text:
# Droga wojewódzka nr 251
Droga wojewódzka nr 251 (DW251) – droga wojewódzka w województwie wielkopolskim i kujawsko-pomorskim łącząca Kaliska koło Wągrowca ze Żninem i Inowrocławiem.
W I połowie 2018, w ramach kompleksowej przebudowy 15-kilometrowego odcinka drogi (realizowanej kosztem 47 mln zł), dotychczasowy most na Gąsawce w ciągu ul. Dworcowej w Żninie został rozebrany i zastąpiony nowym obiektem.

## Historia numeracji
Na przestrzeni lat trasa posiadała różne oznaczenia:

| Lista źródeł                                                                                |
| --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| - Mapa samochodowa Polski, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1956. Brak numerów stron w książce - Atlas samochodowy Polski 1:500 000, Druk rozpoczęto w kwietniu 1958 r. — druk ukończono w czerwcu 1958 r., Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, s. 69, 72. - Mapa samochodowa Polski 1:1 000 , Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1962. Brak numerów stron w książce - Atlas samochodowy Polski 1:500 000. Wyd. IV. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1965, s. 69, 72. - Mapa samochodowa Polski 1:1 000 , wyd. dziesiąte, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1971. Brak numerów stron w książce - Mapa samochodowa Polski 1:1 000 , wyd. jedenaste, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1972. Brak numerów stron w książce - Mapa samochodowa Polski 1:1 000 , wyd. trzecie, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1975. Brak numerów stron w książce - Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. V. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1979, s. 70, 73. ISBN 83-7000-017-7. - Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. VI. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1980, s. 70, 73. - Mapa samochodowa Polski 1:1 500 000, Załącznik do informatora samochodowo-motocyklowego – rocznik XXVIII, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1983. Brak numerów stron w książce - Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. IX. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1984, s. 70, 73. - Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. IX. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1985, s. 70, 73. |

| Lista źródeł                                                                                |
| ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| - Uchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r. nr 3, poz. 16) - Polska: atlas samochodowy 1:300 000. Wyd. pierwsze. Warszawa: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1992. ISBN 83-7000-080-0. Brak numerów stron w książce - Polska: mapa samochodowa 1:700 000, wyd. 1, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 1996–1997, ISBN 83-904373-2-5. Brak numerów stron w książce - Polska: mapa samochodowa 1:700 000, wyd. II Zmienione i poprawione, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 1997–1998, ISBN 83-904373-3-3. Brak numerów stron w książce - Polska: mapa samochodowa 1:700 000, wyd. II Zmienione i poprawione, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 1997–1998, ISBN 83-904373-3-3. Brak numerów stron w książce - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz.U. z 1998 r. nr 160, poz. 1071) - Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000, wyd. V Zmienione, poprawione i uaktualnione, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 1999–2000, ISBN 83-904373-7-6. Brak numerów stron w książce - POLSKA Atlas drogowy 1:200 000. Mapy Ścienne Beata Piętka, 2000. Brak numerów stron w książce - Polska: autoatlas 1:300 000, Autoatlas opracowano dla potrzeb Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN Spółka Akcyjna, Warszawa: ABW Sp. z o.o., 2001, ISBN 83-915542-0-1. Brak numerów stron w książce - Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000, wyd. XII Zmienione, poprawione i uaktualnione, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 2004–2005, ISBN 83-904373-7-6. Brak numerów stron w książce - Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000, wyd. XIV Zmienione, poprawione i uaktualnione, Szczecin: Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS, 2005–2006, ISBN 83-904373-7-6. Brak numerów stron w książce - Polska 2016: mapa samochodowa 1:700 000, wyd. XXVII, Dom Wydawniczy PWN, 2016, ISBN 978-83-7705-942-5. Brak numerów stron w książce - Polska 2017: atlas samochodowy 1:200 000 dla profesjonalistów. Wyd. IX. Warszawa: Dom Wydawniczy PWN, 2017. ISBN 978-83-7705-978-4. Brak numerów stron w książce - Polska 2020/2021: mapa samochodowa 1:700 000, Warszawa: Grupa PWN, 2020, ISBN 978-83-65808-36-3. Brak numerów stron w książce |

## Dopuszczalny nacisk na oś
Od 13 marca 2021 roku na drodze dozwolony jest ruch pojazdów o nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 tony z wyjątkiem określonych miejsc oznaczonych znakiem zakazu B-19.

### Do 13 marca 2021 r.
Wcześniej droga wojewódzka nr 251 była objęta ograniczeniami dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi:
| Znak  | Dopuszczalny nacisk | Odcinek                              |
| ----- | ------------------- | ------------------------------------ |
| DW251 | do 10 ton           | Barcin – Inowrocław                  |
| DW251 | do 8 ton            | Kaliska – Damasławek – Żnin – Barcin |

## Miejscowości na trasie
- Kaliska
- Tarnowo Pałuckie
- Łekno
- Niemczyn
- Damasławek
- Juncewo
- Słębowo
- Żnin
- Murczyn
- Młodocin
- Pturek
- Knieja
- Barcin
- Piechcin
- Pakość
- Rybitwy
- Kościelec Kujawski
- Rycerzewo
- Cieślin
- Inowrocław

title: Droga wojewódzka nr 251

wikitext:
{{Droga infobox
 |typ                      = DW
 |kraj                     = PL
 |numer                    = 251
 |tabliczka                =
 |początek drogi           = [[Kaliska (powiat wągrowiecki)|Kaliska]] {{AS-droga|W|241}}
 |koniec drogi             = [[Sławęcinek (województwo kujawsko-pomorskie)|Sławęcinek]] {{AS-droga|K|25}}
 |data otwarcia            =
 |zbudowano                =
 |długość                  = 74
 |1. jezdnia               =
 |1. jezdnia opis          =
 |w budowie                =
 |2. jezdnia               =
 |2. jezdnia opis          =
 |jednostki                =
 |1. jednostka             = [[województwo wielkopolskie|wielkopolskie]]
 |2. jednostka             = [[województwo kujawsko-pomorskie|kujawsko-pomorskie]]
 |3. jednostka             =
 |4. jednostka             =
 |5. jednostka             =
 |6. jednostka             =
 |7. jednostka             =
 |8. jednostka             =
 |9. jednostka             =
 |10. jednostka            =
 |11. jednostka            =
 |12. jednostka            =
 |13. jednostka            =
 |14. jednostka            =
 |15. jednostka            =
 |16. jednostka            =
 |17. jednostka            =
 |18. jednostka            =
 |19. jednostka            =
 |1. łącznik - nazwa       =
 |1. łącznik - trasa       =
 |2. łącznik - nazwa       =
 |2. łącznik - trasa       =
 |mapa                     =
 |podpis mapy              =
 |mapa szczegółowa         =
 |podpis mapy szczegółowej =
 |zdjęcie                  =
 |podpis zdjęcia           =
 |przebieg określenie      =
 |trasa                    = {{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Kaliska (powiat wągrowiecki)|Kaliska]]|W|241}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Damasławek]]}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Żnin]]|K|5|261}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Murczyn]]|W|253}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Barcin]]|W|254}}
{{AS-przeszkoda|ok|MOS|km=|nad [[Noteć|Notecią]] w Barcinie}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||Barcin|W|254}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Pakość]]|W|255}}
{{AS-przeszkoda|ok|MOS|km=|nad Notecią w Pakości}}
{{AS-węzeł|ok|KRZ||[[Inowrocław]], ul. Kruśliwiecka, Szosa Bydgoska}}
{{AS-węzeł|ok|WB||[[Sławęcinek (województwo kujawsko-pomorskie)|Sławęcinek]]|K|25}}
 |commons                  =
 |wikinews                 =
 |www                      =
}}
'''Droga wojewódzka nr 251''' ('''DW251''') – [[droga wojewódzka]] w województwie [[województwo wielkopolskie|wielkopolskim]] i [[województwo kujawsko-pomorskie|kujawsko-pomorskim]] łącząca [[Kaliska (powiat wągrowiecki)|Kaliska]] koło [[Wągrowiec|Wągrowca]] ze [[Żnin]]em i [[Inowrocław]]iem.

W I połowie 2018, w ramach kompleksowej przebudowy 15-kilometrowego odcinka drogi (realizowanej kosztem 47 mln zł), dotychczasowy most na [[Gąsawka|Gąsawce]] w ciągu ul. Dworcowej w [[Żnin]]ie został rozebrany i zastąpiony nowym obiektem<ref>{{cytuj stronę|url=http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,23105564,nowy-most-na-gasawce-w-zninie-zastapi-stary-trwa-budowa.html|tytuł=Nowy most na Gąsawce w Żninie zastąpi stary. Trwa budowa|opublikowany=bydgoszcz.wyborcza.pl|język=pl|data dostępu=2018-03-06}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20180307022838/http://edroga.pl/drogi-i-mosty/bezpieczny-most-w-zninie-270215061|tytuł=Bezpieczny most w Żninie|opublikowany=edroga.pl|język=pl|data dostępu=2018-03-06}}</ref>.

== Historia numeracji ==
Na przestrzeni lat trasa posiadała różne oznaczenia:
{{Clear}}
{| class="wikitable" style="font-size:95%; align:left; text-align:center;"
|-
! Numer
! Kategoria
! Przebieg
! Lata obowiązywania
! Źródło
! Uwagi
|-
! ?
| style="text-align:left"| • ''droga drugorzędna / droga lokalna („droga inna”)'': do 1985
• ''droga krajowa'': od 1 X 1985<ref>''Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych'' ({{Dziennik Ustaw|rok=1985|numer=14|pozycja=60}})</ref>
| ([[Wągrowiec]]) [[Kaliska (powiat wągrowiecki)|Kaliska]] – [[Niemczyn (województwo wielkopolskie)|Niemczyn]] – [[Damasławek]] – [[Żnin]] – [[Barcin]] – [[Pakość]] – [[Inowrocław]]
| 1952–1986
|  style="text-align:left"| {{Ukryj |tytuł = Lista źródeł |1 = {{small|
* {{Cytuj |tytuł = Mapa samochodowa Polski |wydawca = [[Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych|Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych]] |miejsce = [[Warszawa]] |data = 1956}}
* {{Cytuj |tytuł = Atlas samochodowy Polski 1:500 000 |opis = Druk rozpoczęto w kwietniu 1958 r. — druk ukończono w czerwcu 1958 r.  |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |s = 69, 72}}
* {{Cytuj |url = http://chartae-antiquae.cz/en/maps/47249 |tytuł = Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |data = 1962}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Atlas samochodowy Polski 1:500 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |rok = 1965 |wydanie = IV |strony = 69, 72}}
* {{Cytuj |tytuł = Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |data = 1971 |wydanie = dziesiąte}}
* {{Cytuj |tytuł = Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |data = 1972 |wydanie = jedenaste}}
* {{Cytuj |tytuł = Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |data = 1975 |wydanie = trzecie}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Samochodowy atlas Polski 1:500 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |rok = 1979 |wydanie = V |strony = 70, 73 |isbn = 83-7000-017-7}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Samochodowy atlas Polski 1:500 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |rok = 1980 |wydanie = VI |strony = 70, 73}}
* {{Cytuj |tytuł = Mapa samochodowa Polski 1:1 500 000 |opis = Załącznik do informatora samochodowo-motocyklowego – rocznik XXVIII |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |data = 1983}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Samochodowy atlas Polski 1:500 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |rok = 1984 |wydanie = IX |strony = 70, 73}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Samochodowy atlas Polski 1:500 000 |wydawca = Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych |miejsce = Warszawa |rok = 1985 |wydanie = IX |strony = 70, 73}}
}}
}}
| style="text-align:left"|
* na niektórych mapach i atlasach nie ma miejscowości Kaliska
* nieznana numeracja
* kategoria na podstawie materiałów źródłowych
|-
! 251
| style="text-align:left"| • ''[[droga krajowa]]'': 1 X 1985 – 31 XII 1998
• ''[[droga wojewódzka]]'': od 1 I 1999
| Kaliska – Damasławek – Żnin – Barcin – Pakość – Inowrocław
| od 14 II 1986
| style="text-align:left"| {{Ukryj |tytuł = Lista źródeł |1 = {{small|
* ''Uchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych'' ({{Monitor Polski|rok=1986|numer=3|pozycja=16}})
* {{Cytuj książkę |tytuł = Polska: atlas samochodowy 1:300 000 |wydawca = [[Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych]] |miejsce = Warszawa |rok = 1992 |wydanie = pierwsze |isbn = 83-7000-080-0}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska: mapa samochodowa 1:700 000 |wydawca = [[Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS]] |miejsce = [[Szczecin]] |data = 1996-1997 |wydanie = 1 |isbn = 83-904373-2-5}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska: mapa samochodowa 1:700 000 |wydawca = Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS |miejsce = Szczecin |data = 1997-1998 |wydanie = II Zmienione i poprawione |isbn = 83-904373-3-3}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska: mapa samochodowa 1:700 000 |wydawca = Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS |miejsce = Szczecin |data = 1997-1998 |wydanie = II Zmienione i poprawione |isbn = 83-904373-3-3}}
* ''Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich'' ({{Dziennik Ustaw|rok=1998|numer=160|pozycja=1071}})
* {{Cytuj |tytuł = Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000 |wydawca = Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS |miejsce = Szczecin |data = 1999-2000 |wydanie = V Zmienione, poprawione i uaktualnione |isbn = 83-904373-7-6}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = POLSKA Atlas drogowy 1:200 000 |wydawca = Mapy Ścienne Beata Piętka |rok = 2000}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska: autoatlas 1:300 000 |opis = Autoatlas opracowano dla potrzeb Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN Spółka Akcyjna |wydawca = ABW Sp. z o.o. |miejsce = Warszawa |data = 2001 |isbn = 83-915542-0-1}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000 |wydawca = Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS |miejsce = Szczecin |data = 2004-2005 |wydanie = XII Zmienione, poprawione i uaktualnione |isbn = 83-904373-7-6}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska: mapa samochodowa z podziałem administracyjnym 1:700 000 |wydawca = Wydawnictwo Kartograficzne KOMPAS |miejsce = Szczecin |data = 2005-2006 |wydanie = XIV Zmienione, poprawione i uaktualnione |isbn = 83-904373-7-6}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska 2016: mapa samochodowa 1:700 000 |wydawca = Dom Wydawniczy PWN |data = 2016 |wydanie = XXVII |isbn = 978-83-7705-942-5}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Polska 2017: atlas samochodowy 1:200 000 dla profesjonalistów |wydawca = Dom Wydawniczy PWN |miejsce = Warszawa |data = 2017 |wydanie = IX |isbn = 978-83-7705-978-4}}
* {{Cytuj |tytuł = Polska 2020/2021: mapa samochodowa 1:700 000 |wydawca = Grupa PWN |miejsce = Warszawa |data = 2020 |isbn = 978-83-65808-36-3}}
}}
}}
| [[#Dopuszczalny nacisk na oś|informacje dla ruchu ciężkiego]]
|}

== Dopuszczalny nacisk na oś ==
Od 13 marca 2021 roku na drodze dozwolony jest ruch pojazdów o nacisku pojedynczej [[Oś napędowa|osi napędowej]] do 11,5 tony z wyjątkiem określonych miejsc oznaczonych [[Znaki zakazu|znakiem zakazu B-19]]<ref>''Ustawa z dnia 18 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw'' ({{Dziennik Ustaw|2021|54}})</ref>.

=== Do 13 marca 2021 r. ===
Wcześniej droga wojewódzka nr 251 była objęta ograniczeniami dopuszczalnego nacisku pojedynczej osi:
{| class="wikitable"
! Znak
! Dopuszczalny
nacisk
! Odcinek
|-
! [[Plik:DW251 10ton.svg|60px|DW251]]
| do 10 ton
| [[Barcin]] {{AS-droga|W|254}} – [[Inowrocław]] {{AS-droga|K|25}}<ref group=uwaga>''Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 21 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t'' ({{Dziennik Ustaw|2017|878}})</ref>
|-
! [[Plik:DW251-PL.svg|60px|DW251]]
| do 8 ton
| [[Kaliska (powiat wągrowiecki)|Kaliska]] – [[Damasławek]] – [[Żnin]] – Barcin<ref group=uwaga>{{Cytat
 |treść =
Art. 41. 1. Po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.
2. Minister właściwy do spraw transportu ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz:
1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej
osi do 10 t,
2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t
– mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego.

3. Drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt 1, drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią
sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t.
 |autor =
 |źródło = ''Ustawa o drogach publicznych'' ({{Dziennik Ustaw|2016|1140}})
}}</ref>
|}

== Miejscowości na trasie ==
* [[Kaliska (powiat wągrowiecki)|Kaliska]]
* [[Tarnowo Pałuckie]]
* [[Łekno (województwo wielkopolskie)|Łekno]]
* [[Niemczyn (województwo wielkopolskie)|Niemczyn]]
* [[Damasławek]]
* [[Juncewo (województwo kujawsko-pomorskie)|Juncewo]]
* [[Słębowo]]
* [[Żnin]]
* [[Murczyn]]
* [[Młodocin]]
* [[Pturek]]
* [[Knieja (powiat żniński)|Knieja]]
* [[Barcin]]
* [[Piechcin]]
* [[Pakość]]
* [[Rybitwy (województwo kujawsko-pomorskie)|Rybitwy]]
* [[Kościelec (województwo kujawsko-pomorskie)|Kościelec Kujawski]]
* [[Rycerzewo]]
* [[Cieślin (województwo kujawsko-pomorskie)|Cieślin]]
* [[Inowrocław]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Drogi wojewódzkie w Polsce|2}}
[[Kategoria:Drogi wojewódzkie w województwie wielkopolskim|251]]
[[Kategoria:Drogi wojewódzkie w województwie kujawsko-pomorskim|251]]

Początek drogi: Kaliska

Koniec drogi: Sławęcinek

Długość: 74 km

Województwa: wielkopolskie, · kujawsko-pomorskie


text:
# Monte Viso
Monte Viso (fr. Mont Viso, oks. Mont Vísol lub Vísol; 3841 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Alp Kotyjskich.

## Geografia
Masyw górski Monte Viso (w szerszym znaczeniu) usytuowany jest na pograniczu Francji i Włoch, jednak ścisły masyw tej góry w całości usytuowany jest na terenie Włoch. Masyw jest otoczony od wschodu i północnego wschodu źródłowym odcinkiem doliny Padu, od południa i zachodu doliną Varaita, zaś w wąskim segmencie na północnym zachodzie – doliną Guil, należącą już do francuskiego regionu Queyras.
Obok głównego szczytu w ścisłym masywie Monte Viso rozróżnia się jeszcze kilka ważniejszych kulminacji: w grani południowo-zachodniej – Viso di Vallanta (3781 m n.p.m.), Punta Corsica (3443 m n.p.m.), Punta Caprera (3387 m n.p.m.) i Rocce di Viso (3067 m n.p.m.), w grani południowo-wschodniej – Punta Sella (3443 m n.p.m.), Punta Barraco (3237 m n.p.m.) i przełęcz Passo delle Sagnette (2991 m n.p.m.), a w grani północno-zachodniej – Visolotto (3348 m n.p.m.). Granica francusko-włoska przebiega przez Punta Gastaldi (3214 m n.p.m.), niespełna 1 km na pn.-zach. od Visolotto.
Szczyt Monte Viso ma dwa wierzchołki. Wierzchołek północno-wschodni, nazywany dawniej Punta Trieste (3841 m n.p.m., zwieńczony stalowym krzyżem) oraz wierzchołek południowo-zachodni, zwany Punta Nizza (na mapach – bez podanej koty). Punta Nizza uważana była zwykle (w literaturze alpinistycznej) za nieco niższą od Punta Trieste, tym niemniej na najnowszych mapach (Carta Tecnica Regionale, 1:10 000) jej wysokość określona jest na 3842 m n.p.m., a więc byłaby ona wyższa od wierzchołka z krzyżem.
W masywie Monte Viso (w szerszym znaczeniu) znajduje się szereg jezior, z których najważniejsze to Lago Grande di Viso u wschodnich podnóży szczytu oraz Lago delle Forcioline u podnóży południowych.
Masyw znany jest również z tego, że w jego północnej części, w Pian del Re (gmina Crissolo) w pobliżu granicy włosko-francuskiej, znajdują się źródła największej rzeki Włoch – Padu.

## Dzieje zdobywania
Monte Viso jest najwyższym szczytem południowego Piemontu. Ze względu na swoje usytuowanie, znaczną wysokość w stosunku do otaczających szczytów i widoczność od strony wschodniej (nawet z daleka) był nawet jeszcze w połowie XIX w. uznawany za najwyższą i "najważniejszą" górę całej Italii. Stanowił pożądany i nadzwyczaj "honorny" cel wypraw górskich.
Pierwszego znanego wejścia na Monte Viso dokonali 30 sierpnia 1861 r. William Mathews, F. W. Jacomb z przewodnikami Michelem i Jean-Baptiste Crozami z Chamonix. Niespełna rok później, 4 lipca 1862 r. szczyt zdobyli Francis Fox Tuckett oraz Włoch Bartolomeo Peyrot z przewodnikami Michelem Crozem i Peterem Perrenem z Zermatt.
W 1863 r. podczas wycieczki na Monte Viso, w której uczestniczyli Quintino Sella, Paolo i Giacinto Ballada di Saint-Robert, Giovanni Barracco oraz przewodnicy górscy z doliny Varaita Giovanni Battista Abbà, Raimondo Gertoux i Giuseppe Bodoino, powstała myśl założenia Włoskiego Klubu Alpejskiego (wł. Club Alpino Italiano) – jednej z pierwszych na świecie organizacji turystycznych.
15 lipca 1990 w czasie zejścia ze szczytu zginął polski antropolog, dziennikarz i alpinista Juliusz Slaski (ur. 1920).

wikiname: plwiki

title: Monte Viso

in_language: pl

wikitext:
{{Góra infobox
 |nazwa                 = Monte Viso
 |nazwa oryginalna      =
 |grafika               = Monviso da strada per Barge-2.jpg
 |opis grafiki          = Monte Viso: widok z północy
 |państwo               = ITA
 |położenie             =
 |pasmo                 = [[Alpy Kotyjskie]]
 |wysokość              = 3841
 |kod mapy              = Piemont
 |wybitność             = 2062
 |data zdobycia         = 30 sierpnia 1861
 |pierwsze wejście      = M. Croz, W. Mathews i F. Jacomb
 |data zdobycia zimą    =
 |pierwsze wejście zimą =
 |współrzędne           = 44°40′N 7°7′E
 |commons               = Monviso
}}
'''Monte Viso''' ([[język francuski|fr.]] ''Mont Viso'', [[język oksytański|oks.]] ''Mont Vísol'' lub ''Vísol''; 3841 m n.p.m.) – najwyższy szczyt [[Alpy Kotyjskie|Alp Kotyjskich]].

== Geografia ==
Masyw górski Monte Viso (w szerszym znaczeniu) usytuowany jest na pograniczu [[Francja|Francji]] i [[Włochy|Włoch]], jednak ścisły masyw tej góry w całości usytuowany jest na terenie [[Włochy|Włoch]]. Masyw jest otoczony od wschodu i północnego wschodu źródłowym odcinkiem doliny [[Pad (rzeka)|Padu]], od południa i zachodu doliną [[Varaita]], zaś w wąskim segmencie na północnym zachodzie – doliną [[Guil]], należącą już do francuskiego regionu [[Queyras]].

Obok głównego szczytu w ścisłym masywie Monte Viso rozróżnia się jeszcze kilka ważniejszych kulminacji: w grani południowo-zachodniej – Viso di Vallanta (3781 m n.p.m.), Punta Corsica (3443 m n.p.m.), Punta Caprera (3387 m n.p.m.) i Rocce di Viso (3067 m n.p.m.), w grani południowo-wschodniej – Punta Sella (3443 m n.p.m.), Punta Barraco (3237 m n.p.m.) i przełęcz Passo delle Sagnette (2991 m n.p.m.), a w grani północno-zachodniej – Visolotto (3348 m n.p.m.). Granica francusko-włoska przebiega przez Punta Gastaldi (3214 m n.p.m.), niespełna 1 km na pn.-zach. od Visolotto.

Szczyt Monte Viso ma dwa wierzchołki. Wierzchołek północno-wschodni, nazywany dawniej Punta Trieste (3841 m n.p.m., zwieńczony stalowym krzyżem) oraz wierzchołek południowo-zachodni, zwany Punta Nizza (na mapach – bez podanej koty). Punta Nizza uważana była zwykle (w literaturze alpinistycznej) za nieco niższą od Punta Trieste, tym niemniej na najnowszych mapach (Carta Tecnica Regionale, 1:10 000) jej wysokość określona jest na 3842 m n.p.m., a więc byłaby ona wyższa od wierzchołka z krzyżem.

W masywie Monte Viso (w szerszym znaczeniu) znajduje się szereg jezior, z których najważniejsze to Lago Grande di Viso u wschodnich podnóży szczytu oraz Lago delle Forcioline u podnóży południowych.

Masyw znany jest również z tego, że w jego północnej części, w Pian del Re (gmina [[Crissolo]]) w pobliżu granicy włosko-francuskiej, znajdują się źródła największej rzeki Włoch – [[Pad (rzeka)|Padu]].

== Dzieje zdobywania ==
[[Plik:Mont viso.jpg|thumb|250px|Północna ściana Monte Viso, widziana z ''Col Vallante'']]
Monte Viso jest najwyższym szczytem południowego [[Piemont]]u<ref>Włochy. Mapa przeglądowa Europy, skala 1:1 500 000, PPWK Warszawa-Wrocław 1982</ref>. Ze względu na swoje usytuowanie, znaczną wysokość w stosunku do otaczających szczytów i widoczność od strony wschodniej (nawet z daleka) był nawet jeszcze w połowie [[XIX wiek|XIX w.]] uznawany za najwyższą i "najważniejszą" górę całej Italii. Stanowił pożądany i nadzwyczaj "honorny" cel wypraw górskich.

Pierwszego znanego wejścia na Monte Viso dokonali 30 sierpnia [[1861]] r. [[William Mathews]], [[Frederick William Jacomb|F. W. Jacomb]] z przewodnikami [[Michel Croz|Michelem]] i [[Jean-Baptiste Croz]]ami z [[Chamonix]]. Niespełna rok później, 4 lipca [[1862]] r. szczyt zdobyli [[Francis Fox Tuckett]] oraz Włoch Bartolomeo Peyrot z przewodnikami Michelem Crozem i [[Peter Perren|Peterem Perrenem]] z [[Zermatt]].

W [[1863]] r. podczas wycieczki na Monte Viso, w której uczestniczyli [[Quintino Sella]], Paolo i Giacinto Ballada di Saint-Robert, Giovanni Barracco oraz przewodnicy górscy z doliny [[Varaita]] Giovanni Battista Abbà, Raimondo Gertoux i Giuseppe Bodoino, powstała myśl założenia Włoskiego Klubu Alpejskiego (wł. [[Club Alpino Italiano]]) – jednej z pierwszych na świecie [[Organizacje turystyczne|organizacji turystycznych]].

[[15 lipca]] [[1990]] w czasie zejścia ze szczytu zginął polski antropolog, dziennikarz i alpinista [[Juliusz Slaski]] (ur. 1920).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Szczyty Alp Kotyjskich]]
[[Kategoria:Szczyty Włoch]]

title: Monte Viso

Państwo: Włochy

Położenie: Prowincja Cuneo

Pasmo: Alpy Kotyjskie

Pierwsze wejście: 30 sierpnia 1861 · M. Croz, W. Mathews i F. Jacomb


text:
# Jan Zebrzydowski
Jan Zebrzydowski herbu Radwan (ur. 1583, zm. 6 września 1641) – miecznik koronny w latach 1620–1641,  starosta lanckoroński w 1617 roku, starosta nowokorczyński, pułkownik wojska powiatowego województwa krakowskiego w 1624 i 1632 roku, rotmistrz wojska powiatowego województwa krakowskiego w 1620 roku, 1624 roku, 1632 roku.

## Życiorys
Syn Mikołaja Zebrzydowskiego marszałka wielkiego koronnego i Doroty Herburtówny (zm. 1610) z Felsztyna.
Jan w domu rodzinnym zdobył staranne wychowanie i elementarne wykształcenie. W wieku trzynastu lat rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej. Od 1601 r. jego nauczycielem był ks. Szczęsny Żebrowski, matematyk z Akademii Wileńskiej, a i później ks. Tomasz Bucki, kustosz kolegiaty św. Michała na Wawelu i proboszcz w Pacanowie. W 1603 r. Jan Zebrzydowski został członkiem jezuickiej Sodalicji Mariańskiej. Był wiernym przyjacielem, obrońcą i dobrodziejem Towarzystwa Jezusowego, wspierając klasztor św. Barbary coroczną jałmużną.
W 1604 r. podczas wojny Austrii z Turcją dwudziestoletni Jan stanął na czele chorągwi, zwanej Milicją św. Michała, i wyruszył pod Ostrzyhom na Węgry. Kiedy przybył na miejsce, Turcy odstępowali od miasta. Mikołaj Zebrzydowski poczytał to wydarzenie za opatrznościowe, dlatego wysłał syna w 1605 r. na pielgrzymkę do kościoła św. Michała do Gargano w Apulii. Po drodze Jan zwiedził Hiszpanię, Francję, Niemcy i w 1608 r. powrócił do kraju.
Trzy lata później ożenił się z Barbarą Lubomirską, córką Sebastiana, kasztelana wojnickiego i jego drugiej żony – Anny Branickiej. Barbara wydała na świat pięcioro dzieci: Zofię (1612) – zamężną Szyszkowską starościnę warecką, Michała (1613), Annę (1614) – żonę Abrahama Gołuchowskiego starosty stężyckiego, Franciszka Floriana (1615) kasztelana lubelskiego, Reginę Anastazję (1617) – dominikankę pod imieniem Dominika. Po śmierci kasztelanki (1629/1630) Jan ożenił się po raz drugi, z Ewą Katarzyną Warszycką, która zmarła w 1643 r., nie pozostawiając potomka.
Poseł województwa krakowskiego na sejm zwyczajny 1613 roku.
Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa krakowskiego w 1632 roku, podpisał jego pacta conventa. Był marszałkiem sejmiku województwa krakowskiego w 1632 roku. Poseł na sejm koronacyjny 1633 roku.
Na co dzień syn fundatora Kalwarii prowadził życie głęboko religijne. Oddawał się pobożnym rozmyślaniom na Dróżkach, działał w bractwie św. Anny. Zmarł 6 września 1641 r. w Nowym Korczynie. Został pochowany w kościele w Kalwarii.

title: Jan Zebrzydowski

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię              = Jan Zebrzydowski
 |wszystkie imiona  =
 |imię oryginalne   =
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |herb              = Herb Radwan.svg
 |opis herbu        = [[Radwan (herb szlachecki)|Radwan]]
 |tytuł             =
 |dynastia          =
 |rodzina           = [[Zebrzydowscy herbu Radwan]]
 |data urodzenia    = [[1583]]
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      = [[6 września]] [[1641]]
 |miejsce śmierci   = [[Nowy Korczyn]]
 |ojciec            = [[Mikołaj Zebrzydowski]]
 |matka             = [[Dorota Herburtówna]]
 |mąż               =
 |żona              = 1) [[Barbara Lubomirska]]<br />2) Ewa Katarzyna Warszycka
 |dzieci            = Zofia, [[Michał Zebrzydowski|Michał]], Anna, Franciszek Florian, Regina Anastazja
 |rodzeństwo        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
}}
'''Jan Zebrzydowski''' herbu [[Radwan (herb szlachecki)|Radwan]] (ur. [[1583]], zm. [[6 września]] [[1641]]) – miecznik koronny w latach [[1620]]–1641,  starosta lanckoroński w [[1617]] roku<ref>w tym roku uzyskał dożywocie na starostwo lanckorońskie z N. Lubomirską, Krzysztof Chłapowski, Starostowie niegrodowi w Koronie 1565-1795 Materiały źródłowe, Warszawa, Bellerive-sur-Allier 2017, s. 74.</ref>, starosta nowokorczyński<ref>Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV-XVIII wieku. Spisy. Oprac. Krzysztof Chłapowski, [[Stefan Ciara]], Łukasz Kądziela, Tomasz Nowakowski, [[Edward Opaliński]], Grażyna Rutkowska, [[Teresa Zielińska (historyczka)|Teresa Zielińska]]. Kórnik 1992, s. 217.</ref>, pułkownik [[wojsko powiatowe|wojska powiatowego]] [[województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)|województwa krakowskiego]] w 1624 i 1632 roku, rotmistrz [[wojsko powiatowe|wojska powiatowego]] województwa krakowskiego w 1620 roku, 1624 roku, 1632 roku<ref>Dariusz Kupisz, Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572 – 1717, Lublin 2008, s. 185, 422.</ref>.

== Życiorys ==
Syn [[Mikołaj Zebrzydowski|Mikołaja Zebrzydowskiego]] [[marszałek wielki koronny|marszałka wielkiego koronnego]] i [[Dorota Herburtówna|Doroty Herburtówny]] (zm. [[1610]]) z [[Bohušov|Felsztyna]].

Jan w domu rodzinnym zdobył staranne wychowanie i elementarne wykształcenie. W wieku trzynastu lat rozpoczął studia na [[Uniwersytet Jagielloński|Akademii Krakowskiej]]. Od [[1601]] r. jego nauczycielem był ks. Szczęsny Żebrowski, matematyk z Akademii Wileńskiej, a i później ks. Tomasz Bucki, kustosz kolegiaty św. Michała na [[Wawel]]u i proboszcz w [[Pacanów|Pacanowie]]. W [[1603]] r. Jan Zebrzydowski został członkiem [[Jezuici|jezuickiej]] [[Sodalicja Mariańska|Sodalicji Mariańskiej]]. Był wiernym przyjacielem, obrońcą i dobrodziejem Towarzystwa Jezusowego, wspierając klasztor św. Barbary coroczną jałmużną.

W [[1604]] r. podczas wojny [[Austria|Austrii]] z [[Turcja|Turcją]] dwudziestoletni Jan stanął na czele chorągwi, zwanej Milicją św. Michała, i wyruszył pod [[Ostrzyhom]] na [[Węgry]]. Kiedy przybył na miejsce, Turcy odstępowali od miasta. Mikołaj Zebrzydowski poczytał to wydarzenie za opatrznościowe, dlatego wysłał syna w [[1605]] r. na pielgrzymkę do kościoła św. Michała do [[Półwysep Gargano|Gargano]] w [[Apulia|Apulii]]. Po drodze Jan zwiedził [[Hiszpania|Hiszpanię]], [[Francja|Francję]], [[Niemcy]] i w [[1608]] r. powrócił do kraju.

Trzy lata później ożenił się z [[Barbara Lubomirska|Barbarą Lubomirską]], córką [[Sebastian Lubomirski (ok. 1546–1613)|Sebastiana]], kasztelana wojnickiego i jego drugiej żony – [[Anna Branicka|Anny Branickiej]]. Barbara wydała na świat pięcioro dzieci: Zofię ([[1612]]) – zamężną [[Piotr Szyszkowski|Szyszkowską]] starościnę warecką, [[Michał Zebrzydowski|Michała]] ([[1613]]), Annę ([[1614]]) – żonę Abrahama Gołuchowskiego starosty stężyckiego, [[Franciszek Florian Zebrzydowski|Franciszka Floriana]] ([[1615]]) kasztelana lubelskiego, Reginę Anastazję ([[1617]]) – dominikankę pod imieniem Dominika. Po śmierci kasztelanki ([[1629]]/[[1630]]) Jan ożenił się po raz drugi, z Ewą Katarzyną Warszycką, która zmarła w [[1643]] r., nie pozostawiając potomka.

Poseł [[województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)|województwa krakowskiego]] na [[sejm zwyczajny 1613]] roku<ref>[[Janusz Byliński]], Dwa sejmy z roku 1613, Wrocław 1984, s. 246.</ref>.

Był elektorem [[Władysław IV Waza|Władysława IV Wazy]] z [[województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)|województwa krakowskiego]] w [[1632]] roku<ref>Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., s. A.</ref>, podpisał jego ''[[pacta conventa]]''<ref>Porządek Na Seymie Walnym Elekcyey, miedzy Warszawą a Wolą, Przez opisane Artykuły, do samego tylko Aktu Elekcyey należące, vchwalony y postanowiony. Roku Pańskiego, M. DC. XXXII. Dnia 27. Września, s. 17.</ref>. Był marszałkiem sejmiku województwa krakowskiego w 1632 roku<ref>Złota księga szlachty polskiej, r. XXV, Poznań 1903, s. 144.</ref>. Poseł na [[sejm koronacyjny 1633]] roku<ref>[[Jan Dzięgielewski]], Izba poselska w systemie władzy Rzeczypospolitej w czasach Władysława IV, Warszawa 1992, s. 182.</ref>.

Na co dzień syn fundatora [[Kalwaria Zebrzydowska|Kalwarii]] prowadził życie głęboko religijne. Oddawał się pobożnym rozmyślaniom na [[Sanktuarium pasyjno-maryjne w Kalwarii Zebrzydowskiej|Dróżkach]], działał w bractwie św. Anny. Zmarł 6 września 1641 r. w [[Nowy Korczyn|Nowym Korczynie]]. Został pochowany w kościele w Kalwarii.

== Bibliografia ==
* {{cytuj stronę| url          = http://www.kalwaria.eu/viewItem,dzieje_rodu_zebrzydowskich.html| tytuł        = Dzieje Rodu Zebrzydowskich
| data dostępu =
| autor        = o. Aleksander Sitnik OFM
| nazwisko     =
| imię         =
| autor2       =
| nazwisko2    =
| imię2        =

| data         =
| rok          =
| miesiąc      =
| praca        =
| opublikowany =
| oznaczenie   =
| strony       =
| język        =
| id           =
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Zebrzydowski, Jan}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej]]
[[Kategoria:Członkowie dworu Władysława IV Wazy]]
[[Kategoria:Członkowie dworu Zygmunta III Wazy]]
[[Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Elektorzy Władysława IV Wazy]]
[[Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Kalwarią Zebrzydowską]]
[[Kategoria:Marszałkowie sejmikowi (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Miecznicy wielcy koronni]]
[[Kategoria:Polscy członkowie Sodalicji Mariańskiej]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1613]]
[[Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1633]]
[[Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Pułkownicy wojsk powiatowych (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Rotmistrzowie  wojsk powiatowych (województwo krakowskie)]]
[[Kategoria:Starostowie lanckorońscy]]
[[Kategoria:Starostowie nowokorczyńscy]]
[[Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Władysława IV Wazy]]
[[Kategoria:Zebrzydowscy herbu Radwan|Jan Zebrzydowski]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1583]]
[[Kategoria:Zmarli w 1641]]

title: Jan Zebrzydowski

Rodzina: Zebrzydowscy herbu Radwan

Data i miejsce śmierci: 6 września 1641 · Nowy Korczyn

Ojciec: Mikołaj Zebrzydowski

Matka: Dorota Herburtówna

Żona: 1) Barbara Lubomirska · 2) Ewa Katarzyna Warszycka

Dzieci: Zofia, Michał, Anna, Franciszek Florian, Regina Anastazja


text:
# Platyzoa
Platyzoa – grupa acelomatycznych lub pseudocelomatycznych robaków, której wyodrębnienie zaproponował Thomas Cavalier-Smith w 1998 r.
Są to beznogie, miękkie zwierzęta dwubocznie symetryczne, których długość jest większa od szerokości. Na podstawie badań molekularnych jest uważana za klad.
Obejmuje 7 typów:
- Platyhelminthes
- Gastrotricha
- Rotifera
- Gnathostomulida
- Acanthocephala
- Micrognathozoa
- Cycliophora

Platyzoa uznawane są za grupę siostrzaną Lophotrochozoa lub ich część.

title: Platyzoa

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Platyzoa''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Thomas Cavalier-Smith|Cavalier-Smith]], 1998
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Habrotrocha rosa 1.jpg
 |opis grafiki           = ''Habrotrocha rosa''
 |podkrólestwo           = [[Tkankowce właściwe|Eumetazoa]]
{{wstaw takson|[[zwierzęta dwubocznie symetryczne|Bilateria]]}}
 |nadtyp                 = '''Platyzoa'''
 |synonimy               =
 |wikispecies            = Platyzoa
 |commons                = Platyzoa
}}
'''Platyzoa''' – grupa [[wtórna jama ciała|acelomatycznych]] lub pseudocelomatycznych robaków, której wyodrębnienie zaproponował [[Thomas Cavalier-Smith]] w 1998 r.

Są to beznogie, miękkie [[zwierzęta dwubocznie symetryczne]], których długość jest większa od szerokości. Na podstawie badań molekularnych jest uważana za [[klad]].

Obejmuje 7 typów:

* [[płazińce|Platyhelminthes]]
* [[brzuchorzęski|Gastrotricha]]
* [[wrotki (biologia)|Rotifera]]
* [[szczękogębe|Gnathostomulida]]
* [[kolcogłowy|Acanthocephala]]
* [[Drobnoszczękie|Micrognathozoa]]
* [[lejkogębce|Cycliophora]]

Platyzoa uznawane są za grupę siostrzaną [[Lofotrochorowce|Lophotrochozoa]] lub ich część.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=126691 | tytuł = The Taxonomicon – Taxon: Infrakingdom Platyzoa Cavalier-Smith, 1998 | opublikowany = sn2000.taxonomy.nl | archiwum = https://web.archive.org/web/20051127161545/http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=126691 | zarchiwizowano = 2005-11-27}} {{lang|en}} – dostęp 31 stycznia 2006
* {{Cytuj stronę | url = http://www.paru.cas.cz/folia/pdf/2-01/Zrz.pdf | tytuł = The interrelationships of metazoan parasites: a review of phylum- and higher-level hypotheses from recent morphological and molecular phylogenetic analyses | opublikowany = paru.cas.cz | archiwum = https://web.archive.org/web/20071025220832/http://www.paru.cas.cz/folia/pdf/2-01/Zrz.pdf | zarchiwizowano = 2007-10-25}} {{lang|en}} – dostęp 31 stycznia 2006
* [http://taylorandfrancis.metapress.com/(karlsa55kkmi3nmox1xujfbv)/app/home/contribution.asp?referrer=parent&backto=issue,9,14;journal,32,42;linkingpublicationresults,1:102493,1 Triploblastic Relationships with Emphasis on the Acoelomates and the Position of Gnathostomulida, Cycliophora, Plathelminthes, and Chaetognatha: A Combined Approach of 18S rDNA Sequences and Morphology] {{lang|en}} – dostęp 31 stycznia 2006
* [https://dx.doi.org/10.1111/j.1096-0031.2001.tb00116.x Myzostomida Are Not Annelids: Molecular and Morphological Support for a Clade of Animals with Anterior Sperm Flagella] {{lang|en}} – dostęp 31 stycznia 2006
* [http://www.botany.utoronto.ca/ResearchLabs/guttmanLab/Bot1700/Giribet_2002_MPE(24)345.pdf Current advances in the phylogenetic reconstruction of metazoan evolution. A new paradigm for the Cambrian explosion?] {{lang|en}} – dostęp 31 stycznia 2006

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zwierzęta]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Podkrólestwo: Eumetazoa

(bez rangi): Bilateria

Nadtyp: Platyzoa


text:
# Kierpajny Wielkie
Kierpajny Wielkie – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, w gminie Pieniężno. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego. Osada znajduje się w historycznym regionie Warmia.

## Historia
Historia wsi jest bardzo mało znana. Wiadomo, że jej korzenie sięgają 1280 roku. Jej pierwotny charakter to wielka własność, zaś w 1783 roku uzyskała status majątku szlacheckiego. Z tego okresu pochodzi Zespół Pałacowo - Parkowy wpisany do ewidencji zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Olsztynie. Zespół folwarku z dworem i parkiem założono z końcem XVIII wieku. Źródła historyczne niewiele miejsca poświęcają folwarkowi w Kierpajnach. Wiadomo, że w okresie zaboru Warmii przez Prusy folwark należał do rodu Schimmelpfennig. Po wymarciu rodu dobra Kierpajny drogą koligacji objęli Buhlowie, którzy za zgodą króla mieli prawo używać nazwiska poprzednich właścicieli, był to dla nich duży awans społeczny.
W okresie okupacji Warmii przez Brandenburczyków w 1656 dobra rycerskie Kierpajny należały do uszlachconego Warmiaka Jakuba Marquarta, majątek liczył wtedy 15 łanów chełmińskich (1 łan – 16,8 ha). W 1889 roku wieś liczyła 6 zagród rozlokowanych po zachodniej stronie folwarku. W XX wieku areał majątku ziemskiego pozostawał taki sam jak w połowie XVII wieku, statystyka z 1929 roku podaje liczbę 250 ha. Wizerunek herbu Marquart zachował się na kilku przedmiotach, m.in. w Świętej Lipce. Brak danych na temat ostatnich przedwojennych właścicieli majątku.
Po 1945 majątek wziął w posiadanie PGR. W 1982 cały folwark wpisano do rejestru zabytków. Po likwidacji PGR-u majątek przekazano Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych), ta folwark podzieliła, obecnie dwór stanowi własność prywatną i Skarbu Państwa, park jest w rękach prywatnych, zabudowania gospodarcze są nadal własnością ANR.

## Zabytki

### Budynek Dworu
Pochodzi z końca XVIII wieku, przebudowany w końcu XIX wieku. Dwór usytuowany w części środkowej założenia. Jego zróżnicowana bryła świadczy o jego przekształceniach na przestrzeni dziejów. W części starszej parterowy z dachem mansardowym oraz ryzalitem dwustronnym, ze szczytami wolutowymi. W części północnej pochodzącej z końca XIX wieku piętrowy na rzucie prostokąta wystającego poza rzut dawnego budynku w kierunku wschodnim
z dachem dwuspadowym pokrytym holenderką. Elewacja części starszej dekorowana gzymsem podokapowym oraz wolutami w szczytach ryzalitu. Na polu szczytowym od podjazdu kartusz herbowy. Od wschodu wazon z kwiatami obydwa ujęte w labry. Pod nimi owalne ustawione pionowo okienko. Na szczytach naczółek półkolisty obwiedziony gzymsem. Przed wejściem głównym weranda z k. XIX wieku. Elewacja części nowej eklektyczna z gzymsami międzykondygnacyjnymi oraz podokapowym. Zachowane otwory okienne z końca XIX wieku, ujęte w opaskowe obramienia. Nad nimi naczółki wysunięte przed lico trójkątne i półkoliste. Dwór podzielono na lokale mieszkalne, 3 z nich sprzedano najemcom, pozostałe są własnością Skarbu Państwa administrowane przez Agencję Nieruchomości Rolnych. Park krajobrazowy
założony w pierwszej połowie XIX wieku po północnej i zachodniej stronie dworu. Część północną założono na rzucie prostokąta z obiegającą go wokół aleją. Część zachodnia parku
o nieregularnym rzucie i nieregularnym układzie, aleja sięgała od głównej drogi dojazdowej do majątku. W parku występują lipy, wiązy, klony i buki. Znajdują się też rzadkie gatunki drzew takich jak choina kanadyjska i buk czerwonolistny. Obecnie park jest w rękach prywatnych.
W Kierpajnach Wielkich osiedlił się i tworzył Daniel Ratz (1948–2023) – artysta malarz, orientalista, poeta, prozaik, autor książek "Przemijanie pejzaży", "Moje podróże" i "Jak poranione ptaki".

### Zabudowania gospodarcze
Na szczególną uwagę zasługuje wozownia wzniesiona w 1856 roku. Zlokalizowano ją za dworem, w centralnej części podwórza gospodarczego. Posiada konstrukcję szkieletową, z podwójnym przejazdem pośrodku i z ażurowymi wieżyczkami po krańcach kalenic.

title: Kierpajny Wielkie

wikitext:
{{dopracować|źródła=2022-08}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Kierpajny Wielkie
 |rodzaj miejscowości    = osada
 |zdjęcie                = Kierpajny Wielkie panorama wsi 2017-08-14 p.jpg
 |opis zdjęcia           = Panorama miejscowości
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = warmińsko-mazurskie
 |powiat                 = [[Powiat braniewski|braniewski]]
 |gmina                  = [[Pieniężno (gmina)|Pieniężno]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    = 2006
 |strefa numeracyjna     = 55
 |kod pocztowy           = 14-520<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=477}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = NBR
 |SIMC                   = 0154967
 |kod mapy               = Pieniężno (gmina)
 |współrzędne            = 54°12'16"N 20°02'50"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|53082|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Kierpajny Wielkie
 |www                    =
}}
'''Kierpajny Wielkie''' – [[osada]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat braniewski|powiecie braniewskim]], w [[Pieniężno (gmina)|gminie Pieniężno]]. [[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo elbląskie|województwa elbląskiego]]. Osada znajduje się w historycznym regionie [[Warmia]].

== Historia ==
Historia wsi jest bardzo mało znana. Wiadomo, że jej korzenie sięgają [[1280]] roku. Jej pierwotny charakter to wielka własność, zaś w 1783 roku uzyskała status majątku szlacheckiego. Z tego okresu pochodzi Zespół Pałacowo - Parkowy wpisany do ewidencji zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [[Olsztyn]]ie. Zespół folwarku z dworem i parkiem założono z końcem XVIII wieku. Źródła historyczne niewiele miejsca poświęcają folwarkowi w Kierpajnach. Wiadomo, że w okresie zaboru [[Warmia|Warmii]] przez Prusy folwark należał do rodu Schimmelpfennig. Po wymarciu rodu dobra Kierpajny drogą koligacji objęli Buhlowie, którzy za zgodą króla mieli prawo używać nazwiska poprzednich właścicieli, był to dla nich duży awans społeczny.

W okresie okupacji Warmii przez Brandenburczyków w 1656 dobra rycerskie Kierpajny należały do uszlachconego Warmiaka [[Jakub Marquart|Jakuba Marquarta]], majątek liczył wtedy 15 łanów chełmińskich (1 łan – 16,8 ha). W 1889 roku wieś liczyła 6 zagród rozlokowanych po zachodniej stronie [[folwark]]u. W XX wieku areał majątku ziemskiego pozostawał taki sam jak w połowie XVII wieku, statystyka z 1929 roku podaje liczbę 250 ha. Wizerunek herbu Marquart zachował się na kilku przedmiotach, m.in. w [[Święta Lipka|Świętej Lipce]]. Brak danych na temat ostatnich przedwojennych właścicieli majątku.

Po 1945 majątek wziął w posiadanie [[Państwowe Gospodarstwo Rolne|PGR]]. W 1982 cały folwark wpisano do rejestru zabytków. Po likwidacji PGR-u majątek przekazano [[Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa|Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa]] (obecnie [[Agencja Nieruchomości Rolnych]]), ta folwark podzieliła, obecnie dwór stanowi własność prywatną i [[Skarb Państwa|Skarbu Państwa]], park jest w rękach prywatnych, zabudowania gospodarcze są nadal własnością ANR.

== Zabytki ==
=== Budynek Dworu ===
[[Plik:Dwór w Kierpajnach Wielkich.jpeg|thumb|Dawny dwór w Kierpajnach Wielkich]]
Pochodzi z końca XVIII wieku, przebudowany w końcu XIX wieku. Dwór usytuowany w części środkowej założenia. Jego zróżnicowana bryła świadczy o jego przekształceniach na przestrzeni dziejów. W części starszej parterowy z dachem mansardowym oraz ryzalitem dwustronnym, ze szczytami wolutowymi. W części północnej pochodzącej z końca XIX wieku piętrowy na rzucie prostokąta wystającego poza rzut dawnego budynku w kierunku wschodnim
z dachem dwuspadowym pokrytym holenderką. Elewacja części starszej dekorowana gzymsem podokapowym oraz wolutami w szczytach ryzalitu. Na polu szczytowym od podjazdu kartusz herbowy. Od wschodu wazon z kwiatami obydwa ujęte w labry. Pod nimi owalne ustawione pionowo okienko. Na szczytach naczółek półkolisty obwiedziony gzymsem. Przed wejściem głównym weranda z k. XIX wieku. Elewacja części nowej eklektyczna z gzymsami międzykondygnacyjnymi oraz podokapowym. Zachowane otwory okienne z końca XIX wieku, ujęte w opaskowe obramienia. Nad nimi naczółki wysunięte przed lico trójkątne i półkoliste. Dwór podzielono na lokale mieszkalne, 3 z nich sprzedano najemcom, pozostałe są własnością Skarbu Państwa administrowane przez Agencję Nieruchomości Rolnych. Park krajobrazowy
założony w pierwszej połowie XIX wieku po północnej i zachodniej stronie dworu. Część północną założono na rzucie prostokąta z obiegającą go wokół aleją. Część zachodnia parku
o nieregularnym rzucie i nieregularnym układzie, aleja sięgała od głównej drogi dojazdowej do majątku. W parku występują lipy, wiązy, klony i buki. Znajdują się też rzadkie gatunki drzew takich jak choina kanadyjska i buk czerwonolistny. Obecnie park jest w rękach prywatnych.

W Kierpajnach Wielkich osiedlił się i tworzył Daniel Ratz (1948–2023) – artysta malarz, orientalista, poeta, prozaik<ref>{{Cytuj |tytuł = Kolorowy ptak odleciał… Nie żyje artysta Daniel Ratz |data dostępu = 2023-09-12 |opublikowany = dziennikelblaski.pl |url = http://dziennikelblaski.pl/916523,Kolorowy-ptak-odlecial-Nie-zyje-artysta-Daniel-Ratz.html |język = pl}}</ref>, autor książek ''"Przemijanie pejzaży"'', ''"Moje podróże"'' i ''"Jak poranione ptaki"''<ref>{{Cytuj |tytuł = Umiłował Madonny. Odszedł niespodziewanie |data = 2023-03-11 |data dostępu = 2023-09-12 |opublikowany = Portal Braniewo |url = https://www.portalbraniewo.pl/artykul/4764,umilowal-madonny-odszedl-niespodziewanie |język = pl}}</ref>.

=== Zabudowania gospodarcze ===
[[Plik:Kierpajny Wielkie wozownia 2017-08-14 p3.jpg|thumb|Wozownia z 1856]]
Na szczególną uwagę zasługuje wozownia wzniesiona w 1856 roku. Zlokalizowano ją za dworem, w centralnej części podwórza gospodarczego. Posiada konstrukcję szkieletową, z podwójnym przejazdem pośrodku i z ażurowymi wieżyczkami po krańcach kalenic.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{gmina Pieniężno}}

[[Kategoria:Pieniężno (gmina)]]

title: Kierpajny Wielkie

Państwo: Polska

Województwo: warmińsko-mazurskie

Powiat: braniewski

Gmina: Pieniężno

Tablice rejestracyjne: NBR


text:
# Zamieszki w Palestynie (1929)
Zamieszki w Palestynie (nazywane także Powstanie Buraq, arab. ثورة البراق) – seria gwałtownych wystąpień społecznych, do których doszło w dniach 23–31 sierpnia 1929 w brytyjskim Mandacie Palestyny.
Zamieszki rozpoczęły się od długotrwałego sporu między muzułmanami i Żydami o dostęp do Muru Zachodniego na Starym Mieście Jerozolimy i rozprzestrzeniły się na inne miasta w Palestynie. W ciągu tygodnia gwałtownych starć zginęło 133 Żydów i 116 Arabów, a rannych zostało 198 Żydów i 232 Arabów.

## Tło wydarzeń
Gdy w 1922 Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni objął stanowisko wielkiego muftiego Jerozolimy, był członkiem najbardziej wpływowego arabskiego klanu w Palestynie, al-Husajni. Trzynastu członków klanu było kolejnymi burmistrzami Jerozolimy w latach 1864–1920. Po zamieszkach w Nabi Musa w 1920, Brytyjczycy odwołali Musa al-Husajni ze stanowiska burmistrza Jerozolimy, a na jego miejsce powołali Radżiba al-Naszaszibi, z konkurencyjnego do al-Husajni klanu Naszaszibi. Pogłębiło to rozłam między tymi dwoma największymi palestyńskimi klanami. Amin al-Husajni postanowił odzyskać prestiż swojego klanu i w tym celu zwrócił się do polityki antysyjonistycznej. Postanowił on wykorzystać dla własnych politycznych celów Wzgórze Świątynne w Jerozolimie, a szczególnie meczet al-Aksa i Kopułę na Skale. Był on zdecydowany przekształcić meczet al-Aksa w symbol panarabskiego i palestyńskiego nacjonalizmu w walce z napływem żydowskich imigrantów do Palestyny. Prowadząc swoją kampanię często oskarżał Żydów o planowanie przejęcia kontroli nad Murem Zachodnim, który według niego był niezbywalną własnością i częścią meczetu al-Aksa. Miejsce to stało się punktem zapalnym zbliżających się wydarzeń.
W tym samym roku Amin al-Husajni stanął na czele Najwyższej Rady Muzułmańskiej, która kontrolowała fundusze wakf warte dziesiątki tysięcy funtów i sprawowała nadzór nad działalnością islamskich sądów w Palestynie. Najwyższa Rada Muzułmańska i jej przewodniczący, uważali się za strażnika jednego z trzech świętych miejsc islamu i rozpoczęła międzynarodową kampanię zbierania funduszy na renowację meczetu al-Aksa i Kopuły na Skale. Cały obszar znajdował się w ruinie i wymagał gruntownych prac renowacyjnych. Al-Husajni zlecił wykonanie prac tureckiemu architektowi Mimarowi Kemalettin. Kolejne lata były ciągiem nieustannych wzajemnych oskarżeń arabsko-żydowskich, które przyczyniały się do wzrostu napięć pomiędzy obydwoma społecznościami w mieście. Dodatkowym czynnikiem komplikującym sytuację w Palestynie była trudna sytuacja gospodarcza. Kraj powoli wychodził z kryzysu gospodarczego lat 1926–1927. Gospodarka znajdowała się w bardzo złym stanie, wartość waluty spadła. Tylko w 1927 z Mandatu Palestyny wyjechało za pracą około 5 tys. Arabów. W tym samym roku brytyjskie władze mandatowe uruchomiły program robót publicznych, dzięki czemu tworzono liczne miejsca pracy. Jednak większość przedsiębiorstw wynajmowanych do prac publicznych należała do Żydów. Nie wynikało to z faktu preferencji żydowskich przedsiębiorstw, tylko z faktu, że to Żydzi zakładali większość z nowo powstających firm. Dzięki temu, większość korzyści z pobudzenia lokalnej gospodarki odczuli właśnie członkowie społeczności żydowskiej, która zaczęła się pomyślnie rozwijać. Natomiast społeczność arabska pozostała z rosnącym uczuciem porażki. Kolejnym czynnikiem polaryzującym nastroje była żydowska imigracja. Dzięki wsparciu zagranicznych organizacji syjonistycznych, nowo przybyli do Palestyny imigranci tworzyli nowe osady, które powstawały na gruntach odkupionych od ubożejących Arabów.
Przy czym należy podkreślić, że obie społeczności – arabska i żydowska – patrzyły na wszystkie problemy tylko z punktu widzenia własnej tradycji i własnych interesów. W dniu 26 sierpnia 1928 Amin Al-Husajni przewodniczył w uroczystościach zakończenia pierwszego etapu prac renowacyjnych w meczecie al-Aksa. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele wszystkich krajów muzułmańskich, które sfinansowały realizację projektu. Wśród obecnych był jordański król Abdullah I. W ten sposób uwaga arabskiej społeczności w Palestynie była bardzo mocno skoncentrowana na świętych miejscach Jerozolimy, których znaczenie i zarazem zagrożenie ze strony żydowskiej było podkreślane w licznych wypowiedziach arabskich notabli. Miesiąc później, w dniu 23 września 1928, Żydzi przygotowywali się do obchodzenia przy Zachodnim Murze tradycyjnego żydowskiego święta Jom Kipur. Sługa synagogi (szames), na polecenie rabinów, ustawił krzesła oraz tradycyjne ogrodzenie oddzielające miejsca modlitw mężczyzn od kobiet. Było to zgodne z tradycją żydowską, jednak władze muzułmańskie złożyły w tej sprawie skargę do brytyjskiego komisarza Jerozolimy, Edwarda Keith-Roacha. Skarga zwracała uwagę, że wystawienie ogrodzenia (parkanu) narusza status quo miejsca uznawanego za święte przez obie strony sporu. W reakcji na skargę, komisarz wydał ultimatum wzywające Żydów do usunięcia parkanu. Kiedy minął jego termin, policjanci w pełnym rynsztunku wkroczyli na teren Zachodniego Muru i siłą usunęli ogrodzenie. Wywołało to kłótnie i przepychanki z żydowskimi wiernymi. Cały incydent miał jednak o wiele bardziej poważne następstwa. Zdarzenie to wywołało protesty społeczności żydowskiej na całym świecie, a żydowska Rada Narodowa zażądała wydzielenia Zachodniego Muru spod administracji mandatowej. W odpowiedzi muzułmanie zorganizowali Komitet Obrony i zorganizowali olbrzymi wiec protestacyjny na placu przed meczetem al-Aksa. Równocześnie rozpoczęto prowadzenie hałaśliwych prac budowlanych powyżej żydowskiego miejsca modlitw, a przez plac przed Zachodnim Murem zaczęły przechodzić liczne karawany kupieckich osłów. Wywoływało to rozdrażnienie i wybuchy gniewu modlących się Żydów. Wzajemne oskarżenia, przeciągające się rozmowy, wyjaśnienia, dochodzenia i negocjacje toczyły się przez cały rok. Amin Al-Husajni wykorzystał cały incydent do twierdzenia, że Żydzi zamierzają przejąć cały kompleks meczetu al-Aksa. Informację tę rozpowszechniano poprzez dystrybucję ulotek wśród Arabów w całej Palestynie. W konsekwencji w wielu miejscach dochodziło do aktów napaści i pobicia Żydów.
Wiosną 1929 hebrajska gazeta „Doar HaYom” (organ ruchu syjonizmu rewizjonistycznego) rozpoczęła kampanię na rzecz odzyskania żydowskich praw do Muru Zachodniego. Widząc wzrost napięcia, w dniu 6 sierpnia policja mandatowa wystawiła przy Murze posterunek policyjny. W odpowiedzi, 14 sierpnia członkowie żydowskich organizacji Hagana i Bejtar zorganizowali w Tel Awiwie demonstrację z udziałem około 6 tys. osób. Demonstranci protestowali przeciwko decyzji z 1928 o przyznaniu muzułmanom Zachodniego Muru. W dniu 15 sierpnia 1929 (żydowskie święto Tisza be-Aw upamiętniające datę zburzenia Pierwszej i Drugiej Świątyni Jerozolimskiej), grupa kilkuset osób z młodzieżowego ruchu rewizjonistycznego Bejtar, w tym członkowie Komitetu ds. Zachodniego Muru Josefa Klausnera, zebrała się pod Murem skandując hasła: „Mur jest nasz!”. Podnieśli flagę żydowską i odśpiewali hymn Hatikwa. Władze mandatowe były wcześniej poinformowane o demonstracji i otoczyły cały teren dużymi siłami policyjnymi, aby uniknąć jakichkolwiek incydentów. Arabowie rozpowszechnili jednak pogłoski, że młodzi Żydzi zaatakowali lokalnych mieszkańców i przeklinali imię proroka Mahometa.
Następnego dnia, w piątek 16 sierpnia, po zapalnym kazaniu wygłoszonym w meczecie al-Aksa, Najwyższa Rada Muzułmańska zorganizowała arabską demonstrację. Jej uczestnicy pomaszerowali spod meczetu al-Aksa do Zachodniego Muru, gdzie wyrywali modlącym się Żydom tality i modlitewniki. Pomimo protestów, modlitewniki oraz błagalne karteczki wtykane w szczeliny Muru, zostały spalone. Podczas całego zajścia nikomu nic się nie stało. Jednak następnego dnia w dzielnicy Bucharim został ugodzony nożem 17. letni żydowski chłopiec, Abraham Mizrachi. Zmarł wieczorem następnego dnia. Tego samego dnia doszło do bójki i ciężkiego pobicia Araba. W dniu 20 sierpnia przywódcy organizacji paramilitarnej Hagana zaproponowali ochronę lub ewakuację liczącej około 600 osób żydowskiej społeczności w Hebronie. Oferta została odrzucona przez przywódców społeczności Hebronu, którzy podkreślili, że ufają zapewnieniom o ich bezpieczeństwie składanym przez lokalnych arabskich notabli. Tymczasem 21 sierpnia w Jerozolimie odbył się pogrzeb zabitego cztery dni wcześniej żydowskiego chłopca. Pogrzeb przybrał formę politycznej demonstracji. Doszło wówczas do próby wejścia do Dzielnicy Muzułmańskiej na Starym Mieście i przepychanek z policjantami. Późno w nocy, z inicjatywy żydowskiego przywództwa odbyło się spotkanie na którym miały być obecne najważniejsze osobistości Mandatu Palestyny. Jednak w tym krytycznym momencie okazało się, że zabrakło w kraju przywódców. Wysoki komisarz Palestyny sir John Chancellor był w Londynie, a w jego zastępstwie obowiązki pełnił proarabski sir Harry Charles Luke. Również liderzy społeczności żydowskiej byli poza krajem, na Kongresie Syjonistycznym w Zurychu. Z tego powodu w spotkaniu udział wzięli sir Harry Luke, sekretarz Arabskiego Komitetu Wykonawczego Dżamal al-Husajni i członek żydowskiej Rady Narodowej Jicchak Ben Cewi. Rozmowy nie przyniosły porozumienia, i nie stworzyły możliwości położenia kresu przemocy. Następnego dnia Brytyjczycy podjęli próbę złagodzenia napięcia i uzyskali zgodę obu stron na rozpoczęcie dialogu w następnym tygodniu. Do kolejnych rozmów jednak nie doszło, ponieważ wybuchły arabskie zamieszki.
Brytyjskie siły wojskowe w Jerozolimie liczyły wówczas zaledwie około 100 żołnierzy i 300 policjantów, sześć samochodów pancernych, oraz pięć lub sześć samolotów. Całość sił policji Mandatu Palestyny liczyła około 1,5 tys. policjantów i 175 oficerów brytyjskich (wielu z nich było na letnim urlopie wakacyjnym). Większość policjantów była Arabami.

## Przebieg
W piątek 23 sierpnia 1929, do Jerozolimy przybyły tysiące Arabów mieszkających w okolicy. Zgromadzili się wokół meczetu al-Aksa, aby się modlić. Wielu z przybyłych było uzbrojonych w kije i noże. Kazanie w meczecie wygłosił wielki mufti Jerozolimy Amin al-Husajni. Po zakończeniu modłów tłum przeszedł przez Stare Miasto do Bramy Damasceńskiej i zaatakował żydowskie dzielnice położone za bramą – Morasza, Batte Ungarin, Me’a Sze’arim i Bet Jisra’el. Zamordowanych zostało 19 Żydów, wielu pobito i raniono. Podpalono kilka synagog, liczne żydowskie domy i sklepy zostały splądrowane. Muzułmanie próbowali zaatakować następne żydowskie dzielnice miasta. Jednak Aaron Fiszer stanął u wyjścia z dzielnicy Me’a Sze’arim i wystrzałem z pistoletu w powietrze zatrzymał arabski pochód. W starciach w Me’a Sze’arim zginęło dwóch Arabów. Zaskoczyło to i dodatkowo rozwścieczyło Arabów, którzy zawrócili plądrując wszystkie napotkane domy. W dzielnicy zginęło 4 Żydów, w tym kobieta i dzieci. Celem agresji stała się także Dzielnica Żydowska na Starym Mieście. W podpalonym szpitalu Misgaw Ladach poważnie raniony został lekarz dr Nahum Korkidi. W Bramie Jafy tłum zamordował kilku Żydów. Obserwujący całe to zdarzenie policjanci nie interweniowali. Później podczas przesłuchań zeznali, że obawiali się, aby tłum nie skierował swojego gniewu na policję.
Następnego dnia zamieszki w Jerozolimie objęły swoim zasięgiem kolejne dzielnice. W większości miejsc Żydzi nie bronili się, a jedynie w dzielnicach Jemin Mosze i Rechawia grupy Żydów uzbrojonych w kije i nieliczne pistolety odparły napastników. Ogółem w tym dniu w mieście zginęło 17 Żydów.
W kolejnych dniach arabskie bandy podjęły próbę przecięcia drogi łączącej Jerozolimę z nadmorską równiną. Ataki te zostały w większości przypadków odparte przez policję. Jednak na terenach zamieszkanych pojazdy policyjne pojawiały się sporadycznie. Po oddaniu kilku strzałów do tłumu, wycofywały się w bezpieczne miejsca. W tej sytuacji członkowie żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana przy wsparciu ochotników zaczęli organizować patrole strzegące porządku na ulicach. Po stronie przeciwnej, w odróżnieniu od zamieszek z 1920 i 1921, nie znajdował się tłum z pałkami i nożami. Tym razem główne działania podejmowały zorganizowane bandy, często uzbrojone w karabiny i pistolety. Stwarzało to o wiele większe zagrożenie dla żydowskich cywili. Ze względów na ich bezpieczeństwo przeprowadzono ewakuację osiedla Talpijjot i sąsiedniego kibucu Ramat Rachel. Kibuc ten został wówczas doszczętnie spalony wraz z okolicznymi uprawami rolniczymi. Zginęła jedna osoba. W osiedlu Moca kilkunastu Arabów z pobliskiej wioski Colonia zaatakowało odosobniony dom należący do rodziny Maklef – zginął ojciec, matka, syn, dwie córki i ich dwoje gości. Troje dzieci uciekło przez tylne okno i dzięki temu przeżyło. Jedno z nich, Mordechaj Maklef został później szefem personelu Sił Obronnych Izraela. Napastnicy zabili także samotnego policjanta i pasterza zatrudnionego przez rodzinę Maklef. Przez rok osiedle było opuszczone. Splądrowany i doszczętnie spalony został także pobliski moszaw Kefar Urijja. Jego mieszkańcy zdołali jednak ocalić życie i zbiegli na tereny kontrolowane przez Żydów.
Do odmiennej sytuacji doszło w rejonie Tel Awiwu i Jafy. Doszło tam do zabójstwa imama oraz 6 innych Arabów.

### Pogrom w Hebronie
Do najcięższego pogromu doszło w Hebronie. Informacje o rozruchach w Jerozolimie dotarły tam wczesnym popołudniem 23 sierpnia 1929. W rejonie dworca autobusowego zgromadził się tłum około 700 Arabów, którzy głośno wyrażali swoje niezadowolenie i obrzucili kamieniami rabina Jaakova Josef Slonim Dweka. Lokalna policja zaleciła Żydom schronienie się w domach i usiłowała rozproszyć tłum przy użyciu kijów. Pomimo to, popołudniem Arabowie obrzucili kamieniami jesziwę Hebron. W środku znajdowały się tylko dwie osoby. Jeden ze studentów, który usiłował uciec, został śmiertelnie pobity. Drugi z Żydów ukrył się w studni i przeżył.
Wcześnie rano w sobotę 24 sierpnia, na ulicach Hebronu pojawił się tłum uzbrojony w pałki i noże. Zabito dwóch napotkanych żydowskich chłopców – jednego ukamienowano, a drugiego zadźgano nożami. Następnie tłum zaczął plądrować żydowskie domy i sklepy, bijąc napotkanych Żydów. Sytuację usiłował uspokoić brytyjski oficer Raymond Cafferata, który pełnił funkcję komendanta lokalnej policji. Zastrzelił on dwóch atakujących Arabów, a jego policjanci otworzyli ogień z karabinów do tłumu. Część Arabów rozproszyła się, jednak pozostali kontynuowali grabieże. Cafferata wezwał posiłki, dotarły one jednak do miasta dopiero po pięciu godzinach. Wielu Żydów zostało uratowanych przez swoich arabskich sąsiadów, którzy sami zaproponowali im schronienie przed tłumem. Inni przeżyli dzięki schronieniu się na posterunku policji na obrzeżach miasta. Masakra zakończyła się wraz z przybyciem do Hebronu posiłków policji, które zaprowadziły spokój na ulicach.
W pogromie w Hebronie zginęło 67 Żydów, a 58 zostało rannych. Jedna trzecia z zabitych była studentami jesziwy Hebron. Dziewiętnaście arabskich rodzin ukryło 435 Żydów, biorąc w ten sposób wielkie ryzyko na siebie. Ci, którzy przeżyli, zostali ewakuowani przez Brytyjczyków do Jerozolimy. Podczas pogromu splądrowane zostały wszystkie żydowskie domy oraz synagoga w mieście.

### Pogrom w Safedzie
W dniu 29 sierpnia 1929 imam centralnego meczetu w Safedzie wygłosił kazanie wymierzone przeciwko Żydom. Kierował się on wezwaniem wielkiego muftiego Jerozolimy, który polecił wszystkim Arabom w Palestynie podjęcie działań, aby ukarać winnych Żydów, którzy dopuścili się zabójstwa Arabów w Jerozolimie. Gdy tłum Arabów opuścił meczet, przeszedł przez rynek oddzielający dzielnicę arabską od żydowskiej, i zaatakował żydowskich mieszkańców miasta. Przez trzy kolejne dni trwały grabieże, rabunki, podpalenia, pobicia i gwałty. Brytyjscy policjanci i urzędnicy administracji nie podjęli żadnych działań, aby powstrzymać masakrę. Niektórzy z Żydów schronili się w budynku seraja w Safedzie, będącym siedzibą administracji mandatowej. Gdy Arabowie wspięli się na otaczający dziedziniec mur, Brytyjczycy nie zareagowali. W rezultacie Arabowie bezkarnie strzelali do siedzących na dziedzińcu Żydów.
W pogromie zginęło 18 Żydów, a około 80 zostało rannych. Około dwustu żydowskich domów zostało splądrowanych, a wiele z nich spalono. Największe zniszczenia nastąpiły w zachodniej części dzielnicy żydowskiej. Wówczas Arabowie stali się większością w Safedzie.

## Konsekwencje
Wielkość i zasięg zamieszek w Palestynie z 1929 całkowicie zaskoczyły brytyjskie władze mandatowe. Sądy skazały za popełnione podczas zajść przestępstwa ogółem 195 Arabów i 34 Żydów. Wyroki śmierci wydano na 17 Arabów i 2 Żydów – zostały one później zmienione na wieloletnie wyroki więzienia, z wyjątkiem 3 Arabów, których powieszono. Brytyjczycy jednoznacznie spostrzegali Amina al-Husajniego jako prowodyra zamieszek. Poprzez swoich tajnych emisariuszy podburzał Arabów w kolejnych miejscowościach. W Londynie sir Alfred Mond zażądał aresztowania al-Husajniego, oskarżając go o wzniecenie anty-brytyjskich zamieszek w Palestynie. Dodatkowo nałożono wysokie grzywny na 22 arabskie miejscowości i wioski. Rodzinom, które utraciły członków lub własność, wypłacono rekompensaty finansowe o całkowitej sumie około 200 tys. funtów.
W celu dokładnego zbadania przebiegu, okoliczności i przyczyn zamieszek powołano Komisję Śledczą, na czele której stanął prawnik sir Walter Shaw. W dniach od 25 października do 29 grudnia 1929 przesłuchano 140 świadków. W marcu 1930 został opublikowany raport komisji Shawa i w jego konsekwencji ogłoszono białą księgę Passfielda ograniczającą wielkość żydowskiej imigracji napływającej do Palestyny.
Przywódcy społeczności żydowskiej doszli po zajściach z 1929 do wniosku, że muszą wzmocnić i zreorganizować swoją organizację samoobrony. W celu ułatwienia zadań obronnych zdecydowano się opuścić duże miasta arabskie, takie jak Hebron i Gaza.

title: Zamieszki w Palestynie (1929)

wikitext:
{{Protest infobox
 |nazwa               = Zamieszki w Palestynie
 |grafika             = The 1929 riots. August 23 to 31. Artuf burning.jpg
 |opis grafiki        = Żydowska kolonia [[Har-Tuw]] płonąca podczas arabskich rozruchów, 25 sierpnia 1929
 |państwo             = Mandat Palestyny
 |miejsce wystąpień   =
 |początek wystąpień  = 23 sierpnia 1929
 |koniec wystąpień    = 31 sierpnia 1929
 |ofiary śmiertelne   = 133 [[Żydzi|Żydów]], 116 [[Arabowie|Arabów]]
 |ranni               = 198 Żydów, 232 Arabów
 |aresztowani         =
 |przyczyny wystąpień =
 |charakter wystąpień = rozruchy antyżydowskie i antysyjonistyczne
 |rezultat wystąpień  = stłumienie zamieszek przez [[British Army|wojska brytyjskie]]
 |współrzędne         = 31°46′36″N 35°14′3″E
 |commons             = Category:1929 Palestine riots
 |wikinews            =
}}
[[Plik:Mufti during the Mandate 1.jpg|thumb|240px|Wielki mufti Jerozolimy wraz z uczniami szkoły męskiej w Jerozolimie, około 1921–1937]]
[[Plik:Palestinian delegation 1929.jpg|thumb|240px|Protest arabskiej delegacji w 1928. Na pierwszym planie (po lewej) widoczny [[Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni]]]]
'''Zamieszki w Palestynie''' (nazywane także '''Powstanie Buraq''', [[język arabski|arab.]] ثورة البراق) – seria gwałtownych [[zamieszki|wystąpień społecznych]], do których doszło w dniach 23–31 sierpnia [[1929]] w [[Wielka Brytania|brytyjskim]] [[Palestyna (mandat)|Mandacie Palestyny]].

Zamieszki rozpoczęły się od długotrwałego sporu między [[Muzułmanin|muzułmanami]] i [[Żydzi|Żydami]] o dostęp do [[Ściana Płaczu|Muru Zachodniego]] na [[Stare Miasto (Jerozolima)|Starym Mieście Jerozolimy]] i rozprzestrzeniły się na inne miasta w [[Palestyna|Palestynie]]. W ciągu tygodnia gwałtownych starć zginęło 133 Żydów i 116 [[Arabowie|Arabów]], a rannych zostało 198 Żydów i 232 Arabów.

== Tło wydarzeń ==
Gdy w 1922 [[Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni]] objął stanowisko [[Wielki mufti Jerozolimy|wielkiego muftiego Jerozolimy]], był członkiem najbardziej wpływowego arabskiego klanu w Palestynie, al-Husajni. Trzynastu członków klanu było kolejnymi burmistrzami [[Jerozolima|Jerozolimy]] w latach 1864–1920. Po [[zamieszki w Nabi Musa|zamieszkach w Nabi Musa]] w 1920, [[Wielka Brytania|Brytyjczycy]] odwołali [[Musa al-Husajni]] ze stanowiska burmistrza Jerozolimy, a na jego miejsce powołali [[Raghib an-Naszaszibi|Radżiba al-Naszaszibi]], z konkurencyjnego do al-Husajni klanu Naszaszibi. Pogłębiło to rozłam między tymi dwoma największymi palestyńskimi klanami. Amin al-Husajni postanowił odzyskać prestiż swojego klanu i w tym celu zwrócił się do polityki [[Syjonizm|antysyjonistycznej]]. Postanowił on wykorzystać dla własnych politycznych celów [[Wzgórze Świątynne]] w Jerozolimie, a szczególnie [[meczet Al-Aksa w Jerozolimie|meczet al-Aksa]] i [[Kopuła na Skale|Kopułę na Skale]]. Był on zdecydowany przekształcić meczet al-Aksa w symbol [[panarabizm|panarabskiego]] i palestyńskiego [[nacjonalizm]]u w walce z napływem żydowskich imigrantów do [[Palestyna|Palestyny]]. Prowadząc swoją kampanię często oskarżał Żydów o planowanie przejęcia kontroli nad [[Ściana Płaczu|Murem Zachodnim]], który według niego był niezbywalną własnością i częścią meczetu al-Aksa. Miejsce to stało się punktem zapalnym zbliżających się wydarzeń<ref>{{cytuj książkę | autor = Martin Sicker | tytuł = Pangs of the Messiah: The Troubled Birth of the Jewish State | wydanie = | wydawca = Praeger| miejsce = Westport, Connecticut| data = | rok = 2000| miesiąc = | strony = 77| isbn = |język = en}}</ref>.

W tym samym roku Amin al-Husajni stanął na czele [[Najwyższa Rada Muzułmańska|Najwyższej Rady Muzułmańskiej]], która kontrolowała fundusze [[wakf]] warte dziesiątki tysięcy funtów i sprawowała nadzór nad działalnością islamskich sądów w Palestynie<ref>{{cytuj książkę | autor = Philip Mattar | tytuł = Encyclopedia of the Palestinians | wydanie = | wydawca = Facts On File| miejsce = New York| data = | rok = 2003| miesiąc = | strony = | rozdział = al-Husayni, Amin | isbn = 978-0816057641|język = en}}</ref>. Najwyższa Rada Muzułmańska i jej przewodniczący, uważali się za strażnika jednego z trzech świętych miejsc [[islam]]u i rozpoczęła międzynarodową kampanię zbierania funduszy na renowację meczetu al-Aksa i Kopuły na Skale. Cały obszar znajdował się w ruinie i wymagał gruntownych prac renowacyjnych. Al-Husajni zlecił wykonanie prac tureckiemu architektowi Mimarowi Kemalettin. Kolejne lata były ciągiem nieustannych wzajemnych oskarżeń arabsko-żydowskich, które przyczyniały się do wzrostu napięć pomiędzy obydwoma społecznościami w mieście. Dodatkowym czynnikiem komplikującym sytuację w Palestynie była trudna sytuacja gospodarcza. Kraj powoli wychodził z [[kryzys gospodarczy|kryzysu gospodarczego]] lat 1926–1927. Gospodarka znajdowała się w bardzo złym stanie, wartość waluty spadła. Tylko w 1927 z [[Palestyna (mandat)|Mandatu Palestyny]] wyjechało za pracą około 5 tys. Arabów. W tym samym roku brytyjskie władze mandatowe uruchomiły program [[roboty publiczne|robót publicznych]], dzięki czemu tworzono liczne miejsca pracy. Jednak większość przedsiębiorstw wynajmowanych do prac publicznych należała do Żydów. Nie wynikało to z faktu preferencji żydowskich przedsiębiorstw, tylko z faktu, że to Żydzi zakładali większość z nowo powstających firm. Dzięki temu, większość korzyści z pobudzenia lokalnej gospodarki odczuli właśnie członkowie społeczności żydowskiej, która zaczęła się pomyślnie rozwijać. Natomiast społeczność arabska pozostała z rosnącym uczuciem porażki. Kolejnym czynnikiem polaryzującym nastroje była żydowska imigracja. Dzięki wsparciu zagranicznych organizacji syjonistycznych, nowo przybyli do Palestyny imigranci tworzyli nowe osady, które powstawały na gruntach odkupionych od ubożejących Arabów.

Przy czym należy podkreślić, że obie społeczności – arabska i żydowska – patrzyły na wszystkie problemy tylko z punktu widzenia własnej tradycji i własnych interesów. W dniu 26 sierpnia 1928 Amin Al-Husajni przewodniczył w uroczystościach zakończenia pierwszego etapu prac renowacyjnych w meczecie al-Aksa. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele wszystkich krajów muzułmańskich, które sfinansowały realizację projektu. Wśród obecnych był jordański król [[Abd Allah I ibn Husajn|Abdullah I]]. W ten sposób uwaga arabskiej społeczności w Palestynie była bardzo mocno skoncentrowana na świętych miejscach Jerozolimy, których znaczenie i zarazem zagrożenie ze strony żydowskiej było podkreślane w licznych wypowiedziach arabskich notabli. Miesiąc później, w dniu 23 września 1928, Żydzi przygotowywali się do obchodzenia przy Zachodnim Murze tradycyjnego żydowskiego święta [[Jom Kipur]]. Sługa synagogi ([[szames]]), na polecenie [[rabin]]ów, ustawił krzesła oraz tradycyjne ogrodzenie oddzielające miejsca modlitw mężczyzn od kobiet. Było to zgodne z tradycją żydowską, jednak władze muzułmańskie złożyły w tej sprawie skargę do brytyjskiego komisarza Jerozolimy, [[Edward Keith-Roach|Edwarda Keith-Roacha]]. Skarga zwracała uwagę, że wystawienie ogrodzenia (''parkanu'') narusza [[status quo (termin)|status quo]] miejsca uznawanego za święte przez obie strony sporu. W reakcji na skargę, komisarz wydał ultimatum wzywające Żydów do usunięcia parkanu. Kiedy minął jego termin, policjanci w pełnym rynsztunku wkroczyli na teren Zachodniego Muru i siłą usunęli ogrodzenie. Wywołało to kłótnie i przepychanki z żydowskimi wiernymi<ref>{{cytuj książkę | autor = Henry Laurens | tytuł = La Question de Palestine: L’invention de la Terre sainte | wydanie = 2 | wydawca = Fayard | miejsce = Paris | data = | rok = 1999| miesiąc = | strony = 158| isbn = |język = fr}}</ref>. Cały incydent miał jednak o wiele bardziej poważne następstwa. Zdarzenie to wywołało protesty społeczności żydowskiej na całym świecie, a żydowska [[Rada Narodowa (Mandat Palestyny)|Rada Narodowa]] zażądała wydzielenia Zachodniego Muru spod administracji mandatowej. W odpowiedzi muzułmanie zorganizowali Komitet Obrony i zorganizowali olbrzymi wiec protestacyjny na placu przed meczetem al-Aksa. Równocześnie rozpoczęto prowadzenie hałaśliwych prac budowlanych powyżej żydowskiego miejsca modlitw, a przez plac przed Zachodnim Murem zaczęły przechodzić liczne karawany kupieckich osłów. Wywoływało to rozdrażnienie i wybuchy gniewu modlących się Żydów. Wzajemne oskarżenia, przeciągające się rozmowy, wyjaśnienia, dochodzenia i negocjacje toczyły się przez cały rok. Amin Al-Husajni wykorzystał cały incydent do twierdzenia, że Żydzi zamierzają przejąć cały kompleks meczetu al-Aksa. Informację tę rozpowszechniano poprzez dystrybucję ulotek wśród Arabów w całej Palestynie. W konsekwencji w wielu miejscach dochodziło do aktów napaści i pobicia Żydów<ref name=segev>{{cytuj książkę | autor = Tom Segew | tytuł = One Palestine, Complete: Jews and Arabs Under the British Mandate | wydawca = Metropolitan Books | miejsce = | data = | rok = 2000 | miesiąc = | strony = 295–313 | isbn = 0-8050-4848-0}}</ref>.

Wiosną 1929 hebrajska gazeta „''Doar HaYom''” (organ [[Syjonizm rewizjonistyczny|ruchu syjonizmu rewizjonistycznego]]) rozpoczęła kampanię na rzecz odzyskania żydowskich praw do Muru Zachodniego. Widząc wzrost napięcia, w dniu 6 sierpnia policja mandatowa wystawiła przy Murze posterunek policyjny. W odpowiedzi, 14 sierpnia członkowie żydowskich organizacji [[Hagana]] i [[Betar|Bejtar]] zorganizowali w [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiwie]] demonstrację z udziałem około 6 tys. osób. Demonstranci protestowali przeciwko decyzji z 1928 o przyznaniu muzułmanom Zachodniego Muru<ref>{{cytuj książkę | autor = Edward Horne | tytuł = A Job Well Done. A History of the Palestine Police Force. 1920–1948 | wydawca = Anchor Press | miejsce = | data = | rok = 1982 | miesiąc = | strony = 132 | isbn = 978-1857767582}}</ref>. W dniu 15 sierpnia 1929 (żydowskie święto [[Tisza be-Aw]] upamiętniające datę zburzenia [[Pierwsza Świątynia|Pierwszej]] i [[Druga Świątynia|Drugiej]] [[Świątynia Jerozolimska|Świątyni Jerozolimskiej]]), grupa kilkuset osób z młodzieżowego ruchu rewizjonistycznego Bejtar, w tym członkowie ''Komitetu ds. Zachodniego Muru'' [[Josef Klausner|Josefa Klausnera]], zebrała się pod Murem skandując hasła: „Mur jest nasz!”<ref>{{cytuj książkę | autor = Walter Laqueur | tytuł = A History of Zionism | wydanie = | wydawca = Weidenfeld and Nicolson| miejsce = London| data = | rok = 1972| miesiąc = | strony = 255| isbn = 0-03-091614-3}}</ref>. Podnieśli [[flaga Izraela|flagę żydowską]] i odśpiewali hymn [[hymn Izraela|Hatikwa]]. Władze mandatowe były wcześniej poinformowane o demonstracji i otoczyły cały teren dużymi siłami policyjnymi, aby uniknąć jakichkolwiek incydentów<ref>{{cytuj książkę | autor = David Levi-Faur | autor2 = Gabriel Sheffer | autor3 = David Vogel | tytuł = Israel: The Dynamics of Change and Continuity | wydanie = | wydawca = Routledge | miejsce = London| data = | rok = 1999 | miesiąc = | strony = 216 | isbn = 0-7146-5012-9}}</ref>. Arabowie rozpowszechnili jednak pogłoski, że młodzi Żydzi zaatakowali lokalnych mieszkańców i przeklinali imię proroka [[Mahomet]]a<ref>{{cytuj książkę | autor = Martin Sicker | tytuł = Pangs of the Messiah: The Troubled Birth of the Jewish State | wydanie = | wydawca = Praeger/Greenwood | miejsce = | data = | rok = 2000| miesiąc = | strony = 80| isbn = 0-275-96638-0}}</ref>.

Następnego dnia, w piątek 16 sierpnia, po zapalnym kazaniu wygłoszonym w meczecie al-Aksa, [[Najwyższa Rada Muzułmańska]] zorganizowała arabską demonstrację. Jej uczestnicy pomaszerowali spod meczetu al-Aksa do Zachodniego Muru, gdzie wyrywali modlącym się Żydom [[talit]]y i modlitewniki. Pomimo protestów, modlitewniki oraz błagalne karteczki wtykane w szczeliny Muru, zostały spalone<ref name=segev />. Podczas całego zajścia nikomu nic się nie stało. Jednak następnego dnia w dzielnicy [[Bucharim]] został ugodzony nożem 17. letni żydowski chłopiec, Abraham Mizrachi. Zmarł wieczorem następnego dnia. Tego samego dnia doszło do bójki i ciężkiego pobicia Araba<ref>{{cytuj książkę | autor = J.Bowyer Bell | tytuł = Terror out of Zion: The Fight for Iraeli Independence | wydanie = | wydawca = | miejsce = | data = | rok = | miesiąc = | strony = 1| isbn =}}</ref>. W dniu 20 sierpnia przywódcy organizacji paramilitarnej Hagana zaproponowali ochronę lub ewakuację liczącej około 600 osób żydowskiej społeczności w [[Hebron]]ie. Oferta została odrzucona przez przywódców społeczności Hebronu, którzy podkreślili, że ufają zapewnieniom o ich bezpieczeństwie składanym przez lokalnych arabskich notabli. Tymczasem 21 sierpnia w Jerozolimie odbył się pogrzeb zabitego cztery dni wcześniej żydowskiego chłopca. Pogrzeb przybrał formę politycznej demonstracji. Doszło wówczas do próby wejścia do [[Dzielnica Muzułmańska w Jerozolimie|Dzielnicy Muzułmańskiej]] na Starym Mieście i przepychanek z policjantami<ref>{{cytuj książkę | autor = Gudrun Krämer | tytuł = A History of Palestine: From the Ottoman Conquestn to the Founding of the State of Israel| wydanie = | wydawca = Princeton University Press | miejsce = Princeton, New Jersey | data = | rok = 2008| miesiąc = | strony = 230| isbn =}}</ref>. Późno w nocy, z inicjatywy żydowskiego przywództwa odbyło się spotkanie na którym miały być obecne najważniejsze osobistości Mandatu Palestyny. Jednak w tym krytycznym momencie okazało się, że zabrakło w kraju przywódców. [[Wysoki komisarz Palestyny]] sir [[John Chancellor]] był w [[Londyn]]ie, a w jego zastępstwie obowiązki pełnił proarabski sir [[Harry Charles Luke]]. Również liderzy społeczności żydowskiej byli poza krajem, na Kongresie Syjonistycznym w [[Zurych]]u. Z tego powodu w spotkaniu udział wzięli sir Harry Luke, sekretarz [[Arabski Komitet Wykonawczy|Arabskiego Komitetu Wykonawczego]] [[Dżamal al-Husajni]] i członek żydowskiej Rady Narodowej [[Jicchak Ben Cewi]]. Rozmowy nie przyniosły porozumienia, i nie stworzyły możliwości położenia kresu przemocy<ref name=segev />. Następnego dnia Brytyjczycy podjęli próbę złagodzenia napięcia i uzyskali zgodę obu stron na rozpoczęcie dialogu w następnym tygodniu. Do kolejnych rozmów jednak nie doszło, ponieważ wybuchły arabskie zamieszki.

Brytyjskie siły wojskowe w Jerozolimie liczyły wówczas zaledwie około 100 żołnierzy i 300 policjantów, sześć [[samochód pancerny|samochodów pancernych]], oraz pięć lub sześć samolotów. Całość sił policji Mandatu Palestyny liczyła około 1,5 tys. policjantów i 175 oficerów brytyjskich (wielu z nich było na letnim urlopie wakacyjnym). Większość policjantów była Arabami.

== Przebieg ==
W piątek 23 sierpnia 1929, do Jerozolimy przybyły tysiące Arabów mieszkających w okolicy. Zgromadzili się wokół meczetu al-Aksa, aby się modlić. Wielu z przybyłych było uzbrojonych w kije i noże. Kazanie w meczecie wygłosił wielki mufti Jerozolimy Amin al-Husajni. Po zakończeniu modłów tłum przeszedł przez Stare Miasto do [[Brama Damasceńska|Bramy Damasceńskiej]] i zaatakował żydowskie dzielnice położone za bramą – [[Morasza (Jerozolima)|Morasza]], [[Batte Ungarin]], [[Me’a Sze’arim]] i [[Bet Jisra’el]]. Zamordowanych zostało 19 Żydów, wielu pobito i raniono. Podpalono kilka [[synagoga|synagog]], liczne żydowskie domy i sklepy zostały splądrowane. Muzułmanie próbowali zaatakować następne żydowskie dzielnice miasta. Jednak Aaron Fiszer stanął u wyjścia z dzielnicy Me’a Sze’arim i wystrzałem z pistoletu w powietrze zatrzymał arabski pochód. W starciach w Me’a Sze’arim zginęło dwóch Arabów. Zaskoczyło to i dodatkowo rozwścieczyło Arabów, którzy zawrócili plądrując wszystkie napotkane domy. W dzielnicy zginęło 4 Żydów, w tym kobieta i dzieci. Celem agresji stała się także [[Dzielnica Żydowska w Jerozolimie|Dzielnica Żydowska]] na Starym Mieście. W podpalonym szpitalu Misgaw Ladach poważnie raniony został lekarz dr Nahum Korkidi. W [[Brama Jafy|Bramie Jafy]] tłum zamordował kilku Żydów. Obserwujący całe to zdarzenie policjanci nie interweniowali. Później podczas przesłuchań zeznali, że obawiali się, aby tłum nie skierował swojego gniewu na policję.

Następnego dnia zamieszki w Jerozolimie objęły swoim zasięgiem kolejne dzielnice. W większości miejsc Żydzi nie bronili się, a jedynie w dzielnicach [[Jemin Mosze]] i [[Rechawia]] grupy Żydów uzbrojonych w kije i nieliczne pistolety odparły napastników. Ogółem w tym dniu w mieście zginęło 17 Żydów.

W kolejnych dniach arabskie bandy podjęły próbę przecięcia drogi łączącej Jerozolimę z nadmorską równiną. Ataki te zostały w większości przypadków odparte przez policję. Jednak na terenach zamieszkanych pojazdy policyjne pojawiały się sporadycznie. Po oddaniu kilku strzałów do tłumu, wycofywały się w bezpieczne miejsca. W tej sytuacji członkowie żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana przy wsparciu ochotników zaczęli organizować patrole strzegące porządku na ulicach. Po stronie przeciwnej, w odróżnieniu od zamieszek z 1920 i 1921, nie znajdował się tłum z pałkami i nożami. Tym razem główne działania podejmowały zorganizowane bandy, często uzbrojone w karabiny i pistolety. Stwarzało to o wiele większe zagrożenie dla żydowskich cywili. Ze względów na ich bezpieczeństwo przeprowadzono ewakuację osiedla [[Talpijjot]] i sąsiedniego kibucu [[Ramat Rachel]]. Kibuc ten został wówczas doszczętnie spalony wraz z okolicznymi uprawami rolniczymi. Zginęła jedna osoba<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.krr.co.il/ramat_rachel_history_english.aspx | tytuł = History | data dostępu = 2012-04-03 | autor =  | opublikowany =  | praca = Kibbutz Ramat Rachel | data =  | język = en | archiwum = https://web.archive.org/web/20110918080808/http://www.krr.co.il/ramat_rachel_history_english.aspx | zarchiwizowano = 2011-09-18 }}</ref>. W osiedlu [[Moca (Jerozolima)|Moca]] kilkunastu Arabów z pobliskiej wioski Colonia zaatakowało odosobniony dom należący do rodziny Maklef – zginął ojciec, matka, syn, dwie córki i ich dwoje gości. Troje dzieci uciekło przez tylne okno i dzięki temu przeżyło. Jedno z nich, [[Mordechaj Maklef]] został później szefem personelu [[Siły Obronne Izraela|Sił Obronnych Izraela]]. Napastnicy zabili także samotnego policjanta i pasterza zatrudnionego przez rodzinę Maklef. Przez rok osiedle było opuszczone<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= Segew |imię= Tom |tytuł= One Palestine, Complete; Jews and Arabs under the British Mandate |wydawca= Metropolitan Books |miejsce= |rok= 1999 |id= 324 |isbn= 0805048480}}</ref>. Splądrowany i doszczętnie spalony został także pobliski moszaw [[Kefar Urijja]]. Jego mieszkańcy zdołali jednak ocalić życie i zbiegli na tereny kontrolowane przez Żydów.

Do odmiennej sytuacji doszło w rejonie [[Tel Awiw-Jafa|Tel Awiwu]] i [[Jafa|Jafy]]. Doszło tam do zabójstwa [[imam]]a oraz 6 innych Arabów<ref>{{cytuj książkę |nazwisko= |imię= |tytuł= Report of the Commission on the disturbances of August 1929 |wydawca= Shaw Commission |miejsce= Great Britain|rok= 1930 |id= 65 |isbn=}}</ref>.

=== Pogrom w Hebronie ===
{{Galeria
|Nazwa= Pogrom w [[Hebron]]ie
|wielkość=240
|Plik:Hebron 1929.jpg|Jeden z ocalonych Żydów po pogromie w Hebronie
|Plik:Zvi Hirsh Heller, Jerusalem 1929.png|Zvi Hirsh Heller (15 lat), student jesziwy Hebron, w szpitalu po pogromie
|Plik:Elhanan Zelig Roch, Hebron 1929.jpg|Elhanan Zelig Roch, student jesziwy Hebron, w szpitalu po pogromie
|Plik:Desecrated synagogue, Hebron 1929.jpg|Synagoga w Hebronie zniszczona w pogromie
|Plik:House destruction, Hebron 1929.jpg|Zniszczenia w domach w Hebronie
}}
{{osobny artykuł|Pogrom w Hebronie}}
Do najcięższego [[pogrom]]u doszło w Hebronie. Informacje o rozruchach w Jerozolimie dotarły tam wczesnym popołudniem 23 sierpnia 1929. W rejonie dworca autobusowego zgromadził się tłum około 700 Arabów, którzy głośno wyrażali swoje niezadowolenie i obrzucili kamieniami rabina Jaakova Josef Slonim Dweka. Lokalna policja zaleciła Żydom schronienie się w domach i usiłowała rozproszyć tłum przy użyciu kijów. Pomimo to, popołudniem Arabowie obrzucili kamieniami [[jesziwa Hebron|jesziwę Hebron]]. W środku znajdowały się tylko dwie osoby. Jeden ze studentów, który usiłował uciec, został śmiertelnie pobity. Drugi z Żydów ukrył się w studni i przeżył.

Wcześnie rano w sobotę 24 sierpnia, na ulicach Hebronu pojawił się tłum uzbrojony w pałki i noże. Zabito dwóch napotkanych żydowskich chłopców – jednego ukamienowano, a drugiego zadźgano nożami. Następnie tłum zaczął plądrować żydowskie domy i sklepy, bijąc napotkanych Żydów. Sytuację usiłował uspokoić brytyjski oficer Raymond Cafferata, który pełnił funkcję komendanta lokalnej policji. Zastrzelił on dwóch atakujących Arabów, a jego policjanci otworzyli ogień z karabinów do tłumu. Część Arabów rozproszyła się, jednak pozostali kontynuowali grabieże. Cafferata wezwał posiłki, dotarły one jednak do miasta dopiero po pięciu godzinach. Wielu Żydów zostało uratowanych przez swoich arabskich sąsiadów, którzy sami zaproponowali im schronienie przed tłumem. Inni przeżyli dzięki schronieniu się na posterunku policji na obrzeżach miasta. Masakra zakończyła się wraz z przybyciem do Hebronu posiłków policji, które zaprowadziły spokój na ulicach.

W pogromie w Hebronie zginęło 67 Żydów, a 58 zostało rannych. Jedna trzecia z zabitych była studentami [[Jesziwa|jesziwy]] Hebron. Dziewiętnaście arabskich rodzin ukryło 435 Żydów, biorąc w ten sposób wielkie ryzyko na siebie. Ci, którzy przeżyli, zostali ewakuowani przez Brytyjczyków do Jerozolimy. Podczas pogromu splądrowane zostały wszystkie żydowskie domy oraz synagoga w mieście<ref>{{cytuj książkę | autor = Tom Segew | tytuł = One Palestine, Complete; Jews and Arabs under the British Mandate |wydawca= Metropolitan Books |miejsce= |rok= 1999 |id= 314–327 |isbn= 0805048480}}</ref>.

=== Pogrom w Safedzie ===
{{osobny artykuł|Pogrom w Safedzie (1929)}}
W dniu 29 sierpnia 1929 imam centralnego [[meczet]]u w Safedzie wygłosił kazanie wymierzone przeciwko Żydom. Kierował się on wezwaniem wielkiego muftiego Jerozolimy, który polecił wszystkim Arabom w Palestynie podjęcie działań, aby ukarać winnych Żydów, którzy dopuścili się zabójstwa Arabów w Jerozolimie<ref name=segev />. Gdy tłum Arabów opuścił meczet, przeszedł przez rynek oddzielający dzielnicę arabską od żydowskiej, i zaatakował żydowskich mieszkańców miasta. Przez trzy kolejne dni trwały grabieże, rabunki, podpalenia, pobicia i gwałty. Brytyjscy policjanci i urzędnicy administracji nie podjęli żadnych działań, aby powstrzymać masakrę. Niektórzy z Żydów schronili się w budynku [[seraj w Safedzie|seraja w Safedzie]], będącym siedzibą administracji mandatowej. Gdy Arabowie wspięli się na otaczający dziedziniec mur, Brytyjczycy nie zareagowali. W rezultacie Arabowie bezkarnie strzelali do siedzących na dziedzińcu Żydów<ref name=riot>{{cytuj stronę | url = http://www.zissil.com/topics/Tarpat-1929-Arab-Riots-in-Safed | tytuł = Tarpat 1929 Arab Riots in Safed | data dostępu = 2012-04-04 | autor = | opublikowany = | praca = Zissil | data = | język = en}}</ref>.

W pogromie zginęło 18 Żydów, a około 80 zostało rannych. Około dwustu żydowskich domów zostało splądrowanych, a wiele z nich spalono. Największe zniszczenia nastąpiły w zachodniej części dzielnicy żydowskiej<ref>{{cytuj książkę | autor = Neil Kaplan | tytuł = Early Arab-Zionist Negotiation Attempts, 1913–1931 | wydawca = Routledge | miejsce = Londyn | rok = 1983 | strony = 82 | isbn = 0714632147}}</ref>. Wówczas Arabowie stali się większością w Safedzie<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.answers.com/topic/safed?cat=travel| tytuł = Safed | data dostępu = 2012-04-04 | praca = Answers com| język = en}}</ref>.

== Konsekwencje ==
Wielkość i zasięg zamieszek w Palestynie z 1929 całkowicie zaskoczyły brytyjskie władze mandatowe. Sądy skazały za popełnione podczas zajść przestępstwa ogółem 195 Arabów i 34 Żydów. Wyroki śmierci wydano na 17 Arabów i 2 Żydów – zostały one później zmienione na wieloletnie wyroki więzienia, z wyjątkiem 3 Arabów, których powieszono. Brytyjczycy jednoznacznie spostrzegali Amina al-Husajniego jako prowodyra zamieszek. Poprzez swoich tajnych emisariuszy podburzał Arabów w kolejnych miejscowościach. W Londynie sir [[Alfred Mond]] zażądał aresztowania al-Husajniego, oskarżając go o wzniecenie anty-brytyjskich zamieszek w Palestynie. Dodatkowo nałożono wysokie grzywny na 22 arabskie miejscowości i wioski. Rodzinom, które utraciły członków lub własność, wypłacono rekompensaty finansowe o całkowitej sumie około 200 tys. funtów.

W celu dokładnego zbadania przebiegu, okoliczności i przyczyn zamieszek powołano Komisję Śledczą, na czele której stanął prawnik sir Walter Shaw. W dniach od 25 października do 29 grudnia 1929 przesłuchano 140 świadków. W marcu 1930 został opublikowany raport [[Komisja Shawa|komisji Shawa]] i w jego konsekwencji ogłoszono [[Biała księga Passfielda|białą księgę Passfielda]] ograniczającą wielkość żydowskiej imigracji napływającej do Palestyny.

Przywódcy społeczności żydowskiej doszli po zajściach z 1929 do wniosku, że muszą wzmocnić i zreorganizować swoją organizację samoobrony. W celu ułatwienia zadań obronnych zdecydowano się opuścić duże miasta arabskie, takie jak Hebron i [[Gaza (miasto)|Gaza]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://sikumuna.co.il/wiki/%D7%9E%D7%90%D7%95%D7%A8%D7%A2%D7%95%D7%AA_%D7%AA%D7%A8%D7%A4%22%D7%98 | tytuł = Zamieszki 1929 | data dostępu = 2012-04-04 | praca = Sikumuna | język = he}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Biała księga Passfielda]]
* [[deklaracja Balfoura]]
* [[komisja Shawa]]
* [[komisja Simpsona]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Starcia arabsko-żydowskie w Mandacie Palestyny}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zamieszki w Palestynie 1929]]

title: Zamieszki w Palestynie

Państwo: Mandat Palestyny

Początek wystąpień: 23 sierpnia 1929

Koniec wystąpień: 31 sierpnia 1929

Ofiary śmiertelne: 133 Żydów, 116 Arabów

Ranni: 198 Żydów, 232 Arabów

Rezultat wystąpień: stłumienie zamieszek przez wojska brytyjskie


text:
# Puntal de Siete Lagunas
Puntal de Siete Lagunas – szczyt w paśmie Sierra Nevada. Leży w południowej Hiszpanii, w regionie Andaluzja, w prowincji Grenada.

title: Puntal de Siete Lagunas

wikitext:
{{Góra infobox
 |nazwa                 = Puntal de Siete Lagunas
 |nazwa oryginalna      =
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |państwo               = ESP
 |położenie             =
 |pasmo                 = [[Sierra Nevada (Hiszpania)|Sierra Nevada]]
 |wysokość              = 3248
 |kod mapy              = Andaluzja
 |wybitność             =
 |współrzędne           = 37°3′32″N 3°18′29″W
 |commons               =
}}
'''Puntal de Siete Lagunas''' – szczyt w paśmie [[Sierra Nevada (Hiszpania)|Sierra Nevada]]. Leży w południowej [[Hiszpania|Hiszpanii]], w regionie [[Andaluzja]], w prowincji [[Grenada (prowincja)|Grenada]].

== Bibliografia ==
* [http://www.pirineos3000.com/servlet/DescripcionAscension/MONTANA--Puntal+de+las+Siete+Lagunas--IDASCENSION--10131.html Puntal de Siete Lagunas]

[[Kategoria:Szczyty Gór Betyckich]]
[[Kategoria:Szczyty Hiszpanii]]

title: Puntal de Siete Lagunas

Państwo: Hiszpania

Pasmo: Sierra Nevada