniec XVIII w. i na początku XIX w. większość kościołów i kaplic została rozebrana, a na początku XIX w. uchylono zakaz osiedlania się [[Żydzi|Żydów]], którzy w krótkim czasie stali się największą grupą wyznaniową w mieście. Góra Kalwaria wyrosła wtedy na jedno z ważniejszych w Polsce centrów [[chasydyzm]]u prowadzone przez osiadłych tu cadyków [[Ger (dynastia chasydzka)|Alterów]] (od 1859).
[[Plik:Dawne kramy w Górze Kalwarii 01.jpg|thumb|600px|center|Dawne kramy ([[Jatka|jatki]]) w Górze Kalwarii]]
W latach 1867–1879 siedziba powiatu, 1883–1919 pozbawiona praw miejskich.

Do [[II wojna światowa|II wojny światowej]] w Górze Kalwarii istniała [[Główna Szkoła Straży Granicznej]] oraz stacjonował [[1 Pułk Artylerii Najcięższej|1 pułk artylerii najcięższej]] (pan)<ref>{{cytuj książkę |nazwisko =Świderski | imię =Henryk | tytuł =Okupacja i konspiracja w obwodzie AK Grójec – „Głuszec” | wydawca =PAX | miejsce =Warszawa | rok =1989 | strony =8}}</ref>.

W 1940 Niemcy utworzyli w mieście [[Getto w Górze Kalwarii|getto dla ludności żydowskiej]]<ref name="Pilichowski188">{{Cytuj książkę | nazwisko = Pilichowski | imię = Czesław | tytuł = Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny | wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe | data = 1979 | strony = 188 | isbn = 83-01-00065-1}}</ref>. Przebywało w nim ok. 3500 osób<ref name="Pilichowski188" />. Getto zostało zlikwidowane w lutym 1941. Większość jego mieszkańców wywieziono do [[Getto warszawskie|getta warszawskiego]], a część rozstrzelano<ref name="Pilichowski188" />.

Na podstawie dekretu [[Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego|PKWN]] z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 103 [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego]] utworzyło w Górze Kalwarii<ref>{{Cytuj |tytuł = Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty) |czasopismo = forumemjot |data = 2012-05-09 |data dostępu = 2018-10-13 |url = https://forumemjot.wordpress.com/2012/05/09/okupacja-w-imie-sojuszu-armia-sowiecka-w-polsce-1944-1956-fragmenty/ |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20181013133121/https://forumemjot.wordpress.com/2012/05/09/okupacja-w-imie-sojuszu-armia-sowiecka-w-polsce-1944-1956-fragmenty/ |zarchiwizowano = 2018-10-13}}</ref>.

== Demografia ==
{| class="wikitable"
! Rok
! Liczba mieszkańców
|-
| style="text-align:center" | 1858
| style="text-align:center" | 2 101
|-
| style="text-align:center" | 1869
| style="text-align:center" | 2 388
|-
| style="text-align:center" | 1995
| style="text-align:center" | 10 884
|-
| style="text-align:center" | 1997
| style="text-align:center" | 11 022
|-
| style="text-align:center" | 2000
| style="text-align:center" | 11 010
|-
| style="text-align:center" | 2002
| style="text-align:center" | 10 960
|-
| style="text-align:center" | 2004
| style="text-align:center" | 11 060
|-
| style="text-align:center" | 2006
| style="text-align:center" | 11 225
|-
| style="text-align:center" | 2011
| style="text-align:center" | 11 620
|-
| style="text-align:center" | 2012
| style="text-align:center" | 11 651
|-
| style="text-align:center" | 2017
| style="text-align:center" | 11 942
|}

* Piramida wieku mieszkańców Góry Kalwarii w 2019 roku<ref name="populacja2016">{{Polska w liczbach|id=Gora_Kalwaria|nazwa=Góra Kalwaria w liczbach|data dostępu=11 stycznia 2016}}</ref>.

== Polityka ==
Burmistrzowie:
* Jan Drobiecki (1989-1992)
* Józef Latała (1992-1998)
* [[Ryszard Janusz Baj]] (1998-2002)
* Barbara Samborska (2002-2010)
* Dariusz Zieliński (2010-2018)
* Arkadiusz Strzyżewski (od 2018)<ref name="wybory2024" /><ref name="gk" />

== Transport ==
[[Plik:POL Góra Kalwaria port 03.jpg|mały|Port rzeczny w Górze Kalwarii]]

W Górze Kalwarii krzyżują się dwie drogi krajowe, droga krajowa nr {{AS-droga|K|50}} z drogą krajową nr {{AS-droga|K|79}}. Od grudnia 2019 roku istnieje możliwość ominięcia centrum miasta dzięki obwodnicy drogowej<ref>{{cytuj stronę|url=https://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/gora-kalwaria-dziewieciokilometrowa-obwodnica-juz-otwarta-2613633|tytuł=Góra Kalwaria ma już obwodnicę|data dostępu=2019-12-20|autor=|data=2019-12-20|opublikowany=tvnwarszawa.tvn24.pl}}</ref>.

Przez miasto przebiega także [[linia kolejowa nr 12]], łącząca [[Łowicz]] z [[Łuków|Łukowem]].

Około 14 km na południowy wschód od miasta znajduje się [[lądowisko Sobienie Szlacheckie]]. Między [[Most Nadwiślańskiego Urzecza|mostem drogowym]] a mostem kolejowym znajduje się [[port rzeczny]]<ref>{{cytuj stronę |url=http://gorakalwaria.org/aktualnosci/item/364-czy-w-gorze-kalwarii-powstanie-nowa-przystan |tytuł=Czy w Górze Kalwarii powstanie nowa przystań? |data=2016-09-09 |autor= |opublikowany=gorakalwaria.org}}</ref>, wyposażony w pochylnię, która w 2021 została przebudowana z inicjatywy lokalnej społeczności<ref>{{cytuj stronę|url=https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/7,54420,27435685,jedyna-pochylnia-do-wodowania-lodzi-w-gorze-kalwarii-od-lat.html|tytuł=W Górze Kalwarii powstała pochylnia do wodowania łodzi. Pomogła internetowa zbiórka|data=2021-08-08|autor=Wojciech Podgórski|opublikowany=warszawa.wyborcza.pl}}</ref>.

== Architektura ==
=== Zabytki ===
[[Plik:Widok na historyczny rynek, Góra Kalwaria.jpg|mały|Widok na historyczny rynek]]
[[Plik:Kościół Podwyższenia Krzyża Góra Kalwaria front 03.jpg|mały|[[Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Górze Kalwarii|Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego]]]]
[[Plik:Pałac arcybiskupi Góra Kalwaria 01.jpg|mały|Dawny pałac Biskupi - obecnie Gminna Biblioteka Publiczna oraz Centrum Informacji Kulturalnej i Turystycznej]]
[[Plik:Góra Kalwaria 001.jpg|mały|Remiza strażacka w stylu klasycystycznym]]
[[Plik:Góra Kalwaria - ul, Armii Krajowej 5, 7 - panoramio.jpg|mały|Nowe osiedle mieszkaniowe na ul. Armii Krajowej]]

* układ urbanistyczny zrealizowany po 1670, oparty w planie o formę krzyża łacińskiego, wytyczony na podstawie średniowiecznych planów [[Jerozolima|Jerozolimy]], z możliwym udziałem [[Tylman z Gameren|Tylmana z Gameren]] i charakteryzujący się wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu. Został częściowo zatarty na skutek rozbudowy miasta na początku XIX w.
* pobernardyński [[Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Górze Kalwarii|kościół Niepokalanego Poczęcia NMP]] (obecnie parafialny). Pierwotny drewniany kościół parafialny w tym miejscu stał już w XIII w., kolejny został wybudowany z fundacji biskupa Wierzbowskiego w latach 60. XVII w. i przekazany bernardynom. Obecny, trzeci z kolei został zbudowany w latach 1765–1770 z fundacji marszałka [[Franciszek Bieliński (marszałek wielki koronny)|Franciszka Bielińskiego]] według projektu [[Jakub Fontana|Jakuba Fontany]] (jest to jedyne udokumentowane dzieło kościelne tego architekta)
* kaplica kalwaryjska: tzw. „Ratusz Piłata”, obecnie [[Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Górze Kalwarii|kościół filialny pw. Podwyższenia Krzyża św.]], barokowy z drugiej połowy XVII w.
* kaplica kalwaryjska Zwiastowania
* dawny kościół marianów, tzw. „Wieczernik” z 1674
* dawne kolegium zakonu Pijarów z 1675, przebudowane w XIX w.
* klasycystyczne budynki z pierwszej połowy XIX w.:
** [[Ratusz w Górze Kalwarii|ratusz]] (Witkowski, [[Henryk Marconi|Marconi]]),
** jatki,
* [[Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 10/12)]],
* [[Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska 5)]],
* [[Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii|Kirkut]],
* [[Dwór Cadyka w Górze Kalwarii|Dwór Cadyka Altera]], ul. Pijarska 10/12.

== Kultura ==
* W 2010 po dwustu latach, reaktywowano tradycję misteryjną, która jest ściśle związana z historią Góry Kalwarii – nazywanej często Kalwarią Mazowsza<ref>[http://kalwaria-mazowsza.org Kalwaria Mazowsza]</ref>. Patrz: [[Misterium męki Pańskiej w Górze Kalwarii]].
* W Górze Kalwarii działa również grupa teatralna „Młodzieżowa Inicjatywa Teatralna” oraz Ogólne Stowarzyszenie „Społeczna Inicjatywa Młodych”.

== Oświata i nauka ==
* Szkoła Podstawowa nr 1
* Szkoła Podstawowa nr 2 im. [[Janusz I Starszy|Księcia Janusza]]
* Liceum Ogólnokształcące im. Ks. [[Zygmunt Sajna|Zygmunta Sajny]]
* Zespół Szkół Zawodowych im. marszałka [[Franciszek Bieliński (marszałek wielki koronny)|Franciszka Bielińskiego h. Junosza]]
* Zespół Szkół Nr 1 im. ppor. [[Emilia Gierczak|Emilii Gierczak]]

== Religia ==
[[Plik:Góra Kalwaria 003.jpg|mały|[[Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Górze Kalwarii|Kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia NMP]] ''proj. [[Jakub Fontana|J. Fontana]]'']]
[[Plik:Cmentarz parafialny w Górze Kalwarii.jpg|mały|Mogiła żołnierzy poległych w czasie II wojny światowej na cmentarzu parafialnym]]
* [[Kościół łaciński|Kościół rzymskokatolicki]]:
** [[Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Górze Kalwarii|parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny]]
* [[Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP|Kościół Starokatolicki Mariawitów]]
** wierni należą do [[Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Mińsku Mazowieckim (starokatolicka)|parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Mińsku Mazowieckim]].
* [[Kościół Chrześcijan Baptystów w RP]]:
** zbór „Kalwaria”<ref>{{Cytuj |url = https://baptysci.pl/zbory |tytuł = Zbory |opublikowany = baptysci.pl |data dostępu = 2024-03-12|archiwum = https://web.archive.org/web/20241007171108/https://baptysci.pl/zbory |zarchiwizowano = 2024-10-07 }}</ref>
* [[Świadkowie Jehowy]]:
** zbór Góra Kalwaria ([[Sala królestwa|Sala Królestwa]] ul. Rybie 6)<ref>{{jw|data dostępu=2018-10-08}}</ref>

== Sport ==
* Korona Góra Kalwaria<ref>{{90minut.pl|klub|1092|Korona Góra Kalwaria|data dostępu=4 lutego 2024}}</ref>

== Wojsko ==
Formacje wojskowe i paramilitarne stacjonujące na terenie Góry Kalwarii.
* [[5 Bateria Artylerii Pieszej Lejbgwardii Cesarskiej]] (korpus rezerwowy Gwardii Przybocznej Cara Rosji) – 1819–1830
* [[3 Pułk Ułanów (Królestwo Kongresowe)|3 Pułk Ułanów Królestwa Kongresowego]] – 1831
* 2 Batalion Saperów [[Armia Imperium Rosyjskiego|Armii Imperium Rosyjskiego]] podlegający 1. Brygadzie Saperów – po upadku [[Powstanie listopadowe|powstania listopadowego]]
* 1 Batalion Saperów Armia Imperium Rosyjskiego – lata 50. XIX wieku
* [[1 Pułk Artylerii (LP)|1 pułk artylerii Legionów Polskich]] (dowództwo pułku) – listopad 1916 – 17 września 1917
* [[Ośrodek Szkolenia Koni dla wojska]] – 1922–1924
* [[Centralna Szkoła Straży Celnej]] – 1925–1928
* [[Centralna Szkoła Straży Granicznej]] – 1928–1933 (przeniesiona do [[Rawa Ruska|Rawy Ruskiej]])
* [[1 Pułk Artylerii Najcięższej]] (motorowy) – 1934–1939
* [[Brygada Ochrony Rządu|Pułk Ochrony Rządu]]  – 1945–1947<ref>{{Cytuj |tytuł = Pułk Ochrony Rządu w Górze Kalwarii |data dostępu = 2024-11-16 |url = https://koszaryarchehotel.pl/hotel/historia}}</ref>
* [[Pułk Zmotoryzowany]] – 1945–1947 (powstał z 1 i 2 Pułków Zmotoryzowanych [[Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego|Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego]]<ref>''Akta Wojskowych Organów Bezpieczeństwa Państwa użyczone przez Centralne Archiwum Wojskowe (1)''. „Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej”, s. 4 pozycja 72. bip.ipn.gov.pl.</ref>
* [[1 Mazowiecka Brygada KBW|1 Mazowiecka Brygada]] Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego – 1947–1965
* [[1 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej|1 Mazowiecka Brygada]] [[Wojska Obrony Wewnętrznej|Wojsk Obrony Wewnętrznej]] – 1966–1977
* [[1 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej|1 Mazowiecka Brygada]] [[Warszawski Okręg Wojskowy|Warszawskiego Okręgu Wojskowego]] – 1977–1989
* [[1 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej|1 Mazowiecki Pułk Ochrony]] Warszawskiego Okręgu Wojskowego 1989–1992
* [[1 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Wewnętrznej|1 Mazowiecki Pułk Ochrony]] [[Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe|Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych]] (JW 4829) – 1992–2001

== Inne ==
W mieście działa ośrodek opiekuńczy pod nazwą [[Dom Opieki Społecznej w Górze Kalwarii]] im. [[Walerian Łukasiński|Waleriana Łukasińskiego]], przeznaczony dla osób przewlekle chorych i to zarówno somatycznie jak i psychicznie.

== Miasta partnerskie ==
{{Układ wielokolumnowy|liczba=5|
* {{Flaga|ITA}} [[Campagna Lupia]]
* {{Flaga|ITA}} [[Careri]]
* {{Flaga|UKR}} [[Worzel]]<ref>{{Cytuj | url=http://www.gorakalwaria.pl/ | tytuł=Gmina Góra Kalwaria | opublikowany=www.gorakalwaria.pl | język=pl | data dostępu=2020-07-21}}</ref>.
}}

== Ludzie związani z Górą Kalwarią ==
{{Kategoria główna|Ludzie związani z Górą Kalwarią}}

== Zobacz też ==
[[Plik:Old tank in Góra Kalwaria.jpg|mały|[[T-34-85]] przed siedzibą Związku Żołnierzy Wojska Polskiego (mieści się tu mały park militarny)]]
[[Plik:Cmentarz zydowski w Gorze Kalwarii 04.JPG|mały|[[Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii|Cmentarz żydowski]]]]
* [[Nowa Jerozolima (kalwaria)]]
* [[Wyspa Rembezy]]
* [[Czarna-Cedron]] – rzeka
* [[Góra Kalwaria Wąskotorowa]]
* [[Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii]]
* [[Ger (dynastia chasydzka)]]
* [[Stara Synagoga w Górze Kalwarii]] (nieistniejąca)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|II|689|Góra-Kalwarya}}
* {{Cytuj stronę | url = http://luteranie-piaseczno.cba.pl/cmentarze/gorakalwaria/ | tytuł = Cmentarz ewangelicki w Górze Kalwarii – zdjęcia | opublikowany = luteranie-piaseczno.cba.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20191227004743/http://luteranie-piaseczno.cba.pl/cmentarze/gorakalwaria/ | zarchiwizowano = 2019-12-27}}
* {{Cytuj stronę | url = http://gorakalwaria.info/ | tytuł = GoraKalwaria.Info | opublikowany = gorakalwaria.info | archiwum = https://web.archive.org/web/20210126075646/http://gorakalwaria.info/ | zarchiwizowano = 2021-01-26}} – lokalny serwis internetowy. Historia GK i okolicznych miejscowości.
* [http://www.sztetl.org.pl/pl/article/gora-kalwaria/5,historia/ Historia Żydów w Górze Kalwarii] na portalu Wirtualny Sztetl

{{miasta województwa mazowieckiego}}
{{Góra Kalwaria}}
{{Powiat piaseczyński}}
{{Powiat górnokalwaryjski}}
{{Powiat grójecki (dawny)}}
{{Powiat piaseczyński (dawny)}}
{{Miasta zdegradowane reformą carską z 1869–1870}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Góra Kalwaria| ]]
[[Kategoria:Miasta biskupów poznańskich]]
[[Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVII wieku]]
[[Kategoria:Miasta w województwie mazowieckim]]
[[Kategoria:Prywatne miasta duchowne I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)]]
[[Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)]]

title: Góra Kalwaria

Herb: Flaga

Państwo: Polska

Województwo: mazowieckie

Powiat: piaseczyński

Gmina: Góra Kalwaria

Data założenia: XIII wiek

Burmistrz: Arkadiusz Strzyżewski · (od 2018)

Tablice rejestracyjne: WPI


text:
# Stasys Brundza
Stasys Brundza (ur. 22 lutego 1947 w Kownie) – litewski profesor i polityk, kierowca rajdowy. Poseł na Sejm Republiki Litewskiej.

## Życiorys
W 1964 studiował na Uniwersytecie Technicznym w Kownie. W 1976 stał się inżynierem-mechanikiem na Wileńskim Uniwersytecie Technicznym im. Giedymina. W 2005 roku otrzymał tytuł doktora filozofii na Europejskiej Akademii Informatyzacji w Belgii. W 2006 – Grand Doctor (na Litwie odpowiada Doktorowi Nauk Habilitowanych) w Europejskiej Akademii Informatyzacji.
W latach 1982–1988 był kierownikiem produkcji samochodów sportowych „LADA VFTS”, 1988–1992 pracował jako dyrektor generalny w fabryce samochodów sportowych EVA. W latach 1991–2001 – przedstawiciel w Volvo Truck Corp. Od 1991 roku przedstawiciel w firmie Thermo King. W latach 1992–2001 importer Audi i VW na Litwie, 2003–2004 przewodniczący rady w Snoras.
W 2012 przyjął propozycję kandydowania do Sejmu z ramienia Drogi Odwagi. W wyborach w 2012 uzyskał mandat posła na Sejm Republiki Litewskiej. Zastąpił Neringę Venckienė.

wikiname: plwiki

title: Stasys Brundza

in_language: pl

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk           = Stasys Brundza
 |grafika           = Stasys Brundza (2009).jpg
 |opis grafiki      = Fotografia z 2009
 |data urodzenia    = [[22 lutego]] [[1947]]
 |miejsce urodzenia = [[Kowno]]
 |data śmierci      =
 |miejsce śmierci   =
 |funkcja           = Poseł na [[Sejm Republiki Litewskiej]]
 |partia            = [[Droga Odwagi]]
 |od                = 1 lipca 2014<ref>[https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=35299&p_k=1&p_a=498&p_asm_id=76307 Stasys Brundza]</ref>
 |do                = 14 listopada 2016
 |poprzednik        =
 |następca          =
 |odznaczenia       = {{order|ZH}}
 |commons           =
 |quote             =
}}
'''Stasys Brundza''' (ur. [[22 lutego]] [[1947]] w [[Kowno|Kownie]]<ref name="autonazwa1">{{Cytuj |autor = Lietuvos Respublikos Seimo Kanceliarija |tytuł = Stasys BRUNDZA |data dostępu = 2018-05-25 |opublikowany = www3.lrs.lt |url = https://www.lrs.lt/pls/inter/w5_show?p_r=8801&p_k=1&p_a=5&p_asm_id=76307&p_kade_id=7 |język = lt}}</ref>) – [[Litwa|litewski]] profesor i polityk, kierowca rajdowy<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.ewrc-results.com/profile/12730-stasys-brundza/ | tytuł = Stasys Brundza | data = | opublikowany = www.ewrc-results.com | język = pl | data dostępu = 2020-01-09}}</ref>. Poseł na [[Sejm Republiki Litewskiej]].

== Życiorys ==
W 1964 studiował na [[Uniwersytet Techniczny w Kownie|Uniwersytecie Technicznym w Kownie]]. W 1976 stał się inżynierem-mechanikiem na [[Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina|Wileńskim Uniwersytecie Technicznym im. Giedymina]]. W 2005 roku otrzymał tytuł doktora filozofii na Europejskiej Akademii Informatyzacji w [[Belgia|Belgii]]. W 2006 – Grand Doctor (na Litwie odpowiada Doktorowi Nauk Habilitowanych) w Europejskiej Akademii Informatyzacji.

W latach 1982–1988 był kierownikiem produkcji samochodów sportowych „LADA VFTS”, 1988–1992 pracował jako dyrektor generalny w fabryce samochodów sportowych EVA. W latach 1991–2001 – przedstawiciel w Volvo Truck Corp. Od 1991 roku przedstawiciel w firmie Thermo King. W latach 1992–2001 importer Audi i VW na Litwie, 2003–2004 przewodniczący rady w [[Snoras]].

W 2012 przyjął propozycję kandydowania do [[Sejm Republiki Litewskiej|Sejmu]] z ramienia [[Droga Odwagi|Drogi Odwagi]]. W [[Wybory parlamentarne na Litwie w 2012 roku|wyborach w 2012]] uzyskał mandat posła na Sejm Republiki Litewskiej. Zastąpił [[Neringa Venckienė|Neringę Venckienė]]<ref name="autonazwa1" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Brundza, Stasys}}
[[Kategoria:Posłowie na Sejm Republiki Litewskiej]]
[[Kategoria:Litewscy profesorowie]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem „Znak Honoru”]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1947]]
[[Kategoria:Radzieccy rajdowcy]]

title: Stasys Brundza

Data i miejsce urodzenia: 22 lutego 1947 · Kowno

Okres: od 1 lipca 2014 · do 14 listopada 2016

Przynależność polityczna: Droga Odwagi


text:
# Estádio Onésio Brasileiro de Alvarenga
Estádio Onésio Brasileiro de Alvarenga – stadion piłkarski, w Goiânia, Goiás, Brazylia, na którym swoje mecze rozgrywa klub Vila Nova Futebol Clube.

title: Estádio Onésio Brasileiro de Alvarenga

wikitext:
{{Stadion infobox
 |nazwa                 = Estádio Onésio Brasileiro de Alvarenga
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |pełna nazwa           =
 |przydomek             = OBA
 |poprzednia nazwa      =
 |państwo               = BRA
 |miejscowość           =
 |adres                 = Rua 256, 354 Setor Universitário – Goiânia
 |architekt             =
 |koszt budowy          =
 |data budowy           =
 |data otwarcia         = 1980
 |data przebudowy       =
 |data zamknięcia       =
 |właściciel            = Vila Nova Futebol Clube
 |operator              =
 |klub                  = Vila Nova Futebol Clube
 |inauguracja           =
 |pojemność stadionu    = 7 800
 |rekordowa frekwencja  =
 |oświetlenie           =
 |wymiary boiska        =
 |nawierzchnia boiska   = trawiasta
 |długość toru          =
 |nawierzchnia toru     =
 |dodatkowe wyposażenie =
 |współrzędne           =
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Estádio Onésio Brasileiro de Alvarenga''' – stadion [[piłka nożna|piłkarski]], w [[Goiânia]], [[Goiás]], [[Brazylia]], na którym swoje mecze rozgrywa klub [[Vila Nova Futebol Clube]].

== Linki zewnętrzne ==
* [http://mavalem.sites.uol.com.br/go/Goiania3.htm Templos do Futebol]

[[Kategoria:Stadiony piłkarskie w Brazylii]]
[[Kategoria:Stadiony w Goiás]]

title: Estádio Onésio Brasileiro de Alvarenga

Państwo: Brazylia

Właściciel: Vila Nova Futebol Clube

Klub: Vila Nova Futebol Clube

Nawierzchnia boiska: trawiasta


text:
# Bartąg
Bartąg (niem. Groß Bertung) – wieś w Polsce na Warmii położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Stawiguda.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bartąg. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
Wieś położona jest nad rzeką Łyną i na zachód od jeziora Bartąg.

## Nazwa
Wieś wzięła swą nazwę od pruskiego pola osadniczego (lauksu) o nazwie Berting lub Bertingen (Bertyng), leżącego nad jeziorem o tej samej nazwie. Pole dało nazwę większej jednostce terytorialnej Ziemi Bertingen (południowa część późniejszego komornictwa olsztyńskiego na Warmii). Prawdopodobnie nazwa nawiązuje do bartnictwa.
W źródłach średniowiecznych wieś występowała pod nazwą Niemiecki Bartąg (łac. Berting Teutonica, dawn. niem. Deutsche Bertyng), dla odróżnieniu od sąsiedniego Bartążka, które nazywano Pruskim Bartągiem (dawn. niem. Preuschze Bertyng).
Niemiecka nazwa wsi to Groß Bertung (dosł. Bartąg Wielki), w odróżnieniu od Bartążka (niem. Klein Bertung, dosł. Bartąg Mały) oraz folwarku Owczarnia (Neu Bertung, dosł. Nowy Bartąg). Używano także samej nazwy Bertung lub nazwy Bertingshusen.
Spolszczona forma Bartąg była od dawna używana przez polskojęzycznych mieszkańców południowej Warmii.
Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946.

## Historia
Bartąg powstał w miejscu wcześniejszego osadnictwa. W pobliżu odnaleziono ślady ludzkiej bytności z neolitu oraz „skarb” pochodzący z VI-VII w.
W czasach pruskich znajdowało się tutaj pole osadnicze (lauks) o nazwie Berting (Bertingen), które dało nazwę Ziemi Bertingen, pruskiej jednostce osadniczej należącej do Galindii. W XIII wieku Galindia była już opustoszała, prawdopodobnie z powodu najazdów litewskich lub polskich. Po podboju Prus przez zakon krzyżacki Ziemia Bertingen została włączona do Warmii i znalazła się pod administracją fromborskiej kapituły warmińskiej.
W roku 1334 warmiński wójt krajowy Henryk von Luter założył na terenie lauksu Berting drewniano-ziemną strażnicę, która miała chronić osadników przed najazdami litewskimi. Zameczek ten znajdował się prawdopodobnie między obecnymi wsiami Bartążek i Bartąg lub według innej teorii na terenie pobliskiego majątku Kielary. Decyzja ta umożliwiała sprawniejsze sprowadzanie osadników oraz lokacje nowych wsi i majątków rycerskich.
W 1335 roku w pobliżu zameczku na terenie pola osadniczego Berting założono pierwszą osadę – majątek rycerski Bartążek. Osadnikami byli Prusowie, prawdopodobnie pochodzący z północnej Warmii. Z czasem w ziemi Bertingen i sąsiedniej Gudikus powstało szereg wsi czynszowych (min. sąsiednie Jaroty w 1342). Te dwa obszary osadnicze utworzyły komornictwo olsztyńskie, na czele którego z nadania kapituły warmińskiej stanął komornik Sanglade, który urzędował w zameczku w Bertingen. Po zbudowaniu nowego zamku w Olsztynie (1345-1353), zameczek w Bertingen stracił na znaczeniu i uległ zapomnieniu.
W 1345 na terenie pola Berting wójt warmiński Henryk von Luter lokował na 32 włókach (1 włóka/łan ≈ 17,955 ha) nową wieś czynszową na prawie chełmińskim. Założenie Bartąga zostało potwierdzone następnie przez kapitułę warmińską, a 1346 roku przez biskupa warmińskiego Hermana z Pragi. W 1350 zmieniono dokument lokacyjny, a w 1552 odnowiono.
Mieszkańcy wsi otrzymali prawo rybołówstwa w Łynie i w jeziorach Bartąg i Kielarskim. 6 włók należało do kościoła parafialnego, a 6 do sołtysa.
Wieś pierwotnie zamieszkiwali niemieccy osadnicy z Turyngii, więc początkowo nazywano ją Niemieckim Bartągiem, w odróżnieniu od Bartążka (Pruskiego Bartąga). W pierwszych latach powstał tam również kościół parafialny, ponieważ dokumenty z 1348 wymieniają tamtejszego proboszcza o imieniu Dietmar.
Podobnie jak większość wsi i osad w komornictwie olsztyńskim, Bartąg został co najmniej dwukrotnie zniszczony a jego mieszkańcy wybici w wyniku najazdu litewskiego (21 stycznia 1356) i w trakcie wojny głodowej (8 sierpnia 1414). Później został spustoszony w czasie wojen polsko-krzyżackich.
26 lutego 1517 roku i 14 marca 1518 roku Mikołaj Kopernik jako administrator dóbr kapituły odwiedził Bartąg w ramach akcji osiedleńczej w komornictwie olsztyńskim, co zapisał własnoręcznie w rękopisie Lokacje łanów opuszczonych.
Od 1466 do 1772 wraz z całą Warmią, Bartąg znajdował się w granicach Korony Królestwa Polskiego. W tym czasie w południowej Warmii przeważała ludność mówiąca po polsku.
W 1718 znajdował się tutaj folwark kapituły z 60 łanami (włókami), częściowo zniszczony w 1807 r. przez wojska napoleońskie. W 1861 r. na 447 mieszkańców 385 mówiło po polsku. W plebiscycie (1920 r.) zdecydowaną większością głosów wygrały Niemcy. Po wojnie była to wieś sołecka ze szkołą, biblioteką i pocztą. We wsi funkcjonowała karczma.
Pierwszy kościół zbudowano w 1348 r. (pw. św. Jana Ewangelisty), spalony w 1681 r., odbudowany w XVIII w., konsekrowany w 1724 r., w 1934 r. rozbudowany. Przy kościele funkcjonował szpital i szkoła. Od 1776 r. związany zarówno z kościołem, jak i szkołą był ks. Tomasz Grem, który próbował odbudować zaniedbane szkolnictwo parafialne na Warmii. We wsi można spotkać zabytkowe kapliczki oraz współcześnie postawione krzyże. Przy bramie kościoła pamiątkowe tablice w języku niemieckim, upamiętniające poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi (repliki; oryginały skradzione w 2006 r.).
Wieś utraciła pierwotny charakter rolniczy, większość mieszkańców dojeżdża do pracy do miasta. W 2010 r. we wsi nadano nazwy ulicom.
W 2000 r. wieś zamieszkiwana była przez 493 osoby, z kolei w 2016 już przez 1603 mieszkańców.

## Religia

### Kościół parafialny
Pierwszym proboszczem był Dietmar (wymieniony w dokumentach w 1348) r.
Kościół w Bartągu pw. św. Jana Apostoła powstał w 1363. W 1681 uległ spaleniu. Ponownie konsekrowany w 1724 przez sufragana Jana Franciszka Kurdwanowsiego. Wyposażenie gotyckie, cenny ołtarz główny wykonano w 1695 r. w warsztacie królewieckiego snycerza Izaaka Riga, polichromie stropu pochodzą z 1724. W 1800 r. dostawiono nową wieżę na planie prostokąta, hełm czterospadowo-cebulowy. W połowie XIX w. świątynię regotyzowano, a w 1934 przebudowano i powiększono. W latach 1873–1886 wikariuszem był ks. J. Jabłoński, współzałożyciel i redaktor pisma Warmiak.
- wieża kościoła
- ołtarz główny
- organy
- ołtarz boczny
- mogiła,
w tle brama i kapliczka
- brama z pustymi miejscami po tablicach
- kapliczka przykościelna

### Bractwo Opatrzności Bożej
Już w XVIII w. istniało w Bartągu Bractwo Opatrzności Bożej. Po jego zaniku w latach 1780–1781 erygowano nowe Bractwo, dzięki staraniom ówczesnego proboszcza ks. Tomasza Grema. W 1780 r. papież Pius VI ustanowił szczegółowe przywileje odpustów dla członków tego Bractwa. Biskup warmiński Ignacy Krasicki na główne święto Opatrzności Bożej wyznaczył czternastą niedzielę po Zielonych Świętach (koniec sierpnia lub początek września). Daniel Chodowiecki (słynny artysta gdański, późniejszy dyrektor berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych) w 1787 r. wykonał miedzioryt symbolizujący Opatrzność Bożą – oko umieszczone w trójkącie. O rozwój Bractwa najbardziej dbał założyciel – ks. Tomasz Grem. W latach 1781–1797 do Bractwa wstąpiło aż 4758 osób. Z kultem Opatrzności Bożej nierozłącznie związane były pielgrzymki do Bartąga (zob. łosiera). Bractwo Opatrzności Bożej zostało wznowione w 1917 r. przez proboszcza ks. Ottona Langkaua. W ciągu następnych sześciu lat do bractwa zapisało się około 2 tys. osób. Ponownie reaktywowano Bractwo dzięki staraniom proboszcza ks. kanonika Eugeniusza Bartusika w grudniu 2001 r.

## Oświata
Około 1772 r. istniała szkoła (druga szkoła w parafii istniała w Tomaszkowie). W tym czasie około 85% parafian było analfabetami. Ks. Grem opracował program nauczania i wychowania w szkołach elementarnych, wzorując się na szkolnictwie śląskim. Szkołę wiejską wyobrażał sobie jako miejsce, w którym nauczyciel odnosi się przyjaźnie do dzieci i dba o swój autorytet. Jednakże poziom w szkole był bardzo niski. Przygodni nauczyciele nie potrafili nauczyć dzieci czytać i pisać.

## Komunikacja i transport

### Transport kolejowy
- Miejscowość położona jest na trasie linii kolejowej nr 216: Działdowo – Olsztyn Główny
- Bartąg (przystanek kolejowy)

title: Bartąg

wikitext:
{{Inne znaczenia|wsi|[[Bartąg (ujednoznacznienie)|inne znaczenia]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Bartąg
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Bartąg, kapliczka przydrożna z dzwonniczką.jpg
 |opis zdjęcia           = kapliczka przydrożna
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = warmińsko-mazurskie
 |powiat                 = [[Powiat olsztyński|olsztyński]]
 |gmina                  = [[Stawiguda (gmina)|Stawiguda]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 3492<ref name = "lud">{{cytuj | url = https://www.stawiguda.pl/dane-statystyczne | tytuł = Dane Statystyczne | język = pl | data dostępu = 2022-08-29 | opublikowany = Gmina Stawiguda}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 89
 |kod pocztowy           = 10-687<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=14}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = NOL
 |SIMC                   = 0488830
 |kod mapy               = Stawiguda (gmina)
 |współrzędne            = 53°43'03"N 20°28'13"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|2907|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = category:Bartąg
 |www                    =
}}
'''Bartąg''' ({{niem.|Groß Bertung}}<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = GOV :: Bartąg, Groß Bertung, Bertung |data dostępu = 2022-04-20 |opublikowany = gov.genealogy.net |url = http://gov.genealogy.net/item/show/BERUNGKO03FR}}</ref>) – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] na [[Warmia|Warmii]] położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Stawiguda (gmina)|gminie Stawiguda]]<ref name=teryt>{{cytuj stronę |url = http://www.stat.gov.pl/broker/access/performSearch.jspa?searchString=Bart%C4%85g&level=miejsc&wojewodztwo=398&powiat=&gmina=&miejscowosc=&advanced=true |tytuł = Rejestr TERYT |autor = Główny Urząd Statystyczny |data dostępu = 2014-02-23}}</ref>.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady [[Bartąg (gromada)|Bartąg]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo olsztyńskie (1975–1998)|województwa olsztyńskiego]].

Wieś położona jest nad rzeką [[Łyna|Łyną]] i na zachód od jeziora [[Bartąg (jezioro)|Bartąg]].

== Nazwa ==
[[File:Bertung Allenstein 1914.jpg|thumb|242px|Bartąg, [[Bartążek]] i [[Owczarnia (powiat olsztyński)|Owczarnia]], mapa topograficzna z 1914 roku]]
Wieś wzięła swą nazwę od pruskiego pola osadniczego ([[Lauks|lauksu]]) o nazwie Berting lub Bertingen (''Bertyng''), leżącego nad jeziorem o [[Bartąg (jezioro)|tej samej nazwie]]. Pole dało nazwę większej jednostce terytorialnej [[Ziemia Bertingen|Ziemi Bertingen]] (południowa część późniejszego komornictwa olsztyńskiego na Warmii)<ref name="bazhum.muzhp.pl" />. Prawdopodobnie nazwa nawiązuje do [[Bartnictwo|bartnictwa]].

W źródłach średniowiecznych wieś występowała pod nazwą Niemiecki Bartąg (łac. ''Berting Teutonica,'' dawn. niem. ''Deutsche Bertyng''), dla odróżnieniu od sąsiedniego [[Bartążek|Bartążka]], które nazywano Pruskim Bartągiem (dawn. niem. ''Preuschze Bertyng'')<ref name=":0" />.

Niemiecka nazwa wsi to Groß Bertung (dosł. Bartąg Wielki), w odróżnieniu od Bartążka (niem. Klein Bertung, dosł. Bartąg Mały) oraz folwarku [[Owczarnia (powiat olsztyński)|Owczarnia]] (Neu Bertung, dosł. Nowy Bartąg). Używano także samej nazwy Bertung<ref name=":1" /> lub nazwy Bertingshusen''<ref name=":2">{{Cytuj |autor = Barczewski, Walenty |tytuł = Geografia polskiej Warmii |data = 1917 |s = strona 45}}</ref>''.

Spolszczona forma Bartąg była od dawna używana przez polskojęzycznych mieszkańców południowej Warmii''<ref name=":2" />''<ref>[[Mieczysław Orłowicz]], ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmji'', Lwów Warszawa 1923, s. 178</ref>.

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946<ref name="MP">Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ({{Monitor Polski|1946|142|262}}).</ref>.

== Historia ==
[[Plik:Locationes_1518_Bartąg.jpg|mały|242x242px|Lokacja dokonana w Bartągu (''Berting Teutonica'') w 1518 roku. Własnoręczny wpis [[Mikołaj Kopernik|Mikołaja Kopernika]] w ''[[Lokacje łanów opuszczonych|Locationes mansorum desertorum]]'']]
[[Plik:Bartąg 004.jpg|thumb|242px|Centrum wsi z widokiem kościoła]]
[[Plik:KOS Bartąg panorama 2.jpg|thumb|242px|Panorama wsi we wrześniu]]
[[File:Bartąg, zespół gospodarczy.jpg|thumb|242px|Widok na drogę i cmentarz]]
[[File:Jeden z wielu niemieckich grobów.JPG|thumb|242px|Cmentarz, jeden z wielu niemieckich grobów]]
[[File:Bartąg, kapliczka przydrożna.jpg|thumb|242px|Kapliczka przydrożna w centrum wsi]]
Bartąg powstał w miejscu wcześniejszego osadnictwa. W pobliżu odnaleziono ślady ludzkiej bytności z [[neolit]]u oraz „skarb” pochodzący z VI-VII w.

W czasach [[Prusowie|pruskich]] znajdowało się tutaj pole osadnicze ([[lauks]]) o nazwie Berting (Bertingen), które dało nazwę [[Ziemia Bertingen|Ziemi Bertingen]], pruskiej jednostce osadniczej należącej do [[Galindia|Galindii]]<ref name="bazhum.muzhp.pl">Grzegorz Białuński ''[http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Komunikaty_Mazursko_Warminskie/Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2004-t-n1/Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2004-t-n1-s3-17/Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2004-t-n1-s3-17.pdf Pruskie związki terytorialno-osadnicze w dorzeczu środkowej Łyny w XIII wieku]'', Komunikaty Warmińsko-Mazurskie nr 1, 2004, s. 3–17.</ref>. W XIII wieku Galindia była już opustoszała, prawdopodobnie z powodu najazdów litewskich lub polskich. Po podboju Prus przez [[zakon krzyżacki]] Ziemia Bertingen została włączona do [[Warmia|Warmii]] i znalazła się pod administracją fromborskiej [[Warmińska kapituła katedralna|kapituły warmińskiej]].

W roku 1334 warmiński wójt krajowy [[Henryk von Luter]] założył na terenie lauksu Berting drewniano-ziemną strażnicę, która miała chronić osadników przed najazdami litewskimi. Zameczek ten znajdował się prawdopodobnie między obecnymi wsiami Bartążek i Bartąg lub według innej teorii na terenie pobliskiego majątku [[Kielary]]<ref name=":0">{{cytuj |autor = Grzegorz Białuński, Robert Klimek |tytuł = Początki Olsztyna. Przewodnik archeologiczny |data = 2013 |wydawca = Nasze Gady |s = 29–31}}</ref>. Decyzja ta umożliwiała sprawniejsze sprowadzanie osadników oraz [[Lokacja (historia)|lokacje]] nowych wsi i majątków rycerskich.

W 1335 roku w pobliżu zameczku na terenie pola osadniczego Berting założono pierwszą osadę – majątek rycerski [[Bartążek]]. Osadnikami byli [[Prusowie]], prawdopodobnie pochodzący z północnej Warmii. Z czasem w ziemi Bertingen i sąsiedniej [[Gudikus]] powstało szereg wsi czynszowych (min. sąsiednie [[Jaroty (wieś)|Jaroty]] w 1342). Te dwa obszary osadnicze utworzyły komornictwo olsztyńskie, na czele którego z nadania [[Warmińska kapituła katedralna|kapituły warmińskiej]] stanął komornik Sanglade, który urzędował w zameczku w Bertingen. Po zbudowaniu [[Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie|nowego zamku]] w [[Olsztyn]]ie (1345-1353), zameczek w Bertingen stracił na znaczeniu i uległ zapomnieniu.

W [[1345]] na terenie pola Berting wójt warmiński Henryk von Luter lokował na 32 [[włóka (miara powierzchni)|włókach]] (1 włóka/łan ≈ 17,955 [[Hektar|ha]]) nową wieś czynszową na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]. Założenie Bartąga zostało potwierdzone następnie przez kapitułę warmińską, a 1346 roku przez [[biskupi warmińscy|biskupa warmińskiego]] [[Herman z Pragi|Hermana z Pragi]]. W 1350 zmieniono [[dokument lokacyjny]], a w 1552 odnowiono.

Mieszkańcy wsi otrzymali prawo rybołówstwa w [[Łyna|Łynie]] i w jeziorach [[Bartąg (jezioro)|Bartąg]] i [[Jezioro Kielarskie|Kielarskim]]. 6 włók należało do kościoła parafialnego, a 6 do sołtysa''<ref name=":2" />''.

Wieś pierwotnie zamieszkiwali [[Niemcy (naród)|niemieccy]] osadnicy z [[Turyngia|Turyngii]], więc początkowo nazywano ją Niemieckim Bartągiem, w odróżnieniu od Bartążka (Pruskiego Bartąga). W pierwszych latach powstał tam również kościół parafialny, ponieważ dokumenty z 1348 wymieniają tamtejszego proboszcza o imieniu Dietmar.

Podobnie jak większość wsi i osad w komornictwie olsztyńskim, Bartąg został co najmniej dwukrotnie zniszczony a jego mieszkańcy wybici w wyniku najazdu litewskiego (21 stycznia 1356) i w trakcie [[Wojna głodowa|wojny głodowej]] (8 sierpnia 1414). Później został spustoszony w czasie wojen polsko-krzyżackich.

26 lutego 1517 roku i 14 marca 1518 roku [[Mikołaj Kopernik]] jako administrator dóbr kapituły odwiedził Bartąg w ramach akcji osiedleńczej w komornictwie olsztyńskim, co zapisał własnoręcznie w rękopisie ''[[Lokacje łanów opuszczonych]]''<ref>{{Cytuj |autor = Nicolaus Copernicus |tytuł = Lokacje łanów opuszczonych |data = 1983 |data dostępu = 2022-04-20 |isbn = 83-7002-149-2 |wydanie = 2 |miejsce = Olsztyn |wydawca = Pojezierze |oclc = 15375897}}</ref>.

Od 1466 do 1772 wraz z całą Warmią, Bartąg znajdował się w granicach [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]]. W tym czasie w południowej Warmii przeważała ludność mówiąca po polsku.

W 1718 znajdował się tutaj [[folwark]] kapituły z 60 [[łan]]ami (włókami), częściowo zniszczony w 1807 r. przez wojska napoleońskie. W 1861 r. na 447 mieszkańców 385 mówiło po polsku. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie]] (1920 r.) zdecydowaną większością głosów wygrały Niemcy. Po wojnie była to wieś sołecka ze szkołą, biblioteką i pocztą. We wsi funkcjonowała [[karczma]].

Pierwszy kościół zbudowano w 1348 r. (pw. św. Jana Ewangelisty), spalony w 1681 r., odbudowany w XVIII w., konsekrowany w 1724 r., w 1934 r. rozbudowany. Przy kościele funkcjonował szpital i szkoła. Od 1776 r. związany zarówno z kościołem, jak i szkołą był ks. [[Tomasz Grem]], który próbował odbudować zaniedbane szkolnictwo parafialne na Warmii. We wsi można spotkać zabytkowe [[kapliczka|kapliczki]] oraz współcześnie postawione krzyże. Przy bramie kościoła pamiątkowe tablice w języku niemieckim, upamiętniające poległych w [[I wojna światowa|I wojnie światowej]] mieszkańców wsi (repliki; oryginały skradzione w 2006 r.<ref>{{Cytuj |tytuł = Bartąg stracił pamiątkę |data dostępu = 2022-04-20 |opublikowany = www.olsztyn.com.pl |url = https://www.olsztyn.com.pl/artykul,bartag-stracil-pamiatke,1541.html |język = pl}}</ref>).

Wieś utraciła pierwotny charakter [[rolnictwo|rolniczy]], większość mieszkańców dojeżdża do pracy do miasta{{fakt|data=2012-03}}. W 2010 r. we wsi nadano nazwy ulicom{{fakt|data=2012-03}}.

W 2000 r. wieś zamieszkiwana była przez 493 osoby, z kolei w 2016 już przez 1603 mieszkańców<ref name="BIP" />.

== Religia ==
=== Kościół parafialny ===
{{Osobny artykuł|Parafia św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu}}

Pierwszym [[proboszcz]]em był Dietmar (wymieniony w dokumentach w 1348) r.
Kościół w Bartągu pw. św. Jana Apostoła powstał w 1363. W 1681 uległ spaleniu. Ponownie [[Poświęcenie kościoła|konsekrowany]] w [[1724]] przez [[Biskup sufragan|sufragana]] Jana Franciszka Kurdwanowsiego. Wyposażenie gotyckie, cenny ołtarz główny wykonano w [[1695]] r. w warsztacie królewieckiego [[Snycerstwo|snycerza]] Izaaka Riga, polichromie stropu pochodzą z 1724. W 1800 r. dostawiono nową wieżę na planie prostokąta, hełm czterospadowo-cebulowy. W połowie XIX w. świątynię regotyzowano, a w [[1934]] przebudowano i powiększono<ref name="mapa2007">Piotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 {{ISBN|83-7200-631-8}}, s. 135–136.</ref>. W latach 1873–1886 wikariuszem był ks. J. Jabłoński, współzałożyciel i redaktor pisma ''Warmiak''.

<gallery>
Plik:Bartag06 (21).JPG|wieża kościoła
Plik:Bartag06 (26).JPG|ołtarz główny
Plik:Bartag06 (27).JPG|organy
Plik:Bartag06 (37).JPG|ołtarz boczny
Plik:Bartag06 (17).JPG|mogiła,<br />w tle brama i kapliczka
Plik:Bartąg 001.jpg|brama z pustymi miejscami po tablicach
Plik:Kapliczka Bartąg.jpg|kapliczka przykościelna
</gallery>

=== Bractwo Opatrzności Bożej ===
Już w XVIII w. istniało w Bartągu [[Bractwo Opatrzności Bożej]]. Po jego zaniku w latach 1780–1781 erygowano nowe Bractwo, dzięki staraniom ówczesnego proboszcza ks. Tomasza Grema. W 1780 r. papież [[Pius VI]] ustanowił szczegółowe przywileje odpustów dla członków tego Bractwa. Biskup warmiński [[Ignacy Krasicki]] na główne święto Opatrzności Bożej wyznaczył czternastą niedzielę po Zielonych Świętach (koniec sierpnia lub początek września). [[Daniel Chodowiecki]] (słynny artysta gdański, późniejszy dyrektor berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych) w 1787 r. wykonał miedzioryt symbolizujący Opatrzność Bożą – oko umieszczone w trójkącie. O rozwój Bractwa najbardziej dbał założyciel – ks. [[Tomasz Grem]]. W latach 1781–1797 do Bractwa wstąpiło aż 4758 osób. Z kultem Opatrzności Bożej nierozłącznie związane były pielgrzymki do Bartąga (zob. [[łosiera]]). Bractwo Opatrzności Bożej zostało wznowione w 1917 r. przez proboszcza ks. Ottona Langkaua. W ciągu następnych sześciu lat do bractwa zapisało się około 2 tys. osób. Ponownie reaktywowano Bractwo dzięki staraniom proboszcza ks. kanonika Eugeniusza Bartusika w grudniu 2001 r.

== Oświata ==
Około 1772 r. istniała szkoła (druga szkoła w parafii istniała w [[Tomaszkowo|Tomaszkowie]]). W tym czasie około 85% parafian było analfabetami. Ks. Grem opracował program nauczania i wychowania w szkołach elementarnych, wzorując się na szkolnictwie śląskim. Szkołę wiejską wyobrażał sobie jako miejsce, w którym nauczyciel odnosi się przyjaźnie do dzieci i dba o swój autorytet. Jednakże poziom w szkole był bardzo niski. Przygodni nauczyciele nie potrafili nauczyć dzieci czytać i pisać.

== Komunikacja i transport ==
=== Transport kolejowy ===
* Miejscowość położona jest na trasie linii kolejowej nr 216: [[Działdowo (stacja kolejowa)|Działdowo]] – [[Olsztyn Główny]]
* [[Bartąg (przystanek kolejowy)]]

== Zobacz też ==
* [[Owczarnia (powiat olsztyński)|Owczarnia]]
* [[Bartążek]]
* [[Ziemia Bertingen]]
* [[Gościniec Niborski|trakt nibordzki]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=BIP>{{Cytuj stronę | url = https://bip-files.idcom-web.pl/sites/3121/cms/szablony/10052/pliki/stawiguda_20161611.pdf | tytuł = Koncepcja rozwoju komunikacji publicznej na terenie Gminy Stawiguda | opublikowany = bip-files.idcom-web.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20180107061143/https://bip-files.idcom-web.pl/sites/3121/cms/szablony/10052/pliki/stawiguda_20161611.pdf | zarchiwizowano = 2018-01-07}}.</ref>
}}

== Bibliografia ==
* Paweł Turowski: Sto siedemdziesiąt trzy lata walki o mowę ojczystą jednej wsi warmińskiej. Wstęp i opracowanie Danuta i Norbert Kasparkowie. Wyd. UWM, Olsztyn 2003, s. 129.
* Georg Kellmann, ''Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic''. Parafia pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, {{ISBN|978-83-918968-1-5}}.

== Linki zewnętrzne ==
* [[Jan Chłosta]] ''[https://www.gok.stawiguda.pl/dzialalnosc/historia-gminy/bartag Z przeszłości Bartąga i Bartążka]'' GOK Stawiguda
* [http://parafiabartag.pl Historia miejscowości na stronie parafii]
* [http://www.kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=76460  Walenty Barczewski Geografia polskiej Warmii. Opis miejscowości oraz regionu Warmia]
{{Gmina Stawiguda}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Bartąg]]

title: Bartąg

Województwo: warmińsko-mazurskie

Powiat: olsztyński

Gmina: Stawiguda

Tablice rejestracyjne: NOL


text:
# Stadion TG Sokół w Sokołowie Małopolskim
Stadion TG Sokół w Sokołowie Małopolskim - obiekt piłkarski znajdujący się w Sokołowie Małopolskim przy ulicy Polnej 1.

## Historia
Początkowo za boisko do piłki nożnej służyły mieszkańcom Sokołowa i okolic błonia pod Turzą. Tuż po I wojnie światowej podjęto działania mające na celu budowę dużego stadionu sportowego w Sokołowie Małopolskim przy wylocie ulicy Raniżowskiej (obecnie Podstawskiego). Stadion został oddany do użytku na początku lat dwudziestych.
W lipcu 1961 roku rozpoczęto budowę pawilonu sportowego. Otwarto go oficjalnie 8 maja 1966 roku. W 1972 roku nastąpiło poszerzenie terenu stadionu sportowego w Sokołowie. W 1986 roku rozbudowano po raz kolejny pawilon sportowy

## Wydarzenia
- 1958 - Dzień Upowszechniania Sportu Związkowego. W zawodach sportowych uczestniczyli między innymi Janusz Sidło, Andrzej Mankiewicz, Halina Falkowska.
- 1985 - finał Ogólnopolskiej Spartakiady Młodzieżowej w rugby.
- 2004 - mecz towarzyski z Karpatami Lwów (3:3) w ramach obchodów 110-lecia TG Sokół w Sokołowie Małopolskim.

## Zmiany
- 1998 - wymiary boiska: 105m x 68m, pojemność: 200 miejsc siedzących, 800 miejsc stojących.
- 2012 - wymiary boiska: 104m x 63m, pojemność: 820 miejsc siedzących, miejsca stojące: brak danych.

Ostatni gruntowny remont stadionu nastąpił na przełomie 2011 i 2012 roku, kiedy wyremontowano między innymi płytę stadionu, budynek pawilonu klubowego oraz trybuny.

wikitext:
{{Stadion infobox
 |nazwa                 = Stadion TG Sokół w Sokołowie Małopolskim
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Stadionsokol.jpg
 |opis zdjęcia          = Trybuna stadionu (2013)
 |pełna nazwa           =
 |przydomek             =
 |poprzednia nazwa      =
 |państwo               = PL-PK
 |miejscowość           = [[Sokołów Małopolski]]
 |adres                 = ul. Polna 1<br />36-050 [[Sokołów Małopolski]]
 |architekt             =
 |koszt budowy          = b/d
 |data budowy           = 1919-1921
 |data otwarcia         = b/d
 |data przebudowy       =
 |data zamknięcia       =
 |właściciel            =
 |operator              =
 |klub                  = [[TG Sokół Sokołów Małopolski]]
 |inauguracja           =
 |pojemność stadionu    = 820 miejsc siedzących
 |rekordowa frekwencja  =
 |oświetlenie           = brak
 |wymiary boiska        = 104 [[metr|m]] x 63 [[metr|m]]
 |nawierzchnia boiska   = trawiasta
 |długość toru          =
 |nawierzchnia toru     =
 |dodatkowe wyposażenie =
 |kod mapy              = Sokołów Małopolski
 |współrzędne           = 50° 13′ 53″ N 	22° 6′ 42″ E
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Stadion TG Sokół w Sokołowie Małopolskim''' - obiekt [[Piłka Nożna|piłkarski]] znajdujący się w [[Sokołów Małopolski|Sokołowie Małopolskim]] przy ulicy Polnej 1.

==Historia==
Początkowo za boisko do piłki nożnej służyły mieszkańcom Sokołowa i okolic błonia pod Turzą. Tuż po I wojnie światowej podjęto działania mające na celu budowę dużego stadionu sportowego w Sokołowie Małopolskim przy wylocie ulicy Raniżowskiej ([[Ulica płk. Piotra Podstawskiego w Sokołowie Małopolskim|obecnie Podstawskiego]]). Stadion został oddany do użytku na początku lat dwudziestych.

W lipcu [[1961]] roku rozpoczęto budowę pawilonu sportowego. Otwarto go oficjalnie 8 maja [[1966]] roku. W [[1972]] roku nastąpiło poszerzenie terenu stadionu sportowego w Sokołowie. W [[1986]] roku rozbudowano po raz kolejny pawilon sportowy

==Wydarzenia==
*[[1958]] - Dzień Upowszechniania Sportu Związkowego. W zawodach sportowych uczestniczyli między innymi [[Janusz Sidło]], [[Andrzej Mankiewicz]], [[Halina Falkowska]].
*[[1985]] - finał Ogólnopolskiej Spartakiady Młodzieżowej w rugby.
*[[2004]] - mecz towarzyski z [[Karpaty Lwów|Karpatami Lwów]] (3:3) w ramach obchodów 110-lecia TG Sokół w Sokołowie Małopolskim.

==Zmiany==
*[[1998]] - wymiary boiska: 105m x 68m, pojemność: 200 miejsc siedzących, 800 miejsc stojących.
*[[2012]] - wymiary boiska: 104m x 63m, pojemność: 820 miejsc siedzących, miejsca stojące: brak danych.

Ostatni gruntowny remont stadionu nastąpił na przełomie 2011 i 2012 roku, kiedy wyremontowano między innymi płytę stadionu, budynek pawilonu klubowego oraz trybuny.

==Bibliografia==
*Walicki B., Walicki L., ''W biało-niebieskich barwach. Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" i jego dziedzictwo w latach 1894-2004''. Towarzystwo Miłośników Ziemi Sokołowskiej. Sokołów Młp. 2005

[[Kategoria:Stadiony piłkarskie w województwie podkarpackim|Sokół w Sokołowie Małopolskim]]
[[Kategoria:Obiekty budowlane w Sokołowie Małopolskim]]
[[Kategoria:Sport w Sokołowie Małopolskim]]

Województwo: podkarpackie

Miejscowość: Sokołów Małopolski

Adres: ul. Polna 1 · 36-050 Sokołów Małopolski

Koszt budowy: b/d

Data otwarcia: b/d

Klub: TG Sokół Sokołów Małopolski

Pojemność stadionu: 820 miejsc siedzących

Oświetlenie: brak


text:
# Borek II
Borek II – polski herb szlachecki, odmiana herbu Strzała.

## Opis herbu
W polu czerwonym strzała żeleźcem do góry, z opierzeniem czarnym w kulki. W klejnocie nad hełmem w rogi jelenie.

## Inne herby o takiej nazwie
Gryzima, Borek, Borek I

## Źródła
- Juliusz Karol Ostrowski Księga herbowa rodów polskich

title: Borek II

wikitext:
'''Borek II''' – polski [[herb szlachecki]], odmiana herbu [[Strzała (herb szlachecki)|Strzała]].

[[File:Borek II POL COA.svg|200px|right]]

== [[blazonowanie|Opis herbu]] ==
W polu czerwonym strzała żeleźcem do góry, z opierzeniem czarnym w kulki. W [[Klejnot herbowy|klejnocie]] nad [[Hełm heraldyczny|hełmem]] w rogi jelenie.

== Inne herby o takiej nazwie ==
[[Gryzima (herb szlachecki)|Gryzima]], [[Borek (herb szlachecki)|Borek]], [[Borek I (herb szlachecki)|Borek I]]

== Źródła ==
* [[Juliusz Karol Ostrowski]] ''[http://ebuw.uw.edu.pl/Content/231/directory.djvu Księga herbowa rodów polskich]''

== Zobacz też ==
* [[herbarz (heraldyka)|herbarz]]
* [[heraldyka]]
* [[Lista polskich herbów szlacheckich|lista herbów]]
{{heraldyka}}
[[Kategoria:Herby szlacheckie]]
[[Kategoria:Odmiany herbowe]]


text:
# Siergiej Szamba
Siergiej Szamba (abch. Сергеи Мирон-иҧа Шамба, ur. 15 marca 1951), abchaski polityk, minister spraw zagranicznych w latach 1997–2004 oraz ponownie od 15 grudnia 2004 do 13 lutego 2010. Premier Abchazji od 13 lutego 2010 do 27 września 2011.

## Życiorys
Siergiej Szamba urodził się w 1951 w Gudaucie w ówczesnej Gruzińskiej SRR. Żonaty, ma syna i córkę. Jest autorem wielu publikacji naukowych i profesorem akademickim. W 1998 uzyskał doktorat na Erywańskim Instytucie Archeologicznym w Armenii.
Od początku lat 90. XX w. do lutego 1992 był przewodniczącym ruchu społeczno-politycznego Zjednoczenie (Aidgilara). W czasie wojny gruzińsko-abchaskiej w latach 1992-1993 zajmował stanowisko pierwszego wiceministra obrony. Po wojnie został przeniesiony do rezerwy w stopniu pułkownika. Pełnił następnie funkcję przewodniczącego Abchaskiej Fundacji Kulturalnej.
7 maja 1997 został mianowany przez prezydenta Władysława Ardzinbę ministrem spraw zagranicznych Abchazji. Stanowisko zajmował do 18 czerwca 2004.
W październiku 2004 założył własną partię polityczną, Socjaldemokratyczną Partię Abchazji. 15 grudnia 2004 prezydent Ardzinba ponownie mianował go szefem dyplomacji. Urząd ten zachował również w rządzie premiera Aleksandra Ankwaba.
13 lutego 2010, po objęciu przez Ankwaba urzędu wiceprezydenta, Siergiej Szamba został mianowany przez prezydenta Bagapsza nowym szefem rządu. Urząd ministra spraw zagranicznych zajmował do 26 lutego 2010.
Wziął w udział w wyborach prezydenckich zorganizowanych 26 sierpnia 2011 po śmierci prezydent Siergieja Bagapsza. Zajął w nich drugie miejsce z wynikiem 21,04%, przegrywając z wiceprezydentem Ankwabem (54,86%) i wygrywając z byłym premierem Raulem Chadżimbą (19,83%). Rosyjskie ministerstwo spraw zagranicznych nazwało wybory „sukcesem”. Wybory nie zostały oficjalne uznane przez zdecydowaną większość państw oraz organizacji międzynarodowych (jako, że Abchazję uznawały tylko 4 państwa na świecie), w tym NATO i OBWE.
27 września 2011 prezydent Ankwab nowym szefem rządu mianował dotychczasowego wicepremiera Leonida Łakierbaję.

title: Siergiej Szamba

wikitext:
{{Polityk infobox
 | polityk = Siergiej Szamba
 | grafika =
 | opis grafiki = Siergiej Szamba (z lewej strony)
 | data urodzenia = [[15 marca]] [[1951]]
 | miejsce urodzenia = [[Gudauta]]
 | data śmierci =
 | miejsce śmierci =
 | funkcja = [[Premierzy Abchazji|Premier Abchazji]]
 | partia = [[Socjaldemokratyczna Partia Abchazji]]
 | od = [[13 lutego]] [[2010]]
 | do = [[27 września]] [[2011]]
 | poprzednik = [[Aleksander Ankwab]]
 | następca = [[Leonid Łakierbaja]]
 | www =
 | commons =
 | quote =
 |2 funkcja = Minister Spraw Zagranicznych
 |2 partia = Socjaldemokratyczna Partia Abchazji
 |2 od = [[15 grudnia]] [[2004]]
 |2 do = [[26 lutego]] [[2010]]
 |2 poprzednik = [[Igor Achba]]
 |2 następca = [[Maksim Grinjia]]
 |3 funkcja = Minister Spraw Zagranicznych
 |3 partia =
 |3 od = [[7 maja]] [[1997]]
 |3 do = [[18 czerwca]] [[2004]]
 |3 poprzednik = [[Konstantin Ozgan]]
 |3 następca = [[Georgi Otyrba]]
}}
'''Siergiej Szamba''' ([[Język abchaski|abch.]] Сергеи Мирон-иҧа Шамба, ur. [[15 marca]] [[1951]]), [[Abchazja|abchaski]] polityk, minister spraw zagranicznych w latach 1997–2004 oraz ponownie od 15 grudnia 2004 do 13 lutego 2010. [[Premierzy Abchazji|Premier Abchazji]] od 13 lutego 2010 do 27 września 2011.

== Życiorys ==
Siergiej Szamba urodził się w 1951 w [[Gudauta|Gudaucie]] w ówczesnej [[Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka|Gruzińskiej SRR]]. Żonaty, ma syna i córkę. Jest autorem wielu publikacji naukowych i profesorem akademickim. W 1998 uzyskał doktorat na Erywańskim Instytucie Archeologicznym w [[Armenia|Armenii]]<ref name=bio>{{cytuj stronę|url=http://mfaabkhazia.org/en/ministry/minister/|tytuł=SHAMBA SERGEI|opublikowany=Ministry of Foreign Affairs – Republic of Abkhazia|data dostępu=2010-02-13|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20100706003032/http://www.mfaabkhazia.org/en/ministry/minister/|zarchiwizowano=2010-07-06}}</ref>.

Od początku lat 90. XX w. do lutego 1992 był przewodniczącym ruchu społeczno-politycznego Zjednoczenie (Aidgilara). W czasie wojny gruzińsko-abchaskiej w latach 1992-1993 zajmował stanowisko pierwszego wiceministra obrony. Po wojnie został przeniesiony do rezerwy w stopniu [[pułkownik]]a. Pełnił następnie funkcję przewodniczącego Abchaskiej Fundacji Kulturalnej<ref name=bio/>.

7 maja 1997 został mianowany przez [[prezydenci Abchazji|prezydenta]] [[Władysław Ardzinba|Władysława Ardzinbę]] ministrem spraw zagranicznych Abchazji. Stanowisko zajmował do 18 czerwca 2004<ref name=bio/><ref name=list>{{cytuj stronę|url=http://mfaabkhazia.org/en/ministry/former_ministers_and_deputies/|tytuł=Former Minister and Deputies|opublikowany=Ministry of Foreign Affairs – Republic of Abkhazia|data dostępu=2010-02-13|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20100706003101/http://www.mfaabkhazia.org/en/ministry/former_ministers_and_deputies/|zarchiwizowano=2010-07-06}}</ref>.

W październiku 2004 założył własną partię polityczną, Socjaldemokratyczną Partię Abchazji<ref>{{cytuj stronę|url=http://abkhasia.kavkaz-uzel.ru/articles/62942|tytuł=В Сухуме состоялся учредительный форум социал-демократической партии Абхазии|opublikowany=|data=16 października 2004|data dostępu=2010-02-13|język=ru}}</ref>. 15 grudnia 2004 prezydent Ardzinba ponownie mianował go szefem dyplomacji. Urząd ten zachował również w rządzie [[premierzy Abchazji|premiera]] [[Aleksander Ankwab|Aleksandra Ankwaba]]<ref name=list/>.

13 lutego 2010, po objęciu przez Ankwaba urzędu wiceprezydenta, Siergiej Szamba został mianowany przez prezydenta [[Siergiej Bagapsz|Bagapsza]] nowym szefem rządu<ref>{{cytuj stronę|url=http://en.rian.ru/world/20100213/157870582.html|tytuł=Abkhazian president taps foreign minister as new premier|data=13 lutego 2010|opublikowany=RIA Novosti|język=en|data dostępu=2010-02-13}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=https://archive.is/20100218053751/http://finchannel.com/Main_News/Politics/58253_Shamba_Becomes_Abkhazia_PM/|tytuł=Shamba Becomes Abkhazia PM|data=13 lutego 2010|opublikowany=The Financial|język=en|data dostępu=2010-02-13}}</ref>. Urząd ministra spraw zagranicznych zajmował do 26 lutego 2010<ref>{{cytuj stronę|url=https://old.civil.ge/eng/article.php?id=22028|tytuł=New Abkhaz FM Appointed|data=26 lutego 2010|opublikowany=civil.ge|język=en|data dostępu=2011-08-30}}</ref>.

Wziął w udział w [[Wybory prezydenckie w Abchazji w 2011 roku|wyborach prezydenckich]] zorganizowanych 26 sierpnia 2011 po śmierci prezydent Siergieja Bagapsza. Zajął w nich drugie miejsce z wynikiem 21,04%, przegrywając z wiceprezydentem Ankwabem (54,86%) i wygrywając z byłym premierem [[Raul Chadżymba|Raulem Chadżimbą]] (19,83%). Rosyjskie ministerstwo spraw zagranicznych nazwało wybory „sukcesem”. Wybory nie zostały oficjalne uznane przez zdecydowaną większość państw oraz organizacji międzynarodowych (jako, że Abchazję uznawały tylko 4 państwa na świecie), w tym [[NATO]] i [[Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie|OBWE]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://archive.is/nZPo|tytuł=Александр Анкваб набрал 54,86 % голосов избирателей|data=27 sierpnia 2011|opublikowany=apsnypress.info|język=ru|data dostępu=2011-08-29}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=https://www.reuters.com/article/idAFTRE77Q0UB20110827|tytuł=Georgia rebel region vice president wins election|data=27 sierpnia 2011|opublikowany=Reuters|język=en|data dostępu=2011-08-30}}</ref>.

27 września 2011 prezydent Ankwab nowym szefem rządu mianował dotychczasowego wicepremiera [[Leonid Łakierbaja|Leonida Łakierbaję]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://eng.ghn.ge/news-4531.html|tytuł=Shamba resigned|data=27 września 2011|opublikowany=ghn.ge|język=en|data dostępu=2011-09-29|archiwum=https://web.archive.org/web/20141029230348/http://eng.ghn.ge/news-4531.html|zarchiwizowano=2014-10-29}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=brak|tytuł=New Abkhaz PM Appointed|data=27 września 2011|opublikowany=geotimes.ge|język=en|archiwum = http://archive.today/2012.08.02-020107/http://www.geotimes.ge/index.php?m=home&newsid=25860 |zarchiwizowano = 2012-08-02|data dostępu=2011-09-29}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Premierzy Abchazji}}

{{SORTUJ:Szamba, Siergiej}}
[[Kategoria:Absolwenci uczelni w Gruzji]]
[[Kategoria:Abchascy ministrowie spraw zagranicznych]]
[[Kategoria:Kandydaci na urząd prezydenta]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Gudaucie]]
[[Kategoria:Premierzy Abchazji]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1951]]

title: Siergiej Szamba

Data i miejsce urodzenia: 15 marca 1951 · Gudauta

Okres:
od 13 lutego 2010 · do 27 września 2011
od 15 grudnia 2004 · do 26 lutego 2010
od 7 maja 1997 · do 18 czerwca 2004

Przynależność polityczna: Socjaldemokratyczna Partia Abchazji

Poprzednik:
Aleksander Ankwab
Igor Achba
Konstantin Ozgan

Następca:
Leonid Łakierbaja
Maksim Grinjia
Georgi Otyrba


text:
# Hanna Śleszyńska
Hanna Śleszyńska (ur. 11 kwietnia 1959 w Warszawie) – polska aktorka teatralna, filmowa i kabaretowa, wykonawczyni piosenki aktorskiej.

## Życiorys

### Wykształcenie
W 1982 ukończyła studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie; opiekunem jej roku był Andrzej Łapicki.

### Kariera zawodowa
Jako aktorka teatralna zadebiutowała występem w sztuce Bertolta Brechta Niebo zawiedzionych (reż. Lena Szurmiej) w Teatrze Ateneum w Warszawie. Następnie występowała w stołecznych teatrach: Komedia (1982–1990, 2002, 2006), Za Daleki (1989), Nowym (1990–1994), Rampa (1995–1997), Dramatycznym (1996–1998), Syrena (od 2004), 6. piętro (od 2013) i Kwadrat (od 2018). W 1991 zdobyła pierwszą nagrodę na XII Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu. Jest zdobywczynią nagrody „Prometeusza”, którą otrzymała za osiągnięcia w sztuce estradowej.
Szerokiej publiczności dała się poznać jako członkini grupy aktorsko-kabaretowej „Tercet, czyli Kwartet”, którą tworzy od 2003 wraz z Robertem Rozmusem, Piotrem Gąsowskim i Wojtkiem Kaletą. W latach 1990-2005 występowała w telewizyjnym Kabarecie Olgi Lipińskiej. Telewidzom jest znana również z kreacji serialowych: gosposia Jadzia w Rodzinie zastępczej (2001–2009), siostra Genowefa Basen w Daleko od noszy (2003–2009) i pani Irenka w O mnie się nie martw (2015–2020).
W 2005 uczestniczyła w drugiej edycji programu rozrywkowego TVN Taniec z gwiazdami. W 2009 na scenie Teatru Bajka w Warszawie zaprezentowała swój pierwszy monodram Cavewomen, a na rynek trafiła książka Marzanny Graff Odnaleźć dobro, której Śleszyńska została jedną z bohaterek. Od 2021 należy do kabaretu PanDemon.

## Życie prywatne
Jej ojciec pracował jako hydrolog, matka była nauczycielką języka polskiego.
Z małżeństwa z Wojciechem Magnuskim ma syna Mikołaja (ur. 1985). Z nieformalnego związku z aktorem Piotrem Gąsowskim ma syna Jakuba (ur. 1995). W latach 2005–2019 była związana z Jackiem Brzoską, przedsiębiorcą i byłym łyżwiarzem.

## Filmografia
- 1980: Lęk przestrzeni jako Dorota
- 1982: Punkty za pochodzenie jako kandydatka recytująca Inwokacje
- 1989: Odbicia jako członek zespołu tanecznego (odc. 3)
- 1992: Kawalerskie życie na obczyźnie jako trzecia kobieta karuzelnika
- 1995: Awantura o Basię jako Marcysia, służąca babci Tańskiej
- 1995: Nic śmiesznego jako asystentka reżysera / kierowniczka planu filmu Klęska
- 1996: Bar Atlantic jako mgr Wanda
- 1996: Tajemnica Sagali jako barmanka
- 1996: Awantura o Basię jako Marcysia, służąca babci Tańskiej
- 1997: Wojenna narzeczona jako żona farmera
- 1997: Boża podszewka jako Józia Jurewicz
- 1998: Złoto dezerterów jako strażniczka w banku
- 1999: Palce lizać jako burmistrzowa
- 2000: Dom jako Lodzia „Cielęcina” (handlarka mięsem)
- 2000: Graczykowie jako Barbara Oberman
- 2001–2003: Szpital na perypetiach jako siostra Eugenia Basen
- 2001–2009: Rodzina zastępcza jako Jadzia Kraśniak
- 2002: Plebania jako Alina Bednarkowa, matka Renaty i Marka
- 2003–2009: Daleko od noszy jako siostra Eugenia Basen
- 2003: Tygrysy Europy 2 jako „Bezpruderyjna” Zaza, kandydatka na żonę Huberta
- 2005: Boża podszewka II jako Józia Górna, siostra Maryśki
- 2006–2008: Hela w opałach jako Grażyna Krawczyk, nauczycielka Kacpra
- 2007: Magda M. jako jedna z poszkodowanych
- 2007: Ja wam pokażę! jako Jagoda
- 2009–2020: Blondynka jako Stanisława Auguścikowa
- 2009: Zamiana jako Iwonka
- 2009: Magiczne drzewo jako ciotka Maryla Gruber
- 2009: Grzeszni i bogaci jako służąca Rołz
- 2010: Belcanto jako przewodnik
- 2010–2011: Daleko od noszy 2 jako siostra Eugenia Basen
- 2011: Daleko od noszy. Szpital futpolowy jako siostra Eugenia Basen
- 2011: Spadkobiercy jako Olivia
- 2012: Hotel 52 jako Zyta Marczewska (odc. 76)
- 2015–2020: O mnie się nie martw jako Irena Palukiewicz
- 2017: Daleko od noszy. Reanimacja jako siostra Eugienia Basen
- 2017: Listy do M. 3 jako fryzjerka Jadzia, matka Jolki
- 2017–2020, od 2022: Ojciec Mateusz jako Anna Dziubak, matka Antoniego
- 2018: 7 uczuć jako sąsiadka Miauczyńskich
- 2018: Dowłatow jako redaktorka czasopisma literackiego
- 2020–2021: Świat według Kiepskich jako Zofia, matka Oskara[8]
- od 2020: M jak miłość jako Iwona Kryńska, matka Anety
- 2021: Misja[9] jako matka Iwony
- 2021–2022: Komisarz Mama jako technik kryminalistyki Alina Żuk
- 2022: Filip jako Diva
- 2025: Przepiękne! jako Krystyna

## Dubbing
- 2004: Iniemamocni – Malina
- 2004: RRRrrrr!!! – żona wodza
- 2005: Kurczak Mały – Luśka
- 2008: Wyprawa na Księżyc 3D − Nadia
- 2019: Zakochany kundel – Kilt

## Nagrody i odznaczenia
- 1991 – I miejsce w XII Przeglądzie Piosenki Aktorskiej
- 2009 – nagroda w kategorii: aktorka komediowa na X Festiwalu Dobrego Humoru w Gdańsku

title: Hanna Śleszyńska

wikitext:
{{Aktor infobox
|imię i nazwisko          = Hanna Śleszyńska
|imię i nazwisko org      =
|grafika                  = Hanna Śleszyńska (02303).jpg
|opis grafiki             = Foto: [[Paweł Matyka]]
|alt grafiki              =
|prawdziwe imię i nazwisko=
|data urodzenia           = 11 kwietnia 1959
|miejsce urodzenia        = [[Warszawa]]
|data śmierci             =
|miejsce śmierci          =
|zawód                    = [[aktor]]ka [[teatr]]alna, [[film]]owa i [[kabaret]]owa, [[piosenkarz|piosenkarka]]
|współmałżonek            = 1. Wojciech Magnuski (rozwód)
|lata aktywności          = od 1980
|zespół artystyczny       =
|odznaczenia              =
|commons                  = Category:Hanna Śleszyńska
|wikicytaty               = Hanna Śleszyńska
|www                      = http://www.sleszynska.pl/
}}
[[Plik:Sleszynska Gasowski2.jpg|thumb|240px|Wspólny występ estradowy z [[Piotr Gąsowski|Piotrem Gąsowskim]]]]
'''Hanna Śleszyńska''' (ur. [[11 kwietnia]] [[1959]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – [[polska]] [[aktor]]ka [[teatr]]alna, [[film]]owa i [[kabaret]]owa, wykonawczyni [[piosenka aktorska|piosenki aktorskiej]].

== Życiorys ==
=== Wykształcenie ===
W 1982 ukończyła studia w [[Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie|Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie]]<ref name="a1">{{cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20060106204451/http://tanieczgwiazdami.onet.pl/9865,uczestnicy.html|tytuł=Taniec z gwiazdami II – Uczestnicy – Para V: Hanna i Michał|opublikowany=tanieczgwiazdami.onet.pl|data dostępu=2019-04-13|język=pl}}</ref>; opiekunem jej roku był [[Andrzej Łapicki]]<ref>{{Cytuj książkę | autor = Kamila Łapicka, Andrzej Łapicki | tytuł = Łapa w Łapę. Z Andrzejem Łapickim rozmawia Kamila Łapicka | wydawca = Wydawnictwo Czerwone i Czarne | data = 2012 | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-7700-039-7 | strony = 69 }}</ref>.

=== Kariera zawodowa ===
Jako aktorka teatralna zadebiutowała występem w sztuce [[Bertolt Brecht|Bertolta Brechta]] ''Niebo zawiedzionych'' (reż. Lena Szurmiej) w [[Teatr Ateneum w Warszawie|Teatrze Ateneum w Warszawie]]. Następnie występowała w stołecznych teatrach: [[Teatr Komedia w Warszawie|Komedia]] (1982–1990, 2002, 2006), [[Teatr Za Daleki w Warszawie|Za Daleki]] (1989), [[Teatr Nowy w Warszawie (1947–2005)|Nowym]] (1990–1994), [[Teatr Rampa|Rampa]] (1995–1997), [[Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy|Dramatycznym]] (1996–1998), [[Teatr Syrena|Syrena]] (od 2004)<ref name="a1"/>, [[Teatr 6. piętro|6. piętro]] (od 2013)<ref>{{Cytuj | url=https://teatr6pietro.pl/artysci/hanna-sleszynska/ | tytuł=Teatr 6.piętro | opublikowany=teatr6pietro.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref> i [[Teatr Kwadrat|Kwadrat]] (od 2018)<ref>{{Cytuj | url=https://teatrkwadrat.pl/kwadrat_aktorzy/hanna-sleszynska/ | tytuł=Hanna Śleszyńska - Teatr Kwadrat | opublikowany=teatrkwadrat.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref>. W 1991 zdobyła pierwszą nagrodę na [[Przegląd Piosenki Aktorskiej#XII Przegląd Piosenki Aktorskiej|XII Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu]]<ref name="a1"/>. Jest zdobywczynią nagrody „Prometeusza”, którą otrzymała za osiągnięcia w sztuce estradowej<ref name="a1"/>.

Szerokiej publiczności dała się poznać jako członkini grupy aktorsko-kabaretowej „Tercet, czyli Kwartet”, którą tworzy od 2003 wraz z [[Robert Rozmus|Robertem Rozmusem]], [[Piotr Gąsowski|Piotrem Gąsowskim]] i [[Wojciech Kaleta|Wojtkiem Kaletą]]<ref name="a1"/>. W latach 1990-2005 występowała w telewizyjnym [[Kabaret Olgi Lipińskiej|Kabarecie Olgi Lipińskiej]]. Telewidzom jest znana również z kreacji serialowych: gosposia [[Lista postaci serialu Rodzina zastępcza|Jadzia]] w ''[[Rodzina zastępcza (serial telewizyjny)|Rodzinie zastępczej]]'' (2001–2009)<ref name="a1"/>, siostra Genowefa Basen w ''[[Daleko od noszy]]'' (2003–2009) i pani Irenka w ''[[O mnie się nie martw (serial telewizyjny)|O mnie się nie martw]]'' (2015–2020).

W 2005 uczestniczyła w drugiej edycji programu rozrywkowego [[TVN]] ''[[Dancing with the Stars. Taniec z gwiazdami|Taniec z gwiazdami]]''<ref name="a1"/>. W 2009 na scenie Teatru Bajka w Warszawie zaprezentowała swój pierwszy monodram ''Cavewomen''<ref>{{Cytuj | url=https://www.kobieta.pl/artykul/hanna-sleszynska-cavewoman | tytuł=Hanna Śleszyńska - Cavewoman - Kobieta.pl | opublikowany=kobieta.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref>, a na rynek trafiła książka [[Marzanna Graff|Marzanny Graff]] ''Odnaleźć dobro'', której Śleszyńska została jedną z bohaterek. Od 2021 należy do kabaretu PanDemon<ref>{{Cytuj | url=https://www.facebook.com/Kabaret-PanDemon-102276915332036/ | tytuł=Kabaret PanDemon | Warsaw | opublikowany=facebook.com | język=pl | data dostępu=2024-04-23}}</ref>.

== Życie prywatne ==
Jej ojciec pracował jako [[Hydrologia|hydrolog]], matka była nauczycielką języka polskiego<ref>{{Cytuj |tytuł = Hanna Śleszyńska: pochodzenie, mąż, dzieci, biografia - Życiorysy.info |data = 2023-12-16 |data dostępu = 2024-01-16 |url = https://zyciorysy.info/hanna-sleszynska/ |język = pl}}</ref>.

Z małżeństwa z Wojciechem Magnuskim ma syna Mikołaja (ur. 1985). Z nieformalnego związku z aktorem [[Piotr Gąsowski|Piotrem Gąsowskim]] ma syna Jakuba (ur. 1995). W latach 2005–2019 była związana z Jackiem Brzoską, przedsiębiorcą i byłym łyżwiarzem.

== Filmografia ==
* [[1980 w filmie|1980]]: ''[[Lęk przestrzeni]]'' jako Dorota
* [[1982 w filmie|1982]]: ''[[Punkty za pochodzenie (film)|Punkty za pochodzenie]]'' jako kandydatka recytująca ''Inwokacje''
* [[1989 w filmie|1989]]: ''[[Odbicia]]'' jako członek zespołu tanecznego (odc. 3)
* [[1992 w filmie|1992]]: ''[[Kawalerskie życie na obczyźnie]]'' jako trzecia kobieta karuzelnika
* [[1995 w filmie|1995]]: ''[[Awantura o Basię (film 1995)|Awantura o Basię]]'' jako Marcysia, służąca babci Tańskiej
* [[1995 w filmie|1995]]: ''[[Nic śmiesznego]]'' jako asystentka reżysera / kierowniczka planu filmu ''Klęska''
* [[1996 w filmie|1996]]: ''[[Bar Atlantic]]'' jako mgr Wanda
* [[1996 w filmie|1996]]: ''[[Tajemnica Sagali]]'' jako barmanka
* [[1996 w filmie|1996]]: ''[[Awantura o Basię (serial telewizyjny)|Awantura o Basię]]'' jako Marcysia, służąca babci Tańskiej
* [[1997 w filmie|1997]]: ''[[Wojenna narzeczona]]'' jako żona farmera
* [[1997 w filmie|1997]]: ''[[Boża podszewka (serial telewizyjny)|Boża podszewka]]'' jako Józia Jurewicz
* [[1998 w filmie|1998]]: ''[[Złoto dezerterów]]'' jako strażniczka w banku
* [[1999 w filmie|1999]]: [[Palce lizać]] jako burmistrzowa
* [[2000 w filmie|2000]]: ''[[Dom (serial telewizyjny)|Dom]]'' jako Lodzia „Cielęcina” (handlarka mięsem)
* [[2000 w filmie|2000]]: ''[[Graczykowie]]'' jako Barbara Oberman
* [[2001 w filmie|2001]]–[[2003 w filmie|2003]]: ''[[Szpital na perypetiach]]'' jako siostra Eugenia Basen
* [[2001 w filmie|2001]]–[[2009 w filmie|2009]]: ''[[Rodzina zastępcza (serial telewizyjny)|Rodzina zastępcza]]'' jako Jadzia Kraśniak
* [[2002 w filmie|2002]]: ''[[Plebania]]'' jako Alina Bednarkowa, matka Renaty i Marka
* [[2003 w filmie|2003]]–[[2009 w filmie|2009]]: ''[[Daleko od noszy]]'' jako siostra Eugenia Basen
* [[2003 w filmie|2003]]: ''[[Tygrysy Europy 2]]'' jako „Bezpruderyjna” Zaza, kandydatka na żonę Huberta
* [[2005 w filmie|2005]]: ''[[Boża podszewka II]]'' jako Józia Górna, siostra Maryśki
* [[2006 w filmie|2006]]–[[2008 w filmie|2008]]: ''[[Hela w opałach]]'' jako Grażyna Krawczyk, nauczycielka Kacpra
* [[2007 w filmie|2007]]: ''[[Magda M.]]'' jako jedna z poszkodowanych
* [[2007 w filmie|2007]]: ''[[Ja wam pokażę! (serial telewizyjny)|Ja wam pokażę!]]'' jako Jagoda
* [[2009 w filmie|2009–]][[2020 w filmie|2020]]: ''[[Blondynka (serial telewizyjny)|Blondynka]]'' jako Stanisława Auguścikowa
* [[2009 w filmie|2009]]: ''[[Zamiana (film 2009)|Zamiana]]'' jako Iwonka
* [[2009 w filmie|2009]]: ''[[Magiczne drzewo]]'' jako ciotka Maryla Gruber
* [[2009 w filmie|2009]]: ''[[Grzeszni i bogaci]]'' jako służąca Rołz
* [[2010 w filmie|2010]]: ''[[Belcanto (film)|Belcanto]]'' jako przewodnik
* [[2010 w filmie|2010]]–[[2011 w filmie|2011]]: ''[[Daleko od noszy 2]]'' jako siostra Eugenia Basen
* [[2011 w filmie|2011]]: ''[[Daleko od noszy. Szpital futpolowy]]'' jako siostra Eugenia Basen
* [[2011 w filmie|2011]]: ''[[Spadkobiercy (program telewizyjny)|Spadkobiercy]]'' jako Olivia
* [[2012 w filmie|2012]]: ''[[Hotel 52]]'' jako Zyta Marczewska (odc. 76)
* [[2015 w filmie|2015]]–[[2020 w filmie|2020]]: ''[[O mnie się nie martw (serial telewizyjny)|O mnie się nie martw]]'' jako Irena Palukiewicz
* [[2017 w filmie|2017]]: ''[[Daleko od noszy. Reanimacja]]'' jako siostra Eugienia Basen
* [[2017 w filmie|2017]]: ''[[Listy do M. 3]]'' jako fryzjerka Jadzia, matka Jolki
* [[2017 w filmie|2017]]–[[2020 w filmie|2020]], od [[2022 w filmie|2022]]: ''[[Ojciec Mateusz]]'' jako Anna Dziubak, matka Antoniego
* [[2018 w filmie|2018]]: ''[[7 uczuć]]'' jako sąsiadka Miauczyńskich
* [[2018 w filmie|2018]]: ''[[Dowłatow]]'' jako redaktorka czasopisma literackiego
* [[2020 w filmie|2020]]–[[2021 w filmie|2021]]: ''[[Świat według Kiepskich]]'' jako Zofia, matka Oskara<ref>{{Cytuj | url=https://przeambitni.pl/swiat-wedlug-kiepskich-powraca-nowy-chlopak-mariolki-i-jego-mama-niezle-namieszaja/ | tytuł="Świat według Kiepskich" powraca – nowy chłopak Mariolki i jego mama nieźle namieszają! | przeAmbitni.pl | opublikowany=przeambitni.pl | język=pl | data dostępu=2020-01-31}}</ref>
* od [[2020 w filmie|2020]]: ''[[M jak miłość]]'' jako Iwona Kryńska, matka Anety
* [[2021 w filmie|2021]]: [[Misja (serial telewizyjny 2021)|''Misja'']]<ref>{{Cytuj |tytuł = „Misja” wspólnym projektem Playera i G.F. Darwin, premiera 22 czerwca |data dostępu = 2021-05-25 |opublikowany = wirtualnemedia.pl |url = https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/misja-wspolny-projekt-playera-i-g-f-darwin-kiedy-premiera |język = pl}}</ref> jako matka Iwony
* [[2021 w filmie|2021]]–[[2022 w filmie|2022]]: ''[[Komisarz Mama]]'' jako technik kryminalistyki Alina Żuk
* [[2022 w filmie|2022]]: ''[[Filip (film)|Filip]]'' jako Diva
* 2025: Przepiękne! jako Krystyna

== Dubbing ==
* 2004: ''[[Iniemamocni]]'' – Malina
* 2004: ''[[RRRrrrr!!!]]'' – żona wodza
* 2005: ''[[Kurczak Mały]]'' – Luśka
* 2008: ''[[Wyprawa na Księżyc 3D]]'' − Nadia
* 2019: ''[[Zakochany kundel (film 2019)|Zakochany kundel]]'' – Kilt

== Nagrody i odznaczenia ==
* 1991 – I miejsce w [[Przegląd Piosenki Aktorskiej#XII Przegląd Piosenki Aktorskiej|XII Przeglądzie Piosenki Aktorskiej]]
* 2009 – nagroda w kategorii: aktorka komediowa na [[Festiwal Dobrego Humoru#X Festiwal Dobrego Humoru (2009)|X Festiwalu Dobrego Humoru]] w Gdańsku

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|1368047|Hanna Śleszyńska}}
* {{Filmweb|osoba|44562|Hanna Śleszyńska}}
* {{Filmpolski|osoba|1115285|Hanna Śleszyńska}}
* {{EncyklopediaTeatru |o |id = 286 |nazwa = Hanna Śleszyńska |data dostępu = 2021-04-09}}
* [http://www.sleszynska.pl/ Oficjalna strona aktorki]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Śleszyńska, Hanna}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza]]
[[Kategoria:Aktorzy i aktorki Kabaretu Olgi Lipińskiej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie]]
[[Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z Polsatem]]
[[Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z TVP]]
[[Kategoria:Polscy artyści kabaretowi]]
[[Kategoria:Polscy wykonawcy poezji śpiewanej i piosenki literackiej]]
[[Kategoria:Polskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Polskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1959]]

title: Hanna Śleszyńska

Data i miejsce urodzenia: 11 kwietnia 1959 · Warszawa

Zawód: aktorka teatralna, filmowa i kabaretowa, piosenkarka

Współmałżonek: 1. Wojciech Magnuski (rozwód)