text:
# II wojna Francuzów z Dahomejem (1892–1894)
II wojna Francuzów z Dahomejem 1892–1894.
W roku 1891 król Dahomeju, Behanzin, na czele 12-tysięcznej armii najechał zajmowane przez Francuzów od roku 1864 portowe miasta w kraju: Kotonu i Porto-Novo. Atak był reakcją m.in. na nakładane przez Francuzów wysokie cła na Dahomejczyków. W reakcji na to, Francuzi zorganizowali ekspedycję wojskową w sile 4000 żołnierzy pod dowództwem płk. Alfreda Doddsa, która założyła swoją bazę w miejscowości Dogba. Dnia 20 września 1891 r. wojownicy Behanzina zaatakowali bazę, jednak po ciężkiej walce zostali wyparci z miasta, tracąc 700 zabitych i rannych. Następnie Francuzi przeszli do ofensywy rozbijając poszczególne grupy wojowników, m.in. oddział 500 amazonek gwardii królewskiej w bitwie pod d'Adégon. W starciu tym Francuzi stracili 6 zabitych i 32 rannych.
Dnia 26 października zdobyto święte miasto Cana a następnie przy pomocy oddziału 800 strzelców senegalskich w dniu 15 listopada Francuzi podeszli pod stolicę kraju – Abomey. W tej sytuacji, mając małe szanse na obronę miasta Behanzin ewakuował ludność i wycofał się ze swoim wojskiem, paląc zabudowania stolicy. W styczniu 1894 r. król ostatecznie skapitulował, po czym został przez Francuzów zesłany na Martynikę.
- Amazonka gwardii królewskiej

wikitext:
{{Wojna infobox
 |nazwa        = II wojna Francuzów z Dahomejem
 |epoka        = nowożytność
 |konflikt     =
 |grafika      = Dodds-Abomey.jpg
 |opis grafiki = Francuzi pod Abomey
 |czas         = [[1892]]–[[1894]]
 |miejsce      =
 |terytorium   = [[Dahomej]]
 |przyczyna    =
 |wynik        = Zwycięstwo Francuzów
 |strona1      = Francja
 |strona2      = Dahomej
 |dowódca1     = Alfred Doods
 |dowódca2     = Behanzin
 |siły1        = 4000
 |siły2        = 10 000 wojowników w tym ok. 1000 Amazonek gwardii królewskiej
 |straty1      = nieznane
 |straty2      = nieznane
 |kod mapy     =
 |współrzędne  =
 |commons      = Category:Battles of the Second Franco-Dahomean War
}}
'''II wojna Francuzów z Dahomejem''' [[1892]]–[[1894]].

W roku [[1891]] król [[Dahomej]]u, Behanzin, na czele 12-tysięcznej armii najechał zajmowane przez [[Francja|Francuzów]] od roku [[1864]] portowe miasta w kraju: [[Kotonu]] i [[Porto-Novo]]. Atak był reakcją m.in. na nakładane przez Francuzów wysokie cła na Dahomejczyków. W reakcji na to, Francuzi zorganizowali ekspedycję wojskową w sile 4000 żołnierzy pod dowództwem płk. Alfreda Doddsa, która założyła swoją bazę w miejscowości Dogba. Dnia [[20 września]] [[1891]] r. wojownicy Behanzina zaatakowali bazę, jednak po ciężkiej walce zostali wyparci z miasta, tracąc 700 zabitych i rannych. Następnie Francuzi przeszli do ofensywy rozbijając poszczególne grupy wojowników, m.in. oddział 500 amazonek gwardii królewskiej w bitwie pod d'Adégon. W starciu tym Francuzi stracili 6 zabitych i 32 rannych.

Dnia [[26 października]] zdobyto święte miasto Cana a następnie przy pomocy oddziału 800 strzelców [[senegal]]skich w dniu [[15 listopada]] Francuzi podeszli pod stolicę kraju – [[Abomey]]. W tej sytuacji, mając małe szanse na obronę miasta Behanzin ewakuował ludność i wycofał się ze swoim wojskiem, paląc zabudowania stolicy. W styczniu [[1894]] r. król ostatecznie skapitulował, po czym został przez Francuzów zesłany na [[Martynika|Martynikę]].

[[Plik:Dahomey amazon1.jpg|150px]]
* Amazonka gwardii królewskiej

== Bibliografia ==

* Leksykon bitew świata, Wyd. Almapress, Warszawa 2004 {{ISBN|8370201385}}
{{II wojna Francuzów z Dahomejem}}

[[Kategoria:Historia Beninu]]
[[Kategoria:Wojny w historii Francji]]
[[Kategoria:Historia kolonialna Francji]]
[[Kategoria:Francja w XIX wieku]]
[[Kategoria:Wydarzenia 1892]]
[[Kategoria:Wydarzenia 1893]]
[[Kategoria:Wydarzenia 1894]]

title: II wojna Francuzów z Dahomejem

Terytorium: Dahomej

Wynik: Zwycięstwo Francuzów

title: Strony konfliktu

Francja: Dahomej

title: Dowódcy

Alfred Doods: Behanzin

title: Siły

title: Straty

nieznane: nieznane


text:
# Lou & Rocked Boys
Lou & Rocked Boys – polska, niezależna wytwórnia muzyczna, powstała w 1998 roku we Wrocławiu z inicjatywy Sławomira „Melona” Świdurskiego - wokalisty zespołu Prawda.
Nakładem wytwórni ukazały się nagrania m.in. takich wykonawców jak: Tides From Nebula, The Bill, Skangur, Mesajah, Blade Loki, Farben Lehre, Zabili Mi Żółwia, Kremlowskie Kuranty, Damian Syjonfam, Star Guard Muffin, Radio Bagdad oraz Enej.
Największy sukces wytwórnia odniosła za sprawą albumu Jestem… formacji Bednarek z 2012 roku, który uzyskał status diamentowej płyty w Polsce sprzedając się w nakładzie 150 tys. egzemplarzy. Drugi album studyjny wokalisty pt. "Oddycham" również przełożył się na sukces wytwórni.
Dystrybucję nagrań Lou & Rocked Boys w Polsce prowadzi firma Rockers Publishing.

wikiname: plwiki

title: Lou & Rocked Boys

in_language: pl

wikitext:
{{Wytwórnia muzyczna infobox
 |nazwa            = Lou & Rocked Boys
 |logo             =
 |opis logo        =
 |alt logo         =
 |holding          =
 |rok powstania    = 1998
 |założyciel       = Sławomir „Melon” Świdurski
 |dystrybucja      = Rockers Publishing
 |gatunki          = [[rock]], [[punk rock]], [[reggae]]
 |siedziba         = [[Wrocław]]
 |kraj pochodzenia = Polska
 |commons          =
 |www              = http://www.lourockedboys.pl
}}
'''Lou & Rocked Boys''' – polska, niezależna wytwórnia muzyczna, powstała w 1998 roku we Wrocławiu z inicjatywy Sławomira „Melona” Świdurskiego - wokalisty zespołu [[Prawda (zespół muzyczny)|Prawda]]<ref>{{Cytuj | url = https://web.archive.org/web/20150524130351/http://muzyka.onet.pl/rock/reportaz-woodstock-2013-15-lat-lou-rocked-boys/xz19w | tytuł = Reportaż: Woodstock 2013 - 15 lat Lou & Rocked Boys | opublikowany = muzyka.onet.pl | język = pl | data dostępu = 2015-03-27}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.lourockedboys.pl/strony/historia | tytuł = Lou & Rocked Boys: Historia | opublikowany = www.lourockedboys.pl | język = pl | data dostępu = 2015-03-27}}</ref>.

Nakładem wytwórni ukazały się nagrania m.in. takich wykonawców jak: [[Tides From Nebula]], [[The Bill (polski zespół muzyczny)|The Bill]], [[Skangur]], [[Mesajah]], [[Blade Loki]], [[Farben Lehre]], [[Zabili Mi Żółwia]], [[Kremlowskie Kuranty]], [[Damian Syjonfam]], [[Star Guard Muffin]], [[Radio Bagdad]] oraz [[Enej]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/label/167443-Lou-Rocked-Boys | tytuł = Lou & Rocked Boys | opublikowany = www.discogs.com | język = en | data dostępu = 2015-03-27}}</ref>.

Największy sukces wytwórnia odniosła za sprawą albumu ''[[Jestem…]]'' formacji [[Kamil Bednarek|Bednarek]] z 2012 roku, który uzyskał status diamentowej płyty w Polsce sprzedając się w nakładzie 150 tys. egzemplarzy<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Bednarek-Jestem/release/4064649 | tytuł = Bednarek – Jestem... | opublikowany = www.discogs.com | język = en | data dostępu = 2015-03-27}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/diamentoweplyty/cd.php | tytuł = ZPAV: diamentowe płyty 2015 | opublikowany = bestsellery.zpav.pl | język = pl | data dostępu = 2015-07-13}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = https://archive.ph/20221226212212/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/regulamin.php | tytuł = ZPAV: regulamin przyznawania wyróżnień | opublikowany = bestsellery.zpav.pl | język = pl | data dostępu = 2015-03-27}}</ref>. Drugi album studyjny wokalisty pt. "Oddycham" również przełożył się na sukces wytwórni.

Dystrybucję nagrań Lou & Rocked Boys w Polsce prowadzi firma Rockers Publishing.

== Zobacz też ==
{{Kategoria główna|Albumy Lou & Rocked Boys}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.lourockedboys.pl Strona oficjalna] {{lang|en}}

[[Kategoria:Muzyka we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Polskie wytwórnie muzyczne]]
[[Kategoria:Przedsiębiorstwa we Wrocławiu]]

title: Lou & Rocked Boys

Założyciel: Sławomir „Melon” Świdurski

Dystrybucja: Rockers Publishing

Gatunki: rock, punk rock, reggae

Siedziba: Wrocław

Kraj pochodzenia: Polska


text:
# Riverdance
Riverdance - tytuł wokalno-tanecznego widowiska opartego na tradycji i kulturze irlandzkiej. Z partyturą skomponowaną przez Billa Whelana, powstał jako występ interwałowy podczas Konkursu Piosenki Eurowizji w 1994 roku. Od tego czasu show odwiedziło ponad 450 miejsc na całym świecie i zostało obejrzane na żywo przez ponad 25 milionów ludzi, co czyni go jedną z najbardziej popularnych produkcji tanecznych na świecie.

## Historia
Po raz pierwszy show wykonano 30 kwietnia 1994 roku jako 7-minutowe przedstawienie interwałowe podczas Konkursu Piosenki Eurowizji w Dublinie. Występ został transmitowany do około 300 milionów widzów na całym świecie, oraz otrzymał głośne oklaski od czterotysięcznej widowni konkursu. Występ jest często uważany za najlepszy interwał konkursu Eurowizji. 9 lutego 1995 grupa wystąpiła po raz pierwszy wykonując pełnometrażowe przedstawienie w teatrze The Point w Dublinie. W składzie zespołu znaleźli się mistrzowie tańca irlandzkiego - Jean Butler i Michael Flatley, a także grupa wokalna Anúna. Wszystkie bilety na pokazywane przez cztery tygodnie show były wyprzedane w ciągu 3 dni.
Z powodu konfliktu z producentami Flatley opuścił wkrótce zespół. Liderem grupy został Colin Dunne; odszedł w 1998.
Po sukcesach w wielu miastach europejskich Riverdance dało pokaz w Radio City Music Hall w Nowym Jorku. Tu także osiągnięto wielki sukces. Grupę ogłoszono międzynarodowym fenomenem.
Obecne produkcje grupy nastawione są na występy w mniejszych teatrach. Odchodzi się od wystawiania show na wielkich scenach. Rezultatem jest zmniejszenie liczby tancerzy do 20. We wcześniejszych wersjach występowały 24 czy nawet 32 osoby. Poszczególne grupy występujące w określonych miejscach noszą nazwy irlandzkich rzek: Boyne (grupa występująca w Ameryce Północnej), Corrib (Europa) i Foyle (Irlandia).

## Folklor irlandzki
Przedstawienie wykorzystuje liczne elementy kultury celtyckiej: ludowe tańce (step irlandzki, slip jig i inne), piosenki, podania, mity i legendy, stroje, zabawy.
Riverdance rozpowszechniło modę na naukę, szkoły i konkursy tańca irlandzkiego na całym świecie. Jakkolwiek zarzuca się artystom, że pokazują wypaczone oblicze folkloru irlandzkiego. Przedstawienia realizowane są z wielkim rozmachem i tzw. broadwayowskim stylu, a wspomniane elementy kulturowe są w znacznym stopniu modyfikowane.

title: Riverdance

wikitext:
[[Plik:Riverdance cast, 2019.jpg|thumb|200px|Występ Riverdance w Gaiety Theatre w [[Dublin]]ie, 2019]]
'''Riverdance''' - tytuł wokalno-tanecznego widowiska opartego na tradycji i kulturze irlandzkiej. Z partyturą skomponowaną przez Billa Whelana, powstał jako występ interwałowy podczas [[Konkurs Piosenki Eurowizji 1994|Konkursu Piosenki Eurowizji]] w 1994 roku. Od tego czasu show odwiedziło ponad 450 miejsc na całym świecie i zostało obejrzane na żywo przez ponad 25 milionów ludzi, co czyni go jedną z najbardziej popularnych produkcji tanecznych na świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Amazing fact's about the Irish dance phenomenon "Riverdance" |data = 2015-01-29 |data dostępu = 2021-05-02 |opublikowany = IrishCentral.com |url = http://www.irishcentral.com/culture/entertainment/Amazing-facts-about-the-Irish-dance-phenomenon-Riverdance.html |język = en}}</ref>.

== Historia ==
Po raz pierwszy show wykonano 30 kwietnia 1994 roku jako 7-minutowe przedstawienie interwałowe podczas [[Konkurs Piosenki Eurowizji 1994|Konkursu Piosenki Eurowizji]] w [[Dublin]]ie. Występ został transmitowany do około 300 milionów widzów na całym świecie<ref>{{Cytuj |tytuł = Interval Act Riverdance Steals Eurovision Limelight |data dostępu = 2021-05-02 |opublikowany = RTÉ Archives |url = https://www.rte.ie//archives/exhibitions/2889-eurovision/700505-eurovision-song-contest-and-riverdance/ |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = {{!}} Ad Age |data = 1997-06-30 |data dostępu = 2021-05-02 |opublikowany = adage.com |url = https://adage.com/article/news/marketing-100-riverdance-moya-doherty/71614 |język = en}}</ref>, oraz otrzymał głośne oklaski od czterotysięcznej widowni konkursu<ref name="autonazwa1">{{Cytuj |tytuł = MR riverdance steps up a gear |data dostępu = 2021-05-02 |opublikowany = independent |url = https://www.independent.ie/lifestyle/mr-riverdance-steps-up-a-gear-29150321.html |język = en}}</ref>. Występ jest często uważany za najlepszy interwał konkursu Eurowizji<ref>{{Cytuj |tytuł = Eurovision's Greatest Hits: Riverdance To Perform |data = 2015-03-22 |data dostępu = 2021-05-02 |opublikowany = Eurovoix |url = https://eurovoix.com/2015/03/22/eurovisions-greatest-hits-riverdance-to-perform/ |język = en-GB}}</ref>. 9 lutego 1995 grupa wystąpiła po raz pierwszy wykonując pełnometrażowe przedstawienie w teatrze [[The Point]] w [[Dublin|Dublinie]]. W składzie zespołu znaleźli się mistrzowie [[Taniec irlandzki|tańca irlandzkiego]] - [[Jean Butler]] i [[Michael Flatley]], a także grupa wokalna [[Anúna]]. Wszystkie bilety na pokazywane przez cztery tygodnie show były wyprzedane w ciągu 3 dni<ref name="autonazwa1" />.

Z powodu konfliktu z producentami Flatley opuścił wkrótce zespół<ref>{{Cytuj |tytuł = Michael Flatley's very last dance |data dostępu = 2021-05-02 |opublikowany = independent |url = https://www.independent.ie/irish-news/michael-flatleys-very-last-dance-26185047.html |język = en}}</ref>. Liderem grupy został [[Colin Dunne]]; odszedł w 1998.

Po sukcesach w wielu miastach europejskich Riverdance dało pokaz w Radio City Music Hall w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]. Tu także osiągnięto wielki sukces. Grupę ogłoszono międzynarodowym fenomenem.

Obecne produkcje grupy nastawione są na występy w mniejszych teatrach. Odchodzi się od wystawiania show na wielkich scenach. Rezultatem jest zmniejszenie liczby tancerzy do 20. We wcześniejszych wersjach występowały 24 czy nawet 32 osoby. Poszczególne grupy występujące w określonych miejscach noszą nazwy irlandzkich rzek: [[Boyne]] (grupa występująca w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]]), [[Corrib]] (Europa) i [[Foyle (rzeka)|Foyle]] (Irlandia).

== Folklor irlandzki ==
Przedstawienie wykorzystuje liczne elementy kultury celtyckiej: ludowe tańce ([[step irlandzki]], [[slip jig]] i inne), piosenki, podania, mity i legendy, stroje, zabawy.

Riverdance rozpowszechniło modę na naukę, szkoły i konkursy tańca irlandzkiego na całym świecie. Jakkolwiek zarzuca się artystom, że pokazują wypaczone oblicze folkloru irlandzkiego. Przedstawienia realizowane są z wielkim rozmachem i tzw. broadwayowskim stylu, a wspomniane elementy kulturowe są w znacznym stopniu modyfikowane.

== Zobacz też ==
* [[Lord of the Dance]]

== Przypisy ==
{{przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.riverdance.com/ Oficjalna strona zespołu]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Muzyka w Irlandii]]
[[Kategoria:Taniec irlandzki]]
[[Kategoria:Spektakle taneczne]]
[[Kategoria:Konkurs Piosenki Eurowizji]]
[[Kategoria:Taniec w Irlandii]]


text:
# Teinopodagrion vilorianum
Teinopodagrion vilorianum – gatunek ważki z rodziny Megapodagrionidae. Występuje w północno-zachodniej części Ameryki Południowej; jak dotąd stwierdzono go tylko w górach Sierra de Perijá w zachodniej Wenezueli.
Gatunek ten został opisany w 2001 roku przez Jürga C. de. Marmelsa. Autor za holotyp uznał okaz muzealny – samca odłowionego w czerwcu 1992 roku w El Tucuco; zbadał też kilkanaście paratypów. Zanim takson ten został po raz pierwszy opisany, jego przedstawicieli identyfikowano jako Megapodagrion macropus (syn. Allopodagrion macropus, obecna nazwa – Teinopodagrion macropus). Epitet gatunkowy vilorianum upamiętnia przyjaciela autora – biologa Angela Luísa Vilorię z Universidad del Zulia w Maracaibo.

title: Teinopodagrion vilorianum

wikitext:
{{Tytuł kursywą}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Teinopodagrion vilorianum''
 |TSN                    = 722105
 |zoolog                 = De Marmels, 2001
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |podgromada             = [[Owady uskrzydlone|uskrzydlone]]
 |rząd                   = [[ważki]]
 |podrząd                = [[ważki równoskrzydłe]]
 |nadrodzina             = [[Calopterygoidea]]
 |rodzina                = [[Megapodagrionidae]]
 |rodzaj                 = ''[[Teinopodagrion]]''
 |gatunek                = ''Teinopodagrion vilorianum''
 |synonimy               =
 |status IUCN            = DD
 |IUCN id                = 158865
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Teinopodagrion vilorianum''''' – gatunek [[ważki]] z rodziny [[Megapodagrionidae]]{{r|Checklist}}. Występuje w północno-zachodniej części [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]]; jak dotąd stwierdzono go tylko w górach [[Serranía de Perijá|Sierra de Perijá]] w zachodniej [[Wenezuela|Wenezueli]]{{r|iucn}}.

Gatunek ten został opisany w 2001 roku przez Jürga C. de. Marmelsa. Autor za [[holotyp]] uznał okaz muzealny – samca odłowionego w czerwcu 1992 roku w El Tucuco; zbadał też kilkanaście [[paratyp]]ów. Zanim [[takson]] ten został po raz pierwszy opisany, jego przedstawicieli identyfikowano jako ''Megapodagrion macropus'' ([[Synonim (taksonomia)|syn.]] ''Allopodagrion macropus'', obecna nazwa – ''[[Teinopodagrion macropus]]''). [[Binominalne nazewnictwo gatunków|Epitet gatunkowy]] ''vilorianum'' upamiętnia przyjaciela autora – biologa Angela Luísa Vilorię z Universidad del Zulia w [[Maracaibo]]{{r|marmels}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Checklist">{{Cytuj stronę | url = https://www2.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list2/ | tytuł = World Odonata List | autor = D. Paulson, M. Schorr & C. Deliry | data = 2022-04-11 | język = en | data dostępu = 2022-05-14}}</ref>
<ref name="marmels">{{Cytuj | autor = Jürg C. de. Marmels | tytuł = praca doktorska: Revision of Megapodagrion Selys, 1886 (Insecta, Odonata: Megapodagrionidae) | s = 66–69 | język = en | data = 2001 | url = https://web.archive.org/web/20220514082747/https://stream2.docero.com.br/pdf_dummy/eyJpZCI6IjcyOTA3MDIiLCJuYW1lIjoiRGUgTWFybWVscyAyMDAxIFJldmlzaW9uIG9mIE1lZ2Fwb2RhZ3Jpb24gU2VseXMsIDE4ODYiLCJleHRlbnNpb24iOiJwZGYiLCJjaGVja3N1bV9pZCI6IjE1NDcwNTc0In0,}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Teinopodagrion]]
[[Kategoria:Ważki Ameryki Południowej]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 2001 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Podgromada: uskrzydlone

Rząd: ważki

Podrząd: ważki równoskrzydłe

Nadrodzina: Calopterygoidea

Rodzina: Megapodagrionidae

Rodzaj: Teinopodagrion

Gatunek: Teinopodagrion vilorianum


text:
# Lemat Urysohna
Lemat Urysohna – twierdzenie topologii ogólnej, mówiące, że dla każdej pary niepustych, domkniętych i rozłącznych podzbiorów A i B w przestrzeni metrycznej X (bądź ogólniej, przestrzeni normalnej X) istnieje taka funkcja ciągła
f: X → [0,1],
że f(x) = 0 dla każdego x ∈ A oraz f(x) = 1 dla każdego x ∈ B. Lemat Urysohna charakteryzuje przestrzenie normalne w tym sensie, iż przestrzeń topologiczna spełniająca warunek T1 jest normalna wtedy i tylko wtedy, gdy zachodzi teza powyższego stwierdzenia.
Twierdzenie to zostało udowodnione przez Pawła Urysohna i opublikowane w 1925 roku.

## Zastosowania
Lematu Urysohna używa się często do dowodu twierdzenia Tietziego-Urysohna. Używany on bywa również do dowodu twierdzenia Riesza o reprezentacji funkcjonałów liniowych i ciągłych na przestrzeni Banacha C0(K) funkcji ciągłych i znikających w nieskończoności na lokalnie zwartej przestrzeni Hausdorffa K.

title: Lemat Urysohna

wikitext:
'''Lemat Urysohna''' – twierdzenie [[topologia ogólna|topologii ogólnej]], mówiące, że dla każdej pary niepustych, [[zbiór domknięty|domkniętych]] i rozłącznych podzbiorów ''A'' i ''B'' w [[przestrzeń metryczna|przestrzeni metrycznej]] ''X'' (bądź ogólniej, [[przestrzeń normalna|przestrzeni normalnej]] ''X'') istnieje taka [[funkcja ciągła]]
:''f'': ''X'' → [0,1],
że ''f''(''x'') = 0 dla każdego ''x'' ∈ ''A'' oraz ''f''(''x'') = 1 dla każdego ''x'' ∈ ''B''. Lemat Urysohna charakteryzuje przestrzenie normalne w tym sensie, iż [[przestrzeń topologiczna]] spełniająca [[aksjomaty oddzielania|warunek ''T''1]] jest normalna wtedy i tylko wtedy, gdy zachodzi teza powyższego stwierdzenia.

Twierdzenie to zostało udowodnione przez [[Paweł Urysohn|Pawła Urysohna]] i opublikowane w 1925 roku<ref>P. Urysohn, [http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PPN=GDZPPN00227051X&IDDOC=27773 Über die Mächtigkeit der zusammenhängenden Mengen], ''Math. Ann.'' '''94''' (1925), no. 1, 262–295.</ref>.

==Zastosowania==
Lematu Urysohna używa się często do dowodu [[Twierdzenie Tietzego|twierdzenia Tietziego-Urysohna]]. Używany on bywa również do dowodu twierdzenia Riesza o reprezentacji funkcjonałów liniowych i ciągłych na [[przestrzeń Banacha|przestrzeni Banacha]] ''C''0(''K'') funkcji ciągłych i znikających w nieskończoności na [[przestrzeń lokalnie zwarta|lokalnie zwartej]] [[przestrzeń Hausdorffa|przestrzeni Hausdorffa]] ''K''.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Twierdzenia topologii|Urysohna, Lemat]]
[[Kategoria:Lematy|Urysohna]]
[[he:פונקציית אוריסון]]


text:
# Menzilovići
Menzilovići (cyr. Мензиловићи) – wieś w Bośni i Hercegowinie, w Republice Serbskiej, w gminie Višegrad. W 2013 roku liczyła 3 mieszkańców.

title: Menzilovići

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Menzilovići
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Мензиловићи}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-SRP
 |3. jednostka administracyjna = [[Gmina Višegrad|Višegrad]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2013
 |liczba ludności              = 3{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Menzilovići''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Мензиловићи) – [[wieś]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], w [[Republika Serbska|Republice Serbskiej]], w [[Gmina Višegrad|gminie Višegrad]]. W 2013 roku liczyła 3 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20170323072344/http://www2.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/gradovi_opstine_naseljena_mjesta/Rezultati_Popisa_2013_Gradovi_Opstine_Naseljena_Mjesta_WEB.xlsx|tytuł=Резултати Пописа 2013, Градови, општине, насељена мјеста|opublikowany=Републички завод за статистику|język=sr|data dostępu=2019-09-23}}</ref>
}}

{{Gmina Višegrad}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Višegrad]]

title: MenzilovićiМензиловићи

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Część składowa: Republika Serbska

Gmina: Višegrad

Populacja (2013) · • liczba ludności: · 3


text:
# Charlotte Houtermans
Charlotte Houtermans z domu Riefenstahl (ur. 24 maja 1899 w Bielefeld, zm. 6 stycznia 1993 w Northfield) – niemiecka fizyczka.

## Życiorys

### Edukacja
Rozpoczęła studia na Uniwersytecie w Getyndze w 1922 roku, wśród jej nauczycieli można wymienić Maxa Borna, Richarda Couranta, Jamesa Francka, Davida Hilberta, Emme Noether, Roberta Pohla i Carla Rungea. Promotorem jej pracy doktorskiej był Gustav Tammann, uzyskała go w 1927 r., w tym samym roku co Robert Oppenheimer i Fritz Houtermans, z którymi się przyjaźniła.

### Kariera
Riefenstahl wykładała i była asystentką naukową w Vassar Female College.
W 1930 Riefenstahl opuściła Vassar i wróciła do Niemiec. Podczas konferencji fizycznej nad morzem Czarnym w Batumi w sierpniu 1930 roku, Riefenstahl i Houtermans pobrali się, świadkami ceremonii byli Wolfgang Pauli i Rudolf Peierls. Po dojściu Adolfa Hitlera do władzy w 1933 roku, Charlotte Houtermans nalegała na opuszczenie Niemiec. Udali się do okolic Cambridge w Wielkiej Brytanii. W 1935 Charlotte i Fritz opuścili Anglię i udali się do ZSRR, gdy Fritz zaakceptował ofertę pracy z Charkowa. W 1937 Houtermans został aresztowany i uwięziony przez NKWD. Charlotte udało się uciec z dwójką dzieci do Stanów Zjednoczonych przez Danię i Wielką Brytanię.
Po przybyciu do Stanów Zjednoczonych ponownie wykładała na Vasser Female College. W 1943 roku dostali z Fritzem rozwód, z powodu przymusowej rozłąki wojennej i na mocy nowego niemieckiego prawa.
W 1946 otrzymała obywatelstwo amerykańskie, w tym samym czasie Maria Goeppert-Mayer udzieliła jej rekomendacji w Sarah Lawrence College, na stanowisko asystenta naukowego. Charlotte wykładała fizykę i prowadziła badania nad kwantową teorią pola.
Ponownie wyszła za mąż za Fritza Houtermansa w 1953 roku, jednak ich małżeństwo przetrwało tylko kilka miesięcy. W okresie powojennym prowadziła badania nad promieniowaniem kosmicznym i tłumaczyła na angielski prace niemieckich fizyków.

### Życie prywatne
Charlotte Houtermans nie była spokrewniona z Leni Riefenstahl, niemiecką reżyserką filmową.

title: Charlotte Houtermans

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Charlotte Houtermans
 |imię i nazwisko org       = Charlotte Riefenstahl
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 24 maja 1899
 |miejsce urodzenia         = Bielefeld, Niemcy
 |data śmierci              = 6 stycznia 1993
 |miejsce śmierci           = Northfield, Stany Zjednoczone
 |zawód                     = [[Fizyk|fizyczka]]
 |narodowość                = Niemcy
 |Alma Mater                = Uniwersytet w Getyndze
 |dzieci                    = Jan, Giovanna
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''Charlotte Houtermans''' z domu '''Riefenstahl''' (ur. 24 maja 1899 w [[Bielefeld]], zm. 6 stycznia 1993 w [[Northfield (Minnesota)|Northfield]]) – [[Niemcy (naród)|niemiecka]] [[Fizyk|fizyczka]].

== Życiorys ==
=== Edukacja ===
Rozpoczęła studia na [[Uniwersytet w Getyndze|Uniwersytecie w Getyndze]] w 1922 roku, wśród jej nauczycieli można wymienić [[Max Born|Maxa Borna]], [[Richard Courant|Richarda Couranta]], [[James Franck|Jamesa Francka]], [[David Hilbert|Davida Hilberta]], [[Emmy Noether|Emme Noether]], [[Robert Pohl|Roberta Pohla]] i [[Carl David Tolmé Runge|Carla Rungea]]. Promotorem jej pracy doktorskiej był [[Gustav Tammann]], uzyskała go w 1927 r.<ref>[https://archive.ph/20120903170043/http://www.nernst.de/tammann/riefenstahl.htm Charlotte Riefenstahl] – Nernst Memorial Website</ref>, w tym samym roku co [[Robert Oppenheimer]] i [[Fritz Houtermans]], z którymi się przyjaźniła.

=== Kariera ===
Riefenstahl wykładała i była asystentką naukową w [[Vassar College|Vassar Female College]].

W 1930 Riefenstahl opuściła Vassar i wróciła do Niemiec. Podczas konferencji fizycznej nad [[Morze Czarne|morzem Czarnym]] w [[Batumi]] w sierpniu 1930 roku, Riefenstahl i Houtermans pobrali się, świadkami ceremonii byli [[Wolfgang Pauli]] i [[Rudolf Peierls]]<ref>Landrock, 2003, 190.</ref><ref>Hentschel, Ann M., 2005, 124.</ref>. Po dojściu [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] do władzy w 1933 roku, Charlotte Houtermans nalegała na opuszczenie Niemiec. Udali się do okolic [[Cambridge]] w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]<ref>[http://scienceworld.wolfram.com/biography/Houtermans.html Biography: Fritz Houtermans] – Wolfram</ref>. W 1935 Charlotte i Fritz opuścili [[Anglia|Anglię]] i udali się do [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]], gdy Fritz zaakceptował ofertę pracy z [[Charków|Charkowa]]. W 1937 Houtermans został aresztowany i uwięziony przez [[NKWD]]. Charlotte udało się uciec z dwójką dzieci do Stanów Zjednoczonych przez Danię i Wielką Brytanię<ref>Khriplovich, 1992, 33.</ref>.

Po przybyciu do Stanów Zjednoczonych ponownie wykładała na Vasser Female College. W 1943 roku dostali z Fritzem rozwód, z powodu przymusowej rozłąki wojennej i na mocy nowego niemieckiego prawa.

W 1946 otrzymała obywatelstwo amerykańskie, w tym samym czasie [[Maria Goeppert-Mayer]] udzieliła jej rekomendacji w [[Sarah Lawrence College]], na stanowisko asystenta naukowego. Charlotte wykładała fizykę i prowadziła badania nad [[Kwantowa teoria pola|kwantową teorią pola]].

Ponownie wyszła za mąż za Fritza Houtermansa w 1953 roku, jednak ich małżeństwo przetrwało tylko kilka miesięcy. W okresie powojennym prowadziła badania nad [[Promieniowanie kosmiczne|promieniowaniem kosmicznym]] i tłumaczyła na angielski prace niemieckich fizyków<ref>{{Cytuj |autor = Mikhail Shifman |tytuł = Physics in a Mad World |data =}}</ref>.

=== Życie prywatne ===
Charlotte Houtermans nie była spokrewniona z [[Leni Riefenstahl]], niemiecką [[Reżyser|reżyserką filmową]]<ref>Hentschel, Ann M., 2005, 127.</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Houtermans, Charlotte}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1899]]
[[Kategoria:Zmarli w 1993]]
[[Kategoria:Niemieccy fizycy XX wieku]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Bielefeld]]

title: Charlotte HoutermansCharlotte Riefenstahl

Data i miejsce urodzenia: 24 maja 1899 · Bielefeld, Niemcy

Data i miejsce śmierci: 6 stycznia 1993 · Northfield, Stany Zjednoczone

Zawód, zajęcie: fizyczka

Narodowość: Niemcy

Alma Mater: Uniwersytet w Getyndze

Dzieci: Jan, Giovanna


text:
# Prowincja Toamasina
Toamasina – prowincja leżąca w północno-wschodnim Madagaskarze, nad Oceanem Indyjskim. Graniczy od północnego wschodu z prowincją Antsiranana, od północy i zachodu z prowincją Mahajanga, od zachodu z prowincją Antananarywa, a od południa z prowincją Fianarantsoa. Stolicą prowincji jest Toamasina. Według danych z 2001 roku prowincja liczy 2 593 063 mieszkańców, co czyni ją 3. najbardziej zaludnioną prowincją w kraju. Powierzchnia prowincji wynosi 71 911 km² i jest 4. prowincją pod względem wielkości w kraju.

## Podział administracyjny
Prowincja Toamasina podzielona jest na 3 regiony i 18 dystryktów:
| - Region Alaotra-Mangoro: - 1. Dystrykt Ambatondrazaka (Ambatondrazaka) - 2. Dystrykt Amparafaravola (Amparafaravola) - 3. Dystrykt Andilamena (Andilamena) - 4. Dystrykt Anosibe An'ala (Anosibe An'ala) - 11. Dystrykt Moramanga (Moramanga) - Region Analanjirofo: - 6. Dystrykt Fenoarivo-Atsinanana (Fenoarivo-Atsinanana) - 8. Dystrykt Mananara-Avaratra (Mananara-Avaratra) - 9. Dystrykt Maroantsetra (Maroantsetra) - 12. Dystrykt Nosy-Boraha (Nosy-Boraha, Île Sainte-Marie) - 13. Dystrykt Soanierana-Ivongo (Soanierana-Ivongo) - 17. Dystrykt Vavatenina (Vavatenina) - Region Atsinanana: - 5. Dystrykt Antanambao-Manampotsy (Antanambao-Manampotsy) - 7. Dystrykt Mahanoro (Mahanoro) - 10. Dystrykt Marolambo (Marolambo) - 14. Dystrykt wiejski Toamasina - 15. Toamasina - 16. Dystrykt Vatomandry (Vatomandry) - 18. Dystrykt Vohibinany (Vohibinany) |

title: Prowincja Toamasina

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Toamasina
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[Podział administracyjny Madagaskaru|prowincja]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = MDG
 |siedziba                        = [[Toamasina]]
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 71 911 km²
 |rok                             = 2001
 |liczba ludności                 = 3 366 291
 |gęstość zaludnienia             = 47 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = regionów
 |1. podział                      = 3
 |nazwa 2. podziału               = dystryktów
 |2. podział                      = 21
 |mapa                            = MadagascarToamasina.png
 |nazwa mapy                      = Madagaskaru
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Toamasina''' – prowincja leżąca w północno-wschodnim [[Madagaskar]]ze, nad [[Ocean Indyjski|Oceanem Indyjskim]]. Graniczy od północnego wschodu z prowincją [[Prowincja Antsiranana|Antsiranana]], od północy i zachodu z prowincją [[Prowincja Mahajanga|Mahajanga]], od zachodu z prowincją [[Prowincja Antananarywa|Antananarywa]], a od południa z prowincją [[Prowincja Fianarantsoa|Fianarantsoa]]. Stolicą prowincji jest [[Toamasina]]. Według danych z 2001 roku prowincja liczy 2 593 063 mieszkańców, co czyni ją 3. najbardziej zaludnioną prowincją w kraju. Powierzchnia prowincji wynosi 71 911 km² i jest 4. prowincją pod względem wielkości w kraju<ref name=KUL>{{cytuj stronę |url =http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ena/wfp086538.pdf | autor= Katholieke Universiteit Leuven
| tytuł=Profile des marchés pour les évaluations d’’urgence de la sécurité alimentaire (fra)|autor2=Eliane Ralison et Frans Goossens|data= Styczeń 2006}}</ref>.

== Podział administracyjny ==
[[Plik:Toamasina div.png|left|200px]]
Prowincja Toamasina podzielona jest na 3 regiony i 18 dystryktów:
{|
|
* Region [[Alaotra-Mangoro]]:
** 1. [[Dystrykt Ambatondrazaka]] ([[Ambatondrazaka]])
** 2. [[Dystrykt Amparafaravola]] ([[Amparafaravola]])
** 3. [[Dystrykt Andilamena]] ([[Andilamena]])
** 4. [[Dystrykt Anosibe An'ala]] ([[Anosibe An'ala]])
** 11. [[Dystrykt Moramanga]] ([[Moramanga]])

* Region [[Analanjirofo]]:
** 6. [[Dystrykt Fenoarivo-Atsinanana]] ([[Fenoarivo-Atsinanana]])
** 8. [[Dystrykt Mananara-Avaratra]] ([[Mananara-Avaratra]])
** 9. [[Dystrykt Maroantsetra]] ([[Maroantsetra]])
** 12. [[Dystrykt Nosy-Boraha]] ([[Nosy-Boraha]], Île Sainte-Marie)
** 13. [[Dystrykt Soanierana-Ivongo]] ([[Soanierana-Ivongo]])
** 17. [[Dystrykt Vavatenina]] ([[Vavatenina]])

* Region [[Atsinanana]]:
** 5. [[Dystrykt Antanambao-Manampotsy]] ([[Antanambao-Manampotsy]])
** 7. [[Dystrykt Mahanoro]] ([[Mahanoro]])
** 10. [[Dystrykt Marolambo]] ([[Marolambo]])
** 14. [[Dystrykt wiejski Toamasina]]
** 15. [[Toamasina]]
** 16. [[Dystrykt Vatomandry]] ([[Vatomandry]])
** 18. [[Dystrykt Vohibinany]] ([[Vohibinany]])
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Szablon:Prowincje Madagaskaru}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Prowincje Madagaskaru|Toamasina]]

title: Toamasina

Państwo: Madagaskar

Siedziba: Toamasina

• gęstość: 47 os./km²


text:
# Bosonohy
Bosonohy (niem. Parfuß) – historyczna gmina, dzielnica i gmina katastralna, a od 24 listopada 1990 pod nazwą Brno-Bosonohy również część miasta na południowo-zachodnich obrzeżach miasta Brna o powierzchni 714,77 ha.

title: Bosonohy

wikitext:
{{Dzielnica infobox
 |herb miasta                  = Brno_(znak).svg
 |dopełniacz nazwy miasta      = Brna
 |nazwa                        = Bosonohy
 |nazwa oryginalna             =
 |status                       = Część miasta
 |zdjęcie                      = Brno Bosonohy Montage.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        = Brno-Bosonohy_(vlajka).svg
 |dopełniacz nazwy             =
 |dewiza                       =
 |państwo                      = kraj południowomorawski
 |miasto                       = [[Brno]]
 |typ jednostki podziału       =
 |jednostka podziału           =
 |data założenia               =
 |prawa miejskie               =
 |w granicach miasta           =
 |SIMC                         =
 |zarządzający                 = Miroslav Sojka
 |stanowisko zarządzającego    = Burmistrz
 |powierzchnia                 = 7,15
 |wysokość                     =
 |liczba ludności              = 2 457
 |rok                          = 2011<ref>Statistický lexikon obcí 2013. Základní údaje za obce, části obcí a základní sídelní jednotky podle krajů a okresů. Jihomoravský kraj</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 642 00
 |tablice rejestracyjne        =
 |nazwa podziału               =
 |podział                      =
 |JPN:drzewo                   =
 |JPN:kwiat                    =
 |JPN:ptak                     =
 |plan                         =
 |mapa                         = Brno MČ Brno-Bosonohy.png
 |opis mapy                    =
 |kod mapy                     = kraj południowomorawski
 |współrzędne                  = 49°10′33″N 16°31′49″E
 |commons                      = Category:Brno-Bohunice
 |wikicytaty                   =
 |wikinews                     =
 |www                          = http://www.bosonohy.cz/
}}
'''Bosonohy''' (niem. ''Parfuß'') – historyczna gmina, dzielnica i gmina katastralna, a od 24 listopada 1990 pod nazwą '''Brno-Bosonohy''' również część miasta na południowo-zachodnich obrzeżach miasta [[Brno|Brna]] o powierzchni 714,77 ha.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.bosonohy.cz/ Strona oficjalna]

[[Kategoria:Brno]]

title: · Bosonohy

Herb: Flaga

Państwo: Czechy

Kraj: południowomorawski

Miasto: Brno

Burmistrz: Miroslav Sojka


text:
# Westmore
Westmore – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Vermont, w hrabstwie Orleans.

title: Westmore

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Westmore
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Westmore
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Vermont}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Orleans (Vermont)|Orleans]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 50-81700
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1462254
 |powierzchnia                 = 88,86
 |wysokość                     = 554
 |rok                          = 2016
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 802
 |kod pocztowy                 = 05822, 05860
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]
[[UTC-04:00]]
 |kod mapy                     = US-VT
 |współrzędne                  = 44°45′25″N 72°1′34″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Westmore''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Vermont]], w hrabstwie [[Hrabstwo Orleans (Vermont)|Orleans]].

[[Kategoria:Gminy (town) w stanie Vermont]]

title: Westmore

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Vermont

Hrabstwo: Orleans

Populacja · • liczba ludności: · 357 · (1 kwietnia 2020)


text:
# Fluorn-Winzeln
Fluorn-Winzeln – miejscowość i gmina  w Niemczech, w kraju związkowym Badenia-Wirtembergia, w rejencji Fryburg, w regionie Schwarzwald-Baar-Heuberg, w powiecie Rottweil, wchodzi w skład wspólnoty administracyjnej Oberndorf am Neckar. Leży ok. 17 km na północny zachód od Rottweil.

## Współpraca
Miejscowości partnerskie:
- Obercarsdorf – dzielnica Dippoldiswalde, Saksonia
- Schönau an der Triesting, Austria

title: Fluorn-Winzeln

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Fluorn-Winzeln
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Wappen Fluorn-Winzeln.png
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = DE-BW
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Rejencja Fryburg|Fryburg]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Powiat Rottweil|Rottweil]]
 |1. jednostka tradycyjna         = [[Region Schwarzwald-Baar-Heuberg|Schwarzwald-Baar-Heuberg]]
 |2. jednostka tradycyjna         = [[Wspólnota administracyjna Oberndorf am Neckar]]
 |siedziba                        =
 |kod statystyczny                = 08 3 24 070
 |powierzchnia                    = 24,59 km²
 |wysokość                        = 649 m n.p.m.
 |rok                             = 31 grudnia 2010
 |liczba ludności                 = 3 191
 |gęstość zaludnienia             = 130 os./km²
 |numer kierunkowy                = 07402
 |kod pocztowy                    = 78737
 |tablice rejestracyjne           = RW
 |adres urzędu                    = Freudenstädter Straße 20<br />78737 Fluorn-Winzeln
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = dzielnic
 |1. podział                      =
 |mapa                            = Fluorn-Winzeln in RW.svg
 |nazwa mapy                      = powiatu
 |kod mapy                        = Badenia-Wirtembergia
 |współrzędne                     = 48°18′N 8°29′E
 |commons                         = Category:Fluorn-Winzeln
 |www                             = http://www.fluorn-winzeln.de/
}}
'''Fluorn-Winzeln''' – miejscowość i gmina  w [[Niemcy|Niemczech]], w kraju związkowym [[Badenia-Wirtembergia]], w rejencji [[rejencja Fryburg|Fryburg]], w regionie [[region Schwarzwald-Baar-Heuberg|Schwarzwald-Baar-Heuberg]], w [[Powiat Rottweil|powiecie Rottweil]], wchodzi w skład wspólnoty administracyjnej [[wspólnota administracyjna Oberndorf am Neckar|Oberndorf am Neckar]]. Leży ok. 17 km na północny zachód od [[Rottweil]].

== Współpraca ==
Miejscowości partnerskie<ref>[http://www.fluorn-winzeln.de/ Współpraca]</ref>:
* [[Obercarsdorf]] – dzielnica [[Dippoldiswalde]], [[Saksonia]]
* [[Schönau an der Triesting]], [[Austria]]

== Zobacz też ==
* [[Winzeln]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{wspólnota administracyjna Oberndorf am Neckar}}
{{Powiat Rottweil}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Powiat Rottweil]]
[[Kategoria:Gminy w Badenii-Wirtembergii]]
[[Kategoria:Miejscowości w Badenii-Wirtembergii]]

title: Fluorn-Winzeln

Państwo: Niemcy

Kraj związkowy: Badenia-Wirtembergia

Rejencja: Fryburg

Powiat: Rottweil

Związek regionalny: Schwarzwald-Baar-Heuberg

• gęstość: 130 os./km²

Tablice rejestracyjne: RW


text:
# Devay
Devay – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Burgundia-Franche-Comté, w departamencie Nièvre.
Według danych na rok 1999 gminę zamieszkiwało 430 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 35 osób/km² (wśród 2044 gmin Burgundii Devay plasuje się na 492. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 801.).

title: Devay

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Devay
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Devay
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Burgundia-Franche-Comté
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Nièvre]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Nevers|Nevers]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 58096
 |powierzchnia                    = 11,97 km²
 |rok                             = 1999
 |liczba ludności                 = 430
 |gęstość zaludnienia             = 35 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 58300
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Nièvre
 |współrzędne                     = 46°48′N 3°33′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Devay''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Burgundia-Franche-Comté]], w departamencie [[Nièvre]].

Według danych na rok [[1999]] gminę zamieszkiwało 430 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 35 osób/km² (wśród 2044 gmin [[Burgundia|Burgundii]] Devay plasuje się na 492. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 801.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Nevers}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Nièvre]]

title: Devay

Państwo: Francja

Region: Burgundia-Franche-Comté

Departament: Nièvre

Okręg: Nevers

• gęstość: 35 os./km²


text:
# Lada (okręg Teleorman)
Lada – wieś w Rumunii, w okręgu Teleorman, w gminie Tătărăștii de Jos. W 2011 roku liczyła 343 mieszkańców.

title: Lada (okręg Teleorman)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Lada
 |nazwa oryginalna             = Lada
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg Teleorman|Teleorman]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Tătărăștii de Jos (gmina)|Tătărăștii de Jos]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 343
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Teleorman
 |współrzędne                  = 44°19′10″N 25°12′43″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Lada''' – wieś w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Teleorman|okręgu Teleorman]], w [[Tătărăștii de Jos (gmina)|gminie Tătărăștii de Jos]]. W 2011 roku liczyła 343 mieszkańców{{r|rpl}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Naţional de Statistică | język = ro | data dostępu = 2021-01-22 | archiwum = https://web.archive.org/web/20170610134720/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | zarchiwizowano = 2017-06-10 }}</ref>
}}
{{Gmina Tătărăștii de Jos}}
[[Kategoria:Wsie w okręgu Teleorman]]

title: Lada

Państwo: Rumunia

Okręg: Teleorman

Gmina: Tătărăștii de Jos


text:
# Karol Englisch
Karol Englisch, także: Karol Artur Englisch-Payne (ur. 13 lipca 1881 w Krakowie, zm. 13 kwietnia 1945 w Stein an der Donau w Austrii) – polski prawnik, pracownik administracji państwowej. Jeden z najwybitniejszych polskich taterników w historii zdobywania Tatr.

## Życiorys
Ojciec Karola Englischa był Polakiem, matka Austriaczką, urodzoną w Krakowie i dobrze mówiącą po polsku. Sam Karol wychowywał się w Krakowie i uczęszczał do polskich szkół. Zawsze uważał się za Polaka, a swoje uczucia patriotyczne okazywał wielokrotnie, bądź to w sposób manifestacyjny (np. rozwijając w 1902 r. polską flagę na zdobytym Ostrym Szczycie), bądź (w późniejszych latach) w sposób mniej rzucający się w oczy, pracując na rzecz polskiej racji stanu.
W latach 1899–1903 studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie też w 1905 r. uzyskał doktorat w tej dziedzinie. Od 1903 r. pracował w urzędach państwowych we Lwowie i w Wiedniu. W 1919 r. był rzeczoznawcą przy polskiej delegacji na konferencję pokojową w Paryżu. W 1920 r. został docentem Uniwersytetu Jagiellońskiego z zakresu statystyki, ale nie prowadził zajęć dydaktycznych. Od 1920 mieszkał w Wiedniu.
W Tatry wyprowadziła go jako 15-letniego chłopca jego matka Antonina Englischowa. Englisch uprawiał początkowo taternictwo z przewodnikami (głównie ze spiskim przewodnikiem Johannem Hunsdorferem seniorem), później już bez ich pomocy, a nawet samotnie. Dużo wspinał się również ze swoją matką. Interesowało go zwłaszcza wymazywanie ostatnich białych plam na mapie Tatr: w latach 1896–1903 wszedł jako pierwszy na ponad 30 szczytów i turni tatrzańskich, przyspieszając tym samym zdecydowanie zamknięcie okresu taternictwa „zdobywczego”.
Od 1898 r. rozwinął też ożywioną działalność pisarską. Publikował opisy swych tatrzańskich wypraw początkowo w publikacjach spiskoniemieckich i węgierskich, następnie francuskich (od 1902 r.) oraz polskich (od 1902 r.).
W latach międzywojennych, podczas gdy mieszkał i pracował w Wiedniu, tajnie działał na rzecz polskiego wywiadu. W czasie II wojny światowej działał na rzecz Polskiego Państwa Podziemnego, działając m.in. w strukturach sieci wywiadu dalekiego zasięgu (kryptonim „Stragan”) Komendy Głównej AK. W 1943 za swą działalność antyhitlerowską został w Wiedniu aresztowany przez Gestapo i skazany na śmierć. 6 kwietnia 1945, tuż przed wyzwoleniem, został zamordowany w więzieniu w Stein an der Donau (dzielnica Krems an der Donau) wraz z m.in. Janem Mrózkiem, szefem grupy „WO-1 Południe” tej siatki i wieloma innymi więźniami politycznymi w czasie tzw. Masakry w Stein. Na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie znajduje się jego symboliczne miejsce spoczynku (kwatera II, wsch.).

title: Karol Englisch

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Karol Englisch
 |imię i nazwisko org       = Karol Artur Englisch-Payne
 |grafika                   = Englisch Karol.jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 13 lipca 1881
 |miejsce urodzenia         = [[Kraków]]
 |data śmierci              = 13 kwietnia 1945
 |miejsce śmierci           = [[Krems an der Donau|Stein an der Donau]]
 |zawód                     = [[prawnik]]<br>[[Taternictwo|taternik]]
 |rodzice                   = [[Antonina Englisch]]
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Karol Englisch
}}
'''Karol Englisch''', także: ''Karol Artur Englisch-Payne'' (ur. [[13 lipca]] [[1881]] w [[Kraków|Krakowie]], zm. [[13 kwietnia]] [[1945]] w [[Krems an der Donau|Stein an der Donau]] w [[Austria|Austrii]]) – polski prawnik, pracownik administracji państwowej. Jeden z najwybitniejszych polskich [[taternik (wspinacz)|taterników]] w historii zdobywania [[Tatry|Tatr]].

== Życiorys ==
Ojciec Karola Englischa był Polakiem, matka Austriaczką, urodzoną w Krakowie i dobrze mówiącą po polsku. Sam Karol wychowywał się w Krakowie i uczęszczał do polskich szkół. Zawsze uważał się za Polaka, a swoje uczucia patriotyczne okazywał wielokrotnie, bądź to w sposób manifestacyjny (np. rozwijając w 1902 r. polską flagę na zdobytym [[Ostry Szczyt|Ostrym Szczycie]]), bądź (w późniejszych latach) w sposób mniej rzucający się w oczy, pracując na rzecz polskiej racji stanu.

W latach 1899–1903 studiował prawo na [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytecie Jagiellońskim]], gdzie też w 1905 r. uzyskał doktorat w tej dziedzinie. Od 1903 r. pracował w urzędach państwowych we [[Lwów|Lwowie]] i w [[Wiedeń|Wiedniu]]. W 1919 r. był rzeczoznawcą przy polskiej delegacji na konferencję pokojową w [[Paryż]]u. W 1920 r. został docentem Uniwersytetu Jagiellońskiego z zakresu [[statystyka|statystyki]], ale nie prowadził zajęć dydaktycznych. Od 1920 mieszkał w Wiedniu.

W Tatry wyprowadziła go jako 15-letniego chłopca jego matka [[Antonina Englisch]]owa. Englisch uprawiał początkowo taternictwo z przewodnikami (głównie ze [[Spisz|spiskim]] przewodnikiem [[Johann Hunsdorfer (senior)|Johannem Hunsdorferem seniorem]]), później już bez ich pomocy, a nawet samotnie. Dużo wspinał się również ze swoją matką. Interesowało go zwłaszcza wymazywanie ostatnich białych plam na mapie Tatr: w latach 1896–1903 wszedł jako pierwszy na ponad 30 szczytów i [[turnia|turni]] tatrzańskich, przyspieszając tym samym zdecydowanie zamknięcie okresu taternictwa „zdobywczego”.

Od 1898 r. rozwinął też ożywioną działalność pisarską. Publikował opisy swych tatrzańskich wypraw początkowo w publikacjach [[Niemcy karpaccy|spiskoniemieckich]] i węgierskich, następnie francuskich (od 1902 r.) oraz polskich (od 1902 r.).

W latach międzywojennych, podczas gdy mieszkał i pracował w Wiedniu, tajnie działał na rzecz polskiego wywiadu. W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] działał na rzecz [[Polskie Państwo Podziemne|Polskiego Państwa Podziemnego]], działając m.in. w strukturach sieci wywiadu dalekiego zasięgu (kryptonim „Stragan”) Komendy Głównej [[Armia Krajowa|AK]]. W 1943 za swą działalność antyhitlerowską został w Wiedniu aresztowany przez [[Gestapo]] i skazany na śmierć. 6 kwietnia 1945, tuż przed wyzwoleniem, został zamordowany w więzieniu w [[Stein an der Donau]] (dzielnica [[Krems an der Donau]]) wraz z m.in. [[Jan Mrózek|Janem Mrózkiem]], szefem grupy „WO-1 Południe” tej siatki i wieloma innymi więźniami politycznymi w czasie tzw. [[Masakra w więzieniu Stein|Masakry w Stein]]. Na [[Cmentarz Rakowicki|Cmentarzu Rakowickim]] w Krakowie znajduje się jego symboliczne miejsce spoczynku<ref>{{Cytuj |redaktor = [[Jan Wiktor Tkaczyński]] |tytuł = Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803-2017|wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego | miejsce = Kraków |data = 2018 |isbn = 9788323345275|s = 67}}</ref> (kwatera II, wsch.).
[[Plik:Grób Karola Englischa.jpg|mały|Grób symboliczny Karola Englischa na Cmentarzu Rakowickim]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Chwaściński Bolesław: ''Karol Englisch, legenda i fakty'', w: „[[Taternik (czasopismo)|Taternik]]” nr 2/1973;
* Chwaściński Bolesław: ''Pamięci zdobywcy Ostrego Szczytu'', w: „[[Wierchy]]”, r. 42, 1973;
* Radwańska-Paryska Zofia, Paryski Witold Henryk: ''Englisch Karol'', w: ''[[Wielka encyklopedia tatrzańska]]'', Poronin 1995 ([http://z-ne.pl/t,haslo,1099,englisch_karol.html wersja online]).

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Englisch, Karol}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów)]]
[[Kategoria:Taternicy]]
[[Kategoria:Polacy i obywatele polscy skazani na śmierć przez Niemcy nazistowskie 1939–1945]]
[[Kategoria:Polscy prawnicy]]
[[Kategoria:Polscy szpiedzy]]
[[Kategoria:Polscy wspinacze]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1881]]
[[Kategoria:Zmarli w 1945]]

title: Karol EnglischKarol Artur Englisch-Payne

Data i miejsce urodzenia: 13 lipca 1881 · Kraków

Data i miejsce śmierci: 13 kwietnia 1945 · Stein an der Donau

Zawód, zajęcie: prawnik · taternik

Rodzice: Antonina Englisch


text:
# Dziecko
Dziecko – człowiek w okresie od urodzenia do osiągnięcia dojrzałości płciowej lub pomiędzy okresem niemowlęcym a wiekiem młodzieńczym. Słowo to może również odnosić się do istoty ludzkiej, która jeszcze się nie urodziła. W ujęciu prawnym termin „dziecko” odnosi się zazwyczaj do osoby małoletniej, czyli takiej która nie osiągnęła lokalnego wieku pełnoletniości. Dzieci mają na ogół mniej praw i obowiązków niż dorośli.
Słowo „dziecko” może odnosić się również do relacji z rodzicem (np. synowie i córki niezależnie od wieku).

## Dziecko jako nazwa relacji rodzinnej
W innym znaczeniu dziecko to także syn lub córka, niezależnie od jego aktualnego wieku i stopnia dojrzałości (np. w zdaniu: Tomek jest dzieckiem Andrzeja i Krystyny.). W tym znaczeniu słowa tego używa na przykład Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Definiowane jest wtedy jako bezpośredni zstępny rodzica, od którego pochodzi bezpośrednio. Natomiast dzieckiem przybranym jest dziecko współmałżonka z innego związku. Dzieci tych samych rodziców, bądź mające wspólnego jednego rodzica, to rodzeństwo.

## Dziecko w świetle prawa

### Dziecko w prawie polskim
Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka za dziecko uznaje każdą istotę ludzką od poczęcia do osiągnięcia pełnoletniości (tj. co do zasady 18 lat). W polskim prawie nie istnieje jedna uniwersalna definicja dziecka – różne akty prawne definiują to pojęcie w zależności od kontekstu (np. prawa rodzinnego, karnego, cywilnego).
Dziecko w polskim prawie nie posiada pełni praw obywatelskich i musi zawsze posiadać jakiegoś prawnego opiekuna, który z jednej strony odpowiada za niego prawnie (por. władza rodzicielska), a z drugiej ma obowiązek zapewniać mu materialną i psychiczną opiekę.
Prawo i obowiązek do sprawowania tej opieki (zwanej prawami rodzicielskimi) przysługuje w pierwszej kolejności biologicznym rodzicom dziecka. Gdy z jakichś względów rodzice nie mogą lub nie chcą sprawować tej opieki, sąd rodzinny ma prawo przydzielić ją komuś innemu (adopcja). Jeśli dziecko, które nie ma rodziców lub którego rodzice zrzekli się praw rodzicielskich, nie zostanie adoptowane, jego opiekunem prawnym staje się państwo.
Prawo polskie w obszarze praw dziecka i prawa adopcyjnego jest w pełni zgodne z Konwencją o prawach dziecka, którą Polska ratyfikowała i której ma obowiązek przestrzegać.

### Dziecko w prawie międzynarodowym
W prawie międzynarodowym podstawowym dokumentem regulującym status dziecka jest Konwencja o prawach dziecka, przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 roku. Według niej „dziecko” oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletniość (art. 1); dziecko, z uwagi na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową, wymaga szczególnej opieki i troski, w tym właściwej ochrony prawnej, zarówno przed jak i po urodzeniu (wstęp). Konwencja została ratyfikowana przez niemal wszystkie państwa świata, w tym Polskę w 1991 roku.

## Dziecko w psychologii i pedagogice
W psychologii dziecko postrzegane jest jako jednostka w intensywnym procesie rozwoju fizycznego, emocjonalnego, społecznego i poznawczego. Teorie rozwoju dziecka – od klasycznych (Piaget, Erikson) po współczesne (Wygotski, Bronfenbrenner) – podkreślają znaczenie środowiska, relacji z opiekunami oraz indywidualnych predyspozycji. W pedagogice dziecko traktowane jest jako podmiot wychowania, a nie jego przedmiot – co stanowi podstawę nowoczesnych systemów edukacyjnych.

## Etapy rozwojowe dziecka

### Okres prenatalny
Okres prenatalny (od poczęcia do narodzin) to pierwszy etap rozwoju człowieka, w którym kształtują się podstawowe struktury fizyczne i neurologiczne. Warunki życia płodowego, takie jak odżywianie matki, stres czy ekspozycja na substancje toksyczne, mają istotny wpływ na dalszy rozwój dziecka.

### Wczesne dzieciństwo
Wczesne dzieciństwo przypada na okres od narodzin do 3 roku życia, przy czym można wyróżnić okres niemowlęcy i poniemowlęcy.
W tym czasie dzieci uczą się chodzić i mówić. Kształtuje się również motoryka mała i duża. Jest to okres kluczowy dla wytworzenia się więzi z opiekunem, mimo że z reguły nie pamiętamy tych wczesnych lat. Dzieci uczą się poprzez obserwację, eksperymentowanie i komunikowanie się z innymi, a dorośli nadzorują i wspierają ich rozwój, co z czasem prowadzi do coraz większej autonomii.
W tym okresie dziecko przechodzi przez fazę „ufność kontra nieufność” (wg Eriksona), a następnie „autonomia kontra wstyd i zwątpienie”, co oznacza, że rozwój emocjonalny i poczucie bezpieczeństwa są kluczowe dla dalszego funkcjonowania społecznego i poznawczego.

### Średnie dzieciństwo
Średnie dzieciństwo, inaczej wiek przedszkolny, to okres od 4 do 6 roku życia. Początek tego etapu wiąże się z przejściem ze środowiska domowego do przedszkolnego. Jego celem jest osiągnięcie dojrzałości szkolnej.
W tym czasie dzieci poznają różnice między płciami, uczą się ról płciowych oraz kształtuje się u nich tożsamość płciowa. W tym okresie tworzy się także silna więź emocjonalna między dzieckiem a opiekunami. To również czas, gdy dzieci zaczynają uczęszczać do przedszkola, a później do szkoły podstawowej, wchodząc tym samym w życie społeczne.
W tym czasie rozwija się myślenie symboliczne i wyobraźnia, a zabawa pełni funkcję treningu ról społecznych i emocjonalnych. Dziecko uczy się inicjatywy, ale może też doświadczać poczucia winy.

### Późne dzieciństwo
Późne dzieciństwo, inaczej okres szkolny lub preadolescencja, przypada mniej więcej na okres od 7 do 11 roku życia.
Po rozpoczęciu nauki w szkole mogą ujawnić się różnego rodzaju zaburzenia psychiczne lub neurorozwojowe, które wcześniej nie były zauważalne. Niektóre z nich to: autyzm, dysleksja, dyskalkulia i ADHD.
Dziecko wchodzi w stadium operacji konkretnych, co oznacza rozwój logicznego myślenia opartego na realnych sytuacjach. Erikson określa ten etap jako „pracowitość kontra poczucie niższości” – dziecko porównuje się z rówieśnikami i buduje poczucie kompetencji.
Dzieci mogą z różnych powodów odmawiać chodzenia do szkoły lub wagarować. Jednym z nich jest lęk separacyjny.

### Okres dojrzewania
Za okres dojrzewania uznaje się zwykle czas pomiędzy rozpoczęciem pokwitania a osiągnięciem pełnoletniości, co w większości odpowiada okresowi nastoletniemu (11-19 lat). Chociaż z biologicznego punktu widzenia dziecko to człowiek od narodzin aż do osiągnięcia dojrzałości płciowej, to w świetle prawa nastolatkowie uznawani są za dzieci, ponieważ zazwyczaj nie mają praw osób dorosłych i w wielu krajach nadal podlegają obowiązkowi szkolnemu.
W psychologii rozwojowej wyróżnia się często wczesną adolescencję (11–14 lat) i późną adolescencję (15–19 lat). W pierwszej fazie dominuje rozwój biologiczny i emocjonalny, w drugiej – kształtowanie tożsamości, wartości i planów życiowych. To czas szczególnej wrażliwości na wpływ rówieśników i potrzeby autonomii.
Adolescencja to czas intensywnych zmian hormonalnych, emocjonalnych i społecznych. Rozwija się myślenie abstrakcyjne, a według Eriksona młody człowiek mierzy się z konfliktem „tożsamość kontra pomieszanie ról”.

## Zdrowe dzieciństwo

### Zabawa
Zabawa ma kluczowe znaczenie dla rozwoju poznawczego, fizycznego, społecznego i emocjonalnego dzieci. Zapewnia dzieciom możliwości rozwoju fizycznego (bieganie, skakanie, wspinanie się itp.), intelektualnego (umiejętności społeczne, normy społeczne, etyka i wiedza ogólna) oraz emocjonalnego (empatia, współczucie i przyjaźnie) . Nieustrukturyzowana zabawa pobudza kreatywność i wyobraźnię. Zabawa i interakcja z innymi dziećmi, a także niektórymi dorosłymi, stwarza okazje do nawiązywania przyjaźni, interakcji społecznych, powstawania konfliktów i ich rozwiązywania.
Prawo do zabawy zostało uznane przez Komisję Praw Człowieka ONZ za jedno z praw przysługujących każdemu dziecku.

## Dziecko w społeczeństwie i kulturze
Społeczeństwa różnią się między sobą pod względem tego, gdzie wyznaczają granicę dzieciństwa oraz jak również w stosunku, jaką rolę przypisują do dziecka w strukturze społecznej.
W wielu społeczeństwach spotykano się i spotyka się nadal przypadki małżeństw zawieranych przez osoby nastoletnie (w średniowieczu dla dziewczynki dolna granica wieku wynosiła 12 lat, podobnie było u Żydów w starożytności, prawo rzymskie uznawało dziewczęta za dojrzałe od skończenia lat 12, chłopców od lat 14), co bierze się stąd, że osiągnąwszy biologiczną zdolność rozrodczą, nie są one już w takich społeczeństwach uznawane za dzieci.
W niektórych społeczeństwach o dorosłości decyduje odpowiedzialność – dziecko, które podejmuje pracę, by pomóc rodzicom, nie jest już postrzegane jako dziecko. Tak jest na przykład w wielu kulturach azjatyckich.
W cywilizacji Zachodu podejście do dziecka zmieniało się bardzo w historii. Swego czasu historyk Philippe Ariès wystąpił z tezą (Historia dzieciństwa), że dzieje dzieciństwa na Zachodzie zaczynają się od zupełnej niewiedzy na temat specyfiki tego okresu w życiu, a nawet stosowanej z rozmachem przemocy (w tym seksualnej) wobec dzieci, poprzez stopniowe odkrywanie szczególnego charakteru dziecka jako osoby, które ostatecznie dokonało się dopiero w ostatnich dwóch stuleciach. Teza z L’Enfant et la vie familiale sous l’Ancien Régime (1960) została częściowo zakwestionowana przez badaczy takich jak Shulamith Shahar i Barbara Hanawalt, którzy wykazali m.in. istnienie troski o dzieci i rozwinięte praktyki wychowawcze w średniowieczu.
Istotnie, dziecko bywało różnie postrzegane, ale teza Arièsa była uproszczeniem. Starożytność miała rozbudowane poglądy pedagogiczne, zdawała więc sobie sprawę ze specyfiki dzieciństwa. W średniowieczu zasadniczo postrzegano dziecko jako dorosłego w pomniejszeniu, co widać na malowidłach z epoki i szczególnych proporcjach dzieci na nich przedstawionych. Uważano, że człowiek rodzi się zasadniczo „gotowy”, tylko mniejszy. Myśl pedagogiczna zaczęła się ponownie rozwijać w renesansie (np. Filip Melanchton). Jednak szczególnie dużą uwagę dzieciństwu i dziecku zaczęto poświęcać dopiero w XIX wieku, starając się chronić je przed wrażeniami, które mogłyby zaszkodzić jego rozwojowi i otaczać dziecko bardzo regularną opieką i kontrolą, czego wcześniej nie nadużywano (w średniowieczu nie zabraniano dzieciom nawet oglądać egzekucji).
Romantyzm wniósł do kultury Zachodu nowe spojrzenie na dziecko: jako nieskażone światem dorosłych i wolne od ograniczeń rozumu, dziecko miało być jakoby bliżej głębszej, metafizycznej prawdy, bliżej uczuć, odczuć, intuicji, spraw ducha. W XX wieku dziecko stało się szczególnym (nieporównywalnym z żadną inną epoką) przedmiotem zainteresowania psychoanalizy i psychologii.
Współczesne organizacje międzynarodowe, takie jak UNICEF, podkreślają, że dzieciństwo powinno być okresem chronionym, niezależnie od lokalnych tradycji. Nadal jednak w wielu krajach występują praktyki takie jak małżeństwa dziecięce, dziecięca praca zarobkowa czy brak dostępu do edukacji.
W XXI wieku coraz częściej mówi się o dziecku jako uczestniku życia publicznego i obywatelu – np. w ramach instytucji rzecznika praw dziecka czy młodzieżowych rad gmin – co świadczy o zmianie w rozumieniu dzieciństwa jako etapu aktywności społecznej, a nie wyłącznie zależności od dorosłych.

title: Dziecko

wikitext:
{{Inne znaczenia|dziecka}}
[[Plik:RIAN archive 398877 Festivities in Vladivostok to celebrate International Children's Day.jpg|mały|Dzieci świętujące [[Dzień Dziecka]]]]
[[Plik:Uczestnicy parady.jpg|mały|Dzieci w polskich [[Strój ludowy|strojach ludowych]]]]'''Dziecko''' – [[Człowiek rozumny|człowiek]] w okresie od [[Poród u człowieka|urodzenia]] do osiągnięcia [[Dojrzałość płciowa|dojrzałości płciowej]]<ref>{{Encyklopedia PWN|tytuł=dziecko|id=4008095|data dostępu=2025-06-25}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Child |data dostępu = 2025-06-25 |opublikowany = The Free Dictionary |url = https://www.thefreedictionary.com/Child}}</ref><ref>{{Cytuj |autor =  |tytuł = Mosby's dictionary of medicine, nursing & health professions |data = 2013 |data dostępu = 2025-06-25 |isbn = 978-0-323-07403-2 |wydawca = St. Louis, Mo. : Elsevier/Mosby |s = 345 |url = http://archive.org/details/mosbysdictionary09edunse |język = en}}</ref> lub pomiędzy okresem [[Niemowlęctwo|niemowlęcym]] a wiekiem [[Młodzież|młodzieńczym]]<ref>{{Sjp PWN|dziecko|2455634|2025-06-25}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Spencer A. Rathus |tytuł = Childhood and Adolescence: Voyages in Development |data = 2013-02-15 |data dostępu = 2025-06-25 |isbn = 978-1-285-67759-0 |wydawca = Cengage Learning |s = 48 |url = https://books.google.pl/books?id=OfIWAAAAQBAJ&pg=PT48&redir_esc=y |język = en}}</ref>. Słowo to może również odnosić się do istoty ludzkiej, która jeszcze się nie urodziła<ref name=":2" />. W ujęciu prawnym termin „dziecko” odnosi się zazwyczaj do osoby [[Małoletni|małoletniej]], czyli takiej która nie osiągnęła lokalnego wieku [[Pełnoletniość|pełnoletniości]]. Dzieci mają na ogół mniej praw i obowiązków niż dorośli.

Słowo „dziecko” może odnosić się również do relacji z [[Rodzice|rodzicem]] (np. [[Syn|synowie]] i [[Córka|córki]] niezależnie od wieku).

== Dziecko jako nazwa relacji rodzinnej ==
W innym znaczeniu dziecko to także [[syn]] lub [[córka]], niezależnie od jego aktualnego wieku i stopnia dojrzałości (np. w zdaniu: ''Tomek jest dzieckiem Andrzeja i Krystyny.''). W tym znaczeniu słowa tego używa na przykład [[Kodeks rodzinny i opiekuńczy]]{{Fakt|data=2020-01}}. Definiowane jest wtedy jako bezpośredni [[zstępny]] [[Rodzice|rodzica]], od którego [[Pochodzenie dziecka|pochodzi]] bezpośrednio. Natomiast [[Przybrana rodzina|dzieckiem przybranym]] jest dziecko współmałżonka z innego związku. Dzieci tych samych rodziców, bądź mające wspólnego jednego rodzica, to [[rodzeństwo]].

== Dziecko w świetle prawa ==

=== Dziecko w prawie polskim ===
{{Zobacz też|Nieletni|Małoletni|Młodociany}}
Ustawa o [[Rzecznik Praw Dziecka|Rzeczniku Praw Dziecka]] za dziecko uznaje każdą istotę ludzką od [[Początek istnienia osoby ludzkiej|poczęcia]] do osiągnięcia [[pełnoletniość|pełnoletniości]] (tj. co do zasady 18 lat)<ref name=":2">Ustawa z dnia 6 stycznia 2000 r. o [[Rzecznik Praw Dziecka|Rzeczniku Praw Dziecka]] ({{Dziennik Ustaw|2015|2086}}).</ref>. W polskim prawie nie istnieje jedna uniwersalna definicja dziecka – różne akty prawne definiują to pojęcie w zależności od kontekstu (np. prawa rodzinnego, karnego, cywilnego)<ref>{{Cytuj |autor = Bartosz Olszewski |tytuł = Uniwersalna definicja dziecka? |data = 2011 |data dostępu = 2025-06-25 |opublikowany = Uniwersytet Wrocławski |url = https://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/117586/PDF/13_Olszewski_B_Uniwersalna_definicja_dziecka.pdf |język = pl}}</ref>.

Dziecko w polskim prawie nie posiada pełni [[prawa obywatelskie|praw obywatelskich]] i musi zawsze posiadać jakiegoś prawnego opiekuna, który z jednej strony odpowiada za niego prawnie (por. [[władza rodzicielska]]), a z drugiej ma obowiązek zapewniać mu materialną i psychiczną opiekę.

Prawo i obowiązek do sprawowania tej opieki (zwanej prawami rodzicielskimi) przysługuje w pierwszej kolejności biologicznym rodzicom dziecka. Gdy z jakichś względów rodzice nie mogą lub nie chcą sprawować tej opieki, [[sąd rodzinny]] ma prawo przydzielić ją komuś innemu ([[adopcja]]). Jeśli dziecko, które nie ma rodziców lub którego rodzice zrzekli się praw rodzicielskich, nie zostanie adoptowane, jego opiekunem prawnym staje się [[państwo]].

Prawo polskie w obszarze praw dziecka i prawa adopcyjnego jest w pełni zgodne z Konwencją o prawach dziecka, którą Polska [[ratyfikacja|ratyfikowała]] i której ma obowiązek przestrzegać.

=== Dziecko w prawie międzynarodowym ===
W prawie międzynarodowym podstawowym dokumentem regulującym status dziecka jest [[Konwencja o prawach dziecka]], przyjętą przez [[Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych]] 20 listopada 1989 roku. Według niej ''„dziecko” oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletniość'' (art. 1)<ref>[http://www.arslege.pl/osoba-pelnoletnia-definicja/k9/a988/ Kodeks cywilny, art. 10 § 1]: ''Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście.'' § 2. ''Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.'' [https://web.archive.org/web/20150706020341/http://prawo.legeo.pl/prawo/kodeks-rodzinny-i-opiekunczy-z-dnia-25-lutego-1964-r/art-10/?on=29.04.2015 Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 10 § 1]: ''Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.''</ref>; ''dziecko, z uwagi na swoją niedojrzałość fizyczną oraz umysłową, wymaga szczególnej opieki i troski, w tym właściwej ochrony prawnej, zarówno przed jak i po urodzeniu'' (wstęp). Konwencja została ratyfikowana przez niemal wszystkie państwa świata, w tym Polskę w 1991 roku.

== Dziecko w psychologii i pedagogice ==
W [[Psychologia|psychologii]] dziecko postrzegane jest jako jednostka w intensywnym procesie rozwoju [[Rozwój fizyczny|fizycznego]], [[Rozwój emocjonalny|emocjonalnego]], [[Rozwój społeczny|społecznego]] i poznawczego. Teorie rozwoju dziecka – od klasycznych ([[Jean Piaget|Piaget]], Erikson) po współczesne ([[Lew Wygotski|Wygotski]], [[Urie Bronfenbrenner|Bronfenbrenner]]) – podkreślają znaczenie środowiska, relacji z opiekunami oraz indywidualnych predyspozycji. W pedagogice dziecko traktowane jest jako podmiot wychowania, a nie jego przedmiot – co stanowi podstawę nowoczesnych systemów edukacyjnych{{Fakt|data=2025-06}}.

== Etapy rozwojowe dziecka ==
{{Dopracować|sekcja=1|więcej przypisów=2025-06}}{{Osobny artykuł|Dzieciństwo}}
=== Okres prenatalny ===
Okres prenatalny (od [[Początek istnienia osoby ludzkiej|poczęcia]] do [[Poród u człowieka|narodzin]]) to pierwszy etap rozwoju człowieka, w którym kształtują się podstawowe struktury fizyczne i neurologiczne. Warunki życia [[Płód|płodowego]], takie jak odżywianie matki, stres czy ekspozycja na substancje toksyczne, mają istotny wpływ na dalszy rozwój dziecka.

=== Wczesne dzieciństwo ===
{{Zobacz też|noworodek|niemowlę|okres poniemowlęcy}}[[Plik:Incubator-tahrir.jpg|thumb|[[Noworodek]] w [[inkubator]]ze]]Wczesne dzieciństwo przypada na okres od narodzin do 3 roku życia<ref name=":0">{{Cytuj |autor = Magdalena Czub |tytuł = Rozwój dziecka: wczesne dzieciństwo: wiek 0-2/3 lata |data = 2014 |data dostępu = 2025-04-08 |isbn = 978-83-61693-50-5 |numer = t. 1 |opis = Niezbędnik Dobrego Nauczyciela. Seria 1, Rozwój w Okresie Dzieciństwa i Dorastania |miejsce = Warszawa |wydawca = Instytut Badań Edukacyjnych}}</ref><ref>{{Cytuj |redaktor = Barbara Harwas-Napierała, Janusz Trempała |tytuł = Psychologia rozwoju człowieka. T.2: Charakterystyka okresów życia człowieka |data = 2004 |data dostępu = 2025-04-08 |isbn = 978-83-01-14152-3 |wydanie = Wyd. 3 dodruk |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN}}</ref>, przy czym można wyróżnić [[Niemowlęctwo|okres niemowlęcy]] i [[Okres poniemowlęcy|poniemowlęcy]].

W tym czasie dzieci uczą się [[Chód|chodzić]] i [[Mowa (językoznawstwo)|mówić]]<ref>{{Cytuj |autor = designum.pl |tytuł = Najważniejsze etapy rozwojowe okresu wczesnodziecięcego |data = 2019-01-09 |data dostępu = 2025-04-08 |opublikowany = Centrum Diagnozy i Terapii ENGRAM w Kielcach |url = https://poradniaengram.pl/artykuly/najwazniejsze-etapy-rozwojowe-okresu-wczesnodzieciecego/}}</ref>. Kształtuje się również motoryka mała i duża. Jest to okres kluczowy dla wytworzenia się więzi z opiekunem<ref name=":0" />, mimo że z reguły [[Amnezja dziecięca|nie pamiętamy]] tych wczesnych lat. Dzieci uczą się poprzez obserwację, eksperymentowanie i komunikowanie się z innymi, a dorośli nadzorują i wspierają ich rozwój, co z czasem prowadzi do coraz większej autonomii.

W tym okresie dziecko przechodzi przez fazę „ufność kontra nieufność” (wg [[Erik Erikson|Eriksona]]), a następnie „autonomia kontra wstyd i zwątpienie”, co oznacza, że rozwój emocjonalny i [[Bezpieczeństwo|poczucie bezpieczeństwa]] są kluczowe dla dalszego funkcjonowania społecznego i poznawczego.

=== Średnie dzieciństwo ===
Średnie dzieciństwo, inaczej wiek przedszkolny, to okres od 4 do 6 roku życia<ref>{{Cytuj |tytuł = Rozwój dziecka w wieku przedszkolnym |data = 2023-02-24 |data dostępu = 2025-04-08 |opublikowany = Consilia |url = https://psychoterapia.plus/rozwoj-dziecka-w-wieku-przedszkolnym/}}</ref>. Początek tego etapu wiąże się z przejściem ze środowiska domowego do [[Przedszkole|przedszkolnego]]. Jego celem jest osiągnięcie [[Dojrzałość szkolna|dojrzałości szkolnej]]<ref>{{Cytuj |autor = Katarzyna Olbrych |tytuł = Rozwój dziecka w wieku przedszkolnym |data dostępu = 2025-04-08 |opublikowany = przedszkoledziergowice.szkolnastrona.pl |url = https://przedszkoledziergowice.szkolnastrona.pl/art,107,rozwoj-dziecka-w-wieku-przedszkolnym}}</ref>.

W tym czasie dzieci poznają różnice między [[Płeć|płciami]], uczą się [[Role płciowe|ról płciowych]] oraz kształtuje się u nich [[tożsamość płciowa]]<ref>{{Cytuj |autor =  |tytuł = Dostrzeganie różnic płciowych i identyfikacja płciowa u dzieci |data = 2021-02-16 |data dostępu = 2025-04-08 |opublikowany = Psycholog Seksuolog Warszawa - Poradnia "HARMONIA" |url = https://poradnia-harmonia.pl/dostrzeganie-roznic-plciowych-i-identyfikacja-plciowa-u-dzieci/}}</ref>. W tym okresie tworzy się także silna więź emocjonalna między dzieckiem a opiekunami. To również czas, gdy dzieci zaczynają uczęszczać do przedszkola, a później do szkoły podstawowej, wchodząc tym samym w życie społeczne.

W tym czasie rozwija się myślenie symboliczne i wyobraźnia, a zabawa pełni funkcję treningu ról społecznych i emocjonalnych. Dziecko uczy się inicjatywy, ale może też doświadczać [[Poczucie winy|poczucia winy]].

=== Późne dzieciństwo ===
{{Osobny artykuł|Późny okres dzieciństwa}}[[Plik:Waldgrundschule Schulkleidung.jpg|thumb|Dzieci – uczniowie szkoły podstawowej]]Późne dzieciństwo, inaczej okres szkolny<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Anna Stawecka |tytuł = Rozwój psychofizyczny dzieci w okresie późnego dzieciństwa |data = 2009 |url = https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-pedagogiczne-problemy-spoeczne-edukacyjne-i-artystyczne/2009-tom-18/studia_pedagogiczne_problemy_spoleczne_edukacyjne_i_artystyczne-r2009-t18-s61-74.pdf}}</ref> lub preadolescencja<ref>{{Cytuj |tytuł = Już nie małe dzieci, jeszcze nie nastolatki. Kim są tweensy? - Fundacja Kosmos Dla Dziewczynek |data dostępu = 2025-04-08 |url = https://kosmosdladziewczynek.pl/portal-wiedzy/relacje/juz-nie-male-dzieci-jeszcze-nie-nastolatki-kim-sa-tweensy}}</ref>, przypada mniej więcej na okres od 7 do 11 roku życia<ref name=":1" />.

Po rozpoczęciu nauki w szkole mogą ujawnić się różnego rodzaju zaburzenia psychiczne lub neurorozwojowe, które wcześniej nie były zauważalne. Niektóre z nich to: [[Spektrum autyzmu|autyzm]], [[dysleksja]], [[dyskalkulia]] i [[ADHD]]<ref>{{Cytuj |autor = Kathleen Stassen Berger |tytuł = Developing person: through the life span |data = 2017 |data dostępu = 2025-04-08 |isbn = 978-1-319-01587-9 |wydanie = Tenth edition |miejsce = New York |wydawca = Worth Publishers |s = 303–309}}</ref>.

Dziecko wchodzi w stadium operacji konkretnych, co oznacza rozwój [[Logika|logicznego myślenia]] opartego na realnych sytuacjach. Erikson określa ten etap jako „pracowitość kontra poczucie niższości” – dziecko porównuje się z rówieśnikami i buduje poczucie kompetencji.

Dzieci mogą z różnych powodów [[Odmowa chodzenia do szkoły|odmawiać chodzenia do szkoły]] lub [[Wagary|wagarować]]. Jednym z nich jest [[lęk separacyjny]]<ref>{{Cytuj |autor = Dąbkowska Małgorzata |tytuł = Identyfikacja podłoża odmowy uczęszczania do szkoły w opinii dzieci i ich rodziców |czasopismo = Psychiatria i Psychologia Kliniczna - Journal of Psychiatry and Clinical Psychology |data dostępu = 2025-04-08 |url = https://www.psychiatria.com.pl/index.php/wydawnictwa/2007-vol-7-no-2/identyfikacja-podloza-odmowy-uczeszczania-do-szkoly-w-opinii-dzieci-i-ich-rodzicow}}</ref>.

=== Okres dojrzewania ===
{{Osobny artykuł|Dojrzewanie}}
Za okres dojrzewania uznaje się zwykle czas pomiędzy rozpoczęciem [[Pokwitanie|pokwitania]] a osiągnięciem [[Pełnoletniość|pełnoletniości]], co w większości odpowiada okresowi [[Nastolatek|nastoletniemu]] (11-19 lat)<ref>{{Cytuj |tytuł = nastolatek - definicja, synonimy, przykłady użycia |data dostępu = 2025-04-08 |opublikowany = sjp.pwn.pl |url = https://sjp.pwn.pl/slowniki/nastolatek.html}}</ref>. Chociaż z biologicznego punktu widzenia dziecko to człowiek od narodzin aż do osiągnięcia [[Dojrzałość płciowa|dojrzałości płciowej]]<ref>{{Cytuj |redaktor = Mosby, Inc |tytuł = Mosby's dictionary of medicine, nursing & health professions |data = 2013 |data dostępu = 2025-04-08 |isbn = 978-0-323-07403-2 |wydanie = 9th ed |miejsce = St. Louis, Mo |wydawca = Elsevier/Mosby |s = 345}}</ref>, to w świetle prawa nastolatkowie uznawani są za dzieci, ponieważ zazwyczaj nie mają praw osób dorosłych i w wielu krajach nadal podlegają [[Obowiązek szkolny|obowiązkowi szkolnemu]].

W psychologii rozwojowej wyróżnia się często wczesną adolescencję (11–14 lat) i późną adolescencję (15–19 lat). W pierwszej fazie dominuje rozwój biologiczny i emocjonalny, w drugiej – kształtowanie tożsamości, wartości i planów życiowych. To czas szczególnej wrażliwości na wpływ rówieśników i potrzeby autonomii.

Adolescencja to czas intensywnych zmian [[Układ hormonalny|hormonalnych]], emocjonalnych i społecznych. Rozwija się [[Abstrakcja (filozofia)|myślenie abstrakcyjne]], a według Eriksona młody człowiek mierzy się z konfliktem „tożsamość kontra pomieszanie ról”.

== Zdrowe dzieciństwo ==

=== Rola rodziców ===
{{Osobny artykuł|Wychowanie}}{{Zobacz też|Rodzicielstwo bliskości}}

=== Zabawa ===
[[Plik:Fountain Fun.jpg|mały|Dzieci bawią się w fontannie podczas letniego wieczoru.]]
{{Osobny artykuł|Zabawa|Plac zabaw}}{{Zobacz kategorię|Zabawy dziecięce}}
Zabawa ma kluczowe znaczenie dla rozwoju poznawczego, fizycznego, społecznego i emocjonalnego dzieci<ref>{{Cytuj |autor = Kenneth R. Ginsburg, and the Committee on Communications, and the Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family Health |tytuł = The Importance of Play in Promoting Healthy Child Development and Maintaining Strong Parent-Child Bonds |czasopismo = Pediatrics |data = 2007-01-01 |data dostępu = 2025-06-25 |issn = 0031-4005 |wolumin = 119 |numer = 1 |s = 182–191 |doi = 10.1542/peds.2006-2697 |url = https://doi.org/10.1542/peds.2006-2697}}</ref>. Zapewnia dzieciom możliwości rozwoju fizycznego (bieganie, skakanie, wspinanie się itp.), intelektualnego (umiejętności społeczne, normy społeczne, etyka i wiedza ogólna) oraz emocjonalnego (empatia, współczucie i przyjaźnie) . Nieustrukturyzowana zabawa pobudza kreatywność i wyobraźnię. Zabawa i interakcja z innymi dziećmi, a także niektórymi dorosłymi, stwarza okazje do nawiązywania przyjaźni, interakcji społecznych, powstawania konfliktów i ich rozwiązywania<ref>{{Cytuj |autor = Polly Björk-Willén, Jakob Cromdal |tytuł = When education seeps into ‘free play’: How preschool children accomplish multilingual education |czasopismo = Journal of Pragmatics |data = 2009-08-01 |data dostępu = 2025-06-25 |issn = 0378-2166 |wolumin = 41 |numer = 8 |opis = Childhood and Social interaction in everyday life |s = 1493–1518 |doi = 10.1016/j.pragma.2007.06.006 |url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378216608002063}}</ref>.

Prawo do zabawy zostało uznane przez [[Komisja Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych|Komisję Praw Człowieka ONZ]] za jedno z praw przysługujących każdemu dziecku<ref>{{Cytuj |tytuł = Convention on the Rights of the Child |data = 1989-11-20 |data dostępu = 2025-06-25 |opublikowany = OHCHR |url = https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child |język = en}}</ref>.

== Dziecko w społeczeństwie i kulturze ==
{{Dopracować|sekcja=1|OR=2021-07}}
Społeczeństwa różnią się między sobą pod względem tego, gdzie wyznaczają granicę dzieciństwa oraz jak również w stosunku, jaką rolę przypisują do dziecka w strukturze społecznej.
[[Plik:Children games Louvre Ma99 n2.jpg|mały|Dzieci grające w piłkę, rzymska [[Relief|płaskorzeźba]] z [[II wiek|II wieku]]]]
W wielu społeczeństwach spotykano się i spotyka się nadal przypadki małżeństw zawieranych przez osoby nastoletnie (w [[średniowiecze|średniowieczu]] dla dziewczynki dolna granica wieku wynosiła 12 lat, podobnie było u [[Żydzi|Żydów]] w [[starożytność|starożytności]]<ref>[[Xavier Léon-Dufour]], ''Słownik Nowego Testamentu'' kilka wydań, ''Wprowadzenie'' 2 B a), por. też [[bat micwa]].</ref><ref>{{Cytuj |autor = Menachem Elon |tytuł = Jewish Law: History, Sources, Principles. |data = 1994 |data dostępu = 2025-06-25 |wydanie = 1 (wersja angielska, 4 tomy) |miejsce = Filadelfia |wydawca = Jewish Publication Society |język = en}}</ref>, [[prawo rzymskie]] uznawało dziewczęta za dojrzałe od skończenia lat 12, chłopców od lat 14<ref>[http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/just1.gr.htm#22 Instytucje Justyniana ks. I, 22, pr.]: ''zarządziliśmy, iż dojrzałość u osób płci męskiej zaczyna się natychmiast po ukończeniu czternastego roku życia, pozostawiając z kolei dobrze ustanowiony starodawny przepis co do osób płci żeńskiej, że po ukończeniu dwunastu lat uważane są za zdolne do rodzenia dzieci.'' (tłum. [[Cezary Kunderewicz]]).</ref><ref>{{Cytuj |autor = Corpus Iuris Civilis |redaktor = Theodor Mommsen |tytuł = Digestorum seu Pandectarum libri quinquaginta, księga 1, tytuł 7, fragment 40 (Dig. 1.7.40) |data = 1870 |data dostępu = 2025-06-25 |wydanie = Edycja krytyczna (Editio stereotypa) |miejsce = Berlin |wydawca = Weidmann |język = la}}</ref>), co bierze się stąd, że osiągnąwszy biologiczną zdolność rozrodczą, nie są one już w takich społeczeństwach uznawane za dzieci<ref>{{Cytuj |autor = David Herlihy |tytuł = Medieval Households |data = 1985 |data dostępu = 2025-06-25 |isbn = 9780674569515 |wydanie = 1 |miejsce = Cambridge, Massachusetts – London |wydawca = Harvard University Press |język = en}}</ref>.

W niektórych społeczeństwach o dorosłości decyduje odpowiedzialność – dziecko, które podejmuje pracę, by pomóc rodzicom, nie jest już postrzegane jako dziecko. Tak jest na przykład w wielu kulturach azjatyckich.

W [[Cywilizacja zachodnia|cywilizacji Zachodu]] podejście do dziecka zmieniało się bardzo w historii. Swego czasu historyk [[Philippe Ariès]] wystąpił z tezą (''Historia dzieciństwa''), że dzieje dzieciństwa na Zachodzie zaczynają się od zupełnej niewiedzy na temat specyfiki tego okresu w życiu, a nawet stosowanej z rozmachem [[przemoc]]y (w tym seksualnej) wobec dzieci, poprzez stopniowe odkrywanie szczególnego charakteru dziecka jako osoby, które ostatecznie dokonało się dopiero w ostatnich dwóch stuleciach. Teza z ''L’Enfant et la vie familiale sous l’Ancien Régime'' (1960) została częściowo zakwestionowana przez badaczy takich jak [[Shulamith Shahar]]<ref>{{Cytuj |autor = Shulamith Shahar |tytuł = Childhood in the Middle Ages |data = 1990 |data dostępu = 2025-06-25 |miejsce = London – New York |wydawca = Routledge |język = en}}</ref> i [[Barbara Hanawalt]], którzy wykazali m.in. istnienie troski o dzieci i rozwinięte praktyki wychowawcze w średniowieczu.

Istotnie, dziecko bywało różnie postrzegane, ale teza Arièsa była uproszczeniem. Starożytność miała rozbudowane poglądy pedagogiczne, zdawała więc sobie sprawę ze specyfiki dzieciństwa. W średniowieczu zasadniczo postrzegano dziecko jako ''dorosłego w pomniejszeniu'', co widać na malowidłach z epoki i szczególnych proporcjach dzieci na nich przedstawionych. Uważano, że człowiek rodzi się zasadniczo „gotowy”, tylko mniejszy. Myśl pedagogiczna zaczęła się ponownie rozwijać w [[renesans]]ie (np. [[Filip Melanchton]]). Jednak szczególnie dużą uwagę dzieciństwu i dziecku zaczęto poświęcać dopiero w XIX wieku, starając się chronić je przed wrażeniami, które mogłyby zaszkodzić jego rozwojowi i otaczać dziecko bardzo regularną opieką i kontrolą, czego wcześniej nie nadużywano (w średniowieczu nie zabraniano dzieciom nawet oglądać [[kara śmierci|egzekucji]]).

[[Romantyzm]] wniósł do kultury Zachodu nowe spojrzenie na dziecko: jako nieskażone światem dorosłych i wolne od ograniczeń rozumu, dziecko miało być jakoby bliżej głębszej, metafizycznej prawdy, bliżej uczuć, odczuć, intuicji, spraw ducha. W XX wieku dziecko stało się szczególnym (nieporównywalnym z żadną inną epoką) przedmiotem zainteresowania [[psychoanaliza|psychoanalizy]] i [[psychologia|psychologii]].

Współczesne organizacje międzynarodowe, takie jak [[UNICEF]], podkreślają, że dzieciństwo powinno być okresem chronionym, niezależnie od lokalnych tradycji. Nadal jednak w wielu krajach występują praktyki takie jak małżeństwa dziecięce, dziecięca praca zarobkowa czy brak dostępu do edukacji<ref>{{Cytuj |autor = UNICEF |tytuł = Child Marriage: Latest Trends and Future Prospects |data = 2023 |data dostępu = 2025-06-25 |opublikowany = United Nations Children’s Fund (UNICEF) |url = https://www.unicef.org/reports/child-marriage-latest-trends-and-future-prospects-2023 |język = en}}</ref>.

W XXI wieku coraz częściej mówi się o dziecku jako uczestniku życia publicznego i [[Obywatelstwo|obywatelu]] – np. w ramach instytucji rzecznika praw dziecka czy młodzieżowych rad gmin – co świadczy o zmianie w rozumieniu dzieciństwa jako etapu aktywności społecznej, a nie wyłącznie zależności od dorosłych.

== Zobacz też ==
{{Wikicytaty|dopełniacz=na temat dzieci}}
{{commons|child}}
{{wikisłownik|dziecko}}
{{wikiźródła|Dziecko|dopełniacz=zbiór tekstów o tytule "Dziecko"|tekst=nie}}
* [[rodzina]]
* [[pedagogika]]
* [[pediatria]]
* [[psychologia wychowawcza]]
* [[psychologia rozwoju człowieka]]
* [[literatura dla dzieci i młodzieży|literatura dziecięca]]
* [[młodzież]]
* [[dojrzewanie]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Relacje rodzinne}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Psychologia wychowawcza]]
[[Kategoria:Psychologia rozwoju człowieka]]
[[Kategoria:Dziecko| ]]
[[Kategoria:Socjologia i antropologia rodziny]]
[[Kategoria:Dwuczłonowe relacje rodzinne]]


text:
# Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kalinowie
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kalinowie – rzymskokatolicki kościół filialny położony we wsi Kalinów (powiat strzelecki, województwo opolskie). Należy o Parafii św. Floriana w Wysokiej Do rejestru zabytków wpisany został 9 stycznia 1965 pod numerem 944/65.

## Historia i architektura
Obiekt wybudowano w XV wieku, przebudowano w XVIII wieku, a odnowiono w 1935. Kościół jest gotycki z zatartymi cechami stylowymi, murowany z kamienia łamanego i cegły, otynkowany. Świątynia otoczona jest kamiennym murem. Obiekt jest zeszpecony przez działania niezgodnie ze wskazaniami konserwatorskimi. Zamontowano tu plastikowe okna i drzwi, zły jest też stan zawilgoconych tynków. Otoczenie zabytku jest silnie zmodernizowane.

wikitext:
{{Świątynia chrześcijańska infobox
 |nazwa                     = Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kalinowie
 |nazwa miejscowa           =
 |zabytek                   = 944/65 z 9 stycznia 1965
 |funkcja świątyni          = [[Kościół filialny]]
 |grafika                   = MOs810 WG 2018 8 Zaleczansko Slaski (Church of the Nativity of the Virgin Mary in Kalinów) (1).jpg
 |opis grafiki              = Widok ogólny z niedostosowaną przybudówką
 |państwo                   = PL-OP
 |miejscowość               = [[Kalinów (województwo opolskie)|Kalinów]]
 |adres                     =
 |wyznanie                  = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                   = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |administratura nazwa      = [[Parafia św. Floriana w Wysokiej]]
 |administratura typ        = Parafia
 |tytuł świątyni            =
 |data nadania              =
 |nadający tytuł            =
 |dedykacja świątyni        = [[Narodzenie Najświętszej Maryi Panny]]
 |dzień wspomnienia         =
 |relikwie                  =
 |cudowne wizerunki         =
 |data powołania            =
 |data dekretu              =
 |dekret wydał              =
 |data rozpoczęcia budowy   =
 |data zakończenia budowy   = XV w.
 |data konsekracji          =
 |data zamknięcia           =
 |aktualne przeznaczenie    = [[Kościół filialny]]
 |data zniszczenia          =
 |data odbudowy             = XVIII w., [[1935]]
 |data reaktywacji          =
 |poprzednie wyznanie       =
 |fundator                  =
 |zniszczona przez          =
 |plan świątyni             =
 |opis planu                =
 |styl                      =
 |architekt                 =
 |materiał budowlany        = cegła
 |liczba wiernych           =
 |powierzchnia              =
 |wysokość                  =
 |długość                   =
 |szerokość                 =
 |liczba wież               = 1
 |wysokość wieży            =
 |liczba kopuł              =
 |średnica kopuły zew       =
 |wysokość kopuły zew       =
 |liczba ikonostasów        =
 |liczba ołtarzy            =
 |wezwania ołtarzy bocznych =
 |liczba naw                =
 |szerokość nawy głównej    =
 |wysokość nawy głównej     =
 |szerokość nawy bocznej    =
 |wysokość nawy bocznej     =
 |szerokość transeptu       =
 |liczba głosów             =
 |liczba manuałów           =
 |typ dzwonnicy             =
 |nazwa dzwonu              =
 |kod mapy                  = Strzelce Opolskie (gmina)
 |współrzędne               = 50°30'17.0"N 18°12'09.7"E
 |commons                   = Category:Church of the Nativity of the Virgin Mary in Kalinów
 |www                       =
}}
'''Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kalinowie''' – [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]] [[kościół filialny]] położony we wsi [[Kalinów (województwo opolskie)|Kalinów]] ([[powiat strzelecki]], [[województwo opolskie]]). Należy o [[Parafia św. Floriana w Wysokiej|Parafii św. Floriana]] w [[Wysoka (powiat strzelecki)|Wysokiej]] Do [[rejestr zabytków|rejestru zabytków]] wpisany został 9 stycznia 1965 pod numerem 944/65<ref name=reje>[https://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/OPO-rej.pdf Rejestr zabytków, s. 115]</ref>.

== Historia i architektura ==
Obiekt wybudowano w XV wieku, przebudowano w XVIII wieku, a odnowiono w 1935. Kościół jest [[gotyk|gotycki]] z zatartymi cechami stylowymi, murowany z kamienia łamanego i [[cegła|cegły]], [[tynk|otynkowany]]<ref>[http://powiatstrzelecki.pl/download/attachment/3815/ponz-powiat-strzelecki-2015-2018.pdf ''Program opieki nad zabytkami powiatu strzeleckiego na lata 2015-2018'', Starostwo Powiatowe w Strzelcach Opolskich, s.59]</ref>. Świątynia otoczona jest kamiennym [[mur]]em. Obiekt jest zeszpecony przez działania niezgodnie ze wskazaniami [[konserwator zabytków|konserwatorskimi]]. Zamontowano tu [[Tworzywa sztuczne|plastikowe]] okna i drzwi, zły jest też stan zawilgoconych [[tynk]]ów. Otoczenie zabytku jest silnie zmodernizowane<ref>[http://www.bip.strzelceopolskie.pl/zalaczniki/ponz2012-2015.pdf ''Program opieki nad zabytkami gminy Strzelce Opolskie na lata 2012-2015'', Miasto i Gmina Strzelce Opolskie, s.34]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Kalinów}}
[[Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny]]
[[Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie strzeleckim]]
[[Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Strzelce Opolskie]]
[[Kategoria:Kościoły w dekanacie Leśnica]]
[[Kategoria:Kalinów (województwo opolskie)|Kościół]]

Państwo: Polska

Województwo: opolskie

Miejscowość: Kalinów

Wyznanie: katolickie

Kościół: rzymskokatolicki

Parafia: Parafia św. Floriana w Wysokiej

Wezwanie: Narodzenie Najświętszej Maryi Panny

Data zakończenia budowy: XV w.

Aktualne przeznaczenie: Kościół filialny

Data odbudowy: XVIII w., 1935

Świątynia · • materiał bud.: · • cegła

Wieża kościelna · • liczba wież: · 1