text:
# Sudety
Sudety (332.2-6) – zrębowy łańcuch górski na obszarze południowo-zachodniej Polski i północnych Czech, stosunkowo niewielki skrawek znajduje się w Niemczech; najwyższy szczyt Śnieżka – 1603 m n.p.m.. Znajdują się w Pozaalpejskiej Europie Środkowej, są najwyższą częścią Masywu Czeskiego oraz najwyższymi górami Czech. Na południowym zachodzie graniczą z Płytą Północnoczeską, Podgórzem Rudawskim i Górami Połabskimi, na północnym zachodzie z Przedgórzem Północnozachodniołużyckim (niem. Westlausitzer Hügel- und Bergland), a na wschodzie Sudety od Karpat oddziela Brama Morawska, Kotlina Ostrawska i Płaskowyż Głubczycki. Od północnego wschodu obcięte są wyraźnym uskokiem – uskokiem sudeckim brzeżnym od Przedgórza Sudeckiego. Północna granica z Niziną Śląsko-Łużycką na linii Zgorzelec – Bolesławiec – Złotoryja jest umowna. Również południowa granica na obszarze Czech i Moraw jest dość zawikłana. Sudety są hercynidami.

## Nazwa
Nazwa Sudety pochodzi z II w. n.e. Po raz pierwszy użyto jej w Grecji (astronom Klaudiusz Ptolemeusz, autor Wstępu do geografii), umieszczając na mapie Germanii Wielkiej i Sarmacji. Zachodnią część tych gór Ptolemeusz nazwał grc. τὰ Σούδητα ὄρη, Soudeta ore (Geographia, Księga 2, Chapter 10), la. Suditi montes: „Suditi montes; sub quibus est Cabrita silva, inter quos in Sarmaticos monteis est saltus Hercynius”. W czasach późniejszych używana była nazwa Góry Czeskie.
Na temat pochodzenia nazwy „Sudety” nie ma wśród naukowców jednoznacznej opinii, większość opowiada się jednak za celtyckim jej pochodzeniem. Wyraz „Sudéta” posiada rdzeń „sud” oznaczający dzika oraz przyrostek „-éta” oznaczający las. Pierwotne znaczenie mogło więc brzmieć jako las dzików lub las dzikich świń.
Niektóre opracowania podają również źródła literackie nazwy. Po raz pierwszy nazwa Sudetów pojawiła się w 150 (lub 130) roku n.e. Geograf Klaudiusz Ptolemeusz na swojej mapie Europy środkowej zaznaczył „Sudéta óre” dla określenia rejonu Rudaw Janowickich i przyległych masywów górskich. Ten sam autor w swoim dziele Geographica Hyptegensis stosował nazwę „Sudéta Montés”. Ponieważ osadnictwo celtyckie (tzw. oppida) rozwijało się tu w II i I wieku p.n.e., można przyjąć, że nazwa Sudetów przetrwała do czasów Ptolemeusza wśród mieszkańców tych terenów.
Czesi określali ten region do 1979 r. jako Sudety lub Sudecki system (cz. Sudety, Sudetská soustava), a od tamtego czasu jako Karkonosko-jesionicką subprowincję (cz. Krkonošsko-jesenická subprovincie) lub Karkonosko-jesionicki system. Nazwa „Sudety” jest również używana, choć rzadko; przy tym posiada nieco negatywne konotacje z powodów historycznych (Kraj Sudetów w latach 1918–1945). Pojęcie „System Sudecki” w czasach współczesnych pojawiło się w podziale orograficznym Czechosłowacji z 1945 r. opracowanym przez prof. Hromádko oraz w publikacjach V. Häuflera, J. Korčáka i V. Krála z 1960 r. Po 1989 r. określa się ten region jako Karkonosko-jesionicka subprowincja, Sudecka subprowincja, subprowincja Sudety albo Sudety.
Niemcy niezmiennie nazywają ten rejon Sudeten. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił łańcuch w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jego łacińską nazwę: Hercynia sylva.

## Podstawowy podział Sudetów
Sudety dzielą się na:
- najwyższe Sudety Zachodnie – najwyższy szczyt Śnieżka (cz. Sněžka, niem. Schneekoppe) 1603 m n.p.m. w Karkonoszach,
- Sudety Środkowe – najwyższy szczyt Wielka Desztna (cz. Velká Deštná, niem. Deschneyer Großkoppe) 1115 m n.p.m. w Górach Orlickich, a po polskiej stronie Orlica (cz. Vrchmezí niem. Hohe Menze) 1084 m n.p.m. również w Górach Orlickich,
- Sudety Wschodnie – najwyższy szczyt Pradziad (cz. Praděd, niem. Altvater) 1492 m n.p.m. w Jesionikach, a po polskiej stronie Śnieżnik (cz. Králický Sněžník, niem. Glatzer Schneeberg) 1426 m n.p.m. w Masywie Śnieżnika.

dodatkowo:
- Przedgórze Sudeckie przez niektórych autorów jest włączane w skład Sudetów, albo jako osobna jednostka, albo jako część Sudetów Środkowych.

Dokładniejszy podział znajduje się na końcu artykułu.

### Wysokie Sudety
Określenie Wysokie Sudety (cz. Vysoké Sudety, niem. Hochsudeten) jest używane do wspólnego opisu trzech najwyższych pasm górskich w łańcuchu Sudetów, wznoszących się ponad górną granicę lasu (Karkonosze, Wysoki Jesionik, Masyw Śnieżnika).

#### Najwyższe szczyty Sudetów
- Śnieżka – 1603 m
- Łączna Góra – 1555 m
- Studzienna Góra – 1554 m
- Wielki Szyszak – 1509 m
- Pradziad – 1491 m
- Smogornia – 1491 m
- Łabski Szczyt – 1471 m
- Vysoká hole – 1465 m
- Petrovy kameny – 1446 m
- Mały Szyszak – 1439 m
- Kocioł – 1435 m
- Śnieżnik – 1425 m

## Geologia

### Budowa mozaikowa
Geolodzy dzielą cały masyw (blok sudecki) na Sudety Zachodnie i Sudety Wschodnie. Ich granica nie pokrywa się jednak z podziałem geograficznym, lecz przebiega na obszarze Czech, na wschód od Ziemi Kłodzkiej. Różnorodne skały (magmowe, metamorficzne i osadowe) różnego wieku, od prekambru do kenozoiku, budują niewielkie jednostki tektoniczne, pooddzielane uskokami, tworzące tzw. mozaikową budowę geologiczną. Obecnie są to typowe góry zrębowe – poszczególne jednostki są pooddzielane od siebie uskokami.
Obszar Przedgórza Sudeckiego należy do bloku przedsudeckiego, a w opracowaniach geotektonicznych jest włączany w obręb Sudetów.

### Jednostki tektoniczne
W obrębie Sudetów można wyróżnić następujące jednostki geologiczne: blok karkonosko-izerski, nieckę północnosudecką, metamorfik kaczawski, nieckę śródsudecką, depresję Świebodzic, blok sowiogórski, strukturę bardzką, masyw gabrowo-diabazowy Nowej Rudy, metamorfik kłodzki, metamorfik bystrzycko-orlicki, masyw kudowski, Rów Górnej Nysy, masyw kłodzko-złotostocki, metamorfik Lądka i Śnieżnika, strefę Starego Miasta. Na obszarze Czech występują: niecka podkarkonoska, kopuła Keprnika, kopuła Desny, masyw Żulowej, masyw Jesenika, masyw Sobotina, kulm wschodniosudecki (strefa morawsko-śląska). Większa część Sudetów zbudowana jest ze skał metamorficznych, w mniejszej ilości występują skały magmowe – głębinowe i wulkaniczne oraz skały osadowe.
Przedgórze Sudeckie i część Niziny Śląskiej obejmuje blok przedsudecki. Niektóre jednostki sudeckie obcięte uskokiem sudeckim brzeżnym przechodzą na obszar bloku przedsudeckiego. Są to: metamorfik kaczawski (strefa kaczawska), blok sowiogórski, kopuła Keprnika, Kopuła Desny, masyw Żulowej, kulm wschodniosudecki. Inne jednostki bloku przedsudeckiego, to: metamorfik środkowej Odry, metamorfik Płaskich Wzgórz, masyw granitowy Strzegom-Sobótka, masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów, masyw gabrowy Ślęży, masyw serpentynitowy Sobótki, masyw serpentynitowy Szklar, masyw serpentynitowy Braszowic, masyw gabrowy Brzeźnicy, lineament Niemczy (strefa Niemczy), metamorfik Wzgórz Niemczańskich, metamorfik Doboszowic, metamorfik Wzgórz Strzelińskich.

### Rozwój
Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy hercyńskiej. Wtedy nastąpiła metamorfoza wcześniej powstałych skał osadowych i wulkanicznych oraz intruzje skał magmowych, głównie granitów. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez czynniki zewnętrzne. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane, a następnie pokryte dość grubą warstwą osadów, zarówno lądowych, jak i morskich, głównie piaskowców. Gdyby nie kolejna orogeneza – alpejska – Sudetów w sensie orograficznym by nie było. Sztywne i grube warstwy skorupy ziemskiej nie zostały jednak sfałdowane, lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały góry zrębowe, natomiast obszar bloku przedsudeckiego nie został wydźwignięty i tworzy Przedgórze Sudeckie i Nizinę Śląską. W trzeciorzędzie, w okresie od 30–18 mln lat temu i od 5,5–3,8 mln lat temu, doszło też do licznych erupcji wulkanicznych na obszarze Sudetów i bloku przedsudeckiego. Najmłodsze skały wulkaniczne (3,7–0,8 mln lat) są w Niskim Jesioniku. Wulkanizm został wywołany ryftem Ochrzy (ang. Eger rift), którego NE koniec znajduje się na Dolnym Śląsku. Ryft ten jest częścią środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej.

### Surowce mineralne
Liczne surowce mineralne: węgiel kamienny, antracyt i węgiel brunatny, surowce skalne (granity, granodioryty, sjenity, gabra, diabazy, bazalty, porfiry, melafiry, marmury, marmury dolomityczne, wapienie, piaskowce, gnejsy, łupki łyszczykowe, amfibolity, zieleńce, kruszywa naturalne), baryt, fluoryt, rudy metali (żelaza, miedzi, srebra, arsenu, cyny, kobaltu, niklu, uranu), złoto rodzime, kamienie półszlachetne itp.

## Rzeźba terenu
Uwarunkowana zróżnicowaną budową i długą przeszłością geologiczną oraz zmiennymi warunkami klimatycznymi w czasie geologicznym. Występują różne typy krajobrazów i form terenu (rozległe masywy górskie – wydłużone albo o kształcie rozrogu, góry płytowe, kopulaste wzniesienia, stożki, strome ściany skalne, urwiska, skałki, rozległe kotliny śródgórskie). Większość pasm sudeckich ma rozciągłość północny zachód – południowy wschód. Doliny rzeczne o zmiennym przebiegu, miejscami szerokie, o płaskim dnie, w innych miejscach wąskie, o stromych zboczach, przełomowe.
Przedgórze Sudeckie oddzielone od Sudetów i Pogórza Zachodniosudeckiego wyraźną krawędzią sudecką – sudeckim uskokiem brzeżnym. Jest to teren łagodnie pofalowany, z różnej wysokości pagórkami, zajęty pod uprawy rolne i z rzadka porośnięty drzewami i krzewami.

## Klimat
Klimat Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na pogórzu – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe piętra klimatyczne. W latach 1966–2007 średnia roczna temperatura powietrza w profilu pionowym Sudetów i ich przedpola wynosiła od 8,9 °C (Legnica) do 0,7 °C (Śnieżka). Pionowy gradient rocznej temperatury powietrza określony na podstawie danych z 11 stacji z obszaru Sudetów wynosi 0,56 °C/100 m.

## Wody

### Zlewiska
Rzeki Sudetów należą do zlewisk trzech mórz:
- Morza Bałtyckiego – dorzecze Odry,
- Morza Północnego – dorzecze Łaby,
- Morza Czarnego – dorzecze Dunaju.

W związku z tym przez Sudety biegnie europejski dział wód, a w Masywie Śnieżnika – na Trójmorskim Wierchu (cz. Klepáč, niem. Klappersteine) znajduje się miejsce zbiegu trzech zlewisk.

### Główne rzeki
Najważniejsze rzeki wypływające z Sudetów: Łaba, Odra i Morawa. Sudeckimi dopływami Łaby są Izera, Úpa, Metuje, Orlica (cz. Orlice). Dopływami Odry – Opava z Opavicą, Osobłoga z Prudnikiem, Nysa Kłodzka ze Ścinawką, Białą Lądecką, dwoma Bystrzycami (Dusznicką i Łomnicką) i Białą Głuchołaską, Bystrzyca, Kaczawa z Nysą Szaloną, Bóbr z Kwisą, Kamienną i Łomnicą, Nysa Łużycka. Dopływy Morawy, to Moravská Sázava, Mírovka, Třebůvka, Valová, Haná, Dyje, Krupá, Branná, Desná, Oskava.
Zmienne stany wód w ciągu roku.

### Wodospady
W miejscach stykania się skał o różnej odporności powstały wodospady. Do najbardziej znanych należą: Wodospad Kamieńczyka, Wodospad Szklarki, Wodospad Podgórnej i Wodospad Łomniczki w Karkonoszach, Wodospad Wilczki w Masywie Śnieżnika, a po stronie czeskiej wodospady Łaby, Panczavy, Mumlavski vodopad w Karkonoszach, Nyznerovske vodopady w Górach Złotych, wodospady Bile Opavy i Białej w Hrubým Jeseniku.

### Jeziora
Naturalne zbiorniki wód stojących są bardzo nieliczne, występują jedynie w Karkonoszach. Są to jeziora polodowcowe – głównie karowe i podrzędnie morenowe.
Nieliczne są sztuczne zbiorniki zaporowe. Na ziemiach polskich są to: Jezioro Witka na Witce, Jezioro Złotnickie i Jezioro Leśniańskie na Kwisie, Jezioro Bukowskie, Jezioro Modre, Jezioro Wrzeszczyńskie i Jezioro Pilchowickie na Bobrze, Zbiornik Sosnówka (gromadzi wody potoków Sośniak i Czerwonka) oraz Jezioro Bystrzyckie (Jezioro Lubachowskie) na Bystrzycy. Są to głównie zbiorniki retencyjne oraz służące do produkcji energii elektrycznej. Dla celów ochrony przeciwpowodziowej wybudowano kilka suchych zbiorników: na Kaczawie między Kaczorowem a Wojcieszowem, na Wilczce poniżej Międzygórza i na Morawce powyżej Stronia Śląskiego.

### Wody podziemne
Do zaopatrzenia ludności wykorzystuje się wody podziemne z osadów czwartorzędowych, rzadziej wody szczelinowe ze skał starszych. W wielu miejscach występują źródła mineralne o różnym składzie, rzadziej słabo termalne. Ważniejsze to: Czerniawa-Zdrój, Świeradów-Zdrój, Cieplice-Zdrój, Wojcieszów, Szczawno-Zdrój, Jedlina-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Duszniki-Zdrój, Polanica-Zdrój, Gorzanów, Długopole-Zdrój, Lądek-Zdrój oraz niewykorzystane w Bolkowie i Jerzmanicach-Zdroju.

## Gleby
W Sudetach przeważają gleby górskie, brunatne i bielice. Na Przedgórzu – czarnoziemy, brunatne i płowe. W Sudetach występują głównie gleby brunatnoziemne (brunatne właściwe i wyługowane oraz w mniejszych ilościach płowe), lokalnie rędziny wykształcone na skałach wapiennych, w dość znacznym stopniu wzdłuż granicy polsko-czeskiej występują gleby inicjalne i słabo wykształcone (skaliste i kwarcowo-krzemieniowe) oraz gleby napływowe, czyli mady rzeczne wzdłuż: Nysy Łużyckiej, Nysy Kłodzkiej, Odry, Kwisy, Kaczawy oraz Bobru. Na znacznym obszarze w kotlinach Sudetów występują również lessy i utwory lessopodobne (lessopochodne).

## Flora
Występuje typowa piętrowość roślinna (regiel dolny i górny, kosodrzewina (na stanowiskach naturalnych występuje wyłącznie w najwyższych częściach Karkonoszy) i hale). Stosunkowo często występują torfowiska (Góry Izerskie, Karkonosze, Góry Stołowe, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Masyw Śnieżnika, Jesioniki). Obecnie są tu przeważnie sztuczne zbiorowiska roślinne. Duże powierzchnie zajmują monokultury świerkowe. W wielu miejscach zachowały się reliktowe dolnoreglowe lasy bukowe.
Znaczna część roślinności nie odbiega od tej z Niżu Polskiego. Im wyżej, tym więcej jest gatunków górskich i arktycznych. Najwięcej endemitów występuje w Karkonoszach.

## Fauna
Świat zwierzęcy Sudetów uległ w czasach nowożytnych dużym przeobrażeniom, głównie przez działania człowieka. Wiele gatunków, zwłaszcza dużych zostało wytępionych. W średniowiecznych kronikach widnieją zapisy o licznie występujących w Sudetach łosiach. W XVII i XVIII wieku wybito niedźwiedzie, wilki, rysie, żbiki. W XIX wieku zniknęły orły przednie. Świat zwierzęcy Sudetów jest jednak nadal bogaty, a niektóre wytępione gatunki powracają. Aktualnie występują m.in.:
ssaki: jeleniowate, łasicowate, zającowate, jeżowate, nietoperze, dzik, lis rudy, łasica pospolita, wiewiórka pospolita, borsuk europejski, kuna domowa, kuna leśna, gronostaj europejski, rzęsorek rzeczek, rzęsorek mniejszy, wydra europejska, norka europejska, tchórz zwyczajny, mysz polna, mysz zaroślowa, mysz leśna, popielica szara, orzesznica leszczynowa, kret europejski, koszatka leśna oraz introdukowany w Polsce muflon śródziemnomorski i ponownie wilk szary (Karkonosze, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Stołowe).
płazy: salamandra plamista, traszka górska, żaba trawna, żaba wodna.
gady: żmija zygzakowata, zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty, padalec zwyczajny, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna.
ptaki: bażant, cietrzew, głuszec, kuropatwa, słowik rdzawy, świstunka, rudzik zwyczajny, sójka zwyczajna, drozd śpiewak, orzechówka zwyczajna, pliszka górska, pliszka siwa, pliszka żółta, zięba zwyczajna, strzyżyk zwyczajny, mysikrólik zwyczajny, siwerniak, świergotek drzewny, sikorka, dzięcioł, kruk zwyczajny, puchacz zwyczajny, puszczyk zwyczajny, myszołów, krogulec zwyczajny, kania ruda, jastrząb zwyczajny oraz ponownie bielik.
owady: szerszeń europejski, trzmiel, tęcznik, paź królowej, paź żeglarz, rusałka żałobnik, biegaczowate.
pajęczaki: pająk krzyżak, tygrzyk paskowany, kolczak zbrojny.
ryby: pstrąg potokowy
mięczaki: ślinik wielki, ślinik mały, ślimak winniczek, świdrzyk śląski, świdrzyk ozdobny, różne gatunki pomrowcowatych, być może ponownie występuje perłoródka rzeczna.
Endemity:
- jętka Rhitrogena corcontica
- motyl Torula quadrifaria sudetica
- ślimak cochlodina dubiosa corcontica

## Przemysł
Silnie rozwinięty i zróżnicowany. Dominuje przemysł wydobywczy węgla brunatnego oraz surowców skalnych, energetyka, przemysł przetwórczy, hutniczy, szklarski, włókienniczy, odzieżowy oraz środków transportu i chemiczny. Dawniej górnictwo węgla kamiennego, barytu, fluorytu, uranu, miedzi, a w czasach historycznych złota, srebra, żelaza, arsenu i in. W związku z tym w wielu miejscach napotkać można czynne, a jeszcze częściej opuszczone kamieniołomy, hałdy oraz pozostałości sztolni, szybów.

## Ochrona przyrody
Sudety chronione są poprzez utworzenie w nich parków narodowych, krajobrazowych, rezerwatów oraz obszarów chronionego krajobrazu i obszarów Natura 2000.
- Parki Narodowe:
  - Karkonoski Park Narodowy – należy do sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO
  - Park Narodowy Gór Stołowych
- Parki Krajobrazowe:
  - Ślężański Park Krajobrazowy
  - Śnieżnicki Park Krajobrazowy
  - Rudawski Park Krajobrazowy
  - Park Krajobrazowy Góry Opawskie
  - Park Krajobrazowy Chełmy
  - Park Krajobrazowy Doliny Bobru
  - Park Krajobrazowy Gór Sowich
  - Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich
  - Książański Park Krajobrazowy

## Turystyka
Baza turystyczna została znacznie zdewastowana po 1945 roku. Z działających w Rzeszy Niemieckiej kilkuset schronisk pozostało do dzisiaj około 15%. Ze względu na korzystne walory przyrodnicze i historii kulturowej baza turystyczna jest ponownie rozwijana. Główne regiony: Karkonosze, ziemia kłodzka, Wysoki Jesionik. W tych trzech rejonach koncentruje się większość bazy noclegowej, są też głównymi centrami sportów zimowych. Pojedyncze schroniska, wyciągi narciarskie, a po czeskiej stronie liczne wieże widokowe rozrzucone są również w innych pasmach. Sieć szlaków turystycznych jest dobrze rozwinięta, najwięcej szlaków jest w trzech ww. rejonach. W XXI wieku powstało sporo szlaków rowerowych oraz nieliczne trasy do narciarstwa biegowego.
Jedną z dużych atrakcji turystycznych są sztolnie kompleksu Riese. Licznie odwiedzane są także Góry Stołowe oraz Jaskinia Niedźwiedzia. Inne turystyczne miejsca to m.in. Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju, Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda, Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku, Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu, Opactwo Cystersów w Krzeszowie, Sokołowsko, Świątynia Wang, Wambierzyce.
Miłośnikom dawnych fortyfikacji region ten kojarzy się przede wszystkim z późnośredniowiecznymi zamkami, spośród których do najbardziej znanych należą Bolków, Bolczów, Niesytno, Chojnik, Grodno w Zagórzu Śląskim i największy z nich zamek Książ, oraz z osiemnastowiecznymi pruskimi twierdzami fryderycjańskimi (m.in. Kłodzko, Srebrna Góra, Nysa oraz Świdnica i Paczków). Znacznie mniej popularne, jednak równie istotne są starsze od tych obiektów pradziejowe i wczesnośredniowieczne grodziska plemienne. W polskiej części Sudetów zachowało się ich blisko trzysta.
Turystów przyciąga także Park Kulturowy Kotliny Jeleniogórskiej.

## Podział Sudetów (łącznie z przedgórzem)
- Przedgórze Sudeckie (cz. Krkonošsko-jesenické podhůří, Sudetské podhůří) (332.1)
  - Wzgórza Strzegomskie (niem. Striegauer Berge) (332.11)
  - Równina Świdnicka (332.12)
  - Masyw Ślęży (niem. Zobtengebirge) (332.13)
  - Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie (332.14)
  - Obniżenie Podsudeckie (332.15)
  - Obniżenie Otmuchowskie (cz. Vidnavská nížina, niem. Weidenauer Tiefland) (332.16)
  - Przedgórze Paczkowskie (cz. Žulovská pahorkatina, niem. Weidenauer Hügelland) (332.17)
- Pogórze Zachodniosudeckie (332.2)
  - Pogórze Zachodniołużyckie (niem. Westlausitzer Vorberge, w Niemczech)
  - Płaskowyż Budziszyński (niem. Lausitzer Gefilde, w Niemczech)
  - Pogórze Wschodniołużyckie (niem. Ostlausitzer Vorberge, w Niemczech)
  - Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie (cz. Žitavská pánev, niem. Östliche Oberlausitz) (332.25)
  - Pogórze Izerskie (cz. Frýdlantská pahorkatina, niem. Isergebirgs-Vorland) (332.26)
  - Pogórze Kaczawskie (cz. Kačavské podhůří, niem. Bober-Katzbach-Vorgebirge) (332.27)
  - Pogórze Wałbrzyskie (niem. Waldenburger Bergland) (332.28)
- Sudety Zachodnie (cz. Krkonošská oblast, Západní Sudety, Západosudetská oblast) (332.3)
  - Góry Łużyckie (Góry Żytawskie, niem. Lausitzer Gebirge, Zittauer Gebirge, cz. Lužické hory, na pograniczu czesko-niemieckim)
  - Grzbiet Jesztedzki (cz. Ještědsko-kozákovský hřbet, niem. Jeschken-Kosakow-Kamm, w Czechach)
  - Kotlina Liberecka (cz. Liberecká kotlina, Žitavská pánev, w Czechach)
  - Góry Izerskie (cz. Jizerské hory, niem. Isergebirge) (332.34)
  - Góry Kaczawskie (cz. Kačavské hory, niem. Bober-Katzbach-Gebirge) (332.35)
  - Kotlina Jeleniogórska (niem. Hirschberger Kessel) (332.36)
  - Karkonosze (cz. Krkonoše, niem. Riesengebirge) (332.37)
  - Rudawy Janowickie (niem. Landeshuter Kamm) (332.38)
  - Podgórze Karkonoskie (cz. Krkonošské podhůří, niem. Riesengebirgs-Vorland, w Czechach) (332.39)
- Sudety Środkowe (cz. Orlická oblast, Střední Sudety, Středosudetská oblast) (332.4)
  - Brama Lubawska (niem. Liebauer Tor) (332.41)
  - Góry Wałbrzyskie (niem. Waldenburger Bergland) (332.42)
  - Góry Kamienne (cz. Vraní hory, Javoří hory – części Gór Kamiennych, niem. Waldenburger Bergland) (332.43)
  - Góry Sowie (niem. Eulengebirge) (332.44)
  - Góry Bardzkie (niem. Warthagebirge) (332.45)
  - Obniżenie Nowej Rudy (niem. Neuroder Senke) (332.46)
  - Obniżenie Ścinawki (niem. Steinetal) (332.47)
  - Góry Stołowe (cz. Broumovská vrchovina, niem. Heuscheuergebirge) (332.48)
  - Pogórze Orlickie (cz. Podorlická pahorkatina) (332.51)
  - Góry Orlickie (cz. Orlické hory, niem. Adlergebirge) (332.52)
  - Góry Bystrzyckie (cz. Bystřické hory, niem. Habelschwerdter Gebirge) (332.53)
  - Kotlina Kłodzka (332.54) (cz. Kladská kotlina, niem. Glatzer Kessel)
- Sudety Wschodnie (cz. Jesenická oblast, Východní Sudety, Východosudetská oblast) (332.6)
  - Góry Złote (332.61) (cz. Rychlebské hory, niem. Reichensteine Gebirge)
    - Góry Bialskie (wchodzące w skład jednostki 332.61 Góry Złote) (cze. Bělské vrchy, niem. Bielengebirge)

  - Masyw Śnieżnika (332.62) (cz. Králický Sněžník, niem. Schneegebirge)
  - Góry Opawskie (332.63) (cz. Zlatohorská vrchovina, niem. Oppagebirge)
  - Wysoki Jesionik (cz. Hrubý Jeseník, w Czechach, niem. Altvatergebirge albo Hohes Gesenke)
  - Niski Jesionik (cz. Nízký Jeseník, w Czechach, niem. Gesenke albo Niederes Gesenke; jego częścią są Góry Odrzańskie (cz. Oderské vrchy), traktowane czasami jako odrębny mezoregion).

title: Sudety

wikitext:
{{inne znaczenia}}
{{Pasmo górskie infobox
 |nazwa                = Sudety
 |inne nazwy           = Sudetes, Sudeten, Sudetská subprovincie
 |grafika              = Wzgorza wlodzickie1.jpg
 |opis grafiki         = [[Sudety Środkowe]]: [[Wzgórza Włodzickie]], [[Góry Bardzkie]], [[Góry Sowie]]
 |kontynent            = [[Europa]]
 |państwo              = [[Polska]]
[[Czechy]]
[[Niemcy]]
 |najwyższy szczyt     = [[Śnieżka]] (1603 m n.p.m.)
 |długość              = 300 km
 |powierzchnia         =
 |jednostka dominująca =
 |sąsiednie pasma      =
 |mapa                 = Sudety relief.png
 |opis mapy            =
 |kod mapy             = Europa
 |współrzędne          =
 |commons              = Category:Sudetes
 |wikisłownik          = Sudety
}}
[[Plik:Śnieżka z zachodu.jpg|thumb|[[Śnieżka]] – najwyższy szczyt Sudetów]]
[[Plik:Widok z Zygmuntowki.jpg|thumb|Widok z [[Schronisko PTTK „Zygmuntówka” na Przełęczy Jugowskiej|Zygmuntówki]]]]
[[Plik:SzczeliniecWielki.jpg|thumb|„Piekło” na [[Szczeliniec Wielki|Szczelińcu Wielkim]] w [[Góry Stołowe|Górach Stołowych]]]]
[[Plik:Trojmezí CZ-PL-DE.jpg|thumb|[[Trójstyk]] granic Niemiec, Czech i Polski w [[Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie|Kotlinie Żytawskiej]]]]
'''Sudety''' ([[Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski|332.2-6]]) – zrębowy [[łańcuch górski]] na obszarze południowo-zachodniej [[Polska|Polski]] i [[Strony świata|północnych]] [[Czechy|Czech]], stosunkowo niewielki skrawek znajduje się w [[Niemcy|Niemczech]]; najwyższy szczyt [[Śnieżka]] – 1603 m [[n.p.m.]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://archive.is/ON1wQ | tytuł = Nowa, oficjalna wysokość Śnieżki | nazwisko = Brygier | imię = Waldemar | data = 2014-02-25 | opublikowany = naszesudety.pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://archive.is/BZmka | tytuł = Śnieżka już nie mierzy 1602 metry! | nazwisko = Brygier | imię = Waldemar | data = 2014-02-11 | opublikowany = naszesudety.pl | data dostępu = 2016-04-26}}</ref>. Znajdują się w [[Pozaalpejska Europa Środkowa|Pozaalpejskiej Europie Środkowej]], są najwyższą częścią [[Masyw Czeski|Masywu Czeskiego]] oraz najwyższymi górami Czech. Na południowym zachodzie graniczą z [[Płyta Północnoczeska|Płytą Północnoczeską]], [[Podgórze Rudawskie|Podgórzem Rudawskim]] i [[Góry Połabskie|Górami Połabskimi]], na północnym zachodzie z Przedgórzem Północnozachodniołużyckim ({{w języku|de|Westlausitzer Hügel- und Bergland}}), a na wschodzie Sudety od [[Karpaty|Karpat]] oddziela [[Brama Morawska]], [[Kotlina Ostrawska]] i [[Płaskowyż Głubczycki]]. Od północnego wschodu obcięte są wyraźnym uskokiem – [[Sudecki uskok brzeżny|uskokiem sudeckim brzeżnym]] od [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórza Sudeckiego]]. Północna granica z [[Nizina Śląsko-Łużycka|Niziną Śląsko-Łużycką]] na linii [[Zgorzelec]] – [[Bolesławiec]] – [[Złotoryja]] jest umowna. Również południowa granica na obszarze [[Czechy (kraina)|Czech]] i [[Morawy|Moraw]] jest dość zawikłana. Sudety są [[Hercynidy|hercynidami]].

== Nazwa ==
Nazwa Sudety pochodzi z [[II wiek|II]] w. n.e. Po raz pierwszy użyto jej w Grecji ([[astronom]] [[Klaudiusz Ptolemeusz]], autor ''[[Geografia (Ptolemeusz)|Wstępu do geografii]]''), umieszczając na [[Mapa|mapie]] [[Germania Wielka|Germanii Wielkiej]] i [[Sarmaci|Sarmacji]]. Zachodnią część tych gór [[Klaudiusz Ptolemeusz|Ptolemeusz]] nazwał [[Język starogrecki|grc.]] τὰ Σούδητα ὄρη<ref>[[s:ru:РСКД/Sudeta]]; [https://books.google.com.ua/books?id=vVqtU9CTq4kC&pg=PA6-IA4&lpg=PA6-IA4&dq=%CE%A3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B7%CF%84%CE%B1&source=bl&ots=fnJqWr4-RS&sig=ACfU3U1YRgDNu4JGHF0QtaxBwGreKtF72A&hl=uk&sa=X&ved=2ahUKEwiemuKE48jhAhVrxIsKHSTqCVYQ6AEwC3oECAYQAQ#v=onepage&q=%CE%A3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B7%CF%84%CE%B1&f=false “Claudii Ptolemaei Pelusiotae” Germania]: e codice mspto Graeco antiquissimo ...</ref>, ''Soudeta ore'' ([[Geografia (Ptolemeusz)|Geographia]], Księga 2, Chapter 10), [[Łacina|la.]] ''Suditi montes'': „Suditi montes; sub quibus est Cabrita silva, inter quos in [[Karpaty|Sarmaticos monteis]] est [[Las Hercyński|saltus Hercynius]]”. W czasach późniejszych używana była nazwa ''Góry Czeskie''<ref>[http://terazsudety.pl/informacje-ogolne/ Sudety]</ref>.

Na temat pochodzenia nazwy „Sudety”<ref>''O nazwie Sudety'', „Kartki Kasieńki. Gazeta turystyczna Gór Orlickich”, lato 2007, wyd. Dobrovolný svazek obcí Region Orlické hory w Deštném.</ref> nie ma wśród naukowców jednoznacznej opinii, większość opowiada się jednak za [[Celtowie|celtyckim]] jej pochodzeniem. Wyraz „Sudéta” posiada [[Rdzeń (językoznawstwo)|rdzeń]] „sud” oznaczający [[Dzik euroazjatycki|dzika]] oraz [[przyrostek]] „-éta” oznaczający [[las]]. Pierwotne znaczenie mogło więc brzmieć jako ''las dzików'' lub ''las dzikich świń''.

Niektóre opracowania podają również źródła literackie nazwy. Po raz pierwszy nazwa Sudetów pojawiła się w 150 (lub 130) roku n.e. Geograf [[Klaudiusz Ptolemeusz]] na swojej mapie [[Europa|Europy]] środkowej zaznaczył „Sudéta óre” dla określenia rejonu [[Rudawy Janowickie|Rudaw Janowickich]] i przyległych masywów górskich. Ten sam autor w swoim dziele ''Geographica Hyptegensis'' stosował nazwę „Sudéta Montés”. Ponieważ [[osadnictwo]] celtyckie (tzw. [[Celtowie|oppida]]) rozwijało się tu w [[II wiek p.n.e.|II]] i [[I wiek p.n.e.|I wieku p.n.e.]], można przyjąć, że nazwa Sudetów przetrwała do czasów Ptolemeusza wśród mieszkańców tych terenów.

[[Czechy|Czesi]] określali ten region do 1979 r. jako ''Sudety'' lub ''Sudecki system'' (cz. ''Sudety'', ''Sudetská soustava''<ref>Jan Hromádka: Orografické třídění Československé republiky. Sborník Československé společnosti zeměpisné, svazek LXI, ročník 1956, Nakladatelství Československé akademie věd, Praha, 1956.</ref><ref>Vlastislav Häufler, Jaromír Korčák, Václav Král (1960): Zeměpis Československa. Praha, Nakladatelství Československé akademie věd, 667 s.</ref><ref>Tadeáš Czudek et al.: Geomorfologické členění ČSR = Geomorphological division of the Czech Socialist Republic. Geografický ústav ČSAV, Brno, 1972, 137 s.</ref>), a od tamtego czasu jako ''Karkonosko-jesionicką subprowincję'' (cz. ''Krkonošsko-jesenická subprovincie''<ref>Břetislav Balatka, Jaroslav Sládek (1980): Členění reliéfu ČSSR. Lidé a Země, č. 2, roč. 29, s. 70–74.</ref><ref>Richard Čapek, Daniela Lacková: Reliéf Československa, Geografický popis na základě geomorfologického členění z r. 1979, I. – IV. část, in: Přírodní vědy ve škole, č. 1–4, roč. XXXV, 1983/84.</ref><ref>Jaromír Demek et al.: Hory a nížiny: Zeměpisný lexikon ČSR. Academia, Praha, 1987, 584 s.</ref>) lub ''Karkonosko-jesionicki system''. Nazwa „Sudety” jest również używana, choć rzadko; przy tym posiada nieco negatywne konotacje z powodów historycznych ([[Kraj Sudetów]] w latach 1918–1945). Pojęcie „System Sudecki” w czasach współczesnych pojawiło się w podziale orograficznym [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] z 1945 r. opracowanym przez prof. Hromádko oraz w publikacjach V. Häuflera, J. Korčáka i V. Krála z 1960 r. Po 1989 r. określa się ten region jako ''Karkonosko-jesionicka subprowincja'', ''Sudecka subprowincja'', ''subprowincja Sudety'' albo ''Sudety''<ref>Václav Král (1992): Rehabilitujme název Sudety, Geografické rozhledy, r. 2, č. 4 / 1992–93, s. 105.</ref>.

[[Niemcy]] niezmiennie nazywają ten rejon ''Sudeten''. W roku 1613 śląski regionalista i historyk [[Mikołaj Henel]] z [[Prudnik]]a wymienił łańcuch w swoim dziele o geografii Śląska pt. ''Silesiographia'' podając jego łacińską nazwę: ''Hercynia sylva''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Haberland |imię = Detlef |tytuł = Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld |url = https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/publication/31994/edition/37152 |inni = Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka |rok = 2011 |wydawca = Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu |miejsce = Wrocław |isbn = 978-83-910595-2-4 |strony = 177}}</ref>.

== Podstawowy podział Sudetów ==
Sudety dzielą się na:
* najwyższe [[Sudety Zachodnie]] – najwyższy szczyt [[Śnieżka]] (cz. ''Sněžka'', niem. ''Schneekoppe'') 1603 m n.p.m. w [[Karkonosze|Karkonoszach]],
* [[Sudety Środkowe]] – najwyższy szczyt [[Wielka Desztna]] (cz. ''Velká Deštná'', niem. ''Deschneyer Großkoppe'') 1115 m n.p.m. w [[Góry Orlickie|Górach Orlickich]], a po polskiej stronie [[Orlica (szczyt)|Orlica]] (cz. ''Vrchmezí'' niem. ''Hohe Menze'') 1084 m n.p.m. również w Górach Orlickich,
* [[Sudety Wschodnie]] – najwyższy szczyt [[Pradziad]] (cz. ''Praděd'', niem. ''Altvater'') 1492 m n.p.m. w [[Jesioniki|Jesionikach]], a po polskiej stronie [[Śnieżnik (góra)|Śnieżnik]] (cz. ''Králický Sněžník'', niem. ''Glatzer Schneeberg'') 1426 m n.p.m. w [[Masyw Śnieżnika|Masywie Śnieżnika]].

dodatkowo:
* [[Przedgórze Sudeckie]] przez niektórych autorów jest włączane w skład Sudetów, albo jako osobna jednostka, albo jako część Sudetów Środkowych.

Dokładniejszy podział znajduje się na końcu artykułu.

=== Wysokie Sudety ===
[[Plik:Praded v zime.jpg|thumb|[[Pradziad]]]]
[[Plik:2017 Masyw Śnieżnika, Sudety.jpg|thumb|[[Masyw Śnieżnika]]]]
Określenie '''Wysokie Sudety''' (cz. ''Vysoké Sudety'', niem. ''Hochsudeten'') jest używane do wspólnego opisu trzech najwyższych pasm górskich w łańcuchu Sudetów, wznoszących się ponad [[Górna granica lasu|górną granicę lasu]] ([[Karkonosze]], [[Wysoki Jesionik]], [[Masyw Śnieżnika]]).

==== Najwyższe szczyty Sudetów ====
* [[Śnieżka]] – 1603 m
* [[Luční hora|Łączna Góra]] – 1555 m
* [[Studniční hora|Studzienna Góra]] – 1554 m
* [[Wielki Szyszak]] – 1509 m
* [[Pradziad]] – 1491 m
* [[Smogornia]] – 1491 m
* [[Łabski Szczyt]] – 1471 m
* [[Vysoká hole]] – 1465 m
* [[Petrovy kameny]] – 1446 m
* [[Mały Szyszak]] – 1439 m
* [[Kotel (Karkonosze)|Kocioł]] – 1435 m
* [[Śnieżnik (góra)|Śnieżnik]] – 1425 m

== Geologia ==
=== Budowa mozaikowa ===
Geolodzy dzielą cały masyw ([[blok sudecki]]) na [[Sudety Zachodnie (geologia)|Sudety Zachodnie]] i [[Sudety Wschodnie (geologia)|Sudety Wschodnie]]. Ich granica nie pokrywa się jednak z podziałem geograficznym, lecz przebiega na obszarze Czech, na wschód od [[Ziemia kłodzka|Ziemi Kłodzkiej]]. Różnorodne skały ([[Skały magmowe|magmowe]], [[Skały metamorficzne|metamorficzne]] i [[Skały osadowe|osadowe]]) różnego wieku, od [[prekambr]]u do [[kenozoik]]u, budują niewielkie jednostki tektoniczne, pooddzielane [[uskok]]ami, tworzące tzw. mozaikową budowę geologiczną. Obecnie są to typowe [[góry zrębowe]] – poszczególne jednostki są pooddzielane od siebie [[uskok]]ami.

Obszar [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórza Sudeckiego]] należy do [[Blok przedsudecki|bloku przedsudeckiego]], a w opracowaniach geotektonicznych jest włączany w obręb Sudetów.

=== Jednostki tektoniczne ===
W obrębie Sudetów można wyróżnić następujące jednostki geologiczne: [[blok karkonosko-izerski]], [[Niecka północnosudecka|nieckę północnosudecką]], [[metamorfik kaczawski]], [[Niecka śródsudecka|nieckę śródsudecką]], [[Depresja Świebodzic|depresję Świebodzic]], [[blok sowiogórski]], [[Struktura bardzka|strukturę bardzką]], [[masyw gabrowo-diabazowy Nowej Rudy]], [[metamorfik kłodzki]], [[metamorfik bystrzycko-orlicki]], [[masyw kudowski]], [[Rów Górnej Nysy]], [[masyw kłodzko-złotostocki]], [[metamorfik Lądka i Śnieżnika]], [[Strefa Starego Miasta|strefę Starego Miasta]]. Na obszarze Czech występują: [[niecka podkarkonoska]], [[kopuła Keprnika]], [[kopuła Desny]], [[masyw Żulowej]], [[masyw Jesenika]], [[masyw Sobotina]], [[kulm wschodniosudecki]] ([[strefa morawsko-śląska]]). Większa część Sudetów zbudowana jest ze [[Skały metamorficzne|skał metamorficznych]], w mniejszej ilości występują [[skały magmowe]] – [[Skały głębinowe|głębinowe]] i [[skały efuzywne|wulkaniczne]] oraz [[skały osadowe]].

Przedgórze Sudeckie i część [[Nizina Śląska|Niziny Śląskiej]] obejmuje [[blok przedsudecki]]. Niektóre jednostki sudeckie obcięte [[Sudecki uskok brzeżny|uskokiem sudeckim brzeżnym]] przechodzą na obszar bloku przedsudeckiego. Są to: metamorfik kaczawski (strefa kaczawska), blok sowiogórski, kopuła Keprnika, Kopuła Desny, masyw Żulowej, kulm wschodniosudecki. Inne jednostki bloku przedsudeckiego, to: [[metamorfik środkowej Odry]], [[metamorfik Płaskich Wzgórz]], [[masyw granitowy Strzegom-Sobótka]], [[masyw serpentynitowy Gogołów-Jordanów]], [[masyw gabrowy Ślęży]], [[masyw serpentynitowy Sobótki]], [[masyw serpentynitowy Szklar]], [[masyw serpentynitowy Braszowic]], [[masyw gabrowy Brzeźnicy]], [[lineament Niemczy]] (''strefa Niemczy''), [[metamorfik Wzgórz Niemczańskich]], [[metamorfik Doboszowic]], [[metamorfik Wzgórz Strzelińskich]].

=== Rozwój ===
Sudety zostały wypiętrzone podczas orogenezy [[Orogeneza hercyńska|hercyńskiej]]. Wtedy nastąpiła [[Metamorfizm|metamorfoza]] wcześniej powstałych skał [[Skały osadowe|osadowych]] i [[skały efuzywne|wulkanicznych]] oraz [[Intruzja|intruzje]] [[Skały magmowe|skał magmowych]], głównie [[granit]]ów. Następnie, przez około 200 mln lat, Sudety były niszczone przez [[Erozja|czynniki zewnętrzne]]. W wyniku ich działania Sudety zostały niemal całkowicie zrównane, a następnie pokryte dość grubą warstwą osadów, zarówno lądowych, jak i morskich, głównie [[Piaskowiec|piaskowców]]. Gdyby nie kolejna orogeneza – [[Orogeneza alpejska|alpejska]] – Sudetów w sensie orograficznym by nie było. Sztywne i grube warstwy [[Skorupa ziemska|skorupy ziemskiej]] nie zostały jednak [[Orogeneza|sfałdowane]], lecz potrzaskane na kilkanaście części, z których każda została wyniesiona na inną wysokość. Tak powstały [[góry zrębowe]], natomiast obszar bloku przedsudeckiego nie został wydźwignięty i tworzy Przedgórze Sudeckie i Nizinę Śląską. W [[trzeciorzęd]]zie, w okresie od 30–18 mln lat temu i od 5,5–3,8 mln lat temu, doszło też do licznych erupcji [[wulkan]]icznych na obszarze Sudetów i bloku przedsudeckiego. Najmłodsze skały wulkaniczne (3,7–0,8 mln lat) są w Niskim Jesioniku. Wulkanizm został wywołany [[Ryft Ochrzy|ryftem Ochrzy]] (ang. ''Eger rift''), którego NE koniec znajduje się na Dolnym Śląsku<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.ptgeol.pl/files/037-043_PTG_Puziewicz.et.al_2011.pdf | tytuł = Górny płaszcz ziemi pod SW Polską: źródło kenozoicznego wulkanizmu alkalicznego | opublikowany = ptgeol.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20160509165307/http://www.ptgeol.pl/files/037-043_PTG_Puziewicz.et.al_2011.pdf | zarchiwizowano = 2016-05-09}} Jacek Puziewicz, Magdalena Matusiak-Małek, Theodoros Ntaflos, Michel Grégoire.</ref>. Ryft ten jest częścią [[Środkowoeuropejska prowincja bazaltowa|środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej]].

=== Surowce mineralne ===
Liczne surowce mineralne: [[węgiel kamienny]], [[Antracyt (węgiel)|antracyt]] i [[węgiel brunatny]], surowce skalne ([[granit]]y, [[granodioryt]]y, [[sjenit]]y, [[Gabro|gabra]], [[diabaz]]y, [[bazalt]]y, [[porfir]]y, [[melafir]]y, [[marmur]]y, [[Dolomit (skała)|marmury dolomityczne]], [[Wapień|wapienie]], [[Piaskowiec|piaskowce]], [[gnejs]]y, [[łupek łyszczykowy|łupki łyszczykowe]], [[amfibolit]]y, [[zieleńce]], [[Kruszywo|kruszywa naturalne]]), [[baryt]], [[fluoryt]], [[Ruda|rudy metali]] ([[żelazo|żelaza]], [[Miedź|miedzi]], [[Srebro|srebra]], [[arsen]]u, [[Cyna|cyny]], [[kobalt]]u, [[Nikiel|niklu]], [[Uran (pierwiastek)|uranu]]), [[Złoto|złoto rodzime]], [[Kamienie szlachetne|kamienie półszlachetne]] itp.

== Rzeźba terenu ==
Uwarunkowana zróżnicowaną budową i długą przeszłością geologiczną oraz zmiennymi warunkami klimatycznymi w czasie geologicznym. Występują różne typy krajobrazów i form terenu (rozległe masywy górskie – wydłużone albo o kształcie rozrogu, góry płytowe, kopulaste wzniesienia, stożki, strome ściany skalne, urwiska, [[Skałka (geomorfologia)|skałki]], rozległe kotliny śródgórskie). Większość pasm sudeckich ma rozciągłość północny zachód – południowy wschód. Doliny rzeczne o zmiennym przebiegu, miejscami szerokie, o płaskim dnie, w innych miejscach wąskie, o stromych zboczach, przełomowe.

[[Przedgórze Sudeckie]] oddzielone od Sudetów i [[Pogórze Zachodniosudeckie|Pogórza Zachodniosudeckiego]] wyraźną krawędzią sudecką – [[Sudecki uskok brzeżny|sudeckim uskokiem brzeżnym]]. Jest to teren łagodnie pofalowany, z różnej wysokości pagórkami, zajęty pod uprawy rolne i z rzadka porośnięty drzewami i krzewami.

== Klimat ==
[[Klimat]] Sudetów kształtowany jest przez morskie masy powietrza, w samych górach jest typowo górski – chłodny i wilgotny, natomiast na [[Pogórze|pogórzu]] – ciepły i wilgotny. Występują tu typowe [[piętra klimatyczne]]. W latach 1966–2007 średnia roczna temperatura powietrza w profilu pionowym Sudetów i ich przedpola wynosiła od 8,9 °C (Legnica) do 0,7 °C (Śnieżka). Pionowy gradient rocznej temperatury powietrza określony na podstawie danych z 11 stacji z obszaru Sudetów wynosi 0,56 °C/100 m.

== Wody ==
=== Zlewiska ===
[[Rzeka|Rzeki]] Sudetów należą do [[Zlewisko|zlewisk]] trzech mórz:
* [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]] – [[dorzecze]] [[Odra|Odry]],
* [[Morze Północne|Morza Północnego]] – dorzecze [[Łaba|Łaby]],
* [[Morze Czarne|Morza Czarnego]] – dorzecze [[Dunaj]]u.

W związku z tym przez Sudety biegnie europejski [[dział wód]], a w [[Masyw Śnieżnika|Masywie Śnieżnika]] – na [[Trójmorski Wierch|Trójmorskim Wierchu]] (cz. ''Klepáč'', niem. ''Klappersteine'') znajduje się miejsce zbiegu trzech zlewisk.

=== Główne rzeki ===
Najważniejsze rzeki wypływające z Sudetów: [[Łaba]], [[Odra]] i [[Morawa (lewy dopływ Dunaju)|Morawa]]. Sudeckimi dopływami Łaby są [[Izera]], ''[[Úpa]]'', ''[[Metuje]]'', [[Orlica (rzeka)|Orlica]] (cz. ''Orlice''). Dopływami Odry – ''[[Opawa (dopływ Odry)|Opava]]'' z ''[[Opavica|Opavicą]]'', [[Osobłoga]] z [[Prudnik (rzeka)|Prudnikiem]], [[Nysa Kłodzka]] ze [[Ścinawka (dopływ Nysy Kłodzkiej)|Ścinawką]], [[Biała Lądecka|Białą Lądecką]], dwoma Bystrzycami ([[Bystrzyca Dusznicka|Dusznicką]] i [[Bystrzyca (dopływ Nysy Kłodzkiej)|Łomnicką]]) i [[Biała Głuchołaska|Białą Głuchołaską]], [[Bystrzyca (dopływ Odry)|Bystrzyca]], [[Kaczawa]] z [[Nysa Szalona|Nysą Szaloną]], [[Bóbr (dopływ Odry)|Bóbr]] z [[Kwisa|Kwisą]], [[Kamienna (dopływ Bobru)|Kamienną]] i [[Łomnica (dopływ Bobru)|Łomnicą]], [[Nysa Łużycka]]. Dopływy Morawy, to ''[[Moravská Sázava]]'', ''[[Mírovka]]'', ''[[Třebůvka]]'', ''[[Valová]]'', ''[[Haná (rzeka)|Haná]]'', ''[[Dyje (rzeka)|Dyje]]'', ''[[Krupá (rzeka)|Krupá]]'', ''[[Branná (dopływ Moravy)|Branná]]'', ''[[Desná (dopływ Moravy)|Desná]]'', ''[[Oskava (rzeka)|Oskava]]''.

Zmienne [[Stan wód|stany wód]] w ciągu roku.

=== Wodospady ===
[[Plik:Wodospad Kamieńczyka-zima.jpg|thumb|left|200px|[[Wodospad Kamieńczyka]]]]
W miejscach stykania się skał o różnej odporności powstały wodospady. Do najbardziej znanych należą: [[Wodospad Kamieńczyka]], [[Wodospad Szklarki]], [[Wodospad Podgórnej]] i [[Wodospad Łomniczki]] w Karkonoszach, [[Wodospad Wilczki]] w Masywie Śnieżnika, a po stronie czeskiej wodospady Łaby, Panczavy, ''[[Mumlavski vodopad]]'' w Karkonoszach, ''[[Nyznerovske vodopady]]'' w Górach Złotych, wodospady ''[[Bila Opava|Bile Opavy]]'' i ''[[Bělá pod Pradědem|Białej]]'' w ''Hrubým Jeseniku''.

=== Jeziora ===
[[Plik:Zalew w Starej Morawie z Suszycy.jpg|thumb|[[Zalew w Starej Morawie]]]]
Naturalne zbiorniki wód stojących są bardzo nieliczne, występują jedynie w Karkonoszach. Są to [[Jezioro polodowcowe|jeziora polodowcowe]] – głównie [[Jezioro karowe|karowe]] i podrzędnie [[Jezioro morenowe|morenowe]].

Nieliczne są sztuczne [[Zbiornik retencyjny|zbiorniki zaporowe]]. Na ziemiach polskich są to: [[Niedów (zbiornik wodny)|Jezioro Witka]] na [[Witka|Witce]], [[Jezioro Złotnickie]] i [[Jezioro Leśniańskie]] na [[Kwisa|Kwisie]], [[Jezioro Bukowskie (Lubawka)|Jezioro Bukowskie]], [[Jezioro Modre (Dolina Bobru)|Jezioro Modre]], [[Jezioro Wrzeszczyńskie]] i [[Jezioro Pilchowickie]] na [[Bóbr (dopływ Odry)|Bobrze]], [[Sosnówka (zbiornik)|Zbiornik Sosnówka]] (gromadzi wody potoków [[Sośniak (potok)|Sośniak]] i [[Czerwonka (potok)|Czerwonka]]) oraz [[Jezioro Bystrzyckie]] (Jezioro Lubachowskie) na [[Bystrzyca (dopływ Odry)|Bystrzycy]]. Są to głównie zbiorniki retencyjne oraz służące do produkcji energii elektrycznej. Dla celów ochrony przeciwpowodziowej wybudowano kilka suchych zbiorników: na Kaczawie między [[Kaczorów (województwo dolnośląskie)|Kaczorowem]] a [[Wojcieszów|Wojcieszowem]], na [[Wilczka|Wilczce]] poniżej [[Międzygórze (województwo dolnośląskie)|Międzygórza]] i na [[Morawka (dopływ Białej Lądeckiej)|Morawce]] powyżej [[Stronie Śląskie|Stronia Śląskiego]].

=== Wody podziemne ===
Do zaopatrzenia ludności wykorzystuje się wody podziemne z osadów [[czwartorzęd]]owych, rzadziej wody szczelinowe ze skał starszych. W wielu miejscach występują [[źródło|źródła]] [[Woda mineralna|mineralne]] o różnym składzie, rzadziej słabo [[Wody termalne|termalne]]. Ważniejsze to: [[Czerniawa-Zdrój]], [[Świeradów-Zdrój]], [[Cieplice Śląskie-Zdrój|Cieplice-Zdrój]], [[Wojcieszów]], [[Szczawno-Zdrój]], [[Jedlina-Zdrój]], [[Kudowa-Zdrój]], [[Duszniki-Zdrój]], [[Polanica-Zdrój]], [[Gorzanów]], [[Długopole-Zdrój]], [[Lądek-Zdrój]] oraz niewykorzystane w [[Bolków|Bolkowie]] i [[Jerzmanice-Zdrój|Jerzmanicach-Zdroju]].

== Gleby ==
W Sudetach przeważają [[Gleba|gleby]] górskie, [[Gleby brunatnoziemne|brunatne]] i [[Bielica|bielice]]. Na [[Przedgórze Sudeckie|Przedgórzu]] – [[czarnoziemy]], brunatne i [[Gleby płowe|płowe]]. W Sudetach występują głównie gleby brunatnoziemne ([[Gleby brunatne właściwe|brunatne właściwe]] i wyługowane oraz w mniejszych ilościach płowe), lokalnie [[Rędzina|rędziny]] wykształcone na skałach wapiennych, w dość znacznym stopniu wzdłuż granicy polsko-czeskiej występują [[Gleba inicjalna|gleby inicjalne]] i słabo wykształcone (skaliste i kwarcowo-krzemieniowe) oraz gleby napływowe, czyli [[Mady|mady rzeczne]] wzdłuż: [[Nysa Łużycka|Nysy Łużyckiej]], [[Nysa Kłodzka|Nysy Kłodzkiej]], [[Odra|Odry]], [[Kwisa|Kwisy]], [[Kaczawa|Kaczawy]] oraz [[Bóbr (dopływ Odry)|Bobru]]. Na znacznym obszarze w kotlinach Sudetów występują również [[less]]y i utwory lessopodobne (lessopochodne).

== Flora ==
[[Plik:Campanula bohemica1.JPG|thumb|[[Dzwonek karkonoski]]]]
{{Osobny artykuł|Cis Bolko}}
Występuje typowa [[Piętra roślinności|piętrowość roślinna]] ([[regiel dolny]] i [[Regiel górny|górny]], [[kosodrzewina]] (na stanowiskach naturalnych występuje wyłącznie w najwyższych częściach Karkonoszy) i [[Hala (pasterstwo)|hale]]). Stosunkowo często występują [[Torfowisko|torfowiska]] (Góry Izerskie, Karkonosze, Góry Stołowe, Góry Orlickie, Góry Bystrzyckie, Masyw Śnieżnika, Jesioniki). Obecnie są tu przeważnie sztuczne [[Formacja roślinna|zbiorowiska roślinne]]. Duże powierzchnie zajmują monokultury [[świerk]]owe. W wielu miejscach zachowały się reliktowe dolnoreglowe lasy [[buk]]owe.

Znaczna część roślinności nie odbiega od tej z [[Niż Polski|Niżu Polskiego]]. Im wyżej, tym więcej jest gatunków górskich i arktycznych. Najwięcej [[endemit]]ów występuje w Karkonoszach.

== Fauna ==
[[Plik:Mufflon-01.jpg|thumb|[[Muflon śródziemnomorski|Muflon]] – gatunek [[Introdukcja|introdukowany]] w Sudetach]]
[[Plik:Salamandra salamandra BM3.jpg|thumb|[[Salamandra plamista]]]]
Świat zwierzęcy Sudetów uległ w [[Nowożytność|czasach nowożytnych]] dużym przeobrażeniom, głównie przez działania człowieka. Wiele gatunków, zwłaszcza dużych zostało wytępionych. W [[Średniowiecze|średniowiecznych]] kronikach widnieją zapisy o licznie występujących w Sudetach [[łoś euroazjatycki|łosiach]]. W XVII i XVIII wieku wybito niedźwiedzie, wilki, rysie, żbiki. W XIX wieku zniknęły [[Orzeł przedni|orły przednie]]. Świat zwierzęcy Sudetów jest jednak nadal bogaty, a niektóre wytępione gatunki powracają. Aktualnie występują m.in.:

'''ssaki''': [[jeleniowate]], [[łasicowate]], [[zającowate]], [[jeżowate]], [[nietoperze]], [[Dzik euroazjatycki|dzik]], [[lis rudy]], [[łasica pospolita]], [[wiewiórka pospolita]], [[borsuk europejski]], [[kuna domowa]], [[kuna leśna]], [[gronostaj europejski]], [[rzęsorek rzeczek]], [[rzęsorek mniejszy]], [[wydra europejska]], [[Wizon amerykański|norka europejska]], [[tchórz zwyczajny]], [[Myszarka polna|mysz polna]], [[Myszarka zaroślowa|mysz zaroślowa]], [[Myszarka leśna|mysz leśna]], [[popielica szara]], [[orzesznica leszczynowa]], [[kret europejski]], [[koszatka leśna]] oraz [[Introdukcja|introdukowany]] w Polsce [[muflon śródziemnomorski]] i ponownie [[wilk szary]] (Karkonosze, Góry Wałbrzyskie, Góry Kamienne, Góry Stołowe).

'''płazy''': [[salamandra plamista]], [[traszka górska]], [[żaba trawna]], [[żaba wodna]].

'''gady''': [[żmija zygzakowata]], [[zaskroniec zwyczajny]], [[gniewosz plamisty]], [[padalec zwyczajny]], [[jaszczurka zwinka]], [[jaszczurka żyworodna]].

'''ptaki''': [[bażant]], [[cietrzew]], [[głuszec]], [[kuropatwa]], [[słowik rdzawy]], [[Phylloscopus|świstunka]], [[Rudzik (ptak)|rudzik zwyczajny]], [[sójka (zwyczajna)|sójka zwyczajna]], [[drozd śpiewak]], [[orzechówka (ptak)|orzechówka zwyczajna]], [[pliszka górska]], [[pliszka siwa]], [[pliszka żółta]], [[zięba (ptak)|zięba zwyczajna]], [[strzyżyk (zwyczajny)|strzyżyk zwyczajny]], [[mysikrólik|mysikrólik zwyczajny]], [[siwerniak]], [[świergotek drzewny]], [[Sikory (ptaki)|sikorka]], [[Dzięciołowate|dzięcioł]], [[kruk (zwyczajny)|kruk zwyczajny]], [[puchacz (zwyczajny)|puchacz zwyczajny]], [[puszczyk|puszczyk zwyczajny]], [[Myszołów zwyczajny|myszołów]], [[krogulec (zwyczajny)|krogulec zwyczajny]], [[kania ruda]], [[jastrząb (zwyczajny)|jastrząb zwyczajny]] oraz ponownie [[bielik]].

'''owady''': [[szerszeń europejski]], [[trzmiel]], [[Calosoma|tęcznik]], [[paź królowej]], [[paź żeglarz]], [[rusałka żałobnik]], [[biegaczowate]].

'''pajęczaki''': [[pająk krzyżak]], [[tygrzyk paskowany]], [[kolczak zbrojny]].

'''ryby''': [[pstrąg potokowy]]

'''mięczaki''': [[ślinik wielki]], [[ślinik mały]], [[ślimak winniczek]], [[świdrzyk śląski]], [[świdrzyk ozdobny]], różne gatunki [[Pomrowcowate|pomrowcowatych]], być może ponownie występuje [[perłoródka rzeczna]].

[[Endemit]]y:
* [[Jętki|jętka]] ''[[Rhitrogena corcontica]]''
* [[Motyle|motyl]] ''[[Torula quadrifaria sudetica]]''
* [[ślimaki|ślimak]] ''[[cochlodina dubiosa corcontica]]''

== Przemysł ==
[[Plik:Turow.jpg|thumb|[[Kopalnia Węgla Brunatnego „Turów”]]]]
Silnie rozwinięty i zróżnicowany. Dominuje przemysł wydobywczy węgla brunatnego oraz surowców skalnych, energetyka, przemysł przetwórczy, hutniczy, szklarski, włókienniczy, odzieżowy oraz środków transportu i chemiczny. Dawniej górnictwo [[Węgiel kamienny|węgla kamiennego]], [[baryt]]u, [[fluoryt]]u, [[Uran (pierwiastek)|uranu]], [[Miedź|miedzi]], a w czasach historycznych [[Złoto|złota]], [[Srebro|srebra]], [[żelazo|żelaza]], [[arsen]]u i in. W związku z tym w wielu miejscach napotkać można czynne, a jeszcze częściej opuszczone [[kamieniołom]]y, [[Hałda|hałdy]] oraz pozostałości [[Sztolnia|sztolni]], [[Szyb (górnictwo)|szybów]].

== Ochrona przyrody ==
Sudety chronione są poprzez utworzenie w nich parków narodowych, krajobrazowych, rezerwatów oraz [[Obszar chronionego krajobrazu|obszarów chronionego krajobrazu]] i obszarów [[Natura 2000]].
* Parki Narodowe:
** [[Karkonoski Park Narodowy]] – należy do sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO
** [[Park Narodowy Gór Stołowych]]
* Parki Krajobrazowe:
** [[Ślężański Park Krajobrazowy]]
** [[Śnieżnicki Park Krajobrazowy]]
** [[Rudawski Park Krajobrazowy]]
** [[Park Krajobrazowy Góry Opawskie]]
** [[Park Krajobrazowy Chełmy]]
** [[Park Krajobrazowy Doliny Bobru]]
** [[Park Krajobrazowy Gór Sowich]]
** [[Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich]]
** [[Książański Park Krajobrazowy]]

== Turystyka ==
[[Plik:20160502 Zamek Książ 6244.jpg|thumb|[[Zamek Książ]]]]
[[Plik:Osowka 0005.jpg|thumb|[[Riese]] – sztolnia w [[Osówka (góra)|Osówce]]]]
{{Osobny artykuł|Główny Szlak Sudecki}}
Baza turystyczna została znacznie zdewastowana po 1945 roku. Z działających w [[Rzesza|Rzeszy Niemieckiej]] kilkuset schronisk pozostało do dzisiaj około 15%<ref>{{Cytuj|autor = Jacek Suchodolski |tytuł = Architektura schronisk górskich w Sudetach |data = 2005 |isbn = 83-7085-846-5 |miejsce = Wrocław |wydawca = Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej |oclc = 830747402}}</ref>. Ze względu na korzystne walory [[Natura|przyrodnicze]] i historii kulturowej baza turystyczna jest ponownie rozwijana. Główne regiony: [[Karkonosze]], [[ziemia kłodzka]], [[Wysoki Jesionik]]. W tych trzech rejonach koncentruje się większość bazy noclegowej, są też głównymi centrami sportów zimowych. Pojedyncze [[Schronisko turystyczne|schroniska]], wyciągi narciarskie, a po czeskiej stronie liczne wieże widokowe rozrzucone są również w innych pasmach. Sieć [[Szlak turystyczny|szlaków turystycznych]] jest dobrze rozwinięta, najwięcej szlaków jest w trzech ww. rejonach. W XXI wieku powstało sporo szlaków rowerowych oraz nieliczne trasy do [[Biegi narciarskie|narciarstwa biegowego]].

Jedną z dużych atrakcji turystycznych są sztolnie kompleksu [[Riese]]. Licznie odwiedzane są także [[Góry Stołowe]] oraz [[Jaskinia Niedźwiedzia (Sudety)|Jaskinia Niedźwiedzia]]. Inne turystyczne miejsca to m.in. [[Kaplica Czaszek w Kudowie-Zdroju]], [[Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda]], [[Kopalnia Złota w Złotym Stoku|Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku]], [[Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju]], [[Stara Kopalnia w Wałbrzychu|Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu]], [[Pocysterskie opactwo w Krzeszowie|Opactwo Cystersów w Krzeszowie]], [[Sokołowsko]], [[Świątynia Wang]], [[Wambierzyce]].

Miłośnikom dawnych fortyfikacji region ten kojarzy się przede wszystkim z późnośredniowiecznymi zamkami, spośród których do najbardziej znanych należą [[Zamek w Bolkowie|Bolków]], [[Zamek Bolczów|Bolczów]], [[Zamek Niesytno|Niesytno]], [[Zamek Chojnik|Chojnik]], [[Zamek Grodno|Grodno w Zagórzu Śląskim]] i największy z nich zamek [[Zamek Książ|Książ]], oraz z osiemnastowiecznymi pruskimi twierdzami fryderycjańskimi (m.in. [[Twierdza Kłodzko|Kłodzko]], [[Twierdza Srebrna Góra|Srebrna Góra]], [[Twierdza Nysa|Nysa]] oraz [[Fortyfikacje obronne w Świdnicy|Świdnica]] i [[Fortyfikacje Paczkowa|Paczków]]). Znacznie mniej popularne, jednak równie istotne są starsze od tych obiektów pradziejowe i wczesnośredniowieczne grodziska plemienne. W polskiej części Sudetów zachowało się ich blisko trzysta<ref>{{Cytuj |autor = Krzysztof Jaworski |tytuł = Wczesnośredniowieczne grodziska plemienne w Sudetach |data = 2017-02-26 |data dostępu = 2020-01-17 |opublikowany = Archeologia Żywa |url = https://archeologia.com.pl/grodziska-plemienne-w-sudetach/ |język = pl}}</ref>.

Turystów przyciąga także [[Park Kulturowy Kotliny Jeleniogórskiej]].

=== Schroniska ===
[[Plik:Samotnia noca 01.jpg|thumb|[[Schronisko PTTK „Samotnia”]]]]
{{Zobacz też|Kategoria:Schroniska sudeckie}}
{{Zobacz też|Kategoria:Schroniska turystyczne w polskich Karkonoszach}}
{{Osobny artykuł|Najwyżej położone schroniska w Sudetach Polskich}}
{{Osobny artykuł|Agroturystyczne Stowarzyszenie Masywu Śnieżnika}}

== Podział Sudetów (łącznie z przedgórzem) ==
[[Plik:Physico-Geographical Regionalization of Poland.png|thumb|Mapa regionów fizycznogeograficznych Polski z 5 [[Makroregion (geografia)|Makroregionami]] Sudetów (przed zmianami z 2018 r.)]]
[[Plik:Sudety podzial.svg|thumb|300px|Podział fizycznogeograficzny polskiej części Sudetów według Kondrackiego]]
[[Plik:Sudeten m.svg|thumb|300px|Tradycyjny podział Sudetów]]
* [[Przedgórze Sudeckie]] (cz. ''Krkonošsko-jesenické podhůří'', ''Sudetské podhůří'') (332.1)
** [[Wzgórza Strzegomskie]] (niem. ''Striegauer Berge'') (332.11)
** [[Równina Świdnicka]] (332.12)
** [[Masyw Ślęży]] (niem. ''Zobtengebirge'') (332.13)
** [[Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie]] (332.14)
** [[Obniżenie Podsudeckie]] (332.15)
** [[Obniżenie Otmuchowskie]] (cz. ''Vidnavská nížina'', niem. ''Weidenauer Tiefland'') (332.16)
** [[Przedgórze Paczkowskie]] (cz. ''Žulovská pahorkatina'', niem. ''Weidenauer Hügelland'') (332.17)
* [[Pogórze Zachodniosudeckie]] (332.2)
** [[Pogórze Zachodniołużyckie]] (niem. ''Westlausitzer Vorberge'', w Niemczech)
** [[Płaskowyż Budziszyński]] (niem. ''Lausitzer Gefilde'', w Niemczech)
** [[Pogórze Wschodniołużyckie]] (niem. ''Ostlausitzer Vorberge'', w Niemczech)
** [[Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie]] (cz. ''Žitavská pánev'', niem. ''Östliche Oberlausitz'') (332.25)
** [[Pogórze Izerskie]] (cz. ''Frýdlantská pahorkatina'', niem. ''Isergebirgs-Vorland'') (332.26)
** [[Pogórze Kaczawskie]] (cz. ''Kačavské podhůří'', niem. ''Bober-Katzbach-Vorgebirge'') (332.27)
** [[Pogórze Wałbrzyskie]] (niem. ''Waldenburger Bergland'') (332.28)
* [[Sudety Zachodnie]] (cz. ''Krkonošská oblast'', ''Západní Sudety'', ''Západosudetská oblast'') (332.3)
** [[Góry Łużyckie]] (Góry Żytawskie, niem. ''Lausitzer Gebirge'', ''Zittauer Gebirge'', cz. ''Lužické hory'', na pograniczu czesko-niemieckim)
** [[Ještědský hřbet|Grzbiet Jesztedzki]] (cz. ''Ještědsko-kozákovský hřbet'', niem. ''Jeschken-Kosakow-Kamm'', w Czechach)
** [[Kotlina Liberecka]] (cz. ''Liberecká kotlina'', ''Žitavská pánev'', w Czechach)
** [[Góry Izerskie]] (cz. ''Jizerské hory'', niem. ''Isergebirge'') (332.34)
** [[Góry Kaczawskie]] (cz. ''Kačavské hory'', niem. ''Bober-Katzbach-Gebirge'') (332.35)
** [[Kotlina Jeleniogórska]] (niem. ''Hirschberger Kessel'') (332.36)
** [[Karkonosze]] (cz. ''Krkonoše'', niem. ''Riesengebirge'') (332.37)
** [[Rudawy Janowickie]] (niem. ''Landeshuter Kamm'') (332.38)
** [[Podgórze Karkonoskie]] (cz. ''Krkonošské podhůří'', niem. ''Riesengebirgs-Vorland'', w Czechach) (332.39)
* [[Sudety Środkowe]] (cz. ''Orlická oblast'', ''Střední Sudety'', ''Středosudetská oblast'') (332.4)
** [[Brama Lubawska]] (niem. ''Liebauer Tor'') (332.41)
** [[Góry Wałbrzyskie]] (niem. ''Waldenburger Bergland'') (332.42)
** [[Góry Kamienne]] (cz. ''Vraní hory'', ''Javoří hory'' – części Gór Kamiennych, niem. ''Waldenburger Bergland'') (332.43)
** [[Góry Sowie]] (niem. ''Eulengebirge'') (332.44)
** [[Góry Bardzkie]] (niem. ''Warthagebirge'') (332.45)
** [[Obniżenie Noworudzkie|Obniżenie Nowej Rudy]] (niem. ''Neuroder Senke'') (332.46)
** [[Obniżenie Ścinawki]] (niem. ''Steinetal'') (332.47)
** [[Góry Stołowe]] (cz. ''Broumovská vrchovina'', niem. ''Heuscheuergebirge'') (332.48)
** [[Pogórze Orlickie]] (cz. ''Podorlická pahorkatina'') (332.51)
** [[Góry Orlickie]] (cz. ''Orlické hory'', niem. ''Adlergebirge'') (332.52)
** [[Góry Bystrzyckie (Sudety)|Góry Bystrzyckie]] (cz. ''Bystřické hory'', niem. ''Habelschwerdter Gebirge'') (332.53)
** [[Kotlina Kłodzka]] (332.54) (cz. ''Kladská kotlina'', niem. ''Glatzer Kessel'')
* [[Sudety Wschodnie]] (cz. ''Jesenická oblast'', ''Východní Sudety'', ''Východosudetská oblast'') (332.6)
** [[Góry Złote]] (332.61) (cz. ''Rychlebské hory'', niem. ''Reichensteine Gebirge'')
*** [[Góry Bialskie]] (wchodzące w skład jednostki 332.61 Góry Złote) (cze. ''Bělské vrchy'', niem. ''Bielengebirge'')
** [[Masyw Śnieżnika]] (332.62) (cz. ''Králický Sněžník'', niem. ''Schneegebirge'')
** [[Góry Opawskie]] (332.63) (cz. ''Zlatohorská vrchovina'', niem. ''Oppagebirge'')
** [[Wysoki Jesionik]] (cz. ''Hrubý Jeseník'', w Czechach, niem. ''Altvatergebirge'' albo ''Hohes Gesenke'')
** [[Niski Jesionik]] (cz. ''Nízký Jeseník'', w Czechach, niem. ''Gesenke'' albo ''Niederes Gesenke''; jego częścią są Góry Odrzańskie (cz. ''Oderské vrchy''), traktowane czasami jako odrębny mezoregion).

{{Duża grafika|Sudety-pasmo.jpg|2500px|Widok na Sudety oraz przedgórze sudeckie z okolic miasta [[Brzeg Dolny]] (około 40 kilometrów na północ od pasma). Na zdjęciu widoczne są odpowiednio od lewej strony: [[Ślęża|Masyw Ślęży (1)]], [[Góry Sowie|Góry Sowie (2)]], [[Góry Kamienne|Góry Kamienne (3)]], [[Góry Wałbrzyskie|Góry Wałbrzyskie (4)]] i [[Karkonosze|Karkonosze (5)]]}}

== Zobacz też ==
* [[Kraj Sudetów|Kraj Sudetów, Kraj Sudecki]]
* [[Lista najwyższych szczytów górskich w Polsce|lista najwyższych szczytów w Polsce]]
* [[Hercynidy]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
{{commonscat|Sudetes}}

* [http://www.naszesudety.pl Prawie wszystko o Sudetach]
* [http://sudety.net.pl/historia-turystyki-w-sudetach.html?lang=pl Historia turystyki w Sudetach]
* [http://www.twoje-sudety.pl/ Najświeższe informacje z regionu Sudetów]
* [http://www.fotosudety.pl Sudety – galerie zdjęć, opisy ciekawych miejsc]
* [https://udanewycieczki.pl/podzial-sudetow-mapa/ Interaktywny podział Sudetów]

{{Podział Sudetów i Przedgórza Sudeckiego}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Sudety| ]]
[[Kategoria:Góry Czech]]
[[Kategoria:Góry w Niemczech]]
[[Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii]]

title: SudetySudetes, Sudeten, Sudetská subprovincie

Kontynent: Europa

Państwo: Polska · Czechy · Niemcy

Najwyższy szczyt: Śnieżka (1603 m n.p.m.)


text:
# Michael Kraus
Michael Kraus (ur. 28 września 1983 roku w Göppingen) – niemiecki piłkarz ręczny, reprezentant kraju. Gra na pozycji środkowego rozgrywającego. W 2007 roku zdobył złoty medal mistrzostw świata, a także został wybrany do Siódemki gwiazd, na pozycją środkowego rozgrywającego. W kadrze narodowej zadebiutował w 2005 roku. W reprezentacji Niemiec objął pozycję środkowego rozgrywającego po słynnym Markusie Bauerze. Słynie z szybkości i zwrotności. Jego zaletą jest również bardzo krótka reakcja rzutowa, potrafi trafić zza obrońcy. Próbował kariery modela, jest ulubieńcem niemieckich nastolatek.
W latach 2010–2013 występował w Bundeslidze, w drużynie HSV Hamburg. Od sezonu 2013/14 został ponownie zawodnikiem Frisch Auf Göppingen.

## Sukcesy

### klubowe
Puchar EHF:
- (2010)
- (2006)

Superpuchar Niemiec:
- (2010)

Mistrzostwa Niemiec:
- (2011)

Liga Mistrzów:
- (2013)
- (2011)

### reprezentacyjne
Mistrzostwa Świata:
- (2007)

wikiname: plwiki

title: Michael Kraus

in_language: pl

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |dyscyplina              = piłka ręczna
 |obywatelstwo            =
 |imię i nazwisko         = Michael Kraus
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Michael Kraus 03.jpg
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = [[28 września]] [[1983]]
 |miejsce urodzenia       = [[Göppingen]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 187 cm
 |pozycja                 = środkowy rozgrywający
 |klub                    = [[Frisch Auf Göppingen]]
 |numer w klubie          = 2
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2003–2007 ! [[Frisch Auf Göppingen]]
! 2007–2010 ! [[TBV Lemgo]]
! 2010–2013 ! [[HSV Hamburg]]
! 2013–         ! [[Frisch Auf Göppingen]]
 |kariera reprezentacyjna = ! 2005– ! {{reprezentacja|Niemcy|pr}} ! 114 ! 378
 |data reprezentacja      = 2013-06-02
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
{{Medalista infobox/reprezentacja|DEU}}
{{Medalista infobox/nagłówek|MŚ|PRM}}
{{Medalista infobox/MŚ|PRM|Niemcy|2007|złoto|drużynowo}}
 |odznaczenia             =
 |commons                 = Category:Michael Kraus
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Michael Kraus''' (ur. [[28 września]] [[1983]] roku w [[Göppingen]]) – [[Niemcy|niemiecki]] [[piłka ręczna|piłkarz ręczny]], [[reprezentacja Niemiec w piłce ręcznej mężczyzn|reprezentant kraju]]. Gra na pozycji środkowego [[rozgrywający (piłka ręczna)|rozgrywającego]]. W [[2007]] roku zdobył złoty medal [[mistrzostwa świata w piłce ręcznej mężczyzn 2007|mistrzostw świata]], a także został wybrany do ''Siódemki gwiazd'', na pozycją środkowego rozgrywającego. W kadrze narodowej zadebiutował w [[2005]] roku. W reprezentacji Niemiec objął pozycję środkowego rozgrywającego po słynnym [[Markus Baur|Markusie Bauerze]]. Słynie z szybkości i zwrotności. Jego zaletą jest również bardzo krótka reakcja rzutowa, potrafi trafić zza obrońcy. Próbował kariery modela, jest ulubieńcem niemieckich nastolatek.
W latach [[2010]]–[[2013]] występował w [[Bundesliga (piłka ręczna)|Bundeslidze]], w drużynie [[HSV Hamburg]]<ref>{{cytuj stronę
| url          = http://www.sportowefakty.pl/pilka-reczna/2010/07/25/michael-kraus-w-hsv-hamburg/
| tytuł        = Kraus w Hamburgu
| data dostępu = 2010-07-25
| autor        = sportowefakty.pl
}}</ref>. Od sezonu 2013/14 został ponownie zawodnikiem [[Frisch Auf Göppingen]].

== Sukcesy ==
=== klubowe ===
'''Puchar EHF:'''
* {{trofeum|puchar|złoty}} ([[2010]])
* {{Trofeum|puchar|srebrny}} ([[2006]])
'''Superpuchar Niemiec:'''
* {{trofeum|puchar|złoty}} ([[2010]])
'''Mistrzostwa Niemiec:'''
* {{trofeum|korona|złoty}} ([[Bundesliga w piłce ręcznej mężczyzn w sezonie 2010/2011|2011]])
'''Liga Mistrzów:'''
* {{trofeum|korona|złoty}} ([[EHF Liga Mistrzów 2012/2013|2013]])
* {{trofeum|medal|brązowy}} ([[2011]])

=== reprezentacyjne ===
'''Mistrzostwa Świata:'''
* {{Trofeum|medal świat|złoty}} ([[2007]])

== Linki zewnętrzne ==
* [http://web.archive.org/web/20070206020104/http://www.mimi-kraus.de/ Oficjalna strona piłkarza (wersja archiwalna)]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Kraus, Michael}}
[[Kategoria:Reprezentanci Niemiec w piłce ręcznej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1983]]
[[Kategoria:Piłkarze ręczni TBV Lemgo]]
[[Kategoria:Piłkarze ręczni HSV Hamburg]]
[[Kategoria:Piłkarze ręczni Frisch Auf Göppingen]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Göppingen]]

title: · Michael Kraus

Data i miejsce urodzenia: 28 września 1983 · Göppingen

Pozycja: środkowy rozgrywający

Klub: Frisch Auf Göppingen

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Frisch Auf Göppingen

TBV Lemgo

HSV Hamburg

Frisch Auf Göppingen

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Niemcy · 114 · (378)

title: Dorobek medalowy

złoto: Niemcy 2007 · drużynowo


text:
# Avenida Italia
Avenida Italia (pl.: Aleja Włoska) – jedna z ważniejszych ulic w Montevideo, stolicy Urugwaju.
Ulica zaczyna się w barrio Tres Cruces, na Plaza de la Democracia (pl.: Plac Demokracji), przy Bulevar General Artigas, w pobliżu dworca autobusowego Tres Cruces oraz Hospital Italiano. Kieruje się stąd na północny wschód i dalej na wschód, krzyżując się z m.in.: Avenida Dr. Américo Ricaldoni, Avenida Dr. Luis Alberto de Herrera, Bulevar José Batlle y Ordóñez oraz Avenida Bolívia. Stanowi północny brzeg parku Parque Batlle oraz południowy Parque Rivera.
Kończy się w barrio Carrasco przy moście nad potokiem o tej samej nazwie. Dalej rozgałęzia się na Avenida De Las Americas, która, jako Ruta 101, prowadzi do Portu Lotniczego Carrasco oraz Avenida Ing. Luis Giannattasia, prowadzącą przez Ciudad de la Costa do Ruta Interbalnearia.

title: Avenida Italia

wikitext:
{{Ulica infobox
 |nazwa            = aleja Avenida Italia
 |nazwa oryginalna =
 |jednostki        =
 |zdjęcie          = Hospital italiano de Montevideo.jpg
 |opis zdjęcia     = Szpital Włoski (Hospital Italiano) w Montevideo, w pobliżu Av. Italia
 |państwo          = Urugwaj
 |miejscowość      = [[Montevideo]]
 |długość          = 12,5 [[kilometr|km]]
 |poprzednie nazwy =
 |plan             =
 |przebieg         =
 |kod mapy         = Montevideo
 |współrzędne      = 34°53′41.26″S 56°9′52.93″W
 |commons          =
}}
'''Avenida Italia''' (pl.: ''Aleja Włoska'') – jedna z ważniejszych ulic w [[Montevideo]], stolicy [[Urugwaj|Urugwaju]].

Ulica zaczyna się w ''barrio'' [[Tres Cruces]], na Plaza de la Democracia (pl.: ''Plac Demokracji''), przy [[Bulevar Artigas|Bulevar General Artigas]], w pobliżu dworca autobusowego [[Tres Cruces (dworzec autobusowy)|Tres Cruces]] oraz [[Hospital Italiano]]. Kieruje się stąd na północny wschód i dalej na wschód, krzyżując się z m.in.: Avenida Dr. Américo Ricaldoni, Avenida Dr. Luis Alberto de Herrera, [[Bulevar José Batlle y Ordóñez]] oraz Avenida Bolívia. Stanowi północny brzeg parku [[Parque Batlle]] oraz południowy [[Parque Rivera]].

Kończy się w ''barrio'' [[Carrasco (Montevideo)|Carrasco]] przy moście nad potokiem o tej samej nazwie. Dalej rozgałęzia się na Avenida De Las Americas, która, jako [[Ruta 101 (Urugwaj)|Ruta 101]], prowadzi do [[Port lotniczy Montevideo-Carrasco|Portu Lotniczego Carrasco]] oraz Avenida Ing. Luis Giannattasia, prowadzącą przez [[Ciudad de la Costa]] do [[Ruta Interbalnearia]].

== Bibliografia ==
*{{cytuj stronę|url=http://maps.google.com/ |tytuł=Mapy Google |data dostępu=2012-07-16}}
*{{cytuj stronę|url=http://www.lr21.com.uy/comunidad/168615-se-inauguro-el-puente-sobre-avenida-de-las-americas|tytuł=O otwarciu Av. de las Aericas |język=es|data dostępu=2012-07-16}}

[[Kategoria:Ulice w Montevideo]]

title: aleja Avenida Italia

Państwo: Urugwaj

Miejscowość: Montevideo


text:
# James Purnell
James Mark Dakin Purnell (ur. 2 marca 1970 w Londynie) – brytyjski polityk, były minister pracy i emerytur. Członek Partii Pracy.
Większość dzieciństwa spędził we Francji. Jest absolwentem PPE (interdyscyplinarne studia łączące filozofię, ekonomię i nauki polityczne) na Uniwersytecie Oksfordzkim. W latach 1996–2001 zasiadał w londyńskim samorządzie lokalnym i równocześnie był specjalnym doradcą Tony’ego Blaira. W wyborach w 2001 został wybrany do Izby Gmin jako reprezentant okręgu Stalybridge and Hyde.
Jako członek parlamentu był w latach 2001-2003 członkiem komisji pracy i emerytur. W 2003 został prywatnym parlamentarnym sekretarzem Ruth Kelly w Urzędzie Gabinetu. W grudniu 2004 został jednym z whipów Partii Pracy, a w 2005 parlamentarnym podsekretarzem stanu ds. innowacyjnych przedsiębiorstw i turystyki w resorcie kultury, mediów i sportu. Zajmował się też m.in. liberalizacją systemu wydawania pozwoleń na sprzedaż alkoholu w Anglii i Walii. W maju 2006 został ministrem stanu w ministerstwie pracy i świadczeń społecznych, odpowiedzialnym za drugą z tych dziedzin.
W czerwcu 2007 nowy premier Gordon Brown powołał go na urząd ministra kultury, mediów i sportu. W 2008 został ministrem pracy i emerytur. Purnell był najmłodszym członkiem tego gabinetu. Został również powołany do Tajnej Rady. 4 czerwca 2009 Purnell zrezygnował ze wszystkich zajmowanych stanowisk, krytykując równocześnie premiera Browna i wzywając go do rezygnacji. 19 lutego 2010 ogłosił rezygnację ze startu w kolejnych wyborach parlamentarnych.
Prywatnie Purnell jest żonaty z reżyserką Lucy Walker. Interesuje się filmem, teatrem, muzyką i piłką nożną.

title: James Purnell

wikitext:
{{Polityk infobox
 | polityk           = James Purnell
 | grafika           = James Purnell Ministerial portrait.jpg
 | opis grafiki      =
 | data urodzenia    = 2 marca 1970
 | miejsce urodzenia = [[Londyn]]
 | data śmierci      =
 | miejsce śmierci   =
 | funkcja           = Minister pracy i emerytur
 | partia            = [[Partia Pracy (Wielka Brytania)|Partia Pracy]]
 | od                = 24 stycznia 2008
 | do                = 4 czerwca 2009
 | poprzednik        = [[Peter Hain]]
 | następca          = [[Yvette Cooper]]
 | odznaczenia       =
 | www               =
 | commons           =
 | quote             =
}}
'''James Mark Dakin Purnell''' (ur. [[2 marca]] [[1970]] w [[Londyn]]ie) – [[Wielka Brytania|brytyjski]] polityk, były minister pracy i emerytur. Członek [[Partia Pracy (Wielka Brytania)|Partii Pracy]].

Większość dzieciństwa spędził we [[Francja|Francji]]. Jest absolwentem PPE (interdyscyplinarne studia łączące [[filozofia|filozofię]], [[ekonomia|ekonomię]] i [[politologia|nauki polityczne]]) na [[Uniwersytet Oksfordzki|Uniwersytecie Oksfordzkim]]. W latach 1996–2001 zasiadał w londyńskim [[samorząd terytorialny|samorządzie lokalnym]] i równocześnie był specjalnym doradcą [[Tony Blair|Tony’ego Blaira]]. W [[wybory parlamentarne w Wielkiej Brytanii w 2001 roku|wyborach w 2001]] został wybrany do [[Izba Gmin|Izby Gmin]] jako reprezentant okręgu [[Okręg wyborczy Stalybridge and Hyde|Stalybridge and Hyde]].

Jako członek parlamentu był w latach 2001-2003 członkiem komisji pracy i emerytur. W 2003 został prywatnym parlamentarnym sekretarzem [[Ruth Kelly]] w Urzędzie Gabinetu. W grudniu 2004 został jednym z [[whip]]ów Partii Pracy, a w 2005 parlamentarnym podsekretarzem stanu ds. innowacyjnych przedsiębiorstw i turystyki w resorcie kultury, mediów i sportu. Zajmował się też m.in. liberalizacją systemu wydawania pozwoleń na sprzedaż alkoholu w [[Anglia|Anglii]] i [[Walia|Walii]]. W maju 2006 został ministrem stanu w ministerstwie pracy i świadczeń społecznych, odpowiedzialnym za drugą z tych dziedzin.

W czerwcu 2007 nowy premier [[Gordon Brown]] powołał go na urząd ministra kultury, mediów i sportu. W 2008 został ministrem pracy i emerytur. Purnell był najmłodszym członkiem tego gabinetu. Został również powołany do [[Tajna Rada Wielkiej Brytanii|Tajnej Rady]]. 4 czerwca 2009 Purnell zrezygnował ze wszystkich zajmowanych stanowisk, krytykując równocześnie premiera Browna i wzywając go do rezygnacji<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8083585.stm PM told to go as minister quits]</ref>. 19 lutego 2010 ogłosił rezygnację ze startu w kolejnych wyborach parlamentarnych<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8523775.stm Ex-cabinet minister James Purnell to stand down as MP]</ref>.

Prywatnie Purnell jest żonaty z reżyserką [[Lucy Walker]]. Interesuje się filmem, teatrem, muzyką i piłką nożną.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.jamespurnell.org.uk/ Oficjalna strona Jamesa Purnella]

{{Ministrowie kultury Wielkiej Brytanii}}
{{Ministrowie pracy i emerytur Wielkiej Brytanii}}
{{Gabinet Gordona Browna}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Purnell, James}}
[[Kategoria:Politycy Partii Pracy (Wielka Brytania)]]
[[Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 2001–2005]]
[[Kategoria:Brytyjscy parlamentarzyści 2005–2010]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1970]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie]]
[[Kategoria:Brytyjscy samorządowcy]]

title: James Purnell

Data i miejsce urodzenia: 2 marca 1970 · Londyn

Okres: od 24 stycznia 2008 · do 4 czerwca 2009

Przynależność polityczna: Partia Pracy

Poprzednik: Peter Hain

Następca: Yvette Cooper


text:
# Pjetër Gjoka
Pjetër Gjoka (ur. 3 sierpnia 1912 w Ulcinju, w Czarnogórze, zm. 2 maja 1982 w Gjirokastrze) – albański aktor, reżyser, wokalista (tenor) i dziennikarz.

## Życiorys
W roku 1915 przeniósł się wraz z rodziną z Czarnogóry do Szkodry. W szkole interesował się teatrem, po raz pierwszy wystąpił na scenie szkolnej w 1930 roku w dramacie Dy princa dhe një vashë. Jeszcze bardziej interesował go sport. W 1933 wziął udział w Olimpiadzie Bałkańskiej w Atenach, w konkursie skoku w dal, a przez wiele lat jego wynik z tych zawodów był rekordem kraju.
Od 1935 roku śpiewał w zespole „Scuola Cantorum”, towarzyszył Tefcie Tashko w czasie jej występów w Szkodrze w 1936 roku. Wkrótce potem całkowicie poświęcił się teatrowi. Przekonał go do tego sukces, jaki odniósł spektakl Powrót Skanderbega, w którym grał główną rolę, a który został zaprezentowany na scenie w kinie National w Tiranie. W latach 30. był jednym z najbardziej znanych aktorów albańskich, występując z zespołami amatorskimi działającymi w Szkodrze i Tiranie.
W czasie wojny prawdopodobnie pracował jako nauczyciel. W grudniu 1944 r. zubożały w czasie wojny Gjoka podjął pracę w czasopiśmie Koha e re (Nowe Czasy). 1 września 1946 pojawił się na scenie Teatru Wojskowego (Teatri e Ushtrise), a w 1947 r. wśród aktorów Teatru Ludowego w Tiranie. Zasłynął w sztukach dramaturgów albańskich, ale także w roli Hamleta czy molierowskiego Świętoszka. W 1961 za wybitne osiągnięcia zawodowe został wyróżniony tytułem „Artist i Popullit” (Artysta Ludu). W tym czasie coraz częściej zajmował się reżyserowaniem spektakli teatralnych.
Karierę filmową rozpoczął od udziału w koprodukcji albańsko-radzieckiej – filmie Skanderbeg. Wystąpił potem jeszcze w ośmiu filmach fabularnych. Osobnym polem jego aktywności było przygotowywanie audycji teatru radiowego i moderowanie amatorskich grup teatralnych. Choroba dosięgła go na planie filmu I treti, realizowanego w 1978 r. Po operacji, którą przeszedł we Włoszech powrócił do kraju i ponownie występował na scenie. Ostatnią swoją rolę przygotowywał wraz z zespołem Teatru Zawodowego w Gjirokastrze. Zmarł, zanim doszło do premiery.
W 2010 został uhonorowany tytułem Honorowego Obywatela Szkodry. Miał syna Gjovalina Gjokę, który także został aktorem.

## Role filmowe
- 1953: Skanderbeg
- 1957: Femijet e saj (Jej dzieci) jako Lekarz
- 1958: Tana jako dziadek
- 1959: Furtuna (Burza)
- 1969: Njesit gueril (Oddział partyzancki) jako włoski generał
- 1970: Gjurma (Ślady) jako prof.Tahsim
- 1975: Gjenerali i ushtrise se vdekur (Generał martwej armii)
- 1978: I treti jako Vasili
- 1978: Yje mbi Drin (Gwiazdy nad Drinem) jako Agron
- 1981: Në prag të lirisë (U progu wolności)

title: Pjetër Gjoka

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Pjetër Gjoka
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = [[3 sierpnia]] [[1912]]
 |miejsce urodzenia         = [[Ulcinj]], [[Czarnogóra]]
 |data śmierci              = [[2 maja]] [[1982]]
 |miejsce śmierci           = [[Gjirokastra]], [[Albania]]
 |zawód                     = aktor
wokalista
reżyser
 |lata aktywności           = od 1935
 |zespół artystyczny        = [[Teatr Narodowy w Tiranie|Teatr Ludowy]]
 |odznaczenia               = {{order|A-AL||30}}
 |www                       =
}}
'''Pjetër Gjoka''' (ur. [[3 sierpnia]] [[1912]] w [[Ulcinj]]u, w [[Czarnogóra|Czarnogórze]], zm. [[2 maja]] [[1982]] w [[Gjirokastra|Gjirokastrze]]{{r|aktoret}}) – [[Albania|albański]] aktor, reżyser, wokalista (tenor) i dziennikarz.

== Życiorys ==
W roku 1915 przeniósł się wraz z rodziną z Czarnogóry do [[Szkodra|Szkodry]]{{r|Papagjoni}}. W szkole interesował się teatrem, po raz pierwszy wystąpił na scenie szkolnej w 1930 roku w dramacie ''Dy princa dhe një vashë''{{r|shkodra}}. Jeszcze bardziej interesował go sport. W 1933 wziął udział w Olimpiadzie Bałkańskiej w [[Ateny|Atenach]], w konkursie [[skok w dal|skoku w dal]], a przez wiele lat jego wynik z tych zawodów był rekordem kraju.

Od 1935 roku śpiewał w zespole „Scuola Cantorum”, towarzyszył [[Tefta Tashko Koço|Tefcie Tashko]] w czasie jej występów w Szkodrze w 1936 roku{{r|fjalor}}. Wkrótce potem całkowicie poświęcił się teatrowi. Przekonał go do tego sukces, jaki odniósł spektakl ''Powrót Skanderbega'', w którym grał główną rolę, a który został zaprezentowany na scenie w kinie National w [[Tirana|Tiranie]]{{r|aktoret}}. W latach 30. był jednym z najbardziej znanych aktorów albańskich, występując z zespołami amatorskimi działającymi w Szkodrze i Tiranie{{r|Papagjoni}}.

W czasie wojny prawdopodobnie pracował jako nauczyciel. W grudniu 1944 r. zubożały w czasie wojny Gjoka podjął pracę w czasopiśmie ''Koha e re'' (Nowe Czasy). 1 września 1946 pojawił się na scenie Teatru Wojskowego (Teatri e Ushtrise), a w 1947 r. wśród aktorów [[Teatr Narodowy w Tiranie|Teatru Ludowego w Tiranie]]{{r|aktoret}}. Zasłynął w sztukach dramaturgów albańskich, ale także w roli [[Hamlet]]a czy [[molier]]owskiego [[Świętoszek|Świętoszka]]. W 1961 za wybitne osiągnięcia zawodowe został wyróżniony tytułem „[[Artysta Ludu (Albania)|Artist i Popullit]]” (Artysta Ludu){{r|Papagjoni}}{{r|fjalor}}. W tym czasie coraz częściej zajmował się reżyserowaniem spektakli teatralnych.

Karierę filmową rozpoczął od udziału w koprodukcji albańsko-radzieckiej – filmie ''[[Skanderbeg (film)|Skanderbeg]]''. Wystąpił potem jeszcze w ośmiu [[Film fabularny|filmach fabularnych]]. Osobnym polem jego aktywności było przygotowywanie audycji teatru radiowego i moderowanie amatorskich grup teatralnych. Choroba dosięgła go na planie filmu ''[[Trzeci (film)|I treti]]'', realizowanego w 1978 r. Po operacji, którą przeszedł we [[Włochy|Włoszech]] powrócił do kraju i ponownie występował na scenie. Ostatnią swoją rolę przygotowywał wraz z zespołem Teatru Zawodowego w Gjirokastrze. Zmarł, zanim doszło do premiery.

W 2010 został uhonorowany tytułem Honorowego Obywatela Szkodry{{r|shkodra}}. Miał syna Gjovalina Gjokę, który także został aktorem.

== Role filmowe ==
* [[1953 w filmie|1953]]: ''[[Skanderbeg (film)|Skanderbeg]]''
* [[1957 w filmie|1957]]: ''[[Jej dzieci|Femijet e saj]]'' (Jej dzieci) jako Lekarz
* [[1958 w filmie|1958]]: ''[[Tana (film)|Tana]]'' jako dziadek
* [[1959 w filmie|1959]]: ''[[Burza (film 1959)|Furtuna]]'' (Burza)
* [[1969 w filmie|1969]]: ''[[Oddział partyzancki|Njesit gueril]]'' (Oddział partyzancki) jako włoski generał
* [[1970 w filmie|1970]]: ''[[Ślady (film)|Gjurma]]'' (Ślady) jako prof.Tahsim
* [[1975 w filmie|1975]]: ''[[Gjenerali i ushtrise se vdekur]]'' (Generał martwej armii)
* [[1978 w filmie|1978]]: ''[[Trzeci (film)|I treti]]'' jako Vasili
* [[1978 w filmie|1978]]: ''[[Gwiazdy nad Drinem|Yje mbi Drin]]'' (Gwiazdy nad Drinem) jako Agron
* [[1981 w filmie|1981]]: ''[[U progu wolności|Në prag të lirisë]]'' (U progu wolności)

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=shkodra>{{cytuj | url = http://www.shkodradaily.com/2014/07/pjeter-gjoka.html | tytuł = Pjetër Gjoka | data dostępu = 2017-01-29 | autor = | opublikowany = shkodradaily.com | data = 2014-07-09 | język = sq}}</ref>
<ref name=aktoret>{{cytuj | url = https://aktoretshqiptare.info/2019/08/05/aktori-pjeter-gjoka-1912-1982/ | tytuł = Aktori Pjeter Gjoka (1912-1982) | data dostępu = 2021-03-16 | autor =  | opublikowany = aktoretshqiptare.info | data =  | język = sq | archiwum = https://web.archive.org/web/20201031152300/https://aktoretshqiptare.info/2019/08/05/aktori-pjeter-gjoka-1912-1982/ | zarchiwizowano = 2020-10-31 }}</ref>
<ref name=Papagjoni>{{cytuj książkę |nazwisko = Papagjoni |imię = Josif |tytuł = Enciklopedi. Teatri & Kinematografia Shqiptare |wydawca = Toena |miejsce = Tirana |rok = 2009 |strony = 101-102|język = sq | isbn = 978-99943-1-456-0}}</ref>
<ref name=fjalor>{{cytuj książkę |nazwisko =  |imię = |tytuł = Fjalor Enciklopedik Shqiptar, vol. 1 |seria =  |strony = 854-855 |wydawca =  |miejsce = Tirana |rok = 2008 |język = sq |isbn = }}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę | nazwisko =  Hoxha| imię = Abaz| nazwisko2 =  | imię2 =| nazwisko3 = | imię3 = | tytuł = Enciklopedia e kinematografise shqiptare. Autore & vepra| wydawca = Toena| miejsce = Tirana| rok = 2002| język = sq| isbn = 99927-1-555-3}}
* {{cytuj książkę | nazwisko =  Çuni| imię = Gjovalin| nazwisko2 = Gjoka | imię2 = Gjovalin| nazwisko3 = | imię3 = | tytuł = Pjetër Gjoka--pesëdhjetë e dy vjet në skenë| wydawca = Toena| miejsce = Tirana| rok = 2008| język = sq
| isbn = }}
* {{IMDb|osoba|0321539|Pjetër Gjoka}}
* {{Filmweb|osoba|654912|Pjetër Gjoka}}
* {{Cytuj stronę | url = http://teater.logoreci.com/aktoret/1029/ | tytuł = Strona albańskiego Teatru Narodowego | opublikowany = teater.logoreci.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20071219113303/http://teater.logoreci.com/aktoret/1029/ | zarchiwizowano = 2007-12-19}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Gjoka, Pjetër}}
[[Kategoria:Artyści Ludu (Albania)]]
[[Kategoria:Albańscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Albańscy aktorzy teatralni]]
[[Kategoria:Albańscy dziennikarze]]
[[Kategoria:Albańscy skoczkowie w dal]]
[[Kategoria:Albańscy reżyserzy teatralni]]
[[Kategoria:Albańscy tenorzy]]
[[Kategoria:Teatr radiowy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Ulcinju]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1912]]
[[Kategoria:Zmarli w 1982]]
[[Kategoria:Honorowi obywatele Szkodry]]

title: Pjetër Gjoka

Data i miejsce urodzenia: 3 sierpnia 1912 · Ulcinj, Czarnogóra

Data i miejsce śmierci: 2 maja 1982 · Gjirokastra, Albania

Zawód: aktor · wokalista · reżyser


text:
# Krupá (powiat Kolín)
Krupá – gmina w Czechach, w powiecie Kolín, w kraju środkowoczeskim. Według danych z dnia 1 stycznia 2014 liczyła 336 mieszkańców.

title: Krupá (powiat Kolín)

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Krupá
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[gmina]]
 |zdjęcie                         = Krupá (okres Kolín), ulice (004).JPG
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Krupá (okres Kolín) znak.jpg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = kraj środkowoczeski
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Powiat Kolín|Kolín]]
 |1. jednostka tradycyjna         = [[Czechy (kraina)|Czechy]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 5,63 km²
 |rok                             = 2014
 |liczba ludności                 = 336<ref name="urz">{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20181004001804/http://www.mvcr.cz/soubor/pocet-obcane-leden12-xls.aspx|tytuł=Počty obyvatel v obcích k 1. 1. 2013|opublikowany=www.mvcr.cz|język=cs|data dostępu=2014-08-23}}</ref>
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 281 63
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = obrębów ewidencyjnych
 |1. podział                      = 2
 |nazwa 2. podziału               = części gminy
 |2. podział                      = 2
 |nazwa 3. podziału               = gmin katastralnych
 |3. podział                      = 1
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |kod mapy                        = kraj środkowoczeski
 |współrzędne                     = 50°1′3″N 14°52′17″E
 |commons                         = Category:Krupá (Kolín District)
 |www                             = http://krupa-obec.cz
}}
'''Krupá''' – [[gmina]] w [[Czechy|Czechach]], w [[Powiat Kolín|powiecie Kolín]], w [[Kraj środkowoczeski|kraju środkowoczeskim]]. Według danych z dnia 1 stycznia 2014 liczyła 336 mieszkańców<ref name="urz"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Powiat Kolín}}

[[Kategoria:Gminy w powiecie Kolín]]

title: Krupá

Państwo: Czechy

Kraj: środkowoczeski

Powiat: Kolín

Kraina: Czechy


text:
# Rochecorbon
Rochecorbon – miejscowość i gmina we Francji, w Regionie Centralnym, w departamencie Indre i Loara.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 2685 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 157 osób/km² (wśród 1842 gmin Regionu Centralnego Rochecorbon plasuje się na 132. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 788.).

title: Rochecorbon

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Rochecorbon
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Rochecorbon
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Region Centralny-Dolina Loary
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Indre i Loara]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Tours|Tours]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 37203
 |powierzchnia                    = 17,1 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 2685
 |gęstość zaludnienia             = 157 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 37210
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Indre i Loara
 |współrzędne                     = 47°25′N 0°45′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Rochecorbon''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w [[Region Centralny-Dolina Loary|Regionie Centralnym]], w departamencie [[Indre i Loara]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 2685 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 157 osób/km² (wśród 1842 gmin Regionu Centralnego Rochecorbon plasuje się na 132. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 788.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Tours}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Indre i Loara]]

title: Rochecorbon

Państwo: Francja

Region: Region Centralny-Dolina Loary

Departament: Indre i Loara

Okręg: Tours

• gęstość: 157 os./km²


text:
# Fralignes
Fralignes – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Grand Est, w departamencie Aube.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 76 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 15 osób/km².

title: Fralignes

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Fralignes
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Fralignes
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Grand Est
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Aube (departament)|Aube]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Troyes|Troyes]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 10159
 |powierzchnia                    = 5,07 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 76
 |gęstość zaludnienia             = 15 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 10110
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Aube
 |współrzędne                     = 48°10′N 4°22′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Fralignes''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Grand Est]], w departamencie [[Aube (departament)|Aube]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 76 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 15 osób/km².

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Troyes}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Aube]]

title: Fralignes

Region: Grand Est

Departament: Aube

Okręg: Troyes

• gęstość: 15 os./km²


text:
# Ciumârna
Ciumârna (ukr. Чумирна, Czumyrna) – wieś w Rumunii, w okręgu Suczawa, w gminie Vadu Moldovei. W 2011 roku liczyła 1265 mieszkańców.
Jest położona w dolinie potoku Ciumârna, wpadającego do rzeki Moldovița kilkaset metrów od monastyru Moldovița. Wieś leży wzdłuż drogi asfaltowej, łączącej Kimpulung Mołdawski z Radowcami przez Suczawicę. W Ciumârnie mieszka 120 rodzin, wszyscy mieszkańcy są prawosławni. Etnicznie połowę mieszkańców stanowią Rumuni, a połowę Huculi. Znajduje się tu cerkiew prawosławna.

title: Ciumârna

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Ciumârna
 |nazwa oryginalna             = Ciumârna
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Rumunia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg Suczawa|Suczawa]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Vatra Moldoviței (gmina)|Vatra Moldoviței]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 420
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Suczawa
 |współrzędne                  = 47°42′36″N 25°36′41″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Ciumârna''' ({{w języku|uk|Чумирна}}, ''Czumyrna'') – wieś w [[Rumunia|Rumunii]], w [[Okręg Suczawa|okręgu Suczawa]], w [[Vadu Moldovei (gmina)|gminie Vadu Moldovei]]. W 2011 roku liczyła 1265 mieszkańców{{r|rpl}}.

Jest położona w dolinie potoku Ciumârna, wpadającego do rzeki Moldovița kilkaset metrów od [[monastyr Moldovița|monastyru Moldovița]]. Wieś leży wzdłuż drogi asfaltowej, łączącej [[Kimpulung Mołdawski]] z [[Radowce|Radowcami]] przez [[Suczawica|Suczawicę]]. W Ciumârnie mieszka 120 rodzin, wszyscy mieszkańcy są [[Prawosławie|prawosławni]]. Etnicznie połowę mieszkańców stanowią [[Rumuni]], a połowę [[Huculi]]. Znajduje się tu cerkiew prawosławna.
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=rpl>{{Cytuj stronę | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | archiwum = https://web.archive.org/web/20210303055647/https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2014/01/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls | tytuł = Populaţia stabilă pe judeţe, municipii, oraşe şi localităti componenete la RPL_2011 | opublikowany = Institutul Naţional de Statistică | język = ro | data dostępu = 2020-11-19}}</ref>
}}
== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|I|881|Czumarna}}
{{Gmina Vatra Moldoviței}}
[[Kategoria:Wsie w okręgu Suczawa]]

title: Ciumârna

Państwo: Rumunia

Okręg: Suczawa

Gmina: Vatra Moldoviței


text:
# Dania na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960
Danię na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960 reprezentowało 100 zawodników (88 mężczyzn i 12 kobiet). Był to 13 start reprezentacji Danii na letnich igrzyskach olimpijskich.

## Zdobyte medale
| Medal  | Zawodnik                                                                                | Dyscyplina  | Konkurencja             | Rezultat                                          |
| ------ | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------- | ----------------------- | ------------------------------------------------- |
| Złoto  | Erik Hansen                                                                                | Kajakarstwo | K-1 1000 m              | 3:53,00                                           |
| Złoto  | Paul Elvstrøm                                                                                | Żeglarstwo  | Klasa Finn              | 8171 pkt                                          |
| Srebro | William Berntsen Steen Christensen Søren Hancke                                                                                | Żeglarstwo  | Klasa 5,5 m             | 5678 pkt                                          |
| Srebro | Hans Fogh Ole Gunnar Petersen                                                                                | Żeglarstwo  | Klasa Latający Holender | 5991 pkt                                          |
| Srebro | Henry From Paul Andersen Poul Jensen Bent Hansen Hans Christian Nielsen Flemming Nielsen Poul Pedersen Tommy Troelsen Harald Nielsen Henning Enoksen Jørn Sørensen John Danielsen | Piłka nożna | Turniej mężczyzn        | W finale przegrali z reprezentacją Jugosławii 1:3 |
| Brąz   | Erik Hansen Helmuth Nyborg Arne Høyer Erling Jessen                                                                                | Kajakarstwo | K-1 4x500 m             | 7:46,09                                           |

wikitext:
{{Wyniki reprezentacji infobox
 |nazwa                  = Letnie Igrzyska Olimpijskie 1960
 |państwo                = Dania
 |kod MKOl               = DNK
 |kod organizacja        =
 |organizacja            =
 |impreza z linkiem      = [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1960]]
 |miejscowość            = [[Rzym]]
 |chorąży                = [[Benny Schmidt]]
 |liczba zawodników      = 100
 |liczba konkurencji     = 46
 |liczba dyscyplin       = 15
 |pozycja w klasyfikacji = [[Klasyfikacja medalowa Letnich Igrzysk Olimpijskich 1960|13]]
 |złote                  = 2
 |srebrne                = 3
 |brązowe                = 1
 |suma                   = 6<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Miller | imię = David | tytuł = Historia igrzysk olimpijskich i MKOl Od Aten do Pekinu 1894 - 2008 | wydawca = [[Dom Wydawniczy „Rebis”]] | miejsce = Poznań | rok = 2008 | strony = 615 | isbn = 978-83-7510-279-6}}</ref>
}}
'''[[Dania|Danię]]''' na '''[[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1960|Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960]]''' reprezentowało 100 zawodników (88 mężczyzn i 12 kobiet). Był to 13 start reprezentacji Danii na [[Letnie igrzyska olimpijskie|letnich igrzyskach olimpijskich]].

== [[Plik:GoldSilverBronze medals.svg|43px|Wszystkie medale]] Zdobyte medale ==
{| class="wikitable sortable" style="font-size:100%"
|-
! Medal
! Zawodnik
! Dyscyplina
! Konkurencja
! Rezultat
|-
| [[Plik:Gold medal.svg|20px]] Złoto || [[Erik Hansen (kajakarz)|Erik Hansen]] || [[Plik:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|30px]] [[Kajakarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|Kajakarstwo]] || K-1 1000 m || 3:53,00<ref name=autonazwa1>{{cytuj książkę | nazwisko = Miller | imię = David | tytuł = Historia igrzysk olimpijskich i MKOl Od Aten do Pekinu 1894 - 2008 | wydawca = [[Dom Wydawniczy „Rebis”]] | miejsce = Poznań | rok = 2008 | strony = 524 | isbn = 978-83-7510-279-6}}</ref>
|-
| [[Plik:Gold medal.svg|20px]] Złoto || [[Paul Elvstrøm]] || [[Plik:Olympic pictogram Sailing.png|30px]] [[Żeglarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|Żeglarstwo]] || Klasa Finn || 8171 pkt<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Miller | imię = David |tytuł = Historia igrzysk olimpijskich i MKOl Od Aten do Pekinu 1894 - 2008 | wydawca = [[Dom Wydawniczy „Rebis”]] | miejsce = Poznań | rok = 2008 | strony = 556 | isbn = 978-83-7510-279-6}}</ref>
|-
| [[Plik:Silver medal.svg|20px]] Srebro || [[William Berntsen]]
[[Steen Christensen]]
[[Søren Hancke]] || [[Plik:Olympic pictogram Sailing.png|30px]] [[Żeglarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|Żeglarstwo]] || Klasa 5,5 m|| 5678 pkt<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Miller | imię = David | tytuł = Historia igrzysk olimpijskich i MKOl Od Aten do Pekinu 1894 - 2008 | wydawca = [[Dom Wydawniczy „Rebis”]] | miejsce = Poznań | rok = 2008 | strony = 559 | isbn = 978-83-7510-279-6}}</ref>
|-
| [[Plik:Silver medal.svg|20px]] Srebro || [[Hans Fogh]]
[[Ole Gunnar Petersen]] || [[Plik:Olympic pictogram Sailing.png|30px]] [[Żeglarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|Żeglarstwo]] || Klasa Latający Holender || 5991 pkt<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Miller | imię = David | tytuł = Historia igrzysk olimpijskich i MKOl Od Aten do Pekinu 1894 - 2008 | wydawca = [[Dom Wydawniczy „Rebis”]] | miejsce = Poznań | rok = 2008 | strony = 558 | isbn = 978-83-7510-279-6}}</ref>
|-
| [[Plik:Silver medal.svg|20px]] Srebro || [[Henry From]]
[[Paul Andersen]]
[[Poul Jensen (piłkarz)|Poul Jensen]]
[[Bent Hansen]]
[[Hans Christian Nielsen]]
[[Flemming Nielsen]]
[[Poul Pedersen]]
[[Tommy Troelsen]]
[[Harald Nielsen]]
[[Henning Enoksen]]
[[Jørn Sørensen]]
[[John Danielsen]]
 || [[Plik:Football pictogram.svg|30px]] [[Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|Piłka nożna]] || Turniej mężczyzn || W finale przegrali z
[[Jugosławia na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|reprezentacją Jugosławii]] 1:3<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Miller | imię = David | tytuł = Historia igrzysk olimpijskich i MKOl Od Aten do Pekinu 1894 - 2008 | wydawca = [[Dom Wydawniczy „Rebis”]] | miejsce = Poznań | rok = 2008 | strony = 539 | isbn = 978-83-7510-279-6}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1960/FTB/mens-football-final-round.html | tytuł = ''Football at the 1960 Roma Summer Games:Men's Football Final Round'' | opublikowany = Sports-reference.com | język = en | data dostępu = 2012-07-13 | archiwum = https://web.archive.org/web/20121106123622/http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1960/FTB/mens-football-final-round.html | zarchiwizowano = 6 listopada 2012 }}</ref>
|-
| [[Plik:Bronze medal.svg|20px]] Brąz || [[Erik Hansen (kajakarz)|Erik Hansen]]
[[Helmuth Nyborg]]
[[Arne Høyer]]
[[Erling Jessen]] || [[Plik:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|30px]] [[Kajakarstwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960|Kajakarstwo]] || K-1 4x500 m || 7:46,09<ref name=autonazwa1 />
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj | url = http://www.sports-reference.com/olympics/countries/DEN/summer/1960/ | tytuł = Dennmark at the 1960 Roma Summer Games | opublikowany = Sports-reference.com | język = en | data dostępu = 2012-07-13 | archiwum = https://web.archive.org/web/20120131165428/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/DEN/summer/1960/ | zarchiwizowano = 31 stycznia 2012 }}

{{IO Dania}}
{{LIO 1960}}

[[Kategoria:1960 w Danii]]
[[Kategoria:Dania na igrzyskach olimpijskich]]
[[Kategoria:Państwa uczestniczące w Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960]]

title: Letnie Igrzyska Olimpijskie 1960

Kod MKOl: DNK

Chorąży: Benny Schmidt

Liczba zawodników: 100 w 46 konkurencjach w 15 dyscyplinach

Medale · Pozycja: 13.: Złoto · 2 · Srebro · 3 · Brąz · 1 · Razem · 6