text:
# Dekaboran
Dekaboran (B
10H
14) – nieorganiczny związek chemiczny z grupy borowodorów.
Otrzymywanie w wyniku ogrzewania diboranu w temperaturze 100 °C pod próżnią. Oczyszczanie najczęściej przeprowadza się poprzez sublimację. Jony dekaboranu mogą być stosowane w niskoenergetycznej implantacji jonów boru w produkcji półprzewodników.

title: Dekaboran

wikitext:
{{Związek chemiczny infobox
 |nazwa                      = Dekaboran
 |1. grafika                 = Decaborane.svg
 |opis 1. grafiki            =
 |2. grafika                 = Decaborane-3D-balls.png
 |opis 2. grafiki            =
 |3. grafika                 =
 |opis 3. grafiki            =
 |nazwa podstawnikowa        = dekaboran(14){{r|RedBook}}
 |inne nazwy                 =
 |wzór sumaryczny            = B10H14
 |inne wzory                 =
 |masa molowa                = 122,22
 |wygląd                     = białe kryształy lub proszek o gorzkim zapachu lub zbliżonym do zapachu czekolady, powodującym nudności{{r|GESTIS}}
 |SMILES                     =
 |numer CAS                  = 17702-41-9
 |PubChem                    = 6328162
 |DrugBank                   =
 |gęstość                    = 0,94
 |gęstość źródło             = {{r|GESTIS|CRC}}
 |stan skupienia w podanej g = ciało stałe
 |g warunki niestandardowe   =
 |rozpuszczalność w wodzie   = słabo rozpuszczalny, w gorącej wodzie [[hydroliza|hydrolizuje]]
 |rww źródło                 = {{r|GESTIS}}
 |rww warunki niestandardowe =
 |inne rozpuszczalniki       = rozpuszczalny w [[etanol]]u, [[benzen]]ie, [[disiarczek węgla|disiarczku węgla]] i [[tetrachlorometan]]ie{{r|CRC}}
 |temperatura topnienia      = 98,78
 |tt źródło                  = {{r|CRC}}
 |tt warunki niestandardowe  =
 |temperatura wrzenia        = 213
 |tw źródło                  = {{r|GESTIS|CRC}}
 |tw warunki niestandardowe  =
 |temperatura rozkładu       = 300
 |tr źródło                  = {{r|GESTIS}}
 |tr warunki niestandardowe  =
 |temperatura krytyczna      =
 |tk źródło                  =
 |ciśnienie krytyczne        =
 |ck źródło                  =
 |logP                       =
 |kwasowość                  =
 |zasadowość                 =
 |lepkość                    =
 |l źródło                   =
 |l warunki niestandardowe   =
 |napięcie powierzchniowe    =
 |np źródło                  =
 |np warunki niestandardowe  =
 |prężność pary              = 0,20 hPa
 |pp źródło                  = {{r|SA}}
 |pp warunki niestandardowe  = 20 °C
 |układ krystalograficzny    = [[układ rombowy|rombowy]]{{r|CRC}}
 |moment dipolowy            =
 |moment dipolowy źródło     =
 |karta charakterystyki      = {{Sigma-Aldrich|227609|ALDRICH|link=tak|data dostępu=2017-03-25}}
 |zagrożenia GHS źródło      = MSDS
 |piktogram GHS              = {{Piktogram GHS|02|06}}
 |hasło GHS                  = Niebezpieczeństwo
 |zwroty H                   = {{Zwroty H|228|301|311|315|319|330|335}}
 |zwroty EUH                 = {{Zwroty EUH|brak}}
 |zwroty P                   = {{Zwroty P|210|260|280|284|301+310|305+351+338}}
 |NFPA 704                   = {{NFPA 704|3|3|3}}
 |NFPA 704 źródło            = {{r|SA-US}}
 |temperatura zapłonu        = 80
 |tz źródło                  = {{r|GESTIS}}
 |tz warunki niestandardowe  = zamknięty tygiel
 |temperatura samozapłonu    =
 |ts źródło                  =
 |ts warunki niestandardowe  =
 |granice wybuchowości       = dolna: 0,2%{{r|GESTIS}}
 |numer RTECS                = HD1400000
 |dawka śmiertelna           = LD50 64 mg/kg (szczur, doustnie){{r|GESTIS}}
 |stężenie śmiertelne        = LC50 0,203 mg/l (szczur, inhalacja, 4 h){{r|GESTIS}}
 |pochodne                   =
 |podobne związki            =
 |commons                    =
}}
'''Dekaboran''' ({{chem2|B10H14}}) – [[Związki nieorganiczne|nieorganiczny związek chemiczny]] z grupy [[borowodory|borowodorów]].

Otrzymywanie w wyniku ogrzewania [[diboran]]u w temperaturze 100 °C pod próżnią. Oczyszczanie najczęściej przeprowadza się poprzez [[sublimacja|sublimację]]. Jony dekaboranu mogą być stosowane w niskoenergetycznej [[Implantacja jonów|implantacji jonów]] [[bor]]u w [[Produkcja półprzewodników|produkcji półprzewodników]].

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="CRC">{{CRC97|s='''4'''-61}}</ref>
* <ref name="GESTIS">{{GESTIS|ZVG=570109|data dostępu=2017-03-25|nazwa=Decaborane}}</ref>
* <ref name="RedBook">{{RedBook2005|rozdział=IR-6.2.3. Boron hydrides |s=89–90}}</ref>
* <ref name="SA">{{Sigma-Aldrich|227609|ALDRICH|MSDS=tak|data dostępu=2017-03-25}}</ref>
* <ref name="SA-US">{{Sigma-Aldrich|227609|ALDRICH|MSDS=tak|data dostępu=2017-03-25|język=en}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Związki boru]]
[[Kategoria:Związki wodoru]]

title: Dekaboran

Układ krystalograficzny: rombowy

Temperatura zapłonu: 80 °C (zamknięty tygiel)

Granice wybuchowości: dolna: 0,2%

Dawka śmiertelna: LD50 64 mg/kg (szczur, doustnie)

title: Niebezpieczeństwa

Płomień: Czaszka i skrzyżowane piszczele

title: Zwroty P


text:
# Actio commodati contraria
Actio commodati contraria – w prawie rzymskim powództwo przysługujące komodatariuszowi przeciw komodantowi z tytułu niewykonania umowy użyczenia, należące do powództw in personam.

## Charakterystyka powództwa
W kontrakcie użyczenia, użyczający miał obowiązek zwrócić komodatariuszowi nakłady, jakie ten poczynił na rzecz będącą przedmiotem umowy. Ponadto użyczający odpowiadał za działanie podstępne (dolus) oraz grube niedbalstwo (culpa lata).
Pierwotnie roszczenia z tytułu szkód wyrządzonych w związku z umową użyczenia chroniła jedynie pretorska skarga in factum. Chroniła ona negatywny interes umowny, tj. opiewała na wyrównanie wyrządzonej szkody. Z czasem (pod koniec republiki), kiedy nie zadowalano się samym odszkodowaniem, pretor zaczął udzielać stronom umowy skarg cywilnych, zmierzających do wypełnienia kontraktu. W wypadku roszczeń komodatariusza była to actio commodati contraria.

wikiname: plwiki

title: Actio commodati contraria

in_language: pl

wikitext:
{{inne znaczenia|2=[[Actio commodati directa]]}}
'''''Actio commodati contraria''''' – w [[prawo rzymskie|prawie rzymskim]] [[actio|powództwo]] przysługujące [[komodatariusz]]owi przeciw [[komodant]]owi z tytułu niewykonania umowy [[Umowa użyczenia|użyczenia]], należące do powództw ''[[actiones in personam|in personam]]''.

== Charakterystyka powództwa ==
W kontrakcie [[commodatum|użyczenia]], [[użyczający]] miał obowiązek zwrócić komodatariuszowi [[nakłady]], jakie ten poczynił na rzecz będącą przedmiotem umowy. Ponadto użyczający odpowiadał za [[podstęp|działanie podstępne]] (''[[zamiar|dolus]]'') oraz grube [[niedbalstwo]] (''[[culpa lata]]'').

Pierwotnie roszczenia z tytułu szkód wyrządzonych w związku z umową użyczenia chroniła jedynie pretorska skarga ''[[actiones in factum|in factum]]''. Chroniła ona [[negatywny interes umowny]], tj. opiewała na wyrównanie wyrządzonej szkody. Z czasem (pod koniec [[republika rzymska|republiki]]), kiedy nie zadowalano się samym [[odszkodowanie]]m, [[pretor]] zaczął udzielać stronom umowy [[actiones in ius conceptae|skarg cywilnych]], zmierzających do wypełnienia kontraktu. W wypadku roszczeń komodatariusza była to ''actio commodati contraria''.

== Bibliografia ==
* [[Władysław Rozwadowski (prawnik)|Władysław Rozwadowski]] "Prawo rzymskie" Wydanie II. Poznań 1992 {{ISBN|83-01-10031-1}}

{{Actiones bonae fidei}}

[[Kategoria:Actiones]]


text:
# Edward Bałakier
Edward Bałakier (ur. 21 stycznia 1919 w Racewie, zm. 1994 w Warszawie) – polski duchowny Kościoła Polskokatolickiego w RP, członek Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, wykładowca Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, autor i redaktor wielu prac z zakresu teologii i sakramentologii chrześcijańskiej, działacz społeczny i oświatowy.

## Życiorys
W latach 1938–1943 studiował teologię w Seminarium Duchownym Ojców Franciszkanów w Krakowie. W 1942 otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1943–1949 był kapłanem zakonu franciszkanów w Skarżysku Kamiennej, Kwidzynie i Darłowie. W 1949 przeszedł do Kościoła Polskokatolickiego; przez 10 kolejnych lat posługiwał w parafii w Wałbrzychu i parafii Miłosierdzia Bożego w Warszawie. Przez 15 lat był sekretarzem Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików. W 1955 ukończył studia magisterskie w ChAT, a 1962 uzyskał doktorat z teologii na tejże uczelni.
Kawaler Orderu Odrodzenia Polski. Jest pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w kwaterze D-12-1.

## Wybrane publikacje
- Sprawa Kościoła narodowego w Polsce XVI wieku (Wydawnictwo Literatury Religijnej, Warszawa 1962)
- Teologia moralna fundamentalna. Cz. 1 (1970)
- Katechizm Kościoła Polskokatolickiego (1979)
- Sakramentologia starokatolicka (Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 1980)[3]

## Poglądy
W wielu swoich pracach z troską odnosił się do instytucji Kościoła Polskokatolickiego, próbował nakreślać i utrwalać w swoich pracach program społeczno-narodowy tegoż kościoła. Pisał m.in.:
"Wielu księży którzy przeszli z Kościoła rzymskokatolickiego nie zna nauki i ducha Kościoła Narodowego. Są tacy, którzy boją się lub wstydzą się mówić o tych różnicach. Usiłujemy, jakże często podtrzymywać twierdzenie o naszym biskupim "pokrewieństwie" z kościołem rzymskokatolickim. Opowiadamy, że jesteśmy prawie identyczni z nimi z wyjątkiem wiary w prymat papieski i nieomylność. Zwłaszcza studenci, ale także księża przychodzący z Kościoła rzymskiego, nie potrafią jakoś wyrwać się z tego urzekającego sposobu myślenia. (...) Po co więc jesteśmy potrzebni, skoro nic nie wnosimy? Jak długo jeszcze będziemy rzymskokatolikami, w polskokatolickim wydaniu bez własnego oryginalnego, jasno określonego oblicza: doktrynalnego, moralnego, liturgicznego i ideologicznego? W obliczu tych uwag wydaje mi się, że należy:
1. Zunifikować doktrynę Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego i Kościoła Polskokatolickiego, by każdy kapłan głosił to samo w kraju, co i za oceanem.
2. Przystąpić do reformy liturgicznej mając jako podstawę to wszystko, co zostało wypracowane przez ks. bpa Franciszka Hodura. Należy opracować nową liturgikę mszy św. i liturgikę sprawowania Sakramentów. Musi być ona jak najbardziej różna od tej w kościele rzymskokatolickim.
3. Przygotowywać opracowania książeczki do nabożeństwa, śpiewnika i rytuału. Księgi te z których korzystamy nie są księgami Narodowymi, a rzymskokatolickimi.

Jeszcze raz pozwolę sobie podkreślić, że nie pozyskamy nowych wyznawców, jeżeli nie będziemy mieli nic nowego, oryginalnego do zaprezentowania im. Nie będziemy potrzebni, jeżeli nie wniesiemy nowych wartości."

title: Edward Bałakier

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Edward Bałakier
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          = [[21 stycznia]] [[1919]]
 |miejsce urodzenia       = [[Racewo]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         = [[Warszawa]]
 |miejsce pochówku        = [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach]]
 |1. funkcja              =
 |1. funkcja - okres      =
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[starokatolicyzm]]
 |kościół                 = [[Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej]]
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            = [[1942]]
 |data nominacji          =
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
[[Plik:Edward Bałakier (grób).JPG|thumb|240px|Grób ks. Edwarda Bałakiera na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|Cmentarzu Wojskowym na Powązkach]]]]
'''Edward Bałakier''' (ur. 21 stycznia 1919 w [[Racewo|Racewie]], zm. 1994 w [[Warszawa|Warszawie]]) – polski duchowny [[Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej|Kościoła Polskokatolickiego w RP]], członek [[Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów|Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów]]<ref>Tomasz Dariusz Mames, ''Mysteria Mysticorum: Szkice z duchowości i historii mariawitów'', [[Kraków]] 2009, s.46</ref>, wykładowca [[Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie|Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie]], autor i redaktor wielu prac z zakresu teologii i sakramentologii chrześcijańskiej, działacz społeczny i oświatowy.

== Życiorys ==
W latach 1938–1943 studiował teologię w Seminarium Duchownym Ojców Franciszkanów w Krakowie. W 1942 otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1943–1949 był kapłanem zakonu franciszkanów w [[Skarżysko-Kamienna|Skarżysku Kamiennej]], [[Kwidzyn]]ie i [[Darłowo|Darłowie]]. W 1949 przeszedł do [[Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej |Kościoła Polskokatolickiego]]; przez 10 kolejnych lat posługiwał w [[Parafia Zesłania Ducha Świętego w Wałbrzychu|parafii]] w [[Wałbrzych]]u i parafii [[Parafia polskokatolicka Miłosierdzia Bożego w Warszawie|Miłosierdzia Bożego w Warszawie]]. Przez 15 lat był sekretarzem [[Społeczne Towarzystwo Polskich Katolików|Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików]]. W 1955 ukończył studia magisterskie w [[Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie|ChAT]], a 1962 uzyskał doktorat z teologii na tejże uczelni.

Kawaler [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]]. Jest pochowany na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie]] w kwaterze D-12-1<ref>[http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=12&kwatera=D&grob=1&dane=+imie=+nazwisko=Ba%C5%82akier+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=2019+miesiac2=11+dzien2=5+check_zg=+rok_zg1=1800+miesiac_zg1=1+dzien_zg1=1+rok_zg2=2019+miesiac_zg2=11+dzien_zg2=5+cmentarz=#kotwica Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->]</ref>.

== Wybrane publikacje ==
* ''Sprawa Kościoła narodowego w Polsce XVI wieku'' ([[Wydawnictwo Naukowe Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie|Wydawnictwo Literatury Religijnej]], Warszawa 1962)
* ''Teologia moralna fundamentalna. Cz. 1'' (1970)
* ''Katechizm Kościoła Polskokatolickiego'' (1979)
* ''Sakramentologia starokatolicka'' (Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Warszawa 1980)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://katalogi.bn.org.pl/discovery/search?query=creator,contains,Edward%20Ba%C5%82akier&tab=LibraryCatalog&search_scope=NLOP_IZ_NZ&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&offset=0 | tytuł = Bałakier, Edward (1919-1994). | opublikowany = bn.org.pl | data dostępu = 2016-12-07}}</ref>

== Poglądy ==
W wielu swoich pracach z troską odnosił się do instytucji [[Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej|Kościoła Polskokatolickiego]], próbował nakreślać i utrwalać w swoich pracach program społeczno-narodowy tegoż kościoła. Pisał m.in.:

''"Wielu księży którzy przeszli z Kościoła rzymskokatolickiego nie zna nauki i ducha Kościoła Narodowego. Są tacy, którzy boją się lub wstydzą się mówić o tych różnicach. Usiłujemy, jakże często podtrzymywać twierdzenie o naszym biskupim "pokrewieństwie" z kościołem rzymskokatolickim. Opowiadamy, że jesteśmy prawie identyczni z nimi z wyjątkiem wiary w prymat papieski i nieomylność. Zwłaszcza studenci, ale także księża przychodzący z Kościoła rzymskiego, nie potrafią jakoś wyrwać się z tego urzekającego sposobu myślenia. (...) Po co więc jesteśmy potrzebni, skoro nic nie wnosimy? Jak długo jeszcze będziemy rzymskokatolikami, w polskokatolickim wydaniu bez własnego oryginalnego, jasno określonego oblicza: doktrynalnego, moralnego, liturgicznego i ideologicznego? W obliczu tych uwag wydaje mi się, że należy:''
# ''Zunifikować doktrynę [[Polski Narodowy Kościół Katolicki|Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego]] i Kościoła Polskokatolickiego, by każdy kapłan głosił to samo w kraju, co i za oceanem.''
# ''Przystąpić do reformy liturgicznej mając jako podstawę to wszystko, co zostało wypracowane przez ks. bpa [[Franciszek Hodur|Franciszka Hodura]]. Należy opracować nową liturgikę mszy św. i liturgikę sprawowania Sakramentów. Musi być ona jak najbardziej różna od tej w kościele rzymskokatolickim.''
# ''Przygotowywać opracowania książeczki do nabożeństwa, śpiewnika i rytuału. Księgi te z których korzystamy nie są księgami Narodowymi, a rzymskokatolickimi.''
''Jeszcze raz pozwolę sobie podkreślić, że nie pozyskamy nowych wyznawców, jeżeli nie będziemy mieli nic nowego, oryginalnego do zaprezentowania im. Nie będziemy potrzebni, jeżeli nie wniesiemy nowych wartości."''<ref>E. Bałakier, Posłannictwo, nr 3, s. 6-7</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Bałakier, Edward}}
[[Kategoria:Duchowni diecezji warszawskiej]]
[[Kategoria:Ludzie związani ze Skarżyskiem-Kamienną]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski]]
[[Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie]]
[[Kategoria:Wykładowcy Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1919]]
[[Kategoria:Zmarli w 1994]]

title: Edward Bałakier

Data i miejsce urodzenia: 21 stycznia 1919 · Racewo

Data i miejsce śmierci: 1994 · Warszawa

Miejsce pochówku: Cmentarz Wojskowy na Powązkach

Wyznanie: starokatolicyzm


text:
# Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku
Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku – polska tradycyjna potrawa kuchni lasowiackiej ze wsi Górki w powiecie mieleckim, w zachodniej części gminy Borowa. Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 19 lipca 2006 w kategorii: Gotowe dania i potrawy w woj. podkarpackim.

## Tradycja
Kapusta stanowiła drugie po ziemniakach najczęściej wykorzystywane warzywo w kuchni lasowiackiej. Jej walory była m.in. łatwość przechowywania i możliwość konserwowania poprzez kiszenie. Przepis na kiszoną kapustę z kaszą jęczmienną przekazywany był lokalnie z pokolenia na pokolenie od dawna. Tradycja gotowania potrawy kontynuowana jest do czasów współczesnych, głównie ze względu na dostępność produktów, niskie koszty, walory smakowe i odżywcze. Można ją podawać zarówno na co dzień, jak i od święta jako samodzielne danie lub z golonką i tłustymi mięsami jak np. mięso z kaczki albo żeberka. Na terenie gminy Borowa danie było podawane również na weselach.

## Przygotowanie

### Składniki
- kapusta kiszona
- kasza jęczmienna
- cebula
- olej do podsmażenia cebuli
- bulion
- sól, pieprz

Kiszona kapusta po odciśnięciu z soku zostaje zalana zimną wodą i obgotowana dla usunięcia nadmiernej kwaśności. Po kilkuminutowym obgotowaniu, kapusta jest odcedzana. Następnie zalewana jest wrzątkiem lub bulionem. Po zagotowaniu dodawana jest opłukana kasza po czym oba składniki się gotuje. W czasie gotowania dodawana jest podsmażana na oleju cebula. Jeśli w trakcie gotowania zbyt dużo płynu jest wchłaniane przez kaszę, uzupełniona się jego ubytek wrzątkiem. Potrawa gotowana jest do miękkości kaszy i doprawiana do smaku solą oraz pieprzem.

## Charakterystyka
Potrawa barwy beżowej o luźnej konsystencji, kwaśnym smaku i zapachu kiszonej kapusty.

wikitext:
{{Żywność infobox
| nazwa = Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku
| nazwa oryginalna =
| danie = obiad
| grafika =
| opis grafiki =
| alt grafiki =
| inne nazwy =
| rodzaj = jarskie
| data wprowadzenia =
| miejsce wprowadzenia =
| data wycofania =
| producent =
| dystrybutor =
| pochodzenie =
| autor =
| kuchnia = lasowiacka, podkarpacka
| obróbka = gotowanie
| składniki = * kapusta kiszona
* kasza jęczmienna
| odmiany =
| uwagi =
| wikiźródła =
| wikibooks =
| wikicytaty =
| wikisłownik =
| commons =
| www =
}}
'''Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku''' – polska tradycyjna potrawa [[Kuchnia lasowiacka|kuchni lasowiackiej]] ze wsi [[Górki (powiat mielecki)|Górki]] w powiecie mieleckim, w zachodniej części gminy [[Borowa (gmina)|Borowa]]. Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych [[Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi]] w dniu 19 lipca 2006 w kategorii: Gotowe dania i potrawy w woj. [[Województwo podkarpackie|podkarpackim]]<ref name=":0" />.

== Tradycja ==
Kapusta stanowiła drugie po ziemniakach najczęściej wykorzystywane warzywo w kuchni lasowiackiej. Jej walory była m.in. łatwość przechowywania i możliwość konserwowania poprzez kiszenie. Przepis na [[Kapusta kwaszona|kiszoną kapustę]] z [[Kasza jęczmienna|kaszą jęczmienną]] przekazywany był lokalnie z pokolenia na pokolenie od dawna. Tradycja gotowania potrawy kontynuowana jest do czasów współczesnych, głównie ze względu na dostępność produktów, niskie koszty, walory smakowe i odżywcze. Można ją podawać zarówno na co dzień, jak i od święta jako samodzielne danie lub z [[Golonka|golonką]] i tłustymi mięsami jak np. mięso z kaczki albo [[żeberka]]. Na terenie gminy Borowa danie było podawane również na [[Wesele|weselach]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku |data dostępu = 2025-04-18 |opublikowany = Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi |url = https://www.gov.pl/web/rolnictwo/kapusta-z-kasza-jeczmienna-po-lasowiacku}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku |data dostępu = 2025-04-18 |opublikowany = Podkarpackie Smaki (podkarpackiesmaki.pl) |url = http://www.podkarpackiesmaki.pl/pl/potrawy-tredycyjne/dania-i-potrawy/art3,kapusta-z-kasza-jeczmienna-po-lasowiacku.html}}</ref>.

== Przygotowanie ==

=== Składniki ===
* kapusta kiszona
* kasza jęczmienna
* cebula
* olej do podsmażenia cebuli
* bulion
* sól, pieprz

Kiszona kapusta po odciśnięciu z soku zostaje zalana zimną wodą i obgotowana dla usunięcia nadmiernej kwaśności. Po kilkuminutowym obgotowaniu, kapusta jest odcedzana. Następnie zalewana jest wrzątkiem lub bulionem. Po zagotowaniu dodawana jest opłukana kasza po czym oba składniki się gotuje. W czasie gotowania dodawana jest podsmażana na oleju cebula. Jeśli w trakcie gotowania zbyt dużo płynu jest wchłaniane przez kaszę, uzupełniona się jego ubytek wrzątkiem. Potrawa gotowana jest do miękkości kaszy i doprawiana do smaku solą oraz pieprzem<ref>Krzysztof Zieliński. ''Wielka księga tradycji kulinarnych województwa podkarpackiego''. Wydawca. Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia Pro Carpathia (2014). ISBN 978-83-61577-59-1 s 92</ref>.

== Charakterystyka ==
Potrawa barwy beżowej o luźnej konsystencji, kwaśnym smaku i zapachu kiszonej kapusty<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Krzysztof Zieliński. ''Wielka księga tradycji kulinarnych województwa podkarpackiego''. Wydawca. Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia Pro Carpathia (2014). ISBN 978-83-61577-59-1

[[Kategoria:Kuchnia lasowiacka]]
[[Kategoria:Kuchnia podkarpacka]]

Rodzaj: jarskie

Kuchnia: lasowiacka, podkarpacka

Obróbka żywności: gotowanie

title: Składniki

Składniki: - kapusta kiszona - kasza jęczmienna


text:
# TAP Portugal
TAP Portugal – narodowe linie lotnicze Portugalii z siedzibą i głównym węzłem w porcie lotniczym Lizbona.
Linie obsługują loty pasażerskie i towarowe pomiędzy 93 lotniskami w 31 krajach. Flota przewoźnika obejmuje 107 samolotów. W 2009 linie przewiozły około 8 milionów pasażerów oraz 76 ton cargo. Członek sojuszu Star Alliance.
Agencja ratingowa Skytrax przyznała liniom trzy gwiazdki.

## Historia
TAP Portugal powstały 14 marca 1945 pod nazwą Transportes Aéreos Portugueses (TAP), a pierwszymi samolotami linii były dwa DC-3 Dakota, mogące wziąć na pokład po 21 pasażerów. Pierwsze komercyjne loty rozpoczęły 19 sierpnia 1946 pomiędzy Lizboną a Madrytem. 31 grudnia tego samego roku zainaugurowało trasę Lizbona-Luanda (Angola)-Lourenço Marques (dzisiejsze Maputo; Mozambik), liczyła ona 24 540 kilometrów i 12 międzylądowań. Była najbardziej rozbudowaną na tamte czasy trasą, obsługiwaną przez DC-3.
- W 1947 linie zakupiły cztery maszyny Douglas DC-4 (pozostające w użyciu do 1960), jak również rozpoczęły krajowe loty z Lizbony do Porto oraz międzynarodowe z São Tomé do Londynu.
- W 1948 linie dołączyły do organizacji IATA, a w 1953 zostały sprywatyzowane.
- W 1955 do floty dołączył Lockheed L-1049G Super Constelation.
- W 1958 linie zatrudniały ponad 1000 pracowników, łączna długość tras przekroczyła 14 000km, samoloty spędziły w powietrzu ponad 10 000 godzin i przewiozły ponad 65 000 pasażerów.
- W latach 60. sukcesywnie otwierano kolejne połączenia m.in. z Rio de Janeiro (1960), Las Palmas de Gran Canaria (1962), Santa Maria (1962), Frankfurtem (1963), Monachium (1963), Genewą (1965), Faro (1965), Nowym Jorkiem (1969) i Bostonem (1969). W 1965 linie przewiozły milionowego pasażera (po 20 latach istnienia).
- W 1972 linie otrzymały pierwszego, szerokokadłubowego Boeinga 747-200, a w 1973 ponowne stały się liniami państwowymi.
- W 1979 zmieniono nazwę na TAP Air Portugal.
- Z początkiem lat 80. linie wdrożyły nowe uniformy i logo, a także otwarto połączenia do Mediolanu, Barcelony oraz Rzymu.
- W 1982 do służby wszedł pierwszy Boeing 767-200, a rok później Airbus A310.
- W 1984 linie przekroczyły liczbę dwóch milionów przewożonych pasażerów.
- W 1989 Tap Air Portugal otrzymały pierwszy samolot typu Airbus A310-300 i Boeing 737-300 oraz zamówiły dwa Airbusy A340. W tym samym roku w szeregi pilotów linii weszła kobieta – Teres Carvalho.
- W 1990 przewieziono 3 miliony pasażerów. W ciągu tej dekady linie otrzymały kolejne samoloty – Airbus A320 (1992), Airbus A340 (1994) i Airbus A319 (1997).
- W 1996 powstała strona internetowa przewoźnika. Rok później podpisano strategiczne porozumienie ze szwajcarskimi Swissair oraz zainstalowano w swej bazie symulator Airbusów (319, 320 i 321).
- W 2005 TAP Air Portugal zmieniły nazwę na TAP Portugal i zostały szesnastym członkiem sojuszu Star Alliance.
- W 2009 linie rozpoczęły regularne loty do Moskwy, Warszawy i Helsinek.
- W czerwcu 2010 uruchomiono połączenia do Marrakeszu i Algierii[4].
- W 2015 rozpoczął się proces prywatyzacji linii. Portugalski rząd podjął decyzję o sprzedaży 61% udziałów w liniach lotniczych prywatnemu konsorcjum Gateway. Resztę udziałów znajdujących się w rękach państwa ma zostać sprzedana po 2017[5].

## Flota
Według stanu na maj 2025 flota TAP Air Portugal składała się z 99 samolotów o średnim wieku 10,2 lat:
| Samolot         | Samolot | Samolot   | Liczba miejsc | Liczba miejsc | Liczba miejsc | Liczba miejsc | Uwagi                                     |
| Model           | Aktywne | Zamówione | B             | P             | E             | Łącznie       | Uwagi                                     |
| --------------- | ------- | --------- | ------------- | ------------- | ------------- | ------------- | ----------------------------------------- |
| Airbus A319-100 | 3       | -         | -             | -             | 144           | 144           | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E |
| Airbus A320-200 | 14      | -         | -             | -             | 174           | 174           | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E |
| Airbus A320neo  | 15      | 11        | -             | -             | 174           | 174           | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E |
| Airbus A321-200 | 3       | -         | -             | -             | 216           | 216           | Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E |
| Airbus A321neo  | 23      | 8         | 16            | 42            | 113           | 171           |                                           |
| Airbus A330-200 | 3       | -         | 25            | -             | 244           | 269           |                                           |
| Airbus A330-900 | 19      | 2         | 34            | 96            | 168           | 298           |                                           |
| TAP Express     |         |           |               |               |               |               |                                           |
| Embraer ERJ-190 | 12      | -         | -             | -             | 106           | 106           |                                           |
| Embraer ERJ-195 | 7       | -         | -             | -             | 118           | 118           |                                           |
| Łącznie         | 99      | 21        |               |               |               |               |                                           |

## TAP Portugal w Polsce
W Polsce przewoźnik obsługuje bezpośrednie rejsy z Warszawy do Lizbony. Na trasie łączącej Portugalię z Polską linie przewiozły w 2010 50 tysięcy podróżnych. Przewoźnik obsługuje także połączenia w formule code-share z PLL LOT.

## Katastrofy i wypadki
- 27 stycznia 1948 Douglas C-47A-50-DL rozbił się niedaleko Lizbony podczas lotu treningowego, zabijając wszystkich trzech członków załogi[9].

- 19 listopada 1977 Boeing 727-282Adv (CS-TBR) lecący z Lizbony na Maderę rozbił się podczas lądowania w trudnych warunkach atmosferycznych. Zginęło 131 osób, a 33 zostały ranne.

## Linie partnerskie
W ramach sojuszu Star Alliance:
| - Aegean Airlines - Air Canada - Air China - Air New Zealand - ANA | - Asiana - Austrian Airlines - BMI British Midland - Brussels Airlines - Croatia Airlines - EgyptAir | - LOT - Lufthansa - SAS - Shanghai Airlines - Singapore Airlines - South African Airways | - SWISS - LATAM Brasil - Thai Airways International - Turkish Airlines - United Airlines |

Pozostałe:
- Air Baltic
- Air One
- Linhas Aéreas de Moçambique
- Azores Airlines
- Cabo Verde Airlines
- Ukraine International Airlines

title: TAP Portugal

wikitext:
{{Linia lotnicza infobox
 |nazwa                     = TAP Portugal
 |nazwa oryginalna          =
 |grafika                   = TAP Air Portugal logo.svg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |IATA                      = TP
 |ICAO                      = TAP
 |znak                      = AIR PORTUGAL
 |data założenia            = 1945
 |rozpoczęcie działalności  = 1946
 |zaprzestanie działalności =
 |państwo                   = Portugalia
 |baza                      = [[Port lotniczy Lizbona|Lizbona]]
 |węzeł                     =

[[Port lotniczy Lizbona|Lizbona]]

[[Port lotniczy Porto|Porto]]

 |węzeł rezerwowy           =
 |główne porty lotnicze     =

[[Port lotniczy Lizbona|Lizbona]]

[[Port lotniczy Porto|Porto]]

[[Port lotniczy Madera|Madera]]

 |program lojalnościowy     = Victoria
 |sojusz                    = [[Star Alliance]]
 |powiązania                = [[Portugália Airlines]]
 |liczba samolotów          = 101
 |liczba tras               = 93
 |siedziba                  = [[Lizbona]]
 |członkowie zarządu        = Fernando Pinto ([[Dyrektor generalny|CEO]])
 |udziałowcy                =
 |kapitał zakładowy         =
 |slogan                    = ''Fly higher''
 |skytrax                   = 3
 |commons                   =
 |www                       = http://www.flytap.com
}}
'''TAP Portugal''' – [[narodowy przewoźnik|narodowe]] [[Linia lotnicza|linie lotnicze]] [[Portugalia|Portugalii]] z siedzibą i głównym węzłem w [[Port lotniczy Lizbona|porcie lotniczym Lizbona]].

Linie obsługują loty pasażerskie i towarowe pomiędzy 93 lotniskami w 31 krajach. Flota przewoźnika obejmuje 107 samolotów<ref name="Fleet">{{Cytuj |tytuł = TAP – Air Portugal Fleet Details and History |data dostępu = 2020-06-21 |opublikowany = www.planespotters.net |url = https://www.planespotters.net/airline/TAP-Air-Portugal?refresh=1}}</ref>. W 2009 linie przewiozły około 8 milionów pasażerów oraz 76 ton cargo<ref name="Our Fleet">[http://www.tapportugal.com/Info/en/FleetHistory/Fleet TAP Portugal – Our Fleet].</ref>. Członek sojuszu [[Star Alliance]].

Agencja ratingowa [[Skytrax]] przyznała liniom trzy gwiazdki<ref>{{Cytuj |tytuł = TAP Portugal is certified as a 3-Star Airline |data dostępu = 2022-12-10 |opublikowany = Skytrax |url = https://skytraxratings.com/airlines/tap-air-portugal-rating |język = en}}</ref>.

== Historia ==
[[Plik:TAPHQLisbon1.JPG|lewo|mały|240x240px|Siedziba główna TAP Portugal]]
TAP Portugal powstały 14 marca 1945 pod nazwą Transportes Aéreos Portugueses (TAP), a pierwszymi samolotami linii były dwa [[Douglas DC-3|DC-3 Dakota]], mogące wziąć na pokład po 21 pasażerów. Pierwsze komercyjne loty rozpoczęły 19 sierpnia 1946 pomiędzy [[Lizbona|Lizboną]] a [[Madryt]]em. 31 grudnia tego samego roku zainaugurowało trasę Lizbona-[[Luanda]] ([[Angola]])-Lourenço Marques (dzisiejsze [[Maputo]]; [[Mozambik]]), liczyła ona 24 540 kilometrów i 12 międzylądowań. Była najbardziej rozbudowaną na tamte czasy trasą, obsługiwaną przez DC-3.

* W 1947 linie zakupiły cztery maszyny [[Douglas DC-4]] (pozostające w użyciu do 1960), jak również rozpoczęły krajowe loty z Lizbony do [[Porto]] oraz międzynarodowe z [[São Tomé]] do [[Londyn]]u.
* W 1948 linie dołączyły do organizacji [[Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych|IATA]], a w 1953 zostały sprywatyzowane.
* W 1955 do floty dołączył [[Lockheed Constellation#L-1049 Super Constellation|Lockheed L-1049G Super Constelation]].
* W 1958 linie zatrudniały ponad 1000 pracowników, łączna długość tras przekroczyła 14 000km, samoloty spędziły w powietrzu ponad 10 000 godzin i przewiozły ponad 65 000 pasażerów.
* W latach 60. sukcesywnie otwierano kolejne połączenia m.in. z [[Rio de Janeiro]] (1960), [[Las Palmas de Gran Canaria]] (1962), [[Santa Maria (wyspa na Azorach)|Santa Maria]] (1962), [[Frankfurt nad Menem|Frankfurtem]] (1963), [[Monachium]] (1963), [[Genewa|Genewą]] (1965), [[Faro (gmina w Portugalii)|Faro]] (1965), [[Nowy Jork|Nowym Jorkiem]] (1969) i [[Boston]]em (1969). W 1965 linie przewiozły milionowego pasażera (po 20 latach istnienia).
* W 1972 linie otrzymały pierwszego, szerokokadłubowego [[Boeing 747|Boeinga 747-200]], a w 1973 ponowne stały się liniami państwowymi.
* W 1979 zmieniono nazwę na ''TAP Air Portugal''.
* Z początkiem lat 80. linie wdrożyły nowe uniformy i logo, a także otwarto połączenia do [[Mediolan]]u, [[Barcelona|Barcelony]] oraz [[Rzym]]u.
* W 1982 do służby wszedł pierwszy [[Boeing 767|Boeing 767-200]], a rok później [[Airbus A310]].
* W 1984 linie przekroczyły liczbę dwóch milionów przewożonych pasażerów.
* W 1989 Tap Air Portugal otrzymały pierwszy samolot typu [[Airbus A310|Airbus A310-300]] i [[Boeing 737|Boeing 737-300]] oraz zamówiły dwa [[Airbus A340|Airbusy A340]]. W tym samym roku w szeregi pilotów linii weszła kobieta – [[Teres Carvalho]].
* W 1990 przewieziono 3 miliony pasażerów. W ciągu tej dekady linie otrzymały kolejne samoloty – Airbus A320 (1992), Airbus A340 (1994) i Airbus A319 (1997).
* W 1996 powstała strona internetowa przewoźnika. Rok później podpisano strategiczne porozumienie ze [[Szwajcaria|szwajcarskimi]] Swissair oraz zainstalowano w swej bazie symulator Airbusów (319, 320 i 321).
* W 2005 TAP Air Portugal zmieniły nazwę na ''TAP Portugal'' i zostały szesnastym członkiem sojuszu [[Star Alliance]].
* W 2009 linie rozpoczęły regularne loty do [[Moskwa|Moskwy]], [[Warszawa|Warszawy]] i [[Helsinki|Helsinek]].
* W czerwcu 2010 uruchomiono połączenia do [[Marrakesz]]u i [[Algieria|Algierii]]<ref>[http://www.flytap.com/World/en/Company/History/ TAP Portugal – History].</ref>.
* W 2015 rozpoczął się proces prywatyzacji linii. Portugalski rząd podjął decyzję o sprzedaży 61% udziałów w liniach lotniczych prywatnemu konsorcjum Gateway. Resztę udziałów znajdujących się w rękach państwa ma zostać sprzedana po 2017<ref>''Prywatyzacja TAP Portugal'', „Lotnictwo”, nr 7 (2015), s. 21, {{ISSN|1732-5323}}</ref>.

== Flota ==
[[Plik:Airbus A319-111, TAP Portugal AN0921467.jpg|mały|240x240px|[[Airbus A319|Airbus A319-111]] TAP Portugal lądujący na [[Port lotniczy Faro|lotnisku w Faro]]]]
[[Plik:TAP A330-900NEO rocketing out of Lisbon (46640476265).jpg|mały|240x240px|[[Airbus A330|Airbus A330-941neo]] linii startujący z [[Port lotniczy Lizbona|lotniska w Lizbonie]]]]
Według stanu na maj 2025 flota TAP Air Portugal składała się z 99 samolotów o średnim wieku 10,2 lat<ref>{{Cytuj |tytuł = Meet the TAP family of aircraft |data dostępu = 2024-10-07 |opublikowany = flytap.com |url = https://www.flytap.com/en-gb/on-board/discover-the-fleet |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = TAP Air Portugal Fleet Details and History |data dostępu = 2024-10-07 |opublikowany = planespotters.net |url = https://www.planespotters.net/airline/TAP-Air-Portugal |język = en}}</ref>:
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Samolot
! colspan="4" |Liczba miejsc
! rowspan="2" |Uwagi
|-
!Model
!Aktywne
!Zamówione
!B
!P
!E
!Łącznie
|-
|[[Airbus A319|Airbus A319-100]]
|3
| -
| -
| -
|144
|144
| rowspan="4" |Elastyczna konfiguracja miejsc klas B i E
|-
|[[Airbus A320|Airbus A320-200]]
|14
| -
| -
| -
|174
|174
|-
|[[Airbus A320neo]]
|15
|11
| -
| -
|174
|174
|-
|[[Airbus A321|Airbus A321-200]]
|3
| -
| -
| -
|216
|216
|-
|[[Airbus A320neo|Airbus A321neo]]
|23
|8
|16
|42
|113
|171
|
|-
|[[Airbus A330|Airbus A330-200]]
|3
| -
|25
| -
|244
|269
|
|-
|[[Airbus A330|Airbus A330-900]]
|19
|2
|34
|96
|168
|298
|
|-
! colspan="8" |TAP Express<ref>{{Cytuj |tytuł = TAP Express Aircraft Matrix |data dostępu = 2024-10-07 |opublikowany = planespotters.net |url = https://www.planespotters.net/airline/TAP-Express |język = en}}</ref>
|-
|[[Embraer 190|Embraer ERJ-190]]
|12
| -
| -
| -
|106
|106
|
|-
|[[Embraer 195|Embraer ERJ-195]]
|7
| -
| -
| -
|118
|118
|
|-
!Łącznie
!99
!21
! colspan="5" |
|}

== TAP Portugal w Polsce ==
W Polsce przewoźnik obsługuje bezpośrednie rejsy z Warszawy do Lizbony. Na trasie łączącej Portugalię z Polską linie przewiozły w 2010 50 tysięcy podróżnych. Przewoźnik obsługuje także połączenia w formule code-share z [[Polskie Linie Lotnicze LOT|PLL LOT]].

== Katastrofy i wypadki ==
* 27 stycznia 1948 [[Douglas C-47 Skytrain|Douglas C-47A-50-DL]] rozbił się niedaleko Lizbony podczas lotu treningowego, zabijając wszystkich trzech członków załogi<ref>[http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19480127-0 Opis katastrofy na ASN].</ref>.

* 19 listopada 1977 [[Boeing 727|Boeing 727-282Adv]] (CS-TBR) lecący z Lizbony na Maderę rozbił się podczas lądowania w trudnych warunkach atmosferycznych. Zginęło 131 osób, a 33 zostały ranne.
{{osobny artykuł|Katastrofa lotu TAP Portugal 425}}

== Linie partnerskie ==
W ramach sojuszu [[Star Alliance]]<ref>[https://archive.ph/20120911150520/http://www.staralliance.com/en/about/airlines/ Star Alliance – Members].</ref>:
{|
|- valign="top"
|
* {{Flaga|GRC}} [[Aegean Airlines]]
* {{Flaga|CAN}} [[Air Canada]]
* {{Flaga|CHN}} [[Air China]]
* {{Flaga|NZL}} [[Air New Zealand]]
* {{Flaga|JPN}} [[All Nippon Airways|ANA]]
|
* {{Flaga|KOR}} [[Asiana Airlines|Asiana]]
* {{Flaga|AUT}} [[Austrian Airlines]]
* {{Flaga|GBR}} [[BMI British Midland]]
* {{Flaga|BEL}} [[Brussels Airlines]]
* {{Flaga|HRV}} [[Croatia Airlines]]
* {{Flaga|EGY}} [[EgyptAir]]
|
* {{Flaga|POL}} [[Polskie Linie Lotnicze LOT|LOT]]
* {{Flaga|DEU}} [[Lufthansa]]
* {{Flaga|NOR}} {{Flaga|DNK}} {{Flaga|SWE}} [[Scandinavian Airlines System|SAS]]
* {{Flaga|CHN}} [[Shanghai Airlines]]
* {{Flaga|SGP}} [[Singapore Airlines]]
* {{Flaga|ZAF}} [[South African Airways]]
|
* {{Flaga|CHE}} [[Swiss International Air Lines|SWISS]]
* {{Flaga|BRA}} [[LATAM Brasil]]
* {{Flaga|THA}} [[Thai Airways International]]
* {{Flaga|TUR}} [[Turkish Airlines]]
* {{Flaga|USA}} [[United Airlines]]
|}

Pozostałe<ref>{{Cytuj |tytuł = TAP Portugal – Official Site {{!}} Online Booking & Special Offers |data dostępu = 2025-05-15 |opublikowany = www.flytap.com |url = http://www.flytap.com/World/en/Destinations/RouteMap/ |archiwum = http://web.archive.org/web/20110122061553/http://www.flytap.com/World/en/Destinations/RouteMap/ |zarchiwizowano = 2011-01-22 |język = en}}</ref>:
* {{Flaga|LAT}} [[Air Baltic]]
* {{Flaga|ITA}} [[Air One]]
* {{Flaga|MOZ}} [[Linhas Aéreas de Moçambique]]
* {{Flaga|PRT}} [[Azores Airlines]]
* {{Flaga|CPV}} [[Cabo Verde Airlines]]
* {{Flaga|UKR}} [[Ukraine International Airlines]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Portugalskie linie lotnicze}}
{{Członkowie sojuszu Star Alliance}}
{{Członkowie Stowarzyszenia Europejskich Linii Lotniczych}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Portugalskie linie lotnicze]]

title: TAP Portugal

IATA · TP: ICAO · TAP · Znak · AIR PORTUGAL

Państwo: Portugalia

Baza: Lizbona

Węzeł: Lizbona · Porto

Główne porty lotnicze: Lizbona · Porto · Madera

Program lojalnościowy: Victoria

Sojusz: Star Alliance

Powiązania: Portugália Airlines

Siedziba: Lizbona

Członkowie zarządu: Fernando Pinto (CEO)

Slogan: Fly higher

Skytrax: 3/5 gwiazdek


text:
# Rada Wychowania Fizycznego i Kultury Cielesnej
Rada Wychowania Fizycznego i Kultury Cielesnej – utworzona rozporządzeniem Ministerstwa Zdrowia Publicznego z 1919 r. jako jego organ opiniodawczy, doradczy i rzeczoznawczy.

## Charakterystyka
Na czele stał minister zdrowia Witold Chodźko, zastępcą był Władysław Leon Osmolski. W skład wchodzili przedstawiciele Ministerstw: Spraw Wojskowych, Wyznań i Oświecenia Publicznego oraz Robót Publicznych, a także przedstawiciele wyższych uczelni i stowarzyszeń sportowych, w tym TZR, sekcji nauczycieli wychowania fizycznego Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, „Sokoła” oraz Polskiego Komitetu Igrzysk Olimpijskich. W 1922 Rada zawiesiła działalność z powodu trudności finansowych.
Pierwsze posiedzenie miało miejsce 6 stycznia 1920, drugie 6 czerwca 1920, trzecie 12 sierpnia 1921, czwarte i ostatnie 25 lutego 1922.
W 1925 powstała Naczelna Rada Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego.

wikitext:
'''Rada Wychowania Fizycznego i Kultury Cielesnej''' – utworzona rozporządzeniem [[Ministerstwo Zdrowia (Polska)|Ministerstwa Zdrowia Publicznego]] z 1919 r.<ref>Rozporządzenie Ministra Zdrowia Publicznego z 29 grudnia 1919 r. w przedmiocie powołania Rady do Spraw Wychowania Fizycznego i Kultury Cielesnej ([http://scan.lex.pl/monitory/1920/682927.pdf Monitor Polski nr 14 z 19 stycznia 1920]) wydane na podstawie ustawy z 19 lipca 1919 r. ({{Dziennik Ustaw|1919|63|371}}).</ref> jako jego ''organ opiniodawczy, doradczy i rzeczoznawczy''.

== Charakterystyka ==
Na czele stał minister zdrowia [[Witold Chodźko]], zastępcą był [[Władysław Leon Osmolski]]. W skład wchodzili przedstawiciele Ministerstw: [[Ministerstwo Spraw Wojskowych|Spraw Wojskowych]], [[Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego|Wyznań i Oświecenia Publicznego]] oraz Robót Publicznych, a także przedstawiciele wyższych uczelni i stowarzyszeń [[sport]]owych, w tym [[Towarzystwo Zabaw Ruchowych|TZR]], sekcji nauczycieli wychowania fizycznego [[Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych|Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych]], [[Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”|„Sokoła”]] oraz [[Polski Komitet Olimpijski|Polskiego Komitetu Igrzysk Olimpijskich]]. W 1922 Rada zawiesiła działalność z powodu trudności finansowych<ref>[http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/26081/Dzia%C5%82alno%C5%9B%C4%87%20wychowawcza%20i%20o%C5%9Bwiatowo-kulturalna%20polskich%20stowarzysze%C5%84%20sportowych%20w%20%C5%81odzi%20w%20okresie%20Drugiej%20Rzeczypospolitej.pdf Działalność wychowawcza i oświatowo-kulturalna polskich stowarzyszeń sportowych w Łodzi w okresie Drugiej Rzeczypospolitej] s. 62 – 63.</ref>.

Pierwsze posiedzenie miało miejsce 6 stycznia 1920<ref>[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=47993 „Wychowanie Fizyczne” : czasopismo poświęcone higienie szkolnej i wychowawczej oraz kształceniu cielesnemu w domu, szkole, koszarach i stowarzyszeniach: organ Komisji Lekarskiej Tow. Przyjaciół Nauk, Rady Wychowania Fizycznego i Kultury Cielesnej, Polskiego Związku Sokolego, Kół Lekarzy Szkolnych, Związku Harcerstwa Polskiego i innych zrzeszeń Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, TG „Sokół” oraz PKIO, 1920, R. 1, nr 1 – 2], s. 29 – 30.</ref>, drugie 6 czerwca 1920<ref>[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=48330 „Wychowanie Fizyczne” 1920, R. 1, nr 7 – 9] s. 185.</ref>, trzecie 12 sierpnia 1921<ref>[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=84837 „Wychowanie Fizyczne” 1921, R. 2, nr 5 – 8] s. 78.</ref>, czwarte i ostatnie 25 lutego 1922<ref>[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=84838 „Wychowanie Fizyczne” 1921, R. 2, nr 9 – 12] s. 135.</ref>.

W 1925 powstała [[Naczelna Rada Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Przysposobienie Wojskowe]]
[[Kategoria:Sport w Polsce]]
[[Kategoria:Ministerstwa II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Nieistniejące urzędy centralne w Polsce]]


text:
# Ukiyo-e
Ukiyo-e (jap. 浮世絵 ukiyo-e; „obrazy przepływającego świata”, „obrazy przemijającego świata”) – rodzaj malarstwa i drzeworytu japońskiego, funkcjonujący w okresie Edo (od połowy XVII wieku do początków okresu Meiji w drugiej połowie XIX wieku).

## Znaczenie słowaukiyo
Słowo o tej samej wymowie, ale innej pisowni pierwotnie wyrażało buddyjską ideę przejściowej natury życia, świata smutku i zmartwień. Ten pesymistyczny pogląd został odrzucony w okresie Edo. Nowy homonim (z użyciem innego znaku kanji) wyrażał postawę radości życia. Ta hedonistyczna kultura, która uwielbiała życie w „płynącym świecie”, została szczególnie dobrze wyrażona w produkcji drzeworytów, które udostępniano każdemu, w postaci obrazów uwodzicielskich kurtyzan, ekscytujących aktorów kabuki i słynnych romantycznych widoków. Po raz pierwszy artyści zainspirowali się i odpowiedzieli na zainteresowania i preferencje ogółu społeczeństwa.
Drzeworyty ukiyo-e stały się więc plastycznym środkiem opisu „przepływającego, ulotnego świata” (ukiyo) mieszkańców miast, zjawisk przyrody, w tym także ludzi sztuki, zwłaszcza aktorów i kurtyzan, powstającym w obrębie dzielnic rozrywki największych miast japońskich okresu Edo (1603–1867). Drzeworyt, obok popularnej literatury kibyōshi (ilustrowane książki z żółtymi okładkami) i teatru kabuki, stanowił jeden z trzech zasadniczych filarów kultury ukiyo.

## Historia gatunku
Technika wykonywania drzeworytu monochromatycznego pojawiła się w Japonii przypuszczalnie w VIII wieku za pośrednictwem warsztatów koreańskich i stosowana była przede wszystkim do druku tekstów i wizerunków buddyjskich. Z czasem zaczęto ją stosować także do druku literatury edukacyjnej, popularnej i erotycznej. Od początku rozwoju ukiyo-e szczególną popularnością cieszyły się shunga (dosł. 'obrazy wiosenne') czyli drzeworyty i grafiki pornograficzne.

### I okres (odwielkiego pożaru ery MeirekiwEdow 1657 roku do ery Hōreki w latach 1751–1764)
Ukiyo-e były wówczas głównie oryginalnymi rysunkami i jednobarwnymi drzeworytami (sumizuri-e). Artysta, który wykonywał rysunki do drzeworytów, nazywał się hanshita-eshi. Jednym ze słynnych był Moronobu Hishikawa, który tworzył ilustracje do książek i popularnych historii z życia codziennego (ukiyo-zoshi). Jego znanym dziełem, oryginalnym rysunkiem, jest „Piękność spoglądająca za siebie” (Mikaeri bijin-zu).
Początek gatunku wiąże się z działalnością anonimowego artysty, określanego w późniejszej literaturze przedmiotu jako mistrz Kambun, tworzącego około 1660 roku. Termin ukiyo-e po raz pierwszy pojawił się dopiero w roku 1682 w powieści Kōshoku ichidai otoko (Życie miłosne pewnego mężczyzny), której autorem był popularny podówczas pisarz i poeta Saikaku Ihara.
Technika drzeworytu rozwinęła się jako sztuka powielania, stając się tym samym dostępną szerokim rzeszom mieszczan. Kiyonobu Torii, który tworzył sumizuri-e kolorowane ręcznie pędzlem. Były one barwione głównie czerwonymi pigmentami, o różnych odcieniach. Nosiły one nazwy tan-e (pomarańczowo-czerwony) i beni-e (różu). Po dodaniu do beni-e kilku kolorów nazywano je benizuri-e. Nazwa pochodzi od rośliny farbierskiej i oleistej o nazwie benibana (pol. Krokosz barwierski, łac. Carthamus tinctorius). Prace szkoły Torii były wykorzystywane m.in. do reklamowania przedstawień teatru kabuki. Technika ta została bowiem zaadaptowana do druku pamfletów, reklam teatralnych oraz ilustrowania popularnych książek, ukazujących dzielnice rozrywki (yūkaku) skupiające restauracje, teatry, łaźnie i domy publiczne. W Edo (ob. Tokio) była to Yoshiwara, w Kioto – Shimabara i Gion (Gion Higashi, Gion Kōbu), w Osace – Shinmachi. Te trzy miasta, o największej liczbie ludności w ówczesnej Japonii, były nazywane „wielką trójką” i były pod bezpośrednim nadzorem władz kraju, a Edo z milionową populacją stało się do XVIII wieku największym miastem na świecie.
Właśnie w Edo sztuka ta rozwinęła się najpierw i najszybciej. W poszukiwaniu pracy przybywali bowiem do tego miasta rzemieślnicy, kupcy, budowniczy, wędrowni artyści. Szybko rosła liczba samurajów ze wszystkich prowincji, co było wynikiem m.in. specjalnego zarządzenia władz (siogunatu), polegającego na obowiązkowym stawiennictwie i naprzemiennym, rocznym pobycie w stolicy feudalnych panów (daimyō) wraz z liczną służbą. Był to system kontroli o nazwie sankin-kōtai, polegający na tymczasowej obecności feudałów (w charakterze „zakładników”) na dworze siogunów. W podróżach z i do swoich hanów orszaki musiały poruszać się wyznaczonymi trasami tak, aby nie dochodziło do spotkań i ewentualnych spisków przeciwko władzy. Musieli oni także budować własne rezydencje w Edo. To dla tej, napływającej szybko nowej społeczności stolicy obrazki ukiyo-e stały się źródłem informacji i formą rozrywki.

### II okres (od 1765 do ok. 1806 roku)
W 1765 roku stały się modne – zwłaszcza wśród poetów haiku – kalendarze z ilustracjami (e-goyomi). To doprowadziło do spotkań towarzyskich, polegających na wymianie tych kalendarzy.
W odpowiedzi na tak duże zapotrzebowanie m.in. Harunobu Suzuki opracował sposób wielobarwnego drukowania o nazwie „brokatowe obrazy Wschodu” (azuma-nishiki-e), co doprowadziło do rozkwitu „kultury” ukiyo-e. Wprowadzono także specjalne znaczniki (kentō) do zaznaczania punktów precyzyjnego nadruku oraz pojawił się mocny, wysokiej jakości, biały papier, który wytrzymywał druk wielokolorowy. Był on produkowany w prowincji Echizen z drewna morwowego (jap. kōzo, łac. Broussonetia kazinoki x B. papyrifera, papierowa morwa) i nazywał się echizen-hōsho-gami. Istotną rolę odegrał także podział pracy zorganizowany dla kolejnych, skomplikowanych procesów wytwarzania drzeworytów. Rysownik (shitae-shi), autor oryginalnego projektu (hanshita-e) namalowanego czarnym tuszem na papierze, po cenzurze wydawcy, przekazywał dzieło rytownikowi (hori-shi), który naklejał je na blok drewna i rzeźbił, a następnie przekazywał drukarzowi (suri-shi), który wykonywał odbitki.
W okresie tym tworzyli także Shunshō Katsukawa, czy Shigemasa Kitao, który dodał realistyczne kontury do portretów aktorów (yakusha-e). Pojawił się także Utamaro Kitagawa, tworząc portrety samych głów (ōkubi-e). Dzięki jego twórczości portrety kobiet w stylu ukiyo-e osiągnęły wysoki poziom. Dla tworzącego się mieszczaństwa tworzyły nowe kanony estetyczne. Utamaro znał świat dzielnic „bez nocy” i dlatego potrafił przekazać nie tylko wdzięk kurtyzan, ale i ich indywidualny charakter. Dzięki temu jego dzieła odniosły sukces.
W 1790 roku w ramach „reform ery Kansei” (1789–1801) władze ustanowiły m.in. system pieczęci zatwierdzających (aratame-in) i wprowadziły różne ograniczenia dotyczące publikacji. W 1795 roku wydawca Jūzaburō Tsutaya (1750–1797) został zmuszony do zapłacenia dużej kary pieniężnej za publikowanie swoich nieprawomyślnych politycznie dzieł. Ratując swoją sytuację drukował wysoko cenione prace Sharaku Tōshūsaia. Jego drzeworyty przedstawiające popularnych aktorów były wysoko cenione, zarówno ze względu na technikę, jak i jakość zastosowanych, kosztownych materiałów. Tsutaya odniósł sukces finansowy, ale portrety aktorów zyskały jedynie krótkotrwałą popularność z powodu nadmiernie przesadzonych rysów. Ze względu na to, że tożsamość Sharaku pozostaje do dziś przedmiotem dyskusji, niektórzy uczeni twierdzą, że on i Jūzaburō mogą być tą samą osobą, chociaż jest to mało prawdopodobne. Wiadomo jedynie, że w ciągu jednego sezonu teatralnego (1794/1795) Sharaku wykonał blisko sto pięćdziesiąt drzeworytów o tematyce teatralnej, po czym zniknął równie szybko jak się pojawił. Jego prace wywarły głęboki wpływa na późniejsze malarstwo portretowe. Twarze stały się niepowtarzalne, charakterystyczne. Zaprzestano np. ukrywania męskich rysów aktorów grających role kobiece (onnagata).
Wkrótce został pokonany przy pomocy „podobizn aktorów na scenie” (butai no sugata-e) wykonywanych przez Toyokuniego Utagawę. Tym samym powstała największa szkoła malarzy ukiyo-e eshi, szkoła Utagawa, składająca się z uczniów Toyokuniego.
Lata 1781–1804 uważa się za złoty wiek ukiyo-e. Tworzyli wówczas m.in.: Kiyonaga Torii, Utamaro Kitagawa, Eishi Chōbunsai i Sharaku Tōshūsai.

### III okres (od 1807 do ok. 1858)
Po śmierci Utamaro Kitagawy w 1806 roku główny nurt portretów pięknych kobiet (bijin-ga) zmienił się w zmysłową, seksowną urodę, na przykład w dziełach Eisena Keisai. Hokusai Katsushika odpowiadając na boom podróżniczy, stworzył „Trzydzieści sześć widoków góry Fuji” (Fugaku sanjū-rokkei), a Hiroshige Andō (Hiroshige Utagawa) „Pięćdziesiąt trzy stacje na gościńcu Tokaidō” (Tōkaidō gojūsan-tsugi) w latach 1832–1834. Tak powstał dzięki nim gatunek „rysunków słynnych krajobrazów” (meisho-e) w kategorii ukiyo-e.
Andō przyjął przydomek Hiroshige w 1811 roku, kiedy wstąpił do pracowni Toyohiro Utagawy, co pozwoliło mu na używanie nazwy szkoły Utagawa zamiast swojego rodowego nazwiska. Sukces przyniosły mu kompozycje ukazujące naturę i pejzaże. Wykonał tysiące prac przedstawiających kwiaty i ptaki, ale także Edo, miasta i drogi Japonii. Został uznany za „mistrza deszczu” w związku ze znakomitym oddawaniem krajobrazów w strugach deszczu.
W kategorii portretów aktorów (yakusha-e), zasłynął mocną kreską Kunisada Utagawa jako następca swojego nauczyciela Toyokuni Utagawy, a w książkach z ilustracjami (kusa-zōshi), obrazy wojowników i bitew (musha-e) tworzył Kuniyoshi Utagawa.

### IV okres (od 1859 do ok. 1912)
Okres schyłkowy zaznaczają dokonania szkoły Utagawa oraz działalność takich twórców, jak Hokusai Katsushika i Hiroshige Andō. W związku z przybyciem do Japonii
floty komodora Matthew Perry'ego, otwarcia kraju i rosnącego zainteresowania kulturą Zachodu modne stały się yokohama-ukiyo-e, a po restauracji Meiji „obrazy oświecenia, odnowy” (kaika-e), które przedstawiały zachodnią architekturę i koleje.
Za ostatniego mistrza ukiyo-e uważany jest Yoshitoshi Tsukioka, który tworzył „krwawe drzeworyty” (muzan-e) pełne okrucieństwa i przemocy, malowidła historyczne (rekishi-ga)  i obrazy rodzajowe (fūzoku-ga). Zachęcał on swoich uczniów do poznawania także innych kategorii sztuki malarskiej. Wielu jego uczniów zostało znanymi ilustratorami i malarzami, jak Kiyokata Kaburaki. W ten sposób zanikającą tradycję ukiyo-e próbowano przenosić do innych, nowych gatunków. Pojawiły się bowiem gazety, zdjęcia, nowe technologie, jak litografia. Jednakże nie przyniosło to pozytywnych rezultatów.
Choć drzeworyty w tej samej technice wykonywane są do dziś, rozwój gatunku zamyka się wraz ze schyłkiem okresu Edo. Drzeworyty wykonywane w czasach Meiji (1868–1912) i późniejsze określane są już nazwą hanga lub mokuhan-ga.

## Technika wykonania[15]
Wykonanie drzeworytu wymagało współpracy czterech osób: artysty, rytownika, drukarza i wydawcy. Technika wykonania wysokiej jakości wielobarwnego drzeworytu nishiki-e około 1800 roku:
- kreśląc linie tuszem (sumi-sen), artysta wykonuje konturowy, czarno-biały szkic (shita-gaki) na częściowo przeźroczystym papierze, zaznaczając słowami lub numerami poszczególne barwy;
- rytownik (hori-shi) nakleja szkic na klocek drzeworytniczy z drewna wiśniowego i wycina projekt tak, aby stworzyć oryginał w negatywie. Blok ten, płyta z tuszem, (sumi-ita), służy do drukowania czarnego obrysu;
- z pierwszej matrycy wykonywanych jest tyle odbitek (wciąż czarno-białych), ile klocków potrzebnych będzie dla poszczególnych kolorów (nawet po opracowaniu techniki drzeworytu wielobarwnego wybrane kolory nakładano niekiedy ręcznie, klocki do kolorów to iro-ita);
- rytownik nakleja odbitki na klocki i po przetarciu przycina matryce poszczególnych barw;
- drukarze (suri-shi) – pod nadzorem artysty – odbijają poszczególne kolory (każdy blok ma oznaczenie w tym samym miejscu w stosunku do gotowego obrazu, drukarz używa ich, aby upewnić się, że papier jest ustawiony na bloku we właściwej pozycji, tak aby kolory nie zniknęły).

Ogólne zasady podczas drukowania ukiyo-e to:
- przejść kolejno od jaśniejszych kolorów do ciemniejszych;
- przejść od bloków o mniejszych obszarach drukowania do tych z większymi.

## Główni twórcy
- Moronobu Hishikawa
- Dohan Kaigetsudō
- Harunobu Suzuki
- Utamaro Kitagawa
- Sharaku Tōshūsai
- Hiroshige Andō
- Hokusai Katsushika

Przykładowe grafiki znajdują się w artykułach poświęconych tym autorom.

## Odmiany techniczne
- sumizuri-e: pierwsze drzeworyty ukiyo-e, czarno-białe
- tan-e: czarno-białe odbitki wzbogacone ręcznie prostymi kolorami, początkowo koloru „czerwonej ziemi”, w późniejszych latach także innymi
- beni-e: drzeworyty o przewadze różu
- benizuri-e: beni-e wzbogacone innymi kolorami
- nishiki-e: tzw. obraz brokatowy (od szczególnej połyskliwości), wykorzystywano do 10 farb drukarskich, odbitkę posypywano proszkiem srebrnym, złotym lub sproszkowaną masą perłową
- urushi-e: odbitki połyskujące dzięki zmieszaniu czarnej farby drukarskiej z klejem o lekkim połysku (efekt przypomina lakę)

## Wpływukiyo-ena sztukę Zachodu
W połowie XIX wieku Stany Zjednoczone (a następnie kolejne kraje) wymusiły na Japonii zakończenie ponad dwustuletniego okresu samoizolacji (sakoku) i rozpoczęła się wymiana towarów z Zachodem. Japonia uzyskała w ten sposób od 1864 roku szansę m.in. szerokiego zaprezentowania swojej sztuki i rzemiosła na międzynarodowych wystawach w różnych krajach. Oryginalność dzieł japońskich mistrzów wzbudziła ogromne zainteresowanie i wywarła wpływ na sztukę Zachodu, w tym także Polski. Jest on widoczny w twórczości wielu polskich malarzy XIX i XX wieku, którzy mieli kontakty z twórcami i szkołami europejskimi m.in. w Paryżu i Monachium. Należeli do nich m.in.: Leon Wyczółkowski, Olga Boznańska, Józef Pankiewicz, Julian Fałat, Anna Bilińska-Bohdanowiczowa, Stanisław Wyspiański.
Do pierwszych wielbicieli i promotorów zalicza się Siegfrieda Binga, który otworzył w Paryżu sklep z przedmiotami japońskimi i zaczął wydawać periodyk o nazwie „Le Japon artistique” oraz malarzy: Vincenta van Gogha (1853–1890) i Henri de Toulouse-Lautreca (1864–1901). Pod wpływem japonizmu byli także m.in.: James McNeill Whistler, Edgar Degas, Gustav Klimt, Paul Gauguin, Pierre-Auguste Renoir, Frank Lloyd Wright.
Wpływ ukiyo-e na twórczość Vincenta van Gogha widoczny jest m.in. w jego dziele składającym się z serii trzech obrazów namalowanych kolejno w latach 1886–1888 i noszących wspólny tytuł Portret „Ojca” Tanguy. Ich tematem jest wizerunek marszanda Juliena Tanguy. Na obrazie drugim i trzecim tłem portretu są japońskie drzeworyty.
Ukiyo-e wywarło wpływ nawet na muzykę klasyczną. Claude Debussy zainspirował się pracą Hokusaia Wielka fala u wybrzeża Kanagawy i skomponował utwór La Mer. Na okładce pierwszego wydania tego utworu z 1905 roku został umieszczony fragment tego drzeworytu japońskiego mistrza.

title: Ukiyo-e

wikitext:
[[Plik:Great Wave off Kanagawa restored.jpg|thumb|[[Hokusai Katsushika]], ''[[Wielka fala w Kanagawie]]'', 1830–1833]]
[[Plik:Toshusai Sharaku- Otani Oniji, 1794.jpg|thumb|[[Sharaku|Sharaku Tōshūsai]], drzeworyt z 1794 r. przedstawiający aktora teatru [[kabuki]], Oniji Ōtani III, w roli służącego Edobeia]]
[[Plik:Ukiyo-e dsc04680.jpg|thumb|Matryca do odbitek]]
[[Plik:Utamaro (1793) Three Beauties of the Present Time, MFAB 21.6382.jpg|thumb|[[Utamaro]], ''Trzy piękności swoich czasów'' lub ''Trzy piękności ery Kansei (1789–1801)'', od lewej: Hisa Takashima (najstarsza córka właściciela przydrożnej herbaciarni w dzielnicy Edo o nazwie Ryōgoku), Toyohina Tomimoto ([[gejsza]]), Kita Naniwaya (córka właściciela herbaciarni w Asakusa), ok. 1793]]
{{nihongo|'''Ukiyo-e'''|浮世絵|ukiyo-e|„obrazy przepływającego świata”, „obrazy przemijającego świata”}}{{r|Ken3}} – rodzaj [[malarstwo|malarstwa]] i [[drzeworyt]]u [[Japonia|japońskiego]], funkcjonujący w [[Edo (okres)|okresie Edo]] (od połowy XVII wieku do początków [[Meiji (okres)|okresu Meiji]] w drugiej połowie XIX wieku).

== Znaczenie słowa ''ukiyo'' ==
Słowo o tej samej wymowie, ale innej pisowni pierwotnie wyrażało buddyjską ideę przejściowej natury życia, świata smutku i zmartwień. Ten pesymistyczny pogląd został odrzucony w [[Edo (okres)|okresie Edo]]. Nowy [[Homonimia (językoznawstwo)|homonim]] (z użyciem innego znaku [[kanji]]) wyrażał postawę radości życia. Ta hedonistyczna kultura, która uwielbiała życie w „płynącym świecie”, została szczególnie dobrze wyrażona w produkcji drzeworytów, które udostępniano każdemu, w postaci obrazów uwodzicielskich kurtyzan, ekscytujących aktorów kabuki i słynnych romantycznych widoków. Po raz pierwszy artyści zainspirowali się i odpowiedzieli na zainteresowania i preferencje ogółu społeczeństwa{{r|Met}}{{r|weblio}}.

Drzeworyty ukiyo-e stały się więc plastycznym środkiem opisu „przepływającego, ulotnego świata” (''ukiyo'') mieszkańców miast, zjawisk przyrody, w tym także ludzi sztuki, zwłaszcza aktorów i kurtyzan, powstającym w obrębie dzielnic rozrywki największych miast japońskich okresu Edo (1603–1867){{r|Mel}}. Drzeworyt, obok popularnej literatury ''kibyōshi'' (ilustrowane książki z żółtymi okładkami){{r|Ken}} i teatru [[kabuki]], stanowił jeden z trzech zasadniczych filarów kultury ''ukiyo''.

== Historia gatunku ==
[[Plik:Honjo Shigenaga parriying an exploding shell.jpg|thumb|[[Kuniyoshi Utagawa]], ''Shigenaga Honjō osłania się przed eksplodującym pociskiem'']]
[[Plik:Suzuki Harunobu (1724-1770), Schoonheid bezoekt heiligdom in regenachtige nacht.jpg|thumb|Harunobu Suzuki, ''Piękność odwiedzająca chram w deszczowy wieczór'']]
[[Plik:Kaigetsudo Dohan - bijin.jpg|thumb|[[Dohan Kaigetsudō]], ''Bijin'' (Piękna kobieta)]]
[[Plik:Asukayama Bosetsu-江戸近郊八景之内 飛鳥山暮雪-Asukayama in the Snow at Evening MET DP123271.jpg|thumb|Hiroshige, ''Asukayama w wieczornym śniegu'', z serii ''Słynne sceny z przedmieść Edo'']]
[[Plik:Torii Kiyomasu - Ichikawa Danjuro II in Shibaraku.jpg|thumb|Kiyomasu Torii (przełom XVII/XVIII w.), ''Danjūrō Ichikawa II w sztuce pt. „Shibaraku”'']]
Technika wykonywania drzeworytu monochromatycznego pojawiła się w Japonii przypuszczalnie w VIII wieku za pośrednictwem warsztatów koreańskich i stosowana była przede wszystkim do druku tekstów i wizerunków buddyjskich. Z czasem zaczęto ją stosować także do druku literatury edukacyjnej, popularnej i erotycznej. Od początku rozwoju ukiyo-e szczególną popularnością cieszyły się [[shunga]] (dosł. 'obrazy wiosenne') czyli drzeworyty i grafiki pornograficzne.

=== I okres (od [[Pożar Meireki|wielkiego pożaru ery Meireki]] w [[Edo (miasto)|Edo]] w 1657 roku do ery Hōreki w latach 1751–1764) ===
Ukiyo-e były wówczas głównie oryginalnymi rysunkami i jednobarwnymi drzeworytami (''sumizuri-e''). Artysta, który wykonywał rysunki do drzeworytów, nazywał się ''hanshita-eshi''. Jednym ze słynnych był [[Moronobu Hishikawa]], który tworzył ilustracje do książek i popularnych historii z życia codziennego (''ukiyo-zoshi''). Jego znanym dziełem, oryginalnym rysunkiem, jest „Piękność spoglądająca za siebie” (''Mikaeri bijin-zu'').

Początek gatunku wiąże się z działalnością anonimowego artysty, określanego w późniejszej literaturze przedmiotu jako mistrz [[Kambun]], tworzącego około 1660 roku. Termin ukiyo-e po raz pierwszy pojawił się dopiero w roku 1682 w powieści ''Kōshoku ichidai otoko'' (Życie miłosne pewnego mężczyzny){{r|Mel1}}, której autorem był popularny podówczas pisarz i poeta [[Saikaku Ihara]].

Technika drzeworytu rozwinęła się jako sztuka powielania, stając się tym samym dostępną szerokim rzeszom mieszczan. [[Kiyonobu Torii]], który tworzył ''sumizuri-e'' kolorowane ręcznie pędzlem. Były one barwione głównie czerwonymi pigmentami, o różnych odcieniach. Nosiły one nazwy ''tan-e'' (pomarańczowo-czerwony) i ''beni-e'' (różu). Po dodaniu do ''beni-e'' kilku kolorów nazywano je ''benizuri-e''. Nazwa pochodzi od rośliny farbierskiej i oleistej o nazwie ''benibana'' (pol. [[Krokosz barwierski]], łac. ''Carthamus tinctorius''). Prace szkoły Torii były wykorzystywane m.in. do reklamowania przedstawień teatru kabuki. Technika ta została bowiem zaadaptowana do druku pamfletów, reklam teatralnych oraz ilustrowania popularnych książek, ukazujących dzielnice rozrywki (''yūkaku''){{r|Ken2}} skupiające restauracje, teatry, łaźnie i domy publiczne. W Edo (ob. [[Tokio]]) była to Yoshiwara, w [[Kioto]] – Shimabara i Gion ([[Gion Higashi]], [[Gion Kōbu]]), w [[Osaka|Osace]] – Shinmachi{{r|hall}}. Te trzy miasta, o największej liczbie ludności w ówczesnej Japonii, były nazywane „wielką trójką” i były pod bezpośrednim nadzorem władz kraju, a Edo z milionową populacją stało się do XVIII wieku największym miastem na świecie{{r|pictorial}}.

Właśnie w Edo sztuka ta rozwinęła się najpierw i najszybciej. W poszukiwaniu pracy przybywali bowiem do tego miasta rzemieślnicy, kupcy, budowniczy, wędrowni artyści. Szybko rosła liczba samurajów ze wszystkich prowincji, co było wynikiem m.in. specjalnego zarządzenia władz ([[siogunat]]u), polegającego na obowiązkowym stawiennictwie i naprzemiennym, rocznym pobycie w stolicy feudalnych panów ([[daimyō]]) wraz z liczną służbą. Był to system kontroli o nazwie ''sankin-kōtai''{{r|Ken1}}, polegający na tymczasowej obecności feudałów (w charakterze „zakładników”) na dworze [[siogun]]ów. W podróżach z i do swoich [[Han (Japonia)|hanów]] orszaki musiały poruszać się wyznaczonymi trasami tak, aby nie dochodziło do spotkań i ewentualnych spisków przeciwko władzy. Musieli oni także budować własne rezydencje w Edo. To dla tej, napływającej szybko nowej społeczności stolicy obrazki ''ukiyo-e'' stały się źródłem informacji i formą rozrywki{{r|Mel}}.

=== II okres (od 1765 do ok. 1806 roku) ===
W 1765 roku stały się modne – zwłaszcza wśród poetów [[haiku]] – kalendarze z ilustracjami (''e-goyomi''). To doprowadziło do spotkań towarzyskich, polegających na wymianie tych kalendarzy.

W odpowiedzi na tak duże zapotrzebowanie m.in. [[Harunobu Suzuki]] opracował sposób wielobarwnego drukowania o nazwie „brokatowe obrazy Wschodu” (''azuma-nishiki-e''){{r|nelson}}, co doprowadziło do rozkwitu „kultury” ukiyo-e. Wprowadzono także specjalne znaczniki (''kentō'') do zaznaczania punktów precyzyjnego nadruku oraz pojawił się mocny, wysokiej jakości, biały papier, który wytrzymywał druk wielokolorowy. Był on produkowany w prowincji Echizen z drewna morwowego (jap. ''kōzo'', łac. ''Broussonetia kazinoki x B. papyrifera'', papierowa morwa) i nazywał się ''echizen-hōsho-gami''. Istotną rolę odegrał także podział pracy zorganizowany dla kolejnych, skomplikowanych procesów wytwarzania drzeworytów. Rysownik (''shitae-shi''), autor oryginalnego projektu (''hanshita-e'') namalowanego czarnym tuszem na papierze, po cenzurze wydawcy, przekazywał dzieło rytownikowi (''hori-shi''), który naklejał je na blok drewna i rzeźbił, a następnie przekazywał drukarzowi (''suri-shi''), który wykonywał odbitki.

W okresie tym tworzyli także [[Shunshō Katsukawa]], czy [[Shigemasa Kitao]], który dodał realistyczne kontury do portretów aktorów (''yakusha-e''). Pojawił się także [[Utamaro Kitagawa]], tworząc portrety samych głów (''ōkubi-e''). Dzięki jego twórczości portrety kobiet w stylu ukiyo-e osiągnęły wysoki poziom. Dla tworzącego się mieszczaństwa tworzyły nowe kanony estetyczne. Utamaro znał świat dzielnic „bez nocy” i dlatego potrafił przekazać nie tylko wdzięk kurtyzan, ale i ich indywidualny charakter. Dzięki temu jego dzieła odniosły sukces{{r|rossella1}}.

W 1790 roku w ramach „reform ery Kansei” (1789–1801) władze ustanowiły m.in. system pieczęci zatwierdzających (''aratame-in'') i wprowadziły różne ograniczenia dotyczące publikacji. W 1795 roku wydawca [[Jūzaburō Tsutaya]] (1750–1797) został zmuszony do zapłacenia dużej kary pieniężnej za publikowanie swoich nieprawomyślnych politycznie dzieł. Ratując swoją sytuację drukował wysoko cenione{{przez kogo|data=2025-05}} prace [[Sharaku|Sharaku Tōshūsaia]]. Jego drzeworyty przedstawiające popularnych aktorów były wysoko cenione, zarówno ze względu na technikę, jak i jakość zastosowanych, kosztownych materiałów. Tsutaya odniósł sukces finansowy, ale portrety aktorów zyskały jedynie krótkotrwałą popularność z powodu nadmiernie przesadzonych rysów. Ze względu na to, że tożsamość Sharaku pozostaje do dziś przedmiotem dyskusji, niektórzy uczeni twierdzą, że on i Jūzaburō mogą być tą samą osobą, chociaż jest to mało prawdopodobne. Wiadomo jedynie, że w ciągu jednego sezonu teatralnego (1794/1795) Sharaku wykonał blisko sto pięćdziesiąt drzeworytów o tematyce teatralnej, po czym zniknął równie szybko jak się pojawił. Jego prace wywarły głęboki wpływa na późniejsze malarstwo portretowe. Twarze stały się niepowtarzalne, charakterystyczne. Zaprzestano np. ukrywania męskich rysów aktorów grających role kobiece (''[[onnagata]]''){{r|rossella}}.

Wkrótce został pokonany przy pomocy „podobizn aktorów na scenie” (''butai no sugata-e'') wykonywanych przez [[Toyokuni Utagawa|Toyokuniego Utagawę]]. Tym samym powstała największa szkoła malarzy ''ukiyo-e eshi'', szkoła Utagawa, składająca się z uczniów Toyokuniego.

Lata 1781–1804 uważa się za złoty wiek ukiyo-e. Tworzyli wówczas m.in.: [[Kiyonaga Torii]], Utamaro Kitagawa, [[Eishi|Eishi Chōbunsai]] i Sharaku Tōshūsai.

=== III okres (od 1807 do ok. 1858) ===
Po śmierci [[Utamaro Kitagawa|Utamaro Kitagawy]] w 1806 roku główny nurt portretów pięknych kobiet (''bijin-ga'') zmienił się w zmysłową, seksowną urodę, na przykład w dziełach [[Eisen Keisai|Eisena Keisai]]. [[Hokusai Katsushika]] odpowiadając na boom podróżniczy, stworzył „Trzydzieści sześć widoków góry Fuji” (''Fugaku sanjū-rokkei''), a [[Hiroshige Andō]] (Hiroshige Utagawa) „Pięćdziesiąt trzy stacje na gościńcu Tokaidō” (''Tōkaidō gojūsan-tsugi'') w latach 1832–1834. Tak powstał dzięki nim gatunek „rysunków słynnych krajobrazów” (''meisho-e'') w kategorii ukiyo-e.

Andō przyjął przydomek Hiroshige w 1811 roku, kiedy wstąpił do pracowni Toyohiro Utagawy, co pozwoliło mu na używanie nazwy szkoły Utagawa zamiast swojego rodowego nazwiska. Sukces przyniosły mu kompozycje ukazujące naturę i pejzaże. Wykonał tysiące prac przedstawiających kwiaty i ptaki, ale także Edo, miasta i drogi Japonii. Został uznany za „mistrza deszczu” w związku ze znakomitym oddawaniem krajobrazów w strugach deszczu.

W kategorii portretów aktorów (yakusha-e), zasłynął mocną kreską [[Kunisada Utagawa]] jako następca swojego nauczyciela Toyokuni Utagawy, a w książkach z ilustracjami (''kusa-zōshi''), obrazy wojowników i bitew (''musha-e'') tworzył [[Kuniyoshi Utagawa]].

=== IV okres (od 1859 do ok. 1912) ===
Okres schyłkowy zaznaczają dokonania szkoły Utagawa oraz działalność takich twórców, jak [[Hokusai|Hokusai Katsushika]] i [[Hiroshige Andō]]. W związku z przybyciem do Japonii
floty komodora [[Matthew Perry (oficer)|Matthew Perry]]'ego, otwarcia kraju i rosnącego zainteresowania kulturą Zachodu modne stały się ''yokohama-ukiyo-e'', a po [[Restauracja Meiji|restauracji Meiji]] „obrazy oświecenia, odnowy” (''kaika-e''), które przedstawiały zachodnią architekturę i koleje.

Za ostatniego mistrza ukiyo-e uważany jest [[Yoshitoshi Tsukioka]], który tworzył „krwawe drzeworyty” (''muzan-e'') pełne okrucieństwa i przemocy, malowidła historyczne (''rekishi-ga'')  i obrazy rodzajowe (''fūzoku-ga''). Zachęcał on swoich uczniów do poznawania także innych kategorii sztuki malarskiej. Wielu jego uczniów zostało znanymi ilustratorami i malarzami, jak [[Kiyokata Kaburaki]]. W ten sposób zanikającą tradycję ukiyo-e próbowano przenosić do innych, nowych gatunków. Pojawiły się bowiem gazety, zdjęcia, nowe technologie, jak [[litografia]]. Jednakże nie przyniosło to pozytywnych rezultatów.

Choć drzeworyty w tej samej technice wykonywane są do dziś, rozwój gatunku zamyka się wraz ze schyłkiem okresu Edo. Drzeworyty wykonywane w czasach [[Meiji (okres)|Meiji]] (1868–1912) i późniejsze określane są już nazwą ''hanga'' lub ''mokuhan-ga''{{r|crown}}.

== Technika wykonania{{r|Met1}} ==
Wykonanie drzeworytu wymagało współpracy czterech osób: artysty, rytownika, drukarza i wydawcy. Technika wykonania wysokiej jakości wielobarwnego drzeworytu ''nishiki-e'' około 1800 roku:
* kreśląc linie tuszem (''sumi-sen''), artysta wykonuje konturowy, czarno-biały szkic (''shita-gaki'') na częściowo przeźroczystym papierze, zaznaczając słowami lub numerami poszczególne barwy;
* rytownik (''hori-shi'') nakleja szkic na klocek drzeworytniczy z drewna wiśniowego i wycina projekt tak, aby stworzyć oryginał w negatywie. Blok ten, płyta z tuszem, (''sumi-ita''), służy do drukowania czarnego obrysu;
* z pierwszej matrycy wykonywanych jest tyle odbitek (wciąż czarno-białych), ile klocków potrzebnych będzie dla poszczególnych kolorów (nawet po opracowaniu techniki drzeworytu wielobarwnego wybrane kolory nakładano niekiedy ręcznie, klocki do kolorów to ''iro-ita'');
* rytownik nakleja odbitki na klocki i po przetarciu przycina matryce poszczególnych barw;
* drukarze (''suri-shi'') – pod nadzorem artysty – odbijają poszczególne kolory (każdy blok ma oznaczenie w tym samym miejscu w stosunku do gotowego obrazu, drukarz używa ich, aby upewnić się, że papier jest ustawiony na bloku we właściwej pozycji, tak aby kolory nie zniknęły).

Ogólne zasady podczas drukowania ukiyo-e to:
* przejść kolejno od jaśniejszych kolorów do ciemniejszych;
* przejść od bloków o mniejszych obszarach drukowania do tych z większymi.
[[Plik:Utagawa Kunisada - Printmaking triptych.jpg|thumb|centre|500px|[[Kunisada Utagawa]], ''Grupa pięknych kobiet przy tworzeniu ukiyo-e'']]

== Główni twórcy ==
* [[Moronobu Hishikawa]]
* [[Dohan Kaigetsudō]]
* [[Harunobu Suzuki]]
* [[Utamaro Kitagawa]]
* [[Sharaku|Sharaku Tōshūsai]]
* [[Hiroshige Andō]]
* [[Hokusai Katsushika]]

Przykładowe grafiki znajdują się w artykułach poświęconych tym autorom.

== Odmiany techniczne ==
* ''sumizuri-e'': pierwsze drzeworyty ukiyo-e, czarno-białe
* ''tan-e'': czarno-białe odbitki wzbogacone ręcznie prostymi kolorami, początkowo koloru „czerwonej ziemi”, w późniejszych latach także innymi
* ''beni-e'': drzeworyty o przewadze różu
* ''benizuri-e'': ''beni-e'' wzbogacone innymi kolorami
* ''nishiki-e'': tzw. obraz brokatowy (od szczególnej połyskliwości), wykorzystywano do 10 farb drukarskich, odbitkę posypywano proszkiem srebrnym, złotym lub sproszkowaną [[Masa perłowa|masą perłową]]
* ''urushi-e'': odbitki połyskujące dzięki zmieszaniu czarnej farby drukarskiej z klejem o lekkim połysku (efekt przypomina lakę)

== Wpływ ''ukiyo-e'' na sztukę Zachodu ==
W połowie XIX wieku [[Stany Zjednoczone]] (a następnie kolejne kraje) wymusiły na Japonii zakończenie ponad dwustuletniego okresu samoizolacji (''[[sakoku]]'') i rozpoczęła się wymiana towarów z Zachodem. Japonia uzyskała w ten sposób od 1864 roku szansę m.in. szerokiego zaprezentowania swojej sztuki i rzemiosła na międzynarodowych wystawach w różnych krajach. Oryginalność dzieł japońskich mistrzów wzbudziła ogromne zainteresowanie i wywarła wpływ na sztukę Zachodu, w tym także Polski. Jest on widoczny w twórczości wielu polskich malarzy XIX i XX wieku, którzy mieli kontakty z twórcami i szkołami europejskimi m.in. w Paryżu i Monachium. Należeli do nich m.in.: [[Leon Wyczółkowski]], [[Olga Boznańska]], [[Józef Pankiewicz]], [[Julian Fałat]], [[Anna Bilińska-Bohdanowiczowa]], [[Stanisław Wyspiański]].

Do pierwszych wielbicieli i promotorów zalicza się [[Siegfried Bing|Siegfrieda Binga]], który otworzył w Paryżu sklep z przedmiotami japońskimi i zaczął wydawać periodyk o nazwie „Le Japon artistique” oraz malarzy: [[Vincent van Gogh|Vincenta van Gogha]] (1853–1890) i [[Henri de Toulouse-Lautrec]]a (1864–1901). Pod wpływem japonizmu byli także m.in.: [[James McNeill Whistler]], [[Edgar Degas]], [[Gustav Klimt]], [[Paul Gauguin]], [[Pierre-Auguste Renoir]], [[Frank Lloyd Wright]].

Wpływ ukiyo-e na twórczość Vincenta van Gogha widoczny jest m.in. w jego dziele składającym się z serii trzech obrazów namalowanych kolejno w latach 1886–1888 i noszących wspólny tytuł ''[[Portret „Ojca” Tanguy]]''. Ich tematem jest wizerunek marszanda Juliena Tanguy. Na obrazie drugim i trzecim tłem portretu są japońskie drzeworyty.

Ukiyo-e wywarło wpływ nawet na muzykę klasyczną. [[Claude Debussy]] zainspirował się pracą [[Hokusai]]a ''[[Wielka fala w Kanagawie|Wielka fala u wybrzeża Kanagawy]]'' i skomponował utwór [[Morze (Debussy)|''La Mer'']]. Na okładce pierwszego wydania tego utworu z 1905 roku został umieszczony fragment tego drzeworytu japońskiego mistrza{{r|youknow}}.

== Zobacz też ==
* [[Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha”]]
* [[Feliks Jasieński]]
* [[Japonizm w sztuce Zachodu]]
* [[Shin-hanga]]
* [[Surimono]]

== Przypisy ==
<references responsive>
<ref name = "Ken3">{{Cytuj książkę | tytuł = Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary | wydawca = Kenkyusha Limited | miejsce = Tokyo | data = 1991 | strony = 1913 | isbn = 4-7674-2015-6}}</ref>
<ref name = "Met">{{Cytuj stronę | url = https://www.metmuseum.org/toah/hd/plea/hd_plea.htm | tytuł = Art of the Pleasure Quarters and the Ukiyo-e Style | data = 2018 | opublikowany = The Metropolitan Museum of Art | język = en | data dostępu = 2018-03-09}}</ref>
<ref name = "weblio">{{Cytuj stronę | url = https://kobun.weblio.jp/content/%E6%86%82%E3%81%8D%E4%B8%96 | tytuł = 古語辞典 | data = 2018 | opublikowany = Gakken Weblio  | język = ja | data dostępu = 2018-03-09}}</ref>
<ref name = "pictorial">{{Cytuj książkę | tytuł = Pictorial Encyclopedia of Japanese Culture | wydawca = Gakken Co., Ltd. | miejsce = Tokyo | data = 1990 | strony = 66 | isbn = 4-05-151315-7}}</ref>
<ref name = "Mel">{{Cytuj książkę | nazwisko = Melanowicz | imię = Mikołaj | tytuł = Historia literatury japońskiej | wydawca = PWN | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 209-211 | isbn = 978-83-01-17214-5}}</ref>
<ref name = "Ken">{{Cytuj książkę | tytuł = Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary | wydawca = Kenkyusha Limited | miejsce = Tokyo | data = 1991 | strony = 812 | isbn = 4-7674-2015-6}}</ref>
<ref name = "Ken1">{{Cytuj książkę | tytuł = Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary | wydawca = Kenkyusha Limited | miejsce = Tokyo | data = 1991 | strony = 1436 | isbn = 4-7674-2015-6}}</ref>
<ref name = "nelson">{{Cytuj książkę | tytuł = Japanese-English Character Dictionary | wydawca = Charles E. Tuttle Company, Inc. | miejsce = Tokyo | data = 1999 | strony = 542 | isbn = 4-8053-0574-6}}</ref>
<ref name = "crown">{{Cytuj książkę | tytuł = The New Crown Japanese-English Dictionary | wydawca = Sanseido Co., Ltd. | miejsce = Tokyo | data = 1972 | strony = 631}}</ref>
<ref name = "hall">{{Cytuj książkę | nazwisko = Hall | imię = J.W. | tytuł = Japonia od czasów najdawniejszych do dzisiaj | wydawca = PIW | miejsce = Warszawa | data = 1979 | strony = 189 | isbn = 83-06-00205-9}}</ref>
<ref name = "Ken2">{{Cytuj książkę | tytuł = Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary | wydawca = Kenkyusha Limited | miejsce = Tokyo | data = 1991 | strony = 2019 | isbn = 4-7674-2015-6}}</ref>
<ref name = "youknow">{{Cytuj stronę | url = https://doyouknowjapan.com/ukiyoe/ | tytuł = Influence of Ukiyo-e | opublikowany = Encyclopedia Japan, DoyouknowJapan.com | język = en | data dostępu = 2018-03-13}}</ref>
<ref name = "Mel1">{{Cytuj książkę | nazwisko = Melanowicz | imię = Mikołaj | tytuł = Historia literatury japońskiej | wydawca = PWN | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 212 | isbn = 978-83-01-17214-5}}</ref>
<ref name = "rossella">{{Cytuj książkę | nazwisko = Menegazzo | imię = Rossella | tytuł = Japonia - leksykon cywilizacje | wydawca = Arkady | miejsce = Warszawa | data = 2008 | strony = 78-79 | isbn = 978-83-213-4578-9}}</ref>
<ref name = "rossella1">{{Cytuj książkę | nazwisko = Menegazzo | imię = Rossella | tytuł = Japonia - leksykon cywilizacje | wydawca = Arkady | miejsce = Warszawa | data = 2008 | strony = 80 | isbn = 978-83-213-4578-9}}</ref>
<ref name = "Met1">{{Cytuj stronę | url = https://www.metmuseum.org/toah/hd/ukiy/hd_ukiy.htm | tytuł = Woodblock Prints in the Ukiyo-e Style | data = 2018 | opublikowany = The Metropolitan Museum of Art | język = en | data dostępu = 2018-03-21}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* Wiesław Kotański, ''Sztuka Japonii'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1974
* Rosella Menegazzo, ''Japonia'', Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 2008, {{ISBN|978-83-213-4578-9}}
* ''Pictorial Encyclopedia of Japanese Culture'', Gakken Co., Ltd., Tokyo 1990, {{ISBN|0-87040-752-X}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.all-art.org/history330-5.html A World History of Art] {{lang|en}}
* [http://www.artcyclopedia.com/history/ukiyo-e.html Artcyclopedia] {{lang|en}}
* [https://www.metmuseum.org/toah/hd/plea/hd_plea.htm The Metropolitan Museum of Art] {{lang|en}}
* [https://doyouknowjapan.com/ukiyoe/ Encyclopedia Japan, Ukiyo-e, Wideo: Documentary of Ukiyo-e (27 min.)] {{lang|en}}
* [http://www.book-navi.com/hokusai/hokusai-e.html The Hokusai Museum w Obuse, w prefekturze Nagano, otwarte w 1976 r.] {{lang|en}}
* [http://hokusai-museum.jp/?lang=en Sumida Hokusai Bijutsukan (Sumida Hokusai Museum otwarte w Tokio w 2016 r.)] {{lang|en}}
* [https://www.nippon.com/en/views/b02316/ Nippon Communications Foundation] {{lang|en}}
* [http://www.fujiarts.com/cgi-bin/main.pl Fuji Arts] {{lang|en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Ukiyo-e| ]]


text:
# Czyżew (województwo wielkopolskie)
Czyżew – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie konińskim, w gminie Rychwał.
| SIMC    | Nazwa   | Rodzaj    |
| ------- | ------- | --------- |
| 0293255 | Czajków | część wsi |

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.
W 1896 w Czyżewie urodził się Adam Cybulski, polski inżynier i wykładowca akademicki.

title: Czyżew (województwo wielkopolskie)

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Czyżew (ujednoznacznienie)|Czyżew w innych znaczeniach tej nazwy]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Czyżew
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = wielkopolskie
 |powiat                 = [[Powiat koniński|koniński]]
 |gmina                  = [[Rychwał (gmina)|Rychwał]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 227<ref>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=2022-09-19 |data dostępu=2022-10-06 |opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 63
 |kod pocztowy           = 62-573{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = PKN
 |SIMC                   = 0293249
 |kod mapy               = Rychwał (gmina)
 |współrzędne            = 52°06'52"N 18°08'52"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|21056|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Czyżew''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]], położona w [[województwo wielkopolskie|województwie wielkopolskim]], w [[powiat koniński|powiecie konińskim]], w [[Rychwał (gmina)|gminie Rychwał]].

{|class="wikitable" width="60%"
|+Integralne części wsi Czyżew{{r|R2013|teryt}}
!    SIMC      !!                Nazwa                 !!        Rodzaj
|-
|0293255 || Czajków || część wsi
|}

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo konińskie|województwa konińskiego]].

W 1896 w Czyżewie urodził się [[Adam Cybulski]], polski inżynier i wykładowca akademicki.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name = R2013>''Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>

* <ref name =  "teryt">[http://www.stat.gov.pl/broker/access/performSearch.jspa?searchString=&level=miejsc&wojewodztwo=&powiat=&gmina=&miejscowosc=&advanced=true GUS. Rejestr TERYT]</ref>

* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=202|data dostępu=2020-12-23}}</ref>
}}
{{Gmina Rychwał}}

[[Kategoria:Rychwał (gmina)]]

title: Czyżew

Państwo: Polska

Województwo: wielkopolskie

Powiat: koniński

Gmina: Rychwał

Tablice rejestracyjne: PKN


text:
# Jesse Reno
Jesse Wilford Reno (ur. 1861 w Fort Leavenworth, w stanie Kansas, zm. 2 czerwca 1947 w Nowym Jorku) – amerykański wynalazca, twórca ruchomych schodów.
Sformułował ideę ruchomych schodów już w wieku 16 lat. Studiował na Lehigh University w Pensylwanii, uczestniczył w budowie pierwszej kolei elektrycznej na południu Stanów. Reno zgłosił pierwszy patent na schody ruchome w 1891; nazywał je wtedy „new and useful endless conveyor or elevator”. Patent zrealizował dopiero 15 miesięcy później. Urządzenie zostało zbudowane i zainstalowane na Coney Island na Brooklynie we wrześniu 1895, jako element rozrywki. Reno planował zastosowanie swoich urządzeń w dwupoziomowym nowojorskim metrze. Jego plany nie zostały zaakceptowane; w tej sytuacji po ślubie przeprowadził się do Londynu, gdzie w 1902 otworzył przedsiębiorstwo The Reno Electric Stairways and Conveyors, Ltd.
Schody ruchome jego pomysłu instalowano w całych Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Europie. Podjął nowe wyzwanie, pracował nad pierwszą konstrukcją schodów spiralnych. Wspólnie z Williamem Astonem, właścicielem patentu na elastyczne połączenia stopni, postanowił stworzyć pionierskie rozwiązanie, które zostało zaprezentowane cztery lata później i zainstalowane na jego koszt na stacji w Londynie; nigdy jednak nie upowszechniło się. W 1903 przedsiębiorstwo Waygood and Otis Limited kupiło udziały w The Reno Company. Reno sprzedał swoje patenty przedsiębiorstwu Otis i powrócił do USA.

title: Jesse Reno

wikitext:
{{Dopracować|źródła = 2015-07}}

'''Jesse Wilford Reno''' (ur. [[1861]] w [[Fort Leavenworth]], w stanie [[Kansas]], zm. [[2 czerwca]] [[1947]] w Nowym Jorku) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] wynalazca, twórca [[schody ruchome|ruchomych schodów]].

Sformułował ideę ruchomych schodów już w wieku 16 lat. Studiował na [[Lehigh University]] w [[Pensylwania|Pensylwanii]], uczestniczył w budowie pierwszej kolei elektrycznej na południu Stanów. Reno zgłosił pierwszy patent na schody ruchome w 1891; nazywał je wtedy „new and useful endless conveyor or elevator”. Patent zrealizował dopiero 15 miesięcy później. Urządzenie zostało zbudowane i zainstalowane na [[Coney Island]] na [[Brooklyn]]ie we wrześniu 1895, jako element rozrywki. Reno planował zastosowanie swoich urządzeń w dwupoziomowym [[Metro w Nowym Jorku|nowojorskim metrze]]. Jego plany nie zostały zaakceptowane; w tej sytuacji po ślubie przeprowadził się do [[Londyn]]u, gdzie w 1902 otworzył przedsiębiorstwo The Reno Electric Stairways and Conveyors, Ltd.

Schody ruchome jego pomysłu instalowano w całych [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] i [[Europa|Europie]]. Podjął nowe wyzwanie, pracował nad pierwszą konstrukcją [[schody ruchome spiralne|schodów spiralnych]]. Wspólnie z [[William Henry Aston|Williamem Astonem]], właścicielem patentu na elastyczne połączenia stopni, postanowił stworzyć pionierskie rozwiązanie, które zostało zaprezentowane cztery lata później i zainstalowane na jego koszt na stacji w Londynie; nigdy jednak nie upowszechniło się. W 1903 przedsiębiorstwo Waygood and Otis Limited kupiło udziały w The Reno Company. Reno sprzedał swoje patenty przedsiębiorstwu [[Otis Elevator Company|Otis]] i powrócił do USA.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Reno, Jesse}}
[[Kategoria:Amerykańscy wynalazcy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1861]]
[[Kategoria:Zmarli w 1947]]


text:
# Nettuno
Nettuno – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Rzym w środkowych Włoszech (60 km na południe od Rzymu). Jest nazwana na cześć rzymskiego boga Neptuna.
Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwały 36 082 osoby, 508,2 os./km².
Nettuno położone jest na brzegu Morza Tyrreńskiego, posiada piaszczystą plażę oraz port turystyczny, w którym cumuje około 860 łodzi. Jest centrum handlowym, sprzedającym sprzęt do wędkowania i żeglowania. Istnieje również duże centrum jachtingu.
W miejscowości znajduje się sanktuarium Maria Goretti.

## Współpraca
Miejscowość partnerska:
- Onex, Szwajcaria
- Ardee Irlandia

- Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej i św. Marii Goretti w Nettuno, 2008

title: Nettuno

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Nettuno
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Costa di Nettuno Levante.JPG
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Lacjum
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Prowincja Rzym|Rzym]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]
 |kod statystyczny                = 058072
 |powierzchnia                    = 71 km²
 |rok                             = 2004
 |liczba ludności                 = 36 082
 |gęstość zaludnienia             = 508,2 os./km²
 |numer kierunkowy                = 06
 |kod pocztowy                    = 00048
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Włoch
 |kod mapy                        = Lacjum
 |współrzędne                     = 41°27′27″N 12°39′40″E
 |commons                         = Category:Nettuno
 |www                             = https://www.comune.nettuno.roma.it/
}}
'''Nettuno''' – miejscowość i gmina we [[Włochy|Włoszech]], w regionie [[Lacjum]], w prowincji [[prowincja Rzym|Rzym]] w środkowych Włoszech (60 km na południe od Rzymu). Jest nazwana na cześć rzymskiego boga Neptuna.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwały 36 082 osoby, 508,2 os./km².

Nettuno położone jest na brzegu [[Morze Tyrreńskie|Morza Tyrreńskiego]], posiada piaszczystą plażę oraz port turystyczny, w którym cumuje około 860 łodzi. Jest centrum handlowym, sprzedającym sprzęt do wędkowania i żeglowania. Istnieje również duże centrum jachtingu.

W miejscowości znajduje się sanktuarium [[Maria Goretti]].

{{clear|left}}

== Współpraca ==
Miejscowość partnerska:<ref>[https://www.onex.ch/fr/onex-au-quotidien/vivre-ensemble-a-onex/jumelages/jumelages-263-879 Współpraca]</ref>
* {{Flaga|CHE}} [[Onex]], [[Szwajcaria]]
* Ardee Irlandia

<gallery>
Plik:Santuario di Santa Maria Goretti.JPG|Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej i św. Marii Goretti w Nettuno, 2008
</gallery>

== Zobacz też ==
* [[Operacja Shingle]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Źródło danych: [http://www.istat.it Istituto Nazionale di Statistica]

{{Miasto Stołeczne Rzym}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w Mieście Stołecznym Rzym]]
[[Kategoria:Miasta w regionie Lacjum]]

title: Nettuno

Herb: Flaga

Państwo: Włochy

Region: Lacjum

Prowincja: Rzym

Powierzchnia: 71 km²


text:
# Franz Haniel & Cie.
Franz Haniel & Cie GmbH – jeden z największych koncernów przemysłowych w Niemczech, działający na rynku międzynarodowym, którego akcjonariuszami pozostają wyłącznie członkowie rodziny (przedsiębiorstwo rodzinne). Holding w 2014 zatrudniał 11.544 pracowników, generujących przychody na poziomie 3.944 Mio. Euro.
Grupa kapitałowa składa się aktualnie z pięciu przedsiębiorstw „córek”, tworzących zdywersyfikowane portfolio długoterminowych inwestycji kapitałowych holdingu. Zaangażowanie kapitałowe jest zróżnicowane: od 100% udziału inwestycji w firmach (CWS-boco oraz ELG), udziałach większościowych (TAKKT and Celesio) oraz udziałach mniejszościowych (Metro Group). Haniel jest wiodącym akcjonariuszem (34,24% udziałów w akcjach) Grupy METRO.

## Historia
Firma Franz Haniel & Cie GmbH została założona ponad 250 lat temu (1756) przez rodzinę Haniel z Duisburga początkowo jako przedsiębiorstwo handlowe i skład celny. W kolejnych okresach swojej działalności zajmowała się wydobyciem węgla i rud metali oraz rozwinęła jako pierwsza w Niemczech transport rzeczny z wykorzystaniem barek napędzanych silnikami parowymi, budowanych w swoich stoczniach.
W dwudziestym wieku inwestuje w przemysł chemiczny i produkcję paliwa z węgla rozwijając handel międzynarodowy. Po drugiej wojnie światowej odbudowuje swoją flotę statków parowych i powraca do handlu węglem i paliwami. Jednocześnie inwestuje w nowych obszar biznesu - produkcję materiałów budowlanych. Lata 60. zaowocowały sprzedażą sieci dystrybucji paliwa oraz zainwestowania w kolejne nowe obszary dystrybucji i handlu produktów konsumenckich oraz pośrednictwa farmaceutycznego.
Do dziś holding należy w całości do rodziny Haniel. Jednocześnie członkowie rodziny pozostają poza bezpośrednim zarządzaniem sprawami firmy i nie mogą być zatrudnieni w żadnej ze swoich spółek.
Centrala firmy jest zlokalizowana w Duisburgu, w tym samym miejscu, w którym zostało założone to rodzinne przedsiębiorstwo 250 lat temu. Najstarsze obiekty firmy - magazyn celny i pakownia towarów są obecnie częścią utworzonego Muzeum Haniel, prezentującego pamiątki rodzinne, rozwoju przedsiębiorstwa oraz przemysłu w tym regionie.

title: Franz Haniel & Cie.

wikitext:
{{Przedsiębiorstwo infobox
 |nazwa             = Franz Haniel & Cie GmbH
 |nazwa oryginalna  =
 |grafika           = Logo Franz Haniel & Cie. GmbH.png
 |opis grafiki      =
 |państwo           = Niemcy
 |siedziba          = [[Duisburg]]
 |adres             =
 |data założenia    = 1756/ 22 czerwca 1917 (GmbH)
 |data likwidacji   =
 |forma prawna      = [[Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością]]
 |prezes            = Thomas Schmidt, Doreen Nowotne
 |dyrektor          =
 |przewodniczący RN =
 |udziałowcy        =
 |rejestr           =
 |numer rejestru    =
 |zatrudnienie      = 21.519 (2022)<ref name="Franz Haniel & Cie. GmbH">{{cytuj stronę|url = https://www.haniel.de/fileadmin/content/1_Unternehmen/Finanzberichte/englisch/Geschaeftsbericht_2022_E.pdf|tytuł = "Sprawozdanie z działalności firmy (2022)"|nazwisko = Franz Haniel & Cie. GmbH|imię = |opublikowany = haniel.de|data = |data dostępu = 2023-04-05|język = pl}} (PDF; 2,0 MB)</ref>
 |giełda            =
 |ISIN              =
 |symbol akcji      =
 |rok               =
 |przychody         = 4.223 Mio. Euro (2022)<ref name="Franz Haniel & Cie. GmbH"/>
 |wynik operacyjny  =
 |wynik netto       =
 |aktywa            =
 |kapitał własny    =
 |kapitał zakładowy =
 |współrzędne       =
 |commons           = Category:Franz Haniel & Cie.
 |www               = http://www.haniel.com
}}
[[Plik:Haniel House.jpg|thumb|fasada pierwszej siedziby firmy w [[Ruhrort]], aktualnie Muzeum Haniel]]
'''Franz Haniel & Cie GmbH''' – jeden z największych koncernów przemysłowych w [[Niemcy|Niemczech]], działający na rynku międzynarodowym, którego [[Akcjonariusz|akcjonariuszami]] pozostają wyłącznie członkowie rodziny ([[przedsiębiorstwo rodzinne]]). [[Holding]] w 2014 zatrudniał 11.544 pracowników, generujących przychody na poziomie 3.944 Mio. Euro<ref name="Franz Haniel & Cie. GmbH"/>.

[[Grupa kapitałowa]] składa się aktualnie z pięciu przedsiębiorstw „córek”, tworzących zdywersyfikowane [[Portfel inwestycyjny|portfolio]] długoterminowych inwestycji kapitałowych holdingu. Zaangażowanie kapitałowe jest zróżnicowane: od 100% udziału inwestycji w firmach ([[CWS-boco]] oraz [[ELG]]), udziałach większościowych ([[TAKKT]] and [[Celesio]]) oraz udziałach mniejszościowych ([[Metro Group]]). Haniel jest wiodącym akcjonariuszem (34,24% udziałów w akcjach) Grupy METRO.

== Historia ==
Firma Franz Haniel & Cie GmbH została założona ponad 250 lat temu ([[1756]]) przez rodzinę Haniel z Duisburga początkowo jako przedsiębiorstwo handlowe i skład celny. W kolejnych okresach swojej działalności zajmowała się wydobyciem węgla i rud metali oraz rozwinęła jako pierwsza w Niemczech transport rzeczny z wykorzystaniem barek napędzanych silnikami parowymi, budowanych w swoich stoczniach.

W dwudziestym wieku inwestuje w przemysł chemiczny i produkcję paliwa z węgla rozwijając [[handel międzynarodowy]]. Po drugiej wojnie światowej odbudowuje swoją flotę statków parowych i powraca do handlu węglem i paliwami. Jednocześnie inwestuje w nowych obszar biznesu - produkcję materiałów budowlanych. Lata 60. zaowocowały sprzedażą sieci dystrybucji paliwa oraz zainwestowania w kolejne nowe obszary dystrybucji i handlu produktów konsumenckich oraz pośrednictwa farmaceutycznego.

Do dziś holding należy w całości do rodziny Haniel. Jednocześnie członkowie rodziny pozostają poza bezpośrednim zarządzaniem sprawami firmy i nie mogą być zatrudnieni w żadnej ze swoich spółek.
Centrala firmy jest zlokalizowana w [[Duisburg|Duisburgu]], w tym samym miejscu, w którym zostało założone to rodzinne przedsiębiorstwo 250 lat temu. Najstarsze obiekty firmy - magazyn celny i pakownia towarów są obecnie częścią utworzonego [[Muzeum Haniel]], prezentującego pamiątki rodzinne, rozwoju przedsiębiorstwa oraz przemysłu w tym regionie.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.haniel.com Oficjalna strona firmy]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Przedsiębiorstwa w Niemczech]]

title: Franz Haniel & Cie GmbH

Państwo: Niemcy

Siedziba: Duisburg

Forma prawna: Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Prezes: Thomas Schmidt, Doreen Nowotne

title: brak współrzędnych

brak współrzędnych: Strona internetowa