text:
# Medycyna nuklearna
Medycyna nuklearna – gałąź medycyny zajmująca się zagadnieniami związanymi z diagnozowaniem i leczeniem chorób przy użyciu izotopów promieniotwórczych.
W medycynie nuklearnej izotopy promieniotwórcze łączone są z innymi elementami tworząc związki chemiczne lub są parowane z istniejącymi związkami farmaceutycznymi tworząc radiofarmaceutyki. Jest to substancja, która bierze udział w drogach metabolicznych człowieka i jednocześnie zawiera znacznik promieniotwórczy, dzięki czemu można precyzyjnie śledzić jego działanie w organizmie. Odpowiednio dobierając część aktywną biologicznie radiofarmaceutyków można sprawić, aby badały one konkretne procesy życiowe – docierały w badane miejsce. Substancja chemiczna może być zmodyfikowana tak, aby nie ulegała procesom metabolicznym i mogła się gromadzić w tkankach. Medycyna nuklearna wykorzystuje tę właściwość, polegając na mechanizmach przebiegu czynności życiowych organizmów do obrazowania rozmiarów i postępów choroby w ciele pacjenta.
Radiofarmaceutyki podawane są zazwyczaj dożylnie. Należy odczekać pewien czas, zależny od części aktywnej biologicznie radiofarmaceutyku, aby mógł on się włączyć w badany proces. Czas ten zależy od podawanych radiofarmaceutyków, lecz zazwyczaj wynosi kilkadziesiąt minut.
W niektórych chorobach medycyna nuklearna pozwala wykryć i rozpoznać problem we wcześniejszej fazie niż tradycyjne metody diagnostyczne.
Medycyna nuklearna dzieli się na dwa podstawowe działy:
- Izotop węgla 11C oznaczony jako radiofarmaceutykdiagnostyczna medycyna nuklearna – wykorzystanie substancji radioaktywnych do uzyskania czystego i pełnego obrazu kości, tkanek itp.
- interwencyjna medycyna nuklearna – wystawienie nowotworu na działanie radioaktywnych substancji w celu zniszczenia zarażonej komórki

We współczesnej medycynie w procesie leczenia najczęściej stosuje się obie gałęzie jednocześnie.
Metody medycyny nuklearnej wykorzystywane są między innymi w onkologii, w leczeniu niektórych typów nowotworów oraz w ramach zabiegów paliatywnych, mające na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych, związanych z występowaniem rozsianego procesu nowotworowego (np. przerzuty do kości). Stosowane są również w celu lokalizacji zmian niewidocznych przy użyciu innych metod. Medycyna nuklearna stosowana jest również jako narzędzie w diagnostyce i leczeniu chorób, np. endokrynologicznych (głównie chorób tarczycy). Zastosowanie tej techniki umożliwia zróżnicowanie między „zimnymi” i „ciepłymi” guzami.
Metodą obrazowania stosowaną w medycynie nuklearnej jest scyntygrafia. Zaletą tej techniki jest, poza uwidacznianiem struktury, również dodatkowa możliwość badania funkcji czynnościowej danego organu. Dodatkowo ta gałąź medycyny zajmuje się diagnostyką in vitro, czyli oznaczaniem poziomu substancji we krwi metodami radioimmunologicznymi, przy pomocy znaczników izotopowych (np. w celu określenia poziomu niektórych hormonów).
Terapeutyczne zastosowanie substancji promieniotwórczych dotyczy głównie chorób nowotworowych tarczycy, gdzie od wielu lat stosuje się jeden z syntetycznych izotopów jodu, 131I, jak również leczenia przerzutów nowotworowych (m.in. raka stercza) do kości przy użyciu fosforu 32P, strontu 89Sr, renu 186Re, 188Re oraz samaru 153Sm.
Szczególna uwaga należy się metodom terapii nowotworowej będącym kombinacją chemoterapii i radioimmunoterapii (z zastosowaniem znakowanych monoklonalnych przeciwciał) m.in. w chorobie Hodgkina (Zevalin), jak również celowanej terapii znakowanymi analogami hormonów w guzach neuroendokrynnych przewodu pokarmowego (znakowany oktreotyd).

## Historia
Trudno jest wskazać dokładną datę powstania medycyny nuklearnej, gdyż jest związana z wieloma dziedzinami wiedzy (fizyką, chemią, medycyną).
Jako genezę medycyny nuklearnej datuje się połowę lat dwudziestych XX wieku, gdy w niemieckim mieście Freiburg György von Hevesy wykonał eksperymenty z wykorzystaniem radionuklidów, które zaaplikował szczurom, dzięki czemu ukazał szlak metaboliczny tych substancji oraz stworzył wskaźniki promieniotwórcze.
Jednak nie byłoby medycyny nuklearnej bez wcześniejszych odkryć w tej materii. Już pod koniec XIX wieku odkryte zostały promieniowanie rentgenowskie, które później próbowano wykorzystać do celów medycznych. W 1886 roku Henri Becquerel odkrył promieniowanie soli uranu, co było początkiem innego spojrzenia na właściwości znanych pierwiastków. Dalsze badania nad odkryciem Becquerela rozpoczęła Maria Skłodowska-Curie wraz z mężem Pierre'em Curie, którzy nazwali ten proces radioaktywnością.
Od tamtej pory nastąpiła fala odkryć. Wyodrębniono nieznane wcześniej pierwiastki (na przykład rad). Rozróżniono także promieniowanie alfa, promieniowanie beta, promieniowanie gamma.
Odkrycie w 1934 roku sztucznie produkowanych radionuklidów przez Frédérica Joliot-Curie i Irène Joliot-Curie było znaczącym krokiem w medycynie nuklearnej. W lutym 1934 roku, po odkryciu radioaktywności w folii aluminiowej, którą poddali promieniowaniu Polonu, opisali oni produkcję pierwszego sztucznego materiału radioaktywnego.
W latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku nastąpiły pierwsze poważne zastosowania kliniczne radionuklidów. W 1937 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley posłużono się promieniowaniem fosforu-32 do leczenia białaczki. W 1938 roku John Livingood wraz z Glenem Seaborgiem wynaleźli izotopy jodu 131I oraz kobaltu Co-60. Prowadzili też pierwsze pomiary wychwytu jodu przez tarczycę.
Otwarcie pierwszego reaktora produkującego radioizotopy tylko do celów medycznych w Oak Ridge National Laboratory w 1946 roku było kolejnym znacznym krokiem w rozwoju nauki. Medycyna nuklearna zyskała większą rozpoznawalność wśród naukowców 7 grudnia 1946 roku, gdy został opublikowany artykuł doktora Sama Seidlina w tygodniku Journal of the American Medical Association opisujący wyleczenie pacjenta z nowotworem tarczycy za pomocą radioaktywnego izotopu jodu 131I. Ten sam izotop był później wykorzystywany jako lek na nadczynność tarczycy.
Sam termin medycyny nuklearnej wprowadzony został w 1952 roku.
Wykorzystywanie medycyny nuklearnej rozpowszechniono na początku lat pięćdziesiątych XX wieku, gdy wzrastała wiedza o promieniotwóczości, radionuklidach i ich użyciu przy badaniach procesów biochemicznych za pomocą wskaźników promieniotwórczych. Pionierami w tej dziedzinie byli Benedict Cassen, który wynalazł pierwszy scyntygraf w 1951 roku, oraz Hal Anger, który stworzył pierwszą gamma kamerę. Przyczyniło się to do upowszechnienia medycyny nuklearnej.
Rozwój medycyny nuklearnej przez następne lata był bardzo duży. W 1954 roku w powstało Amerykańskie Stowarzyszenie Medycyny Nuklearnej i Obrazowania Nuklearnego, w 1960 roku stowarzyszenie to zaczęło publikować artykuły medyczne. W późniejszych latach powstało także Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej.
Odkryto mnóstwo radionuklidów przeznaczonych do medycznych zastosowań, jednak najważniejszym z nich był technet 99mTc. Wynaleziony został w 1937 roku przez Carlo Perriera oraz Emilio Segrè jako sztuczny element o liczbie atomowej 43. Charakteryzuje się krótkim okresem połowicznego rozpadu, co minimalizuje napromieniowanie ciała. Cecha ta sprawia, że jest on podstawowym wskaźnikiem wykorzystywanym w medycynie nuklearnej do celów diagnostycznych.
Do lat siedemdziesiątych XX wieku większość organów człowieka mogła być wizualizowana za pomocą medycyny nuklearnej. W latach osiemdziesiątych opracowane zostały radiofarmaceutyki pomagające w diagnozowaniu chorób serca.
Dużym osiągnięciem w medycynie nuklearnej okazało się wynalezienie pozytonowej emisyjnej tomografii komputerowej (PET), opierającej się na technice obrazowania rejestrującej promieniowanie powstające podczas anihilacji pozytonów (anty-elektronów). Nieco później wynaleziona została tomografia emisyjna pojedynczych fotonów – metoda badawcza SPECT, która umożliwiła wizualizację przepływu krwi w mózgu.

## Diagnostyczne obrazowanie
W nuklearnym obrazowaniu medycznym, radiofarmaceutyki wprowadzane są do ciała pacjenta dożylnie lub doustnie. Po czasie potrzebnym na włączenie się substancji do procesów życiowych człowieka, promieniowanie mające swoje źródło w radiofarmaceutykach jest wykrywane przez zewnętrzne detektory w postaci kamer gamma. W odróżnieniu od badań za pomocą promieniowania rentgenowskiego, gdzie promieniowanie podawane jest od zewnątrz, w medycynie nuklearnej źródło promieniowania znajduje się w obrębie ciała pacjenta.
Wyróżnia się kilka technik diagnostycznych.
- 2D: Scyntygrafia wprowadzanie radiofarmaceutyków, detekcja rozpadu promieniotwórczego do stworzenie dwuwymiarowego obrazu.

- Skan całego ciała człowieka.
- Scyntygram kośćca młodej kobiety.
- Rak gruczołu krokowego – wiele przerzutów do kości

Nuklearne obrazowanie medyczne całego szkieletu.
Badanie to wykonuje się gdy:
- podejrzenie nowotworu pierwotnego lub przerzutów do kości, a także ocenę skuteczności terapii,
- zapalenie kości i stawów,
- ocena zmian pourazowych,
- choroby metaboliczne kości.

Stosowany znacznik należy do grupy fosfonianów i jest transportowany za pomocą krwi. Wykazuje on naturalne gromadzenie się w strukturze kostnej – najbardziej intensywnie w kościach dobrze ukrwionych. W stanach chorobowych występuje zwiększenie aktywności procesów metabolicznych – gromadzi się więcej krwi niż w typowych warunkach. Obrazowanie w takim przypadku ukazywałoby nadmierne nagromadzenie się znacznika badawczego.
Stosuje się przede wszystkim znacznik 99mTc-MDP (metylenodifosfonian) o aktywności 550–750 MBq.

### Obrazowanie serca za pomocą medycyny nuklearnej
Do badań izotopowych serca i naczyń zalicza się między innymi:
- scyntygrafię perfuzyjną mięśnia sercowego
- badanie pierwszego przejścia
- scyntygrafię ognisk zawału mięśnia sercowego
- arteriografię izotopową.

- Prawidłowy przepływ krwi w sercu
- Prawidłowa praca mięśnia sercowego
- Niedokrwienie mięśnia sercowego

Podczas badania serca wykorzystuje się technet 99mTc, a także tal 201Tl. Badania służą ocenie czynności układu krwionośnego, od której może zależeć przygotowanie do zabiegu operacyjnego. Prawidłowy przepływ krwi w sercu polega na dostarczeniu krwi do wszystkich jego części. Oznacza to, że podczas badań zostanie nagromadzona duża ilość znacznika badawczego. W niedokrwieniu mięśnia sercowego, które jest spowodowane znacznym zmniejszeniem lub zablokowaniem perfuzji krwi, znacznik będzie się gromadził w mniejszych ilościach. Może to doprowadzić do martwicy słabo ukrwionej części narządu.
Scyntygrafia perfuzyjna serca pozwala na nieinwazyjną ocenę ukrwienia mięśnia sercowego w czasie wysiłku i w stanie spoczynku. Badanie informuje o wielkości i lokalizacji niedokrwienia mięśnia lewej komory serca. Jest głównie stosowane w przygotowaniu do zabiegu operacyjnego lub zabiegu naprawczego naczyń wieńcowych.

### Obrazowanie przytarczyc
- Gruczolak przytarczycy
- Nadczynność tarczycy wykryta za pomocą jodu 123I

Przedstawia gruczolaka który przylega do lewego fragmentu gruczołu tarczycy. Obrazowanie z wykorzystaniem trzech znaczników badawczych: pierwsza kolumna – MIBI, druga kolumna Jod 123I, trzecia kolumna Cyfrowa angiografia substrakcyjna. Badanie scyntygraficzne trwa około trzech godzin. Najpierw podaje się znacznik 99mTc, który gromadzi się w tarczycy. Po około 25 minutach wykonywane jest obrazowanie tarczycy, po czym podawany jest znacznik 99mTc-MIBI i wykonywane są dwa obrazowania przytarczyc – pierwsze po paru minutach od podania znacznika, drugie po 2 godzinach. Opracowanie wyników polega na odjęciu od siebie obrazów uzyskanych z wykorzystaniem różnych znaczników, co pozwala uwidocznić przytarczyce.

### Obrazowanie wątroby i dróg żółciowych
W medycynie nuklearnej skanowanie wątroby i dróg żółciowych jest używane do wykrywania chorób pęcherzyka żółciowego. Coraz rzadziej używa się jodu 123I. Najczęściej wykorzystuje się znaczniki 99mTc, które podaje się dożylnie i gdy trafiają one do wątroby to gromadzą się w komórkach Kupfera-Browicza. Scyntygrafia wątroby ukazuje także obraz śledziony, dzięki czemu możliwa jest pośrednia ocena ciśnienia w żyle wrotnej i pobudzenia immunologicznego śledziony. Scyntygrafia wątroby trwa około 30 minut.
Scyntygrafia dróg żółciowych pozwala określić szybkość wydzielania żółci przez miąższ wątrobowy i jej odpływ do dwunastnicy, czyli drożność przewodów żółciowych.
Scyntygrafia dróg żółciowych trwa około 70 minut. Badanie scyntygraficzne wątroby i dróg żółciowych może być wykonywane u osób w każdym wieku. Może być wielokrotnie powtarzane ze względu na niewielkie dawki promieniowania. Jedynie kobiety w czasie ciąży i podczas laktacji nie mogą przystąpić do badania.

### Obrazowanie płuc
Scyntygrafia perfuzyjna płuc polega na ocenie ukrwienia – obserwuje się krążenie krwi w naczyniach zaopatrujących płuca. Stosuje się znacznik 99mTc o aktywności z zakresu 40-150 MBq. Badanie trwa około godziny. Przez około 20 minut po zaaplikowaniu znacznika rejestruje się sygnał z płuca z sześciu stron (przód, tył, skosy). U osób zdrowych obserwuje się równomierne rozmieszczenie znacznika z nieco większym zagęszczeniem w dolnej części płuc. U pacjentów u których występuje niedrożność naczyń krwionośnych w obrębie płuc widoczne są obszary do których znacznik (a więc i krew) nie dociera.
Scyntygrafia wentylacyjna umożliwia ocenę drożności drzewa oskrzelowego i płuc – obserwuje przemieszczanie się powietrza w płucach. Stosuje się rozpylony kwas pentetynowy znakowany 99mTc. Badanie podobnie jak w scyntygrafi perfuzyjnej trwa około godziny. Pacjent wdycha radiofarmaceutyk i przez 20 minut rejestruje się obaz płuc z sześciu stron. U zdrowego pacjenta rejestruje się równomierne rozmieszczenie znacznika w płucach. U chorego widoczne są ogniska z mniejszą ilością nagromadzonego znacznika lub jego brakiem.
- Prawidłowy obraz wentylacji i perfuzji płuc w różnych perspektywach (V/Q)
- Scyntygrafia wentylacyjno-perfuzyjna u kobiety z zatorowością płucną (A), po podaniu ksenonu 133Xe (znacznika w scyntygrafii)

## SPECT– tomografia trójwymiarowa
Wykorzystywane radiofarmaceutyki podawane są pacjentowi w niskich stężeniach i nakierowane na określone miejsce do badania. Związki aktywne ulegają przemianom nuklearnym, co skutkuje wydzielaniem promieniowania gamma. Jest ono mierzone przez kamery gamma. Na detektor nakłada się kolimator, blokujący wiązki promieniowania docierające pod kątem innym niż prosty. Aby powstał trójwymiarowy obraz, stosuje się mechaniczny wysięgnik, który obraca detektor o parę stopni. Wykonywanych jest wiele ujęć, których złożenie pozwala na stworzenie pełnego trójwymiarowego obrazu. Głównie wykorzystywana do obrazowania mózgu, ale także płuc, gruczołu krokowego, jelita i trzustki.

## PET
Jest to podobna metoda do badań SPECT, która wykorzystuje do obrazowania pary fotonów (SPECT odbiera wszystkie fotony). Pacjentowi podaje się radioizotopy o krótkim czasie połowicznego rozpadu oraz ulegającym rozpadowi beta plus. Powstałe w ten sposób pozytony zderzają się z elektronami pochodzącymi z tkanek i ulegają anihilacji. Dzięki temu powstają dwa fotony o energii 511 keV poruszających się w przeciwnych kierunkach. Są one rejestrowane przez dwa z wielu detektorów umieszczonych w pierścieniu dookoła ciała pacjenta. Pozwala to na dokładne ustalenie miejsca rozpadu, a w dalszym toku na złożenie pełnego obrazu. PET jest badaniem bardziej wrażliwym i precyzyjnym niż SPECT.
- Obrazowanie mózgu w badaniu SPECT
- Animacja badania SPECT
- Maksimum emisji (MIP) dla rozpadu związku 18F-FDG w badaniu PET
- Obraz mózgowia wykonany metodą PET
- Urządzenie SPECT
- Schemat działania metody PET

### Techniki hybrydowe
W niektórych centach medycyny nuklearnej nakłada się skany przy wykorzystaniu oprogramowania lub ulepszonych detektorów. Używa się tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego, aby uwydatnić część ciała pacjenta, która jest obiektem badania z dziedziny medycyny nuklearnej. Wyłaniają się z tego metody PET-MRI, PET-CT i SPECT-CT, które wykorzystują skanery hybrydowe składające się z połączenia skanerów PET/SPECT z tomografami komputerowymi.
- Skan całego ciała PET-CT (prawidłowy)
- Skan całego ciała z wykorzystaniem metody PET-CT

Skan całego ciała metodami PET-CT i SPECT-CT wykorzystuje się zazwyczaj do wykrywania różnych rodzajów raka. Można dzięki temu wykryć przerzuty, powiększanie się ogniska pierwotnego lub też nawrót choroby. Nieprawidłowy skan ciała uwydatnia wiele przerzutów raka, a badanie takie umożliwia podjęcie skutecznych kroków aby przeciwdziałać dalszemu postępowi choroby.

## Interwencyjna medycyna nuklearna
Terapia radionuklidowa może być wykorzystana do zwalczania takich przypadłości jak nadczynność tarczycy, rak tarczycy, zaburzenia krwi, choroby kostne i stawowe.
Tak jak w diagnostyce medycyny nuklearnej, radioizotop aplikuje się pacjentowi doustnie lub dożylnie. Dawki te są jednak większe niż w przypadku diagnostyki. Aby zminimalizować szansę efektów ubocznych czy też zniszczenia zdrowych komórek lub organów znajdujących się w pobliżu obiektu leczenia, dawka podawana pacjentowi zawiera więcej substancji nakierowujących izotop promieniotwórczy na daną tkankę.
Częste zabiegi medycyny nuklearnej
| Podawana substancja                    | Przypadłość                         |
| -------------------------------------- | ----------------------------------- |
| Jod-131 (131I)                         | Nadczynność tarczycy i rak tarczycy |
| Itr-90 (90Y) i Jod-131 (131I)          | Chłoniaki                           |
| 131-I mIBG                             | Guzy neuroendokrynne                |
| Samar-153 (153Sm) lub Stront-89 (89Sr) | paliatywne leczenie bólów kostnych  |

Najczęściej używane radionuklidy w brachyterapii
| Radionuklid        | Rodzaj promieniowania | T 1/2     | Energia promieniowania |
| ------------------ | --------------------- | --------- | ---------------------- |
| Cez-131 (137Cs)    | promieniowanie gamma  | 30,17 lat | 0,662 MeV              |
| Kobalt-60 (60Co)   | promieniowanie gamma  | 5,26 lat  | 1,17 – 1,33 MeV        |
| Iryd-192 (192Ir)   | przemiana β-          | 73,8 dni  | 0,38 MeV               |
| Jod-125 (125I)     | promieniowanie gamma  | 59,6 dni  | 27,4, 31,4 i 35,5 keV  |
| Pallad-103 (103Pd) | promieniowanie gamma  | 17,0 dni  | 21 keV                 |
| Ruten-106 (106Ru)  | przemiana β-          | 1,02 lat  | 3,54 MeV               |

## Źródło radionuklidów
Jedna trzecia radionuklidów produkowana jest w laboratoriach Chalk River w Ontario w Kanadzie. Kolejna jedna trzecia izotopów medycznych produkowana jest w Petten w reaktorze nuklearnym w Holandii
Reaktor w Chalk River służy do naświetlania materiałów neutronami, które są produkowane w dużej ilości w czasie rozszczepiania jąder izotopu U-235. Neutrony te zmieniają jądro napromieniowanego materiału poprzez dodawanie neutronów lub poprzez rozdzielenie go podczas rozszczepienia jądrowego. W reaktorze, jednym z produktów rozszczepienia U-235 jest molibden-99 (Mo-99), który jest ekstrahowany i rozsyłany do tzw. "radiofarmaceutycznych magazynów" w całej Ameryce Północnej. Okres półtrwania Mo-99 wynosi 2,7 dni. Radioaktywny Mo-99 rozpada się w wyniku przemiany beta do technetu-99m, emitując jednocześnie elektron, następnie Tc-99m jest ekstrahowany. Tc-99m rozpada się dalej, a wewnątrz pacjenta, któremu został podany ten izotop uwalnia się foton gamma. Jest on wykrywany za pomocą kamery gamma, ponieważ Tc-99m rozpada się przekształca w stan podstawowy – Tc-99, który jest nieradioaktywny w porównaniu z Tc-99m.
Najpowszechniej stosowanym radioizotopem w pozytonowej emisyjnej tomografii komputerowej jest F-18, który nie jest wytwarzany w reaktorze jądrowym, ale w cyklotronie (akcelerator kołowy). Cyklotron jest używany do przyspieszania protonów bombardujących ciężkie i stabilne jądro izotopu tlenu O-18. F-18 jest często używany do syntezy FDG (fluoro-deoksyglukozy).
Typowe badania w medycynie nuklearnej polegają na podawaniu radionuklidu pacjentowi różnymi sposobami (dożylnie lub w połączeniu z żywnością). Większość z nich emituje promieniowanie gamma, a właściwości uszkadzających komórki cząstek promieniowania beta są wykorzystywane w zastosowaniach terapeutycznych. Udoskonalone radionuklidy stosowane w medycynie nuklearnej pochodzą z procesów rozszczepienia lub fuzji w reaktorach jądrowych, które wytwarzają radionuklidy o dłuższym okresie półtrwania, albo z cyklotronów, które wytwarzają radionuklidy o krótszym okresie półtrwania lub wykorzystywane są naturalne procesy rozpadów niektórych izotopów takich jak: Mo/Tc lub Sr/Rb.
| izotop                                                                                | symbol | Z  | T1/2       | rozpad | Energia gamma (keV)            | Energia pozytonowa (keV) |
| ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------ | -- | ---------- | ------ | ------------------------------ | ------------------------ |
| Obrazowanie:                                                                                |        |    |            |        |                                |                          |
| Fluor-18                                                                                | 18F    | 9  | 109,77 min | β+     | 511 (193%)                     | 249,8 (97%)              |
| Gal-67                                                                                | 67Ga   | 31 | 3,26 d     | ec     | 93 (39%), 185 (21%), 300 (17%) | –                        |
| Krypton-81m                                                                                | 81mKr  | 36 | 13,1 s     | IT     | 190 (68%)                      | –                        |
| Rubid-82                                                                                | 82Rb   | 37 | 1,27 min   | β+     | 511 (191%)                     | 3,379 (95%)              |
| Azot-13                                                                                | 13N    | 7  | 9,97 min   | β+     | 511 (200%)                     | 1190 (100%)              |
| Technet-99m                                                                                | 99mTc  | 43 | 6,01 h     | IT     | 140 (89%)                      | –                        |
| Ind-111                                                                                | 111In  | 49 | 2,80 d     | ec     | 171 (90%), 245 (94%)           | –                        |
| Jod-123                                                                                | 123I   | 53 | 13,3 h     | ec     | 159 (83%)                      | –                        |
| Ksenon-133                                                                                | 133Xe  | 54 | 5,24 d     | β-     | 81 (31%)                       | 0,364 (99%)              |
| Tal-201                                                                                | 201Tl  | 81 | 3,04 d     | ec     | 69–83 (94%), 167 (10%)         | –                        |
| Terapia:                                                                                |        |    |            |        |                                |                          |
| Itr-90                                                                                | 90Y    | 39 | 2,67 d     | β-     | –                              | 2,280 (100%)             |
| Jod-131                                                                                | 131I   | 53 | 8,02 d     | β-     | 364 (81%)                      | 0,807 (100%)             |
| Z = liczba atomowa, liczba protonów; T1/2 = czas połowicznego rozpadu; rozpad – rodzaj β+ = Rozpad beta plus; β- = Rozpad beta minus; IT = Przejście izomeryczne; ec = Wychwyt elektronu |        |    |            |        |                                |                          |

Najpowszechniejszymi stosowanymi radionuklidami w medycynie nuklearnej są:
- technet-99m,
- jod-123 and Jod-131,
- tal-201,
- gal-67,
- fluor-18 Fludeoksyglukoza (18F),
- ind-111.

Najczęściej używanymi lotnymi i ciekłymi radionuklidami są:
- ksenon-133,
- krypton-81m,
- technet-99m DTPA.

## Dawki promieniowania
Każdy pacjent poddawany procedurom medycyny nuklearnej odbiera pewną dawkę promieniowania. Międzynarodowe wytyczne określają dopuszczalny poziom promieniowania jaki może przyjąć człowiek. Często jest to zależne od rodzaju zawodu i trybu życia. Dawki promieniowania dostarczane pacjentom podczas badań są najczęściej akceptowalne, mimo iż istnieje niewielkie ryzyko karcynogenezy. Ryzyko to jest podobnej skali jak w badaniach z użyciem promieniowania rentgenowskiego. W odróżnieniu od badań rentgenowskich, dawka promieniowania nie jest otrzymywana z zewnętrznego źródła – lampa rentgenowska, lecz jest dostarczana do organizmu przy pomocy radiofarmaceutyków. Zatem promieniowanie dostarczane jest do organizmu z wewnątrz. Dodatkowo dawki promieniowania zazwyczaj są znacznie większe niż te stosowane w promieniowaniu rentgenowskim.
Dawka promieniowania w badaniach medycyny nuklearnej wyrażona jest jako dawka skuteczna promieniowania. Najczęściej określana jest ona w milisiwertach (mSv). Oznacza ona stopień narażenia całego organizmu na promieniowanie. Uzależniona jest od ilości substancji promieniotwórczych dostarczonej pracjentowi wyrażonej w megabekerelach (MBq), czasu połowicznego rozpadu, a także rozpropagowania w ciele.
Skuteczna dawka promieniowania dla 150 Mbq Tal-201 podczas procedury obrazowania niespecyficznego guza. Pospolite skanowanie kości z dawką 600 MBq technetu-99m-MDP skutkuje skuteczną dawką promieniowania równą 3,5 mSv.
| Badanie                                                | Dawka         |
| ------------------------------------------------------ | ------------- |
| Scyntygrafia perfuzyjna serca (99mTc-MIBI)             | 5 mSv         |
| scyntygrafia perfuzyjna mózgu (99mTc-HMPAO)            | 4 mSv         |
| scyntygrafia kośćca (99mTc-MDP)                        | 3 mSv         |
| scyntygrafia perfuzyjna płuc (99mTc-MAA)               | 2 mSv         |
| scyntygrafia dynamiczna nerek (99mTc-MAG3, 99mTc-DTPA) | 0.5 – 1.5 mSv |
| scyntygrafia tarczycy (99mTc-nadtechnetan)             | 0,7 mSv       |
| 18FDG-PET                                              | 10 mSv        |
| PET z użyciem nuklidów żyjących krócej niż 18F         | 0,5 – 5 mSv   |

Graniczne dawki promieniowania określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2021 r. w sprawie wskaźników pozwalających na wyznaczenie dawek promieniowania jonizującego stosowanych przy ocenie narażenia na promieniowanie jonizujące (Dz.U. z 2021 r. poz. 1657).
Roczna dawka graniczna promieniowania, wyrażona jako dawka skuteczna dla pracowników przemysłu jąrowego wynosi 20 mSv. Może być jednak przekraczana do wartości 50 mSv jednak przez następne 5 lat sumarycznie nie może przekroczyć 100 mSv. Dawka graniczna wyrażona jako dawka równoważna w ciągu roku kalendarzowego wynosi:
- 150 mSv dla soczewek oczu,
- 500 mSv jako wartość średnia dla dowolnego 1 cm² napromieniowanej tkanki,
- 500 mSv dla dłoni, przedramion, stóp.

Dla osób spoza przemysłu jądrowego dawka graniczna wyrażona jako dawka skuteczna wynosi 1 mSv w ciągu roku. Może być ona przekraczana do wartości 5 mSv pod warunkiem, że w ciągu 5 kolejnych lat sumarycznie nie przekroczy 5 mSv.
Kobieta w ciąży nie może być zatrudniona w warunkach, które prowadzą do otrzymania dawki skutecznej przekraczającej 1 mSv.
Dawki promieniowania używane w medycynie diagnostycznej są znacznie niższe od tych, które mogą spowodować skutki w postaci choroby popromiennej. Izotopy promieniotwórcze stosowane w medycynie nuklearnej są bezpieczne dla pacjenta. Wbrew powszechnemu przekonaniu narażenie radiologiczne pacjenta podczas badań scyntygraficznych jest mniejsze niż np. w przypadku wykonywania tomografii komputerowej.

## Medycyna nuklearna w Polsce
W Polsce medycyna nuklearna jest jedną ze specjalizacji lekarskich, a jej konsultantem krajowym od 7 czerwca 2019 jest prof. dr hab. Leszek Królicki. Lekarzy medycyny nuklearnej zrzesza Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej – organizacja której celem jest rozwijanie i propagowanie medycyny nuklearnej w praktyce, a także rozwój personelu medycznego poprzez organizowanie zjazdów naukowych i wykładów, współpracę z krajowymi i zagranicznymi towarzystwami naukowymi, współpracę z organem państwowym odpowiedzialnym za medycynę nuklearną w kraju.
W Polsce istnieje wiele zakładów medycyny nuklearnej:
- Zakład Medycyny Nuklearnej w Centrum Onkologii w Kielcach
- Pracownia Obrazowania Molekularnego - BioSkaner,  prowadzona  przez Laboratorium Obrazowania Molekularnego i Rozwoju Technologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Sp. z o.o., www.bioskaner.eu/
- Zakład Medycyny Nuklearnej i Endokrynologii Onkologicznej w Gliwicach,
- Pracownia PET-CT we Wrocławiu,
- Zakład Medycyny Nuklearnej w Szpitalu Morskim w Gdyni,
- Zakład Medycyny Nuklearnej w Centrum Onkologii w Bydgoszczy
- Zakład Medycyny Nuklearnej w Wielkopolskim Centrum Onkologii w Poznaniu,
- Zakład Medycyny Nuklearnej Centralnego Szpitala Klinicznego w Warszawie.
- Zakład Medycyny Nuklearnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
- Zakład Medycyny Nuklearnej Clinica Medica Sp. J. w Tychach
- Zakład Medycyny Nuklearnej w 105. Kresowym Szpitalu Wojskowym w Żarach (woj. lubuskie).
- Zakład Medycyny Nuklearnej w Wojewódzkim Zespole Specjalistycznym w Rzeszowie[16]
- Zakład Medycyny Nuklearnej Voxel w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Katowicach[17]
- Kliniczny Zakład Medycyny Nuklearnej Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp.

title: Medycyna nuklearna

wikitext:
[[Plik:Scyntygrafia.JPG|mały|350x350px|Aparatura do robienia zdjęć [[Scyntygrafia|scyntygrafii]]]]
'''Medycyna nuklearna''' – gałąź [[medycyna|medycyny]] zajmująca się zagadnieniami związanymi z diagnozowaniem i leczeniem chorób przy użyciu [[Izotopy promieniotwórcze|izotopów promieniotwórczych]]{{r|cmkp}}.
[[Plik:Radiopharmaceuticals.jpg|mały|350x350px|Działanie radiofarmaceutyków]]
W medycynie nuklearnej [[izotopy promieniotwórcze]] łączone są z innymi elementami tworząc związki chemiczne lub są parowane z istniejącymi związkami farmaceutycznymi tworząc radiofarmaceutyki. Jest to substancja, która bierze udział w drogach metabolicznych człowieka i jednocześnie zawiera znacznik promieniotwórczy, dzięki czemu można precyzyjnie śledzić jego działanie w organizmie. Odpowiednio dobierając część aktywną biologicznie radiofarmaceutyków można sprawić, aby badały one konkretne procesy życiowe – docierały w badane miejsce. Substancja chemiczna może być zmodyfikowana tak, aby nie ulegała procesom metabolicznym i mogła się gromadzić w tkankach. Medycyna nuklearna wykorzystuje tę właściwość, polegając na mechanizmach przebiegu [[Procesy życiowe|czynności życiowych]] organizmów do obrazowania rozmiarów i postępów choroby w ciele pacjenta.

Radiofarmaceutyki podawane są zazwyczaj dożylnie. Należy odczekać pewien czas, zależny od części aktywnej biologicznie radiofarmaceutyku, aby mógł on się włączyć w badany proces. Czas ten zależy od podawanych radiofarmaceutyków, lecz zazwyczaj wynosi kilkadziesiąt minut<ref>{{cytuj stronę | url = http://interactive.snm.org/docs/whatisnucmed2.pdf | archiwum = https://web.archive.org/web/20180127191402/http://interactive.snm.org/docs/whatisnucmed2.pdf | tytuł = What is nuclear medicine? | opublikowany = Society of Nuclear Medicine | data dostępu = 2014-09-25 | zarchiwizowano = 2018-01-27 }}</ref><ref>Stanisław Nowak : Zarys medycyny nuklearnej.</ref>.

W niektórych chorobach medycyna nuklearna pozwala wykryć i rozpoznać problem we wcześniejszej fazie niż tradycyjne metody diagnostyczne.

Medycyna nuklearna dzieli się na dwa podstawowe działy:
[[Plik:Pierre and Marie Curie.jpg|mały|350x350px|[[Maria Skłodowska-Curie]] jako pionierka medycyny nuklearnej]]
* [[Plik:Radiopharmaceutical.jpg|mały|444x444px|'''Izotop węgla 11C oznaczony jako radiofarmaceutyk''']]diagnostyczna medycyna nuklearna – wykorzystanie substancji radioaktywnych do uzyskania czystego i pełnego obrazu kości, tkanek itp.
* interwencyjna medycyna nuklearna – wystawienie [[nowotwór|nowotworu]] na działanie radioaktywnych substancji w celu zniszczenia zarażonej komórki
We współczesnej medycynie w procesie leczenia najczęściej stosuje się obie gałęzie jednocześnie<ref name=":2">{{Cytuj | url=http://dziennikmz.mz.gov.pl/#/legalact/2013/45/ | tytuł=Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia | opublikowany=mz.gov.pl | język=pl | data dostępu=2024-04-24}}</ref>.

Metody medycyny nuklearnej wykorzystywane są między innymi w [[Onkologia|onkologii]], w leczeniu niektórych typów nowotworów oraz w ramach zabiegów paliatywnych, mające na celu zmniejszenie dolegliwości bólowych, związanych z występowaniem rozsianego procesu nowotworowego (np. [[przerzut nowotworowy|przerzuty]] do kości). Stosowane są również w celu lokalizacji zmian niewidocznych przy użyciu innych metod. Medycyna nuklearna stosowana jest również jako narzędzie w diagnostyce i leczeniu chorób, np. [[Endokrynologia|endokrynologicznych]] (głównie chorób [[Tarczyca|tarczycy]]). Zastosowanie tej techniki umożliwia zróżnicowanie między „zimnymi” i „ciepłymi” guzami.

Metodą obrazowania stosowaną w medycynie nuklearnej jest [[scyntygrafia]]. Zaletą tej techniki jest, poza uwidacznianiem struktury, również dodatkowa możliwość badania funkcji czynnościowej danego organu. Dodatkowo ta gałąź [[Medycyna|medycyny]] zajmuje się diagnostyką ''[[in vitro]]'', czyli oznaczaniem poziomu substancji we krwi metodami radioimmunologicznymi, przy pomocy znaczników [[Izotopy|izotopowych]] (np. w celu określenia poziomu niektórych [[Hormony zwierzęce|hormonów]]).

Terapeutyczne zastosowanie substancji promieniotwórczych dotyczy głównie chorób nowotworowych tarczycy, gdzie od wielu lat stosuje się jeden z [[Syntetyczny izotop promieniotwórczy|syntetycznych izotopów]] [[jod]]u, 131I, jak również leczenia przerzutów nowotworowych (m.in. [[Rak gruczołu krokowego|raka stercza]]) do kości przy użyciu [[fosfor]]u 32P, [[stront]]u 89Sr, [[Ren (pierwiastek)|renu]] 186Re, 188Re oraz [[samar]]u 153Sm.

Szczególna uwaga należy się metodom terapii nowotworowej będącym kombinacją chemoterapii i radioimmunoterapii (z zastosowaniem znakowanych [[Przeciwciała monoklonalne|monoklonalnych przeciwciał]]) m.in. w [[Chłoniak Hodgkina|chorobie Hodgkina]] (Zevalin), jak również [[Celowana terapia radioizotopowa analogami somatostatyny|celowanej terapii znakowanymi analogami hormonów]] w [[Guzy neuroendokrynne przewodu pokarmowego|guzach neuroendokrynnych przewodu pokarmowego]] (znakowany [[oktreotyd]]).

== Historia ==
Trudno jest wskazać dokładną datę powstania medycyny nuklearnej<ref>http://jnm.snmjournals.org/content/40/1/16N.full.pdf</ref>, gdyż jest związana z wieloma dziedzinami wiedzy (fizyką, chemią, medycyną).

Jako genezę medycyny nuklearnej datuje się połowę lat dwudziestych XX wieku, gdy w niemieckim mieście [[Fryburg Bryzgowijski|Freiburg]] [[György von Hevesy]] wykonał eksperymenty z wykorzystaniem radionuklidów, które zaaplikował szczurom, dzięki czemu ukazał szlak metaboliczny tych substancji oraz stworzył [[Wskaźnik izotopowy|wskaźniki promieniotwórcze]]<ref name=":0">{{cytuj stronę | url = http://www.uwlax.edu/uploadedFiles/Academics/Departments/Health_Professions/What%20is%20NMT.pdf | archiwum = https://web.archive.org/web/20150507000832/http://www.uwlax.edu/uploadedFiles/Academics/Departments/Health_Professions/What%20is%20NMT.pdf | tytuł = What is Nuclear Medicine? | opublikowany = University of Wisconsin-La Crosse | data dostępu = 2014-09-25 | zarchiwizowano = 2015-05-07 }}</ref><ref name=":1">John W. Frank : Nuclear Medicine for Medical Students ad Junior Doctors.</ref>.

Jednak nie byłoby medycyny nuklearnej bez wcześniejszych odkryć w tej materii. Już pod koniec XIX wieku odkryte zostały [[promieniowanie rentgenowskie]], które później próbowano wykorzystać do celów medycznych. W 1886 roku [[Henri Becquerel]] odkrył promieniowanie soli uranu, co było początkiem innego spojrzenia na właściwości znanych pierwiastków. Dalsze badania nad odkryciem Becquerela rozpoczęła [[Maria Skłodowska-Curie]] wraz z mężem [[Pierre Curie|Pierre'em Curie]], którzy nazwali ten proces radioaktywnością.

Od tamtej pory nastąpiła fala odkryć. Wyodrębniono nieznane wcześniej pierwiastki (na przykład rad). Rozróżniono także [[promieniowanie alfa]], [[promieniowanie beta]], [[promieniowanie gamma]].

Odkrycie w 1934 roku sztucznie produkowanych radionuklidów przez [[Frédéric Joliot-Curie|Frédérica Joliot-Curie]] i [[Irène Joliot-Curie]] było znaczącym krokiem w medycynie nuklearnej. W lutym 1934 roku, po odkryciu radioaktywności w folii aluminiowej, którą poddali promieniowaniu Polonu, opisali oni produkcję pierwszego sztucznego materiału radioaktywnego.

W latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku nastąpiły pierwsze poważne zastosowania kliniczne radionuklidów. W 1937 roku na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley posłużono się promieniowaniem fosforu-32 do leczenia [[białaczka|białaczki]]. W 1938 roku John Livingood wraz z Glenem Seaborgiem wynaleźli izotopy jodu 131I oraz kobaltu [[Kobalt-60|Co-60]]<ref>{{Cytuj | url=https://www.bnms.org.uk/patients/nuclear-medicine-for-patients/nuclear-medicine-history.html | archiwum=https://web.archive.org/web/20180128132650/https://www.bnms.org.uk/patients/nuclear-medicine-for-patients/nuclear-medicine-history.html | tytuł=BNMS – Nuclear Medicine History | opublikowany=www.bnms.org.uk | język=en | data dostępu=2017-11-25 | zarchiwizowano=2018-01-28 }}</ref>. Prowadzili też pierwsze pomiary wychwytu jodu przez tarczycę<ref name=":0"/><ref name=":1"/>.

Otwarcie pierwszego reaktora produkującego radioizotopy tylko do celów medycznych w [[Oak Ridge National Laboratory]] w 1946 roku było kolejnym znacznym krokiem w rozwoju nauki. Medycyna nuklearna zyskała większą rozpoznawalność wśród naukowców 7 grudnia 1946 roku, gdy został opublikowany artykuł doktora Sama Seidlina w tygodniku Journal of the American Medical Association opisujący wyleczenie pacjenta z nowotworem tarczycy za pomocą radioaktywnego izotopu jodu 131I. Ten sam izotop był później wykorzystywany jako lek na [[nadczynność tarczycy]].

Sam termin medycyny nuklearnej wprowadzony został w 1952 roku<ref name=":0"/><ref name=":1"/>.

Wykorzystywanie medycyny nuklearnej rozpowszechniono na początku lat pięćdziesiątych XX wieku, gdy wzrastała wiedza o promieniotwóczości, radionuklidach i ich użyciu przy badaniach procesów biochemicznych za pomocą wskaźników promieniotwórczych. Pionierami w tej dziedzinie byli [[Benedict Cassen]], który wynalazł pierwszy scyntygraf w 1951 roku, oraz [[Hal Anger]], który stworzył pierwszą [[Gammakamera|gamma kamerę]]. Przyczyniło się to do upowszechnienia medycyny nuklearnej.

Rozwój medycyny nuklearnej przez następne lata był bardzo duży. W 1954 roku w powstało Amerykańskie Stowarzyszenie Medycyny Nuklearnej i Obrazowania Nuklearnego, w 1960 roku stowarzyszenie to zaczęło publikować artykuły medyczne. W późniejszych latach powstało także Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej.

Odkryto mnóstwo radionuklidów przeznaczonych do medycznych zastosowań, jednak najważniejszym z nich był [[technet]] 99mTc. Wynaleziony został w 1937 roku przez [[Carlo Perrier]]a oraz [[Emilio Segrè]] jako sztuczny element o liczbie atomowej 43. Charakteryzuje się krótkim okresem połowicznego rozpadu, co minimalizuje napromieniowanie ciała. Cecha ta sprawia, że jest on podstawowym wskaźnikiem wykorzystywanym w medycynie nuklearnej do celów diagnostycznych.

Do lat siedemdziesiątych XX wieku większość organów człowieka mogła być wizualizowana za pomocą medycyny nuklearnej. W latach osiemdziesiątych opracowane zostały radiofarmaceutyki pomagające w diagnozowaniu chorób serca<ref name=":0"/><ref name=":1"/>.

Dużym osiągnięciem w medycynie nuklearnej okazało się wynalezienie [[pozytonowa tomografia emisyjna|pozytonowej emisyjnej tomografii komputerowej]] (PET), opierającej się na technice obrazowania rejestrującej promieniowanie powstające podczas anihilacji pozytonów (anty-elektronów). Nieco później wynaleziona została tomografia emisyjna pojedynczych fotonów – metoda badawcza [[Badania SPECT|SPECT]], która umożliwiła wizualizację przepływu krwi w mózgu.

== Diagnostyczne obrazowanie ==
W nuklearnym obrazowaniu medycznym, radiofarmaceutyki wprowadzane są do ciała pacjenta dożylnie lub doustnie. Po czasie potrzebnym na włączenie się substancji do procesów życiowych człowieka, promieniowanie mające swoje źródło w radiofarmaceutykach jest wykrywane przez zewnętrzne detektory w postaci [[gammakamera|kamer gamma]]. W odróżnieniu od badań za pomocą promieniowania rentgenowskiego, gdzie promieniowanie podawane jest od zewnątrz, w medycynie nuklearnej źródło promieniowania znajduje się w obrębie ciała pacjenta.

Wyróżnia się kilka technik diagnostycznych.
* 2D: ''[[Scyntygrafia]]'' wprowadzanie radiofarmaceutyków, detekcja rozpadu promieniotwórczego do stworzenie dwuwymiarowego obrazu.
<gallery>
Plik:Nl bone scan2.jpg|Skan całego ciała człowieka.
Plik:Scintigraphie osseuse.jpg|Scyntygram kośćca młodej kobiety.
Plik:Prostate-mets-102.jpg|[[Rak gruczołu krokowego]] – wiele przerzutów do kości
</gallery>
Nuklearne obrazowanie medyczne całego szkieletu.
Badanie to wykonuje się gdy:
* podejrzenie nowotworu pierwotnego lub przerzutów do kości, a także ocenę skuteczności terapii,
* zapalenie kości i stawów,
* ocena zmian pourazowych,
* choroby metaboliczne kości.
Stosowany znacznik należy do grupy fosfonianów i jest transportowany za pomocą krwi. Wykazuje on naturalne gromadzenie się w strukturze kostnej – najbardziej intensywnie w kościach dobrze ukrwionych. W stanach chorobowych występuje zwiększenie aktywności procesów metabolicznych – gromadzi się więcej krwi niż w typowych warunkach<ref>Jeffrey A. Siegel: Guide for Diagnostic Nuclear Medicine</ref><ref>Christiaan Schiepers, A.L. Baert : Diagnostic Nuclear Medicine 2nd Revised Edition</ref>. Obrazowanie w takim przypadku ukazywałoby nadmierne nagromadzenie się znacznika badawczego.
Stosuje się przede wszystkim znacznik 99mTc-MDP (metylenodifosfonian) o aktywności 550–750 [[bekerel|MBq]].

=== Obrazowanie serca za pomocą medycyny nuklearnej ===
Do badań izotopowych serca i naczyń zalicza się między innymi:
* scyntygrafię perfuzyjną mięśnia sercowego
* badanie pierwszego przejścia
* scyntygrafię ognisk zawału mięśnia sercowego
* arteriografię izotopową.

<gallery>
Plik:Nuclear medicine myocardial perfusion scan of normal heart muscle.jpg|Prawidłowy przepływ krwi w sercu
Plik:Perfusion miocardica normal.JPG|Prawidłowa praca mięśnia sercowego
Plik:Isquemia lateral.jpg|Niedokrwienie mięśnia sercowego
</gallery>

Podczas badania serca wykorzystuje się technet 99mTc, a także tal 201Tl. Badania służą ocenie czynności układu krwionośnego, od której może zależeć przygotowanie do zabiegu operacyjnego. Prawidłowy przepływ krwi w sercu polega na dostarczeniu krwi do wszystkich jego części. Oznacza to, że podczas badań zostanie nagromadzona duża ilość znacznika badawczego. W niedokrwieniu mięśnia sercowego, które jest spowodowane znacznym zmniejszeniem lub zablokowaniem perfuzji krwi, znacznik będzie się gromadził w mniejszych ilościach. Może to doprowadzić do martwicy słabo ukrwionej części narządu.
Scyntygrafia perfuzyjna serca pozwala na nieinwazyjną ocenę ukrwienia mięśnia sercowego w czasie wysiłku i w stanie spoczynku. Badanie informuje o wielkości i lokalizacji niedokrwienia mięśnia lewej komory serca. Jest głównie stosowane w przygotowaniu do zabiegu operacyjnego lub zabiegu naprawczego [[Krążenie wieńcowe|naczyń wieńcowych]].

=== Obrazowanie przytarczyc ===
<gallery>
Plik:parathyroid subtraction.jpg|[[Gruczolak]] przytarczycy
Plik:thyroid scan.jpg|Nadczynność tarczycy wykryta za pomocą jodu 123I
</gallery>
Przedstawia gruczolaka który przylega do lewego fragmentu gruczołu tarczycy. Obrazowanie z wykorzystaniem trzech znaczników badawczych: pierwsza kolumna – [[MIBI]], druga kolumna [[Jod]] 123I, trzecia kolumna [[Cyfrowa angiografia subtrakcyjna|Cyfrowa angiografia substrakcyjna]]. Badanie scyntygraficzne trwa około trzech godzin. Najpierw podaje się znacznik 99mTc, który gromadzi się w tarczycy. Po około 25 minutach wykonywane jest obrazowanie tarczycy, po czym podawany jest znacznik 99mTc-[[MIBI]] i wykonywane są dwa obrazowania przytarczyc – pierwsze po paru minutach od podania znacznika, drugie po 2 godzinach. Opracowanie wyników polega na odjęciu od siebie obrazów uzyskanych z wykorzystaniem różnych znaczników, co pozwala uwidocznić przytarczyce.

=== Obrazowanie wątroby i dróg żółciowych ===
[[Plik:HIDA.jpg|mały|Prawidłowy skan wątroby i dróg żółciowych]]
W medycynie nuklearnej skanowanie wątroby i dróg żółciowych jest używane do wykrywania chorób pęcherzyka żółciowego. Coraz rzadziej używa się jodu 123I. Najczęściej wykorzystuje się znaczniki 99mTc, które podaje się dożylnie i gdy trafiają one do wątroby to gromadzą się w [[komórki Kupffera|komórkach Kupfera-Browicza]]. Scyntygrafia wątroby ukazuje także obraz śledziony, dzięki czemu możliwa jest pośrednia ocena ciśnienia w żyle wrotnej i pobudzenia immunologicznego śledziony. Scyntygrafia wątroby trwa około 30 minut.

Scyntygrafia dróg żółciowych pozwala określić szybkość wydzielania żółci przez miąższ wątrobowy i jej odpływ do dwunastnicy, czyli drożność przewodów żółciowych.
Scyntygrafia dróg żółciowych trwa około 70 minut. Badanie scyntygraficzne wątroby i dróg żółciowych może być wykonywane u osób w każdym wieku. Może być wielokrotnie powtarzane ze względu na niewielkie dawki promieniowania. Jedynie kobiety w czasie ciąży i podczas laktacji nie mogą przystąpić do badania<ref name=":2" />.

=== Obrazowanie płuc ===
Scyntygrafia perfuzyjna płuc polega na ocenie ukrwienia – obserwuje się krążenie krwi w naczyniach zaopatrujących płuca. Stosuje się znacznik 99mTc o aktywności z zakresu 40-150 MBq. Badanie trwa około godziny. Przez około 20 minut po zaaplikowaniu znacznika rejestruje się sygnał z płuca z sześciu stron (przód, tył, skosy). U osób zdrowych obserwuje się równomierne rozmieszczenie znacznika z nieco większym zagęszczeniem w dolnej części płuc. U pacjentów u których występuje niedrożność naczyń krwionośnych w obrębie płuc widoczne są obszary do których znacznik (a więc i krew) nie dociera.

Scyntygrafia wentylacyjna umożliwia ocenę drożności drzewa oskrzelowego i płuc – obserwuje przemieszczanie się powietrza w płucach. Stosuje się rozpylony [[DTPA|kwas pentetynowy]] znakowany 99mTc. Badanie podobnie jak w scyntygrafi perfuzyjnej trwa około godziny. Pacjent wdycha radiofarmaceutyk i przez 20 minut rejestruje się obaz płuc z sześciu stron. U zdrowego pacjenta rejestruje się równomierne rozmieszczenie znacznika w płucach. U chorego widoczne są ogniska z mniejszą ilością nagromadzonego znacznika lub jego brakiem<ref name=":1" />.

<gallery>
Plik:ventperf.jpg|Prawidłowy obraz wentylacji i perfuzji płuc w różnych perspektywach (V/Q)
Plik:Pulmonary embolism scintigraphy PLoS.png|Scyntygrafia wentylacyjno-perfuzyjna u kobiety z zatorowością płucną (A), po podaniu [[ksenon]]u 133Xe (znacznika w scyntygrafii)
</gallery>

== [[Badania SPECT|SPECT]] – tomografia trójwymiarowa ==
Wykorzystywane radiofarmaceutyki podawane są pacjentowi w niskich stężeniach i nakierowane na określone miejsce do badania. Związki aktywne ulegają przemianom nuklearnym, co skutkuje wydzielaniem promieniowania gamma. Jest ono mierzone przez [[gammakamera|kamery gamma]]. Na detektor nakłada się [[kolimator]], blokujący wiązki promieniowania docierające pod kątem innym niż prosty. Aby powstał trójwymiarowy obraz, stosuje się mechaniczny wysięgnik, który obraca detektor o parę stopni. Wykonywanych jest wiele ujęć, których złożenie pozwala na stworzenie pełnego trójwymiarowego obrazu. Głównie wykorzystywana do obrazowania mózgu, ale także płuc, gruczołu krokowego, jelita i trzustki.

== [[Pozytonowa tomografia emisyjna|PET]] ==
Jest to podobna metoda do badań SPECT, która wykorzystuje do obrazowania pary fotonów (SPECT odbiera wszystkie fotony). Pacjentowi podaje się radioizotopy o krótkim [[czas połowicznego rozpadu|czasie połowicznego rozpadu]] oraz ulegającym [[Rozpad beta plus|rozpadowi beta plus]]. Powstałe w ten sposób pozytony zderzają się z elektronami pochodzącymi z tkanek i ulegają [[Anihilacja|anihilacji]]. Dzięki temu powstają dwa fotony o energii 511 [[Elektronowolt|keV]] poruszających się w przeciwnych kierunkach. Są one rejestrowane przez dwa z wielu detektorów umieszczonych w pierścieniu dookoła ciała pacjenta. Pozwala to na dokładne ustalenie miejsca rozpadu, a w dalszym toku na złożenie pełnego obrazu. PET jest badaniem bardziej wrażliwym i precyzyjnym niż SPECT.

<gallery>
Plik:SPECT Slice of Brain using Tc-99m Ceretec.jpg|Obrazowanie mózgu w badaniu SPECT
Plik:Animation_of_a_SPECT_implementation_using_a_six-axis_arm_robot_-_2191-219X-1-32-S1.ogv|Animacja badania SPECT
Plik:PET-MIPS-anim.gif|Maksimum emisji (MIP) dla rozpadu związku 18F-FDG w badaniu PET
Plik:PET-image.jpg|Obraz mózgowia wykonany metodą PET
Plik:NM19 290.jpg|Urządzenie SPECT
Plik:PET-schema.png|Schemat działania metody PET
</gallery>

=== Techniki hybrydowe ===
W niektórych centach medycyny nuklearnej nakłada się skany przy wykorzystaniu oprogramowania lub ulepszonych detektorów. Używa się [[Tomografia komputerowa|tomografii komputerowej]] lub [[Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego|rezonansu magnetycznego]], aby uwydatnić część ciała pacjenta, która jest obiektem badania z dziedziny medycyny nuklearnej. Wyłaniają się z tego metody [[PET-MRI]], PET-CT i SPECT-CT, które wykorzystują skanery hybrydowe składające się z połączenia skanerów PET/SPECT z tomografami komputerowymi.

<gallery>
Plik:nl petct.jpg|Skan całego ciała PET-CT (prawidłowy)
Plik:Viewer medecine nucleaire keosys.JPG|Skan całego ciała z wykorzystaniem metody PET-CT
</gallery>
Skan całego ciała metodami PET-CT i SPECT-CT wykorzystuje się zazwyczaj do wykrywania różnych rodzajów raka. Można dzięki temu wykryć przerzuty, powiększanie się ogniska pierwotnego lub też nawrót choroby. Nieprawidłowy skan ciała uwydatnia wiele przerzutów raka, a badanie takie umożliwia podjęcie skutecznych kroków aby przeciwdziałać dalszemu postępowi choroby.

== Interwencyjna medycyna nuklearna ==
Terapia radionuklidowa może być wykorzystana do zwalczania takich przypadłości jak nadczynność tarczycy, rak tarczycy, zaburzenia krwi, choroby kostne i stawowe.

Tak jak w diagnostyce medycyny nuklearnej, radioizotop aplikuje się pacjentowi doustnie lub dożylnie. Dawki te są jednak większe niż w przypadku diagnostyki. Aby zminimalizować szansę efektów ubocznych czy też zniszczenia zdrowych komórek lub organów znajdujących się w pobliżu obiektu leczenia, dawka podawana pacjentowi zawiera więcej substancji nakierowujących izotop promieniotwórczy na daną tkankę.

'''Częste zabiegi medycyny nuklearnej'''
{| class="wikitable"
|-
! Podawana substancja
! Przypadłość
|-
| Jod-131 (131I)
| Nadczynność tarczycy i rak tarczycy
|-
| Itr-90 (90Y) i Jod-131 (131I)
| Chłoniaki
|-
| 131-I [[3-Jodobenzyloguanidyna|mIBG]]
| Guzy neuroendokrynne
|-
| Samar-153 (153Sm) lub Stront-89 (89Sr)
| paliatywne leczenie bólów kostnych
|}

'''Najczęściej używane radionuklidy w [[Brachyterapia|brachyterapii]]'''<ref>{{Cytuj | url=https://www.nndc.bnl.gov/wallet/wc7.html | tytuł=Nuclear Wallet Cards | opublikowany=www.nndc.bnl.gov | język=en | data dostępu=2017-11-25}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
! Radionuklid
! Rodzaj promieniowania
! T 1/2
! Energia promieniowania
|-
| Cez-131 (137Cs)
| promieniowanie gamma
| 30,17 lat
| 0,662 MeV
|-
| Kobalt-60 (60Co)
| promieniowanie gamma
| 5,26 lat
| 1,17 – 1,33 MeV
|-
| Iryd-192 (192Ir)
| przemiana β-
| 73,8 dni
| 0,38 MeV
|-
| Jod-125 (125I)
| promieniowanie gamma
| 59,6 dni
| 27,4, 31,4 i 35,5 keV
|-
| Pallad-103 (103Pd)
| promieniowanie gamma
| 17,0 dni
| 21 keV
|-
| Ruten-106 (106Ru)
| przemiana β-
| 1,02 lat
| 3,54 MeV
|}

== Źródło radionuklidów ==
Jedna trzecia radionuklidów produkowana jest w laboratoriach [[Chalk River Laboratories|Chalk River]] w Ontario w Kanadzie. Kolejna jedna trzecia izotopów medycznych produkowana jest w Petten w reaktorze nuklearnym w Holandii

Reaktor w [[Chalk River Laboratories|Chalk River]] służy do naświetlania materiałów neutronami, które są produkowane w dużej ilości w czasie rozszczepiania jąder izotopu U-235. Neutrony te zmieniają jądro napromieniowanego materiału poprzez dodawanie neutronów lub poprzez rozdzielenie go podczas rozszczepienia jądrowego. W reaktorze, jednym z produktów rozszczepienia U-235 jest molibden-99 (Mo-99), który jest ekstrahowany i rozsyłany do tzw. "radiofarmaceutycznych magazynów" w całej Ameryce Północnej. Okres półtrwania Mo-99 wynosi 2,7 dni. Radioaktywny Mo-99 rozpada się w wyniku przemiany beta do technetu-99m, emitując jednocześnie elektron, następnie Tc-99m jest ekstrahowany. Tc-99m rozpada się dalej, a wewnątrz pacjenta, któremu został podany ten izotop uwalnia się foton gamma. Jest on wykrywany za pomocą kamery gamma, ponieważ Tc-99m rozpada się przekształca w stan podstawowy – Tc-99, który jest nieradioaktywny w porównaniu z Tc-99m.

Najpowszechniej stosowanym radioizotopem w pozytonowej emisyjnej tomografii komputerowej jest [[Fludeoksyglukoza (18F)|F-18]], który nie jest wytwarzany w reaktorze jądrowym, ale w [[cyklotron]]ie (akcelerator kołowy). Cyklotron jest używany do przyspieszania protonów bombardujących ciężkie i stabilne jądro izotopu tlenu O-18. F-18 jest często używany do syntezy FDG (fluoro-deoksyglukozy).

Typowe badania w medycynie nuklearnej polegają na podawaniu radionuklidu pacjentowi różnymi sposobami (dożylnie lub w połączeniu z żywnością). Większość z nich emituje promieniowanie gamma, a właściwości uszkadzających komórki cząstek promieniowania beta są wykorzystywane w zastosowaniach terapeutycznych. Udoskonalone radionuklidy stosowane w medycynie nuklearnej pochodzą z procesów rozszczepienia lub fuzji w reaktorach jądrowych, które wytwarzają radionuklidy o dłuższym okresie półtrwania, albo z cyklotronów, które wytwarzają radionuklidy o krótszym okresie półtrwania lub wykorzystywane są naturalne procesy rozpadów niektórych izotopów takich jak: Mo/Tc lub Sr/Rb.

{| class="wikitable" style="float:right; text-align:center;"

|+Powszechne izotopy wykorzystywane w medycynie nuklearnej
<ref>Eckerman KF, Endo A: MIRD: Radionuclide Data and Decay Schemes.</ref><ref>{{cytuj stronę | url = http://www.world-nuclear.org/info/Non-Power-Nuclear-Applications/Radioisotopes/Radioisotopes-in-Medicine | archiwum = https://web.archive.org/web/20160117054418/http://www.world-nuclear.org/info/non-power-nuclear-applications/radioisotopes/radioisotopes-in-medicine/ | tytuł = Radioisotopes in Medicine | opublikowany = World Nuclear Association | data dostępu = 2014-09-25 | zarchiwizowano = 2016-01-17 }}</ref>
! izotop !! symbol !! Z !! T1/2 !! rozpad !! Energia gamma (keV) !! Energia pozytonowa (keV)
|-
| style="text-align:left;" colspan="7"| Obrazowanie:
|-
| [[Fluor]]-18 || 18F || 9 || 109,77 min || β+ || 511 (193%) || 249,8 (97%)
|-
| [[Gal]]-67 || 67Ga || 31 || 3,26 d || ec || 93 (39%),
185 (21%),
300 (17%) || –
|-
| [[Krypton]]-81m || 81mKr || 36 || 13,1 s || IT || 190 (68%) || –
|-
| [[Rubid]]-82|| 82Rb || 37 || 1,27 min || β+ || 511 (191%)|| 3,379 (95%)
|-
| [[Azot]]-13|| 13N || 7 || 9,97 min || β+ || 511 (200%)|| 1190 (100%)
|-
| [[Technet]]-99m || 99mTc || 43 || 6,01 h || IT || 140 (89%) || –
|-
| [[Ind]]-111 || 111In || 49 || 2,80 d || ec || 171 (90%),
245 (94%) || –
|-
| [[Jod]]-123 || 123I || 53 || 13,3 h || ec || 159 (83%) || –
|-
| [[Ksenon]]-133 || 133Xe || 54 || 5,24 d || β- || 81 (31%) || 0,364 (99%)
|-
| [[Tal]]-201 || 201Tl || 81 || 3,04 d || ec || 69–83 (94%),
167 (10%) || –
|-
| style="text-align:left;" colspan="7"| Terapia:
|-
| [[Itr]]-90 || 90Y || 39 || 2,67 d || β- || – || 2,280 (100%)
|-
| [[Jod]]-131 || 131I || 53 || 8,02 d || β- || 364 (81%) || 0,807 (100%)
|-
| style="text-align:left;" colspan="7"|
Z = liczba atomowa, liczba protonów; T1/2 = czas połowicznego rozpadu; rozpad – rodzaj

β+ = [[Rozpad beta plus]]; β- = [[Rozpad beta minus]]; IT = [[Przejście izomeryczne]]; ec = [[Wychwyt elektronu]]

|}
Najpowszechniejszymi stosowanymi radionuklidami w medycynie nuklearnej są:
* [[technet]]-99m,
* [[jod]]-123 and [[Jod]]-131,
* [[tal]]-201,
* [[gal]]-67,
* [[fluor]]-18 [[Fludeoksyglukoza (18F)]],
* [[ind]]-111.

Najczęściej używanymi lotnymi i ciekłymi radionuklidami są:
* [[ksenon]]-133,
* [[krypton]]-81m,
* [[technet]]-99m DTPA.

== Dawki promieniowania ==
Każdy pacjent poddawany procedurom medycyny nuklearnej odbiera pewną dawkę promieniowania<ref name=":2" /><ref>{{Cytuj | url=http://ojs.kardiologiapolska.pl/kp/article/viewFile/KP.2013.0048/7198 | tytuł=Polish Archives of Internal Medicine | opublikowany=ojs.kardiologiapolska.pl | język=en | data dostępu=2019-04-03 | archiwum=https://web.archive.org/web/20150525162053/http://ojs.kardiologiapolska.pl/kp/article/viewFile/KP.2013.0048/7198 | zarchiwizowano=2015-05-25 }}</ref>. Międzynarodowe wytyczne określają dopuszczalny poziom promieniowania jaki może przyjąć człowiek. Często jest to zależne od rodzaju zawodu i trybu życia. Dawki promieniowania dostarczane pacjentom podczas badań są najczęściej akceptowalne, mimo iż istnieje niewielkie ryzyko [[karcynogeneza|karcynogenezy]]. Ryzyko to jest podobnej skali jak w badaniach z użyciem promieniowania rentgenowskiego. W odróżnieniu od badań rentgenowskich, dawka promieniowania nie jest otrzymywana z zewnętrznego źródła – [[lampa rentgenowska]], lecz jest dostarczana do organizmu przy pomocy radiofarmaceutyków. Zatem promieniowanie dostarczane jest do organizmu z wewnątrz. Dodatkowo dawki promieniowania zazwyczaj są znacznie większe niż te stosowane w promieniowaniu rentgenowskim.

Dawka promieniowania w badaniach medycyny nuklearnej wyrażona jest jako [[Dawka skuteczna (promieniowanie)|dawka skuteczna promieniowania]]. Najczęściej określana jest ona w [[Siwert|milisiwertach (mSv)]]. Oznacza ona stopień narażenia całego organizmu na promieniowanie. Uzależniona jest od ilości substancji promieniotwórczych dostarczonej pracjentowi wyrażonej w [[Bekerel|megabekerelach (MBq)]], czasu połowicznego rozpadu, a także rozpropagowania w ciele.

Skuteczna dawka promieniowania dla 150 Mbq [[Tal]]-201 podczas procedury obrazowania niespecyficznego guza. Pospolite skanowanie kości z dawką 600 MBq technetu-99m-MDP skutkuje skuteczną dawką promieniowania równą 3,5 mSv.

{| class="wikitable" style="float:right; text-align:center;"

|+Orientacyjne dawki promieniowania jonizującego, jakie otrzymuje pacjent podczas badań diagnostycznych w medycynie nuklearnej
! Badanie !! Dawka
|-
| Scyntygrafia perfuzyjna serca (99mTc-MIBI) || 5 mSv
|-
| scyntygrafia perfuzyjna mózgu (99mTc-HMPAO) || 4 mSv
|-
| scyntygrafia kośćca (99mTc-MDP) || 3 mSv
|-
| scyntygrafia perfuzyjna płuc (99mTc-MAA) || 2 mSv
|-
| scyntygrafia dynamiczna nerek (99mTc-MAG3, 99mTc-DTPA) || 0.5 – 1.5 mSv
|-
| scyntygrafia tarczycy (99mTc-nadtechnetan) || 0,7 mSv
|-
| 18FDG-PET || 10 mSv
|-
| PET z użyciem nuklidów żyjących krócej niż 18F || 0,5 – 5 mSv
|}
Graniczne dawki promieniowania określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2021 r. w sprawie wskaźników pozwalających na wyznaczenie dawek promieniowania jonizującego stosowanych przy ocenie narażenia na promieniowanie jonizujące ({{Dziennik Ustaw|2021|1657}}).

Roczna dawka graniczna promieniowania, wyrażona jako dawka skuteczna dla pracowników przemysłu jąrowego wynosi 20 mSv. Może być jednak przekraczana do wartości 50 mSv jednak przez następne 5 lat sumarycznie nie może przekroczyć 100 mSv. Dawka graniczna wyrażona jako dawka równoważna w ciągu roku kalendarzowego wynosi:
* 150 mSv dla soczewek oczu,
* 500 mSv jako wartość średnia dla dowolnego 1 cm² napromieniowanej tkanki,
* 500 mSv dla dłoni, przedramion, stóp.

Dla osób spoza przemysłu jądrowego dawka graniczna wyrażona jako dawka skuteczna wynosi 1 mSv w ciągu roku. Może być ona przekraczana do wartości 5 mSv pod warunkiem, że w ciągu 5 kolejnych lat sumarycznie nie przekroczy 5 mSv.
Kobieta w ciąży nie może być zatrudniona w warunkach, które prowadzą do otrzymania dawki skutecznej przekraczającej 1 mSv.

Dawki promieniowania używane w medycynie diagnostycznej są znacznie niższe od tych, które mogą spowodować skutki w postaci choroby popromiennej. Izotopy promieniotwórcze stosowane w medycynie nuklearnej są bezpieczne dla pacjenta. Wbrew powszechnemu przekonaniu narażenie radiologiczne pacjenta podczas badań scyntygraficznych jest mniejsze niż np. w przypadku wykonywania tomografii komputerowej.

== Medycyna nuklearna w Polsce ==
W Polsce medycyna nuklearna jest jedną ze [[specjalizacja lekarska|specjalizacji lekarskich]]{{r|cmkp}}, a jej konsultantem krajowym od 7 czerwca 2019 jest prof. dr hab. [[Leszek Królicki]]{{r|konsultant}}. Lekarzy medycyny nuklearnej zrzesza Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej – organizacja której celem jest rozwijanie i propagowanie medycyny nuklearnej w praktyce, a także rozwój personelu medycznego poprzez organizowanie zjazdów naukowych i wykładów, współpracę z krajowymi i zagranicznymi towarzystwami naukowymi, współpracę z organem państwowym odpowiedzialnym za medycynę nuklearną w kraju.

W Polsce istnieje wiele zakładów medycyny nuklearnej:
* Zakład Medycyny Nuklearnej w Centrum Onkologii w Kielcach
* Pracownia Obrazowania Molekularnego - BioSkaner,  prowadzona  przez Laboratorium Obrazowania Molekularnego i Rozwoju Technologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Sp. z o.o., [http://www.bioskaner.eu/ www.bioskaner.eu/]
*Zakład Medycyny Nuklearnej i Endokrynologii Onkologicznej w Gliwicach,
* Pracownia PET-CT we Wrocławiu,
* Zakład Medycyny Nuklearnej w Szpitalu Morskim w Gdyni,
*Zakład Medycyny Nuklearnej w Centrum Onkologii w Bydgoszczy
* Zakład Medycyny Nuklearnej w Wielkopolskim Centrum Onkologii w Poznaniu,
* Zakład Medycyny Nuklearnej Centralnego Szpitala Klinicznego w Warszawie.
* Zakład Medycyny Nuklearnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
* Zakład Medycyny Nuklearnej Clinica Medica Sp. J. w Tychach
* Zakład Medycyny Nuklearnej w 105. Kresowym Szpitalu Wojskowym w Żarach (woj. lubuskie).
* Zakład Medycyny Nuklearnej w Wojewódzkim Zespole Specjalistycznym w Rzeszowie<ref>{{Cytuj|tytuł=Wojewódzki Zespół Specjalistyczny w Rzeszowie » Zakład Medycyny Nuklearnej|data dostępu=2017-07-16|opublikowany=www.wzsrzeszow.pl|url=http://www.wzsrzeszow.pl/pracownia-medycyny-nuklearnej/}}</ref>
*Zakład Medycyny Nuklearnej Voxel w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Katowicach<ref>{{Cytuj |tytuł = MEDYCZNE CENTRA DIAGNOSTYCZNE VOXEL W KATOWICACH {{!}} Voxel S.A. |data dostępu = 2018-10-11 |opublikowany = www.voxel.pl |url = https://www.voxel.pl/dla-pacjenta/pracownie/medyczne-centra-diagnostyczne-voxel-w-katowicach |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20181011214907/https://www.voxel.pl/dla-pacjenta/pracownie/medyczne-centra-diagnostyczne-voxel-w-katowicach |zarchiwizowano = 2018-10-11 }}</ref>
*Kliniczny Zakład Medycyny Nuklearnej Wielospecjalistycznego Szpitala Wojewódzkiego w Gorzowie Wlkp.

== Zobacz też ==
* [[znakowanie izotopowe]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="cmkp">{{Cytuj stronę | url = https://www.cmkp.edu.pl/wp-content/uploads/akredytacja2018/0749-program-1.pdf | tytuł = Program specjalizacji w dziedzinie MEDYCYNY NUKLEARNEJ (moduł podstawowy i moduł specjalistyczny) dla lekarzy nieposiadających odpowiedniej specjalizacji I lub II stopnia, lub tytułu specjalisty w odpowiedniej dziedzinie medycyny, lub zrealizowanego i zaliczonego odpowiedniego modułu podstawowego | data = 2018-11-13 | data dostępu = 2021-05-28 | opublikowany = Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego}}</ref>
<ref name="konsultant">{{Cytuj stronę | url = https://www.gov.pl/web/zdrowie/konsultanci-krajowi | tytuł = Konsultanci krajowi | opublikowany = Ministerstwo Zdrowia | data dostępu = 2021-05-28}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* Stanisław Nowak : Zarys medycyny nuklearnej.
* Bożena Birkenfield, Maria Listewnik : Medycyna nuklearna – obrazowanie molekularne.
* Christiaan Schiepers, A.L. Baert : Diagnostic Nuclear Medicine 2nd Revised Edition.
* Eckerman KF, Endo A: MIRD: Radionuclide Data and Decay Schemes.
* Jeffrey A. Siegel : Guide for Diagnostic Nuclear Medicine.
* John W. Frank : Nuclear Medicine for Medical Students ad Junior Doctors.
* Ajit K. Padhy, K. K. Solanki – International Atomic Energy Agency : Nuclear Medicine Resources Manual.
* Johan Nuyts : Nuclear Medicine Technology and Techniques.
* James A. Sorenson, Michael E. Phelps : Physics In Nuclear Medicine.

== Linki zewnętrzne ==
; Polskojęzyczne
* [http://www.ptmn.pl/ Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej]
* [http://ncbj.edu.pl/zasoby/broszury/broszura_promieniotworczosc.pdf Instytut Problemów Jądrowych im. Andrzeja Sołtana – Spotkanie z promieniotwórczością]
{{otwarty dostęp}} Nagrania na [[YouTube]] [dostęp 2025-05-23]:
* Aleksandra Wrońska, ''[https://www.youtube.com/watch?v=PZbBP7HAleQ Bliżej Nauki: Akceleratory, detektory i… zdrowie. O mariażu fizyki jądrowej z medycyną]'', kanał [[Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego|FAIS UJ]], 25 stycznia 2022.
* [[Krzysztof Meissner]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=mone3k-XKtw Izotopy w medycynie]'', kanał autorski, 23 maja 2025.

; Anglojęzyczne
* [http://admin.triumf.ca/docs/seminars/Sem7103836867-51769-1.Sem20111015_Schaffer.pdf Paul Schaffer – The Future of Nuclear Medicine]
* [http://www.news-medical.net/health/History-of-Nuclear-Medicine.aspx  Ananya Mandal – History of Nuclear Medicine]
* [http://www.mapw.org.au/files/downloads/Nuclear%20medicine%20fact%20sheet.pdf Medical Association for Prevention of War – Nuclear medicine]
* [http://www.rooj.com/Radiation%20Tissue%20Tolerance.htm T. S. Kehwar, S. C. Sharma –  Use of Normal Tissue Tolerance Doses Into Linear Quadratic Equation to Estimate Normal Tissue Complication Probability]

{{Zastrzeżenia|Medycyna}}
{{specjalności medyczne}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Medycyna nuklearna| ]]


text:
# Olimpiada szachowa 1950
Olimpiada szachowa 1950 rozegrana została w Dubrowniku w dniach 20 sierpnia – 11 września 1950 roku.

## 9. olimpiada szachowa mężczyzn
Wyniki końcowe (system kołowy, 15 rund):
| Miejsce | Kraj              | Punkty |
| ------- | ----------------- | ------ |
| 1       | Jugosławia        | 45½    |
| 2       | Argentyna         | 43½    |
| 3       | RFN               | 40½    |
| 4       | Stany Zjednoczone | 40     |
| 5       | Holandia          | 37     |
| 6       | Belgia            | 32     |
| 7       | Austria           | 31½    |
| 8       | Chile             | 30½    |
| 9       | Francja           | 28½    |
| 10      | Finlandia         | 28     |
| 11      | Szwecja           | 27½    |
| 12      | Włochy            | 25     |
| 13      | Dania             | 22     |
| 14      | Peru              | 21½    |
| 15      | Norwegia          | 15     |
| 16      | Grecja            | 12     |

| Miejsce | Medaliści                                                                                |
| ------- | ------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1       | Svetozar Gligorić, Vasja Pirc, Petar Trifunović, Braslav Rabar, Milan Vidmar jr, Stojan Puc |
| 2       | Miguel Najdorf, Julio Bolbochán, Carlos Guimard, Héctor Rossetto, Herman Pilnik             |
| 3       | Wolfgang Unzicker, Lothar Schmid, Gerhard Pfeiffer, Ludwig Rellstab, Hans-Hilmar Staudte    |

wikiname: plwiki

title: Olimpiada szachowa 1950

in_language: pl

wikitext:
'''[[Olimpiada szachowa]] 1950''' rozegrana została w [[Dubrownik]]u w dniach [[20 sierpnia]] – [[11 września]] [[1950]] roku.

== 9. olimpiada szachowa mężczyzn ==
Wyniki końcowe ([[system kołowy]], 15 rund):

{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!Miejsce
!width="175"|Kraj
!Punkty
|-
|bgcolor="ffd700"|1
|align="left"|{{Państwo|YUG|SFR}}
|45½
|-
|bgcolor="c0c0c0"|2
|align="left"|{{Państwo|ARG}}
|43½
|-
|bgcolor="deb887"|3
|align="left"|{{Państwo|BRD}}
|40½
|-
|4
|align="left"|{{Państwo|USA}}
|40
|-
|5
|align="left"|{{Państwo|NLD}}
|37
|-
|6
|align="left"|{{Państwo|BEL}}
|32
|-
|7
|align="left"|{{Państwo|AUT}}
|31½
|-
|8
|align="left"|{{Państwo|CHL}}
|30½
|-
|9
|align="left"|{{Państwo|FRA}}
|28½
|-
|10
|align="left"|{{Państwo|FIN}}
|28
|-
|11
|align="left"|{{Państwo|SWE}}
|27½
|-
|12
|align="left"|{{Państwo|ITA}}
|25
|-
|13
|align="left"|{{Państwo|DNK}}
|22
|-
|14
|align="left"|{{Państwo|PER}}
|21½
|-
|15
|align="left"|{{Państwo|NOR}}
|15
|-
|16
|align="left"|{{Państwo|GRC}}
|12
|}

{| class="wikitable"
!Miejsce
!Medaliści
|-
|align="center" bgcolor="ffd700"|1
|{{Flaga|YUG|SFR}} [[Svetozar Gligorić]], [[Vasja Pirc]], [[Petar Trifunović]], [[Braslav Rabar]], [[Milan Vidmar jr]], [[Stojan Puc]]
|-
|align="center" bgcolor="c0c0c0"|2
|{{Flaga|ARG}} [[Mieczysław Najdorf|Miguel Najdorf]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]], [[Héctor Rossetto]], [[Herman Pilnik]]
|-
|align="center" bgcolor="deb887"|3
|{{Flaga|BRD}} [[Wolfgang Unzicker]], [[Lothar Schmid]], [[Gerhard Pfeiffer]], [[Ludwig Rellstab (szachista)|Ludwig Rellstab]], [[Hans-Hilmar Staudte]]
|}

== Bibliografia ==
* [http://www.olimpbase.org/1950/1950in.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950] {{lang|en}}
* Krzysztof Puszczewicz: IX Olimpiada Szachowa - Dubrownik 1950 ({{ISBN|978-83-63647-20-9}})

{{Olimpiada szachowa}}

[[Kategoria:1950 w Europie]]
[[Kategoria:Olimpiady szachowe]]
[[Kategoria:Szachy w Chorwacji]]
[[Kategoria:1950 w szachach]]


text:
# Obszar zabudowany
- po lewej – D-42: oznaczenie początku odcinka drogi przebiegającego przez obszar zabudowany
- po prawej – D-43: oznaczenie końca odcinka drogi przebiegającego przez obszar zabudowany

Obszar zabudowany – obszar wzdłuż drogi, gdzie znajduje się zabudowa miejska, wiejska lub przemysłowa, w związku z czym panować może tu wzmożony ruch pieszych i pojazdów.
Polskie przepisy rozporządzenia ograniczają obszar zabudowany do występującej wzdłuż drogi zabudowy o charakterze mieszkalnym i występującym w związku z tym ruchem pieszych na drodze oraz do zabudowy o charakterze handlowo-usługowym (hurtownie, warsztaty, duże sklepy) na przedmieściach, ale tylko jeżeli występuje intensywny ruch pieszych w pobliżu drogi.

## Ustalenie granic obszaru zabudowanego
Znak D-42 powinien być umieszczony w pobliżu miejsca, w którym następuje wyraźna zmiana charakteru zagospodarowania otoczenia drogi. Znak D-42 powinien być powiązany z takimi elementami zagospodarowania drogi, jak:
- początek chodnika,
- wyjazdy bramowe z posesji,
- pas postojowy lub parking wyznaczony wzdłuż jezdni,
- skrzyżowanie.

Jako obszar zabudowany nie powinny być oznakowane miejsca, w których:
- zabudowa mieszkalna jest oddalona od drogi i nie jest z nią bezpośrednio związana,
- strefy przedmieść, w których zabudowa ma charakter handlowo-usługowy (hurtownie, warsztaty, duże sklepy), jeżeli nie wiąże się z nią intensywny ruch pieszych w pobliżu drogi,
- konieczność ograniczenia prędkości wynika jedynie z warunków geometrycznych i technicznych drogi,
- występujący ruch pieszych wynika jedynie z lokalizacji przystanku autobusowego, skrzyżowania dróg lub ma charakter sezonowy[1].

W pojedynczych przypadkach obszar zabudowany wyznaczany bywa jednak wbrew powyższym zasadom.
Na drogach przebiegających przez obszar zabudowany obowiązują pewne ograniczenia ruchu pojazdów, na ogół podobne (choć nieznacznie odmienne) w różnych krajach. Np. w Polsce na obszarze zabudowanym zakazane jest przekraczanie prędkości 50 km/h, z wyjątkiem odcinków dróg na których podwyższono ograniczenie za pomocą znaku B-33.
Ograniczenie prędkości może być zmienione na całym obszarze terenu zabudowanego poprzez umieszczenie znaku ograniczenia prędkości B-33 bezpośrednio pod tablicą D-42.
W październiku 2021 roku Parlament Europejski przytłaczającą większością głosów przyjął rezolucję wzywającą kraje UE do ustanowienia 30 km/h jako standardowego ograniczenia prędkości w obszarach zabudowanych. Europosłowie zwrócili uwagę na już istniejące ograniczenia prędkości do 30 km/h na większości sieci drogowej miast Europy zachodniej. Rezolucja mówi też o możliwości ustalania wyższego limitu prędkości na głównych drogach przelotowych.
Zgodnie z polską definicją kodeksową początek odcinka drogi przebiegającej przez obszar zabudowany oznaczony być musi znakiem informacyjnym D-42, a koniec takiego odcinka – znakiem D-43. W latach 1984–2005 teren zabudowany zaczynał się w miejscu, gdzie ustawiona była tablica informacyjna z nazwą miejscowości, a kończył tam, gdzie ustawiony był znak końca miejscowości. Jeszcze starsze zasady, obowiązujące do końca 1983 roku i uwiecznione w filmie Miś w scenach z milicjantem Szczupakiem, który zatrzymuje kierowców do kontroli w pobliżu makiet domów, definiowały obszar zabudowany jako teren o zabudowie ciągłej lub skupionej nadającej drodze charakter ulicy oraz taki, na którym znajdowały się co najmniej trzy zabudowania w odległości nie większej, niż 15 metrów od drogi. Do 2004 roku maksymalna dopuszczalna prędkość na obszarze zabudowanym wynosiła 60 km/h przez całą dobę, następnie w latach 2004–2021 stanowiła 50 km/h w godz. 5–23 oraz 60 km/h w godz. 23–5.
Obszar zabudowany nie powinien być mylony ze strefą zamieszkania (oznaczaną znakami D-40 i D-41), na której zgodnie z Kodeksem drogowym obowiązują jeszcze większe obostrzenia w ruchu pojazdów, ani ze strefą ograniczonej prędkości (oznaczaną znakami B-43 i B-44).

title: Obszar zabudowany

wikitext:
{{Inne znaczenia|[[ruch drogowy|ruchu drogowego]]|[[obszar zurbanizowany]]}}
{{grafika rozwinięta
 |opis = [[Znaki informacyjne]]:
* po lewej – D-42: oznaczenie początku odcinka drogi przebiegającego przez obszar zabudowany
* po prawej – D-43: oznaczenie końca odcinka drogi przebiegającego przez obszar zabudowany
 |szerokość = 150
 |grafika1 = Polish road sign D-42-"built-up area"; Znak.svg
 |grafika2 = Znak d43.svg
}}
{{grafika rozwinięta
 |opis = Tablice miejscowości oznaczające początek i zakończenie obszaru zabudowanego, obowiązujące w Polsce w latach 1984–2005
 |szerokość = 150
 |grafika1 = Znak E-17 (1984).svg
 |grafika2 = Znak E-18 (1984).svg
}}
{| style="clear:right; float:right; text-align: right; width: 250px;"
|

[[Austria]] [[Plik:Hinweiszeichen 17a.svg|95px]] [[Plik:Hinweiszeichen 17b.svg|95px]]
[[Niemcy]]  [[Plik:Zeichen 310-50 - Ortstafel (Vorderseite) mit Kreis, StVO 1992.svg|95px]] [[Plik:Zeichen 311.svg|95px]]
[[Holandia]] [[Plik:Nederlands verkeersbord H1.svg|95px]] [[Plik:Nederlands verkeersbord H2.svg|95px]]

Granice obszaru zabudowanego w innych krajach

|}
'''Obszar zabudowany''' – obszar wzdłuż [[droga (transport)|drogi]], gdzie znajduje się zabudowa [[miasto|miejska]], [[wieś|wiejska]] lub [[przemysł]]owa, w związku z czym panować może tu wzmożony ruch pieszych i pojazdów.

Polskie przepisy [[Rozporządzenie|rozporządzenia]] ograniczają obszar zabudowany do występującej wzdłuż drogi zabudowy o charakterze mieszkalnym i występującym w związku z tym ruchem pieszych na drodze oraz do zabudowy o charakterze handlowo-usługowym (hurtownie, warsztaty, duże sklepy) na przedmieściach, ale tylko jeżeli występuje intensywny ruch pieszych w pobliżu drogi<ref name=":0" />.

== Ustalenie granic obszaru zabudowanego ==
'''Znak D-42 powinien być umieszczony w pobliżu miejsca, w którym następuje wyraźna zmiana charakteru zagospodarowania otoczenia drogi. Znak D-42 powinien być powiązany z takimi elementami zagospodarowania drogi, jak:'''
* początek chodnika,
* wyjazdy bramowe z posesji,
* pas postojowy lub parking wyznaczony wzdłuż jezdni,
* skrzyżowanie.

'''Jako obszar zabudowany nie powinny być oznakowane miejsca, w których:'''
* zabudowa mieszkalna jest oddalona od drogi i nie jest z nią bezpośrednio związana,
* strefy przedmieść, w których zabudowa ma charakter handlowo-usługowy (hurtownie, warsztaty, duże sklepy), jeżeli nie wiąże się z nią intensywny ruch pieszych w pobliżu drogi,
* konieczność ograniczenia prędkości wynika jedynie z warunków geometrycznych i technicznych drogi,
* występujący ruch pieszych wynika jedynie z lokalizacji przystanku autobusowego, skrzyżowania dróg lub ma charakter sezonowy<ref name=":0" />.

W pojedynczych przypadkach obszar zabudowany wyznaczany bywa jednak wbrew powyższym zasadom{{r|przykład|TSuch}}.

Na drogach przebiegających przez obszar zabudowany obowiązują pewne ograniczenia ruchu pojazdów, na ogół podobne (choć nieznacznie odmienne) w różnych krajach. Np. w [[Polska|Polsce]] na obszarze zabudowanym zakazane jest [[ruch drogowy#Ograniczenie prędkości|przekraczanie prędkości]] 50 km/h{{r|DzU21}}, z wyjątkiem odcinków dróg na których podwyższono ograniczenie za pomocą znaku [[:Plik:Znak B-33.svg|B-33]]{{u|uwaga1}}.

Ograniczenie prędkości może być zmienione na całym obszarze terenu zabudowanego poprzez umieszczenie znaku ograniczenia prędkości B-33 bezpośrednio pod tablicą [[:Plik:Znak D-42.svg|D-42]].

W październiku 2021 roku Parlament Europejski przytłaczającą większością głosów przyjął rezolucję wzywającą kraje UE do ustanowienia 30 km/h jako standardowego ograniczenia prędkości w obszarach zabudowanych{{u|uwaga2}}. Europosłowie zwrócili uwagę na już istniejące ograniczenia prędkości do 30 km/h na większości sieci drogowej miast Europy zachodniej. Rezolucja mówi też o możliwości ustalania wyższego limitu prędkości na głównych drogach przelotowych{{r|PE|trpub}}.

Zgodnie z polską definicją [[Prawo o ruchu drogowym|kodeksową]] początek odcinka drogi przebiegającej przez obszar zabudowany oznaczony być musi znakiem informacyjnym D-42, a koniec takiego odcinka – znakiem D-43. W latach 1984{{r|DzU83}}–2005{{r|czarna-tablica}} teren zabudowany zaczynał się w miejscu, gdzie ustawiona była tablica informacyjna z nazwą miejscowości, a kończył tam, gdzie ustawiony był znak końca miejscowości{{u|A,D,NL}}. Jeszcze starsze zasady, obowiązujące do końca 1983 roku i uwiecznione w filmie [[Miś (film)|Miś]] w scenach z [[Milicja Obywatelska|milicjantem]] Szczupakiem, który zatrzymuje kierowców do kontroli w pobliżu makiet domów, definiowały obszar zabudowany jako teren o zabudowie ciągłej lub skupionej nadającej drodze charakter ulicy{{u|trzy}}{{r|Sig}} oraz taki, na którym znajdowały się co najmniej trzy zabudowania w odległości nie większej, niż 15 metrów od drogi{{r|DzU62}}. Do 2004 roku{{r|Pord2004}} maksymalna dopuszczalna prędkość na obszarze zabudowanym wynosiła 60 km/h{{r|Pord1983}}{{r|Pord1997}} przez całą dobę, następnie w latach 2004–2021{{r|DzU21}} stanowiła 50 km/h w godz. 5–23 oraz 60 km/h w godz. 23–5{{r|Pord2004}}.

Obszar zabudowany nie powinien być mylony ze [[strefa zamieszkania|strefą zamieszkania]] (oznaczaną znakami [[:Plik:Znak D-40.svg|D-40]] i [[:Plik:Znak D-41.svg|D-41]]), na której zgodnie z Kodeksem drogowym obowiązują jeszcze większe obostrzenia w ruchu pojazdów, ani ze strefą ograniczonej prędkości (oznaczaną znakami [[:Plik:Znak B-43.svg|B-43]] i [[:Plik:Znak B-44.svg|B-44]]).

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref name="A,D,NL">Takie rozwiązanie bywa dziś stosowane w niektórych innych krajach, np. [[Austria|Austrii]], [[Niemcy|Niemczech]] i [[Holandia|Holandii]].</ref>
<ref name="trzy">Przepis ten, bardzo mało precyzyjny (nie ustalono w nim, w jakiej odległości od siebie te trzy budynki powinny występować, by można je było traktować wspólnie), w okresie jego obowiązywania bywał czasem nadużywany przez ówczesną [[Milicja Obywatelska|milicję]] drogową, często bywał podważany i powodował spory interpretacyjne.</ref>
<ref name="uwaga1">Nie dotyczy to jednak pojazdów o masie całkowitej powyżej 3,5 tony.</ref>
<ref name="uwaga2">Powinno być: ''obszar zabudowy mieszkaniowej'' (w angielskiej wersji – ''residential areas''). Jest to nieścisłość w tłumaczeniu rezolucji na polską wersję dokumentu.</ref>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=":0">Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach ({{Dziennik Ustaw|2019|2311}}), Załącznik nr 1, 5.2.48.</ref>
<ref name="czarna-tablica">{{Cytat
 |treść =
§ 114. 1. Do dnia 31 grudnia 2005 r.:

1)  tablica z białym tłem oraz czarnym obrzeżem i napisem określającym nazwę miejscowości ma takie samo znaczenie,
jak znak D-42; przepis § 15 ust. 3 stosuje się odpowiednio;

2)  tablica, o której mowa w pkt 1, przekreślona ukośnie czerwoną linią, ma takie samo znaczenie, jak znak D-43
 |autor =
 |źródło = ''Obwieszczenie Ministra Infrastruktury oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 października 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie znaków i sygnałów drogowych'' ({{Dziennik Ustaw|2019|2310}})
}}</ref>
<ref name="DzU21">''Ustawa z dnia 25 lutego 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym'' ({{Dziennik Ustaw|2021|463}}).</ref>
<ref name="DzU62">§ 1 pkt 13 Rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 1 października 1962 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych ({{Dziennik Ustaw|1962|61|295}}, ze zm.).</ref>
<ref name="DzU83">''Rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 9 sierpnia 1983 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych'' ({{Dziennik Ustaw|1983|50|224}}).</ref>
<ref name="PE">{{cytuj stronę|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2021-0211_PL.html|tytuł=SPRAWOZDANIE w sprawie ram polityki bezpieczeństwa ruchu drogowego UE na lata 2021–2030 – zalecenia dotyczące kolejnych kroków w kierunku realizacji „wizji zero”|opublikowany=[[Parlament Europejski]]|data dostępu=2021-11-21}}</ref>
<ref name="przykład">Na przykładzie próby uchylenia mandatu karnego otrzymanego na „nielegalnym” obszarze zabudowanym ([http://prawonadrodze.org.pl/bledne-oznakowanie-drogi-jako-przyczyna-uchylenia-mandatu-karnego/ prawonadrodze.org.pl]) [dostęp 2018-12-17].</ref>
<ref name="Sig">{{cytuj książkę|autor=Marek Sigmund|tytuł=Ilustrowane przepisy ruchu|wydawca=Wydawnictwa Komunikacji i Łączności|miejsce=Warszawa|rok=1975|wydanie=trzecie uaktualnione|strony=72}}</ref>
<ref name="trpub">{{cytuj stronę|url=https://www.transport-publiczny.pl/mobile/tempo-30kmh-we-wszystkich-miastach-parlament-europejski-nie-ma-watpliwosci-70734.html|tytuł=Więcej stref tempo 30 km/h w Unii? Parlament Europejski przyjął rezolucję|data=2021-10-06|opublikowany=transport-publiczny.pl|język=pl|data dostępu=2021-11-21}}</ref>
<ref name="TSuch">Obszar zabudowany, który obowiązywał przez wiele lat na drodze dwujezdniowej, bez skrzyżowań kolizyjnych, przejść dla pieszych i zabudowań mieszkalnych ([https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Trasa-Sucharskiego-pojedziemy-100-kmh-n101726.html trojmiasto.pl]) [dostęp 2018-12-17].</ref>
<ref name="Pord1983">{{Cytat
|treść= Art. 17. 1. Ustala się następującą dopuszczalną prędkość pojazdów na drogach:

1) na obszarze zabudowanym — 60 km/h […]
|źródło= ''Ustawa z dnia 1 lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym.'' ({{Dziennik Ustaw|rok=1983|numer=6|pozycja=35}})
|autor= }}</ref>
<ref name="Pord1997">{{Cytat
|treść= Art. 20. 1. Prędkość dopuszczalna pojazdu lub zespołu pojazdów na obszarze zabudowanym wynosi 60 km/h, z zastrzeżeniem ust. 2.
|źródło= ''Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.'' ({{Dziennik Ustaw|rok=1997|numer=98|pozycja=602}})
|autor= }}</ref>
<ref name="Pord2004">
{{Cytat
|treść= Art. 1. W ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2003 r.
Nr 58, poz. 515, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany: […]

2) w art. 20:

:a) ust. 1 otrzymuje brzmienie:

::„1. Prędkość dopuszczalna pojazdu lub zespołu pojazdów na obszarze zabudowanym w godzinach 5.00-23.00 wynosi 50 km/h, z zastrzeżeniem ust. 2.”,

:b) po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu:

::„1a. Prędkość dopuszczalna pojazdu lub zespołu pojazdów na obszarze zabudowanym w godzinach 23.00-5.00 wynosi 60 km/h, z zastrzeżeniem ust. 2.” […]

Art. 6.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 maja 2004 r. […]
|źródło= ''Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych'' ({{Dziennik Ustaw|rok=2004|numer=92|pozycja=884}})
|autor= }}</ref>
}}

[[Kategoria:Prawo o ruchu drogowym]]


text:
# Zbljevo
Zbljevo (cyr. Збљево) – wieś w Czarnogórze, w gminie Pljevlja. W 2011 roku liczyła 209 mieszkańców.

title: Zbljevo

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Zbljevo
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Збљево}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Czarnogóra
 |1. jednostka administracyjna = [[Gmina Pljevlja|Pljevlja]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 209{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Zbljevo''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Збљево) – [[wieś]] w [[Czarnogóra|Czarnogórze]], w [[Gmina Pljevlja|gminie Pljevlja]]. W 2011 roku liczyła 209 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/knjiga_prvi%20rezultati(1).pdf|tytuł=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori|opublikowany=Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT|język=sla|data dostępu=2019-12-20}}</ref>
}}

{{Gmina Pljevlja}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Pljevlja]]

title: ZbljevoЗбљево

Państwo: Czarnogóra

Gmina: Pljevlja


text:
# Powleczniczka grzybolubna
Powleczniczka grzybolubna (Krieglsteinera lasiosphaeriae Pouzar) – gatunek grzybów z rodziny Heterogastridiaceae.

## Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Krieglsteinera, Heterogastridiaceae, Heterogastridiales, Incertae sedis, Microbotryomycetes, Pucciniomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy gatunek ten w 1951 r. opisał Gabriel Arnaud, nadając mu nazwę Jacobia conspicua. Jego diagnoza jednak jest błędna i nieważna, gdyż opisał go jako hyphomycetes, podstawki biorąc za konidiofory. W 1987 r. prawidłowo opisał go Zdeněk Pouzar na owocnikach grzyba Lasiosphaeria ovina w Czechosłowacji. Nazwą rodzajową uczcił niemieckiego mykologa Germana Josefa Krieglsteinera, nazwa gatunkowa pochodzi od rodzaju grzyba, na którym go opisał.
Powleczniczka grzybolubna należy do monotypowego rodzaju Krieglsteinera Pouzar 1987.
Polską nazwę zarekomendował Władysław Wojewoda w 2003 r.

## Morfologia
Teleomorfa
Na zainfekowanych perytecjach Lasiosphaeria ovina pojawiają się owocniki patogenu złożone z półprzezroczystych główek na wierzchołkach szklistych trzonków. Trzonki te (bazydiofory) są zaostrzone lub szydłowate (44,5-) 51–66,5 × 3–6 μm na wierzchołku, szkliste, z jedną przegrodą, dużą sprzążką bazalną i cienką lub średniej grubości ścianą komórkową (do 1,5 μm). Wyrastają po 3 lub 4 ze szklistych, lekko grubościennych strzępek o szerokości 10–23 μm. Na szczytach bazydioforów z pastorałek wyrastają po 2–3 podstawki o wymiarach 13,5–20 × 4–7 μm, szkliste, poprzecznie przedzielone, 4-komórkowe ze sprzążkami; komórka wierzchołkowa haczykowata, cienkościenna. Basidiospory elipsoidalne do kulistopodobnych, 4,5–7 (-8) x 2–3,5 μm, szkliste, cienkościenne, wytwarzane sukcesywnie w dużych masach, zlepione w dużą, śluzowatą kroplę. Czasami dzielą się i pojawiają się jako dwie komórki połączone krótką rurką koniugacyjną.
Anamorfa
Zbudowana ze szklistych, regularnie rozgałęzionych, cienkościennych strzępek ze sprzążkami. Konidia powstają sympodialnie na ich końcowych odcinkach, po ich uwolnieniu widoczne są na nich ząbki. Konidia wydłużone, o kształcie od elipsoidalnego do cylindrycznego, 8,5–13 × 3–4 μm, nieregularne u podstawy, szkliste, cienkościenne. Strzępki o grubości 2–4 μm, szkliste, cienkościenne do lekko grubościennych ze sprzążkami. Sporadycznie pojawiają się bulwiaste strzępki z żywiczną, refrakcyjną zawartością.

## Występowanie
Podano stanowiska Krieglsteinera lasiosphaeriae tylko w niektórych krajach Europy. W Polsce do 2003 r. jedyne stanowisko podał Z. Pouzar w Puszczy Białowieskiej w 1987 r. Zgłoszono jego występowanie w Danii, Anglii, Norwegii, Rosji i Stanach Zjednoczonych. Prawdopodobnie występuje znacznie częściej, niż wynikałoby to ze znanych stanowisk, ale jest rzadko obserwowany ze względu na drobne rozmiary.
Grzyb nagrzybny, pasożyt, rozwijający się na owocnikach Lasiosphaeria ovina rosnących na opadłych gałęziach drzew. Jego bazydiokarpy pojawiają się wyłącznie po kilku dniach chłodnych deszczów. W Polsce notowany na gałęziach lipy drobnolistnej, ale w innych krajach także na brzozach, dębach i jesionach.

title: Powleczniczka grzybolubna

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Powleczniczka grzybolubna
 |grafika              = 2010-04-20 Krieglsteinera lasiosphaeriae Pouzar 83636.jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      =
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[grzyby]]
 |typ                  = [[podstawczaki]]
 |klasa                = ''[[Microbotryomycetes]]''
 |rząd                 = ''[[Heterogastridiales]]''
 |rodzina              = ''[[Heterogastridiaceae]]''
 |rodzaj               = ''Krieglsteinera''
 |gatunek              = powleczniczka grzybolubna
 |nazwa łacińska       = Krieglsteinera lasiosphaeriae
 |autor                = Pouzar
 |cytat                = ''Beitr. Kenntn. Pilze Mitteleur.'' 3: 404 (1987)
 |synonimy             =
 |wikispecies          =
 |commons              = category:Krieglsteinera lasiosphaeriae
}}
'''Powleczniczka grzybolubna''' (''Krieglsteinera lasiosphaeriae'' Pouzar) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] grzybów z rodziny ''[[Heterogastridiaceae]]''<ref name=if />.

== Systematyka i nazewnictwo ==
Pozycja w klasyfikacji według [[Index Fungorum]]: ''Krieglsteinera, Heterogastridiaceae, Heterogastridiales, Incertae sedis, Microbotryomycetes, Pucciniomycotina, Basidiomycota, Fungi''<ref name=if />.

Po raz pierwszy gatunek ten w 1951 r. opisał [[Gabriel Arnaud]], nadając mu nazwę ''Jacobia conspicua''. Jego diagnoza jednak jest błędna i nieważna, gdyż opisał go jako ''[[hyphomycetes]]'', [[podstawka grzyba|podstawki]] biorąc za [[konidiofor]]y. W 1987 r. prawidłowo opisał go [[Zdeněk Pouzar]] na owocnikach grzyba ''[[Lasiosphaeria ovina]]'' w Czechosłowacji<ref name=if />. Nazwą rodzajową uczcił niemieckiego mykologa [[German Josef Krieglsteiner|Germana Josefa Krieglsteinera]], nazwa gatunkowa pochodzi od rodzaju grzyba, na którym go opisał<ref name=krie />.

Powleczniczka grzybolubna należy do [[takson monotypowy|monotypowego]] rodzaju ''Krieglsteinera'' Pouzar 1987<ref name=if />.

[[Biologiczne nazewnictwo zwyczajowe|Polską nazwę]] zarekomendował [[Władysław Wojewoda]] w 2003 r.<ref name=check />

== Morfologia ==
; [[Teleomorfa]]:
Na zainfekowanych [[perytecjum|perytecjach]] ''Lasiosphaeria ovina'' pojawiają się [[owocnik]]i patogenu złożone z półprzezroczystych główek na wierzchołkach szklistych trzonków. Trzonki te (bazydiofory) są zaostrzone lub szydłowate (44,5-) 51–66,5 × 3–6 μm na wierzchołku, szkliste, z jedną [[septa|przegrodą]], dużą [[sprzążka|sprzążką bazalną]] i cienką lub średniej grubości ścianą komórkową (do 1,5 μm). Wyrastają po 3 lub 4 ze szklistych, lekko grubościennych [[strzępka|strzępek]] o szerokości 10–23 μm. Na szczytach bazydioforów z [[pastorałka (grzyby)|pastorałek]] wyrastają po 2–3 [[podstawka grzyba|podstawki]] o wymiarach 13,5–20 × 4–7 μm, szkliste, poprzecznie przedzielone, 4-komórkowe ze sprzążkami; komórka wierzchołkowa haczykowata, cienkościenna. [[Bazydiospora|Basidiospory]] elipsoidalne do kulistopodobnych, 4,5–7 (-8) x 2–3,5 μm, szkliste, cienkościenne, wytwarzane sukcesywnie w dużych masach, zlepione w dużą, śluzowatą kroplę. Czasami dzielą się i pojawiają się jako dwie komórki połączone krótką rurką koniugacyjną<ref name=krie />.
; [[Anamorfa]]:
Zbudowana ze szklistych, regularnie rozgałęzionych, cienkościennych strzępek ze sprzążkami. [[Konidium|Konidia]] powstają sympodialnie na ich końcowych odcinkach, po ich uwolnieniu widoczne są na nich ząbki. Konidia wydłużone, o kształcie od elipsoidalnego do cylindrycznego, 8,5–13 × 3–4 μm, nieregularne u podstawy, szkliste, cienkościenne. Strzępki o grubości 2–4 μm, szkliste, cienkościenne do lekko grubościennych ze sprzążkami. Sporadycznie pojawiają się bulwiaste strzępki z żywiczną, refrakcyjną zawartością<ref name=krie />.

== Występowanie ==
Podano stanowiska ''Krieglsteinera lasiosphaeriae'' tylko w niektórych krajach Europy<ref name=disc />. W Polsce do 2003 r. jedyne stanowisko podał Z. Pouzar w [[Puszcza Białowieska|Puszczy Białowieskiej]] w 1987 r. Zgłoszono jego występowanie w Danii, Anglii, Norwegii, Rosji i Stanach Zjednoczonych. Prawdopodobnie występuje znacznie częściej, niż wynikałoby to ze znanych stanowisk, ale jest rzadko obserwowany ze względu na drobne rozmiary<ref name=krie />.

[[Grzyby nagrzybne|Grzyb nagrzybny]], [[Grzyby pasożytnicze|pasożyt]], rozwijający się na owocnikach ''[[Lasiosphaeria ovina]]'' rosnących na opadłych gałęziach drzew. Jego [[bazydiokarp]]y pojawiają się wyłącznie po kilku dniach chłodnych deszczów. W Polsce notowany na gałęziach [[lipa drobnolistna|lipy drobnolistnej]]<ref name=atlas />, ale w innych krajach także na brzozach, dębach i jesionach<ref name=krie />.

== Przypisy ==
<references>
<ref name=atlas>{{Cytuj |url = https://grzyby.pl/gatunki/Krieglsteinera_lasiosphaeriae.htm |tytuł = Krieglsteinera lasiosphaeriae, powleczniczka grzybolubna |opublikowany = grzyby.pl |język = pl |data dostępu = 2023-03-23}}</ref>
<ref name=check>{{Cytuj |autor = [[Władysław Wojewoda]] |tytuł = [[Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski]] |miejsce = Kraków |wydawca = W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences |data = 2003 |isbn = 83-89648-09-1}}</ref>
<ref name=disc>{{Cytuj |url = https://www.discoverlife.org/mp/20m?kind=Krieglsteinera+lasiosphaeriae |tytuł = Występowanie Krieglsteinera lasiosphaeriae na świecie (mapa) |opublikowany = DiscoverLife |data dostępu = 2023-03-23 |język = en}}</ref>
<ref name=if>{{Cytuj |url = https://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=135201 |tytuł = Index Fungorum |data dostępu = 2023-03-23 |język = en}}</ref>
<ref name=krie>{{Cytuj |url = https://miller-mycology-lab.inhs.illinois.edu/files/2020/04/Krieglsteinera-lasiosphaeriae-Miller-et-al-Mycologist-2003.pdf |autor = Andrew Miller; Thomas Lassoe; Peter Roberts; Kerry Robinson |tytuł = Krieglsteinera lasiosphaeriae: a mycoparasite on Lasiosphaeria ovina – new to Britain (NBR 224), Norway, Russia and the USA |czasopismo = Mycologist |wolumin = 17 |numer = 1 |data = kwiecień 2003 |wydawca = Cambridge University Press Printed in the United Kingdom |doi = 10.1017/S0269915X03001162 |data dostępu = 2023-03-23 |język = en}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Grzyby nagrzybne]]
[[Kategoria:Microbotryomycetes]]
[[Kategoria:Mykobiota Polski]]

title: Powleczniczka grzybolubna

Domena: eukarionty

Królestwo: grzyby

Typ: podstawczaki

Klasa: Microbotryomycetes

Rząd: Heterogastridiales

Rodzina: Heterogastridiaceae

Rodzaj: Krieglsteinera

Gatunek: powleczniczka grzybolubna