text:
# Alanina
Alanina, skr. Ala, A – organiczny związek chemiczny z grupy α-aminokwasów. Enancjomer o konfiguracji S (L) jest jednym z dwudziestu podstawowych aminokwasów białkowych. Bierze też udział w cyklu glukozowo-alaninowym.

## Struktura i właściwości
Jest aminokwasem niepolarnym alifatycznym, jej łańcuch boczny stanowi grupa metylowa, −CH
3. Ponieważ przy atomie węgla α występują cztery różne podstawniki, alaninę zalicza się do grupy aminokwasów optycznie czynnych. W białkach występuje jako izomer L i stanowi średnio około 7,8% reszt aminokwasowych występujących w białkach. Jest aminokwasem endogennym.

## Biosynteza
Podczas biosyntezy białek jest kodowana przez kodony GCU, GCC, GCA lub GCG w łańcuchu mRNA. Jest syntetyzowana w organizmach z:
- pirogronianu i waliny przez aminotransferazę walina:pirogronian (EC 2.6.1.66);
- pirogronianu i glutaminianu przez aminotransferazę glutaminian:pirogronian (EC 2.6.1.2);
- z cysteiny przez desulfurazę cysteinową (EC 2.8.1.7).

Ostatni z wymienionych szlaków służy w organizmie jako donor siarki do syntezy klasterów żelazowo-siarkowych w białkach Fe-S, tiaminy, tionukleozydów w tRNA, biotyny i innych związków.

title: Alanina

wikitext:
{{Związek chemiczny infobox
 |nazwa                         = Alanina
 |1. grafika                    = Alanin - Alanine.svg
 |opis 1. grafiki               = Struktura bez określonej [[stereochemia|stereochemii]]
 |rozmiar 1. grafiki            = 140
 |2. grafika                    =
 |opis 2. grafiki               =
 |3. grafika                    =
 |opis 3. grafiki               =
 |nazwa systematyczna           = kwas 2-aminopropanowy
 |nazwy farmaceutyczne          = {{łac.|alaninum}}
 |inne nazwy                    = α-alanina, kwas 2-aminopropionowy, kwas α-aminopropionowy, {{skr|skr.|skrót}} Ala, A
 |wzór sumaryczny               = C3H7NO2
 |inne wzory                    = {{chem2|CH3CH(NH2)COOH}}
 |masa molowa                   = 89,09
 |wygląd                        =
 |SMILES                        = CC(C(=O)O)N
 |numer CAS                     = 56-41-7 (L-alanina)
338-69-2 (D-alanina)
302-72-7 ([[mieszanina racemiczna|DL]]-alanina)
 |PubChem                       = 602
 |DrugBank                      = DB00160
 |gęstość                       = 1,424
 |gęstość źródło                = {{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |stan skupienia w podanej g    = ciało stałe
 |g warunki niestandardowe      = 25 °C, DL-alanina
 |2. gęstość                    = 1,432
 |2. gęstość źródło             = {{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |2. stan skupienia w podanej g = ciało stałe
 |2. g warunki niestandardowe   = 25 °C, L-alanina
 |rozpuszczalność w wodzie      = 166,9 g/kg
 |rww źródło                    = {{odn|Haynes|2016|s='''7'''-1}}
 |rww warunki niestandardowe    = 25 °C, L-alanina
 |inne rozpuszczalniki          = L-alanina: słabo rozpuszczalna w [[etanol]]u i [[pirydyna|pirydynie]], nierozpuszczalna w [[eter dietylowy|eterze dietylowym]] i [[aceton]]ie{{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |temperatura topnienia         =
 |tt źródło                     =
 |tt warunki niestandardowe     =
 |temperatura wrzenia           =
 |tw źródło                     =
 |tw warunki niestandardowe     =
 |temperatura sublimacji        = 250
 |tsb źródło                    = {{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |tsb warunki niestandardowe    =
 |temperatura rozkładu          = 300
 |tr źródło                     = {{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |tr warunki niestandardowe     = DL-alanina
 |2. temperatura rozkładu       = 314
 |2. tr źródło                  = {{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |2. tr warunki niestandardowe  = D-alanina
 |3. temperatura rozkładu       = 297
 |3. tr źródło                  = {{odn|Haynes|2016|s='''3'''-10}}
 |3. tr warunki niestandardowe  = L-alanina
 |temperatura krytyczna         =
 |tk źródło                     =
 |ciśnienie krytyczne           =
 |ck źródło                     =
 |logP                          =
 |kwasowość                     = p''K''a1 2,33
p''K''a2 9,71{{odn|Haynes|2016|s='''7'''-1}}
 |zasadowość                    =
 |punkt izoelektryczny          = 6,00{{odn|Haynes|2016|s='''7'''-1}}
 |lepkość                       =
 |l źródło                      =
 |l warunki niestandardowe      =
 |napięcie powierzchniowe       =
 |np źródło                     =
 |np warunki niestandardowe     =
 |układ krystalograficzny       =
 |moment dipolowy               =
 |moment dipolowy źródło        =
 |karta charakterystyki         = {{Sigma-Aldrich|link=tak|05129|SIGMA|data dostępu=2018-08-29}}
 |zagrożenia GHS źródło         = <ref>{{Sigma-Aldrich|MSDS=tak|05129|SIGMA|data dostępu=2018-08-29|nazwa=L-Alanine}}</ref>
 |postać GHS                    = L-alanina
 |piktogram GHS                 = {{Piktogram GHS|brak}}
 |hasło GHS                     =
 |zwroty H                      = {{Zwroty H|brak}}
 |zwroty EUH                    = {{Zwroty EUH|brak}}
 |zwroty P                      = {{zwroty P|brak}}
 |NFPA 704                      = {{NFPA 704|0|0|0}}
 |postać NFPA 704               = L-alanina
 |NFPA 704 źródło               = <ref>{{Sigma-Aldrich|MSDS=tak|05129|SIGMA|data dostępu=2018-08-29|język=en|nazwa=L-Alanine}}</ref>
 |temperatura zapłonu           =
 |tz źródło                     =
 |tz warunki niestandardowe     =
 |temperatura samozapłonu       =
 |ts źródło                     =
 |ts warunki niestandardowe     =
 |numer RTECS                   = AY2990000
 |dawka śmiertelna              =
 |pochodne                      =
 |podobne związki               = [[β-Alanina|β-alanina]], inne [[aminokwasy białkowe]]
 |commons                       = Category:Alanine
 |wikisłownik                   = alanina
}}
'''Alanina''', {{skr|skr.|skrót}} '''Ala''', '''A''' – [[związki organiczne|organiczny związek chemiczny]] z grupy α-[[Aminokwasy|aminokwasów]]. [[Enancjomery|Enancjomer]] o [[konfiguracja absolutna|konfiguracji]] ''S'' (L) jest jednym z dwudziestu [[Aminokwasy białkowe|podstawowych aminokwasów białkowych]]. Bierze też udział w [[cykl glukozowo-alaninowy|cyklu glukozowo-alaninowym]].

== Struktura i właściwości ==
Jest aminokwasem [[Polarność|niepolarnym]] [[Alkany|alifatycznym]], jej [[Łańcuch atomów|łańcuch boczny]] stanowi [[Grupa alkilowa|grupa metylowa]], {{chem2|\sCH3}}. Ponieważ przy atomie [[Węgiel (pierwiastek)|węgla]] α występują cztery różne [[Grupa funkcyjna|podstawniki]], alaninę zalicza się do grupy aminokwasów [[izomeria optyczna|optycznie czynnych]]. W białkach występuje jako [[chiralność cząsteczek|izomer L]] i stanowi średnio około 7,8% reszt aminokwasowych występujących w białkach<ref name="a">{{cytuj |autor = Nelson, D.; Cox, M. |tytuł = Lehninger Principles of Biochemistry |wydanie = 4 |data = 2005 |wydawca = W.H. Freeman}}</ref>. Jest [[aminokwasy endogenne|aminokwasem endogennym]].

== Biosynteza ==
Podczas [[biosynteza|biosyntezy]] białek jest kodowana przez [[kodon]]y GCU, GCC, GCA lub GCG w łańcuchu [[mRNA]]. Jest syntetyzowana w organizmach z:
* [[kwas pirogronowy|pirogronianu]] i [[walina|waliny]] przez [[aminotransferazy|aminotransferazę]] walina:pirogronian ([[numer EC|EC 2.6.1.66]]);
* pirogronianu i [[kwas glutaminowy|glutaminianu]] przez [[Aminotransferaza alaninowa|aminotransferazę glutaminian:pirogronian]] (EC 2.6.1.2);
* z [[cysteina|cysteiny]] przez [[desulfuraza cysteinowa|desulfurazę cysteinową]] (EC 2.8.1.7).
Ostatni z wymienionych szlaków służy w organizmie jako donor [[siarka|siarki]] do syntezy [[Centrum żelazowo-siarkowe|klasterów żelazowo-siarkowych]] w białkach Fe-S, [[Witamina B1|tiaminy]], [[tionukleozydy|tionukleozydów]] w [[tRNA]], [[biotyna|biotyny]] i innych związków.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
{{dopracować|sekcja|więcej przypisów=2018-08}}
* {{cytuj |autor = Nelson, D.; Cox, M. |tytuł = Lehninger Principles of Biochemistry |wydanie = 4 |data = 2005 |wydawca = W.H. Freeman}}* {{cytuj |autor = Murray, R.K. |tytuł = Harper’s Ilustrated Biochemistry |wydanie = 26 |data = 2003 |wydawca = Lange Medical Books}}* {{cytuj |tytuł = Encyclopedia of Biological Chemistry |inni = W.J. Lenarz (red.), M.D. Lane (red.) |data = 2004 |wydawca = Elsevier}}* {{cytuj |autor = Berg, J.M.; Tymoczko, J.L.; Stryer, L. |tytuł = Biochemistry |wydanie = 5 |data = 2002 |wydawca = W.H. Freeman}}* {{CRC97}}

{{Aminokwasy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Podstawowe aminokwasy białkowe]]

title: Alanina

farm.: łac. alaninum

inne: α-alanina, kwas 2-aminopropionowy, kwas α-aminopropionowy, skr. Ala, A

Inne wzory: CH · 3CH(NH · 2)COOH

Temperatura rozkładu: 300 °C (DL-alanina) · 314 °C (D-alanina) · 297 °C (L-alanina)

Podobne związki: β-alanina, inne aminokwasy białkowe

title: Niebezpieczeństwa


text:
# Chleb prądnicki
Chleb prądnicki – wytwarzany w Krakowie tradycyjny chleb żytni. Produkowany jest w formie dużych (nawet do 14 kg) bochenków. Jest produktem o chronionym oznaczeniu geograficznym w Unii Europejskiej.

## Charakterystyka
Chleb prądnicki jest pieczywem ciemnym, wytwarzanym na dojrzałym kwasie żytnim. Produkowany jest w dwóch kształtach: owalnym i okrągłym. Bochenek owalny ma wagę 4,5 lub 14 kg i wielkość, odpowiednio, 60–65 lub 95–100 cm. Bochenek okrągły waży 4,5 kg i ma średnicę 45–50 cm. Chleb ma kolor ciemny i obsypany jest otrębami żytnimi. Wykonany jest z mąki żytniej i pszennej, gotowanych ziemniaków, otrąb żytnich i świeżych drożdży.
Chleb ten zachowuje świeżość nawet do dwóch tygodni. Jego cechą szczególną jest dojrzewanie po upieczeniu – pełny smak osiąga dzień po ukończeniu wypieku. Jest bogaty w błonnik, witaminy z grupy B (w tym B1, B2), żelazo, magnez i cynk, dlatego uchodzi za wypiek prozdrowotny. Zawiera również bakterie kwasu mlekowego i octowego.

## Historia
Chleb prądnicki produkowany był we wsiach nad rzeką Prądnik – Prądniku Czerwonym i Prądniku Białym – od XIV wieku. Rzeka w dawnych czasach wykorzystywana była do napędu młynów wodnych mielących mąkę. Najstarszy dokument, w którym wspominany jest chleb prądnicki, to akt nadania z 1421 roku, w którym biskup krakowski Albert nadaje swojemu kucharzowi dwa źrebia ziemi na Prądniku i zobowiązuje go do pieczenia chleba na użytek biskupa.
Przywilej króla Jana Olbrachta z 26 maja 1496 nadawał piekarzom z Prądnika (między innymi) prawo sprzedaży chleba w Krakowie raz w tygodniu, w czasie targu odbywającego się we wtorki. Piekarze niemieszkający w Krakowie mieli ograniczony zakres sprzedaży i produkcji pieczywa; pełne prawa handlowe uzyskali dopiero w 1785. Wsie Prądnik Czerwony i Biały zostały włączone w obręb Krakowa 1 kwietnia 1910.
Do początków XX wieku chleb prądnicki cieszył się dużą popularnością, jednak w czasach PRL niemal zaprzestano jego produkcji. W tych czasach kupić go można było tylko na targu na Kleparzu. Produkcję wznowiono po 1989. W 2004 chleb prądnicki został nagrodzony w konkursie „Małopolski Smak”, natomiast w 2005 jego producent otrzymał nominację Marszałka Województwa Małopolskiego do tytułu „Polski Producent Żywności 2005”. W lipcu 2010 chleb prądnicki zgłoszono do kategorii wyrobów o chronionym oznaczeniu geograficznym (będącej formą ochrony pochodzenia i jakości produktów Unii Europejskiej), do której Komisja Europejska wpisała go w marcu 2011.

wikiname: plwiki

title: Chleb prądnicki

in_language: pl

wikitext:
[[Plik:Chleb pradnicki, Poznan Smaki Regionow 2014.jpg|thumb|240px|Chleb prądnicki]]
'''Chleb prądnicki''' – wytwarzany w Krakowie [[Produkt tradycyjny|tradycyjny]] chleb [[Żyto|żytni]]. Produkowany jest w formie dużych (nawet do 14 kg) bochenków. Jest [[Oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych w Unii Europejskiej|produktem o chronionym oznaczeniu geograficznym w Unii Europejskiej]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.ijhar-s.gov.pl/news/items/chleb-pradnicki-zarejestrowany-jako-chronione-oznaczenie-geograficzne.html | tytuł = Chleb prądnicki zarejestrowany jako chronione oznaczenie geograficzne | data dostępu = 2011-03-15| autor = IJHARS | opublikowany = 2011-03-14}}</ref>.

== Charakterystyka ==
Chleb prądnicki jest pieczywem ciemnym, wytwarzanym na dojrzałym kwasie żytnim. Produkowany jest w dwóch kształtach: owalnym i okrągłym. Bochenek owalny ma wagę 4,5 lub 14 kg i wielkość, odpowiednio, 60–65 lub 95–100 cm. Bochenek okrągły waży 4,5 kg i ma średnicę 45–50 cm. Chleb ma kolor ciemny i obsypany jest [[Otręby|otrębami]] żytnimi. Wykonany jest z [[Mąka żytnia|mąki żytniej]] i [[Mąka pszenna|pszennej]], gotowanych ziemniaków, otrąb żytnich i świeżych [[Drożdże|drożdży]]<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Zlozone-wnioski-o-rejestracje-Produkty-regionalne-i-tradycyjne/OGLOSZENIE-MINISTRA-ROLNICTWA-I-ROZWOJU-WSI-z-dnia-11-stycznia-2008-roku | tytuł = Ogłoszenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 stycznia 2008 roku w sprawie wniosku o rejestrację nazwy: „Chleb prądnicki” jako chronione oznaczenie geograficzne | data dostępu = 2011-12-11| autor = Ministerstwo Rolnictwa | opublikowany = 11.01.2008 | praca = | data = | język = }}</ref>.

Chleb ten zachowuje świeżość nawet do dwóch tygodni. Jego cechą szczególną jest dojrzewanie po upieczeniu – pełny smak osiąga dzień po ukończeniu wypieku. Jest bogaty w błonnik, [[Witaminy B|witaminy z grupy B]] (w tym B1, B2), żelazo, magnez i cynk, dlatego uchodzi za wypiek prozdrowotny. Zawiera również [[Bakterie mlekowe|bakterie kwasu mlekowego]] i octowego.<ref>{{Cytuj |autor = MedCena |tytuł = Chleb prądnicki – gdzie kupić, cena, czy jest zdrowy? |data = 2024-05-31 |data dostępu = 2025-07-26 |opublikowany = Medcena |url = https://medcena.pl/blog/chleb-pradnicki-co-to-za-chleb-gdzie-kupic-cena-czy-jest-zdrowy}}</ref>

== Historia ==
[[Plik:Bochen chleba trzymany przez wójta.jpg|thumb|200px|upright|[[Piotr Kluzek (wójt)|Piotr Kluzek]], przedwojenny wójt [[Prądnik Biały|Prądnika Białego]] z chlebem]]
Chleb prądnicki produkowany był we wsiach nad [[Prądnik|rzeką Prądnik]] – [[Prądnik Czerwony|Prądniku Czerwonym]] i [[Prądnik Biały|Prądniku Białym]] – od XIV wieku. Rzeka w dawnych czasach wykorzystywana była do napędu [[Młyn wodny|młynów wodnych]] mielących mąkę. Najstarszy dokument, w którym wspominany jest chleb prądnicki, to akt nadania z 1421 roku, w którym [[Biskupi krakowscy|biskup krakowski]] Albert nadaje swojemu kucharzowi dwa [[źreb]]ia ziemi na Prądniku i zobowiązuje go do pieczenia chleba na użytek biskupa.

Przywilej króla [[Jan I Olbracht|Jana Olbrachta]] z 26 maja 1496 nadawał piekarzom z Prądnika (między innymi) prawo sprzedaży chleba w Krakowie raz w tygodniu, w czasie targu odbywającego się we wtorki. Piekarze niemieszkający w Krakowie mieli ograniczony zakres sprzedaży i produkcji pieczywa; pełne prawa handlowe uzyskali dopiero w 1785. Wsie Prądnik Czerwony i Biały zostały włączone w obręb Krakowa 1 kwietnia 1910.

Do początków XX wieku chleb prądnicki cieszył się dużą popularnością, jednak w czasach [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]] niemal zaprzestano jego produkcji. W tych czasach kupić go można było tylko na targu na [[Kleparz]]u. Produkcję wznowiono po 1989. W 2004 chleb prądnicki został nagrodzony w konkursie „Małopolski Smak”, natomiast w 2005 jego producent otrzymał nominację Marszałka Województwa Małopolskiego do tytułu „Polski Producent Żywności 2005”. W lipcu 2010 chleb prądnicki zgłoszono do kategorii wyrobów [[Oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych w Unii Europejskiej|o chronionym oznaczeniu geograficznym]] (będącej formą ochrony pochodzenia i jakości produktów Unii Europejskiej), do której Komisja Europejska wpisała go w marcu 2011.

== Zobacz też ==
* [[obwarzanek|obwarzanek krakowski]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2010:187:0016:0020:PL:PDF Rozporządzenie Rady Wspólnot Europejskich nr 510/2006 w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych – Chleb Prądnicki, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej]

[[Kategoria:Kuchnia małopolska]]
[[Kategoria:Rodzaje chleba|Prądnicki]]
[[Kategoria:Polskie produkty tradycyjne]]
[[Kategoria:Polskie produkty regionalne chronione prawem Unii Europejskiej]]
[[Kategoria:Dzielnica III Prądnik Czerwony]]


text:
# Lapończycy
Lapończycy, Saamowie (Łoparowie, Loparowie; lap. Saami) – lud zamieszkujący głównie Laponię – krainę historyczno-geograficzną w Europie Północnej obejmującą północne krańce Norwegii, Finlandii, Rosji (Płw. Kolski) oraz Szwecji. Historycznie nazywani Lapończykami, które to miano jest obecnie uważane przez niektóre społeczności saamskie za obraźliwe. Saamowie są potomkami pierwotnych mieszkańców Skandynawii.
Jedna trzecia Lapończyków posługuje się językami saamskimi (z grupy języków ugrofińskich), pozostali mówią językami urzędowymi krajów, w których mieszkają.

## Nazewnictwo
Pochodzenie słowa Saami jest nieznane. Istnieje teoria łącząca Saami, Häme (region w Finlandii) oraz Suomi (fińskie określenie Finlandii) w grupę wywodzącą się od tego samego zapożyczenia z języków bałtyckich – *žēmē, oznaczające ziemię.
Pochodzenie określenia Lapończycy (szw. lappar, ros. лопь) jest nieznane, przez wieki została ona skojarzona ze szwedzkim słowem „lapp”, oznaczającym łatę i uznana za pejoratywną, sugerującą, że Saamowie noszą stare połatane ubrania lub że są ludem „przyszytym” do prawowitych mieszkańców Skandynawii. Z tego powodu od lat 20. XX wieku w Rosji oraz w ostatnich dziesięcioleciach w krajach nordyckich zaczęto upowszechniać nazwy oparte na rdzennej nazwie Saami.
W języku polskim nazwa „Lapończycy” została wprowadzona bez negatywnego kontekstu i nie ma wydźwięku negatywnego.

## Historia
Ten koczowniczy lud trudnił się głównie myślistwem. Do XIV w. zamieszkiwali oni znaczny obszar Skandynawii (również obszar współczesnej Finlandii), później zostali zepchnięci na północ przez ludy skandynawskie i ugrofińskie. Genetycznie Saamowie są dość odlegli od innych ludów żyjących w Skandynawii, wykazując stosunkowo najbliższe (acz niewielkie) pokrewieństwo z Finami – przypuszczalnie w efekcie setek lat mieszania się populacji. Zajmują oni najmniej korzystne obszary tundry polarnej. Saamowie zostali schrystianizowani bardzo późno, bo dopiero w okresie od XVII do XIX wieku, przy czym Saamowie skandynawscy przyjęli luteranizm, a Saamowie kolscy – prawosławie.

### Konflikt ze Szwecją
Od 1993 rząd Szwecji odmawiał Saamom wyłącznego prawa do polowań i rybołówstwa w regionie Girjas Sami. 23 stycznia 2020 jednak wszystkich pięcioro sędziów Szwedzkiego Sądu Najwyższego podjęło decyzję o przyznaniu im tego prawa. Proces trwał ponad 10 lat. Ich konflikt i wyzysk ze strony znajdujących się na tych terenach państw liczy sobie jednak setki lat. W 1922 r. powołano w Szwecji Instytut Biologii Rasowej, gdzie badano Saamów pod kątem eugeniki. Dzieci Saamów były porywane i zabierane od ich rodzin i przymusowo osadzane w tzw. szkołach z internatem. Znane są także przypadki przeprowadzanych przez państwo sterylizacji celem doprowadzenia do stanu „czystości rasowej” w latach 50. XX w. Prawa do połowów były dzielone pomiędzy Saamów, a rząd Szwecji od 2016 roku. W wyniku wyroku z 2020 roku wzrosło poparcie dla ratyfikacji Konwencji 169 o Rdzennej Ludności Międzynarodowej Organizacji Pracy, której Szwecja dotąd nie podpisała.
W 2014 parlament Saamów uchwalił wezwanie do moratorium na wydobycie surowców na ich terenach. Wydobyciem miała zająć się brytyjska korporacja Beowulf Mining poprzez szwedzką spółkę zależną Jokkmokk Iron Mines AB. Deklarowano bogactwo złóż na 118,5 mln ton rud żelaza.
W XXI wieku na ziemi Saamów zaczęto odkrywać największe w Europie złoża pierwiastków ziem rzadkich, a także innych minerałów, o czym informowała szwedzka spółka wydobywcza LKAB. Jak przekazał prezes spółki, ich obecność była znana od około dwóch lat, jednak w wypadku niezniesienia ograniczeń na wydobycie, nie ruszy ono przez następnych 10-15 lat. Zwiększaniu wydobycia w Szwecji sprzeciwiała się współrządząca Szwecją w latach 2014–2021 partia Zielonych. Od czasu wyroku z 2020 roku (patrz wyżej) Saamowie dostają groźby śmierci. Rząd Szwecji przeprowadzał także przymusowe przesiedlenia Saamów z ich terenów.

## Kultura i zwyczaje
Silne procesy asymilacyjne wymusiły na większości Saamów przejęcie osiadłego trybu życia, choć przez długi okres granice poszczególnych krajów nie miały dla koczowniczych Saamów większego znaczenia. Lud ten nadal trudni się tradycyjnymi zajęciami: myślistwem (Saamowie leśni), rybołówstwem (Saamowie nadbrzeżni, głównie nad Oceanem Arktycznym) czy hodowlą reniferów (Saamowie górscy).
Wśród Saamów ciągle żywy jest folklor, m.in. oryginalny kolorowy strój ludowy, rytmiczna forma śpiewu – tzw. joikowanie oraz zdobnictwo w rogu, kości i drewnie. Ciągle obecne są elementy szamańskich praktyk i animistycznych wierzeń.

## Demografia
Według szwedzkiego parlamentu Saami szacowana liczba ludności Saami wynosi około 70 000. Jednym z problemów przy próbie oszacowania liczby ludności Saami jest to, że istnieje niewiele wspólnych kryteriów tego, czym jest „bycie Saami”. Ponadto istnieje kilka języków Saami i dodatkowych dialektów, a na terenie Laponii jest kilka obszarów, gdzie niewielu Saami posługuje się językiem ojczystym z powodu wymuszonej asymilacji kulturowej, lecz nadal uważają się za Samów. Inne wyznaczniki tożsamości to pokrewieństwo (o którym można powiedzieć, że ma duże znaczenie dla wszystkich Saami), region geograficzny Laponii, z którego pochodzi ich rodzina, lub też ochrona bądź zachowanie pewnych aspektów kultury saamskiej.
Niemniej jednak, ze względu na asymilację kulturową ludności Saami, która miała miejsce w czterech krajach na przestrzeni wieków, trudno jest dokładnie oszacować liczbę ludności. Liczebność tej populacji szacuje się na od 80 do 135 tysięcy osób, na obszarze całego regionu nordyckiego, w tym na terenach miejskich, takich jak Oslo, położonych poza Laponią.

## Znani Saamowie
- Lars Levi Læstadius (1800–1861) – szwedzko-saamski pastor luterański, założyciel religijnego ruchu odrodzeniowego laestadianizmu, botanik, pisarz i propagator abstynencji.
- Mari Boine (ur. 1956) – norwesko-saamska piosenkarka o międzynarodowej sławie, tworzy i wykonuje muzykę, inspirującą się folklorem saamskim.
- Tomi Putaansuu (ur. 15 lutego 1974 w Rovaniemi) – założyciel i członek hardrockowego zespołu Lordi. To właśnie on realizuje nowe pomysły na teledyski, piosenki i stroje dla grupy.

title: Lapończycy

wikitext:
{{Dopracować|zweryfikować=2019-11|źródła=2024-11|1=potrzebne źródła lepsze niż encyklopedia popularna z lat 60. XX wieku}}
{{Grupa etniczna infobox
 |nazwa                = Lapończycy
 |nazwa oryginalna     = Saami
 |grafika              = Sami flag.svg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |populacja            = 64–107 tys.
 |miejsce zamieszkania = [[Laponia]] ([[Norwegia]], [[Szwecja]], [[Finlandia]], [[Rosja]])
 |język                = [[Języki lapońskie|języki saamskie]], w tym [[język północnosaamski|północnosaamski]], [[język południowosaamski|południowosaamski]], [[język lule|lule]], [[język skolt|skolt]], [[język inari|inari]], [[język kildin|kildin]]
 |religia              = [[chrześcijaństwo]] (w tym [[prawosławie]], [[luteranizm]]), [[szamanizm]]/[[animizm]]
 |grupa                =
 |pokrewne             =
 |mapa                 = LocationSapmi.png
 |opis mapy            =
 |commons              = Sami people
}}
'''Lapończycy'''{{r|pwn.pl}}, '''Saamowie'''{{r|pwn.pl}} ('''Łoparowie'''<ref name="pwn1967" />, '''Loparowie'''<ref name="pwn1967" />; [[Języki lapońskie|lap.]] ''Saami''{{r|pwn.pl}}) – lud zamieszkujący głównie [[Laponia|Laponię]] – [[kraina historyczna|krainę historyczno]]-geograficzną w [[Europa Północna|Europie Północnej]] obejmującą północne krańce [[Norwegia|Norwegii]], [[Finlandia|Finlandii]], [[Rosja|Rosji]] ([[Półwysep Kolski|Płw. Kolski]]) oraz [[Szwecja|Szwecji]]<ref name="pwn1965" />. Historycznie nazywani Lapończykami, które to miano jest obecnie uważane przez niektóre społeczności saamskie za obraźliwe<ref>{{Cytuj |tytuł = Samis don’t want to be ‘Lapps’ – Aftenposten – News in English – Aftenposten.no |data = 2011-06-29 |data dostępu = 2020-12-25 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20110629125441/http://www.aftenposten.no/english/local/article2246107.ece}}</ref>. Saamowie są potomkami pierwotnych mieszkańców [[Skandynawia|Skandynawii]]<ref name="pwn1967" />.

Jedna trzecia Lapończyków posługuje się [[Języki lapońskie|językami saamskimi]] (z grupy [[języki ugrofińskie|języków ugrofińskich]]), pozostali mówią językami urzędowymi krajów, w których mieszkają.

== Nazewnictwo ==
Pochodzenie słowa ''Saami'' jest nieznane. Istnieje teoria łącząca ''Saami'', ''[[Häme]]'' (region w Finlandii) oraz ''Suomi'' (fińskie określenie Finlandii) w grupę wywodzącą się od tego samego zapożyczenia z [[języki bałtyckie|języków bałtyckich]] – ''*žēmē'', oznaczające ziemię<ref name="fin.ethno" />.

Pochodzenie określenia Lapończycy ([[język szwedzki|szw.]] ''lappar'', [[język rosyjski|ros.]] лопь) jest nieznane, przez wieki została ona skojarzona ze szwedzkim słowem „lapp”, oznaczającym łatę i uznana za pejoratywną<ref>{{Cytuj |autor = Jacek Pawlicki |tytuł = Ostatni tacy Sami |data = 2008 |data dostępu = 2019-11-21 |opublikowany = wyborcza.pl |url = http://wyborcza.pl/1,76842,5719567,Ostatni_tacy_Sami.html?disableRedirects=true}}</ref>, sugerującą, że Saamowie noszą stare połatane ubrania<ref name="boreale" /> lub że są ludem „przyszytym” do prawowitych mieszkańców Skandynawii. Z tego powodu od lat 20. XX wieku w Rosji oraz w ostatnich dziesięcioleciach w krajach nordyckich<ref name="Saamis" /> zaczęto upowszechniać nazwy oparte na rdzennej nazwie ''Saami''.

W języku polskim nazwa „Lapończycy” została wprowadzona bez negatywnego kontekstu i nie ma wydźwięku negatywnego<ref name="poradnia">{{cytuj | tytuł = Lapończycy czy Samowie? |autor=Jan Grzenia| data dostępu = 2024-09-10 | opublikowany = Poradnia językowa PWN | url = https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Laponczycy-czy-Samowie;6259.html | data=2005-05-11}}</ref>.

== Historia ==
[[Plik:Saami Family 1900.jpg|thumb|Saamowie, [[autochton]]i [[Laponia|Laponii]], około 1900 roku]]
Ten koczowniczy lud trudnił się głównie [[Łowiectwo|myślistwem]]. Do XIV w. zamieszkiwali oni znaczny obszar Skandynawii<ref name="pwn1967" /> (również obszar współczesnej [[Finlandia|Finlandii]]), później zostali zepchnięci na północ przez ludy [[Normanowie|skandynawskie]] i [[Ludy ugrofińskie|ugrofińskie]]<ref name="pwn1967" />. Genetycznie Saamowie są dość odlegli od innych ludów żyjących w Skandynawii, wykazując stosunkowo najbliższe (acz niewielkie) pokrewieństwo z Finami – przypuszczalnie w efekcie setek lat mieszania się populacji. Zajmują oni najmniej korzystne obszary [[tundra|tundry]] polarnej. Saamowie zostali [[chrystianizacja|schrystianizowani]] bardzo późno, bo dopiero w okresie od XVII do XIX wieku, przy czym Saamowie skandynawscy przyjęli [[luteranizm]], a Saamowie kolscy – [[prawosławie]]<ref name="pwn1965" />.

=== Konflikt ze Szwecją ===
Od 1993 rząd Szwecji odmawiał Saamom wyłącznego prawa do polowań i rybołówstwa w regionie Girjas Sami. 23 stycznia 2020 jednak wszystkich pięcioro sędziów Szwedzkiego Sądu Najwyższego podjęło decyzję o przyznaniu im tego prawa. Proces trwał ponad 10 lat. Ich konflikt i wyzysk ze strony znajdujących się na tych terenach państw liczy sobie jednak setki lat<ref name="court20">{{Cytuj stronę | url = https://www.culturalsurvival.org/news/historic-court-ruling-upholds-sami-rights-sweden | tytuł = Historic Court Ruling Upholds Sami Rights in Sweden | autor = Kiara Maher | data = 2020-02-14 | język = en | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>. W 1922 r. powołano w Szwecji Instytut Biologii Rasowej, gdzie badano Saamów pod kątem eugeniki. Dzieci Saamów były porywane i zabierane od ich rodzin i przymusowo osadzane w tzw. szkołach z internatem. Znane są także przypadki przeprowadzanych przez państwo sterylizacji celem doprowadzenia do stanu „czystości rasowej” w latach 50. XX w. Prawa do połowów były dzielone pomiędzy Saamów, a rząd Szwecji od 2016 roku{{r|court20}}. W wyniku wyroku z 2020 roku wzrosło poparcie dla ratyfikacji ''Konwencji 169 o Rdzennej Ludności Międzynarodowej Organizacji Pracy'', której Szwecja dotąd nie podpisała{{r|court20}}<ref name="konw89">{{Cytuj stronę | url = https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C169 | tytuł = C169 – Indigenous and Tribal Peoples Convention, 1989 (No. 169) | data = 1989 | język = en fr es ar de ru | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>.

W 2014 parlament Saamów uchwalił wezwanie do moratorium na wydobycie surowców na ich terenach<ref name="mining15">{{Cytuj stronę | url = https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/new-era-exploitation-mining-sami-lands-sweden | tytuł = A New Era of Exploitation? Mining Sami Lands in Sweden | autor = Alec Fprss | data = 2015-12-09 | język = en | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>. Wydobyciem miała zająć się brytyjska korporacja Beowulf Mining poprzez szwedzką spółkę zależną Jokkmokk Iron Mines AB. Deklarowano bogactwo złóż na 118,5 mln ton rud żelaza{{r|mining15}}.

W XXI wieku na ziemi Saamów zaczęto odkrywać największe w Europie złoża pierwiastków ziem rzadkich, a także innych minerałów, o czym informowała szwedzka spółka wydobywcza LKAB<ref name="tvn24ziemie">{{Cytuj stronę | url = https://tvn24.pl/biznes/ze-swiata/szwecja-najwieksze-w-europie-zloza-metali-rzadkich-odkryte-6626519 | tytuł = Odkryto największe w Europie złoża metali ziem rzadkich. "Dostępność tych pierwiastków jest kluczowa" | autor = mp/ToL | data = 2023-01-12 | język = pl | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>. Jak przekazał prezes spółki, ich obecność była znana od około dwóch lat, jednak w wypadku niezniesienia ograniczeń na wydobycie, nie ruszy ono przez następnych 10-15 lat. Zwiększaniu wydobycia w Szwecji sprzeciwiała się współrządząca Szwecją w latach 2014–2021 partia Zielonych<ref name="kłamcytvp">{{Cytuj stronę | url = https://www.tvp.info/65619389/najwieksze-w-europie-zloza-metali-ziem-rzadkich-odkryte-w-szwecji | tytuł = Największe w Europie złoża metali ziem rzadkich odkryte w Szwecji | autor = TM,KF | data = 2023-01-12 | język = pl | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>. Od czasu wyroku z 2020 roku (patrz wyżej) Saamowie dostają groźby śmierci<ref name="grozby">{{Cytuj stronę | url = https://www.thelocal.se/20200130/swedens-indigenous-groups-report-death-threats-after-landmark-court-win/ | tytuł = Sweden’s indigenous groups report death threats after landmark court win | data = 2020-01-30 | opublikowany = The Local | język = en | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>. Rząd Szwecji przeprowadzał także przymusowe przesiedlenia Saamów z ich terenów<ref name="relokacje">{{Cytuj stronę | url = https://www.svt.se/nyheter/lokalt/norrbotten/kraver-ursakt-fran-svenska-staten-om-tvangsflytt | tytuł = Samer kräver ursäkt från svenska staten om tvångsflytt | autor = Anna-Karin Niia | data = 2019-11-15 | opublikowany = Sveriges Television | język = sv | data dostępu = 2023-02-14}}</ref>.

== Kultura i zwyczaje ==
[[Plik:Sami Jienat.jpg|mały|Współcześni Saamowie w [[Strój ludowy|strojach ludowych]]]]
Silne procesy [[Asymilacja kulturowa|asymilacyjne]] wymusiły na większości Saamów przejęcie osiadłego trybu życia<ref name="pwn1965" />, choć przez długi okres [[granica państwowa|granice]] poszczególnych krajów nie miały dla [[Koczownik|koczowniczych]] Saamów większego znaczenia. Lud ten nadal trudni się tradycyjnymi zajęciami: myślistwem (Saamowie leśni), [[rybołówstwo|rybołówstwem]] (Saamowie nadbrzeżni, głównie nad [[Ocean Arktyczny|Oceanem Arktycznym]]) czy hodowlą [[Renifer tundrowy|reniferów]] (Saamowie górscy)<ref name="pwn1965" />.

Wśród Saamów ciągle żywy jest [[folklor]], m.in. oryginalny kolorowy strój ludowy, rytmiczna forma śpiewu – tzw. [[joik]]owanie oraz zdobnictwo w rogu, kości i drewnie<ref name="pwn1965" />. Ciągle obecne są elementy [[szamanizm|szamańskich]] praktyk i [[animizm|animistycznych]] wierzeń.

== Demografia ==
Według szwedzkiego parlamentu Saami szacowana liczba ludności Saami wynosi około 70 000. Jednym z problemów przy próbie oszacowania liczby ludności Saami jest to, że istnieje niewiele wspólnych kryteriów tego, czym jest „bycie Saami”. Ponadto istnieje kilka języków Saami i dodatkowych dialektów, a na terenie Laponii jest kilka obszarów, gdzie niewielu Saami posługuje się językiem ojczystym z powodu wymuszonej asymilacji kulturowej, lecz nadal uważają się za Samów. Inne wyznaczniki tożsamości to [[pokrewieństwo]] (o którym można powiedzieć, że ma duże znaczenie dla wszystkich Saami), region geograficzny Laponii, z którego pochodzi ich rodzina, lub też ochrona bądź zachowanie pewnych aspektów kultury saamskiej<ref>{{Cytuj |tytuł = SAMI IN SWEDEN |data = 2009-12-27 |data dostępu = 2019-12-18 |opublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20091227101518/http://www.uoc.es/euromosaic/web/document/sami/an/i2/i2.html}}</ref>.

Niemniej jednak, ze względu na [[Asymilacja kulturowa|asymilację kulturową]] ludności Saami, która miała miejsce w czterech krajach na przestrzeni wieków, trudno jest dokładnie oszacować liczbę ludności<ref>{{Cytuj |tytuł = The Saami – Virtual Finland |data = 2009-02-10 |data dostępu = 2019-12-18 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20090210090300/http://finland.fi/netcomm/news/showarticle.asp?intNWSAID=25786}}</ref>. Liczebność tej populacji szacuje się na od 80 do 135 tysięcy osób<ref>{{Cytuj |tytuł = Europe :: Norway – The World Factbook – Central Intelligence Agency |data dostępu = 2019-12-18 |opublikowany = cia.gov |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html |archiwum = https://web.archive.org/web/20151016014805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html |zarchiwizowano = 2015-10-16}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = The Sámi people (Norway – the official site in the UK) |data = 2006-05-24 |data dostępu = 2019-12-18 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20060524233923/http://www.norway.org.uk/facts/sami/sami/sami.htm}}</ref>, na obszarze całego regionu nordyckiego, w tym na terenach miejskich, takich jak Oslo, położonych poza Laponią.

== Znani Saamowie ==
* [[Lars Levi Læstadius]] (1800–1861) – szwedzko-saamski pastor luterański, założyciel religijnego ruchu odrodzeniowego [[laestadianizm]]u, botanik, pisarz i propagator abstynencji.
* [[Mari Boine]] (ur. 1956) – norwesko-saamska piosenkarka o międzynarodowej sławie, tworzy i wykonuje muzykę, inspirującą się folklorem saamskim.
* [[Mr. Lordi|Tomi Putaansuu]] (ur. 15 lutego 1974 w [[Rovaniemi]]) – założyciel i członek hardrockowego zespołu [[Lordi]]. To właśnie on realizuje nowe pomysły na teledyski, piosenki i stroje dla grupy.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="pwn1967">{{cytuj książkę |tytuł = [[Wielka encyklopedia powszechna PWN]] |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]] |miejsce = Warszawa |data = 1967 |strony = 278 |tom = 10 |tytuł tomu = Robi–Step}}</ref>
<ref name="pwn1965">{{cytuj książkę |tytuł = [[Wielka encyklopedia powszechna PWN]] |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN|PWN]] |miejsce = Warszawa |data = 1965 |strony = 387–388 |tom = 6 |tytuł tomu = Kont–Mam}}</ref>
<ref name="fin.ethno">[http://www.sgr.fi/ct/ct51.html Abstract: The Finnic Ethnonyms] {{lang|en}}.</ref>
<ref name="boreale">[http://boreale.konto.itv.se/samieng.htm An introduction to the Sami people] {{lang|en}}.</ref>
<ref name="Saamis">[http://www.suri.ee/eup/samis.html Saamis or Lapps] {{lang|en}}.</ref>
<ref name="pwn.pl">{{encyklopedia PWN|id = 3930582|tytuł=Lapończycy|data dostępu=2020-01-17}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
{{commonscat|Sami people|Saamowie}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.rosyjska-polnoc.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=5&Itemid=6%2F | tytuł = Ludność i religie rosyjskiej północy | opublikowany = rosyjska-polnoc.eu | archiwum = https://web.archive.org/web/20140223092421/http://www.rosyjska-polnoc.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=5&Itemid=6%2F | zarchiwizowano = 2014-02-23}} krótki przegląd narodowości regionu w języku polskim

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Saamowie| ]]
[[Kategoria:Ludy fińskie]]

title: LapończycySaami

Miejsce zamieszkania: Laponia (Norwegia, Szwecja, Finlandia, Rosja)

Język: języki saamskie, w tym północnosaamski, południowosaamski, lule, skolt, inari, kildin

Religia: chrześcijaństwo (w tym prawosławie, luteranizm), szamanizm/animizm


text:
# Krzysztof Awedyk Bernatowicz
Krzysztof Awedyk Bernatowicz (ur. 1590, zm. 7 stycznia 1671) – zamożny kupiec ormiański we Lwowie, administrator ceł Rzeczypospolitej, sekretarz króla Jana Kazimierza.

## Życiorys
W 1630 należał do przeciwników biskupa Mikołaja Torosowicza i podporządkowania biskupstwa ormiańskiego we Lwowie papieżowi.
Znany był z ostentacyjnej zamożności. Gdy znajdujący się w potrzebie król Władysław IV zażądał od niego pożyczki stu tysięcy dukatów, Bernatowicz zapytał w jakiej król chce je mieć monecie: w złotej, srebrnej, czy miedzianej. Otrzymawszy od władcy odpowiedź, że we wszystkich, przysłał mu zamiast umówionej sumy jej trzykrotność, po sto tysięcy w każdym kruszcu.
Miał m.in. synów: Bernarda, towarzysza lekkiej chorągwi pułkownika Atanazego Miączyńskiego herbu Suchekomnaty, sędziego praw ormiańskich we Lwowie, nobilitowanego przez króla Jana III Sobieskiego w 1676 (i przyjętego do herbu Suchekomnaty przez pułkownika Miączyńskiego) i Zachariasza, sekretarza króla Augusta Mocnego.

title: Krzysztof Awedyk Bernatowicz

wikitext:
[[Plik:Krzysztof Awedyk Bernatowicz.jpg|thumb|240px|Krzysztof Awedyk Bernatowicz]]
'''Krzysztof Awedyk Bernatowicz''' (ur. [[1590]], zm. [[7 stycznia]] [[1671]]) – zamożny [[Kupiec (zawód)|kupiec]] [[Ormianie w Polsce|ormiański]] we [[Lwów|Lwowie]], administrator ceł Rzeczypospolitej, sekretarz króla [[Jan II Kazimierz Waza|Jana Kazimierza]].

== Życiorys ==
W [[1630]] należał do przeciwników biskupa [[Mikołaj Torosowicz|Mikołaja Torosowicza]] i podporządkowania [[Arcybiskupi lwowscy obrządku ormiańskiego|biskupstwa ormiańskiego]] we [[Lwów|Lwowie]] papieżowi.

Znany był z ostentacyjnej zamożności. Gdy znajdujący się w potrzebie król [[Władysław IV Waza|Władysław IV]] zażądał od niego pożyczki stu tysięcy dukatów, Bernatowicz zapytał w jakiej król chce je mieć monecie: w złotej, srebrnej, czy miedzianej. Otrzymawszy od władcy odpowiedź, że we wszystkich, przysłał mu zamiast umówionej sumy jej trzykrotność, po sto tysięcy w każdym kruszcu.

Miał m.in. synów: Bernarda, towarzysza lekkiej chorągwi pułkownika [[Atanazy Walenty Miączyński|Atanazego Miączyńskiego herbu Suchekomnaty]], sędziego praw ormiańskich we Lwowie, nobilitowanego przez króla [[Jan III Sobieski|Jana III Sobieskiego]] w [[1676]] (i przyjętego do herbu [[Suchekomnaty]] przez pułkownika Miączyńskiego) i [[Zachariasz Bernatowicz|Zachariasza]], sekretarza króla [[August II Mocny|Augusta Mocnego]].

== Zobacz też ==

[[Bernatowicz]]

== Bibliografia ==
* ''[[Encyklopedia Orgelbranda|Encyklopedyja Powszechna (Orgelbranda)]]'', tom III, Warszawa 1860, s. 267
* [[Sadok Barącz]], ''Żywoty sławnych ormian w Polsce'', Lwów 1856
* [[Szymon Konarski (heraldyk)|Szymon Konarski]], ''[[Materiały do Biografii, Genealogii i Heraldyki Polskiej]]'', Tom 9, Paryż 1987, s. 98
* [[Sławomir Górzyński]], ''Nobilitacje w Galicji w latach 1772-1918'', Warszawa 1997, s. 69
* ''Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w Zbiorach [[Archiwum Główne Akt Dawnych|Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie]]'', opr. Anna Wajs, Warszawa 2001, s. 20

{{SORTUJ:Bernatowicz, Krzysztof Awedyk}}
[[Kategoria:Bernatowiczowie herbu Bernatowicz]]
[[Kategoria:Ormianie w I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Kupcy lwowscy (I Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z cłami I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Sekretarze Jana II Kazimierza Wazy]]
[[Kategoria:Mieszczanie lwowscy (I Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1590]]
[[Kategoria:Zmarli w 1671]]


text:
# Lista archiwów państwowych w Polsce
Poniżej podano listę archiwów państwowych w Polsce i ich oddziałów terenowych:
- Archiwum Główne Akt Dawnych
- Archiwum Akt Nowych
- Narodowe Archiwum Cyfrowe
- Archiwum Państwowe w Białymstoku
  - Oddział w Łomży
- Archiwum Państwowe w Bydgoszczy
  - Oddział w Inowrocławiu
- Archiwum Państwowe w Częstochowie
- Archiwum Państwowe w Gdańsku
  - Oddział w Gdyni
  - Odział w Malborku
- Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim
- Archiwum Państwowe w Kaliszu
- Archiwum Państwowe w Katowicach
  - Oddział w Bielsku-Białej
  - Oddział w Cieszynie
  - Oddział w Gliwicach
  - Oddział w Pszczynie
  - Oddział w Raciborzu
- Archiwum Państwowe w Kielcach
  - Oddział w Sandomierzu
- Archiwum Państwowe w Koszalinie
  - Oddział w Słupsku
  - Oddział w Szczecinku
- Archiwum Narodowe w Krakowie
  - Oddział w Bochni
  - Oddział w Nowym Sączu
  - Ekspozytura w Nowym Targu
  - Ekspozytura w Spytkowicach
  - Oddział w Tarnowie
- Archiwum Państwowe w Lesznie
- Archiwum Państwowe w Lublinie
  - Oddział w Chełmie
  - Oddział w Kraśniku
  - Oddział w Radzyniu Podlaskim
- Archiwum Państwowe w Łodzi
  - Oddział w Sieradzu
- Archiwum Państwowe w Olsztynie
- Archiwum Państwowe w Opolu
- Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim
  - Oddział w Tomaszowie Mazowieckim
- Archiwum Państwowe w Płocku
  - Oddział w Kutnie
  - Oddział w Łęczycy
- Archiwum Państwowe w Poznaniu
  - Oddział w Gnieźnie
  - Oddział w Koninie
  - Oddział w Pile
- Archiwum Państwowe w Przemyślu
- Archiwum Państwowe w Radomiu
- Archiwum Państwowe w Rzeszowie
  - Oddział w Sanoku
- Archiwum Państwowe w Siedlcach
- Archiwum Państwowe w Suwałkach
  - Oddział w Ełku
- Archiwum Państwowe w Szczecinie
  - Oddział w Międzyzdrojach
  - Oddział w Stargardzie
  - Ekspozytura w Strzmielu
- Archiwum Państwowe w Toruniu
  - Oddział we Włocławku
- Archiwum Państwowe w Warszawie
  - Oddział w Grodzisku Mazowieckim
  - Oddział w Łowiczu
  - Oddział w Mławie
  - Oddział w Otwocku
  - Oddział w Pułtusku
  - Archiwum Państwowe Dokumentacji Osobowej i Płacowej
- Archiwum Państwowe we Wrocławiu
  - Oddział w Bolesławcu
  - Oddział w Jeleniej Górze
  - Oddział w Kamieńcu Ząbkowickim
  - Oddział w Legnicy
- Archiwum Państwowe w Zamościu
- Archiwum Państwowe w Zielonej Górze

title: Lista archiwów państwowych w Polsce

wikitext:
[[Plik:Bielsko-Biała, Archiwum Państwowe 2.JPG|thumb|300px|Archiwum Państwowe w Katowicach – Oddział w Bielsku-Białej]]
[[Plik:Archiwum Państwowe w Toruniu.jpg|thumb|300px|[[Archiwum Państwowe w Toruniu]]]]
Poniżej podano listę [[Archiwum Państwowe|archiwów państwowych]] w Polsce i ich oddziałów terenowych:

* [[Archiwum Główne Akt Dawnych]]
* [[Archiwum Akt Nowych]]
* [[Narodowe Archiwum Cyfrowe]]
* [[Archiwum Państwowe w Białymstoku]]
** Oddział w [[Łomża|Łomży]]
* [[Archiwum Państwowe w Bydgoszczy]]
** Oddział w [[Inowrocław]]iu
* [[Archiwum Państwowe w Częstochowie]]
* [[Archiwum Państwowe w Gdańsku]]
** Oddział w [[Gdynia|Gdyni]]
** Odział w [[Malbork|Malborku]]
* [[Archiwum Państwowe w Gorzowie Wielkopolskim]]
* [[Archiwum Państwowe w Kaliszu]]
* [[Archiwum Państwowe w Katowicach]]
** Oddział w [[Bielsko-Biała|Bielsku-Białej]]
** Oddział w [[Cieszyn]]ie
** Oddział w [[Gliwice|Gliwicach]]
** Oddział w [[Pszczyna|Pszczynie]]
** Oddział w [[Racibórz|Raciborzu]]
* [[Archiwum Państwowe w Kielcach]]
** Oddział w [[Sandomierz]]u
* [[Archiwum Państwowe w Koszalinie]]
** Oddział w [[Słupsk]]u
** Oddział w [[Szczecinek|Szczecinku]]
* [[Archiwum Narodowe w Krakowie]]
** Oddział w [[Bochnia|Bochni]]
** Oddział w [[Nowy Sącz|Nowym Sączu]]
** Ekspozytura w [[Nowy Targ|Nowym Targu]]
** Ekspozytura w [[Spytkowice (powiat wadowicki)|Spytkowicach]]
** Oddział w [[Tarnów|Tarnowie]]
* [[Archiwum Państwowe w Lesznie]]
* [[Archiwum Państwowe w Lublinie]]
** Oddział w [[Chełm]]ie
** Oddział w [[Kraśnik]]u
** Oddział w [[Radzyń Podlaski|Radzyniu Podlaskim]]
* [[Archiwum Państwowe w Łodzi]]
** Oddział w [[Sieradz]]u
* [[Archiwum Państwowe w Olsztynie]]
* [[Archiwum Państwowe w Opolu]]
* [[Archiwum Państwowe w Piotrkowie Trybunalskim]]
** Oddział w [[Tomaszów Mazowiecki|Tomaszowie Mazowieckim]]
* [[Archiwum Państwowe w Płocku]]
** Oddział w [[Kutno|Kutnie]]
** Oddział w [[Łęczyca|Łęczycy]]
* [[Archiwum Państwowe w Poznaniu]]
** Oddział w [[Gniezno|Gnieźnie]]
** Oddział w [[Konin]]ie
** Oddział w [[Piła (miasto)|Pile]]
* [[Archiwum Państwowe w Przemyślu]]
* [[Archiwum Państwowe w Radomiu]]
* [[Archiwum Państwowe w Rzeszowie]]
** Oddział w [[Sanok]]u
* [[Archiwum Państwowe w Siedlcach]]
* [[Archiwum Państwowe w Suwałkach]]
** Oddział w [[Ełk]]u
* [[Archiwum Państwowe w Szczecinie]]
** Oddział w [[Międzyzdroje|Międzyzdrojach]]
** Oddział w [[Stargard|Stargardzie]]
** Ekspozytura w [[Strzmiele|Strzmielu]]
* [[Archiwum Państwowe w Toruniu]]
** Oddział we [[Włocławek|Włocławku]]
* [[Archiwum Państwowe m.st. Warszawy|Archiwum Państwowe w Warszawie]]
** Oddział w [[Grodzisk Mazowiecki|Grodzisku Mazowieckim]]
** Oddział w [[Łowicz]]u
** Oddział w [[Mława|Mławie]]
** Oddział w [[Otwock]]u
** Oddział w [[Pułtusk]]u
**[[Archiwum Państwowe Dokumentacji Osobowej i Płacowej]]
* [[Archiwum Państwowe we Wrocławiu]]
** Oddział w [[Bolesławiec|Bolesławcu]]
** Oddział w [[Jelenia Góra|Jeleniej Górze]]
** Oddział w [[Kamieniec Ząbkowicki|Kamieńcu Ząbkowickim]]
** Oddział w [[Legnica|Legnicy]]
* [[Archiwum Państwowe w Zamościu]]
* [[Archiwum Państwowe w Zielonej Górze]]

{{Archiwa państwowe w Polsce}}

[[Kategoria:Archiwa państwowe w Polsce|*]]
[[Kategoria:Strony przeglądowe – historia]]


text:
# Ḱ
Ḱ – litera określana również jako K z ostrym akcentem.
Litera jest wykorzystywana w:
- ormiańskiej ortografii łacińskiej
- jako transliteracja cyrylicy Ќ, używanej w języku macedońskim[1]
- w dialekcie saanicz
- w ortografii łacińskiej Santali
- w transliteracji alfabetu Kharoszti
- jako reprezentująca fonem Proto-Indo-Europejski */kʲ/

title: Ḱ

wikitext:
{{Grafem infobox
 |nazwa               = Ḱ
 |grafika             = Latin letter K with acute.svg
 |opis grafiki        =
 |znak                =
 |majuskuła           = Ḱ
 |minuskuła           = ḱ
 |postać izolowana    =
 |postać początkowa   =
 |postać środkowa     =
 |postać końcowa      =
 |podstawowy alfabet  =
 |podstawowe pismo    = [[alfabet łaciński|łaciński]]
 |twórca              =
 |oparty na grafemie  =
 |znak diakrytyczny   =
 |ligatura liter      =
 |znak tonalny litery =
 |dwuznak liter       =
 |trójznak liter      =
 |tetragraf liter     =
 |pentagraf liter     =
 |heksagraf liter     =
}}

'''Ḱ''' – litera określana również jako K z ostrym akcentem.

Litera jest wykorzystywana w:

* [[Język ormiański|ormiańskiej]] ortografii łacińskiej
* jako transliteracja cyrylicy [[Ќ]], używanej w [[Język macedoński|języku macedońskim]]<ref>{{Cytuj |autor = Elena Jovanova-Grujovska |tytuł = Правопис на македонскиот јазик |data = 2017 |data dostępu = 2025-05-15 |s = 179 |język = mk}}</ref>
* w dialekcie [[Język saanicz|saanicz]]
* w ortografii łacińskiej [[Język santali|Santali]]
* w transliteracji alfabetu [[Kharoszthi|Kharoszti]]
* jako reprezentująca fonem Proto-Indo-Europejski */kʲ/

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Litery alfabetu łacińskiego]]
[[Kategoria:Spółgłoski]]

title: Ḱ

Majuskuła: Ḱ

Minuskuła: ḱ

Podstawowe pismo: łaciński


text:
# Złap mnie, jeśli potrafisz (film)
Złap mnie, jeśli potrafisz (ang. Catch Me if You Can) – amerykańska komedia kryminalna z 2002 roku w reżyserii Stevena Spielberga, zrealizowana na podstawie książki z 1980, autorstwa Franka Williama Abagnale’a oraz Stana Reddinga.
Film opowiada historię oszusta z lat 60. XX wieku, Franka Williama Abagnale’a, późniejszego specjalisty i wynalazcy w dziedzinie zabezpieczeń dokumentów bankowych oraz czeków.
Zdjęcia kręcono w Los Angeles, Pasadenie, Nowym Jorku, Montrealu i Paryżu.

## Fabuła
Abagnale (Leonardo DiCaprio) jest najmłodszym oszustem w historii kryminalnej. Po rozwodzie rodziców, zmuszony do podjęcia decyzji, przy kim chce zostać, szesnastoletni Frank ucieka z domu do Nowego Jorku. Ponieważ jest zafascynowany zawodem pilota samolotów pasażerskich, postanawia podawać się za jednego z nich. Za pomocą otrzymanej od ojca (Christopher Walken) na urodziny książeczki czekowej, dokonując bardzo zręcznych przeróbek dokumentów, wyłudza od szeregu banków duże kwoty pieniędzy. Pozwala mu to na prowadzenie lekkiego stylu życia. Wykorzystując oryginalny mundur pilota linii lotniczych PanAm oraz zwyczaje lotnictwa cywilnego lat sześćdziesiątych, lata na waleta (ang. Deadhead) – za darmo po całych USA i dokonuje serii oszustw bankowych z pomocą fałszywych czeków.
Liczba i styl oszustw powoduje powołanie specjalnej komisji FBI, na której czele staje agent Carl Hanratty (Tom Hanks). Abagnale, wykorzystując swój osobisty, młodzieńczy urok, uwodzi szereg młodych urzędniczek bankowych, aby wydobywać od nich tajemnice bankowości i przepływu finansów w tych instytucjach. Prasa nadaje mu przydomek „podniebnego Jamesa Bonda”.
Agent Hanratty po serii nieudanych prób schwytania młodego oszusta bliski jest załamania nerwowego. W końcu udaje mu się aresztować Franka, poszukiwanego już międzynarodowym listem gończym, we Francji. Abagnale ma w tym czasie na swoim koncie ponad 10 000 sfałszowanych czeków.
Z powodu niezwykłych umiejętności i młodego wieku Frank otrzymuje od władz przyzwolenie na życie na wolności, pod warunkiem, że „odpokutuje” za oszustwa pracą na rzecz bankowości i FBI – ma pomagać w rozwikłaniu innych oszustw bankowych. Czyni to pod nadzorem agenta Hanratty'ego. W ten sposób z oszusta staje się wysokiej klasy specjalistą do spraw systemowego zabezpieczenia czeków bankowych.

## Obsada
- Leonardo DiCaprio – Frank Abagnale Jr.
- Tom Hanks – Carl Hanratty
- Christopher Walken – Frank Abagnale Sr.
- Martin Sheen – Roger Strong
- Nathalie Baye – Paula Abagnale
- Amy Adams – Brenda Strong
- Frank John Hughes – Tom Fox
- Steve Eastin – Paul Morgan
- Jennifer Garner – Cheryl Ann
- Ellen Pompeo – Marci
- Elizabeth Banks – Lucy

## Wersja polska
Opracowanie wersji polskiej: Start International Polska

Reżyseria: Ewa Złotowska
Dialogi polskie: Katarzyna Wojsz
Dźwięk i montaż: Janusz Tokarzewski, Hanna Makowska
Kierownictwo produkcji: Elżbieta Araszkiewicz

W polskiej wersji udział wzięli:
- Jacek Sołtysiak – Frank Abagnale Jr.
- Cezary Morawski – Carl Hanratty
- Wojciech Duryasz – Frank Abagnale
- Ewa Kania – Paula Abagnale
- Marek Barbasiewicz – Roger Strong
- Krystyna Kozanecka – Brenda Strong
- Jolanta Wołłejko – Carol Strong

oraz
- Elżbieta Araszkiewicz
- Paweł Araszkiewicz
- Adam Bauman
- Agata Gawrońska
- Elżbieta Kopocińska
- Stanisław Brudny
- Ryszard Brylski
- Janusz Bukowski
- Andrzej Butruk
- Joanna Wizmur
- Marek Frąckowiak
- Paweł Galia
- Marcin Goll
- Paweł Iwanicki
- Piotr Kamiński
- Cynthia Kaszyńska
- Ilona Kuśmierska
- Zbigniew Konopka
- Anna Krajewska
- Katarzyna Krasowska
- Zbigniew Krawczyk
- Anna Kuszewska
- Krzysztof Królak
- Jan Kulczycki
- Maria Łobodzińska
- Marlena Mączkowska
- Piotr Maślankiewicz
- Małgorzata Puzio
- Józef Mika
- Tadeusz Nyczek
- Maciej Papużko
- Iwona Rulewicz
- Paweł Szczesny
- Janusz Tokarzewski
- Robert Tondera
- Paweł Tymosiak
- Ewa Wawrzoń
- Jerzy Wierciński
- Beata Wierzchowska
- Krzysztof Zakrzewski
- Ewa Złotowska

## Nagrody i nominacje
Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej – Oscar 2003
- nominacja w kategorii Najlepszy aktor drugoplanowy – Christopher Walken
- nominacja w kategorii Najlepsza muzyka oryginalna – John Williams

Hollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej – Złoty Glob 2003
- nominacja w kategorii Najlepszy aktor w dramacie – Leonardo DiCaprio

Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych – BAFTA 2003
- wygrana w kategorii Najlepszy aktor drugoplanowy – Christopher Walken
- nominacja do Nagrody im. Anthony’ego Asquitha za najlepszą muzykę filmową – John Williams
- nominacja w kategorii Najlepsze kostiumy – Mary Zophres
- nominacja w kategorii Najlepszy scenariusz adaptowany – Jeff Nathanson

Gildia Aktorów Filmowych – Aktor 2003
- wygrana w kategorii Najlepszy aktor w roli drugoplanowej – Christopher Walken

Amerykańska Gildia Scenografów – ADG 2003
- wygrana w kategorii Najlepsza scenografia w filmie współczesnym

MTV – Złoty Popcorn 2003
- nominacja w kategorii Najlepszy aktor – Leonardo DiCaprio

Międzynarodowa Akademia Prasy – Satelita 2003
- nominacja w kategorii Najlepsza scenografia – Sarah Knowles

title: Złap mnie, jeśli potrafisz (film)

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Złap mnie, jeśli potrafisz
 |oryginalny tytuł = {{k|en|Catch Me If You Can}}
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[komedia kryminalna]]
 |rok produkcji    = [[2002 w filmie|2002]]
 |data premiery    = 16 grudnia 2002
28 lutego 2003 (Polska)
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
 |język            = [[język angielski|angielski]]
[[język francuski|francuski]]
 |czas trwania     = 141 min
 |reżyseria        = [[Steven Spielberg]]
 |scenariusz       = [[Jeff Nathanson]]
 |główne role      = [[Leonardo DiCaprio]]
[[Tom Hanks]]
[[Christopher Walken]]
[[Martin Sheen]]
 |muzyka           = [[John Williams (kompozytor)|John Williams]]
 |zdjęcia          = [[Janusz Kamiński (operator filmowy)|Janusz Kamiński]]
 |scenografia      = [[Jeannine Oppewall]]
[[Sarah Knowles]]
 |kostiumy         = [[Mary Zophres]]
 |montaż           = [[Michael Kahn]]
 |produkcja        = [[Steven Spielberg]]
[[Walter F. Parkes]]
 |wytwórnia        = [[DreamWorks]]
[[Kemp Company]]
[[Splendid Pictures]]
[[Parkes/MacDonald Productions]]
[[Amblin Entertainment]]
[[Muse Entertainment Enterprises]]
 |dystrybucja      = [[DreamWorks]]
 |budżet           = 52.000.000 $
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          = nominacje do [[Nagroda Akademii Filmowej|Oscara]]
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Złap mnie, jeśli potrafisz''' ({{ang.|Catch Me if You Can}}) – amerykańska [[komedia kryminalna]] z [[2002 w filmie|2002]] roku w reżyserii [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]], zrealizowana na podstawie [[Złap mnie, jeśli potrafisz (książka)|książki]] z 1980, autorstwa [[Frank Abagnale|Franka Williama Abagnale’a]] oraz [[Stan Redding|Stana Reddinga]].

Film opowiada historię oszusta z lat 60. XX wieku, [[Frank Abagnale|Franka Williama Abagnale’a]], późniejszego specjalisty i wynalazcy w dziedzinie zabezpieczeń dokumentów bankowych oraz czeków.

Zdjęcia kręcono w [[Los Angeles]], [[Pasadena (Kalifornia)|Pasadenie]], [[Nowy Jork|Nowym Jorku]], [[Montreal]]u i [[Paryż]]u.

== Fabuła ==
[[Frank Abagnale|Abagnale]] ([[Leonardo DiCaprio]]) jest najmłodszym oszustem w historii kryminalnej. Po rozwodzie rodziców, zmuszony do podjęcia decyzji, przy kim chce zostać, szesnastoletni Frank ucieka z domu do [[Nowy Jork|Nowego Jorku]]. Ponieważ jest zafascynowany zawodem pilota [[samolot pasażerski|samolotów pasażerskich]], postanawia podawać się za jednego z nich. Za pomocą otrzymanej od ojca ([[Christopher Walken]]) na urodziny [[czek|książeczki czekowej]], dokonując bardzo zręcznych przeróbek dokumentów, wyłudza od szeregu banków duże kwoty pieniędzy. Pozwala mu to na prowadzenie lekkiego stylu życia. Wykorzystując oryginalny mundur pilota linii lotniczych ''PanAm'' oraz zwyczaje lotnictwa cywilnego lat sześćdziesiątych, lata ''na waleta'' (ang. ''Deadhead'') – za darmo po całych [[Stany Zjednoczone|USA]] i dokonuje serii oszustw bankowych z pomocą fałszywych czeków.

Liczba i styl oszustw powoduje powołanie specjalnej komisji [[Federalne Biuro Śledcze|FBI]], na której czele staje agent Carl Hanratty ([[Tom Hanks]]). Abagnale, wykorzystując swój osobisty, młodzieńczy urok, uwodzi szereg młodych urzędniczek bankowych, aby wydobywać od nich tajemnice bankowości i przepływu finansów w tych instytucjach. Prasa nadaje mu przydomek „''podniebnego [[James Bond|Jamesa Bonda]]''”.

Agent Hanratty po serii nieudanych prób schwytania młodego oszusta bliski jest załamania nerwowego. W końcu udaje mu się aresztować Franka, poszukiwanego już międzynarodowym listem gończym, we [[Francja|Francji]]. Abagnale ma w tym czasie na swoim koncie ponad 10 000 sfałszowanych czeków.

Z powodu niezwykłych umiejętności i młodego wieku Frank otrzymuje od władz przyzwolenie na życie na wolności, pod warunkiem, że „odpokutuje” za oszustwa pracą na rzecz bankowości i FBI – ma pomagać w rozwikłaniu innych oszustw bankowych. Czyni to pod nadzorem agenta Hanratty'ego. W ten sposób z oszusta staje się wysokiej klasy specjalistą do spraw systemowego zabezpieczenia czeków bankowych.

== Obsada ==
* [[Leonardo DiCaprio]] – Frank Abagnale Jr.
* [[Tom Hanks]] – Carl Hanratty
* [[Christopher Walken]] – Frank Abagnale Sr.
* [[Martin Sheen]] – Roger Strong
* [[Nathalie Baye]] – Paula Abagnale
* [[Amy Adams]] – Brenda Strong
* [[Frank John Hughes]] – Tom Fox
* [[Steve Eastin]] – Paul Morgan
* [[Jennifer Garner]] – Cheryl Ann
* [[Ellen Pompeo]] – Marci
* [[Elizabeth Banks]] – Lucy

== Wersja polska ==
'''Opracowanie wersji polskiej''': [[Start International Polska]]

'''Reżyseria''': [[Ewa Złotowska]]

'''Dialogi polskie''': [[Katarzyna Wojsz]]

'''Dźwięk i montaż''': [[Janusz Tokarzewski]], [[Hanna Makowska]]

'''Kierownictwo produkcji''': {{link-interwiki |Elżbieta Araszkiewicz |Q=Q122861319}}

'''W polskiej wersji udział wzięli''':

* [[Jacek Sołtysiak]] – Frank Abagnale Jr.
* [[Cezary Morawski]] – Carl Hanratty
* [[Wojciech Duryasz]] – Frank Abagnale
* [[Ewa Kania]] – Paula Abagnale
* [[Marek Barbasiewicz]] – Roger Strong
* [[Krystyna Kozanecka]] – Brenda Strong
* [[Jolanta Wołłejko]] – Carol Strong
oraz
* [[Elżbieta Araszkiewicz]]
* [[Paweł Araszkiewicz]]
* [[Adam Bauman]]
* [[Agata Gawrońska-Bauman|Agata Gawrońska]]
* [[Elżbieta Kopocińska]]
* [[Stanisław Brudny]]
* [[Ryszard Brylski]]
* [[Janusz Bukowski]]
* [[Andrzej Butruk]]
* [[Joanna Wizmur]]
* [[Marek Frąckowiak]]
* [[Paweł Galia]]
* [[Marcin Goll]]
* [[Paweł Iwanicki]]
* [[Piotr Kamiński (aktor)|Piotr Kamiński]]
* [[Cynthia Kaszyńska]]
* [[Ilona Kuśmierska]]
* [[Zbigniew Konopka]]
* Anna Krajewska
* [[Katarzyna Krasowska (aktorka)|Katarzyna Krasowska]]
* [[Zbigniew Krawczyk]]
* [[Anna Kuszewska]]
* [[Krzysztof Królak]]
* [[Jan Kulczycki (aktor)|Jan Kulczycki]]
* [[Maria Łobodzińska]]
* [[Marlena Mączkowska]]
* [[Piotr Maślankiewicz]]
* [[Małgorzata Puzio]]
* [[Józef Mika (aktor)|Józef Mika]]
* [[Tadeusz Nyczek (scenarzysta)|Tadeusz Nyczek]]
* [[Maciej Papużko]]
* [[Iwona Rulewicz]]
* [[Paweł Szczesny]]
* [[Janusz Tokarzewski]]
* [[Robert Tondera]]
* [[Paweł Tymosiak]]
* [[Ewa Wawrzoń]]
* [[Jerzy Wierciński]]
* [[Beata Wierzchowska]]
* [[Krzysztof Zakrzewski]]
* [[Ewa Złotowska]]

== Nagrody i nominacje ==
'''[[Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej]]''' – [[Nagroda Akademii Filmowej|Oscar]] [[2003]]
* nominacja w kategorii ''Najlepszy aktor drugoplanowy'' – [[Christopher Walken]]
* nominacja w kategorii ''Najlepsza muzyka oryginalna'' – [[John Williams (kompozytor)|John Williams]]
'''[[Hollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej]]''' – [[Złoty Glob]] [[2003]]
* nominacja w kategorii ''Najlepszy aktor w dramacie'' – [[Leonardo DiCaprio]]
'''[[Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych]]''' – [[Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych|BAFTA]] [[2003]]
* wygrana w kategorii ''Najlepszy aktor drugoplanowy'' – [[Christopher Walken]]
* nominacja do ''Nagrody im. Anthony’ego Asquitha za najlepszą muzykę filmową'' – [[John Williams (kompozytor)|John Williams]]
* nominacja w kategorii ''Najlepsze kostiumy'' – [[Mary Zophres]]
* nominacja w kategorii ''Najlepszy scenariusz adaptowany'' – [[Jeff Nathanson]]
'''[[Screen Actors Guild|Gildia Aktorów Filmowych]]''' – [[Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych|Aktor]] [[2003]]
* wygrana w kategorii ''Najlepszy aktor w roli drugoplanowej'' – [[Christopher Walken]]
'''Amerykańska Gildia Scenografów''' – ADG [[2003]]
* wygrana w kategorii ''Najlepsza scenografia w filmie współczesnym''

'''[[MTV Video Music Awards|MTV]]''' – Złoty Popcorn [[2003]]
* nominacja w kategorii ''Najlepszy aktor'' – [[Leonardo DiCaprio]]
'''[[Międzynarodowa Akademia Prasy]]''' – [[Nagroda Satelita|Satelita]] [[2003]]
* nominacja w kategorii ''Najlepsza scenografia'' – [[Sarah Knowles]]

== Linki zewnętrzne ==
* [https://fwcdn.pl/fpo/23/62/32362/7519166.6.jpg Plakat filmu]
* {{IMDb|tytuł|0264464|Złap mnie, jeśli potrafisz}}
* {{Filmweb|tytuł|32362|Złap mnie, jeśli potrafisz}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.dreamworks.com/catchthem/jump2.html | tytuł = Oficjalna strona filmu | opublikowany = dreamworks.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20081116230403/http://www.dreamworks.com/catchthem/jump2.html | zarchiwizowano = 2008-11-16}}
* [https://www.allmovie.com/cg/avg.dll?p=avg&sql=1:249 845 All Movie Guide]

{{Steven Spielberg}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Amerykańskie adaptacje filmowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie komedie kryminalne]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 2002 roku]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni DreamWorks]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Los Angeles]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Montrealu]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Nowym Jorku]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Paryżu]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Pasadenie]]
[[Kategoria:Filmy oparte na faktach]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Stevena Spielberga]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni Amblin Entertainment]]

title: Złap mnie, jeśli potrafiszCatch Me If You Can

Gatunek: komedia kryminalna

Data premiery: 16 grudnia 2002 · 28 lutego 2003 (Polska)

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Język: angielski · francuski

Czas trwania: 141 min

Reżyseria: Steven Spielberg

Scenariusz: Jeff Nathanson

Główne role: Leonardo DiCaprio · Tom Hanks · Christopher Walken · Martin Sheen

Muzyka: John Williams

Zdjęcia: Janusz Kamiński

Scenografia: Jeannine Oppewall · Sarah Knowles

Kostiumy: Mary Zophres

Montaż: Michael Kahn

Produkcja: Steven Spielberg · Walter F. Parkes

Wytwórnia: DreamWorks · Kemp Company · Splendid Pictures · Parkes/MacDonald Productions · Amblin Entertainment · Muse Entertainment Enterprises

Dystrybucja: DreamWorks


text:
# Sidi Ben Adda
Sidi Ben Adda – miasto w północnej Algierii, w prowincji Ajn Tumuszanat.

title: Sidi Ben Adda

wikitext:
{{dopracować|źródła=2024-12}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Sidi Ben Adda
 |nazwa oryginalna             = {{k|ar|سيدي بن عدة}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = DZA
 |1. jednostka administracyjna = [[prowincja Ajn Tumuszanat|Ajn Tumuszanat]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2008
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 35°18′N 1°11′W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Sidi Ben Adda''' – miasto w północnej [[Algieria|Algierii]], w [[Prowincja Ajn Tumuszanat|prowincji Ajn Tumuszanat]].
[[Kategoria:Miasta w Algierii]]

title: Sidi Ben Addaسيدي بن عدة

Państwo: Algieria

Wilajet: Ajn Tumuszanat


text:
# Anatol Paułowicz
Anatol Uładzimirawicz Paułowicz (biał. Анатоль Уладзіміравіч Паўловіч, ros. Анатолий Владимирович Павлович, Anatolij Władimirowicz Pawłowicz; ur. 20 lipca 1953 w Zarowcach w rejonie szkłowskim) – białoruski inżynier i polityk, w latach 2004–2012 deputowany do Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi III i IV kadencji.

## Życiorys
Urodził się 20 lipca 1953 roku we wsi Zarowce, w rejonie szkłowskim obwodu mohylewskiego Białoruskiej SRR, ZSRR. Ukończył Mohylewski Instytut Budowy Maszyn, uzyskując wykształcenie inżyniera mechanika. Pracę rozpoczął jako inżynier technolog 11. Państwowej Fabryki Łożysk (GPZ-11) w Mińsku. Następnie pracował jako zastępca kierownika wydziału, zastępca kierownika działu, sekretarz komitetu partyjnego GPZ-11, zastępca kierownika oddziału Mińskiej Fabryki Łożysk, główny technolog – kierownik oddziału głównego technologa, zastępca dyrektora technicznego Mińskiej Fabryki Łożysk.
W 2004 roku został deputowanym do Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi III kadencji z Wasniecowskiego Okręgu Wyborczego Nr 95. Pełnił w niej funkcję przewodniczącego Stałej Komisji ds. Przemysłu, Sektora Paliwowo-Energetycznego, Transportu, Łączności i Przedsiębiorczości. 27 października 2008 roku został deputowanym do Izby Reprezentantów IV kadencji z Wasniecowskiego Okręgu Wyborczego Nr 93. Pełnił w nim funkcję zastępcy przewodniczącego tej samej komisji. Od 13 listopada 2008 roku był członkiem Narodowej Grupy Republiki Białorusi w Unii Międzyparlamentarnej.

## Odznaczenia
- Medal „Za Zasługi w Pracy” (Białoruś, 2011)[5];
- Medal Jubileuszowy „90 Lat Sił Zbrojnych Republiki Białorusi”;
- Gramota Pochwalna Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi;
- Gramota Pochwalna Zgromadzenia Międzyparlamentarnego Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej[1].

## Życie prywatne
Anatol Paułowicz jest żonaty, ma dwie córki.

title: Anatol Paułowicz

wikitext:
{{Polityk infobox
 | polityk           = Anatol Paułowicz
 | grafika           =
 | opis grafiki      =
 | data urodzenia    = 20 lipca 1953
 | miejsce urodzenia =
 | data śmierci      =
 | miejsce śmierci   =
 | funkcja           = [[Deputowany]] do [[Izba Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi|Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]] III i IV kadencji
 | partia            =
 | od                = 2004
 | do                =
 | poprzednik        =
 | następca          =
 | odznaczenia       = [[Plik:By-labor merit rib.png|30px|link=Medal Za Zasługi w Pracy|Medal „Za Zasługi w Pracy”]] [[Plik:90 years belarus armed forces rib.png|30px|link=Medal Jubileuszowy 90 Lat Sił Zbrojnych Republiki Białorusi|Medal Jubileuszowy „90 Lat Sił Zbrojnych Republiki Białorusi”]]
 | commons           =
 | quote             =
}}
'''Anatol Uładzimirawicz Paułowicz''' ({{W języku|be|Анатоль Уладзіміравіч Паўловіч}}{{u|a1}}, {{W języku|ru|Анатолий Владимирович Павлович}}, ''Anatolij Władimirowicz Pawłowicz''; ur. [[20 lipca]] [[1953]] w [[Zarowce|Zarowcach]] w [[Rejon szkłowski|rejonie szkłowskim]]) – [[Białoruś|białoruski]] [[inżynier]] i [[polityk]], w latach 2004–2012 [[deputowany]] do [[Izba Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi|Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]] III i IV kadencji.

== Życiorys ==
Urodził się 20 lipca 1953 roku we wsi [[Zarowce]], w [[Rejon szkłowski|rejonie szkłowskim]] [[Obwód mohylewski|obwodu mohylewskiego]] [[Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka|Białoruskiej SRR]], [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]. Ukończył [[Mohylewski Instytut Budowy Maszyn]], uzyskując wykształcenie [[inżynier]]a mechanika. Pracę rozpoczął jako inżynier technolog 11. Państwowej Fabryki Łożysk (GPZ-11) w [[Mińsk]]u. Następnie pracował jako zastępca kierownika wydziału, zastępca kierownika działu, sekretarz komitetu partyjnego GPZ-11, zastępca kierownika oddziału Mińskiej Fabryki Łożysk, główny technolog – kierownik oddziału głównego technologa, zastępca dyrektora technicznego Mińskiej Fabryki Łożysk{{r|a}}.

W 2004 roku został [[deputowany]]m do [[Izba Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi|Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]] III kadencji z Wasniecowskiego [[Okręg wyborczy|Okręgu Wyborczego]] Nr 95. Pełnił w niej funkcję przewodniczącego [[Komisja parlamentarna|Stałej Komisji]] ds. Przemysłu, Sektora Paliwowo-Energetycznego, Transportu, Łączności i Przedsiębiorczości{{r|b}}. 27 października 2008 roku został deputowanym do Izby Reprezentantów IV kadencji z Wasniecowskiego Okręgu Wyborczego Nr 93{{r|c}}. Pełnił w nim funkcję zastępcy przewodniczącego tej samej komisji{{r|a}}. Od 13 listopada 2008 roku był członkiem Narodowej Grupy Republiki Białorusi w [[Unia Międzyparlamentarna|Unii Międzyparlamentarnej]]{{r|e}}.

== Odznaczenia ==
* [[Medal Za Zasługi w Pracy|Medal „Za Zasługi w Pracy”]] (Białoruś, 2011){{r|d}};
* Medal Jubileuszowy „90 Lat Sił Zbrojnych Republiki Białorusi”;
* [[Gramota]] Pochwalna [[Zgromadzenie Narodowe Republiki Białorusi|Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]];
* Gramota Pochwalna Zgromadzenia Międzyparlamentarnego [[Euroazjatycka Wspólnota Gospodarcza|Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej]]{{r|a}}.

== Życie prywatne ==
Anatol Paułowicz jest żonaty, ma dwie córki{{r|a}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref name=a1>Zapis według oficjalnego wariantu języka białoruskiego. Alternatywna forma zapisu, według tzw. wariantu klasycznego ([[Taraszkiewica|taraszkiewicy]]): {{j|be|Анатоль Уладзімеравіч Паўловіч}} (czyt. ''Anatol Uładzimierawicz Paułowicz'').</ref>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=a>{{Cytuj stronę | url = http://old.house.gov.by/index.php/,5525,18273,,,0,,,0.html| tytuł = Павлович Анатолий Владимирович| opublikowany = [[Izba Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]]| język = ru| data dostępu = 2016-08-18}}</ref>
<ref name=b>{{Cytuj stronę | url = http://old.house.gov.by/index.php/,1172,4331,,,0,,,0.html| tytuł = Павлович Анатолий Владимирович| opublikowany = [[Izba Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]]| język = ru| data dostępu = 2016-08-18}}</ref>
<ref name=c>{{Cytuj stronę | url = http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor01/text01190.htm| tytuł = Постановление Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь от 27 октября 2008 г. № 4-П4/I| nazwisko = Андрейченко| imię = В.| autor link = Uładzimir Andrejczanka| opublikowany = pravo.levonevsky.org| data = 2008-10-27| język = ru| data dostępu = 2016-08-18}}</ref>
<ref name=d>{{Cytuj stronę | url = http://www.pravo.by/pdf/2011-137/2011-137(009-060).pdf| tytuł = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 6 снежня 2011 г. № 569| nazwisko = Лукашэнка| imię = А.| autor link = Alaksandr Łukaszenka| data = 2011-12-06| opublikowany = Narodowy Internetowy Portal Prawny Republiki Białorusi| język = be| data dostępu = 2016-08-18}}</ref>
<ref name=e>{{Cytuj stronę | url = http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor00/text00805.htm| tytuł = Постановление Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь от 13 ноября 2008 г. №40-П4/I| nazwisko = Андрейченко| imię = В.| autor link = Uładzimir Andrejczanka| data = 2008-11-13| opublikowany = pravo.levonevsky.org| język = ru| data dostępu = 2016-08-18}}</ref>
}}

{{SORTUJ:Paułowicz, Anatol}}
[[Kategoria:Absolwenci Mohylewskiego Instytutu Budowy Maszyn]]
[[Kategoria:Białoruscy inżynierowie]]
[[Kategoria:Deputowani do Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi III kadencji]]
[[Kategoria:Deputowani do Izby Reprezentantów Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi IV kadencji]]
[[Kategoria:Odznaczeni Gramotą Pochwalną Zgromadzenia Narodowego Republiki Białorusi]]
[[Kategoria:Odznaczeni Gramotą Pochwalną Zgromadzenia Międzyparlamentarnego Euroazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Jubileuszowym „90 lat Sił Zbrojnych Republiki Białorusi”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi w pracy”]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1953]]

title: Anatol Paułowicz


text:
# Lorenzo Giustino
Lorenzo Giustino (ur. 10 września 1991 w Neapolu) – włoski tenisista.

## Kariera tenisowa
Podczas swojej kariery zwyciężył w jednym singlowym oraz jednym deblowym turnieju rangi ATP Challenger Tour.
W 2020 roku podczas Australian Open zadebiutował w turnieju głównym imprezy Wielkiego Szlema w grze pojedynczej. Startując jako szczęśliwy przegrany z kwalifikacji, przegrał w pierwszej rundzie z Milosem Raoniciem.
W tym samym sezonie podczas French Open wygrał swój pierwszy mecz w karierze w turnieju głównym Wielkiego Szlema. Po odniesieniu trzech zwycięstw w kwalifikacjach wygrał w pierwszej rundzie z Corentinem Moutetem 0:6, 7:6(7), 7:6(3), 2:6, 18:16. Mecz trwał 6 godzin i 5 minut i był to pod względem długości drugi mecz w historii turnieju oraz czwarty w historii całego Wielkiego Szlema. W drugiej rundzie Giustino przegrał natomiast z Diego Schwartzmanem.
W rankingu gry pojedynczej najwyżej był na 127. miejscu (12 sierpnia 2019), a w klasyfikacji gry podwójnej na 311. pozycji (15 kwietnia 2019).

### Zwycięstwa w turniejach ATP Challenger Tour

#### Gra pojedyncza
| Końcowy wynik | Nr | Data           | Turniej | Nawierzchnia | Przeciwnik     | Wynik finału |
| ------------- | -- | -------------- | ------- | ------------ | -------------- | ------------ |
| Zwycięzca     | 1. | 9 czerwca 2019 | Ałmaty  | Ceglana      | Federico Coria | 6:4, 6:4     |

#### Gra podwójna
| Końcowy wynik | Nr | Data           | Turniej  | Nawierzchnia | Partner          | Przeciwnicy                   | Wynik finału |
| ------------- | -- | -------------- | -------- | ------------ | ---------------- | ----------------------------- | ------------ |
| Zwycięzca     | 1. | 9 czerwca 2018 | Szymkent | Ceglana      | Gonçalo Oliveira | Lucas Miedler Sebastian Ofner | 6:2, 7:6(4)  |

title: Lorenzo Giustino

wikitext:
{{Tenisista infobox
 |imię i nazwisko       = Lorenzo Giustino
 |imię i nazwisko org   =
 |grafika               = Giustino WMQ14 (6) (14420597417).jpg
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki           =
 |pełne imię i nazwisko =
 |państwo               = ITA
 |data urodzenia        = 10 września 1991
 |miejsce urodzenia     = [[Neapol]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |wzrost                = 180 cm
 |gra                   = praworęczny, oburęczny bekhend
 |status profesjonalny  = 2007
 |zakończenie kariery   = aktywny
 |trener                = Jose Maria Díaz
 |S turnieje            = 0
 |S ranking             = 127 (12 sierpnia 2019)
 |S AO                  = 1R (2020)
 |S RG                  = 2R (2020)
 |S WM                  = 1Q (2014, 2017, 2019, 2021, 2022)
 |S US                  = 3Q (2016, 2018)
 |D turnieje            = 0
 |D ranking             = 311 (15 kwietnia 2019)
 |D AO                  =
 |D RG                  =
 |D WM                  =
 |D US                  =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |medale                =
 |odznaczenia           =
 |commons               = Category:Lorenzo Giustino
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
'''Lorenzo Giustino''' (ur. [[10 września]] [[1991]] w [[Neapol]]u) – [[Włochy|włoski]] [[tenis]]ista.

== Kariera tenisowa ==
Podczas swojej kariery zwyciężył w jednym singlowym oraz jednym deblowym turnieju rangi [[ATP Challenger Tour]].

W 2020 roku podczas [[Australian Open 2020|Australian Open]] zadebiutował w [[Australian Open 2020 (gra pojedyncza mężczyzn)|turnieju głównym]] imprezy [[Wielki Szlem (tenis)|Wielkiego Szlema]] w grze pojedynczej. Startując jako [[szczęśliwy przegrany]] z [[Australian Open 2020 (kwalifikacje gry pojedynczej mężczyzn)|kwalifikacji]], przegrał w pierwszej rundzie z [[Milos Raonic|Milosem Raoniciem]].

W tym samym sezonie podczas [[French Open 2020|French Open]] wygrał swój pierwszy mecz w karierze w [[French Open 2020 (gra pojedyncza mężczyzn)|turnieju głównym]] Wielkiego Szlema. Po odniesieniu trzech zwycięstw w [[French Open 2020 (kwalifikacje gry pojedynczej mężczyzn)|kwalifikacjach]] wygrał w pierwszej rundzie z [[Corentin Moutet|Corentinem Moutetem]] 0:6, 7:6(7), 7:6(3), 2:6, 18:16. Mecz trwał 6 godzin i 5 minut i był to pod względem długości drugi mecz w historii turnieju oraz czwarty w historii całego Wielkiego Szlema<ref>{{Cytuj |url = https://au.sports.yahoo.com/sports/french-open-glance-day-2-183913398.html?guce_referrer=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_sig=AQAAACQ0_4h93sKeBt5WU-jgYqlnsCuTRXl2X21t1TKoAaXK37WBiTB2ywTcbopAPACIg-PTQ7suUpXQ-8R7D6cfca6VaweRdB6nBhoruGIjb3kesrQs2u1eHBLETmhhVNYJnmhcS5QwKSPZlXKhkRAb2OOWnr8uG5E0r9JuQBZRuK8O |tytuł = French Open at a glance – Day 2 |opublikowany = au.sports.yahoo.com |język = en |data dostępu = 2021-04-25}}</ref><ref>{{Cytuj |url = https://www.espn.com/tennis/story/_/id/29993222/dominic-thiem-beats-marin-cilic-second-round-french-open?platform=amp |tytuł = Rafael Nadal, US Open champion Dominic Thiem advance to second round of French Open |opublikowany = espn.com |język = en |data dostępu = 2021-04-25}}</ref>. W drugiej rundzie Giustino przegrał natomiast z [[Diego Schwartzman]]em.

W rankingu gry pojedynczej najwyżej był na 127. miejscu (12 sierpnia 2019), a w klasyfikacji gry podwójnej na 311. pozycji (15 kwietnia 2019).

=== Zwycięstwa w turniejach ATP Challenger Tour ===
==== Gra pojedyncza ====
{{Turniej ATP/start|rodzaj=singel}}
{{Turniej ATP/wiersz| Z | bg= | nr=1. | data=9 czerwca 2019 | turniej=Ałmaty | miasto=Ałmaty | nawierzchnia=Ceglana | państwoprzec=ARG | przec=[[Federico Coria]] | wynik=6:4, 6:4}}
{{Turniej ATP/koniec}}

==== Gra podwójna ====
{{Turniej ATP/start|rodzaj=debel}}
{{Turniej ATP/wiersz| Z | bg= | rodzaj=debel | nr=1. | data=9 czerwca 2018 | turniej=Szymkent | miasto=Szymkent | nawierzchnia=Ceglana | partner={{Flaga|PRT}} [[Gonçalo Oliveira]] | państwoprzec1=AUT | przec1=[[Lucas Miedler]] | państwoprzec2=AUT | przec2=[[Sebastian Ofner]] | wynik=6:2, 7:6(4)}}
{{Turniej ATP/koniec}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
{{Profile tenisowe|m|data=25 kwietnia 2021}}

{{SORTUJ:Giustino, Lorenzo}}
[[Kategoria:Włoscy tenisiści]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1991]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Neapolu]]

title: · Lorenzo Giustino

Państwo: Włochy

Data i miejsce urodzenia: 10 września 1991 · Neapol

Gra: praworęczny, oburęczny bekhend

Zakończenie kariery: aktywny

Trener: Jose Maria Díaz


text:
# United Football League
United Football League (skrót: UFL, Zjednoczona Liga Futbolowa) – nieistniejąca już zawodowa liga futbolu amerykańskiego, złożona początkowo z 5 zespołów. Liga powstała w roku 2007, jednak swój pierwszy sezon rozegrała w 2009 roku.

## Historia
UFL powstała w celu zapewnienia mieszkańcom mniejszych miast możliwości oglądania zawodowego futbolu amerykańskiego na żywo. Podczas gdy główny konkurent w postaci National Football League działa głównie w obszarach metropolitalnych liczących ponad milion mieszkańców. Według UFL w Stanach Zjednoczonych jest około 21 mniejszych miast, gdzie profesjonalne drużyny futbolu amerykańskiego mogą działać efektywnie. W 2012 roku ligę rozwiązano.

## System rozgrywek
W przeciwieństwie do innych lig w USA, kolejki ligi UFL rozgrywane są także w środku tygodnia. Sezon składający się z dziesięciu rund rozpoczyna się w połowie września i kończy pod koniec listopada. Finał nazywany jest UFL Championship Game.

## Zespoły
W lidze UFL grają 4 zespoły. W sezonie 2011 drużyna Florida Tuskers została przeniesiona do Wirginii i zmieniła nazwę na Virginia Destroyers.
| Zespół                    | Miasto                  | Stadion                   | Data założenia |
| ------------------------- | ----------------------- | ------------------------- | -------------- |
| Las Vegas Locomotives     | Las Vegas, Nevada       | Sam Boyd Stadium          | 2009           |
| Omaha Nighthawks          | Omaha, Nebraska         | Johnny Rosenblatt Stadium | 2010           |
| Sacramento Mountain Lions | Sacramento, Kalifornia  | Hornet Stadium            | 2009           |
| Virginia Destroyers       | Hampton Roads, Wirginia | Virginia Beach Sportsplex | 2010           |

## Finały
Dwie najlepsze drużyny sezonu regularnego grają w finale o William Hambrecht Trophy, nazwane na cześć współzałożyciela UFL
.
| Rok  | Mistrz                | Wynik | Finalista             | Stadion                                    | MVP                 |
| ---- | --------------------- | ----- | --------------------- | ------------------------------------------ | ------------------- |
| 2009 | Las Vegas Locomotives | 20-17 | Florida Tuskers       | Sam Boyd Stadium – Las Vegas               | DeDe Dorsey (LVL)   |
| 2010 | Las Vegas Locomotives | 23-20 | Florida Tuskers       | Rosenblatt Stadium – Omaha                 | Chase Clement (LVL) |
| 2011 | Virginia Destroyers   | 17-3  | Las Vegas Locomotives | Virginia Beach Sportsplex – Virginia Beach | Aaron Rouse (VD)    |

title: United Football League

wikitext:
{{Liga infobox
 |nazwa               = United Football League
 |inne nazwy          =
 |grafika             =
 |podpis grafiki      = United Football League
 |państwo             = {{Państwo|USA}}
 |skrót               =
 |sport               = [[futbol amerykański]]
 |organizator         =
 |data założenia      = 2007
 |założyciel          =
 |poprzednia nazwa    =
 |zawodowa od         =
 |data rozwiązania    = 2012
 |nowa nazwa          =
 |prezes              = Michael L. Huyghue
 |przewodniczący RN   =
 |partner TV          = [[HDNet]], [[Versus (TV)|Versus]]
 |sponsor             =
 |zwycięzca           =
 |awans               =
 |spadek              =
 |liczba drużyn       = 4
 |puchary             =
 |obecny sezon        =
 |pierwszy zwycięzca  =
 |ostatni zwycięzca   = [[Virginia Destroyers]]
 |najwięcej zwycięstw =
 |commons             =
 |www                 = http://www.ufl-football.com/
}}
'''United Football League''' (skrót: '''UFL''', ''Zjednoczona Liga Futbolowa'') – nieistniejąca już zawodowa liga [[Futbol amerykański|futbolu amerykańskiego]], złożona początkowo z 5 zespołów. Liga powstała w roku 2007, jednak swój pierwszy sezon rozegrała w 2009 roku.

== Historia ==
UFL powstała w celu zapewnienia mieszkańcom mniejszych miast możliwości oglądania zawodowego futbolu amerykańskiego na żywo. Podczas gdy główny konkurent w postaci [[National Football League]] działa głównie w obszarach metropolitalnych liczących ponad milion mieszkańców. Według UFL w Stanach Zjednoczonych jest około 21 mniejszych miast, gdzie profesjonalne drużyny futbolu amerykańskiego mogą działać efektywnie. W 2012 roku ligę rozwiązano.

== System rozgrywek ==
W przeciwieństwie do innych lig w USA, kolejki ligi UFL rozgrywane są także w środku tygodnia. Sezon składający się z dziesięciu rund rozpoczyna się w połowie września i kończy pod koniec listopada. Finał nazywany jest ''UFL Championship Game''.

== Zespoły ==
W lidze UFL grają 4 zespoły. W sezonie 2011 drużyna Florida Tuskers została przeniesiona do [[Wirginia|Wirginii]] i zmieniła nazwę na Virginia Destroyers.

{| class="wikitable"
! Zespół
! Miasto
! Stadion
! Data założenia
|-
| Las Vegas Locomotives
| [[Las Vegas|Las Vegas, Nevada]]
| Sam Boyd Stadium
| 2009
|-
| Omaha Nighthawks
| [[Omaha|Omaha, Nebraska]]
| Johnny Rosenblatt Stadium
| 2010
|-
| Sacramento Mountain Lions
| [[Sacramento|Sacramento, Kalifornia]]
| Hornet Stadium
| 2009
|-
| Virginia Destroyers
| [[Hampton Roads|Hampton Roads, Wirginia]]
| Virginia Beach Sportsplex
| 2010
|}

== Finały ==
Dwie najlepsze drużyny sezonu regularnego grają w finale o ''William Hambrecht Trophy'', nazwane na cześć współzałożyciela UFL
<ref name="New William Hambrecht Trophy">{{cytuj stronę
| url = http://www.ufl-football.com/news/new-william-hambrecht-trophy-debut-during-united-football-league-championship-game-week
| tytuł = ''New William Hambrecht Trophy''
| opublikowany =ufl-football.com
| język =en
| data dostępu =2010-11-24
}}</ref>.

{| class="wikitable"
|-
!Rok
!Mistrz
!Wynik
!Finalista
!Stadion
!MVP
|-
|align="center"|2009||[[Las Vegas Locomotives]]||align="center"|20-17||[[Florida Tuskers]]||Sam Boyd Stadium – [[Las Vegas]]||DeDe Dorsey (LVL)
|-
|align="center"|2010||[[Las Vegas Locomotives]]||align="center"|23-20||[[Florida Tuskers]]||Rosenblatt Stadium – [[Omaha]] ||Chase Clement (LVL)
|-
|align="center"|2011||[[Virginia Destroyers]]||align="center"|17-3||[[Las Vegas Locomotives]]||Virginia Beach Sportsplex – [[Virginia Beach]] ||Aaron Rouse (VD)

|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
[http://www.ufl-football.com/ Oficjalna strona]

[[Kategoria:Ligi futbolu amerykańskiego w Stanach Zjednoczonych]]

title: United Football League

Państwo: Stany Zjednoczone

Dyscyplina: futbol amerykański

Prezes: Michael L. Huyghue

Partner TV: HDNet, Versus

Ostatni zwycięzca: Virginia Destroyers


text:
# Norberto José d’Alva Costa Alegre
Norberto José d’Alva Costa Alegre (ur. 1951) – premier Wysp Świętego Tomasza i Książęcej od 16 maja 1992 do 2 lipca 1994.
Należał do założonej w 1990 Partii Konwergencji Demokratycznej – Grupy Refleksyjnej (PCD-GR). W rządzie Daniela Daio od 1991 kierował resortem finansów. Po jego dymisji w 1992 sam objął fotel premiera. Gabinet składał się z 14 członków, czyli dwukrotności poprzedniego. Z czasem zaczął narastać konflikt między rządem a prezydentem Miguelem Trovoadą. Rząd oskarżał go o obstrukcję, zaś prezydent uważał, że kraj ciąży od systemu semiprezydenckiego w stronę dyktatury parlamentarnej. Trovoada zdymisjonował Alegre w lipcu 1994, jako przyczynę podając konflikt instytucjonalny. Jego następcą został wyrzucony z PCD-GR minister obrony Evaristo Carvalho. W wyborach z 1994 zdobył mandat z okręgu obejmującego São Tomé.
Żonaty z Aldą Bandeirą. Jego żona od 1991 do 1993 i od 2002 do 2003 kierowała resortem dyplomacji, a także kandydowała w wyborach prezydenckich w roku 1996, zdobywając 14,6% głosów.

title: Norberto José d’Alva Costa Alegre

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk           = Norberto José d’Alva Costa Alegre
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |data urodzenia    = [[1951]]
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      =
 |miejsce śmierci   =
 |funkcja           = [[Premierzy Wysp Świętego Tomasza i Książęcej|Premier Wysp Świętego Tomasza i Książęcej]]
 |partia            = [[Partia Konwergencji Demokratycznej – Grupa Refleksyjna]] (PCD-GR)
 |od                = 16 maja 1992
 |do                = 2 lipca 1994
 |poprzednik        = [[Daniel Daio]]
 |następca          = [[Evaristo Carvalho]]
 |odznaczenia       =
 |commons           =
 |quote             =
}}
'''Norberto José d’Alva Costa Alegre''' (ur. 1951) – [[premierzy Wysp Świętego Tomasza i Książęcej|premier Wysp Świętego Tomasza i Książęcej]] od 16 maja 1992 do 2 lipca 1994<ref>{{Cytuj stronę | url = http://worldstatesmen.org/Sao_Tome.html | tytuł = São Tomé and Príncipe | opublikowany = worldstatesmen.org | język = en | data dostępu = 2017-06-04}}</ref>.

Należał do założonej w 1990 [[Partia Konwergencji Demokratycznej – Grupa Refleksyjna|Partii Konwergencji Demokratycznej – Grupy Refleksyjnej]] (PCD-GR). W rządzie [[Daniel Daio|Daniela Daio]] od 1991 kierował resortem finansów. Po jego dymisji w 1992 sam objął fotel premiera. Gabinet składał się z 14 członków, czyli dwukrotności poprzedniego. Z czasem zaczął narastać konflikt między rządem a prezydentem [[Miguel Trovoada|Miguelem Trovoadą]]. Rząd oskarżał go o obstrukcję, zaś prezydent uważał, że kraj ciąży od systemu semiprezydenckiego w stronę dyktatury parlamentarnej. Trovoada zdymisjonował Alegre w lipcu 1994, jako przyczynę podając konflikt instytucjonalny. Jego następcą został wyrzucony z PCD-GR minister obrony [[Evaristo Carvalho]]<ref>{{Cytuj książkę | autor = Joanne Maher | tytuł = The Europa World Year: Kazakhstan - Zimbabwe | wydawca = Taylor & Francis Group | data = 2004 | strony = 3640 | isbn = 9781857432558}}</ref>. W wyborach z 1994 zdobył mandat z okręgu obejmującego [[São Tomé]].

Żonaty z [[Alda Bandeira|Aldą Bandeirą]]. Jego żona od 1991 do 1993 i od 2002 do 2003 kierowała resortem dyplomacji, a także kandydowała w wyborach prezydenckich w roku 1996, zdobywając 14,6% głosów.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Premierzy Wysp Świętego Tomasza i Książęcej}}

{{SORTUJ:Alegre, Norberto José d’Alva Costa}}
[[Kategoria:Ministrowie Wysp Świętego Tomasza i Książęcej]]
[[Kategoria:Premierzy Wysp Świętego Tomasza i Książęcej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1951]]

title: Norberto José d’Alva Costa Alegre

Okres: od 16 maja 1992 · do 2 lipca 1994

Przynależność polityczna: Partia Konwergencji Demokratycznej – Grupa Refleksyjna (PCD-GR)

Poprzednik: Daniel Daio

Następca: Evaristo Carvalho