text:
# Masatake Terauchi
Masatake Terauchi (jap. 寺内 正毅 Terauchi Masatake; ur. 5 lutego 1852 w Yamaguchi, zm. 3 listopada 1919 w Tokio) – japoński wojskowy i polityk.
Marszałek Cesarskiej Armii Japońskiej, minister spraw zagranicznych (1908) i premier Cesarstwa Japonii (1916–1918).

title: Masatake Terauchi

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk           = Masatake Terauchi
 |imię i nazwisko org = {{j|ja|寺内 正毅}}
 |grafika           = Masatake Terauchi 2.jpg
 |opis grafiki      =
 |data urodzenia    = 5 lutego 1852
 |miejsce urodzenia = [[Yamaguchi]]
 |data śmierci      = 3 listopada 1919
 |miejsce śmierci   = [[Tokio]]
 |funkcja           = [[Premierzy Japonii|Premier Cesarstwa Japonii]]
 |partia            =
 |od                = 9 października 1916
 |do                = 29 września 1918
 |poprzednik        = [[Shigenobu Ōkuma]]
 |następca          = [[Takashi Hara]]
 |podpis            = TerauchiM kao.png
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:Terauchi Masatake
 |quote             =
}}
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Terauchi Masatake
 |imię i nazwisko org = 寺内 正毅
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = lądowe
 |zwycięstwa          =
 |grafika             = nie
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     =
 |stopień             = Marszałek
 |data urodzenia      =
 |miejsce urodzenia   =
 |data śmierci        =
 |miejsce śmierci     =
 |lata służby         = 1871–1910
 |siły zbrojne        = [[Cesarska Armia Japońska]]
 |jednostki           =
 |stanowiska          = Generał-gubernator Korei
 |wojny i bitwy       = [[Wojna boshin]]
[[Bunt Satsumy]]
[[Wojna chińsko-japońska (1894–1895)]]
[[Wojna rosyjsko-japońska]]
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         =
 |commons             = Category:Terauchi Masatake
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
}}
{{Nihongo|'''Masatake Terauchi'''|寺内 正毅|Terauchi Masatake|ur. [[5 lutego]] [[1852]] w [[Yamaguchi]], zm. [[3 listopada]] [[1919]] w [[Tokio]]}} – [[Japończycy|japoński]] wojskowy i polityk.

Marszałek [[Cesarska Armia Japońska|Cesarskiej Armii Japońskiej]], minister spraw zagranicznych (1908) i premier [[Cesarstwo Wielkiej Japonii|Cesarstwa Japonii]] (1916–1918)<ref name="EncyBrit">{{Encyklopedia Britannica |id = biography/Count-Terauchi-Masatake |tytuł = Count Terauchi Masatake |data dostępu = 2017-03-03}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Premierzy Japonii}}
{{Ministrowie spraw zagranicznych Japonii}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Terauchi, Masatake}}
[[Kategoria:Japońscy ministrowie spraw zagranicznych]]
[[Kategoria:Japońska okupacja Korei]]
[[Kategoria:Premierzy Japonii]]
[[Kategoria:Uczestnicy wojny rosyjsko-japońskiej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Yamaguchi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1852]]
[[Kategoria:Zmarli w 1919]]

title: Masatake Terauchi寺内 正毅

Data i miejsce urodzenia: 5 lutego 1852 · Yamaguchi

Data i miejsce śmierci: 3 listopada 1919 · Tokio

Okres: od 9 października 1916 · do 29 września 1918

Poprzednik: Shigenobu Ōkuma

Następca: Takashi Hara

title: Terauchi Masatake寺内 正毅

Data i miejsce urodzenia: 5 lutego 1852 · Chōshū (domena feudalna)

Data śmierci: 3 listopada 1919

Siły zbrojne: Cesarska Armia Japońska

Stanowiska: Generał-gubernator Korei

Główne wojny i bitwy: Wojna boshin · Bunt Satsumy · Wojna chińsko-japońska (1894–1895) · Wojna rosyjsko-japońska


text:
# Masataka Ogawa
Masataka Ogawa (jap. 小川 正孝 Ogawa Masataka; ur. 21 lutego 1865, zm. 11 lipca 1930) – japoński chemik, mineralog i metalurg, znany z ogłoszenia odkrycia pierwiastka, który nazwał nipponium.
Ukończył studia z zakresu mineralogii (chemii nieorganicznej) na Uniwersytecie Tokijskim, następnie studiował chemię nieorganiczną w Londynie (w University College London). Po ukończeniu studiów pozostał na tej uczelni, obejmując posadę asystenta Williama Ramsaya W swojej pracy zajmował się zastosowaniem molibdenu jako dodatku do stali stopowych (poprawa twardości). Wśród badanych zagadnień była analiza spektralna próbki nieznanego wówczas minerału, który w 2004 został zidentyfikowany i nazwany tarkianitem (Cu,Fe)(Re,Mo)4S8.
Ogawa podejmował próby opracowania metody izolowania czystego molibdenu, w czasie których wyizolował niewielką ilość nieznanej substancji. Próbka była niewystarczająco duża do przeprowadzenia dokładnych badań. Mimo to Ogawa ogłosił, że odkrytą substancją jest pierwiastek 43. Odkrycie zostało opublikowane w 1909 roku, ukazała się również notka w Journal of the American Chemical Society, a nowy pierwiastek otrzymał nazwę nipponium. Za tę pracę uzyskał stopień naukowy doktora.
W 1914 roku wyniki badań zostały podważone, ponieważ eksperyment Ogawy nie został powtórzony przez innych naukowców (poza nim samym i jego synem), a ponadto analiza widmowa minerału nie zawierała pasm charakterystycznych dla pierwiastka 43.
Obecnie uznaje się, że chociaż Ogawa nie zidentyfikował pierwiastka 43 (ostatecznie wyizolowanego w 1937), wyizolował śladowe ilości pierwiastka 75, otrzymanego w ilości przynajmniej 1 grama w 1925 roku i nazwanego renem.

wikiname: plwiki

title: Masataka Ogawa

in_language: pl

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Masataka Ogawa
 |grafika                   = Masataka Ogawa.jpg
 |opis grafiki              = Masataka Ogawa (小川 正孝, 1865 - 1930)
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[21 lutego]] [[1865]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              = [[11 lipca]] [[1930]]
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[chemik]]
 |narodowość                = japońska
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
{{nihongo|'''Masataka Ogawa'''|小川 正孝|Ogawa Masataka|ur. [[21 lutego]] 1865, zm. [[11 lipca]] 1930}} – japoński chemik, [[Mineralogia|mineralog]] i metalurg, znany z ogłoszenia odkrycia pierwiastka, który nazwał nipponium<ref name=":0">{{Cytuj |autor = H.K. Yoshihara |tytuł = Discovery of a new element ‘nipponium’: re-evaluation of pioneering works of Masataka Ogawa and his son Eijiro Ogawa |czasopismo = Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy |data = 2004-8 |data dostępu = 2019-09-22 |wolumin = 59 |numer = 8 |s = 1305–1310 |doi = 10.1016/j.sab.2003.12.027 |url = https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0584854704001065 |język = en}}</ref>.

Ukończył studia z zakresu mineralogii (chemii nieorganicznej) na [[Uniwersytet Tokijski|Uniwersytecie Tokijskim]], następnie studiował chemię nieorganiczną w Londynie (w [[University College London]]). Po ukończeniu studiów pozostał na tej uczelni, obejmując posadę asystenta [[William Ramsay|Williama Ramsaya]]<ref name=":0" /> W swojej pracy zajmował się zastosowaniem [[molibden]]u jako dodatku do [[Stal stopowa|stali stopowych]] (poprawa twardości). Wśród badanych zagadnień była analiza spektralna próbki nieznanego wówczas minerału, który w 2004 został zidentyfikowany i nazwany tarkianitem (Cu,Fe)(Re,Mo)4S8<ref name=":2">{{Cytuj |autor = Mahmud Tarkian, Robert M. Housley, Alexis Volborth, Ortwin Greis, Günter H. Moh |tytuł = Unnamed Re-Mo-Cu sulfide from the Stillwater complex, and crystal chemistry of its synthetic equivalent spinel type (Cu, Fe) (Re, Mo)4S8 |czasopismo = European Journal of Mineralogy |data = 1991-12-18 |data dostępu = 2019-10-20 |s = 977–982 |doi = 10.1127/ejm/3/6/0977 |url = https://www.schweizerbart.de/papers/ejm/detail/3/82696/Unnamed_Re_Mo_Cu_sulfide_from_the_Stillwater_compl?af=crossref |język = en}}</ref><ref name=":1">{{Cytuj |autor = H. Kenji Yoshihara |tytuł = Nipponium as a new element (Z=75) separated by the Japanese chemist, Masataka Ogawa: a scientific and science historical re-evaluation |czasopismo = Proceedings of the Japan Academy. Series B, Physical and Biological Sciences |data = 2008 |data dostępu = 2019-10-20 |issn = 1349-2896 |wolumin = 84 |numer = 7 |s = 232–245 |doi = 10.2183/pjab.84.232 |pmid = 18941300 |pmc = 3666647}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = K. K. Kojonen, A. C. Roberts, O.-P. Isomaki, V. V. Knauf, B. Johanson |tytuł = TARKIANITE, (Cu, Fe)(Re, Mo)4S8, A NEW MINERAL SPECIES FROM THE HITURA MINE, NIVALA, FINLAND |czasopismo = The Canadian Mineralogist |data = 2004-04-01 |data dostępu = 2019-10-20 |issn = 0008-4476 |wolumin = 42 |numer = 2 |s = 539–544 |doi = 10.2113/gscanmin.42.2.539 |url = http://www.canmin.org/cgi/doi/10.2113/gscanmin.42.2.539 |język = en}}</ref>.

Ogawa podejmował próby opracowania metody izolowania czystego molibdenu, w czasie których wyizolował niewielką ilość nieznanej substancji. Próbka była niewystarczająco duża do przeprowadzenia dokładnych badań. Mimo to Ogawa ogłosił, że odkrytą substancją jest [[Technet|pierwiastek 43]]<ref name=":0" />. Odkrycie zostało opublikowane w 1909 roku, ukazała się również notka w [[Journal of the American Chemical Society]], a nowy pierwiastek otrzymał nazwę nipponium<ref>{{Cytuj |autor = Jas. Lewis Howe |tytuł = RECENT WORK IN INORGANIC CHEMISTRY. |czasopismo = [[Journal of the American Chemical Society]] |data = 1909-12 |data dostępu = 2019-09-22 |issn = 0002-7863 |wolumin = 31 |numer = 12 |s = 1284–1305 |doi = 10.1021/ja01942a006 |język = en}}</ref>. Za tę pracę uzyskał stopień naukowy doktora.

W 1914 roku wyniki badań zostały podważone, ponieważ eksperyment Ogawy nie został powtórzony przez innych naukowców (poza nim samym i jego synem), a ponadto analiza widmowa minerału nie zawierała pasm charakterystycznych dla pierwiastka 43<ref>{{Cytuj |autor = H.G.J. Moseley |tytuł = LXXX. The high-frequency spectra of the elements. Part II |czasopismo = The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science |data = 1914-4 |data dostępu = 2019-09-22 |issn = 1941-5982 |wolumin = 27 |numer = 160 |s = 703–713 |doi = 10.1080/14786440408635141 |język = en}}</ref>.

Obecnie uznaje się, że chociaż Ogawa nie zidentyfikował pierwiastka 43 (ostatecznie wyizolowanego w 1937), wyizolował śladowe ilości pierwiastka 75, otrzymanego w ilości przynajmniej 1 grama w 1925 roku i nazwanego [[Ren (pierwiastek)|renem]]<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ogawa, Masataka}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Tokijskiego]]
[[Kategoria:Japońscy chemicy]]
[[Kategoria:Mineralodzy]]
[[Kategoria:Metalurdzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1865]]
[[Kategoria:Zmarli w 1930]]

title: Masataka Ogawa

Data urodzenia: 21 lutego 1865

Zawód, zajęcie: chemik

Narodowość: japońska


text:
# Genewa
Genewa (fr. Genève; niem. Genf; gsw. Gämf, Gänf; frp. Geneva; wł. Ginevra; rm. Genevra) – miasto w Szwajcarii, drugie pod względem liczby mieszkańców, siedziba administracyjna kantonu Genewa. 18,6% mieszkańców miasta stanowią milionerzy (2018). Po Zurychu jest najważniejszym centrum finansowym kraju.
Położona jest w południowo-zachodniej części kraju, nad Jeziorem Genewskim i rzeką Rodan. Miasto jest stolicą francuskojęzycznego kantonu Genewa. Aglomeracja genewska obejmuje również część Francji i liczy około 1 000 000 mieszkańców.
W Genewie swoje siedziby mają 22 organizacje międzynarodowe i ponad 250 organizacji pozarządowych. Mieszczą się tu m.in. siedziby takich organizacji międzynarodowych jak Organizacja Narodów Zjednoczonych (siedziba europejska), Światowa Organizacja Zdrowia, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Światowa Organizacja Handlu, Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca czy CERN. Genewa jest miastem, które jest siedzibą największej liczby organizacji międzynarodowych w skali całego świata. Odbywa się tu także jedna z największych i najważniejszych wystaw motoryzacyjnych – Salon International de l’Auto.
Jest to jedno z najbardziej kosmopolitycznych miast europejskich – prawie połowa mieszkańców nie posiada obywatelstwa Szwajcarii. Znajdują się tu między innymi: założony w 1559 r. uniwersytet, Port lotniczy Genewa-Cointrin oraz siedziby licznych firm i banków.

## Historia
Pierwsi ludzie pojawili się w rejonie Genewy w neolicie. Plemiona praceltyckie wzniosły na brzegu Jeziora Genewskiego rozległą osadę nawodną (palafit) – najstarsze ślady osadnictwa na terenie miasta pochodzą z około 3000 r. p.n.e.
W X wieku p.n.e. zostało zasiedlone wzgórze dzisiejszego Starego Miasta. Gród, zamieszkiwany przez przedstawicieli celtyckiego plemienia Allobrogów został zdobyty w 58 r. p.n.e. przez Rzymian pod wodzą Juliusza Cezara. Ufortyfikowany natychmiast według rzymskich zasad, stał się rzymską bazą podczas wojny z Helwetami.
Położone na skraju Jeziora Genewskiego, w miejscu w którym między Alpami a Jurą zbiegały się szlaki handlowe i pielgrzymkowe, miasto stało się szybko najważniejszym ośrodkiem w regionie. Podniesione przez cesarza Gracjana do rangi civitas, już w 379 r. zostaje siedzibą biskupstwa. W 443 r. Genewa została zdobyta przez germańskich Burgundów i stała się pierwszą stolicą powstałego w 451 roku królestwa Burgundii. Siedziba królów znajdowała się na wzgórzu Starego Miasta. Na początku VI wieku panował tu król Gundobad, który zapisał się jako aktywny budowniczy i prawodawca (kodeks pt. Lex Gundobada). Jego następca, panujący od 516 roku Zygmunt I Święty polecił odbudować zniszczoną genewską katedrę pod wezwaniem św. Piotra. W 534 r. miasto zajęli Frankowie, włączając je w granice państwa Merowingów. Rozpad cesarstwa Karola Wielkiego doprowadził w 888 r. do powstania Drugiego Królestwa Burgundii, do którego włączono również Genewę. W 1032 r. Burgundia staje się częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Genewa z najbliższym regionem otrzymuje status hrabstwa, lecz faktycznie jest rządzona przez miejscowych biskupów.
W XIII wieku hrabiowie Genewy tracą w regionie znaczenie polityczne na rzecz hrabiów Sabaudii, którzy jeszcze przez trzy następne stulecia usiłują narzucić miastu swą władzę. Pod koniec XIV wieku biskup Genewy Adhémar Fabri udzielił miastu szereg liberalnych przywilejów ekonomicznych. Po wygaśnięciu rodu hrabiów Genewy w 1394 r. sukcesję objęli hrabiowie sabaudzcy, którzy wkrótce podporządkowali sobie również genewskich biskupów. W 1401 r. Sabaudia oficjalnie zakupiła hrabstwo genewskie, jednak nie mogła objąć rzeczywistej władzy w mieście na skutek zdecydowanego oporu jego mieszkańców. Sabaudczycy wielokrotnie próbowali zająć miasto siłą. Podczas największego zagrożenia w początkach XVI wieku autonomię Genewy uratowała interwencja wojsk federacji szwajcarskiej z Berna i Fryburga.
Już w XIV stuleciu zaznacza się w mieście szybki rozwój rzemiosła i handlu. W XV wieku w Genewie odbywają się 4 razy do roku słynne jarmarki, ściągające kupców nawet z odległych krajów, a liczba ludności miasta sięga 10 tysięcy. W 1478 r. niemieccy mistrzowie zakładają w Genewie pierwszą drukarnię, co legło u podłoża późniejszej pozycji miasta wśród czołowych ośrodków typograficznych Europy. Od czasów wypraw krzyżowych rozwijają się w Genewie usługi bankowe. Miasto staje się głównym ośrodkiem transferu pieniędzy między krajami zachodniej Europy a Rzymem.
Z końcem XIV w. zaczynają przybywać do Genewy Żydzi. Osiedlają się na przedmieściach, w getcie usytuowanym w rejonie Grand Mézel. Zajmują się rzemiosłem i handlem, lecz ich sytuacja systematycznie się pogarsza, są prześladowani. W 1461 r. ich dzielnica zostaje splądrowana, a w 1490 r. zostają ostatecznie wygnani z Genewy.
Wraz z berneńskimi żołnierzami dotarły do Genewy idee reformacji, a nauki Lutra i Zwingliego przekonały większość jej mieszkańców. Niechęć genewczyków do kleru była tak silna, że w lipcu 1533 r. biskup Pierre de la Baume opuścił potajemnie miasto i udał się do Annecy. Przywódca genewskiej reformacji, Wilhelm Farel, zaprosił w 1536 roku do miasta pochodzącego z Francji Jana Kalwina. W tym samym roku miasto staje się republiką protestancką pod przywództwem Kalwina, który uczynił z Genewy ośrodek intelektualny i religijny o znaczeniu europejskim (tzw. „Rzym protestancki”); do miasta napływają liczni innowiercy, głównie włoscy i francuscy, dzięki którym rozwija się rzemiosło i handel. Odwołanie edyktu nantejskiego powoduje napływ kolejnej fali uciekinierów z Francji.
Przez cały XVI wiek książęta Sabaudii nie chcą rezygnować z utraty Genewy – naturalnej stolicy ich włości nad Rodanem i Jeziorem Genewskim. Miasto broni się przed tymi zakusami dzięki pomocy sprzymierzonych kantonów, zwłaszcza Berna. Ostatnią próbą zdobycia miasta przez księcia Karola Emanuela był niespodziewany, nocny atak wojsk sabaudzkich na mury Genewy 12 grudnia 1602, odparty dzięki bohaterskiej obronie mieszkańców. Pamiątka tej l'Escalade (fr. escalade – wspinaczka) jest do dziś jednym z najważniejszych świąt w Genewie.
W XVIII wieku Genewa stała się jednym z bogatszych miast Europy, głównie dzięki rozwojowi banków. Genewscy bankierzy współpracowali z wszystkimi ważniejszymi ośrodkami handlowymi Europy. Szczególne wpływy mieli we Francji, gdzie kredytowali zarówno królów, jak i prześladowanych przez nich protestantów, a Jacques Necker w ostatnich latach przed wybuchem rewolucji francuskiej był ministrem króla Ludwika XVI. Utrzymywały się tradycje handlowe: kupcy genewscy posiadali swe przedstawicielstwa w Holandii, Francji, Italii, a także na Bliskim Wschodzie, m.in. w Konstantynopolu. Jedną z gałęzi wytwórczości, która przyniosła później miastu zasłużoną sławę, było zegarmistrzostwo. W 1686 r. w Genewie pracowało niespełna 700 zegarmistrzów, a w końcu XVIII w. dziedzina ta dawała już utrzymanie 6 tys. ludzi. W roku 1755 Jean-Marc Vacheron założył tu najstarszą z istniejących na świecie do dziś manufaktur produkujących zegarki – Vacheron Constantin. Obok firmy Vacherona działają w mieście tacy liderzy tej branży jak Patek Philippe czy Rolex.
W II poł. XVIII stulecia zaczęły się ujawniać z całą siłą konflikty między starymi rodami patrycjuszowskimi, skupiającymi w swych rękach całość władzy politycznej, a nowymi siłami społecznymi, tworzonymi przez młode mieszczaństwo, zamożne i wykształcone, ale pozbawione praw politycznych. W 1760 na ogólną liczbę przeszło 20 tys. mieszkańców Genewy tylko ok. 1500 osób – tzw. citoyens ((fr.) cité – miasto, w wąskim znaczeniu dawnego obszaru w granicach murów miejskich) było obywatelami posiadającymi prawa polityczne. Resztę stanowili tzw. natifs ((fr.) natif de ... – urodzony w ...) – obywatele urodzeni w mieście, pozbawieni jednak czynnych praw politycznych, oraz tzw. habitants ((fr.) habitant – mieszkaniec) – mieszkający w mieście, bez żadnych praw politycznych. Chcąc zabezpieczyć swoją wyłączność na sprawowanie władzy patrycjat genewski w tzw. l’Acte de Médiation (1738) uzyskał gwarancje niezmienności ustroju miejskiego ze strony Francji oraz kantonów Berno i Zurych. Wywołało to falę ostrej krytyki ze strony pozostałych genewczyków. Uznając „akt mediacyjny” za uzurpację władzy, zwalczali go w licznych wydawnictwach. W 1768 konflikt zaostrzył się i „nowi” mieszczanie zdołali nawet przejąć rządy w mieście. Obaleni patrycjusze dzięki zbrojnej pomocy Francji, Sardynii i Berna odzyskali jednak wkrótce władzę.
Genewa była jednym z najważniejszych ośrodków europejskiego Oświecenia. W 1712 w rodzinie zegarmistrza urodził się tu Jean-Jacques Rousseau, który odwiedził rodzinne miasto, już jako sławny człowiek, w 1754, stając w trwającym konflikcie społecznym po stronie młodego mieszczaństwa. W latach 1755–1778 w Ferney-Voltaire pod Genewą (ale już po francuskiej stronie granicy) mieszkał Wolter, który w swej rozległej posiadłości gościł śmietankę towarzyską Genewy. Genewczykami byli także Jean-Étienne Liotard – najwybitniejszy malarz szwajcarski XVIII wieku, oraz Michel de Crest, fizyk i geodeta, autor pierwszej opartej na pomiarach trygonometrycznych panoramy Alp. Do najwybitniejszych obywateli Genewy należał przyrodnik Horace-Bénédict de Saussure, jeden z pierwszych zdobywców widocznego z miasta najwyższego szczytu Alp – Mont Blanc.
W 1798 rewolucyjna Francja anektuje miasto, które staje się na 16 lat siedzibą francuskiego departamentu Léman; po klęsce Napoleona w 1813 Genewa ponownie staje się niepodległa, a 2 lata później zostaje przyjęta do Konfederacji Szwajcarskiej. W XIX wieku Genewa staje się miejscem schronienia wielu uciekinierów politycznych (m.in. Lenina). Tu, z inicjatywy Henri Dunanta w 1864 powstaje Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża. Od 1920 Genewa staje się siedzibą Ligi Narodów, a po II wojnie europejską siedzibą ONZ.
20 kwietnia 2009 rozpoczęła się w Genewie „Światowa Konferencja przeciwko rasizmowi, dyskryminacji rasowej, ksenofobii i pochodnym formom nietolerancji” (tzw. Durban II), wiele państw ją zbojkotowało (m.in. Polska). Premier Izraela Binjamin Netanjahu pogratulował tym, którzy odmówili udziału w konferencji, podjęcia słusznej decyzji. Palestyński ruch Hamas oskarżył kraje, które bojkotują konferencję genewską o rasizm – zdaniem Hamasu legalizują one „zbrodnie popełnione przez Izrael na Palestyńczykach”, papież Benedykt XVI pobłogosławił konferencję, sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych Ban Ki-moon wyraził rozgoryczenie z powodu bojkotu. Przeciwko bojkotowi opowiedziała się organizatorka konferencji Julie Rivero z organizacji Human Rights Watch.

## Demografia
W Genewie mieszka 203 856 osób. W 2020 roku 48,3% populacji gminy stanowiły osoby urodzone poza Szwajcarią.

## Najważniejsze zabytki
- Katedra św. Piotra (fr. Cathédrale St-Pierre), ewangelicko-reformowana, z XII-XV wieku, w stylu gotyckim, klasycystyczna fasada z XVIII wieku.
- Kościół Saint-Germain, starokatolicki, gotycki, z XV wieku, przy Rue des Granges.
- Audytorium Kalwina (fr. Auditoire de Calvin) przy Place de la Taconnerie, z XV w.
- Pomnik Reformacji, z 1909, upamiętniający wybitnych przedstawicieli Reformacji.
- Bazylika Najświętszej Marii Panny w Genewie, w stylu neogotyckim (fr. Basilique Notre-Dame de Genève), z połowy XIX w.
- Ratusz (fr. Hôtel de Ville) na rogu Rue de l’Hôtel-de-Ville i Rue H. Fazy, z XV – XVII w. Siedziba Rządu Republiki i Kantonu Genewy.
- Arsenał (fr. Arsenal) na rogu Rue de l’Hôtel-de-Ville i Rue du Puits Saint-Pierre, z XVII w., z bogatą dekoracją obrazującą wydarzenia z dziejów miasta.
- Zabytkowa XVIII-wieczna dzielnica Carouge.
- Mauzoleum księcia Brunszwiku Karola II (fr. Monument Brunswik) nad brzegiem Jeziora Genewskiego, z końca XIX w.
- Synagoga Beth-Yaacov (fr. Synagogue Beth-Yaacov), z połowy XIX w.
- Szklany Dom (fr. Immeuble Clarté) znany też jako dom-transatlantyk, nowatorski modernistyczny apartamentowiec autorstwa Le Corbusiera, 1932. Zabytek jest na liście UNESCO od 2016[12].

## Podział miasta
| Dzielnica      | Numer statystyczny | Podział statystyczny         | Osiedla                                                                                |
| -------------- | ------------------ | ---------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Cité           | 6621001            | Cité – Centre                | Hollande (dzielnica banków) – Les Rues-Basses – Rive – Les Tranchées – Saint-Léger – Les Bastions                                     |
|                | 6621002            | Saint-Gervais – Chantepoulet | Seujet – James-Fazy – Cornavin – Les Bergues                                                                                |
|                | 6621003            | Délices – Grottes            | Prairie – Cropettes – Montbrillant                                                                                |
|                | 6621004            | Pâquis – Navigation          | Mont-Blanc – Wilson                                                                                |
| Plainpalais    | 6621011            | Champel – Roseraie           | Hôpital – Malombré – Parc Bertrand – Miremont – Les Falaises – Les Crêts-de-Champel – Le Bout-du-Monde – Tour-de-Champel – La Colline |
|                | 6621012            | La Cluse – Philosophes       | Augustins – Les Minoteries                                                                                |
|                | 6621013            | Jonction – Plainpalais       | Coulouvrenière – Rois – Les Savoises – Plaine de Plainpalais – Du-Bois-Melly – Ansermet – Village-Suisse                              |
|                | 6621014            | Bâtie – Acacias              | Saint-Georges – La Queue-d’Arve – Les Vernets – Parc des Acacias – Boissonnas – Le Royer                                              |
| Eaux-Vives     | 6621021            | Eaux-Vives – Lac             | Pierres du Niton – La Grange – Frontenex – Les Allières – Les Vollandes – Villereuse – Montchoisy – Jargonnant                        |
|                | 6621022            | Florissant – Malagnou        | De Beaumont – De Roches – Belmont – La Grande-Boissière – La Petite-Boissière – La Florence – Eugène-Pittard – Krieg – Contamines     |
| Petit-Saconnex | 6621031            | Sécheron – Prieuré           | Mont-Repos – Valais                                                                                |
|                | 6621032            | O.N.U. (Nations) – Rigot     | Le Grand-Morillon – Ariana – La Voie-Creuse                                                                                |
|                | 6621033            | Grand-Pré – Vermont          | Chandieu – Varembé – Beaulieu                                                                                |
|                | 6621034            | Bouchet – Moillebeau         | Le Mervelet – Colladon – La Tourelle – De Budé – Les Genêts – Moillebeau – La Forêt – Le Bouchet – Les Crêts                          |
|                | 6621035            | Charmilles – Châtelaine      | Parc-des-Sports – Les Franchises – Cité Vieusseux – Liotard – Servette – Geisendorf – La Dôle – La Bourgogne – Soubeyran              |
|                | 6621036            | Saint-Jean – Aïre            | Camille-Martin – Campagne-Masset – Nant-Cayla                                                                                |

## Sport
- Servette FC – klub piłkarski
- Servette Genewa – klub hokejowy
- Lions de Genève(inne języki) – klub koszykarski

## Transport
Przez teren miasta przebiegają drogi główne nr 1, nr 101, nr 102, nr 103, nr 105, nr 106, nr 111 i nr 116.

title: Genewa

wikitext:
{{Inne znaczenia|miasta w Szwajcarii|[[Genewa (kanton)|kanton w Szwajcarii]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Genewa
 |nazwa oryginalna             = {{K|fr|Genève}} <br /> {{K|de|Genf}}
 |zdjęcie                      = Views of Geneva.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = Wappen Genf matt.svg
 |flaga                        = Flag of Canton of Geneva.svg
 |dopełniacz nazwy             = Genewy
 |dewiza                       = {{k|la|Post Tenebras Lux}}
 |państwo                      = Genewa
 |stanowisko zarządzającego    = prezydent
 |zarządzający                 = {{link-interwiki |Marie Barbey-Chappuis |Q=Q94122602}}
 |powierzchnia                 = 15,93
 |wysokość                     = 375
 |rok                          = 31 grudnia 2020
 |liczba ludności              = 203 856<ref name=SUS>{{Cytuj |autor = Bundesamt für Statistik |tytuł = Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2020 - 2020 {{!}} Tabelle |data = 2021-09-01 |data dostępu = 2022-05-16 |opublikowany = Bundesamt für Statistik |url = https://www.bfs.admin.ch/asset/de/18344290 |język = de}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 12 797
 |numer kierunkowy             = (+41) 22
 |kod pocztowy                 = 1201-1209, 1215, 1227
 |tablice rejestracyjne        = GE
 |plan miasta                  = Karte Gemeinde Genève 2007.png
 |współrzędne                  = 46°12′N 6°9′E
 |commons                      = Category:Geneva
 |wikisłownik                  = Genewa
 |www                          = http://www.geneve.ch
}}
'''Genewa''' ({{fr.|Genève}}; {{niem.|Genf}}; [[gwary szwajcarskie|gsw.]] {{K|gsw|Gämf}}, {{K|gsw|Gänf}}; [[język franko-prowansalski|frp.]] {{K|frp|Geneva}}; {{wł.|Ginevra}}; [[język romansz|rm.]] {{K|rm|Genevra}}) – miasto w [[Szwajcaria|Szwajcarii]], drugie pod względem liczby mieszkańców<ref name="stat">{{Cytuj |tytuł = Schweiz - Top 10 größte Städte 2021 |data dostępu = 2022-09-27 |opublikowany = Statista |url = https://de.statista.com/statistik/daten/studie/216783/umfrage/groesste-staedte-in-der-schweiz/ |język = de}}</ref>, siedziba administracyjna kantonu [[Genewa (kanton)|Genewa]]. 18,6% mieszkańców miasta stanowią milionerzy (2018)<ref>[https://www.forbes.com/sites/rogeraitken/2018/05/27/millionaire-density-in-monaco-firms-to-1-in-3-topping-global-rankings-hangzhou-in-top-20/#4ad1940a1817 Milionerzy]</ref>. Po [[Zurych]]u jest najważniejszym centrum finansowym kraju.

Położona jest w południowo-zachodniej części kraju, nad [[Jezioro Genewskie|Jeziorem Genewskim]] i rzeką [[Rodan]]. Miasto jest stolicą francuskojęzycznego [[Genewa (kanton)|kantonu Genewa]]. Aglomeracja genewska obejmuje również część Francji i liczy około 1 000 000 mieszkańców<ref>{{Cytuj |tytuł = Présentation - Genevois français |data dostępu = 2022-09-27 |opublikowany = Genevois français |url = https://www.genevoisfrancais.org/presentation/ |język = fr}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Bundesamt für Statistik |tytuł = Bilan de la population résidante permanente selon les districts et les communes, de 1991 à 2021 - 1991-2021 {{!}} Tabelle |data = 2022-08-25 |data dostępu = 2022-09-27 |opublikowany = Bundesamt für Statistik |url = https://www.bfs.admin.ch/asset/de/23064889 |język = de}}</ref>.

W Genewie swoje siedziby mają 22 organizacje międzynarodowe i ponad 250 organizacji pozarządowych. Mieszczą się tu m.in. siedziby takich organizacji międzynarodowych jak [[Organizacja Narodów Zjednoczonych]] (siedziba europejska), [[Światowa Organizacja Zdrowia]], [[Międzynarodowa Organizacja Pracy]], [[Światowa Organizacja Handlu]], [[Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca]] czy [[CERN]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Geneva-Based International Organizations {{!}} Geneva Graduate School of Governance |data dostępu = 2022-09-27 |url = http://www.genevagsg.com/living-in-geneva/geneva-based-international-organizations/ |język = en-US}}</ref>. Genewa jest miastem, które jest siedzibą największej liczby organizacji międzynarodowych w skali całego świata. Odbywa się tu także jedna z największych i najważniejszych [[Wystawiennictwo|wystaw]] motoryzacyjnych – [[Międzynarodowy Salon Samochodowy w Genewie|Salon International de l’Auto]]<ref>{{Cytuj |tytuł = About us |data dostępu = 2022-09-27 |opublikowany = Geneva International Motor Show |url = https://www.gims.swiss/about-us-0 |język = en}}</ref>.

Jest to jedno z najbardziej kosmopolitycznych miast europejskich – prawie połowa mieszkańców nie posiada obywatelstwa [[Szwajcaria|Szwajcarii]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Schweizer Städte locken Menschen aus aller Welt an |data dostępu = 2022-09-27 |opublikowany = SWI swissinfo.ch |url = https://www.swissinfo.ch/ger/gesellschaft/einwanderungsmotoren_schweizer-staedte-locken-menschen-aus-aller-welt-an/44894096 |język = de}}</ref>. Znajdują się tu między innymi: założony w 1559 r. [[Uniwersytet Genewski|uniwersytet]], [[Port lotniczy Genewa-Cointrin]] oraz siedziby licznych firm i banków.
[[Plik:Jet dEau Aerial.jpg|thumb|220px|Jezioro Genewskie]]
[[Plik:Ariana Park and William Rappard Center.JPG|thumb|220px|Genewa, ogrody ONZ]]
[[Plik:FêteMusiqueGenève2019-42.jpg|thumb|220px|Genewa, Pomnik Reformacji]]
[[Plik:Immeuble Clarté - Lecorbusier (ouest).JPG|thumb|220px|Genewa, Szklany Dom, jest uznawany za arcydzieło [[Modernizm (architektura)|modernizmu]], arch. [[Le Corbusier]], 1932]]
[[Plik:La Tulipe (Fondation pour recherches Médicales) @ Genève (51320887579).jpg|thumb|220px|Genewa, Tulipan jest uznawany za arcydzieło [[brutalizm]]u, arch. Jack Vicajee Bertoli, 1976]]

== Historia ==
Pierwsi ludzie pojawili się w rejonie Genewy w [[neolit|neolicie]]. Plemiona praceltyckie wzniosły na brzegu [[Jezioro Genewskie|Jeziora Genewskiego]] rozległą osadę nawodną ([[palafit]]) – najstarsze ślady osadnictwa na terenie miasta pochodzą z około 3000 r. p.n.e.

W [[X wiek p.n.e.|X wieku p.n.e.]] zostało zasiedlone wzgórze dzisiejszego Starego Miasta. Gród, zamieszkiwany przez przedstawicieli [[Celtowie|celtyckiego]] plemienia [[Allobrogowie|Allobrogów]] został zdobyty w 58 r. p.n.e. przez [[Republika rzymska|Rzymian]] pod wodzą [[Gajusz Juliusz Cezar|Juliusza Cezara]]. Ufortyfikowany natychmiast według rzymskich zasad, stał się rzymską bazą podczas wojny z [[Helweci|Helwetami]].

Położone na skraju [[Jezioro Genewskie|Jeziora Genewskiego]], w miejscu w którym między [[Alpy|Alpami]] a [[Jura (góry)|Jurą]] zbiegały się szlaki handlowe i pielgrzymkowe, miasto stało się szybko najważniejszym ośrodkiem w regionie. Podniesione przez cesarza [[Gracjan (cesarz rzymski)|Gracjana]] do rangi ''civitas'', już w 379 r. zostaje siedzibą [[biskup]]stwa. W 443 r. Genewa została zdobyta przez germańskich [[Burgundowie|Burgundów]] i stała się pierwszą stolicą powstałego w 451 roku królestwa [[Burgundia|Burgundii]]. Siedziba królów znajdowała się na wzgórzu Starego Miasta. Na początku VI wieku panował tu król [[Gundobad]], który zapisał się jako aktywny budowniczy i prawodawca (kodeks pt. ''Lex Gundobada''). Jego następca, panujący od 516 roku [[Zygmunt I Święty]] polecił odbudować zniszczoną genewską [[Katedra św. Piotra w Genewie|katedrę pod wezwaniem św. Piotra]]. W 534 r. miasto zajęli [[Frankowie]], włączając je w granice państwa [[Merowingowie|Merowingów]]. Rozpad cesarstwa [[Karol Wielki|Karola Wielkiego]] doprowadził w 888 r. do powstania Drugiego Królestwa Burgundii, do którego włączono również Genewę. W 1032 r. Burgundia staje się częścią [[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętego Cesarstwa Rzymskiego]]. Genewa z najbliższym regionem otrzymuje status [[hrabstwo|hrabstwa]], lecz faktycznie jest rządzona przez miejscowych biskupów.

W XIII wieku [[hrabia|hrabiowie]] Genewy tracą w regionie znaczenie polityczne na rzecz hrabiów [[Sabaudia|Sabaudii]], którzy jeszcze przez trzy następne stulecia usiłują narzucić miastu swą władzę. Pod koniec XIV wieku biskup Genewy [[Adhémar Fabri]] udzielił miastu szereg liberalnych przywilejów ekonomicznych<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Suisse. Guide vert Michelin | wydawca = Michelin et Cie | data = 1985 | strony = 90 | isbn = 2-06-005-602-0}}</ref>. Po wygaśnięciu rodu hrabiów Genewy w 1394 r. sukcesję objęli hrabiowie sabaudzcy, którzy wkrótce podporządkowali sobie również genewskich biskupów. W 1401 r. Sabaudia oficjalnie zakupiła hrabstwo genewskie, jednak nie mogła objąć rzeczywistej władzy w mieście na skutek zdecydowanego oporu jego mieszkańców. Sabaudczycy wielokrotnie próbowali zająć miasto siłą. Podczas największego zagrożenia w początkach XVI wieku autonomię Genewy uratowała interwencja wojsk federacji szwajcarskiej z [[Berno|Berna]] i [[Fryburg (miasto)|Fryburga]].

Już w XIV stuleciu zaznacza się w mieście szybki rozwój rzemiosła i handlu. W XV wieku w Genewie odbywają się 4 razy do roku słynne jarmarki, ściągające kupców nawet z odległych krajów, a liczba ludności miasta sięga 10 tysięcy. W 1478 r. niemieccy mistrzowie zakładają w Genewie pierwszą [[drukarnia|drukarnię]], co legło u podłoża późniejszej pozycji miasta wśród czołowych ośrodków [[typografia|typograficznych]] Europy. Od czasów [[Krucjata|wypraw krzyżowych]] rozwijają się w Genewie usługi bankowe. Miasto staje się głównym ośrodkiem transferu pieniędzy między krajami zachodniej Europy a [[Rzym]]em.

Z końcem [[XIV wiek|XIV w.]] zaczynają przybywać do Genewy [[Żydzi]]. Osiedlają się na przedmieściach, w [[Getto|getcie]] usytuowanym w rejonie Grand Mézel. Zajmują się rzemiosłem i handlem, lecz ich sytuacja systematycznie się pogarsza, są prześladowani. W 1461 r. ich dzielnica zostaje splądrowana, a w 1490 r. zostają ostatecznie wygnani z Genewy<ref>''Dictionnaire historique de la Suisse'', hasło: ''Genève (commune)''  http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F2903.php</ref>.

Wraz z [[Berno|berneńskimi]] żołnierzami dotarły do Genewy idee [[Reformacja|reformacji]], a nauki [[Marcin Luter|Lutra]] i [[Huldrych Zwingli|Zwingliego]] przekonały większość jej mieszkańców. Niechęć genewczyków do kleru była tak silna, że w lipcu 1533 r. biskup [[Pierre de la Baume]] opuścił potajemnie miasto i udał się do [[Annecy]]. Przywódca genewskiej reformacji, [[Wilhelm Farel]], zaprosił w 1536 roku do miasta pochodzącego z Francji [[Jan Kalwin|Jana Kalwina]]. W tym samym roku miasto staje się republiką protestancką pod przywództwem [[Jan Kalwin|Kalwina]], który uczynił z Genewy ośrodek intelektualny i religijny o znaczeniu europejskim (tzw. „Rzym protestancki”); do miasta napływają liczni innowiercy, głównie włoscy i francuscy, dzięki którym rozwija się rzemiosło i handel. Odwołanie [[edykt nantejski|edyktu nantejskiego]] powoduje napływ kolejnej fali uciekinierów z [[Francja|Francji]].

Przez cały XVI wiek książęta [[Sabaudia|Sabaudii]] nie chcą rezygnować z utraty Genewy – naturalnej stolicy ich włości nad [[Rodan]]em i [[Jezioro Genewskie|Jeziorem Genewskim]]. Miasto broni się przed tymi zakusami dzięki pomocy sprzymierzonych [[kanton (Szwajcaria)|kantonów]], zwłaszcza [[Berno (kanton)|Berna]]. Ostatnią próbą zdobycia miasta przez księcia [[Karol Emanuel I Wielki|Karola Emanuela]] był niespodziewany, nocny atak wojsk sabaudzkich na mury Genewy 12 grudnia 1602, odparty dzięki bohaterskiej obronie mieszkańców. Pamiątka tej [[l'Escalade]] ([[Język francuski|fr.]] ''escalade'' – wspinaczka) jest do dziś jednym z najważniejszych świąt w Genewie.

W XVIII wieku Genewa stała się jednym z bogatszych miast Europy, głównie dzięki rozwojowi [[bank]]ów. Genewscy bankierzy współpracowali z wszystkimi ważniejszymi ośrodkami handlowymi Europy. Szczególne wpływy mieli we Francji, gdzie kredytowali zarówno królów, jak i prześladowanych przez nich protestantów, a [[Jacques Necker]] w ostatnich latach przed wybuchem [[rewolucja francuska|rewolucji francuskiej]] był ministrem króla [[Ludwik XVI|Ludwika XVI]]. Utrzymywały się tradycje handlowe: kupcy genewscy posiadali swe przedstawicielstwa w Holandii, Francji, Italii, a także na Bliskim Wschodzie, m.in. w [[Konstantynopol]]u. Jedną z gałęzi wytwórczości, która przyniosła później miastu zasłużoną sławę, było zegarmistrzostwo. W 1686 r. w Genewie pracowało niespełna 700 zegarmistrzów, a w końcu XVIII w. dziedzina ta dawała już utrzymanie 6 tys. ludzi. W roku 1755 {{link-interwiki |Jean-Marc Vacheron |Q=Q6169571}} założył tu najstarszą z istniejących na świecie do dziś [[Manufaktura|manufaktur]] produkujących zegarki – [[Vacheron Constantin]]. Obok firmy Vacherona działają w mieście tacy liderzy tej branży jak [[Patek Philippe]] czy [[Rolex]].

W II poł. XVIII stulecia zaczęły się ujawniać z całą siłą konflikty między starymi rodami [[Patrycjat (średniowiecze i nowożytność)|patrycjuszowskimi]], skupiającymi w swych rękach całość władzy politycznej, a nowymi siłami społecznymi, tworzonymi przez młode mieszczaństwo, zamożne i wykształcone, ale pozbawione praw politycznych. W 1760 na ogólną liczbę przeszło 20 tys. mieszkańców Genewy tylko ok. 1500 osób – tzw. ''citoyens'' ({{lang|fr}} ''cité'' – miasto, w wąskim znaczeniu dawnego obszaru w granicach murów miejskich) było obywatelami posiadającymi prawa polityczne. Resztę stanowili tzw. ''natifs'' ({{lang|fr}} ''natif de'' ... – urodzony w ...) – obywatele urodzeni w mieście, pozbawieni jednak czynnych praw politycznych, oraz tzw. ''habitants'' ({{lang|fr}} ''habitant'' – mieszkaniec) – mieszkający w mieście, bez żadnych praw politycznych. Chcąc zabezpieczyć swoją wyłączność na sprawowanie władzy patrycjat genewski w tzw. ''l’Acte de Médiation'' (1738) uzyskał gwarancje niezmienności ustroju miejskiego ze strony Francji oraz kantonów [[Berno (kanton)|Berno]] i [[Zurych (kanton)|Zurych]]. Wywołało to falę ostrej krytyki ze strony pozostałych genewczyków. Uznając „akt mediacyjny” za uzurpację władzy, zwalczali go w licznych wydawnictwach. W 1768 konflikt zaostrzył się i „nowi” mieszczanie zdołali nawet przejąć rządy w mieście. Obaleni patrycjusze dzięki zbrojnej pomocy [[Francja|Francji]], [[Królestwo Sardynii|Sardynii]] i [[Berno (kanton)|Berna]] odzyskali jednak wkrótce władzę.

Genewa była jednym z najważniejszych ośrodków europejskiego Oświecenia. W 1712 w rodzinie zegarmistrza urodził się tu [[Jean-Jacques Rousseau]], który odwiedził rodzinne miasto, już jako sławny człowiek, w 1754, stając w trwającym konflikcie społecznym po stronie młodego mieszczaństwa. W latach 1755–1778 w [[Ferney-Voltaire]] pod Genewą (ale już po francuskiej stronie granicy) mieszkał [[Voltaire|Wolter]], który w swej rozległej posiadłości gościł śmietankę towarzyską Genewy. Genewczykami byli także [[Jean-Étienne Liotard]] – najwybitniejszy malarz szwajcarski XVIII wieku, oraz [[Michel de Crest]], fizyk i [[geodeta]], autor pierwszej opartej na pomiarach trygonometrycznych panoramy [[Alpy|Alp]]. Do najwybitniejszych obywateli Genewy należał przyrodnik [[Horace-Bénédict de Saussure]], jeden z pierwszych zdobywców widocznego z miasta najwyższego szczytu [[Alpy|Alp]] – [[Mont Blanc]].

W 1798 rewolucyjna [[Francja]] anektuje miasto, które staje się na 16 lat siedzibą francuskiego departamentu [[Departament Léman|Léman]]; po klęsce [[Napoleon Bonaparte|Napoleona]] w 1813 Genewa ponownie staje się niepodległa, a 2 lata później zostaje przyjęta do [[Szwajcaria|Konfederacji Szwajcarskiej]]. W XIX wieku Genewa staje się miejscem schronienia wielu uciekinierów politycznych (m.in. [[Włodzimierz Lenin|Lenina]]). Tu, z inicjatywy [[Henri Dunant]]a w 1864 powstaje [[Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża]]. Od 1920 Genewa staje się siedzibą [[Liga Narodów|Ligi Narodów]], a po [[II wojna światowa|II wojnie]] europejską siedzibą [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]].

20 kwietnia 2009 rozpoczęła się w Genewie „Światowa Konferencja przeciwko rasizmowi, dyskryminacji rasowej, ksenofobii i pochodnym formom nietolerancji” (tzw. [[Durban]] II), wiele państw ją zbojkotowało (m.in. Polska). Premier Izraela [[Binjamin Netanjahu]] pogratulował tym, którzy odmówili udziału w konferencji, podjęcia słusznej decyzji. [[Palestyńczycy|Palestyński]] ruch [[Hamas]] oskarżył kraje, które bojkotują konferencję genewską o rasizm – zdaniem Hamasu legalizują one „zbrodnie popełnione przez [[Izrael]] na Palestyńczykach”, papież [[Benedykt XVI]] pobłogosławił konferencję, [[sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych]] [[Ban Ki-moon]] wyraził rozgoryczenie z powodu bojkotu. Przeciwko bojkotowi opowiedziała się organizatorka konferencji Julie Rivero z organizacji [[Human Rights Watch]]<ref>[http://www.rfi.fr/actupl/articles/112/article_7490.asp Czy będzie Durban II?] www.rfi.fr/actupl [dostęp 20.04.2009].</ref>.

== Demografia ==
W Genewie mieszka 203 856 osób<ref name=SUS/>. W 2020 roku 48,3% populacji gminy stanowiły osoby urodzone poza Szwajcarią<ref name=SUS/>.

== Najważniejsze zabytki ==
* [[Katedra św. Piotra w Genewie|Katedra św. Piotra]] (fr. ''Cathédrale St-Pierre''), ewangelicko-reformowana, z XII-XV wieku, w stylu [[gotyk|gotyckim]], klasycystyczna fasada z XVIII wieku.
* [[Kościół Saint-Germain w Genewie|Kościół Saint-Germain]], [[Starokatolicyzm|starokatolicki]], gotycki, z XV wieku, przy Rue des Granges.
* [[Audytorium Kalwina w Genewie|Audytorium Kalwina]] (fr. ''Auditoire de Calvin'') przy Place de la Taconnerie, z XV w.
* [[Pomnik Reformacji w Genewie|Pomnik Reformacji]], z 1909, upamiętniający wybitnych przedstawicieli [[Reformacja|Reformacji]].
* [[Bazylika Najświętszej Marii Panny w Genewie]], w stylu neogotyckim (fr. ''Basilique Notre-Dame de Genève''), z połowy XIX w.
* [[Ratusz w Genewie|Ratusz]] (fr. ''Hôtel de Ville'') na rogu Rue de l’Hôtel-de-Ville i Rue H. Fazy, z XV – XVII w. Siedziba [[Genewa (kanton)|Rządu Republiki i Kantonu Genewy]].
* [[Arsenał w Genewie|Arsenał]] (fr. ''Arsenal'') na rogu Rue de l’Hôtel-de-Ville i Rue du Puits Saint-Pierre, z XVII w., z bogatą dekoracją obrazującą wydarzenia z dziejów miasta.
* Zabytkowa XVIII-wieczna dzielnica [[Carouge]].
* [[Mauzoleum księcia Brunszwiku w Genewie|Mauzoleum]] księcia [[Brunszwik]]u Karola II (fr. ''Monument Brunswik'') nad brzegiem [[Jezioro Genewskie|Jeziora Genewskiego]], z końca XIX w.
* [[Synagoga Beth-Yaacov w Genewie|Synagoga Beth-Yaacov]] (fr. ''Synagogue Beth-Yaacov''), z połowy XIX w.
* Szklany Dom (fr. ''[[Immeuble Clarté]]'') znany też jako dom-transatlantyk, nowatorski modernistyczny apartamentowiec autorstwa [[Le Corbusier]]a, 1932. Zabytek jest na liście UNESCO od 2016<ref>immoscope Le magazine de l’économie et de la propriété immobilière
de la Chambre genevoise immobilière, association des propriétaires - MAGAZINE 163 MAI 2021</ref>.

== Podział miasta ==
{| class="wikitable"
!Dzielnica
!Numer statystyczny
!Podział statystyczny
!Osiedla
|-
|'''Cité'''
|6621001
|[[Cité-centre (Genewa)|Cité – Centre]]
|Hollande ''(dzielnica banków)'' – Les Rues-Basses – Rive – Les Tranchées – Saint-Léger – Les Bastions
|-
|
|6621002
|[[Saint-Gervais (Genève)|Saint-Gervais]] – Chantepoulet
|Seujet – James-Fazy – Cornavin – Les Bergues
|-
|
|6621003
|Délices – [[Les Grottes (Genève)|Grottes]]
|Prairie – Cropettes – Montbrillant
|-
|
|6621004
|[[Les Pâquis|Pâquis]] – Navigation
|Mont-Blanc – Wilson
|-
|'''[[Plainpalais]]'''
|6621011
|[[Champel]] – Roseraie
|Hôpital – Malombré – [[Parc Bertrand]] – Miremont – Les Falaises – Les Crêts-de-Champel – Le Bout-du-Monde – Tour-de-Champel – La Colline
|-
|
|6621012
|La Cluse – Philosophes
|Augustins – Les Minoteries
|-
|
|6621013
|[[La Jonction|Jonction]] – Plainpalais
|Coulouvrenière – Rois – Les Savoises – Plaine de Plainpalais – Du-Bois-Melly – Ansermet – Village-Suisse
|-
|
|6621014
|Bâtie – [[Les Acacias (Genève)|Acacias]]
|Saint-Georges – La Queue-d’Arve – [[Les Vernets]] – Parc des Acacias – Boissonnas – Le Royer
|-
|'''{{link-interwiki |Les Eaux-Vives |tekst=Eaux-Vives |Q=Q248321}}'''
|6621021
|Eaux-Vives – Lac
|[[Pierres du Niton]] – La Grange – Frontenex – Les Allières – Les Vollandes – Villereuse – Montchoisy – Jargonnant
|-
|
|6621022
|Florissant – Malagnou
|De Beaumont – De Roches – Belmont – La Grande-Boissière – La Petite-Boissière – La Florence – Eugène-Pittard – Krieg – Contamines
|-
|'''{{link-interwiki |Le Petit-Saconnex |tekst=Petit-Saconnex |Q=Q3225401}}'''
|6621031
|Sécheron – Prieuré
|Mont-Repos – Valais
|-
|
|6621032
|[[Nations (Genewa)|O.N.U. (Nations)]] – Rigot
|Le Grand-Morillon – Ariana – La Voie-Creuse
|-
|
|6621033
|Grand-Pré – Vermont
|Chandieu – Varembé – Beaulieu
|-
|
|6621034
|Bouchet – Moillebeau
|Le Mervelet – Colladon – La Tourelle – De Budé – Les Genêts – Moillebeau – La Forêt – Le Bouchet – Les Crêts
|-
|
|6621035
|[[Les Charmilles|Charmilles]] – Châtelaine
|Parc-des-Sports – Les Franchises – Cité Vieusseux – Liotard – [[La Servette|Servette]] – Geisendorf – La Dôle – La Bourgogne – Soubeyran
|-
|
|6621036
|[[Saint-Jean (Genève)|Saint-Jean]] – [[Aïre]]
|Camille-Martin – Campagne-Masset – Nant-Cayla
|}

== Sport ==
* [[Servette FC]] – klub [[Piłka nożna|piłkarski]]
* [[Servette Genewa (hokej na lodzie)|Servette Genewa]] – klub [[Hokej na lodzie|hokejowy]]
* {{link-interwiki |Lions de Genève |Q=Q3833194}} – klub [[Koszykówka|koszykarski]]

== Transport ==
Przez teren miasta przebiegają drogi główne [[Droga główna nr 1 (Szwajcaria)|nr 1]], [[Droga główna nr 101 (Szwajcaria)|nr 101]], [[Droga główna nr 102 (Szwajcaria)|nr 102]], [[Droga główna nr 103 (Szwajcaria)|nr 103]], [[Droga główna nr 105 (Szwajcaria)|nr 105]], [[Droga główna nr 106 (Szwajcaria)|nr 106]], [[Droga główna nr 111 (Szwajcaria)|nr 111]] i [[Droga główna nr 116 (Szwajcaria)|nr 116]].

== Zobacz też ==
* [[Synagoga Hekhal Haness w Genewie]]

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.ville-ge.ch/ Oficjalna strona miasta]
* [http://www.fotogalerien.ch/index.php?gallery=120&lang=2 Zdjęcia Genewy]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.imaginas.gr/gallery/folder26.html | tytuł = Images from Geneva | opublikowany = imaginas.gr | archiwum = https://web.archive.org/web/20091202063954/http://www.imaginas.gr/gallery/folder26.html | zarchiwizowano = 2009-12-02}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kanton Genewa}}
{{Stolice kantonów}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Genewa|*]]
[[Kategoria:Miasta w kantonie Genewa]]
[[Kategoria:Miejscowości w Szwajcarii]]
[[Kategoria:Gminy w kantonie Genewa]]

title: GenewaGenève · Genf

Herb: Flaga

Państwo: Szwajcaria

Kanton: Genewa

Prezydent: Marie Barbey-Chappuis

Tablice rejestracyjne: GE


text:
# Stadion Tarpieda w Żodzinie
Stadion Tarpieda (Torpiedo) w Żodzinie (biał.: Тарпеда; ros.: Торпедо) – stadion piłkarski w Żodzinie, na Białorusi. Obiekt może pomieścić 6524 widzów. Został otwarty w 1969 roku. Boisko ma wymiary 105 × 68 m. Swoje spotkania rozgrywa na nim drużyna Tarpieda-BiełAZ Żodzino.

title: Stadion Tarpieda w Żodzinie

wikitext:
{{Stadion infobox
 |nazwa                 = Stadion Tarpieda w Żodzino
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Torpedo stadium Zhodino west stand 03.jpg
 |opis zdjęcia          =
 |pełna nazwa           =
 |przydomek             =
 |poprzednia nazwa      =
 |państwo               = BY-MI
 |miejscowość           = [[Żodzino]]
 |adres                 =
 |architekt             =
 |koszt budowy          =
 |data budowy           =
 |data otwarcia         = 1969
 |data przebudowy       =
 |data zamknięcia       =
 |właściciel            =
 |operator              =
 |klub                  = [[Tarpieda-BiełAZ Żodzino]]
 |inauguracja           =
 |pojemność stadionu    = 6524
 |rekordowa frekwencja  =
 |oświetlenie           =
 |wymiary boiska        = 105 × 68 m
 |nawierzchnia boiska   =
 |długość toru          =
 |nawierzchnia toru     =
 |dodatkowe wyposażenie =
 |współrzędne           = 54°5′32″N 28°19′12″E
 |commons               = Category:Torpedo Stadium, Zhodino
 |www                   =
}}
'''Stadion Tarpieda (Torpiedo) w Żodzinie''' ([[język białoruski|biał.]]: Тарпеда; [[język rosyjski|ros.]]: Торпедо) – [[stadion]] piłkarski w [[Żodzino|Żodzinie]], na [[Białoruś|Białorusi]]. Obiekt może pomieścić 6524 widzów. Został otwarty w 1969 roku. Boisko ma wymiary 105 × 68 m. Swoje spotkania rozgrywa na nim drużyna [[Tarpieda-BiełAZ Żodzino]]<ref>{{transfermarkt|o|id=7964|nazwa=Torpedo-BelAZ Zhodino - Stadion|data dostępu=2013-03-08}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.worldstadiums.com/europe/countries/belarus.shtml | tytuł = Informacje o stadionie | opublikowany = worldstadiums.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20140701233753/http://www.worldstadiums.com/europe/countries/belarus.shtml | zarchiwizowano = 2014-07-01}}

[[Kategoria:Tarpieda-BiełAZ Żodzino]]
[[Kategoria:Stadiony lekkoatletyczne na Białorusi|Tarpieda]]
[[Kategoria:Stadiony piłkarskie na Białorusi|Tarpieda]]

title: Stadion Tarpieda w Żodzino

Państwo: Białoruś

Obwód: miński

Miejscowość: Żodzino

Klub: Tarpieda-BiełAZ Żodzino


text:
# Halin (rejon szarkowszczyński)
Halin – dawna kolonia. Tereny, na których leżała, znajdują się obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie szarkowszczyńskim, w sielsowiecie Hermanowszczyzna.

## Historia
W czasach zaborów w powiecie dzisieńskim, w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego.
W latach 1921–1945 kolonia leżała w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie dziśnieńskim, w gminie Szarkowszczyzna.
Powszechny Spis Ludności z 1921 roku nie podał danych dotyczących miejscowości. W 1931 w 1 domu zamieszkiwało 11 osób.
Wierni należeli do parafii rzymskokatolickiej i prawosławnej w Szarkowszczyźnie. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w Głębokiem i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Szarkowszczyźnie.

title: Halin (rejon szarkowszczyński)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Halin
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BY-VI
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon szarkowszczyński|szarkowszczyński]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Sielsowiet Hermanowszczyzna|Hermanowszczyzna]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód witebski # Białoruś # Polska
 |wariant mapy                 = 1939
 |współrzędne                  = 55°23′34″N 27°35′14″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Halin''' – dawna kolonia. Tereny, na których leżała, znajdują się obecnie na [[Białoruś|Białorusi]], w [[Obwód witebski|obwodzie witebskim]], w [[Rejon szarkowszczyński|rejonie szarkowszczyńskim]], w [[Sielsowiet Hermanowszczyzna|sielsowiecie Hermanowszczyzna]].

== Historia ==
W czasach [[Ziemie Rzeczypospolitej pod zaborami|zaborów]] w powiecie dzisieńskim, w [[Gubernia wileńska|guberni wileńskiej]] [[Imperium Rosyjskie|Imperium Rosyjskiego]]<ref>{{SgKP|XV_cz.1|304|Halin, wieś, powiat dzisieński, gmina Ihumenowo}}</ref>.

W latach 1921–1945 kolonia leżała w [[II Rzeczpospolita|Polsce]], w [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|województwie wileńskim]]<ref name="uwaga12222" group="uwaga">Przynależność wojewódzka zmieniała się. Wieś leżała w [[Województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)|województwie nowogródzkim]] (1921–1922), w [[Ziemia Wileńska|Ziemi Wileńskiej]] (1922–1926) i w województwie wileńskim (od 1926).</ref>, w [[Powiat dziśnieński|powiecie dziśnieńskim]], w [[Szarkowszczyzna (gmina)|gminie Szarkowszczyzna]].

[[Pierwszy Powszechny Spis Ludności|Powszechny Spis Ludności z 1921 roku]] nie podał danych dotyczących miejscowości<ref name=":02222222222">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. |data = 1924 |wolumin = 7, część 2 |s = 73}}</ref>. W [[Drugi Powszechny Spis Ludności|1931]] w 1 domu zamieszkiwało 11 osób<ref name=":122">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |data = 1938 |wolumin = 1 |miejsce = Warszawa |s = 20}}</ref>.

Wierni należeli do [[Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Szarkowszczyźnie|parafii rzymskokatolickiej]] i [[Parafia Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy w Szarkowszczyźnie|prawosławnej]] w [[Szarkowszczyzna|Szarkowszczyźnie]]. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w [[Głębokie (miasto)|Głębokiem]] i Okręgowy w [[Wilno|Wilnie]]; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Szarkowszczyźnie<ref name=":0222222">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych |data = 1933 |miejsce = Przemyśl, Warszawa |s = 515}}</ref>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Szarkowszczyzna (II Rzeczpospolita)}}
[[Kategoria:Opuszczone miejscowości w rejonie szarkowszczyńskim]]
[[Kategoria:Kolonie w powiecie dziśnieńskim (II Rzeczpospolita)]]

title: Halin

Obwód: witebski

Rejon: szarkowszczyński

Sielsowiet: Hermanowszczyzna


text:
# Ranoidea
Ranoidea – rodzaj płazów bezogonowych z podrodziny Pelodryadinae w obrębie rodziny rzekotkowatych (Hylidae).

## Zasięg występowania
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Australii, na Nowej Gwinei, Molukach i Luizjadach.

## Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1838 roku szwajcarski przyrodnik i odkrywca Johann Jakob von Tschudi w publikacji własnego autorstwa poświęconej klasyfikacji płazów bezogonowych z uwzględnieniem zwierząt kopalnych. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) australorzekotka złocista (R. aurea).

### Etymologia
- Ranoidea: łac. rana ‘żaba’[17]; gr. ιδεα idea ‘forma, kształt’[18].
- Dryopsophus: gr. δρυς drus, δρυος druos ‘drzewo, zwłaszcza dąb’[19]; ψοφος psophos ‘hałas’[20]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): „Hyla citropa Péron” (= Hyla citripoda Péron, 1807 (= Hyla citropa A.M.C. Duméril & Bibron, 1841)).
- Euscelis: gr. ευ eu ‘dobry, ładny, typowy’[21]; σκελις skelis, σκελιδος skelidos ‘udo’[22]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyla lesueurii A.M.C. Duméril & Bibron, 1841.
- Polyphone: gr. πολυς polus ‘więcej’[23]; φωνη phōnē ‘głos, dźwięk’[24].
- Chiroleptes (Cheiroleptes): gr. χειρ kheir, χειρος kheiros ‘dłoń, ręka’[25]; λεπτος leptos ‘delikatny, drobny’[26]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Alytes australis J.E. Gray, 1842.
- Pelodryas: gr. πηλος pēlos ‘glina, błoto’[27]; δρυς drus, δρυος druos ‘drzewo, zwłaszcza dąb’[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Rana caerulea White, 1790.
- Cyclorana: gr. κυκλος kuklos ‘okrąg’[28] ; łac. rana ‘żaba’[17]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cyclorana novaehollandiae Steindachner, 1867.
- Phractops: gr. φρακτος phraktos ‘osłonięty, chroniony’, od φρασσω phrassō ‘ogrodzić, otoczyć’[29]; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd, oblicze’[30]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Phractops alutaceus Peters, 1867 (= Cyclorana novaehollandiae Steindachner, 1867).
- Chirodryas: gr. χειρ kheir, χειρος kheiros ‘dłoń, ręka’[25]; δρυς drus, δρυος druos ‘drzewo, zwłaszcza dąb’[19]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Chirodryas raniformis Keferstein, 1867.
- Mitrolysis: gr. μιτρα mitra ‘przepaska na głowę, czapka, nakrycie głowy’[31]; λυσις lusis ‘oddzielenie’[32]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Chiroleptes alboguttatus Günther, 1867.
- Fanchonia: etymologia nieznana, autor nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej[12], być może jakiś eponim. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Fanchonia elegans Werner, 1893 (= Rana aurea Lesson, 1829).
- Brendanura: Brenda Coulson, fotografka przyrody; rząd Anura Fischer von Waldheim, 1813[14]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Chiroleptes alboguttatus Günther, 1867.
- Mosleyia: John Geoffrey „Geoff” Mosley (ur. 1931), dyrektor wykonawczy Australian Conservation Foundation w latach 1973–1986[15]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hyla nannotis Andersson, 1916.
- Neophractops: gr. νεος neos „nowy”; rodzaj Phractops Peters, 1867[15]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Chiroleptes platycephalus Günther, 1873.

### Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki:

- „Ranoidea papua” (Van Kampen, 1909)
- Ranoidea alboguttata (Günther, 1867)
- Ranoidea andiirrmalin (McDonald, 1997)
- Ranoidea aruensis (Horst, 1883)
- Ranoidea auae (Menzies & Tyler, 2004)
- Ranoidea aurea (Lesson, 1829) – australorzekotka złocista[33]
- Ranoidea australis (Gray, 1842)
- Ranoidea barringtonensis (Copland, 1957)
- Ranoidea bella (McDonald, Rowley, Richards & Frankham, 2016)
- Ranoidea booroolongensis (Moore, 1961)
- Ranoidea brevipes (Peters, 1871) – wodosytka krótkonoga[33]
- Ranoidea brongersmai (Loveridge, 1945)
- Ranoidea caerulea (White, 1790) – australorzekotka szmaragdowa[33]
- Ranoidea callista (Kraus, 2013)
- Ranoidea cavernicola (Tyler & Davies, 1979)
- Ranoidea chloris (Boulenger, 1892)
- Ranoidea citropa (Péron, 1807) – australorzekotka błękitnogórska[33]
- Ranoidea cryptotis (Tyler & Martin, 1977)
- Ranoidea cultripes (Parker, 1940)
- Ranoidea cyclorhynchus (Boulenger, 1882)
- Ranoidea dahlii (Boulenger, 1896)
- Ranoidea daviesae (Mahony, Knowles, Foster & Donnellan, 2001)
- Ranoidea dayi (Günther, 1897) – siatkopowiek australijski[33]
- Ranoidea elkeae (Günther & Richards, 2000)
- Ranoidea eschata (Kraus & Allison, 2009)
- Ranoidea eucnemis (Lönnberg, 1900)
- Ranoidea exophthalmia (Tyler, Davies & Aplin, 1986)
- Ranoidea fuscula (Oliver & Richards, 2007)
- Ranoidea genimaculata (Horst, 1883)
- Ranoidea gilleni (Spencer, 1896)
- Ranoidea gracilenta (Peters, 1869) – australorzekotka delikatna[33]
- Ranoidea impura (Peters & Doria, 1878)
- Ranoidea insularis (Richards & Oliver, 2022)
- Ranoidea jungguy (Donnellan & Mahony, 2004)
- Ranoidea kroombitensis (Hoskin, Hines, Meyer, Clarke & Cunningham, 2013)
- Ranoidea kumae (Menzies & Tyler, 2004)
- Ranoidea lesueuri (Duméril & Bibron, 1841)
- Ranoidea longipes (Tyler & Martin, 1977)
- Ranoidea lorica (Davies & McDonald, 1979)
- Ranoidea lutea (Boulenger, 1887)
- Ranoidea macki (Richards, 2001)
- Ranoidea maculosa (Tyler & Martin, 1977)
- Ranoidea maini (Tyler & Martin, 1977)
- Ranoidea manya (Van Beurden & McDonald, 1980)
- Ranoidea mira (Oliver, Rittmeyer, Torkkola, Dahl, Donnellan & Richards, 2021)
- Ranoidea moorei (Copland, 1957)
- Ranoidea myola (Hoskin, 2007)
- Ranoidea nannotis (Andersson, 1916)
- Ranoidea napaea (Tyler, 1968)
- Ranoidea novaehollandiae (Steindachner, 1867)
- Ranoidea nudidigita (Copland, 1963)
- Ranoidea nyakalensis (Liem, 1974)
- Ranoidea occidentalis (Anstis, Price, Roberts, Catalano, Hines, Doughty & Donnellan, 2016)
- Ranoidea pearsoniana (Copland, 1961)
- Ranoidea phyllochroa (Günther, 1863) – rzekotka zielonoliściowa
- Ranoidea piperata (Tyler & Davies, 1985)
- Ranoidea platycephala (Günther, 1873) – wodosytka płaskogłowa[33]
- Ranoidea raniformis (Keferstein, 1867) – australorzekotka różnobarwna[33]
- Ranoidea rara (Günther & Richards, 2005)
- Ranoidea rheocola (Liem, 1974)
- Ranoidea robinsonae (Oliver, Stuart-Fox & Richards, 2008)
- Ranoidea rueppelli (Boettger, 1895)
- Ranoidea serrata (Andersson, 1916)
- Ranoidea spenceri (Dubois, 1984)
- Ranoidea spinifera (Tyler, 1968)
- Ranoidea splendida (Tyler, Davies & Martin, 1977)
- Ranoidea subglandulosa (Tyler & Anstis, 1983)
- Ranoidea thesaurensis (Peters, 1877)
- Ranoidea vagitus (Tyler, Davies & Martin, 1981)
- Ranoidea verrucosa (Tyler & Martin, 1977)
- Ranoidea wilcoxii (Günther, 1864)
- Ranoidea xanthomera (Davies, McDonald & Adams, 1986)

title: Ranoidea

wikitext:
{{Tytuł kursywą}}
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Ranoidea''
 |TSN                    = 1094740
 |zoolog                 = [[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1838<ref name="Tschudi" />
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Litoria gracilenta 1.jpg
 |opis grafiki           = [[Australorzekotka delikatna]] (''R. gracilenta'')
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[płazy]]
 |rząd                   = [[płazy bezogonowe]]
 |rodzina                = [[rzekotkowate]]
 |podrodzina             = [[Pelodryadinae]]
 |rodzaj                 = ''Ranoidea''
 |typ nomenklatoryczny   = ''Ranoidea jacksoniensis'' {{small|Tschudi, 1838}} (= ''Rana aurea'' {{small|[[René Lesson|Lesson]], 1829}})
 |synonimy               = * ''Dryopsophus'' {{small|[[Leopold Fitzinger|Fitzinger]], 1843}}{{odn|Fitzinger|1843|s=[https://biodiversitylibrary.org/page/3692120 30]}}
* ''Euscelis''<ref group="uwaga">Młodszy [[homonimia (taksonomia)|homonim]] ''Euscelis'' {{small|Brulié, 1832}} ([[pluskwiaki|Hemiptera]]).</ref> {{small|Fitzinger, 1843}}{{odn|Fitzinger|1843|s=[https://biodiversitylibrary.org/page/3692121 31]}}
* ''Polyphone''<ref group="uwaga">Nazwa zastępcza dla ''Ranoidea'' {{small|Tschudi, 1838}}.</ref> {{small|[[Johannes von Nepomuk Franz Xaver Gistel|Gistel]], 1848}}<ref name="Gistel" />
* ''Chiroleptes''<ref group="uwaga">Młodszy [[homonimia (taksonomia)|homonim]] ''Chiroleptes'' {{small|Kirby, 1837}} (Hemiptera).</ref> {{small|[[Albert C.L.G. Günther|Günther]], 1859}}{{odn|Günther|1858|s=[https://biodiversitylibrary.org/page/8412129 34]}}
* ''Pelodryas'' {{small|Günther, 1859}}{{odn|Günther|1858|s=[https://biodiversitylibrary.org/page/8412214 119]}}
* ''Cyclorana'' {{small|[[Franz Steindachner|Steindachner]], 1867}}<ref name="Steindachner"/>
* ''Phractops'' {{small|[[Wilhelm Peters|Peters]], 1867}}<ref name="Peters"/>
* ''Chirodryas'' {{small|[[Wilhelm Moritz Keferstein|Keferstein]], 1867}}<ref name="Keferstein"/>
* ''Mitrolysis'' {{small|[[Edward Drinker Cope|Cope]], 1889}}<ref name="Cope"/>
* ''Fanchonia'' {{small|[[Franz Werner|Werner]], 1893}}<ref name="Werner"/>
* ''Cheiroleptes''{{u|a}} – {{small|[[Baldwin Spencer|Spencer]], 1901}}<ref name="Spencer"/>
* ''Brendanura'' {{small|[[Richard W. Wells|Wells]] & [[Cliff Ross Wellington|Wellington]], 1985}}{{odn|Wells|Wellington|1985|s=4}}
* ''Mosleyia'' {{small|Wells & Wellington, 1985}}{{odn|Wells|Wellington|1985|s=5}}
* ''Neophractops'' {{small|Wells & Wellington, 1985}}{{odn|Wells|Wellington|1985|s=5}}
 |ranga podtaksonu       = [[gatunek (biologia)|Gatunki]]
 |podtaksony             = ''72 gatunki – zobacz opis w tekście''
 |wikispecies            =
 |commons                = Category:Ranoidea
}}
'''''Ranoidea''''' – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[płazy bezogonowe|płazów bezogonowych]] z [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[Pelodryadinae]] w obrębie [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[rzekotkowate|rzekotkowatych]] (Hylidae).

== Zasięg występowania ==
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w [[Australia|Australii]], na [[Nowa Gwinea|Nowej Gwinei]], [[Moluki|Molukach]] i [[Luizjady|Luizjadach]]<ref name="Frost" />.

== Systematyka ==
Rodzaj zdefiniował w 1838 roku szwajcarski [[historia naturalna|przyrodnik]] i odkrywca [[Johann Jakob von Tschudi]] w publikacji własnego autorstwa poświęconej klasyfikacji płazów bezogonowych z uwzględnieniem zwierząt kopalnych<ref name="Tschudi" />. [[gatunek typowy|Gatunkiem typowym]] jest (oznaczenie monotypowe) australorzekotka złocista (''R. aurea'').

=== Etymologia ===
* ''Ranoidea'': {{łac.|rana}} ‘żaba’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=257 217]}}; {{gr.|ιδεα}} ''idea'' ‘forma, kształt’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=164 124]}}.
* ''Dryopsophus'': gr. δρυς ''drus'', δρυος ''druos'' ‘drzewo, zwłaszcza dąb’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=126 86]}}; ψοφος ''psophos'' ‘hałas’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=251 211]}}. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): „''Hyla citropa'' {{small|[[François Auguste Péron|Péron]]}}” (= ''Hyla citripoda'' {{small|Péron, 1807}} (= ''Hyla citropa'' {{small|[[André Marie Constant Duméril|A.M.C. Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]], 1841}})).
* ''Euscelis'': gr. ευ ''eu'' ‘dobry, ładny, typowy’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=138 98]}}; σκελις ''skelis'', σκελιδος ''skelidos'' ‘udo’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=270 230]}}. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): ''Hyla lesueurii'' {{small|A.M.C. Duméril & Bibron, 1841}}.
* ''Polyphone'': gr. πολυς ''polus'' ‘więcej’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=244 204]}}; φωνη ''phōnē'' ‘głos, dźwięk’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=234 204]}}.
* ''Chiroleptes'' (''Cheiroleptes''): gr. χειρ ''kheir'', χειρος ''kheiros'' ‘dłoń, ręka’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=94 54]}}; λεπτος ''leptos'' ‘delikatny, drobny’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=179 139]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Alytes australis'' {{small|[[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1842}}.
* ''Pelodryas'': gr. πηλος ''pēlos'' ‘glina, błoto’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=226 186]}}; δρυς ''drus'', δρυος ''druos'' ‘drzewo, zwłaszcza dąb’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=126 86]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Rana caerulea'' {{small|[[John White (chirurg)|White]], 1790}}.
* ''Cyclorana'': gr. κυκλος ''kuklos'' ‘okrąg’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=113 73]}} ; łac. rana ‘żaba’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=257 217]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Cyclorana novaehollandiae'' {{small|Steindachner, 1867}}.
* ''Phractops'': gr. φρακτος ''phraktos'' ‘osłonięty, chroniony’, od φρασσω ''phrassō'' ‘ogrodzić, otoczyć’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=235 195]}}; ωψ ''ōps'', ωπος ''ōpos'' ‘wygląd, oblicze’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=215 175]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Phractops alutaceus'' {{small|Peters, 1867}} (= ''Cyclorana novaehollandiae'' {{small|Steindachner, 1867}}).
* ''Chirodryas'': gr. χειρ ''kheir'', χειρος ''kheiros'' ‘dłoń, ręka’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=94 54]}}; δρυς ''drus'', δρυος ''druos'' ‘drzewo, zwłaszcza dąb’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=126 86]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Chirodryas raniformis'' {{small|Keferstein, 1867}}.
* ''Mitrolysis'': gr. μιτρα ''mitra'' ‘przepaska na głowę, czapka, nakrycie głowy’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=196 156]}}; λυσις ''lusis'' ‘oddzielenie’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=186 146]}}. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): ''Chiroleptes alboguttatus'' {{small|Günther, 1867}}.
* ''Fanchonia'': etymologia nieznana, autor nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej<ref name="Werner" />, być może jakiś eponim. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Fanchonia elegans'' {{small|Werner, 1893}} (= ''Rana aurea'' {{small|Lesson, 1829}}).
* ''Brendanura'': Brenda Coulson, fotografka przyrody; rząd Anura {{small|[[Johann Fischer von Waldheim|Fischer von Waldheim]], 1813}}{{odn|Wells|Wellington|1985|s=4}}. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): ''Chiroleptes alboguttatus'' {{small|Günther, 1867}}.
* ''Mosleyia'': [[Geoff Mosley|John Geoffrey „Geoff” Mosley]] (ur. 1931), dyrektor wykonawczy Australian Conservation Foundation w latach 1973–1986{{odn|Wells|Wellington|1985|s=5}}. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): ''Hyla nannotis'' {{small|[[Lars Gabriel Andersson|Andersson]], 1916}}.
* ''Neophractops'': gr. νεος ''neos'' „nowy”; rodzaj ''Phractops'' {{small|Peters, 1867}}{{odn|Wells|Wellington|1985|s=5}}. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): ''Chiroleptes platycephalus'' {{small|Günther, 1873}}.

=== Podział systematyczny ===
Do rodzaju należą następujące gatunki<ref name="Frost" />:
{{układ wielokolumnowy|szerokość=300px|liczba=3|
* „''Ranoidea papua''” {{small|([[Pieter Nicolaas van Kampen|Van Kampen]], 1909)}}
* ''[[Ranoidea alboguttata]]'' {{small|([[Albert C.L.G. Günther|Günther]], 1867)}}
* ''[[Ranoidea andiirrmalin]]'' {{small|([[Keith Raymond McDonald|McDonald]], 1997)}}
* ''[[Ranoidea aruensis]]'' {{small|([[Rutger Horst|Horst]], 1883)}}
* ''[[Ranoidea auae]]'' {{small|([[James I. Menzies|Menzies]] & [[Michael James Tyler|Tyler]], 2004)}}
* ''Ranoidea aurea'' {{small|([[René Lesson|Lesson]], 1829)}} – [[australorzekotka złocista]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea australis]]'' {{small|([[John Edward Gray|Gray]], 1842)}}
* ''[[Ranoidea barringtonensis]]'' {{small|([[Stephen John Copland|Copland]], 1957)}}
* ''[[Ranoidea bella]]'' {{small|([[Keith Raymond McDonald|McDonald]], [[Jodi J.L. Rowley|Rowley]], [[Stephen John Richards|Richards]] & [[Greta J. Frankham|Frankham]], 2016)}}
* ''[[Ranoidea booroolongensis]]'' {{small|([[John Alexander Moore|Moore]], 1961)}}
* ''Ranoidea brevipes'' {{small|([[Wilhelm Peters|Peters]], 1871)}} – [[wodosytka krótkonoga]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea brongersmai]]'' {{small|([[Arthur Loveridge|Loveridge]], 1945)}}
* ''Ranoidea caerulea'' {{small|([[John White (chirurg)|White]], 1790)}} – [[australorzekotka szmaragdowa]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea callista]]'' {{small|([[Fred Kraus (biolog)|Kraus]], 2013)}}
* ''[[Ranoidea cavernicola]]'' {{small|([[Michael James Tyler|Tyler]] & [[Margaret M. Davies|Davies]], 1979)}}
* ''[[Ranoidea chloris]]'' {{small|([[George Albert Boulenger|Boulenger]], 1892)}}
* ''Ranoidea citropa'' {{small|([[François Auguste Péron|Péron]], 1807)}} – [[australorzekotka błękitnogórska]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea cryptotis]]'' {{small|(Tyler & Martin, 1977)}}
* ''[[Ranoidea cultripes]]'' {{small|([[Hampton Wildman Parker|Parker]], 1940)}}
* ''[[Ranoidea cyclorhynchus]]'' {{small|(Boulenger, 1882)}}
* ''[[Ranoidea dahlii]]'' {{small|(Boulenger, 1896)}}
* ''[[Ranoidea daviesae]]'' {{small|([[Michael Joseph Mahony|Mahony]], [[Ross Knowles|Knowles]], [[Ralph Foster|Foster]] & [[Stephen Charles Donnellan|Donnellan]], 2001)}}
* ''Ranoidea dayi'' {{small|(Günther, 1897)}} – [[siatkopowiek australijski]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea elkeae]]'' {{small|([[Rainer Günther|Günther]] & [[Stephen Richards|Richards]], 2000)}}
* ''[[Ranoidea eschata]]'' {{small|([[Fred Kraus (biolog)|Kraus]] & [[Allen Allison|Allison]], 2009)}}
* ''[[Ranoidea eucnemis]]'' {{small|([[Einar Lönnberg|Lönnberg]], 1900)}}
* ''[[Ranoidea exophthalmia]]'' {{small|(Tyler, Davies & [[Kenneth Peter Aplin|Aplin]], 1986)}}
* ''[[Ranoidea fuscula]]'' {{small|([[Paul M. Oliver|Oliver]] & Richards, 2007)}}
* ''[[Ranoidea genimaculata]]'' {{small|(Horst, 1883)}}
* ''[[Ranoidea gilleni]]'' {{small|([[Walter Baldwin Spencer|Spencer]], 1896)}}
* ''Ranoidea gracilenta'' {{small|(Peters, 1869)}} – [[australorzekotka delikatna]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea impura]]'' {{small|(Peters & [[Giacommo Doria|Doria]], 1878)}}
* ''[[Ranoidea insularis]]'' {{small|(Richards & Oliver, 2022)}}
* ''[[Ranoidea jungguy]]'' {{small|(Donnellan & Mahony, 2004)}}
* ''[[Ranoidea kroombitensis]]'' {{small|([[Conrad J. Hoskin|Hoskin]], [[Harry B. Hines|Hines]], [[Ed Meyer|Meyer]], [[John Clarke|Clarke]] & [[Michael Cunningham (zoolog)|Cunningham]], 2013)}}
* ''[[Ranoidea kumae]]'' {{small|(Menzies & Tyler, 2004)}}
* ''[[Ranoidea lesueuri]]'' {{small|([[André Marie Constant Duméril|Duméril]] & [[Gabriel Bibron|Bibron]], 1841)}}
* ''[[Ranoidea longipes]]'' {{small|(Tyler & Martin, 1977)}}
* ''[[Ranoidea lorica]]'' {{small|(Davies & McDonald, 1979)}}
* ''[[Ranoidea lutea]]'' {{small|(Boulenger, 1887)}}
* ''[[Ranoidea macki]]'' {{small|(Richards, 2001)}}
* ''[[Ranoidea maculosa]]'' {{small|(Tyler & Martin, 1977)}}
* ''[[Ranoidea maini]]'' {{small|(Tyler & Martin, 1977)}}
* ''[[Ranoidea manya]]'' {{small|(Van Beurden & McDonald, 1980)}}
* ''[[Ranoidea mira]]'' {{small|(Oliver, [[Eric N. Rittmeyer|Rittmeyer]], [[Janne J. Torkkola|Torkkola]], [[Chris Dahl|Dahl]], Donnellan & Richards, 2021)}}
* ''[[Ranoidea moorei]]'' {{small|(Copland, 1957)}}
* ''[[Ranoidea myola]]'' {{small|([[Conrad J. Hoskin|Hoskin]], 2007)}}
* ''[[Ranoidea nannotis]]'' {{small|([[Lars Gabriel Andersson|Andersson]], 1916)}}
* ''[[Ranoidea napaea]]'' {{small|(Tyler, 1968)}}
* ''[[Ranoidea novaehollandiae]]'' {{small|([[Franz Steindachner|Steindachner]], 1867)}}
* ''[[Ranoidea nudidigita]]'' {{small|(Copland, 1963)}}
* ''[[Ranoidea nyakalensis]]'' {{small|([[David S. Liem|Liem]], 1974)}}
* ''[[Ranoidea occidentalis]]'' {{small|([[Marion Anstis|Anstis]], [[Andrew H. Price|Price]], Roberts, [[María Inés Catalano|Catalano]], Hines, Doughty & Donnellan, 2016)}}
* ''[[Ranoidea pearsoniana]]'' {{small|(Copland, 1961)}}
* ''Ranoidea phyllochroa'' {{small|(Günther, 1863)}} – [[rzekotka zielonoliściowa]]
* ''[[Ranoidea piperata]]'' {{small|(Tyler & Davies, 1985)}}
* ''Ranoidea platycephala'' {{small|(Günther, 1873)}} – [[wodosytka płaskogłowa]]<ref name="pwn" />
* ''Ranoidea raniformis'' {{small|(Keferstein, 1867)}} – [[australorzekotka różnobarwna]]<ref name="pwn" />
* ''[[Ranoidea rara]]'' {{small|(Günther & Richards, 2005)}}
* ''[[Ranoidea rheocola]]'' {{small|(Liem, 1974)}}
* ''[[Ranoidea robinsonae]]'' {{small|(Oliver, [[Devi Stuart-Fox|Stuart-Fox]] & Richards, 2008)}}
* ''[[Ranoidea rueppelli]]'' {{small|(Boettger, 1895)}}
* ''[[Ranoidea serrata]]'' {{small|(Andersson, 1916)}}
* ''[[Ranoidea spenceri]]'' {{small|([[Alain Dubois|Dubois]], 1984)}}
* ''[[Ranoidea spinifera]]'' {{small|(Tyler, 1968)}}
* ''[[Ranoidea splendida]]'' {{small|(Tyler, Davies & [[Angus Anderson Martin|Martin]], 1977)}}
* ''[[Ranoidea subglandulosa]]'' {{small|(Tyler & Anstis, 1983)}}
* ''[[Ranoidea thesaurensis]]'' {{small|(Peters, 1877)}}
* ''[[Ranoidea vagitus]]'' {{small|(Tyler, Davies & Martin, 1981)}}
* ''[[Ranoidea verrucosa]]'' {{small|(Tyler & Martin, 1977)}}
* ''[[Ranoidea wilcoxii]]'' {{small|(Günther, 1864)}}
* ''[[Ranoidea xanthomera]]'' {{small|(Davies, McDonald & [[Mark Adams|Adams]], 1986)}}
}}

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref name="a">Niepoprawna późniejsza pisownia ''Chiroleptes'' {{small|Günther, 1859}}.</ref>
}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Tschudi">{{cytuj książkę| nazwisko = Tschudi| imię = J.J. von|tytuł = Classification der Batrachier mit Berücksichtigung der fossilen Thiere dieser Abtheilung der Reptilien|url = https://biodiversitylibrary.org/page/3879538|rok = 1838|wydawca = Petitpierre|miejsce = Neuchâtel| strony = [https://biodiversitylibrary.org/page/3879574 35], [https://biodiversitylibrary.org/page/3879615 76]| język = de}}</ref>
<ref name="Gistel">{{cytuj książkę| autor = J.von N.F.X. Gistel| tytuł = Naturgeschichte des Thierreichs für höhere Schulen|url = https://biodiversitylibrary.org/page/46339888|rok = 1848|wydawca = Hoffmann|miejsce = Stuttgart| strony = xi| język = de}}</ref>
<ref name="Steindachner">{{cytuj książkę| autor = F. Steindachner| tytuł = Reise der österreichischen Fregatte Novara um die Erde in den Jahren 1857, 1858, 1859 unter den Bafehlen des Commodore B. von Wüllerstorf-Urbair. Zologischer Theil | część = 1 | tytuł części = Amphibien |url = https://biodiversitylibrary.org/page/13677149|rok = 1867|wydawca = K. K. Hof- und Staatsdruckerei|miejsce = Wien |strony = 29|język = de}}</ref>
<ref name="Peters">{{cytuj pismo |autor = W. Peters|tytuł = Herpetologische Notizen|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/112419#page/36/mode/1up|czasopismo = Monatsberichte der Königlichen Preussische Akademie des Wissenschaften zu Berlin| wolumin = Aus dem Jahre 1867| strony = 30|rok = 1868|język = de}}</ref>
<ref name="Keferstein">{{cytuj pismo |autor = W.M. Keferstein|tytuł = Über einige neue oder seltene Batrachier aus Australien und dem tropischen Amerika|url = https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN252457072_1867?tify={%22pages%22:[360],%22view%22:%22info%22}|czasopismo = Nachrichten von der Georg-Augusts-Universität und der Königl. Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen| wolumin = 18|strony = 358|rok = 1867 |język = de}}</ref>
<ref name="Cope">{{cytuj pismo |imię = E.D. | nazwisko = Cope|tytuł = Batrachia of North America|url = https://biodiversitylibrary.org/page/26568561|czasopismo = Bulletin of the United States National Museum| wolumin = 34|strony = 312|rok = 1889| język = en}}</ref>
<ref name="Werner">{{cytuj pismo |autor = F. Werner |tytuł = Wissenschaftliche Mitteilungen. 1. Herpetologische Nova|url = https://biodiversitylibrary.org/page/30145679|czasopismo = Zoologischer Anzeiger| wolumin = 16| strony = 82|rok = 1893|język = de}}</ref>
<ref name="Spencer">{{cytuj pismo |autor = B. Spencer|tytuł = Two new species of frogs from Victoria|url = https://biodiversitylibrary.org/page/8779042|czasopismo = Proceedings of the Royal Society of Victoria| wolumin = 13 |oznaczenie = New series|strony = 176|rok = 1901|język = en}}</ref>
<ref name="Frost">{{cytuj stronę | url = http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Anura/Hylidae/Pelodryadinae/Ranoidea| tytuł = ''Ranoidea'' Tschudi, 1838 | opublikowany = American Museum of Natural History|praca = Amphibian Species of the World 6.2, an Online Reference | data dostępu = 2024-06-20| autor = D. Frost| język = en}}</ref>
<ref name="pwn">{{cytuj książkę| autor = Praca zbiorowa|tytuł = Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana | rok = 2005 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | strony = 54, 438|isbn = 83-01-14344-4}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę| imię = L.J.F.J. | nazwisko = Fitzinger| tytuł = Systema reptilium. Fasciculus primus, Amblyglossae |url = https://biodiversitylibrary.org/page/3692089|rok = 1843|wydawca = Braumüller et Seidel|miejsce = [[Wiedeń|Vindobonae]]|strony = 1–106|odn = tak|język = la}}
* {{cytuj książkę| imię = A.C.L.G. | nazwisko = Günther| tytuł = Catalogue of the Batrachia Salientia in the Collection of the British Museum|url = https://biodiversitylibrary.org/page/8412080|rok = 1858|wydawca = Taylor and Francis|miejsce = London |strony = 1–160|odn = tak|język = en}}
* {{cytuj pismo |autor = R.W. Wells & C.R. Wellington|tytuł = A classification of the Amphibia and Reptilia of Australia|url = http://www.iucn-tftsg.org/wp-content/uploads/file/Articles/Wells_and_Wellington_1985.pdf|czasopismo = Australian Journal of Herpetology| wolumin = 1|oznaczenie = Supplementary Series|strony = 1–61|rok = 1985| odn = {{odn/id|Wells|Wellington|1985}}|język = en}}
* {{cytuj książkę| imię = E.C.| nazwisko = Jaeger| tytuł = Source-book of biological names and terms|url = https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=7|rok = 1959|wydawca = Charles C. Thomas|miejsce = Springfield|wydanie = 3 (Revised second printing)| strony = 1–316|odn = tak | język = en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Pelodryadinae]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Jakoba von Tschudiego]]

title: Domena

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: płazy

Rząd: płazy bezogonowe

Rodzina: rzekotkowate

Podrodzina: Pelodryadinae

Rodzaj: Ranoidea


text:
# Dłużnicy śmierci
Dłużnicy śmierci – polski dramat sensacyjny z 1985 roku w reż. Włodzimierza Gołaszewskiego. Ekranizacja opowiadania Macieja Zenona Bordowicza pt. Handlarze jabłek.

## Opis fabuły
Polska tuż po II wojnie światowej. Grupa miejscowych milicjantów pod dowództwem por. Mariana tropi "Groma" – przywódcę lokalnego oddziału zbrojnego podziemia. Podczas wesela aresztuje jednego z członków jego oddziału – "Wertepa". Milicjantom udaje się namówić go do współpracy – "Wertep" zgadza się wskazać kryjówkę "Groma". Milicjanci nie wiedzą jednak, że "Grom" ma swojego człowieka w ich szeregach. W odpowiednim momencie, nie zauważony przez nikogo, ciężko rani on nożem "Wertepa", a gdy milicyjna grupa wraz z rannym wyjeżdża "na akcję" przeciwko "Gromowi", ucieka i uprzedza "Groma" o planowanej akcji. Milicjanci pod dowództwem por. Mariana wpadają w zasadzkę i w ręce "Groma". Podczas finałowej walki pomiędzy milicjantami a ludźmi "Groma" ginie por. Marian, ale oddział "Groma" zostaje rozbity.

## Obsada aktorska
- Krzysztof Kołbasiuk – por. Marian
- Henryk Talar – milicjant Kołdak
- Wiesław Gołas – milicjant "Listwa"
- Krzysztof Pietrykowski – milicjant Krawczuk
- Tomasz Zaliwski – funkcjonariusz UB Jeżewski
- Andrzej Precigs –  "Wertep"
- Karol Strasburger – kpt. Jazgarz
- Włodzimierz Gołaszewski – "Grom"
- Laura Łącz – Irena, córka sklepikarza
- Danuta Kowalska – Zosia, żona "Wertepa"
- Włodzimierz Adamski – członek oddziału "Groma"
- Zbigniew Buczkowski – Oleś, adiutant kapitana Jazgarza
- Marek Frąckowiak – "Płomień", człowiek "Groma" w szeregach milicjantów
- Jerzy Karaszkiewicz – Stanisław
- Andrzej Krasicki – sklepikarz, ojciec Ireny
- Gustaw Kron – doktor Sarnicki
- Joachim Lamża – dróżnik
- Sylwester Maciejewski – chłop zatrzymujący ciężarówkę
- Leon Niemczyk – aresztant w Strzekocianach
- Leszek Piskorz – "Rudy", aresztant w Strzekocianach
- Michał Szewczyk – aresztant w Strzekocianach
- Edward Sosna – aresztant w Strzekocianach
- Andrzej Żółkiewski – aresztant w Strzekocianach
- Włodzimierz Brudz – strażnik w areszcie w Strzekocianach
- Ryszard Jabłoński – Stasio, strażnik w areszcie w Strzekocianach
- Jerzy Turek – listonosz Zalewski
- Irena Biniewicz – gość na weselu "Wertepa"
- Halina Dunajska – gość na weselu "Wertepa"
- Ewa Florczak – gość na weselu "Wertepa"
- Aleksandra Ford – gość na weselu "Wertepa"
- Teresa Lipowska – gość na weselu "Wertepa"
- Jerzy Gaweł – muzyk na weselu "Wertepa"
- Roman Kosierkiewicz – śpiewający na weselu "Wertepa"
- Bogusław Augustyn – "Mały", członek oddziału "Groma"
- Włodzimierz Saar – maszynista Włodzimierz
- Jerzy Molga – maszynista Kazimierz Pawłowski
- Piotr Krasicki – Zygmunt, pomocnik maszynisty
- Stanisław Pąk – Ziutek, pomocnik maszynisty
- Gabriel Nehrebecki – Józek

i inni.

title: Dłużnicy śmierci

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Dłużnicy śmierci
 |oryginalny tytuł =
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[Dramat filmowy|dramat]] [[film sensacyjny|sensacyjny]]
 |rok produkcji    = [[1985 w filmie|1985]]
 |data premiery    = 20 stycznia 1986
 |kraj produkcji   = [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|Polska]]
 |język            = [[Język polski|polski]]
 |czas trwania     = 86 min
 |reżyseria        = [[Włodzimierz Gołaszewski]]
 |scenariusz       = [[Maciej Zenon Bordowicz]],<br>Włodzimierz Gołaszewski
 |główne role      = [[Krzysztof Kołbasiuk]], [[Henryk Talar]], [[Wiesław Gołas]], [[Andrzej Precigs]], [[Karol Strasburger]]
 |muzyka           = [[Włodzimierz Nahorny]]
 |zdjęcia          = [[Henryk Janas]]
 |scenografia      = [[Roman Wołyniec]]
 |kostiumy         = [[Jolanta Jackowska (kostiumolog)|Jolanta Jackowska]]
 |montaż           = [[Krystyna Górnicka]]
 |produkcja        = PRF "Zespoły Filmowe"
 |wytwórnia        = [[Zespół Filmowy Profil|ZF "Profil"]]
 |dystrybucja      = Centrala Rozpowszechniania Filmów
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Dłużnicy śmierci''' – polski [[Dramat filmowy|dramat]] [[film sensacyjny|sensacyjny]] z 1985 roku w reż. [[Włodzimierz Gołaszewski|Włodzimierza Gołaszewskiego]]. Ekranizacja opowiadania [[Maciej Zenon Bordowicz|Macieja Zenona Bordowicza]] pt. ''Handlarze jabłek''.

== Opis fabuły ==
Polska tuż po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]]. Grupa miejscowych [[Milicja Obywatelska|milicjantów]] pod dowództwem por. Mariana tropi "Groma" – przywódcę lokalnego oddziału zbrojnego podziemia. Podczas wesela aresztuje jednego z członków jego oddziału – "Wertepa". Milicjantom udaje się namówić go do współpracy – "Wertep" zgadza się wskazać kryjówkę "Groma". Milicjanci nie wiedzą jednak, że "Grom" ma swojego człowieka w ich szeregach. W odpowiednim momencie, nie zauważony przez nikogo, ciężko rani on nożem "Wertepa", a gdy milicyjna grupa wraz z rannym wyjeżdża "na akcję" przeciwko "Gromowi", ucieka i uprzedza "Groma" o planowanej akcji. Milicjanci pod dowództwem por. Mariana wpadają w zasadzkę i w ręce "Groma". Podczas finałowej walki pomiędzy milicjantami a ludźmi "Groma" ginie por. Marian, ale oddział "Groma" zostaje rozbity.

== Obsada aktorska ==
* [[Krzysztof Kołbasiuk]] – por. Marian
* [[Henryk Talar]] – milicjant Kołdak
* [[Wiesław Gołas]] – milicjant "Listwa"
* [[Krzysztof Pietrykowski]] – milicjant Krawczuk
* [[Tomasz Zaliwski]] – funkcjonariusz UB Jeżewski
* [[Andrzej Precigs]] –  "Wertep"
* [[Karol Strasburger]] – kpt. Jazgarz
* [[Włodzimierz Gołaszewski]] – "Grom"
* [[Laura Łącz]] – Irena, córka sklepikarza
* [[Danuta Kowalska]] – Zosia, żona "Wertepa"
* [[Włodzimierz Adamski]] – członek oddziału "Groma"
* [[Zbigniew Buczkowski]] – Oleś, adiutant kapitana Jazgarza
* [[Marek Frąckowiak]] – "Płomień", człowiek "Groma" w szeregach milicjantów
* [[Jerzy Karaszkiewicz]] – Stanisław
* [[Andrzej Krasicki]] – sklepikarz, ojciec Ireny
* [[Gustaw Kron]] – doktor Sarnicki
* [[Joachim Lamża]] – dróżnik
* [[Sylwester Maciejewski]] – chłop zatrzymujący ciężarówkę
* [[Leon Niemczyk]] – aresztant w Strzekocianach
* [[Leszek Piskorz]] – "Rudy", aresztant w Strzekocianach
* [[Michał Szewczyk (aktor)|Michał Szewczyk]] – aresztant w Strzekocianach
* [[Edward Sosna]] – aresztant w Strzekocianach
* [[Andrzej Żółkiewski]] – aresztant w Strzekocianach
* [[Włodzimierz Brudz]] – strażnik w areszcie w Strzekocianach
* [[Ryszard Jabłoński (aktor)|Ryszard Jabłoński]] – Stasio, strażnik w areszcie w Strzekocianach
* [[Jerzy Turek]] – listonosz Zalewski
* [[Irena Biniewicz]] – gość na weselu "Wertepa"
* [[Halina Dunajska]] – gość na weselu "Wertepa"
* [[Ewa Kuzyk-Florczak|Ewa Florczak]] – gość na weselu "Wertepa"
* [[Aleksandra Ford]] – gość na weselu "Wertepa"
* [[Teresa Lipowska]] – gość na weselu "Wertepa"
* [[Jerzy Gaweł]] – muzyk na weselu "Wertepa"
* [[Roman Kosierkiewicz]] – śpiewający na weselu "Wertepa"
* [[Bogusław Augustyn (aktor)|Bogusław Augustyn]] – "Mały", członek oddziału "Groma"
* [[Włodzimierz Saar]] – maszynista Włodzimierz
* [[Jerzy Molga]] – maszynista Kazimierz Pawłowski
* [[Piotr Krasicki]] – Zygmunt, pomocnik maszynisty
* [[Stanisław Pąk]] – Ziutek, pomocnik maszynisty
* [[Gabriel Nehrebecki]] – Józek
i inni.

== Bibliografia ==
* {{cytuj pismo | nazwisko = | imię = | autor link = | tytuł = Dłużnicy śmierci| czasopismo = Film| wolumin = Nr 51(1903)| wydanie = | strony = 23| data = 1985-12-22| wydawca = RSW "Prasa-Książka-Ruch"| miejsce = Warszawa| issn = 0137-463X| doi =}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|0089030|Dłużnicy śmierci}}
* {{Filmweb|tytuł|5327|Dłużnicy śmierci}}
* {{Filmpolski|tytuł|121403|Dłużnicy śmierci}}
* {{Fototeka|film zdjęcia|Dłużnicy%20śmierci|Dłużnicy śmierci}}

[[Kategoria:Filmy kręcone w Zielonce]]
[[Kategoria:Polskie filmy sensacyjne]]
[[Kategoria:Polskie dramaty filmowe]]
[[Kategoria:Polskie adaptacje filmowe]]
[[Kategoria:Polskie filmy z 1985 roku]]

title: Dłużnicy śmierci

Gatunek: dramat sensacyjny

Data premiery: 20 stycznia 1986

Kraj produkcji: Polska

Język: polski

Czas trwania: 86 min

Reżyseria: Włodzimierz Gołaszewski

Scenariusz: Maciej Zenon Bordowicz, · Włodzimierz Gołaszewski

Główne role: Krzysztof Kołbasiuk, Henryk Talar, Wiesław Gołas, Andrzej Precigs, Karol Strasburger

Muzyka: Włodzimierz Nahorny

Zdjęcia: Henryk Janas

Scenografia: Roman Wołyniec

Kostiumy: Jolanta Jackowska

Montaż: Krystyna Górnicka

Produkcja: PRF "Zespoły Filmowe"

Wytwórnia: ZF "Profil"

Dystrybucja: Centrala Rozpowszechniania Filmów


text:
# Władysław Czartoryski
Władysław Czartoryski (ur. 3 lipca 1828 w Warszawie; zm. 23 czerwca 1894 w Boulogne-sur-Seine) – książę, działacz polityczny na emigracji, emisariusz dyplomatyczny Rządu Narodowego przy rządach Francji, Anglii, Włoch, Szwecji i Turcji. Założyciel Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Prezes Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu, członek honorowy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Po śmierci ojca faktyczny przywódca ugrupowania Hôtel Lambert.

## Zarys biografii
Syn Adama Jerzego Czartoryskiego oraz Anny Zofii Sapiehy. Herbu Pogoń Litewska, pan na Klewaniu i Żukowie. Wychowywany w Paryżu. Jego pierwszym nauczycielem był Hipolit Błotnicki. Uczył się w College Bourbon, College Charlemagne i College Rollin. Po maturze w 1848 roku wyjechał do Polski. Aresztowany w Berlinie wrócił do Paryża. Studiował w Wyższej Szkole Polskiej.
1 marca 1855 ożenił się z Marią Amparo Muñoz (17 listopada 1834–19 sierpnia 1864), córką królowej Hiszpanii – Marii Krystyny Burbon i jej drugiego męża – księcia Riánsares. Ślub miał miejsce w Malmaison, koło Paryża. Para ta była rodzicami Franciszka Augusta, późniejszego błogosławionego.
Po śmierci ojca został przywódcą obozu politycznego skupionego wokół Hotelu Lambert. W swych pracach koncentrował się na współpracy państw zachodnich w sprawie polskiej. Był inicjatorem akcji torpedujących ewentualne zbliżenie francusko-rosyjskie. W czasie powstania styczniowego dzięki jego staraniom sprawa polska znów stała się sprawą międzynarodową. Szukał poparcia u Napoleona III. Po upadku powstania zabiegał o pomoc i organizował wsparcie dla uchodźców.
W latach następnych nadal bronił sprawy polskiej za granicą. Stworzył własną agencję prasową Nord-Est. Wpływał na politykę polską w zaborach pruskim i austriackim. Był przeciwnikiem federalizmu, panslawizmu i słowiańskiej polityki Rosji. Nie angażował się czynniej i nie brał udziału w życiu politycznym Galicji. Zajmował się nie tylko polityką. Tworzył liczne kulturalne instytucje emigracyjne: Towarzystwo Historyczno-Literackie, Towarzystwo Literackie Przyjaciół Polski, Wyższą Szkołę w Montparnasse.
15 stycznia 1872 ożenił się ponownie w Chantilly, z Małgorzatą Adelajdą Orleańską, córką Ludwika Karola Orleańskiego, księcia Nemours, i Wiktorii Sachsen-Coburg-Kohary. Małgorzata Adelajda była wnuczką króla Francuzów – Ludwika Filipa I. Para miała dwóch synów:
- Adama Ludwika (1872–1937),
- Witolda Kazimierza (1876–1911).

## Literatura
- Marian Kukiel, Czartoryski Władysław, książę (1828–1894) [w:] Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1938, T. IV., s. 300–303.
- Marian Kukiel, Czartoryski a jedność Europy, Lublin 2008.
- Stanisław Koźmian, Rzecz o roku 1863, Kraków 1894.
- Henryk Wereszycki, Anglia a Polska 1860–1865, Lwów 1934

title: Władysław Czartoryski

wikitext:
{{Szlachcic infobox
 |imię              = Władysław Czartoryski
 |wszystkie imiona  =
 |imię oryginalne   =
 |grafika           = Władysław Czartoryski.JPG
 |opis grafiki      =
 |herb              = POL COA Czartoryski duży.svg
 |opis herbu        = [[Czartoryski (herb szlachecki)|Pogoń Litewska]]
 |tytuł             =
 |dynastia          =
 |rodzina           = [[Czartoryscy herbu Pogoń Litewska]]
 |data urodzenia    = [[3 lipca]] [[1828]]
 |miejsce urodzenia = [[Warszawa]]
 |data śmierci      = [[23 czerwca]] [[1894]]
 |miejsce śmierci   = [[Boulogne-Billancourt|Boulogne-sur-Seine]]
 |ojciec            = [[Adam Jerzy Czartoryski]]
 |matka             = [[Anna Zofia Sapieżanka|Anna Zofia Sapieha]]
 |mąż               =
 |żona              = [[Maria Amparo Muñoz]]
[[Małgorzata Orleańska|Małgorzata Adelajda Orleańska]]
 |dzieci            = z Marią Amparo:
[[August Franciszek Czartoryski]]
z Małgorzatą Adelajdą:
[[Adam Ludwik Czartoryski]],
[[Witold Czartoryski (ordynat)|Witold Kazimierz Czartoryski]].
 |rodzeństwo        =
 |faksymile         =
 |opis faksymile    =
 |odznaczenia       =
 |commons           = Category:Władysław Czartoryski
}}
'''Władysław Czartoryski''' (ur. [[3 lipca]] [[1828]] w [[Warszawa|Warszawie]]; zm. [[23 czerwca]] [[1894]] w [[Boulogne-Billancourt|Boulogne-sur-Seine]]) – książę, działacz polityczny na emigracji, emisariusz dyplomatyczny [[powstanie styczniowe|Rządu Narodowego]] przy rządach [[Francja|Francji]], [[Anglia|Anglii]], [[Włochy|Włoch]], [[Szwecja|Szwecji]] i [[Turcja|Turcji]]. Założyciel [[Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie|Muzeum Czartoryskich]] w [[Kraków|Krakowie]]. Prezes [[Towarzystwo Historyczno-Literackie w Paryżu|Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu]], członek honorowy [[Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk|Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk]]<ref>Bolesław Erzepki, Spis członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, [[Poznań]] 1896, s. 2.</ref>. Po śmierci ojca faktyczny przywódca ugrupowania [[Hotel Lambert (obóz polityczny)|Hôtel Lambert]].

== Zarys biografii ==
Syn [[Adam Jerzy Czartoryski|Adama Jerzego Czartoryskiego]] oraz [[Anna Zofia Sapieżanka|Anny Zofii Sapiehy]]. Herbu [[herb Litwy|Pogoń]] [[Litwa|Litewska]], pan na Klewaniu i Żukowie. Wychowywany w Paryżu. Jego pierwszym nauczycielem był [[Hipolit Błotnicki]]. Uczył się w College Bourbon, College Charlemagne i College Rollin. Po maturze w [[1848]] roku wyjechał do Polski. Aresztowany w [[Berlin]]ie wrócił do Paryża. Studiował w Wyższej Szkole Polskiej.<ref>Marian Kukiel, ''Czartoryski Władysław, książę (1828–1894)'' [w:] [[Polski Słownik Biograficzny]], Kraków 1938, T. IV., s. 300.</ref>
[[Plik:Pulawy July 2013 092.JPG|thumb|left|Portet Władysława Czartoryskiego]]
1 marca 1855 ożenił się z [[Maria Amparo Muñoz|Marią Amparo Muñoz]] (17 listopada 1834–19 sierpnia 1864), córką królowej Hiszpanii – [[Maria Krystyna Sycylijska (1806–1878)|Marii Krystyny Burbon]] i jej drugiego męża – [[Augustyn Ferdynand Muñoz|księcia Riánsares]]. Ślub miał miejsce w [[La Malmaison|Malmaison]], koło Paryża. Para ta była rodzicami [[August Czartoryski|Franciszka Augusta]], późniejszego błogosławionego.

Po śmierci ojca został przywódcą obozu politycznego skupionego wokół Hotelu Lambert. W swych pracach koncentrował się na współpracy państw zachodnich w sprawie polskiej. Był inicjatorem akcji torpedujących ewentualne zbliżenie francusko-rosyjskie. W czasie [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]] dzięki jego staraniom sprawa polska znów stała się sprawą międzynarodową. Szukał poparcia u [[Napoleon III Bonaparte|Napoleona III]]. Po upadku powstania zabiegał o pomoc i organizował wsparcie dla uchodźców.<ref>Marian Kukiel, ''Czartoryski Władysław, książę (1828–1894)'' [w:] Polski Słownik Biograficzny, Kraków 1938, T. IV., s. 302.</ref>

W latach następnych nadal bronił sprawy polskiej za granicą. Stworzył własną agencję prasową ''Nord-Est''. Wpływał na politykę polską w zaborach pruskim i austriackim. Był przeciwnikiem federalizmu, [[panslawizm]]u i słowiańskiej polityki [[Rosja|Rosji]]. Nie angażował się czynniej i nie brał udziału w życiu politycznym Galicji. Zajmował się nie tylko polityką. Tworzył liczne kulturalne instytucje emigracyjne: [[Towarzystwo Historyczno-Literackie w Paryżu|Towarzystwo Historyczno-Literackie]], Towarzystwo Literackie Przyjaciół Polski, Wyższą Szkołę w Montparnasse.

15 stycznia 1872 ożenił się ponownie w [[Chantilly]], z [[Małgorzata Orleańska|Małgorzatą Adelajdą Orleańską]], córką [[Ludwik Karol Orleański (książę Nemours)|Ludwika Karola Orleańskiego]], księcia Nemours, i [[Wiktoria Sachsen-Coburg-Kohary|Wiktorii Sachsen-Coburg-Kohary]]. Małgorzata Adelajda była wnuczką króla [[Francja|Francuzów]] – [[Ludwik Filip I|Ludwika Filipa I]]. Para miała dwóch synów:
* [[Adam Ludwik Czartoryski|Adama Ludwika]] (1872–1937),
* [[Witold Czartoryski (ordynat)|Witolda Kazimierza]] (1876–1911).

== Literatura ==
* [[Marian Kukiel]], ''Czartoryski Władysław, książę (1828–1894)'' [w:] [[Polski Słownik Biograficzny]], Kraków 1938, T. IV., s. 300–303.
* Marian Kukiel, ''Czartoryski a jedność Europy'', Lublin 2008.
* [[Stanisław Koźmian]], ''Rzecz o roku 1863'', Kraków 1894.
* [[Henryk Wereszycki]], ''Anglia a Polska 1860–1865'', Lwów 1934

== Zobacz też ==
* [[Biuro Paryskie Spraw Polskich]]
* [[Komitet Polski w Paryżu]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://polona.pl/search/?query=W%C5%82adys%C5%82aw_Czartoryski&filters=creator:%22Czartoryski,_W%C5%82adys%C5%82aw_(1828--1894)%22,public:1,hasTextContent:0 Pisma Władysława Czartoryskiego] w bibliotece [[Polona]]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Czartoryski, Władysław}}
[[Kategoria:Czartoryscy herbu Pogoń Litewska|Władysław Czartoryski]]
[[Kategoria:Członkowie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu]]
[[Kategoria:Dyplomaci powstania styczniowego]]
[[Kategoria:Honorowi obywatele Krakowa (zabór austriacki)]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1828]]
[[Kategoria:Zmarli w 1894]]

title: Władysław Czartoryski

Rodzina: Czartoryscy herbu Pogoń Litewska

Data i miejsce urodzenia: 3 lipca 1828 · Warszawa

Data i miejsce śmierci: 23 czerwca 1894 · Boulogne-sur-Seine

Ojciec: Adam Jerzy Czartoryski

Matka: Anna Zofia Sapieha

Żona: Maria Amparo Muñoz · Małgorzata Adelajda Orleańska

Dzieci: z Marią Amparo: · August Franciszek Czartoryski · z Małgorzatą Adelajdą: · Adam Ludwik Czartoryski, · Witold Kazimierz Czartoryski.