text:
# Odcinek Taktyczny „Łemko”
26 Odcinek Taktyczny „Łemko” – jeden z trzech odcinków taktycznych Ukraińskiej Powstańczej Armii, wchodzących w skład WO-6/Grupa „Sian”. Dowódcą Odcinka był Wasyl Mizerny „Ren”.

## Obszar działania
Działalność odcinka obejmowała następujący obszar:
- południowa część powiatu przemyskiego
- powiat leski
- powiat sanocki
- południowa część powiatu krośnieńskiego
- południowa część powiatu jasielskiego
- południowa część powiatu gorlickiego
- południowo-wschodnia część powiatu nowosądeckiego

## Jednostki
Do końca 1945 działały tutaj dwa kurenie:
- kureń „Rezuna” (Wasyl Andrusiak):
  - sotnia „Worona” – 300 osób
  - sotnia „Konyka” (Mychajło Galo) – 280 osób
  - sotnia „Czornoho” – 180 osób
  - sotnia „Jara” (Mychajło Kuczer) – 130 osób

Wskutek ciężkich walk z Wojskiem Polskim, kureń został rozwiązany, a niedobitki wcielone do kurenia „Rena”.
- kureń „Rena” (Wasyl Mizerny):
  - sotnia „Didyka” (później Roman Hrobelski „Brodycza”) – 120 osób
  - sotnia „Hromenki” (Mychajło Duda) – 130 osób
  - sotnia „Myrona” (Wołodymyr Hoszko) – 120 osób
  - sotnia „Burego” (później „Bira”, Wasyl Szyszkanyneć) – 120 osób
  - sotnia „Chrina” (Stepan Stebelski) – 180 osób

Na rozkaz Myrosława Onyszkewycza „Oresta”, dowódcy Okręgu, na początku 1946 przeprowadzono reorganizację struktury Odcinka:
- dowódca – „Ren” (Wasyl Mizerny)
- zastępca – „Konyk” Mychajło Galo
- oficer operacyjny – „Wola” (Roman Dybko)
- oficer taktyczny – „Inżynier”
- oficer polityczny – „Wernyhora” (Mykoła Fryz)
- oficer personalny – „Kajdanec”
- adiutant dowódcy – „Hałahan”
- pisarz – „Rostysław”

Utworzono dwa nowe kurenie, oraz dwie samodzielne sotnie:
- kureń „Bajdy” (Petro Mykołenko, przemyski, wcześniej „Konyka”):
  - sotnia „Burłaki” (U-4, 94a) – 120 osób
  - sotnia „Łastiwki” (Grzegorz Jankowski; U-7, 94b) – 100 osób
  - sotnia „Hromenki” (U-2, 95) – 120 osób
  - sotnia „Kryłacza” (Jarosław Kociołek; U-6, 96a) – 90 osób (wcześniej „Jara”)

- kureń „Rena” (łemkowski):
  - sotnia „Bira” (Wasyl Szyszkanyneć; U-3, 96) – 100 osób (wcześniej „Nyczaja”, „Burego”)
  - sotnia „Brodycza” (U-1, 94) – 120 osób (wcześniej „Wesełego”, „Didyka”)
  - sotnia „Chrina” (U-5, 95a) – 120 osób
  - sotnia „Stacha” (U-8, 95b) – 80 osób

- samodzielna sotnia „Myrona” (Władymyr Hoszko)
- samodzielna sotnia „Smyrnego” (Mychajło Fedak)

Kryptonimy sotni tego Odcinka Taktycznego (U) pochodzą od kryptonimu Udarnyki, a ten od pseudonimu „Udarnyk” Jakiwa Czornija – dowódcy VI Okręgu.

## Chronologia walk oddziałów UPA odcinka „Łemko”

### 1944

#### czerwiec
- 25 czerwca – Wołodymyr Szczygielski tworzy sotnię UPA „Udarnyk 4” w składzie kurenia Bajdy.

#### lipiec
- 12 lipca – we wsi Tarnawka i Borownica zostają zamordowani przez Służbę Bezpieczeństwa UPA ks. Jan Mazur proboszcz w Tarnawce i ks. Józef Kopeć z Borownicy
- 16 lipca – pierwszy napad upowców na wieś Ropienka
- 26 lipca – pierwszy napad UPA na Wołkowyję, zostaje wydany przez UPA wyrok śmierci na ks. Stanisława Gołdasza
- 30 lipca – napad upowców na Średnią Wieś

#### sierpień
- 4 sierpnia – potyczka we wsi Stężnica: upowcy ostrzelali przechodzący przez wieś oddział partyzantki sowieckiej, zginęło kilku upowców
- 5 sierpnia – Wołodymyr Szczygielski tworzy nową sotnię UPA w Stężnicy
- 6 sierpnia – pierwszy napad UPA pod dowództwem Wołodymyra Szczygielskiego na Baligród, zamordowanych zostało 42 Polaków
- 13 sierpnia – oddział UPA uderzył po raz pierwszy na posterunek milicji w Zatwarnicy
- 16 sierpnia – napad UPA na Muczne

#### październik
- 28 października – bitwa pod Leszczawą Górną z wojskami sowieckimi

#### listopad
- 13 listopada – napad upowców na Zatwarnicę

### 1945

#### styczeń
- 6 stycznia – rozbicie w Dobrej przez batalion WP oddziału UPA, a następnie pacyfikacja tej wsi
- 16 stycznia – zbrojna pacyfikacja wsi Żernica Wyżna i Orelec przez UPA
- 18 stycznia – napad UPA na Tworylne
- 21 stycznia – uprowadzenie z Pawłokomy 10 Polaków przez 60 osobowy oddział UPA[potrzebny przypis]

#### luty
- 7 lutego – napad upowców na wieś Buk

#### marzec
- 1 marca – pacyfikacja Pawłokomy przez polską samoobronę, ginie od 150-366 Ukraińców
- 17 marca – napad upowców na Ruskie, Berezkę i Bóbrkę, upowcy wieszają sołtysów tych wsi
- 21 marca – Strzebowiska, na terenie wsi miała miejsce bitwa kwaterującej sotni UPA pod dowództwem „Wesełego” z dwoma sowieckimi batalionami NKWD, wspomaganymi przez oddział WP i milicję z Cisnej

#### kwiecień
- 11 kwietnia – pacyfikacja wsi Brzuska, Sufczyna i Bachów prawdopodobnie przez polską samoobronę (zginęło około 400 osób)
- 15 kwietnia – 15 maja – rozbicie przez UPA 20 posterunków milicji w powiecie sanockim i przemyskim
- 21 kwietnia – napad UPA na Borownicę, ginie 60 Polaków w tym kobiety i dzieci

#### maj
- 27 maja – napad UPA na Tyrawę Wołoską, upowcy spalili pocztę, posterunek milicji, Kasę Stefczyka, dwór

#### czerwiec
- 8 czerwca – bitwa UPA z NKWD koło Jamny Górnej

#### lipiec
- 25 lipca – spalenie przez oddział UPA dworu w Ropience, Bezmiechowej Górnej, Glinnem, Orelcu i Bóbrce
- 27 lipca – napad upowców na Cisnę
- 31 lipca – atak UPA na milicjantów w Zawadce

#### sierpień
- 1 sierpnia – drugi napad UPA na Baligród oraz  Hoczew i Zahoczewie
- 26 sierpnia – drugi napad upowców z sotni kurenia Rena na Baligród

#### wrzesień
- 15 września – napad UPA na wieś Odrzechowa, upowcy mordują 10 mieszkańców tej wsi

#### październik
- 2 października – atak UPA na pluton 36 pp w Bereźnicy Wyżnej
- 3 października – napad i spalenie przez UPA wsi Dylągowa, Bartkówka, Sielnica i Pawłokoma na południu odcinka zaatakowali Myczkowce i Solinę obie wsie zostały spalone, zginęło 27 osób narodowości polskiej.
- 9 października – banderowcy uszkodzili most kolejowy na odcinku Lesko – Zagórz oraz w Zasławiu
- 14 października – napad i spalenie wsi Pielnia, zabito 3 mieszkańców wsi oraz sołtysa
- 16 października – zablokowanie drogi Załuż – Tyrawa Wołoska
- 19 października – atak na transport kolejowy w Łukawicy
- 22 października – napad UPA na Kuźminę i Birczę
- 31 października – drugi napad upowców na Orelec

#### listopad
- 2 listopada – drugi napad UPA na Kuźminę, upowcy palą 150 polskich domów oraz zabijają 11 Polaków
- 29 listopada – drugi napad UPA na Birczę

#### grudzień
- 7 grudnia – upowcy spalili most w Wańkowej oraz wysadzili most w Uhercach Mineralnych
- 10 grudnia – napad UPA na Łodzinę
- 11 grudnia – sotnia Burłaki podjęła próbę uwolnienia jeńców (głównie niemieckich) z obozu w Nehrybce koło Przemyśla.
- 29 grudnia – upowcy wysadzili most w Załużu
- 31 grudnia – spalenie wsi Nowosielce przez sotnię Chrina i Didyka; UPA spaliła w tej wsi stację kolejową, 200 polskich domów, zabiła 17 Polaków

### 1946

#### styczeń
- 6 stycznia – drugi napad UPA na Wołkowyję
- 6/7 stycznia – III atak UPA na Birczę
- 12 stycznia – pacyfikacja przez WP Ratnawicy (rejon działania Chrina)
- 14 stycznia – pacyfikacja przez WP Polan Surowicznych (rejon działania Chrina)
- 19 stycznia – rozbicie przez UPA oddziału WP we wsi Średnia Wieś
- 24 stycznia – pacyfikacja przez WP Wisłoka Górnego i Karlikowa (rejon działania Chrina)
- 25 stycznia – pacyfikacja Zawadki Morochowskiej przez 34pp i 36 komendę WOP

#### marzec
- 20 marca – sotnie Chrina, Didyka i Myrona rozbiły w Jasielu 100 osobowy oddział WP,
- 23 marca – napad UPA na Bukowsko
- 26 marca – sotnia Chrina w miejscowości Kożuszne rozbija oddział WOP oraz 34 pp, zginęło 30 żołnierzy WP
- 28 marca – pacyfikacja Zawadki Morochowskiej
- 29 marca – pacyfikacja Brzozowca gm. Tarnawa Górna przez WP (rejon działania Chrina)

#### kwiecień
- 4 kwietnia – spalenie miasta Bukowsko i Nowotaniec oraz wsi Nagórzany, Dudyńce, Pielnia, Pobiedno, spłonęło m.in. 420 domów w Bukowsku, cały Nowotaniec, Nagórzany i Pielnia
- 13 kwietnia – 1946 roku  III pacyfikacja Zawadki Morochowskiej
- 27 kwietnia – spalenie przez UPA dworu w Woli Sękowej

#### maj
- 9 maja – pod Sobniem pociąg pancerny Panzertriebwagen Nr 16 atakuje połączone sotnie Bira, Stacha i Chryna, które zaatakowały posterunki SOK na odcinku Załuż – Olszanica.
- 10 maja – atak sotni Chrina na Płonną oraz Kamienne, zginęło od 9-11 żołnierzy WP
- 28 maja – w Temeszowie zostaje zamordowany ks. Józef Skrabak, uchodźca z Kresów
- 29 maja – Temeszów, wieś zaatakował oddział UPA, złożony głównie z mieszkańców sąsiednich wsi Ulucz, Hroszówka, Jabłonica Ruska, Witryłów i Końskie

#### lipiec
- 6 lipca – napad UPA na Terkę i Wołkowyję
- 8 lipca – akcja odwetowa WP w Terce rozstrzelało lub spalono żywcem od 12 do 30  Ukraińców
- 14 lipca – napad upowców na Wołkowyję, zginęło od 13-32 osób, upowcy spalili 30 domów
- 24 lipca – atak sotni Chrina na Kulaszne, podczas napadu ginie 13 żołnierzy WP

#### sierpień
- 27 sierpnia – napad sotni Rena na Wołkowyję, podczas napadu zginęło 30 Polaków oraz spłonęło jedno gospodarstwo

#### wrzesień
- 10 września – napad UPA na Łodzinę, Hłomczę i Witryłów
- 16 września – napad UPA na wieś Żubracze

#### październik
- 5 października – napad upowców na wieś Rabe, spalenie wsi
- 10 października – 34 pułk piechoty pod dowództwem płk. Gerharda likwiduje bazę UPA i główną kwaterę Rena zlokalizowaną na stokach  Magurycznego
- 20 października – atak sotni Chrina i Stacha na Niebieszczany i Prusiek, podczas napadu zostaje spalona przez UPA wieś Prusiek oraz ginie 6 Polaków. W Niebieszczanach upowcy palą 5 domów i zabijają 1 osobę.

#### grudzień
- 1 grudnia – napad sotni Burłaka na Wołkowyję i strażnicę WOP, upowcy zastrzelili 15 osób, wieś spalono.
- 2 grudnia – upowcy wysadzają 8 mostów kolejowych na odcinku Zagórz – Szczawne.

### 1947

#### styczeń
- 10 stycznia – 34 pułk piechoty pod dowództwem płk. Gerharda likwiduje szpital UPA i główną kwaterę Chrina zlokalizowaną na stokach  Chryszczatej nad Łubnem

#### luty
- 8 lutego – upowcy uprowadzają sołtysów gromad Przybyszów i Zawadka Morochowska

#### marzec
- 28 marca – w zasadzce zorganizowanej przez sotnię Chrina ginie generał Karol Świerczewski „Walter”

#### kwiecień
- 28 kwietnia – początek Akcji „Wisła”

#### maj
- 11 maja – rozbicie sotni „Stacha” w okolicach wsi Rabe przez dwie kompanie KBW i kompanię 11 pułku piechoty WP, w niecałe pół godziny oddział UPA przestał istnieć.

#### czerwiec
- 29 czerwca – sotnia Chrina i Rena przeszły przez Sianki na terytorium USRR

## Miejscowości całkowicie lub częściowo spalone przez UPA
Baligród,
Berezka,
Bereźnica Wyżna,
Bereżki,
Bezmiechowa,
Bóbrka,
Brzegi Górne,
Brzozowiec,
Buk,
Bukowsko,
Bystre,
Chmiel,
Cisna,
Czarna,
Czaszyn,
Daszówka,
Dębna,
Dobra,
Dołżyca,
Dwerniczek,
Falejówka,
Glinne,
Habkowce,
Hłomcza,
Hoszów,
Jabłonki,
Jurowce,
Kalnica,
Komańcza,
Krzywe,
Kuźmina,
Lalin,
Lutowiska,
Łodyna,
Łopienka,
Łubne,
Łukowe,
Manasterzec,
Maniów,
Mchawa,
Michniowiec,
Moczary,
Myczkowce,
Myczków,
Nagórzany,
Niebieszczany,
Nowosielce,
Nowotaniec,
Nowy Łupków,
Olchowce,
Olszanica,
Orelec,
Pielnia,
Płonna,
Poraż,
Prusiek,
Przysłup,
Rabe,
Rabe,
Radoszyce,
Rajskie,
Ropienka,
Rzepedź,
Serednica,
Serednie Wielkie,
Smolnik,
Stefkowa,
Strzebowiska,
Stuposiany,
Szczawne,
Średnia Wieś,
Tarnawa Dolna,
Tarnawa Górna,
Terka,
Turzańsk,
Tyrawa Solna,
Tyrawa Wołoska,
Uherce Mineralne,
Wańkowa,
Witryłów,
Wola Michowa,
Wołkowyja,
Wujskie,
Zadwórze,
Zahoczewie,
Załuż,
Zatwarnica,
Żłobek, Bukowsko, Baligród, Sakowczyk, Cisna, Tworylne, Dylągowa, Nowotaniec, Odrzechowa, Bircza, Strzebowiska, Borownica, Krzywe, Temeszów, Prusiek, Leszczowate, Brelików, Ropienka, Wańkowa, Wola Michowa, Wola Sękowa, Nowosielce, Nagórzany, Łodzina, Hłomcza, Witryłów i  Siemuszowa.
Większość miejscowości została spalona po wysiedleniach ludności ukraińskiej do ZSRR, w celu zapobieżenia osiedleniom ludności polskiej.

## Zbrodnie popełnione na obszarze OT Łemko
W okresie swojej działalności UPA dopuściła się wielu mordów na ludności cywilnej obywatelach polskich, grabienia wsi, porywania mieszkańców, m.in. mord w Baligrodzie, Mucznem.
W sprawie zbrodni popełnionych przez żołnierzy UPA na obywatelach polskich prowadzone jest obecnie przez IPN kilka śledztw.

title: Odcinek Taktyczny „Łemko”

wikitext:
'''26 Odcinek Taktyczny „Łemko”''' – jeden z trzech odcinków taktycznych [[Ukraińska Powstańcza Armia|Ukraińskiej Powstańczej Armii]], wchodzących w skład [[VI WO Sian|WO-6/Grupa „Sian”]]. Dowódcą Odcinka był [[Wasyl Mizerny]] „Ren”.

== Obszar działania ==
Działalność odcinka obejmowała następujący obszar:
* południowa część [[powiat przemyski|powiatu przemyskiego]]
* [[powiat leski]]
* [[powiat sanocki]]
* południowa część [[Powiat krośnieński (województwo podkarpackie)|powiatu krośnieńskiego]]
* południowa część [[powiat jasielski|powiatu jasielskiego]]
* południowa część [[powiat gorlicki|powiatu gorlickiego]]
* południowo-wschodnia część [[powiat nowosądecki|powiatu nowosądeckiego]]

== Jednostki ==
Do końca 1945 działały tutaj dwa kurenie:
* kureń „Rezuna” ([[Wasyl Andrusiak]]):
** sotnia „Worona” – 300 osób
** sotnia „Konyka” ([[Mychajło Galo]]) – 280 osób
** sotnia „Czornoho” – 180 osób
** sotnia „Jara” (Mychajło Kuczer) – 130 osób
Wskutek ciężkich walk z Wojskiem Polskim, kureń został rozwiązany, a niedobitki wcielone do kurenia „Rena”.
* kureń „Rena” ([[Wasyl Mizerny]]):
** sotnia „Didyka” (później [[Roman Hrobelski]] „Brodycza”) – 120 osób
** sotnia „Hromenki” ([[Mychajło Duda]]) – 130 osób
** sotnia „Myrona” ([[Wołodymyr Hoszko]]) – 120 osób
** sotnia „Burego” (później „Bira”, [[Wasyl Szyszkanyneć]]) – 120 osób
** sotnia „Chrina” ([[Stepan Stebelski]]) – 180 osób

Na rozkaz [[Myrosław Onyszkewycz|Myrosława Onyszkewycza]] „Oresta”, dowódcy Okręgu, na początku 1946 przeprowadzono reorganizację struktury Odcinka:
* dowódca – „Ren” ([[Wasyl Mizerny]])
* zastępca – „Konyk” [[Mychajło Galo]]
* oficer operacyjny – „Wola” (Roman Dybko)
* oficer taktyczny – „Inżynier”
* oficer polityczny – „Wernyhora” ([[Mykoła Fryz]])
* oficer personalny – „Kajdanec”
* adiutant dowódcy – „Hałahan”
* pisarz – „Rostysław”

Utworzono dwa nowe kurenie, oraz dwie samodzielne sotnie:
* kureń „Bajdy” ([[Petro Mykołenko]], przemyski, wcześniej „Konyka”):
** sotnia „Burłaki” (U-4, 94a) – 120 osób
** sotnia „Łastiwki” ([[Grzegorz Jankowski (wojskowy)|Grzegorz Jankowski]]; U-7, 94b) – 100 osób
** sotnia „Hromenki” (U-2, 95) – 120 osób
** sotnia „Kryłacza” ([[Jarosław Kociołek]]; U-6, 96a) – 90 osób (wcześniej „Jara”)

* kureń „Rena” (łemkowski):
** sotnia „Bira” ([[Wasyl Szyszkanyneć]]; U-3, 96) – 100 osób (wcześniej „Nyczaja”, „Burego”)
** sotnia „Brodycza” (U-1, 94) – 120 osób (wcześniej „Wesełego”, „Didyka”)
** sotnia „Chrina” (U-5, 95a) – 120 osób
** sotnia „Stacha” (U-8, 95b) – 80 osób

* samodzielna sotnia „Myrona” (Władymyr Hoszko)
* samodzielna sotnia „Smyrnego” ([[Mychajło Fedak]])

Kryptonimy sotni tego Odcinka Taktycznego (U) pochodzą od kryptonimu ''Udarnyki'', a ten od pseudonimu „Udarnyk” [[Jakiw Czornij|Jakiwa Czornija]] – dowódcy VI Okręgu.

== Chronologia walk oddziałów UPA odcinka „Łemko” ==
=== 1944 ===

==== czerwiec ====
* 25 czerwca – [[Wołodymyr Szczygielski]] tworzy sotnię [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] „Udarnyk 4” w składzie kurenia ''Bajdy''.

==== lipiec ====
* 12 lipca – we wsi [[Tarnawka (powiat przemyski)|Tarnawka]] i [[Borownica (województwo podkarpackie)|Borownica]] zostają zamordowani przez Służbę Bezpieczeństwa [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] ks. Jan Mazur proboszcz w Tarnawce i ks. [[Józef Kopeć (duchowny)|Józef Kopeć]] z Borownicy
* 16 lipca – pierwszy napad upowców na wieś [[Ropienka]]
* 26 lipca – pierwszy napad UPA na [[Wołkowyja|Wołkowyję]], zostaje wydany przez UPA wyrok śmierci na ks. Stanisława Gołdasza
* 30 lipca – napad upowców na [[Średnia Wieś (województwo podkarpackie)|Średnią Wieś]]

==== sierpień ====
* 4 sierpnia – potyczka we wsi [[Stężnica]]: upowcy ostrzelali przechodzący przez wieś oddział partyzantki sowieckiej, zginęło kilku upowców
* 5 sierpnia – [[Wołodymyr Szczygielski]] tworzy nową sotnię [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] w [[Stężnica|Stężnicy]]
* 6 sierpnia – pierwszy napad UPA pod dowództwem [[Wołodymyr Szczygielski|Wołodymyra Szczygielskiego]] na [[Zbrodnia w Baligrodzie|Baligród]], zamordowanych zostało 42 Polaków
* 13 sierpnia – oddział UPA uderzył po raz pierwszy na posterunek milicji w [[Zatwarnica|Zatwarnicy]]
* 16 sierpnia – napad UPA na [[Zbrodnia w Mucznem|Muczne]]

==== październik ====
* 28 października – [[bitwa pod Leszczawą Górną]] z wojskami [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|sowieckimi]]

==== listopad ====
* 13 listopada – napad upowców na [[Zatwarnica|Zatwarnicę]]

=== 1945 ===
==== styczeń ====
* 6 stycznia – rozbicie w [[Dobra (powiat sanocki)|Dobrej]] przez batalion WP oddziału UPA, a następnie pacyfikacja tej wsi
* 16 stycznia – zbrojna pacyfikacja wsi [[Żernica Wyżna]] i [[Orelec]] przez [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]]
* 18 stycznia – napad UPA na [[Tworylne]]
* 21 stycznia – uprowadzenie z Pawłokomy 10 Polaków przez 60 osobowy oddział UPA{{fakt|data=2007-10}}

==== luty ====
* 7 lutego – napad upowców na wieś [[Buk (województwo podkarpackie)|Buk]]

==== marzec ====
* 1 marca – [[Zbrodnie w Pawłokomie|pacyfikacja Pawłokomy]] przez polską samoobronę, ginie od 150-366 Ukraińców
* 17 marca – napad upowców na [[Ruskie]], [[Berezka (powiat leski)|Berezkę]] i [[Bóbrka (powiat leski)|Bóbrkę]], upowcy wieszają sołtysów tych wsi
* 21 marca – [[Strzebowiska]], na terenie wsi miała miejsce bitwa kwaterującej sotni [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] pod dowództwem „Wesełego” z dwoma sowieckimi batalionami [[NKWD]], wspomaganymi przez oddział WP i milicję z [[Cisna|Cisnej]]

==== kwiecień ====
* 11 kwietnia – pacyfikacja wsi [[Brzuska]], [[Sufczyna]] i [[Bachów]] prawdopodobnie przez polską samoobronę (zginęło około 400 osób)
* 15 kwietnia – 15 maja – rozbicie przez UPA 20 posterunków milicji w powiecie sanockim i przemyskim
* 21 kwietnia – napad UPA na [[Borownica (województwo podkarpackie)|Borownicę]], ginie 60 Polaków w tym kobiety i dzieci

==== maj ====
* 27 maja – napad UPA na [[Tyrawa Wołoska|Tyrawę Wołoską]], upowcy spalili pocztę, posterunek milicji, Kasę Stefczyka, dwór

==== czerwiec ====
* 8 czerwca – bitwa UPA z [[NKWD]] koło [[Jamna Górna|Jamny Górnej]]

==== lipiec ====
* 25 lipca – spalenie przez oddział UPA dworu w [[Ropienka|Ropience]], [[Bezmiechowa Górna|Bezmiechowej Górnej]], [[Glinne (województwo podkarpackie)|Glinnem]], [[Orelec|Orelcu]] i Bóbrce
* 27 lipca – napad upowców na [[Cisna|Cisnę]]
* 31 lipca – atak UPA na milicjantów w Zawadce

==== sierpień ====
* 1 sierpnia – drugi napad UPA na [[Baligród]] oraz  [[Hoczew]] i [[Zahoczewie]]
* 26 sierpnia – drugi napad upowców z sotni kurenia Rena na [[Baligród]]

==== wrzesień ====
* 15 września – napad UPA na wieś [[Odrzechowa]], upowcy mordują 10 mieszkańców tej wsi

==== październik ====
* 2 października – atak UPA na pluton 36 pp w Bereźnicy Wyżnej
* 3 października – napad i spalenie przez UPA wsi [[Dylągowa]], [[Bartkówka (Dynów)|Bartkówka]], [[Sielnica (Polska)|Sielnica]] i [[Pawłokoma]] na południu odcinka zaatakowali [[Myczkowce]] i [[Solina|Solinę]] obie wsie zostały spalone, zginęło 27 osób narodowości polskiej.
* 9 października – banderowcy uszkodzili most kolejowy na odcinku [[Lesko]] – [[Zagórz]] oraz w [[Zasław (Zagórz)|Zasławiu]]
* 14 października – napad i spalenie wsi [[Pielnia]], zabito 3 mieszkańców wsi oraz sołtysa
* 16 października – zablokowanie drogi [[Załuż]] – [[Tyrawa Wołoska]]
* 19 października – atak na transport kolejowy w [[Łukawica (powiat leski)|Łukawicy]]
* 22 października – napad UPA na [[Kuźmina|Kuźminę]] i [[Bircza|Birczę]]
* 31 października – drugi napad upowców na [[Orelec]]

==== listopad ====
* 2 listopada – drugi napad UPA na [[Kuźmina|Kuźminę]], upowcy palą 150 polskich domów oraz zabijają 11 Polaków
* 29 listopada – drugi napad UPA na [[Bircza|Birczę]]

==== grudzień ====
* 7 grudnia – upowcy spalili most w [[Wańkowa|Wańkowej]] oraz wysadzili most w [[Uherce Mineralne|Uhercach Mineralnych]]
* 10 grudnia – napad UPA na [[Łodzina|Łodzinę]]
* 11 grudnia – sotnia Burłaki podjęła próbę uwolnienia jeńców (głównie niemieckich) z obozu w Nehrybce koło [[Przemyśl]]a.
* 29 grudnia – upowcy wysadzili most w [[Załuż]]u
* 31 grudnia – spalenie wsi [[Nowosielce (powiat sanocki)|Nowosielce]] przez sotnię Chrina i Didyka; UPA spaliła w tej wsi stację kolejową, 200 polskich domów, zabiła 17 Polaków

=== 1946 ===
==== styczeń ====
* 6 stycznia – drugi napad UPA na [[Wołkowyja|Wołkowyję]]
* 6/7 stycznia – [[III atak UPA na Birczę]]
* 12 stycznia – pacyfikacja przez WP [[Ratnawica|Ratnawicy]] (rejon działania Chrina)
* 14 stycznia – pacyfikacja przez WP [[Polany Surowiczne|Polan Surowicznych]] (rejon działania Chrina)
* 19 stycznia – rozbicie przez UPA oddziału WP we wsi [[Średnia Wieś (województwo podkarpackie)|Średnia Wieś]]
* 24 stycznia – pacyfikacja przez WP [[Wisłok Wielki|Wisłoka Górnego]] i [[Karlików|Karlikowa]] (rejon działania Chrina)
* 25 stycznia – pacyfikacja [[Zawadka Morochowska|Zawadki Morochowskiej]] przez 34pp i 36 komendę WOP

==== marzec ====
* 20 marca – sotnie Chrina, Didyka i Myrona rozbiły w [[Jasiel (województwo podkarpackie)|Jasielu]] 100 osobowy oddział WP,
* 23 marca – napad UPA na Bukowsko
* 26 marca – sotnia Chrina w miejscowości [[Kożuszne]] rozbija oddział WOP oraz 34 pp, zginęło 30 żołnierzy WP
* 28 marca – pacyfikacja Zawadki Morochowskiej
* 29 marca – pacyfikacja Brzozowca gm. [[Tarnawa Górna (województwo podkarpackie)|Tarnawa Górna]] przez WP (rejon działania Chrina)

==== kwiecień ====
* 4 kwietnia – spalenie miasta [[Bukowsko]] i [[Nowotaniec]] oraz wsi [[Nagórzany (województwo podkarpackie)|Nagórzany]], [[Dudyńce]], [[Pielnia]], [[Pobiedno]], spłonęło m.in. 420 domów w Bukowsku, cały Nowotaniec, Nagórzany i Pielnia
* 13 kwietnia – 1946 roku  III pacyfikacja Zawadki Morochowskiej
* 27 kwietnia – spalenie przez UPA dworu w [[Wola Sękowa|Woli Sękowej]]

==== maj ====
* 9 maja – pod [[Zamek Sobień|Sobniem]] pociąg pancerny [[Panzertriebwagen Nr 16]] atakuje połączone sotnie Bira, Stacha i Chryna, które zaatakowały posterunki [[Straż Ochrony Kolei|SOK]] na odcinku [[Załuż]] – [[Olszanica (województwo podkarpackie)|Olszanica]].
* 10 maja – atak sotni Chrina na [[Płonna (województwo podkarpackie)|Płonną]] oraz [[Kamienne]], zginęło od 9-11 żołnierzy WP
* 28 maja – w Temeszowie zostaje zamordowany ks. Józef Skrabak, uchodźca z Kresów
* 29 maja – [[Temeszów]], wieś zaatakował oddział UPA, złożony głównie z mieszkańców sąsiednich wsi [[Ulucz]], Hroszówka, [[Jabłonica Ruska]], [[Witryłów]] i [[Końskie]]

==== lipiec ====
* 6 lipca – napad UPA na [[Terka|Terkę]] i [[Wołkowyja|Wołkowyję]]
* 8 lipca – akcja odwetowa WP w Terce rozstrzelało lub spalono żywcem od 12 do 30  Ukraińców
* 14 lipca – napad upowców na Wołkowyję, zginęło od 13-32 osób, upowcy spalili 30 domów
* 24 lipca – atak sotni Chrina na [[Kulaszne]], podczas napadu ginie 13 żołnierzy WP

==== sierpień ====
* 27 sierpnia – napad sotni Rena na Wołkowyję, podczas napadu zginęło 30 Polaków oraz spłonęło jedno gospodarstwo

==== wrzesień ====
* 10 września – napad UPA na [[Łodzina|Łodzinę]], [[Hłomcza|Hłomczę]] i [[Witryłów]]
* 16 września – napad UPA na wieś [[Żubracze]]

==== październik ====
* 5 października – napad upowców na wieś [[Rabe (powiat leski)|Rabe]], spalenie wsi
* 10 października – 34 pułk piechoty pod dowództwem płk. [[Jan Gerhard|Gerharda]] likwiduje bazę [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] i główną kwaterę ''[[Wasyl Mizerny|Rena]]'' zlokalizowaną na stokach  [[Maguryczne]]go
* 20 października – atak sotni Chrina i Stacha na [[Niebieszczany]] i [[Prusiek]], podczas napadu zostaje spalona przez UPA wieś Prusiek oraz ginie 6 Polaków. W Niebieszczanach upowcy palą 5 domów i zabijają 1 osobę.

==== grudzień ====
* 1 grudnia – napad sotni Burłaka na Wołkowyję i strażnicę WOP, upowcy zastrzelili 15 osób, wieś spalono.
* 2 grudnia – upowcy wysadzają 8 mostów kolejowych na odcinku [[Zagórz]] – [[Szczawne (wieś)|Szczawne]].

=== 1947 ===
==== styczeń ====
* 10 stycznia – 34 pułk piechoty pod dowództwem płk. [[Jan Gerhard|Gerharda]] likwiduje szpital [[Ukraińska Powstańcza Armia|UPA]] i główną kwaterę [[Stepan Stebelski|Chrina]] zlokalizowaną na stokach  [[Chryszczata|Chryszczatej]] nad Łubnem

==== luty ====
* 8 lutego – upowcy uprowadzają sołtysów gromad [[Przybyszów (województwo podkarpackie)|Przybyszów]] i [[Zawadka Morochowska]]

==== marzec ====
* 28 marca – w zasadzce zorganizowanej przez sotnię Chrina ginie generał [[Karol Świerczewski]] „Walter”

==== kwiecień ====
* 28 kwietnia – początek [[Akcja „Wisła”|Akcji „Wisła”]]

==== maj ====
* 11 maja – rozbicie sotni „Stacha” w okolicach wsi [[Rabe (powiat leski)|Rabe]] przez dwie kompanie [[Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego|KBW]] i kompanię 11 pułku piechoty WP, w niecałe pół godziny oddział UPA przestał istnieć.

==== czerwiec ====
* 29 czerwca – sotnia [[Stepan Stebelski|Chrina]] i [[Wasyl Mizerny|Rena]] przeszły przez [[Sianki (Ukraina)|Sianki]] na terytorium [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|USRR]]

== Miejscowości całkowicie lub częściowo spalone przez UPA ==
[[Baligród]],
[[Berezka (powiat leski)|Berezka]],
[[Bereżnica Wyżna|Bereźnica Wyżna]],
[[Bereżki]],
[[Bezmiechowa Górna|Bezmiechowa]],
[[Bóbrka (powiat leski)|Bóbrka]],
[[Brzegi Górne]],
[[Brzozowiec (Czaszyn)|Brzozowiec]],
[[Buk]],
[[Bukowsko]],
[[Bystre (powiat leski)|Bystre]],
[[Chmiel (wieś)|Chmiel]],
[[Cisna]],
[[Czarna Górna|Czarna]],
[[Czaszyn]],
[[Daszówka (województwo podkarpackie)|Daszówka]],
[[Dębna]],
[[Dobra (powiat sanocki)|Dobra]],
[[Dołżyca]],
[[Dwerniczek]],
[[Falejówka]],
[[Glinne (województwo podkarpackie)|Glinne]],
[[Habkowce]],
[[Hłomcza]],
[[Hoszów]],
[[Jabłonki]],
[[Jurowce (województwo podkarpackie)|Jurowce]],
[[Kalnica]],
[[Komańcza]],
[[Krzywe (powiat leski)|Krzywe]],
[[Kuźmina]],
[[Lalin]],
[[Lutowiska]],
[[Łodyna]],
[[Łopienka]],
[[Łubne]],
[[Łukowe]],
[[Manasterzec]],
[[Maniów (województwo podkarpackie)|Maniów]],
[[Mchawa]],
[[Michniowiec]],
[[Moczary (wieś)|Moczary]],
[[Myczkowce]],
[[Myczków]],
[[Nagórzany (województwo podkarpackie)|Nagórzany]],
[[Niebieszczany]],
[[Nowosielce (powiat sanocki)|Nowosielce]],
[[Nowotaniec]],
[[Nowy Łupków]],
[[Olchowce (Sanok)|Olchowce]],
[[Olszanica (województwo podkarpackie)|Olszanica]],
[[Orelec]],
[[Pielnia]],
[[Płonna (województwo podkarpackie)|Płonna]],
[[Poraż]],
[[Prusiek]],
[[Przysłup (wieś)|Przysłup]],
[[Rabe (powiat bieszczadzki)|Rabe]],
[[Rabe (powiat leski)|Rabe]],
[[Radoszyce (województwo podkarpackie)|Radoszyce]],
[[Rajskie (województwo podkarpackie)|Rajskie]],
[[Ropienka]],
[[Rzepedź]],
[[Serednica]],
[[Średnie Wielkie|Serednie Wielkie]],
[[Smolnik (powiat sanocki)|Smolnik]],
[[Stefkowa]],
[[Strzebowiska]],
[[Stuposiany]],
[[Szczawne (wieś)|Szczawne]],
[[Średnia Wieś (województwo podkarpackie)|Średnia Wieś]],
[[Tarnawa Dolna (województwo podkarpackie)|Tarnawa Dolna]],
[[Tarnawa Górna (województwo podkarpackie)|Tarnawa Górna]],
[[Terka]],
[[Turzańsk]],
[[Tyrawa Solna]],
[[Tyrawa Wołoska]],
[[Uherce Mineralne]],
[[Wańkowa]],
[[Witryłów]],
[[Wola Michowa]],
[[Wołkowyja]],
[[Wujskie]],
[[Zadwórze (województwo podkarpackie)|Zadwórze]],
[[Zahoczewie]],
[[Załuż]],
[[Zatwarnica]],
[[Żłobek (województwo podkarpackie)|Żłobek]], [[Bukowsko]]<ref>W [[Instytut Pamięci Narodowej|OKŚZpNP]]  Rzeszów, prokuratorzy Marek Sowa, Marian Papiernik. Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej [[Powiat sanocki|powiatu sanockiego]] w latach 1944–1947 tj. o przestępstwo z art. 148 § 2 pkt 2, 3, 4 oraz § 3 kk w zw. z art. 3 ustawy o IPN, podjęte 14 listopada 2000.</ref>, [[Baligród]], [[Sakowczyk]], [[Cisna]], [[Tworylne]], [[Dylągowa]], [[Nowotaniec]], [[Odrzechowa]], [[Bircza]]<ref>W [[Instytut Pamięci Narodowej|OKŚZpNP]]  Rzeszów, prokuratorzy Marek Sowa, Marian Papiernik. Śledztwo w sprawie zbrodni popełnionej na ludności polskiej w latach 1944–1948 na terenie byłego [[Województwo przemyskie|woj. przemyskiego]] (obejmuje okoliczności pojedynczych i zbiorowych mordów) tj. o [[przestępstwo]] z art. 148 § 2 pkt 1,2 i 4 oraz § 3 kk w zw. a art. 1 pkt 1 lit., podjęte [[8 listopada]] 2000.</ref>, [[Strzebowiska]], [[Borownica (województwo podkarpackie)|Borownica]], [[Krzywe (powiat leski)|Krzywe]], [[Temeszów]]<ref>W [[Instytut Pamięci Narodowej|OKŚZpNP]] [[Rzeszów]], prokuratorzy Marek Sowa, Marian Papiernik. Śledztwo w sprawie [[Zbrodnia|zbrodni]] popełnionych przez nacjonalistów ukraińskich w latach 1945–1946 na szkodę ludności polskiej zamieszkałej na terenie [[Temeszów|Temeszowa]], [[Ulucz]]a, [[Witryłów|Witryłowa]] pow. [[Brzozów]], tj. przestępstwa z art. 148 § 2 pkt 1, 2, i 4 oraz § 3 kk w zw. z art. 1 pkt 1 lit., podjęte [[8 listopada]] 2000.</ref>, [[Prusiek]], [[Leszczowate]], [[Brelików]], [[Ropienka]], [[Wańkowa]], [[Wola Michowa]], [[Wola Sękowa]], [[Nowosielce (powiat sanocki)|Nowosielce]], [[Nagórzany (województwo podkarpackie)|Nagórzany]], [[Łodzina]], [[Hłomcza]], [[Witryłów]] i  [[Siemuszowa]].

Większość miejscowości została spalona po [[Wysiedlenie Ukraińców z Polski do ZSRR|wysiedleniach ludności ukraińskiej do ZSRR]], w celu zapobieżenia osiedleniom ludności polskiej.

== Zbrodnie popełnione na obszarze OT Łemko ==
W okresie swojej działalności UPA dopuściła się wielu mordów na ludności cywilnej obywatelach polskich, grabienia wsi, porywania mieszkańców, m.in. [[Zbrodnia w Baligrodzie|mord w Baligrodzie]], [[Zbrodnia w Mucznem|Mucznem]].

W sprawie zbrodni popełnionych przez żołnierzy UPA na obywatelach polskich prowadzone jest obecnie przez [[Instytut Pamięci Narodowej|IPN]] kilka śledztw.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.twojebieszczady.pl/upa/upa3.php UPA w Polsce]

{{Ukraińska Powstańcza Armia}}
{{UPA-Zachód}}

[[Kategoria:Powiat leski]]
[[Kategoria:Powiat sanocki]]
[[Kategoria:Ukraińskie organizacje terrorystyczne]]
[[Kategoria:Ukraińska Powstańcza Armia]]


text:
# Ulica Wały gen. Władysława Sikorskiego w Toruniu
Ulica Wały gen. Władysława Sikorskiego w Toruniu (pierwotnie: Wallstrasse, w czasach II Rzeczypospolitej ul. Wały) – ulica znajdująca się w centrum Torunia, oddzielające Stare Miasto od Chełmińskiego Przedmieścia.

## Historia
Zanim powstała ulica, tuż przy rogu dzisiejszych Wałów gen. Sikorskiego i alei Solidarności w czasach średniowiecza znajdował się kościół Świętego Krzyża. Fundamenty kościoła odnaleziono w latach 80. XX wieku. W XV i XVI przez fragment ul. Wałów gen. Sikorskiego przebiegała brukowana ulica.
Pierwotnie ulica nosiła nazwę Wallstrasse. Ulice wytyczono na początku XX wieku, gdy pojawił się pomysł utworzenia od strony wschodniej i północnej Starego i Nowego Miasta reprezentacyjnej ulicy, na obszarze likwidowanych fortyfikacji średniowiecznych. Swoją formą ulica (wraz z budowaną w tym samym czasie Friedrichstrasse, ob. Warszawską) miała przypominać tzw. ring – typ obwodnicy na planie okręgu lub półokręgu, wówczas powszechnie stosowanego w miastach europejskich. Zgodnie z założeniem, po wybudowaniu obwodnicy wzdłuż Wallstrasse i Friedrichstrasse miały zostać ulokowane budynki, podnoszące prestiż Torunia. W latach 1902–1904 u zbiegu ul. Wallstrasse i Prostej toruńska parafia ewangelicko-reformowana wybudowała własny kościół (ob. kościół św. Szczepana, należący do parafii ewangelicko-augsburskiej). W latach 30. XX wieku kościół został czasowo wydzierżawiony władzom wojskowym na nabożeństwa dla ewangelików z garnizonu toruńskiego.
W latach 1929–1930 Wały i ul. Dąbrowskiego połączono z ul. Jagiellońską. W 1921 roku w budynku na skrzyżowaniu ul. Wały z ul. 3 Maja ulokowano dowództwo 4 Dywizji Piechoty. W latach 1930–1935 przy ul. Wały wybudowano biurowiec Banku Rolnego, według projektu architekta prof. Romualda Gutta. W latach 30. XX wieku pojawiła się koncepcja zabudowania wolnych działek między ul. Wały a Czerwoną Drogą tanimi jednorodzinnymi domkami. Pomysł ten skrytykował architekt miejski Ignacy Tłoczek.
W okresie II wojny światowej ulice podzielono na dwie mniejsze. Odcinek od Adolf Hitler Strasse (ob. aleja św. Jana Pawła II) do Moltkestrasse (ob. Jana Henryka Dąbrowskiego) nosiła nazwę Albert Forster Strasse, a odcinek od Moltkestrasse do Schwerinstrasse (ob. ul. Dobrzyńską) na An der Sternschanze.
W latach 1946–1997 przy Wałach, w pobliżu Muzeum Etnograficznego znajdował się Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej, według projektu Bernarda Trenka. Na Wałach znajdował się również pomnik Ofiar Hitleryzmu, przeniesiony w 2006 roku na skwer pomiędzy ul. Adama Mickiewicza a al. Jana Pawła II.
W 1951 roku przez al. 700-lecia Torunia i Wały przebiegała trasa linii tramwajowej nr 2, pierwotnie przebiegającej przez Stare Miasto.
Na przełomie maja i czerwca 2019 roku podczas przebudowany alei Jana Pawła II i ul. Wałów gen. Sikorskiego odnaleziono fragmenty pierścienia wewnętrznego Twierdzy Toruń oraz fosy miasta i zabudowy z XV i XVI wieku.

## Zabudowa
Do ważniejszych budynków należą:
- nr 8 – siedziba Urzędu Miasta[16];
- nr 10 – budynek z 1904 roku, gdzie dawniej mieściła się m.in. siedziba Policji i areszt[17];
- nr 13 – siedziba Centrum Sztuki Współczesnej[2];
- nr 14 – kościół św. Szczepana[18];
- nr 15 – gmach Banku Gospodarki Żywnościowej[2];
- nr 19 – siedziba Muzeum Etnograficznego (dawniej wozownia artyleryjska nr 2, zbudowana w 1824 roku) oraz Park Etnograficzny[2];
- nr 21 – siedziba Wojskowej Komendy Uzupełnień[19].
- nr 23/25 – Muzeum Twierdzy Toruń[20].

wikiname: plwiki

in_language: pl

wikitext:
{{Ulica infobox
 |nazwa            = Wały gen. Władysława Sikorskiego
 |nazwa oryginalna =
 |jednostki        = [[Stare Miasto (część urzędowa Torunia)|Stare Miasto]]
 |zdjęcie          = Turystyczny tramwaj w Toruniu, 2018 rok.jpg
 |opis zdjęcia     = Turystyczny tramwaj przemierza ul. Wały gen. Sikorskiego na wysokości [[Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu|CSW]]
 |państwo          = PL-KP
 |miejscowość      = [[Toruń]]
 |długość          =
 |poprzednie nazwy =
 |plan             =
 |przebieg         =
 |kod mapy         = Toruń
 |współrzędne      = 53°00′48″N 18°36′22″E
 |commons          = Category:Wały Street of general Władysław Sikorski in Toruń
}}
'''Ulica Wały gen. Władysława Sikorskiego w Toruniu''' (pierwotnie: '''Wallstrasse'''{{odn|Salm|2003|s=89}}, w czasach II Rzeczypospolitej '''ul. Wały''') – ulica znajdująca się w centrum [[Toruń|Torunia]], oddzielające [[Stare Miasto (Toruń)|Stare Miasto]] od [[Chełmińskie Przedmieście|Chełmińskiego Przedmieścia]]{{R|torun2}}.

== Historia ==
Zanim powstała ulica, tuż przy rogu dzisiejszych Wałów gen. Sikorskiego i [[Aleja Solidarności w Toruniu|alei Solidarności]] w czasach średniowiecza znajdował się [[Kościół Świętego Krzyża w Toruniu|kościół Świętego Krzyża]]. Fundamenty kościoła odnaleziono w latach 80. XX wieku{{R|torun5}}. W XV i XVI przez fragment ul. Wałów gen. Sikorskiego przebiegała brukowana ulica{{R|torun6}}.

Pierwotnie ulica nosiła nazwę Wallstrasse. Ulice wytyczono na początku XX wieku, gdy pojawił się pomysł utworzenia od strony wschodniej i północnej Starego i Nowego Miasta reprezentacyjnej ulicy, na obszarze likwidowanych fortyfikacji średniowiecznych. Swoją formą ulica (wraz z budowaną w tym samym czasie Friedrichstrasse, ob. Warszawską) miała przypominać tzw. ring – typ obwodnicy na planie okręgu lub półokręgu, wówczas powszechnie stosowanego w miastach europejskich. Zgodnie z założeniem, po wybudowaniu obwodnicy wzdłuż Wallstrasse i Friedrichstrasse miały zostać ulokowane budynki, podnoszące prestiż Torunia{{odn|Salm|2003|s=89-90}}. W latach 1902–1904 u zbiegu ul. Wallstrasse i Prostej toruńska parafia ewangelicko-reformowana wybudowała własny kościół (ob. [[kościół św. Szczepana w Toruniu|kościół św. Szczepana]], należący do parafii ewangelicko-augsburskiej){{odn|Alabrudzińska|2003|s=396}}. W latach 30. XX wieku kościół został czasowo wydzierżawiony władzom wojskowym na nabożeństwa dla ewangelików z garnizonu toruńskiego{{odn|Alabrudzińska|2006|s=303}}.

W latach 1929–1930 Wały i ul. Dąbrowskiego połączono z ul. Jagiellońską{{odn|Sudziński|2006|s=129}}. W 1921 roku w budynku na skrzyżowaniu ul. Wały z ul. 3 Maja ulokowano dowództwo [[4 Dywizja Piechoty (II RP)|4 Dywizji Piechoty]]{{odn|Rezmer|2006|s=244}}. W latach 1930–1935 przy ul. Wały wybudowano biurowiec Banku Rolnego, według projektu architekta prof. Romualda Gutta{{odn|Sudziński|2006|s=117, 119}}. W latach 30. XX wieku pojawiła się koncepcja zabudowania wolnych działek między ul. Wały a Czerwoną Drogą tanimi jednorodzinnymi domkami. Pomysł ten skrytykował architekt miejski [[Ignacy Tłoczek]]{{odn|Sudziński|2006|s=123}}.

W okresie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] ulice podzielono na dwie mniejsze. Odcinek od Adolf Hitler Strasse (ob. aleja św. Jana Pawła II) do Moltkestrasse (ob. Jana Henryka Dąbrowskiego) nosiła nazwę Albert Forster Strasse, a odcinek od Moltkestrasse do Schwerinstrasse (ob. ul. Dobrzyńską) na An der Sternschanze{{odn|Deczyński|2021|s=66, 69}}.

W latach 1946–1997 przy Wałach, w pobliżu [[Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu|Muzeum Etnograficznego]] znajdował się [[Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej w Toruniu|Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej]], według projektu Bernarda Trenka{{odn|Ziółkiewicz|Paczuski|2002|s=13}}. Na Wałach znajdował się również [[Pomnik Ofiar Hitleryzmu w Toruniu|pomnik Ofiar Hitleryzmu]], przeniesiony w 2006 roku na skwer pomiędzy ul. Adama Mickiewicza a al. Jana Pawła II{{odn|Ziółkiewicz|2009|s=35}}.

W 1951 roku przez al. 700-lecia Torunia i Wały przebiegała trasa linii tramwajowej nr 2, pierwotnie przebiegającej przez Stare Miasto{{R|torun4}}.

Na przełomie maja i czerwca 2019 roku podczas przebudowany alei Jana Pawła II i ul. Wałów gen. Sikorskiego odnaleziono fragmenty pierścienia wewnętrznego [[Twierdza Toruń|Twierdzy Toruń]] oraz fosy miasta i zabudowy z XV i XVI wieku{{R|torun6}}.

== Zabudowa ==
Do ważniejszych budynków należą:
* nr 8 – siedziba [[Budynek Urzędu Miasta w Toruniu|Urzędu Miasta]]{{R|torun7}};
* nr 10 – budynek z 1904 roku, gdzie dawniej mieściła się m.in. siedziba Policji i areszt{{R|torun3}};
* nr 13 – siedziba [[Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu|Centrum Sztuki Współczesnej]]{{R|torun2}};
* nr 14 – [[Kościół św. Szczepana w Toruniu|kościół św. Szczepana]]{{R|torun}};
* nr 15 – gmach [[Budynek BNP Paribas Banku Polska w Toruniu|Banku Gospodarki Żywnościowej]]{{R|torun2}};
* nr 19 – siedziba [[Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu|Muzeum Etnograficznego]] (dawniej wozownia artyleryjska nr 2, zbudowana w 1824 roku) oraz [[Park Etnograficzny w Toruniu|Park Etnograficzny]]{{R|torun2}};
* nr 21 – siedziba [[Budynek WKU w Toruniu|Wojskowej Komendy Uzupełnień]]{{R|bip}}.
* nr 23/25 – [[Muzeum Twierdzy Toruń]]{{R|muzeum}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="bip">{{Cytuj stronę | url = https://www.bip.gov.pl/subjects/35325,Wojskowa+Komenda+Uzupe%C5%82nie%C5%84+w+Toruniu.html | tytuł = Wojskowa Komenda Uzupełnień w Toruniu | opublikowany = bip.gov.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="muzeum">{{Cytuj stronę | url = https://muzeum.torun.pl/muzeum-twierdzy-torun/ | tytuł = Muzeum Twierdzy Toruń | opublikowany = muzeum.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/80/kosciol-sw-szczepana.html | tytuł = Kościół św. Szczepana | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun2">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/140/chelminskie-przedmiescie.html | tytuł = Historia Chełmińskiego Przedmieścia | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun3">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/1019/dawna-policja.html | tytuł = dawna Policja i Areszt | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun4">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/248/historia-tramwajow-torunskich.html | tytuł = Historia tramwajów toruńskich | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun5">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/1089/kolejne-odkrycia-archeologiczne-na-chelminskim-przedmiesciu.html | tytuł = Kolejne odkrycia archeologiczne na Chełmińskim Przedmieściu | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun6">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/2017/kolejne-odkrycia-w-obrebie-plant.html | tytuł = Kolejne odkrycia w obrębie Plant | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
<ref name="torun7">{{Cytuj stronę | url = https://www.turystyka.torun.pl/art/106/urzad-miasta.html | tytuł = Urząd Miasta | opublikowany = turystyka.torun.pl | data dostępu = 2022-11-19}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = [[Marian Biskup]] (red.) | tytuł = Historia Torunia Tom III część 1. W czasach zaboru pruskiego (1793–1920) | wydawca = Wydawnictwo [[Towarzystwo Naukowe w Toruniu|Towarzystwa Naukowego w Toruniu]] | miejsce = Toruń | data = 2003 | isbn = 83-87639-58-3 | rozdział = Stosunki religijne w Toruniu (1815–1914) | imię r = Elżbieta | nazwisko r = Alabrudzińska | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Marian Biskup]] (red.) | tytuł = Historia Torunia (1920-1945) Tom III część 2. W czasach Polski Odrodzonej i okupacji niemieckiej (1920-1945) | wydawca = Wydawnictwo [[Towarzystwo Naukowe w Toruniu|Towarzystwa Naukowego w Toruniu]] | miejsce = Toruń | data = 2006 | isbn = 83-87639-79-6 | rozdział = Stosunki religijne w Toruniu (1920–1939) | imię r = Elżbieta | nazwisko r = Alabrudzińska | odn = tak}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Deczyński | imię = Włodzimierz Ignacy | tytuł = Germanizacja i nazyfikacja nazw topograficznych Torunia dokonana przez niemieckie władze okupacyjne w 1939 roku | czasopismo = [[Rocznik Toruński]] | wolumin = 48 | data = 2021 | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Marian Biskup]] (red.) | tytuł = Historia Torunia (1920-1945) Tom III część 2. W czasach Polski Odrodzonej i okupacji niemieckiej (1920-1945) | wydawca = Wydawnictwo [[Towarzystwo Naukowe w Toruniu|Towarzystwa Naukowego w Toruniu]] | miejsce = Toruń | data = 2006 | isbn = 83-87639-79-6 | rozdział = Garnizon Torunia w latach 1920–1939 | imię r = Waldemar | nazwisko r = Rezmer | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Marian Biskup]] (red.) | tytuł = Historia Torunia Tom III część 1. W czasach zaboru pruskiego (1793–1920) | wydawca = Wydawnictwo [[Towarzystwo Naukowe w Toruniu|Towarzystwa Naukowego w Toruniu]] | miejsce = Toruń | data = 2003 | isbn = 83-87639-58-3 | rozdział = Przemiany przestrzenne pruskiego Torunia (1815–1914) | imię r = Jan | nazwisko r = Salm | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | autor = [[Marian Biskup]] (red.) | tytuł = Historia Torunia (1920-1945) Tom III część 2. W czasach Polski Odrodzonej i okupacji niemieckiej (1920-1945) | wydawca = Wydawnictwo [[Towarzystwo Naukowe w Toruniu|Towarzystwa Naukowego w Toruniu]] | miejsce = Toruń | data = 2006 | isbn = 83-87639-79-6 | rozdział = Infrastruktura i gospodarka komunalna międzywojennego Torunia | imię r = Ryszard | nazwisko r = Sudziński | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Ziółkiewicz | imię = Antoni | tytuł = Pomniki Torunia | wydawca = Wydawnictwo Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturalnego w Toruniu | miejsce = Toruń | data = 2002 | isbn = 83-87768-85-5 | nazwisko2 = Paczuski | imię2 = Adam | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Ziółkiewicz | imię = Antoni | tytuł = Toruńskie pomniki. Pomniki, tablice, kamienie | wydawca = Wydawnictwo Urbański | miejsce = Toruń | data = 2009 | isbn = 978-83-88219-32-0 | odn = tak}}

{{SORTUJ:Wały gen. Władysława Sikorskiego w Toruniu}}
[[Kategoria:Ulice w Toruniu]]

title: Wały gen. Władysława Sikorskiego

Państwo: Polska

Województwo: kujawsko-pomorskie

Miejscowość: Toruń


text:
# Córka lasu
Córka lasu (ang. Daughter of the Forest) – nowozelandzka historyczna powieść fantasy autorstwa Juliet Mariller. Po raz pierwszy została opublikowana w 1999 przez Pan Macmillan. Jest luźno oparta na legendzie o dzieciach Lira oraz baśni „Sześć łabędzi”. Główna bohaterka, Sorcha, musi uszyć sześć koszul, używając do tego raniącej dłonie rośliny, aby ocalić swoich braci przed zaklęciem wiedźmy, pozostając zupełnie niemą do momentu ukończenia zadania. Polskie wydanie ukazało się w 2019 w tłumaczeniu Magdaleny Grajcar oraz Eweliny Zarembskiej nakładem wydawnictwa Papierowy Księżyc.

title: Córka lasu

wikitext:
{{Książka infobox
 |tytuł              = Córka lasu
 |tytuł oryginalny   = Daughter of the Forest
 |grafika            =
 |opis grafiki       =
 |alt grafiki        =
 |autor              = [[Juliet Marillier]]
 |tematyka           =
 |typ utworu         = historyczne [[fantasy]]
 |data powstania     = [[1999]]
 |miejsce wydania    = [[Australia]], [[Nowa Zelandia]]
 |język              = [[język angielski]]
 |data wydania       = [[1999]]
 |wydawca            = [[Pan Books]]
 |pol: data wydania  = [[2019]]
 |pol: wydawca       = Papierowy Księżyc
 |pol: przekład      = Magdalena Grajcar, Ewelina Zarembska
 |poprzednia         =
 |następna           = [[Syn cieni]]
 |commons            =
 |wikiźródła         =
 |wikicytaty         =
}}
'''Córka lasu''' ([[Język angielski|ang]]. ''Daughter of the Forest'') – [[Nowa Zelandia|nowozelandzka]] historyczna powieść [[fantasy]] autorstwa [[Juliet Marillier|Juliet Mariller]]. Po raz pierwszy została opublikowana w [[1999 w literaturze|1999]] przez Pan Macmillan. Jest luźno oparta na legendzie o [[Dzieci Lira|dzieciach Lira]] oraz baśni „[[Sześć łabędzi]]”. Główna bohaterka, Sorcha, musi uszyć sześć koszul, używając do tego raniącej dłonie rośliny, aby ocalić swoich braci przed zaklęciem wiedźmy, pozostając zupełnie niemą do momentu ukończenia zadania<ref>{{Cytuj |tytuł = Daughter of the Forest |data dostępu = 2023-04-28 |opublikowany = Macmillan |url = https://us.macmillan.com/books/9780765343437/daughteroftheforest |język = en-US}}</ref>. Polskie wydanie ukazało się w 2019 w tłumaczeniu Magdaleny Grajcar oraz Eweliny Zarembskiej nakładem wydawnictwa Papierowy Księżyc<ref>{{Cytuj |tytuł = Córka Lasu {{!}} Juliet Marillier |data dostępu = 2023-04-28 |opublikowany = Lubimyczytać.pl |url = https://lubimyczytac.pl/ksiazka/4903896/corka-lasu |język = pl-PL}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
[[Kategoria:Nowozelandzkie powieści fantasy]]
[[Kategoria:Powieści fantasy z 1999 roku]]

title: Córka lasuDaughter of the Forest

Autor: Juliet Marillier

Typ utworu: historyczne fantasy

Miejsce wydania: Australia, Nowa Zelandia

Język: język angielski

Wydawca:
Pan Books
Papierowy Księżyc

Przekład: Magdalena Grajcar, Ewelina Zarembska

poprzednia · brak: następna · Syn cieni


text:
# Magnus Carlsen
Sven Magnus Øen Carlsen (wym. norw. [svɛn ˈmɑ̀ŋnʉs øːn ˈkɑːɭsn̩], ur. 30 listopada 1990 w Tønsbergu) – norweski szachista, arcymistrz od 2004 roku. Mistrz świata w szachach klasycznych w latach 2013–2023, pięciokrotny mistrz świata w szachach szybkich i ośmiokrotny mistrz świata w szachach błyskawicznych. Posiadacz rekordu najdłuższej serii bez porażki w szachach klasycznych na najwyższym poziomie – 125 partii. Uznany przez Międzynarodową Federację Szachową za najlepszego gracza w historii szachów.

## Kariera szachowa
Pierwsze szachowe turnieje rozegrał w roku 2001, szybko ściągając na siebie uwagę szachowych ekspertów. Dwa lata później posiadał już tytuł mistrza międzynarodowego, a w roku 2004 otrzymał tytuł arcymistrza, stając się drugim najmłodszym w historii zawodnikiem (po Siergieju Kariakinie), któremu nadano ten tytuł.
Sukcesy i ważniejsze występy w kolejnych latach:
- 2002 – II m. w mistrzostwach świata juniorów do 12 lat w Heraklionie,
- 2003 – III m. w mistrzostwach Europy juniorów do lat 14 w Budvie,
- 2004 – zwycięstwo w turnieju Corus C w Wijk aan Zee, srebrny medal w mistrzostwach Norwegii w Oslo, występ na mistrzostwach świata w Trypolisie (porażka w I rundzie z Lewonem Aronianem), trzykrotne wypełnienie norm arcymistrzowskich (pierwsza w Wijk aan Zee, kolejne w Moskwie i Dubaju), uzyskanie liczby Morphy’ego 5 wskutek partii z Wiktorem Korcznojem,
- 2005 – I m. w mistrzostwach Norwegii w Molde, zwycięstwo w otwartym turnieju w Gausdal, X m. w Pucharze Świata w Chanty-Mansyjsku i sukces w postaci awansu do meczów pretendentów,
- 2006 – w styczniu po raz pierwszy przekroczył granicę 2600 punktów rankingowych, I-II m. w turnieju Corus B w Wijk aan Zee, I m. w silnie obsadzonym turnieju szachów szybkich w Reykjavíku (m.in. zwycięstwo 2-0 w półfinale z Viswanathanem Anandem), II m. w turnieju Midnight Sun w Tromsø, zdobycie tytułu mistrza Norwegii po pokonaniu w barażu Simena Agdesteina (3-1), zwycięstwo (wraz z Liviu-Dieterem Nisipeanu oraz Władimirem Małachowem) w turnieju Bosna w Sarajewie,
- 2007 – w lipcu po raz pierwszy przekroczył granicę 2700 punktów rankingowych, II-III m. (wraz z Aleksandrem Moroziewiczem) w turnieju elity w Morelii i Linares[5], I m. w turnieju Classics 2007 w Gausdal[6], występ w rozegranych w Eliście meczach pretendentów (porażka w I rundzie z Lewonem Aronianem)[7], I m. w Biel Chess Festival (po pokonaniu w dogrywce Aleksandra Oniszczuka)[8],
- 2008 – I-II m. (wspólnie z Lewonem Aronianem) w turnieju Corus A w Wijk aan Zee, II m. (za Viswanathanem Anandem) w Linares[9], dz. I m. (wspólnie z Wugarem Gaszimowem i Wang Yue) w I turnieju FIDE Grand Prix 2008/2009 w Baku[10], I m. w Foros (turniej Aerosvit-2008)[11], II-III m. (za Weselinem Topałowem, wspólnie z Lewonem Aronianem) w turnieju Final Chess Masters w Bilbao,
- 2009 – I m. w León (po zwycięstwie w finale nad Wasilijem Iwanczukiem)[12], I m. w Nankinie (turniej elity Nanjing Pearl Spring Chess Tournament, z wynikiem 8/10 pkt i uzyskanym rankingiem 3002 pkt)[13], 1 listopada został piątym w historii szachistą, który przekroczył granicę 2800 punktów rankingowych, I m. w mistrzostwach świata w szachach błyskawicznych[14], I m. w turnieju London Chess Classic w Londynie[15],
- 2010 – najmłodszy w historii lider światowej listy rankingowej (na liście 1 stycznia 2010, w wieku 19 lat)[16], I m. w turnieju Corus A w Wijk aan Zee[17], I m. w turnieju Kings’ Tournament w Baznie[18], prestiżowe zwycięstwo nad mistrzem świata Viswanathanem Anandem w finale turnieju szachów szybkich Arctic Securities Chess Stars w Kristiansundzie[19], zwycięstwo w meczu przeciwko szachistom z całego świata (wspieranym przez Maxime Vachiera-Lagrave, Hikaru Nakamurę i Judit Polgár)[20], I m. w turnieju Nanjing Pearl Spring Chess Tournament  w Nankinie[21], I m. w turnieju London Chess Classic w Londynie[22],
- 2011 – dz. I m. (wspólnie z Siergiejem Kariakinem) w turnieju Kings Tournament w Bukareszcie[23], I m. w Biel[24], I m. w turnieju Chess Masters Firnal w São Paulo i Bilbao[25], dz. I m. w Moskwa (memoriał Michaiła Tala, wspólnie z Lewonem Aronianem)[26],
- 2012 – I m. w Moskwie (memoriał Michaiła Tala)[27], II m. (za Siergiejem Kariakinem) w mistrzostwach świata w szachach szybkich w Astanie[28], dz. I m. w São Paulo/Bilbao (wspólnie z Fabiano Caruaną)[29], I m. w turnieju Chess Classic w Londynie[30],
- 2013 – I m. w Wijk aan Zee (turniej Tata Steel–A)[31], I m. w turnieju pretendentów w Londynie[32], I m. w turnieju 1st Sinquefield Cup w Saint Louis[33], zwycięstwo w meczu o mistrzostwo świata 6½: 3½ nad Viswanathanem Anandem[34],
- 2014 – I m. w turnieju Chess Challenge w Zurychu[35], I m. w memoriale Wugara Gaszimowa w Şəmkirze[36], dwukrotnie I m. w mistrzostwach świata w szachach szybkich[37] oraz w szachach błyskawicznych[38], w Dubaju, zwycięstwo 6½: 4½ nad Viswanathanem Anandem w meczu o mistrzostwo świata w Soczi i obrona tytułu[39],
- 2015 – I m. w turnieju Tata Steel w Wijk aan Zee[40], I m. (po pokonaniu w dogrywce Arkadija Naiditscha) w turnieju 3rd GRENKE Chess Classic w Baden-Baden[41],
- 2015 – I m. w mistrzostwach świata w szachach szybkich w Berlinie zdobywając 11,5 pkt. w 15 grach[42],
- 2016 – zwycięstwo w meczu o mistrzostwo świata 9:7 (po dogrywce) nad Siergiejem Kariakinem[43],
- 2018 – zwycięstwo w meczu o mistrzostwo świata 9:6 (po dogrywce) nad Fabianem Caruaną, zwycięstwo w mistrzostwach świata w szachach błyskawicznych w Sankt Petersburgu, zdobywając 17,5 pkt. w 21 partiach,
- 2021 – zwycięstwo w meczu o mistrzostwo świata 7½: 3½ nad Janem Niepomniaszczim,
- 2022 – zwyciężył po raz piąty w Norway Chess title nad drugim Şəhriyar Məmmədyarovm, zdobywając 16,5 pkt. z 30 pkt. możliwych do zdobycia[44][45].
- 2022 – wygrał w turnieju Croatia Rapid & Blitz przed drugim Maximem Vachierem-Lagravem, zdobywając 22,5 pkt. w 18 partiach[46],
- 2022 – zwyciężył w turnieju FTX Crypto Cup, gdzie zdobył 16 punktów nad drugim Rameshbabu Praggnanandhaą i trzecim Alirezą Firuzdżą, którzy zdobyli po 15 punktów[47],
- 2022 – wygrał w turnieju Champions Chess Tour: Julius Baer Generation Cup, gdzie w finale zmierzył się z Arjunem Erigaisim, którego pokonał w pierwszym dniu, zdobywając 2,5 pkt w 3 partiach, a w drugim dniu wygrał w obydwu partiach[48],
- 2022 – zajął III m. za drugim Janem Niepomniaszczim i pierwszym Hikaru Nakamurą w turnieju o tytuł Mistrza Świata w szachach Fischera[49],
- 2022 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach szybkich[50],
- 2022 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach błyskawicznych[51],
- 2023 – zwycięstwo na turnieju Rapid & Blitz Poland 2023[52],
- 2023 – zwycięstwo w Pucharze Świata w szachach 2023[53],
- 2023 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach szybkich[54],
- 2023 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach błyskawicznych[55],
- 2024 – zwycięstwo we Freestyle Chess G.O.A.T. Challenge[56],
- 2024 – zwycięstwo w Superbet Rapid & Blitz Poland 2024[57],
- 2024 – zwycięstwo w Casablanca Chess[58],
- 2024 – zwycięstwo w Norway Chess 2024[59].

Wielokrotnie reprezentował Norwegię w turniejach drużynowych, m.in.: pięciokrotnie na olimpiadach szachowych (w latach 2004, 2006, 2008, 2010, 2014) oraz  na drużynowych mistrzostwach Europy (w roku 2007), zdobywając srebrny medal za indywidualny wynik na I szachownicy.
Najwyższy ranking w dotychczasowej karierze osiągnął 1 maja 2014, z wynikiem 2882 punktów zajmował wówczas 1. miejsce na światowej liście FIDE. Jest to najwyższy w historii ranking uzyskany przez szachistę. Po pobiciu tego rekordu, w wywiadzie dla tygodnika Polityka powiedział:

Szachy traktuję jako batalię idei. Ja mam swoje plany, a mój przeciwnik własne. Cała zabawa polega na tym, by udowodnić, że moja ocena sytuacji jest trafniejsza. Im większy opór, tym przyjemność większa.

W latach 2009–2010 Magnus Carlsen współpracował z byłym wieloletnim mistrzem świata, Garrim Kasparowem, który karierę zakończył w 2005 roku. W 2012 Kasparow wyraził opinię, iż jego zdaniem Carlsen mógłby stosunkowo szybko osiągnąć poziom 2900 punktów rankingowych, gdyby tylko „zaczął pracować na poważnie”.
W 2013 został wybrany do corocznego zestawienia tygodnika „Time”, obejmującego 100 najbardziej wpływowych ludzi na świecie, w kategorii Tytani. W 2013 został norweskim sportowcem roku oraz otrzymał tytuł Osobowości Roku 2013 w Norwegii.
20 lipca 2022 ogłosił, że nie zagra w meczu o mistrzostwo świata w 2023 przeciwko Janowi Niepomniaszcziemu i rezygnuje z obrony tytułu.
W sierpniu 2023 roku, po raz pierwszy w karierze, wygrał Puchar Świata w szachach. W 2023 roku obronił wywalczone rok wcześniej tytuły mistrza świata w szachach szybkich i błyskawicznych.
5 września wycofał się z turnieju Sinquefield Cup, dzień później po przegraniu z Hansem Niemannem. 26 września 2022 wydał oświadczenie, twierdząc, że Hans Niemann nie pierwszy raz oszukiwał, a podczas gry z nim w turnieju Sinquefield Cup Hans Niemann nie był skoncentrowany na partii. 20 października 2022 został pozwany, w tym jego firma Play Magnus Group, przez Hansa Niemanna za zniesławienie na kwotę 100 mln $. W czerwcu 2023 pozew został oddalony. W sierpniu 2023 doszedł do porozumienia z Hansem Niemannem.

## Życie prywatne
W styczniu 2025 wziął ślub z Ellą Victorią Malone. W maju 2025 poinformowali, że spodziewają się dziecka.

## Galeria
- 2004
- Warszawa 2005
- Linares 2007
- Londyn 2010
- 2012
- 2014
- 2016
- 2019
- 2021
- 2023

title: Magnus Carlsen

wikitext:
{{Szachista infobox
 |imię i nazwisko       = Magnus Carlsen
 |imię i nazwisko org   = Sven Magnus Øen Carlsen
 |pełne imię i nazwisko = Sven Magnus Øen Carlsen
 |zdjęcie               = MagnusCarlsen24.jpg
 |opis zdjęcia          = Magnus Carlsen (2024)
 |alt zdjęcia           =
 |data urodzenia        = 30 listopada 1990
 |miejsce urodzenia     = [[Tønsberg]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |obywatelstwo          = [[Norwegia]]
 |tytuł szachowy        = [[arcymistrz]] (2004)<ref name="Carlsen Magnus" />
 |ranking FIDE          = '''2833''' (01.03.2025)<ref name="Carlsen Magnus" />
 |ranking krajowy FIDE  = 1<ref name="Period March 2025 Rank Norway" />
 |FIDE Top 100          = 1<ref name="FIDE Top players Standard" />
 |odznaczenia           =
 |commons               = Category:Magnus Carlsen
 |wikicytaty            = Magnus Carlsen
 |www                   = https://www.magnuscarlsen.com/en
}}
'''Sven Magnus Øen Carlsen''' (wym. [[Język norweski|norw.]] [svɛn ˈmɑ̀ŋnʉs øːn ˈkɑːɭsn̩], ur. [[30 listopada]] [[1990]] w [[Tønsberg]]u) – [[Norwegia|norweski]] [[Szachy|szachista]], [[arcymistrz]] od 2004 roku<ref name="Carlsen Magnus" />. [[Mistrzostwa świata w szachach|Mistrz świata w szachach klasycznych]] w latach 2013–2023, pięciokrotny [[Szachy szybkie|mistrz świata w szachach szybkich]] i ośmiokrotny [[Szachy błyskawiczne|mistrz świata w szachach błyskawicznych]]. Posiadacz rekordu najdłuższej serii bez porażki w szachach klasycznych na najwyższym poziomie – 125 partii. Uznany przez [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|Międzynarodową Federację Szachową]] za najlepszego gracza w historii szachów<ref name="Najlepszy w historii" />.

== Kariera szachowa ==
Pierwsze szachowe turnieje rozegrał w roku 2001, szybko ściągając na siebie uwagę szachowych ekspertów. Dwa lata później posiadał już tytuł [[Mistrz międzynarodowy|mistrza międzynarodowego]], a w roku 2004 otrzymał tytuł [[arcymistrz]]a, stając się drugim najmłodszym w historii zawodnikiem (po [[Siergiej Kariakin (szachista)|Siergieju Kariakinie]]), któremu nadano ten tytuł.

Sukcesy i ważniejsze występy w kolejnych latach:
* 2002 – II m. w [[Mistrzostwa świata juniorów do lat 12 w szachach|mistrzostwach świata juniorów do 12 lat]] w [[Heraklion]]ie,
* 2003 – III m. w [[Mistrzostwa Europy juniorów do lat 14 w szachach|mistrzostwach Europy juniorów do lat 14]] w [[Budva|Budvie]],
* 2004 – zwycięstwo w turnieju ''Corus C'' w [[Wijk aan Zee]], srebrny medal w mistrzostwach Norwegii w [[Oslo]], występ na [[Mistrzostwa świata w szachach|mistrzostwach świata]] w [[Trypolis]]ie (porażka w I rundzie z [[Lewon Aronian|Lewonem Aronianem]]), trzykrotne wypełnienie norm arcymistrzowskich (pierwsza w Wijk aan Zee, kolejne w [[Moskwa|Moskwie]] i [[Dubaj]]u), uzyskanie [[Liczba Morphy’ego|liczby Morphy’ego]] 5 wskutek partii z [[Wiktor Korcznoj|Wiktorem Korcznojem]],
* 2005 – I m. w mistrzostwach Norwegii w [[Molde]], zwycięstwo w otwartym turnieju w [[Gausdal]], X m. w Pucharze Świata w [[Chanty-Mansyjsk]]u i sukces w postaci awansu do [[Szachowe mecze pretendentów|meczów pretendentów]],
* 2006 – w styczniu po raz pierwszy przekroczył granicę 2600 [[Ranking szachowy|punktów rankingowych]], I-II m. w turnieju ''Corus B'' w Wijk aan Zee, I m. w silnie obsadzonym turnieju [[szachy szybkie|szachów szybkich]] w [[Reykjavík]]u (m.in. zwycięstwo 2-0 w półfinale z [[Viswanathan Anand|Viswanathanem Anandem]]), II m. w turnieju ''Midnight Sun'' w [[Tromsø]], zdobycie tytułu mistrza Norwegii po pokonaniu w barażu [[Simen Agdestein|Simena Agdesteina]] (3-1), zwycięstwo (wraz z [[Liviu-Dieter Nisipeanu|Liviu-Dieterem Nisipeanu]] oraz [[Władimir Małachow (szachista)|Władimirem Małachowem]]) w turnieju ''[[Bosna (turniej szachowy)|Bosna]]'' w [[Sarajewo|Sarajewie]],
* 2007 – w lipcu po raz pierwszy przekroczył granicę 2700 punktów rankingowych, II-III m. (wraz z [[Aleksandr Moroziewicz|Aleksandrem Moroziewiczem]]) w turnieju elity w [[Linares (turniej szachowy)|Morelii i Linares]]<ref name="chessbase-newsid-3722" />, I m. w turnieju ''Classics 2007'' w [[Gausdal]]<ref name="bergensjakk-classics2007" />, występ w rozegranych w [[Elista|Eliście]] [[Szachowe mecze pretendentów|meczach pretendentów]] (porażka w I rundzie z [[Lewon Aronian|Lewonem Aronianem]])<ref name="twic658" />, I m. w ''[[Biel/Bienne|Biel]] Chess Festival'' (po pokonaniu w dogrywce [[Aleksander Oniszczuk|Aleksandra Oniszczuka]])<ref name="twic665" />,
* 2008 – I-II m. (wspólnie z Lewonem Aronianem) w turnieju ''[[Wijk aan Zee (turniej szachowy)|Corus]]'' A w Wijk aan Zee, II m. (za Viswanathanem Anandem) w Linares<ref name="chessbase-newsid-4493" />, dz. I m. (wspólnie z [[Vüqar Həşimov|Wugarem Gaszimowem]] i [[Wang Yue]]) w I turnieju [[FIDE Grand Prix 2008/2010|FIDE Grand Prix 2008/2009]] w [[Baku]]<ref name="chessbase-newsid-4610" />, I m. w [[Foros]] (turniej ''Aerosvit-2008'')<ref name="chessbase-newsid-4712" />, II-III m. (za Weselinem Topałowem, wspólnie z Lewonem Aronianem) w turnieju ''[[Final Chess Masters Bilbao 2008|Final Chess Masters]]'' w [[Bilbao]],
* 2009 – I m. w [[León (turniej szachowy)|León]] (po zwycięstwie w finale nad [[Wasyl Iwanczuk|Wasilijem Iwanczukiem]])<ref name="XXII León Masters 2009 Carlsen" />, I m. w [[Nankin]]ie (turniej elity ''Nanjing Pearl Spring Chess Tournament'', z wynikiem 8/10 pkt i uzyskanym rankingiem 3002 pkt)<ref name="Nanjing 2009 Carlsen wins" />, 1 listopada został piątym w historii szachistą, który przekroczył granicę 2800 punktów rankingowych, I m. w mistrzostwach świata w [[szachy błyskawiczne|szachach błyskawicznych]]<ref name="World Blitz Championship" />, I m. w turnieju ''London Chess Classic'' w [[Londyn]]ie<ref name="Carlsen wins London Chess" />,
* 2010 – najmłodszy w historii lider światowej listy rankingowej (na liście 1 stycznia 2010, w wieku 19 lat)<ref name="It s official Magnus Carlsen" />, I m. w turnieju ''Corus'' A w Wijk aan Zee<ref name="tatasteelchess-player" />, I m. w turnieju ''Kings’ Tournament'' w [[Bazna|Baznie]]<ref name="chessbase-newsid-6457" />, prestiżowe zwycięstwo nad mistrzem świata Viswanathanem Anandem w finale turnieju [[szachy szybkie|szachów szybkich]] ''Arctic Securities Chess Stars'' w [[Kristiansund]]zie<ref name="chessbase-newsid-6644" />, zwycięstwo w meczu przeciwko szachistom z całego świata (wspieranym przez [[Maxime Vachier-Lagrave|Maxime Vachiera-Lagrave]], [[Hikaru Nakamura|Hikaru Nakamurę]] i [[Judit Polgár]])<ref name="chessbase-newsid-6666" />, I m. w turnieju ''Nanjing Pearl Spring Chess Tournament '' w [[Nankin]]ie<ref name="chessbase-newsid-6778" />, I m. w turnieju ''London Chess Classic'' w [[Londyn]]ie<ref name="London Chess Classic 2010" />,
* 2011 – dz. I m. (wspólnie z Siergiejem Kariakinem) w turnieju ''Kings Tournament'' w [[Bukareszt|Bukareszcie]]<ref name="chessbase-newsid-7309" />, I m. w Biel<ref name="chessbase-newsid-7417" />, I m. w turnieju ''Chess Masters Firnal'' w [[São Paulo]] i [[Bilbao]]<ref name="chessbase-newsid-7597" />, dz. I m. w [[Moskwa]] ([[memoriał Michaiła Tala]], wspólnie z Lewonem Aronianem)<ref name="en.chessbase-" />,
* 2012 – I m. w Moskwie (memoriał Michaiła Tala)<ref name="russiachess-" />, II m. (za Siergiejem Kariakinem) w mistrzostwach świata w [[szachy szybkie|szachach szybkich]] w [[Astana|Astanie]]<ref name="chessbase-newsid-8315" />, dz. I m. w [[São Paulo]]/[[Bilbao]] (wspólnie z [[Fabiano Caruana|Fabiano Caruaną]])<ref name="theweekinchess-" />, I m. w turnieju ''Chess Classic'' w Londynie<ref name="chessbase-newsid-8700" />,
* 2013 – I m. w [[Wijk aan Zee (turniej szachowy)|Wijk aan Zee]] (turniej ''Tata Steel''–A)<ref name="chessbase-newsid-8806" />, I m. w [[szachowe turnieje pretendentów|turnieju pretendentów]] w [[Londyn]]ie<ref name="archive-aspx" />, I m. w turnieju ''1st Sinquefield Cup'' w [[Saint Louis]]<ref name="chessbase-aspx" />, zwycięstwo w meczu o [[Mistrzostwa świata w szachach 2013|mistrzostwo świata]] 6½: 3½ nad Viswanathanem Anandem<ref name="chessdom-" />,
* 2014 – I m. w turnieju ''Chess Challenge'' w [[Zurych]]u<ref name="chessdom-2" />, I m. w memoriale [[Vüqar Həşimov|Wugara Gaszimowa]] w [[Şəmkir]]ze<ref name="en.chessbase-2" />, dwukrotnie I m. w mistrzostwach świata w [[szachy szybkie|szachach szybkich]]<ref name="chessdom-3" /> oraz w [[szachy błyskawiczne|szachach błyskawicznych]]<ref name="en.chessbase-3" />, w [[Dubaj]]u, zwycięstwo 6½: 4½ nad Viswanathanem Anandem w [[Mistrzostwa świata w szachach 2014|meczu o mistrzostwo świata]] w [[Soczi]] i obrona tytułu<ref name="chessdom-4" />,
* 2015 – I m. w turnieju ''Tata Steel'' w [[Wijk aan Zee (turniej szachowy)|Wijk aan Zee]]<ref name="de.chessbase-" />, I m. (po pokonaniu w dogrywce [[Arkadij Naiditsch|Arkadija Naiditscha]]) w turnieju ''3rd GRENKE Chess Classic'' w [[Baden-Baden]]<ref name="theweekinchess-2" />,
* 2015 – I m. w mistrzostwach świata w szachach szybkich w Berlinie zdobywając 11,5 pkt. w 15 grach<ref name="Mistrzostwa Świata w Szachach Szybkich i Błyskawicznych 2015" />,
* 2016 – zwycięstwo w [[Mistrzostwa świata w szachach 2016|meczu o mistrzostwo świata]] 9:7 (po dogrywce) nad Siergiejem Kariakinem<ref name="Mecz o mistrzostwo świata: Carlsen obronił tytuł!!" />,
* 2018 – zwycięstwo w [[Mistrzostwa świata w szachach 2018|meczu o mistrzostwo świata]] 9:6 (po dogrywce) nad Fabianem Caruaną, zwycięstwo w mistrzostwach świata w [[szachy błyskawiczne|szachach błyskawicznych]] w Sankt Petersburgu, zdobywając 17,5 pkt. w 21 partiach,
* 2021 – zwycięstwo w [[Mistrzostwa świata w szachach 2021|meczu o mistrzostwo świata]] 7½: 3½ nad [[Jan Niepomniaszczi|Janem Niepomniaszczim]],
* 2022 – zwyciężył po raz piąty w Norway Chess title nad drugim [[Şəhriyar Məmmədyarov]]m, zdobywając 16,5 pkt. z 30 pkt. możliwych do zdobycia<ref name="Magnus Carlsen wins 5th Norway" /><ref name="Norway Chess 2022 Carlsen" />.
* 2022 – wygrał w turnieju Croatia Rapid & Blitz przed drugim Maximem Vachierem-Lagravem, zdobywając 22,5 pkt. w 18 partiach<ref name="Magnus Carlsen wins Croatia" />,
* 2022 – zwyciężył w turnieju FTX Crypto Cup, gdzie zdobył 16 punktów nad drugim [[Rameshbabu Praggnanandhaa|Rameshbabu Praggnanandhaą]] i trzecim [[Alireza Firuzdża|Alirezą Firuzdżą]], którzy zdobyli po 15 punktów<ref name="Magnus Carlsen Wins FTX Crypto" />,
* 2022 – wygrał w turnieju Champions Chess Tour: Julius Baer Generation Cup, gdzie w finale zmierzył się z [[Arjun Erigaisi|Arjunem Erigaisim]], którego pokonał w pierwszym dniu, zdobywając 2,5 pkt w 3 partiach, a w drugim dniu wygrał w obydwu partiach<ref name="Champions Chess Tour Magnus" />,
* 2022 – zajął III m. za drugim Janem Niepomniaszczim i pierwszym Hikaru Nakamurą w turnieju o tytuł Mistrza Świata w [[Szachy 960|szachach Fischera]]<ref name="Hikaru Nakamura Mistrzem" />,
* 2022 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach szybkich<ref name="Carlsen Wins 4th Rapid World" />,
* 2022 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach błyskawicznych<ref name="MŚ w szachach błyskawicznych" />,
* 2023 – zwycięstwo na turnieju Rapid & Blitz Poland 2023<ref name="Carlsen najlepszy w Warszawie" />,
* 2023 – zwycięstwo w [[Puchar Świata w szachach 2023|Pucharze Świata w szachach 2023]]<ref name="Magnus Carlsen3" />,
* 2023 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach szybkich<ref name="Imponujący wyczyn Carlsen" />,
* 2023 – zwycięstwo na mistrzostwach świata w szachach błyskawicznych<ref name="6-Win" />,
* 2024 – zwycięstwo we Freestyle Chess G.O.A.T. Challenge<ref name="Colin McGourty2024" />,
* 2024 – zwycięstwo w Superbet Rapid & Blitz Poland 2024<ref name="Colin McGourty20242" />,
* 2024 – zwycięstwo w Casablanca Chess<ref name="Vanessa West2024" />,
* 2024 – zwycięstwo w Norway Chess 2024<ref>{{cytuj | autor = Jan Kozak | tytuł = Carlsen wygrywa Norway Chess, Ding wypada z czołówki świata! | data = 2024-06-08 | data dostępu = 2024-06-10 | opublikowany = Infoszach | url = https://infoszach.pl/2024/06/08/carlsen-wygrywa-norway-chess-ding-wypada-z-czolowki-swiata/ | język = pl}}</ref>.

Wielokrotnie reprezentował Norwegię w turniejach drużynowych, m.in.: {{Uczestnik drużynowych zawodów szachowych|OL|2004|2006|2008|2010|2014}}<ref name="olimpbase-359x1rhf" /> oraz {{Uczestnik drużynowych zawodów szachowych|DME|2007}}, zdobywając srebrny medal za indywidualny wynik na I szachownicy<ref name="olimpbase-359x1rhf2" />.

Najwyższy [[ranking szachowy|ranking]] w dotychczasowej karierze osiągnął 1 maja 2014, z wynikiem 2882 punktów zajmował wówczas 1. miejsce na światowej liście [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|FIDE]]<ref name="ratings.fide-1503014" />. Jest to najwyższy w historii ranking uzyskany przez szachistę. Po pobiciu tego rekordu, w wywiadzie dla tygodnika [[Polityka (tygodnik)|Polityka]] powiedział<ref name="polityka-read" />:
{{Cytat
 |treść = Szachy traktuję jako batalię idei. Ja mam swoje plany, a mój przeciwnik własne. Cała zabawa polega na tym, by udowodnić, że moja ocena sytuacji jest trafniejsza. Im większy opór, tym przyjemność większa.
}}

W latach 2009–2010 Magnus Carlsen współpracował z byłym wieloletnim mistrzem świata, [[Garri Kasparow|Garrim Kasparowem]], który karierę zakończył w 2005 roku<ref name="Breaking news Carlsen and" /><ref name="Kasparov on ending his work" />. W 2012 Kasparow wyraził opinię, iż jego zdaniem Carlsen mógłby stosunkowo szybko osiągnąć poziom 2900 punktów rankingowych, gdyby tylko „zaczął pracować na poważnie”<ref name="Magnus Carlsen in the news" />.

W 2013 został wybrany do corocznego zestawienia tygodnika „[[Time (tygodnik)|Time]]”, obejmującego 100 najbardziej wpływowych ludzi na świecie, w kategorii ''Tytani''<ref name="time100.time-" /><ref name="chessbase-aspx2" />. W 2013 został norweskim sportowcem roku<ref name="norweskikiosk.blog-" /><ref name="nportal-" /> oraz otrzymał tytuł Osobowości Roku 2013 w Norwegii<ref name="norweskikiosk.blog-2" />.

20 lipca 2022 ogłosił, że nie zagra w meczu o mistrzostwo świata w 2023 przeciwko [[Jan Niepomniaszczi|Janowi Niepomniaszcziemu]] i rezygnuje z obrony tytułu<ref name="Magnus Carlsen rezygnuje" /><ref name="Magnus Carlsen to give up" /><ref name="BREAKING Carlsen Not To Defend" />.

W sierpniu 2023 roku, po raz pierwszy w karierze, wygrał [[Puchar Świata w szachach 2023|Puchar Świata w szachach]]<ref name="chesscom" />. W 2023 roku obronił wywalczone rok wcześniej tytuły mistrza świata w [[szachy szybkie|szachach szybkich]] i [[szachy błyskawiczne|błyskawicznych]]<ref name="tvpsport" />.

5 września wycofał się z turnieju Sinquefield Cup, dzień później po przegraniu z [[Hans Niemann|Hansem Niemannem]]<ref name="Magnus Carlsen wycofuje się" />. 26 września 2022 wydał oświadczenie, twierdząc, że Hans Niemann nie pierwszy raz oszukiwał, a podczas gry z nim w turnieju Sinquefield Cup Hans Niemann nie był skoncentrowany na partii<ref name="Magnus Carlsen nie gryzie" />. 20 października 2022 został pozwany, w tym jego firma [[Play Magnus Group]], przez Hansa Niemanna za zniesławienie na kwotę 100 mln $<ref name="Podejrzewają go o oszustwo" />. W czerwcu 2023 pozew został oddalony<ref name="Oddalono pozew Hansa Niemanna o zniesławienie na 100 milionów dolarów" />. W sierpniu 2023 doszedł do porozumienia z Hansem Niemannem<ref name="Tym skandalem żyło całe środowisko" />.

== Życie prywatne ==
W styczniu 2025 wziął ślub z Ellą Victorią Malone<ref>{{cytuj | autor = Tarjei J. Svensen | tytuł = Król szachów Magnus Carlsen poślubił swoją królową Ellę Victorię | data = 2025-01-04 | data dostępu = 2025-05-16 | opublikowany = Chess.com | url = https://www.chess.com/pl/news/view/krol-szachow-magnus-carlsen-poslubil-swoja-krolowa-elle-victorie-malone | język = pl}}</ref><ref>{{cytuj | autor = Simon Zetlitz Nessler | tytuł = Magnus Carlsen skal gifte seg med Ella Victoria Malone | data = 2025-01-02 | data dostępu = 2025-05-16 | opublikowany = NRK | url = https://www.nrk.no/sport/magnus-carlsen-skal-gifte-seg-med-ella-victoria-malone-1.17166702 | język = nb}}</ref><ref>{{cytuj | autor = Tarjei J. Svensen | tytuł = Magnus Carlsen Set To Marry Ella Victoria Malone After World Blitz Gold Medal | data = 2025-01-02 | data dostępu = 2025-05-16 | opublikowany = Chess.com | url = https://www.chess.com/news/view/magnus-carlsen-set-to-tie-the-knot-this-weekend | język = en}}</ref>. W maju 2025 poinformowali, że spodziewają się dziecka<ref>{{cytuj | autor = Tarjei J. Svensen | tytuł = Magnus Carlsen i Ella Victoria zostaną rodzicami | data = 2025-05-12 | data dostępu = 2025-05-16 | opublikowany = Chess.com | url = https://www.chess.com/pl/news/view/magnus-carlsen-i-ella-victoria-zostana-rodzicami | język = pl}}</ref>.

== Galeria ==
<gallery>
Plik:Magnus Carlsen(33).JPG|2004
Plik:Carlsen Magnus.jpg|Warszawa 2005
Plik:Carlsen Aronian.JPG|Linares 2007
Plik:London Chess Classic 2010 Calsen 02.jpg|Londyn 2010
Plik:Magnus Carlsen (2012) cropped.jpg|2012
Plik:Magnus Carlsen scheduled to be at CES 2014 (11590373564) (cropped).jpg|2014
Plik:World Chess Championship 2016 Game 6 - 2.jpg|2016
Plik:FIDE World FR Chess Championship 2019 - final four - Magnus Carlsen.jpg|2019
Plik:World Chess Championship 2021, game 07, Magnus Carlsen (SQ-cropped).jpg|2021
Plik:Magnus Carlsen in 2023 (52638550488).jpg|2023
</gallery>

== Przypisy ==
<references>
<ref name="6-Win">{{cytuj |autor = Venkatachalam Saravanan |tytuł = 6-Win Streak Helps Carlsen To Take 7th Title; Gunina Pips Kosteniuk To The Post |data = 2023-12-30 |data dostępu = 2023-12-30 |opublikowany = Chess.com |url = https://www.chess.com/news/view/2023-fide-world-blitz-chess-championship-day-2 |język = en}}</ref>
<ref name="archive-aspx">[https://archive.is/20130423005139/www.chessbase.com/Home/TabId/211/PostId/4009346/candidates-r14--leaders-lose-carlsen-qualifies-010413.aspx Candidates 2013 – leaders lose, Carlsen qualifies].</ref>
<ref name="bergensjakk-classics2007">[http://www.bergensjakk.no/gausdal/classics2007/ Gausdal Classics 2007].</ref>
<ref name="BREAKING Carlsen Not To Defend">{{cytuj |url = https://www.chess.com/news/view/magnus-carlsen-not-to-defend-chess-world-title |tytuł = Breaking: Carlsen Not To Defend World Title |opublikowany = chess.com |język = en |data dostępu = 2022-07-20}}</ref>
<ref name="Breaking news Carlsen and">{{cytuj |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5742 |tytuł = Breaking news: Carlsen and Kasparov join forces |data dostępu = 2009-09-08}}</ref>
<ref name="Carlsen Magnus">{{cytuj |url = https://ratings.fide.com/profile/1503014 |tytuł = Carlsen, Magnus |opublikowany = World Chess Federation – [[Międzynarodowa Federacja Szachowa|FIDE]] |data dostępu = 2025-03-11}}</ref>
<ref name="Carlsen najlepszy w Warszawie">{{cytuj |url = https://infoszach.pl/2023/05/25/carlsen-najlepszy-w-warszawie/ |tytuł = Carlsen najlepszy w Warszawie! |opublikowany = infoszach.pl |język = pl |data dostępu = 2023-08-22}}</ref>
<ref name="Carlsen Wins 4th Rapid World">{{cytuj |autor = Jack Rodgers (JackRodgers) |tytuł = Carlsen Wins 4th Rapid World Championship, Tan Takes Women’s Title |data dostępu = 2022-12-28 |opublikowany = Chess.com |url = https://www.chess.com/news/view/2022-fide-world-rapid-chess-championship-day-3 |język = en}}</ref>
<ref name="Carlsen wins London Chess">{{cytuj |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5990 |tytuł = Carlsen wins London Chess Classic 2009 |data dostępu = 2009-12-17}}</ref>
<ref name="Champions Chess Tour Magnus">{{cytuj |url = https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2022-09-25/champions-chess-tour-magnus-carlsen-pokonal-arjuna-erigaisiego-w-finale/ |tytuł = Champions Chess Tour: Magnus Carlsen pokonał Arjuna Erigaisiego w finale |opublikowany = polsatsport.pl |język = pl |data dostępu = 2022-09-26}}</ref>
<ref name="chessbase-aspx">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/Home/TabId/211/PostId/4011175/sinquefield-06-magic-magnus-swindles-160913.aspx |tytuł = Sinquefield 06: Magic Magnus Swindles |opublikowany = chessbase.com |archiwum = https://web.archive.org/web/20130927180002/http://www.chessbase.com/Home/TabId/211/PostId/4011175/sinquefield-06-magic-magnus-swindles-160913.aspx |zarchiwizowano = 2013-09-27}}</ref>
<ref name="chessbase-aspx2">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.de/Home/TabId/176/PostId/4009555/magnus-carlsen-titan-220413.aspx |tytuł = Magnus Carlsen: „Titan” |opublikowany = chessbase.de |archiwum = https://web.archive.org/web/20130530233954/http://www.chessbase.de/Home/TabId/176/PostId/4009555/magnus-carlsen-titan-220413.aspx |zarchiwizowano = 2013-05-30}}</ref>
<ref name="chessbase-newsid-3722">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=3722 Anand wins Morelia/Linares 2007 by a full point].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-4493">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4493 Linares 2008: Anand wins Super-GM].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-4610">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4610 First FIDE Grand Prix in Baku].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-4712">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=4712 Aerosvit 2008: Carlsen wins by a full point].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-6457">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6457 Kings’ Tournament Medias Bazna/Romania 2010].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-6644">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6644 Carlsen beats Anand, wins Arctic Securities Rapid].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-6666">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6666 Magnus pounds The World in RAW Chess Challenge].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-6778">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6778 Nanjing R10: Magnus wins with 2900+ performance].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-7309">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=7309 Media Kings Rd10: Carlsen-Karjakin draw, Carlsen wins Medias 2011].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-7417">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=7417 Biel Rd.10: Morozevich wins game, Carlsen set and match].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-7597">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=7597 Bilbao Masters – Carlsen takes first after blitz tiebreak].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-8315">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=8315 Karjakin wins the Astana World Rapid Chess Championship 2012].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-8700">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=8700 LCC R9: Carlsen first, Kramnik second, both with big wins].</ref>
<ref name="chessbase-newsid-8806">[http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=8806 Tata R13: Carlsen wins Wijk 2013 by 1½ points].</ref>
<ref name="chesscom">{{cytuj stronę |url = https://www.chess.com/pl/news/view/2023-puchar-swiata-fide-final-dzien-3 |tytuł = Carlsen wygrywa Puchar Świata po raz pierwszy w karierze! |opublikowany = [[chess.com]] |archiwum = https://web.archive.org/web/20230901183958/https://www.chess.com/pl/news/view/2023-puchar-swiata-fide-final-dzien-3 |język = pl |data dostępu = 2023-09-01}}</ref>
<ref name="chessdom-">[http://www.chessdom.com/magnus-carlsen-is-world-chess-champion-2013/ Magnus Carlsen is World Chess Champion 2013!]</ref>
<ref name="chessdom-2">[http://www.chessdom.com/carlsen-wins-zurich-chess-challenge-caruana-best-in-rapid/ Carlsen wins Zurich Chess Challenge].</ref>
<ref name="chessdom-3">[http://www.chessdom.com/magnus-carlsen-is-world-rapid-chess-champion/ Magnus Carlsen is World Rapid Chess Champion!]</ref>
<ref name="chessdom-4">[http://www.chessdom.com/magnus-carlsen-is-fide-world-chess-champion-2014/ Magnus Carlsen is FIDE World Chess Champion 2014!]</ref>
<ref name="Colin McGourty2024">{{cytuj |autor = Colin McGourty |tytuł = Carlsen Beats Caruana To Win Freestyle Chess G.O.A.T. Challenge |data = 2024-02-16 |data dostępu = 2024-05-13 |opublikowany = Chess.com |url = https://www.chess.com/news/view/2024-freestyle-chess-goat-challenge-day-8 |język = en}}</ref>
<ref name="Colin McGourty20242">{{cytuj |autor = Colin McGourty |tytuł = Carlsen wygrywa Superbet Rapid & Blitz Poland 2024 |data = 2024-05-12 |data dostępu = 2024-05-13 |opublikowany = Chess.com |url = https://www.chess.com/pl/news/view/2024-superbet-poland-rapid-blitz-dzien-5 |język = pl}}</ref>
<ref name="de.chessbase-">[http://de.chessbase.com/post/carlsen-gewinnt-in-wijk-aan-zee Carlsen gewinnt in Wijk aan Zee].</ref>
<ref name="en.chessbase-">[https://en.chessbase.com/post/tal-memorial-r9-aronian-carlsen-tie-for-first-carlsen-wins-on-tiebreak Tal Memorial 2011 – Aronian, Carlsen tie for first; Carlsen wins on tiebreak].</ref>
<ref name="en.chessbase-2">[http://en.chessbase.com/post/gashimov-r10-from-fool-to-king Gashimov R10: From Fool to King].</ref>
<ref name="en.chessbase-3">[http://en.chessbase.com/post/world-blitz-triple-crown-achieved World Blitz: Triple Crown Achieved!]</ref>
<ref name="Hikaru Nakamura Mistrzem">{{cytuj |url = https://www.chess.com/pl/news/view/2022-mistrzostwa-swiata-w-szachach-fischera-final |tytuł = Hikaru Nakamura Mistrzem Świata w szachach Fischera |opublikowany = chess.com |język = pl |data dostępu = 2022-10-31}}</ref>
<ref name="Imponujący wyczyn Carlsen">{{cytuj |tytuł = Imponujący wyczyn. Carlsen po raz piąty mistrzem świata |data = 2023-12-28 |data dostępu = 2023-12-28 |opublikowany = www.polsatsport.pl |url = https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2023-12-28/imponujacy-wyczyn-magnus-carlsen-po-raz-piaty-mistrzem-swiata/ |język = pl}}</ref>
<ref name="It s official Magnus Carlsen">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6027 |tytuł = It’s official: Magnus Carlsen is number one! |data dostępu = 2010-01-01}}</ref>
<ref name="Kasparov on ending his work">{{cytuj stronę |url = http://www.chessintranslation.com/2010/03/kasparov-on-ending-his-work-with-carlsen/ |tytuł = Kasparov on ending his work with Carlsen |język = en |data dostępu = 2011-01-18}}</ref>
<ref name="London Chess Classic 2010">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6875 |tytuł = London Chess Classic 2010 |data dostępu = 2010-12-16}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen3">{{cytuj |url = https://gloswielkopolski.pl/magnus-carlsen-po-dogrywce-pokonal-rameshbabe-pragnanandhe-i-pierwszy-raz-w-karierze-zdobyl-puchar-swiata-w-szachach/ar/c2-17829505 |tytuł = Magnus Carlsen po dogrywce pokonał Rameshbabę Pragnanandhę i pierwszy raz w karierze zdobył Puchar Świata w szachach |opublikowany = gloswielkopolski.pl |język = pl |data dostępu = 2023-08-24}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen in the news">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=8696 |tytuł = Magnus Carlsen in the news |język = en |data dostępu = 2012-12-08}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen nie gryzie">{{cytuj |url = https://przegladsportowy.onet.pl/szachy/ostre-stanowisko-magnusa-carlsena-uwazam-ze-niemann-oszukiwal-wiecej-razy/yrck2gf |tytuł = Magnus Carlsen nie gryzie się w język! „Uważam, że Niemann oszukiwał więcej razy” |opublikowany = przegladsportowy.onet.pl |język = pl |data dostępu = 2022-09-27}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen rezygnuje">{{cytuj |url = https://www.rmf24.pl/sport/news-magnus-carlsen-rezygnuje-z-obrony-tytulu-szachowego-mistrza-,nId,6168394#crp_state=1 |tytuł = Magnus Carlsen rezygnuje z obrony tytułu szachowego mistrza świata |opublikowany = rmf24.pl |język = pl |data dostępu = 2022-07-20}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen to give up">{{cytuj |url = https://chess24.com/en/read/news/magnus-carlsen-to-give-up-world-championship-title |tytuł = Magnus Carlsen to give up World Championship title |opublikowany = chess24.com |język = en |data dostępu = 2022-07-20}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen wins 5th Norway">{{cytuj |url = https://chess24.com/en/read/news/magnus-carlsen-wins-5th-norway-chess-title |tytuł = Magnus Carlsen wins 5th Norway Chess title |opublikowany = chess24.com |język = en |data dostępu = 2022-06-11}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen wins Croatia">{{cytuj |url = https://chess24.com/en/read/news/magnus-carlsen-wins-croatia-rapid-blitz |tytuł = Magnus Carlsen wins Croatia Rapid & Blitz |opublikowany = chess24.com |język = en |data dostępu = 2022-07-25}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen Wins FTX Crypto">{{cytuj |url = https://www.chess.com/news/view/carlsen-wins-ftx-crypto-cup-2022 |tytuł = Magnus Carlsen Wins FTX Crypto Cup |opublikowany = chess.com |język = en |data dostępu = 2022-08-22}}</ref>
<ref name="Magnus Carlsen wycofuje się">{{cytuj |url = https://www.chess.com/pl/news/view/magnus-carlsen-wycofuje-sie-z-turnieju-sinquefield-cup |tytuł = Magnus Carlsen wycofuje się z turnieju Sinquefield Cup |opublikowany = chess.com |język = pl |data dostępu = 2022-09-06}}</ref>
<ref name="Mecz o mistrzostwo świata: Carlsen obronił tytuł!!">{{cytuj |url = https://pzszach.pl/2016/11/24/mecz-o-mistrzostwo-swiata-carlsen-karjakin/ |tytuł = Mecz o mistrzostwo świata: Carlsen obronił tytuł!! |opublikowany = pzszach.pl |język = pl |data dostępu = 2022-08-04}}</ref>
<ref name="Mistrzostwa Świata w Szachach Szybkich i Błyskawicznych 2015">{{cytuj stronę |url = http://akademia-szachowa-mat.pl/blog/mistrzostwa-swiata-w-szachach-szybkich-i-blyskawicznych-2015/ |tytuł = Mistrzostwa Świata w Szachach Szybkich i Błyskawicznych 2015 |opublikowany = akademia-szachowa-mat.pl |data dostępu = 2022-08-04}}</ref>
<ref name="MŚ w szachach błyskawicznych">{{cytuj |url = https://www.polsatsport.pl/wiadomosc/2022-12-30/ms-w-szachach-blyskawicznych-magnus-carlsen-zostal-mistrzem-po-raz-szosty/ |tytuł = MŚ w szachach błyskawicznych: Magnus Carlsen został mistrzem po raz szósty |opublikowany = polsatsport.pl |język = pl |data dostępu = 2022-12-31}}</ref>
<ref name="Nanjing 2009 Carlsen wins">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5822 |tytuł = Nanjing 2009: Carlsen wins Pearl Spring with 3002 performance |data dostępu = 2009-10-09}}</ref>
<ref name="Norway Chess 2022 Carlsen">{{cytuj |url = https://www.fide.com/news/1805 |tytuł = Norway Chess 2022: Carlsen clinches fifth title |opublikowany = fide.com |język = en |data dostępu = 2022-06-15}}</ref>
<ref name="norweskikiosk.blog-">{{cytuj stronę |url = http://norweskikiosk.blog.pl/2014/01/04/narciarze-zaszachowani-na-gali-mistrzow-sportu/ |tytuł = Narciarze zaszachowani na gali mistrzów sportu. Sukces biathlonistów |opublikowany = norweskikiosk.blog.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20140302080005/http://norweskikiosk.blog.pl/2014/01/04/narciarze-zaszachowani-na-gali-mistrzow-sportu/ |zarchiwizowano = 2014-03-02}}</ref>
<ref name="norweskikiosk.blog-2">{{cytuj stronę |url = http://norweskikiosk.blog.pl/2014/01/01/szachista-lepszy-od-narciarzy-magnus-carlsen-osobowoscia-roku/ |tytuł = Szachista lepszy od narciarzy. Magnus carlsen osobowością roku |opublikowany = norweskikiosk.blog.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20140302075518/http://norweskikiosk.blog.pl/2014/01/01/szachista-lepszy-od-narciarzy-magnus-carlsen-osobowoscia-roku/ |zarchiwizowano = 2014-03-02}}</ref>
<ref name="nportal-">[http://www.nportal.no/news/2157/magnus-carlsen-zdobyl-trzy-nagrody-podczas-gali-sportu-idrettsgallaen-2014 Idrettsgallaen 2014].</ref>
<ref name="Oddalono pozew Hansa Niemanna o zniesławienie na 100 milionów dolarów">{{cytuj |url = https://sport.tvp.pl/70896277/oddalono-pozew-hansa-niemanna-o-znieslawienie-na-100-milionow-dolarow |tytuł = Oddalono pozew Hansa Niemanna o zniesławienie na 100 milionów dolarów |opublikowany = sport.tvp.pl |język = pl |data dostępu = 2023-08-23}}</ref>
<ref name="olimpbase-359x1rhf">[http://www.olimpbase.org/players/359x1rhf.html OlimpBase].</ref>
<ref name="olimpbase-359x1rhf2">[http://www.olimpbase.org/playerse/359x1rhf.html OlimpBase].</ref>
<ref name="Podejrzewają go o oszustwo">{{cytuj |url = https://eurosport.tvn24.pl/inne,132/szachy-pozew-hans-niemann-przeciwko-magnusowi-carlsenowi-amerykanin-zazadal-odszkodowania,1122191.html |tytuł = Podejrzewają go o oszustwo, zażądał wielomilionowego odszkodowania |opublikowany = eurosport.tvn24.pl |język = pl |data dostępu = 2022-10-22}}</ref>
<ref name="polityka-read">[http://www.polityka.pl/spoleczenstwo/artykuly/1534985,1,kandydat-na-szachowego-mistrza-swiata.read „Opus Magnus”], Polityka nr 5/2013 [dostęp 2012-07-13].</ref>
<ref name="ratings.fide-1503014">[http://ratings.fide.com/top_files.phtml?id=1503014 Top lists records: Carlsen, Magnus].</ref>
<ref name="russiachess-">{{cytuj stronę |url = http://russiachess.org/championship/detail/2012/sedmoi_memorial_talya/ |tytuł = Седьмой Мемориал Таля 2012 |opublikowany = russiachess.org |archiwum = https://web.archive.org/web/20131002101238/http://russiachess.org/championship/detail/2012/sedmoi_memorial_talya/ |zarchiwizowano = 2013-10-02}}</ref>
<ref name="tatasteelchess-player">{{cytuj stronę |url = http://www.tatasteelchess.com/history/player/id/100 |tytuł = Tata Steel Chess: Biography of Carlsen, Magnus |opublikowany = tatasteelchess.com |archiwum = https://web.archive.org/web/20111226173413/http://www.tatasteelchess.com/history/player/id/100 |zarchiwizowano = 2011-12-26}}</ref>
<ref name="theweekinchess-">[http://theweekinchess.com/chessnews/events/5th-final-masters-sao-paulo-and-bilbao-2012/magnus-carlsen-wins-5th-final-masters-after-blitz-playoff-against-caruana 5th Final Masters Sao Paulo Bilbao 2012].</ref>
<ref name="theweekinchess-2">[http://theweekinchess.com/chessnews/events/3rd-grenke-chess-classic-2015/carlsen-wins-grenke-classic-after-armageddon-tie-break Carlsen wins GRENKE Classic after armageddon tie-break].</ref>
<ref name="time100.time-">[http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/magnus-carlsen/ The 2013 TIME 100].</ref>
<ref name="tvpsport">{{cytuj stronę |url = https://sport.tvp.pl/75094239/ms-w-szachach-blyskawicznych-siodmy-triumf-magnusa-carlsena-10-miejsce-dudy |tytuł = MŚ w szachach błyskawicznych. Siódmy triumf Magnusa Carlsena, 10. miejsce Dudy |opublikowany = [[TVP Sport]] |archiwum = https://web.archive.org/web/20231230203104/https://sport.tvp.pl/75094239/ms-w-szachach-blyskawicznych-siodmy-triumf-magnusa-carlsena-10-miejsce-dudy |język = pl |data dostępu = 2023-12-30}}</ref>
<ref name="twic658">[http://www.theweekinchess.com/html/twic658.html#2 Candidates Matches 2007].</ref>
<ref name="twic665">[http://www.theweekinchess.com/html/twic665.html#2 40th Biel Chess Festival 2007].</ref>
<ref name="Tym skandalem żyło całe środowisko">{{cytuj |tytuł = Tym skandalem żyło całe środowisko. Mistrz świata przyznał się do błędu |data dostępu = 2023-10-02 |opublikowany = Przegląd Sportowy Onet |url = https://przegladsportowy.onet.pl/szachy/tym-skandalem-zylo-cale-srodowisko-mistrz-swiata-przyznal-sie-do-bledu/m9egk6l |język = pl}}</ref>
<ref name="Vanessa West2024">{{cytuj |autor = Vanessa West |tytuł = Carlsen Wins Casablanca Chess, Climbs Kasparov’s Everest |data = 2024-05-19 |data dostępu = 2024-05-21 |opublikowany = Chess.com |url = https://www.chess.com/news/view/2024-casablanca-chess-day-2 |język = en}}</ref>
<ref name="World Blitz Championship">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5923 |tytuł = World Blitz Championship 2009: Carlsen wins by three-point margin |data dostępu = 2009-11-18}}</ref>
<ref name="XXII León Masters 2009 Carlsen">{{cytuj stronę |url = http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=5495 |tytuł = XXII León Masters 2009: Carlsen beats Ivanchuk in final |data dostępu = 2009-06-11}}</ref>
<ref name="Najlepszy w historii">{{cytuj stronę|url=https://en.chessbase.com/post/magnus-carlsen-best-player-award-2024|tytuł=Carlsen speaks against lifting the suspensions on Russia and Belarus|data dostępu=2024-10-22|autor=André Schulz|data=2024-09-22|opublikowany=chessbase.com|język=en}}</ref>
<ref name="FIDE Top players Standard">{{cytuj |tytuł = FIDE Top players – Standard Top 100 Players March 2025 |data dostępu = 2025-03-11 |opublikowany = ratings.fide.com |url = https://ratings.fide.com/top.phtml |język = en}}</ref>
<ref name="Period March 2025 Rank Norway">{{cytuj stronę |url = https://ratings.fide.com/rankings.phtml?country=NOR |tytuł = Period: March 2024. Rank Norway |data = 1 marca 2025 |opublikowany = Międzynarodowa Federacja Szachowa |data dostępu = 2025-03-11}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* [[Simen Agdestein]] ''Wonderboy: How Magnus Carlsen became the Youngest Chess Grandmaster in the World'', Interchess 2004, {{ISBN|90-5691-131-7}}.
* {{fide2|id=1503014|name=Carlsen, Magnus}}
* [https://ratings.fide.com/title_applications.phtml?details=1&id=1503014&title=GM&pb=5 Title Applications (GM): Carlsen, Magnus] {{lang|en}}
* [https://snl.no/Magnus_Carlsen Magnus Carlsen – Store norske leksikon] {{lang|no}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{partie365|id=Magnus_Carlsen}}
* {{fide|id=1503014}}
* [https://en.chessbase.com/post/magnus-carlsen-now-we-are-eighteen Magnus Carlsen – now we are eighteen] {{lang|en}}
* [http://www.konikowski.net/carlsen.php Wirtuozi szachów: Magnus Carlsen]
* [https://www.chessgraphs.com/ Chessgraphs.com] rating history for Magnus Carlsen, graphed in comparison to other top chess players

{{Mistrzowie świata w szachach}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Carlsen, Magnus}}
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Tønsbergu]]
[[Kategoria:Mistrzowie świata w szachach]]
[[Kategoria:Norwescy arcymistrzowie szachowi]]
[[Kategoria:Szachiści XXI wieku]]
[[Kategoria:Szachiści FC St. Pauli]]
[[Kategoria:Szachiści Magiku Extremadura]]
[[Kategoria:Szachiści Offerspill SK]]
[[Kategoria:Szachiści OSG Baden-Baden]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1990]]
[[Kategoria:Szachiści Asker SK]]
[[Kategoria:Szachiści Miki Erywań]]
[[Kategoria:Szachiści Vålerengi SK]]
[[Kategoria:Szachiści SF Berlin 1903]]

title: · Magnus CarlsenSven Magnus Øen Carlsen

Pełne imię i nazwisko: Sven Magnus Øen Carlsen

Data i miejsce urodzenia: 30 listopada 1990 · Tønsberg

Obywatelstwo: Norwegia

Tytuł szachowy: arcymistrz (2004)


text:
# Färgens östra strand
Färgens östra strand – miejscowość (tätort) w Szwecji, w regionie administracyjnym (län) Västra Götaland, w gminie Alingsås.
Według danych Szwedzkiego Urzędu Statystycznego liczba ludności wyniosła: 257 (31 grudnia 2015), 286 (31 grudnia 2018) i 286 (31 grudnia 2019).

title: Färgens östra strand

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Färgens östra strand
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = SWE
 |1. jednostka administracyjna = [[Västra Götaland]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Alingsås|Alingsås]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna =
 |stanowisko zarządzającego    =
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 1,37<ref name="scb" />
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2018
 |liczba ludności              = 286<ref name="scb">{{Cytuj stronę |url = https://www.scb.se/contentassets/2ae651f3169142a7a5812c0aaa4a6070/mi0810_2019a01_tatorter2018_bef_arealer.xlsx |tytuł = Statistiska tätorter 2018; befolkning, landareal, befolkningstäthet |opublikowany = Statistikmyndigheten SCB |język = sv |data = 2020-03-20 |data dostępu = 2020-09-08 |archiwum = https://web.archive.org/web/20200324084732/https://www.scb.se/contentassets/2ae651f3169142a7a5812c0aaa4a6070/mi0810_2019a01_tatorter2018_bef_arealer.xlsx |zarchiwizowano = 2020-03-24 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 208<ref name="scb" />
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Västra Götaland
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Färgens östra strand''' – miejscowość ([[tätort]]) w [[Szwecja|Szwecji]], w regionie administracyjnym ([[Podział administracyjny Szwecji|''län'']]) [[Västra Götaland]], w gminie [[Gmina Alingsås|Alingsås]].

Według danych Szwedzkiego Urzędu Statystycznego liczba ludności wyniosła: 257 (31 grudnia 2015), 286 (31 grudnia 2018) i 286 (31 grudnia 2019)<ref name="scb" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Alingsås}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Alingsås]]

title: Färgens östra strand

Państwo: Szwecja

Region: Västra Götaland

Gmina: Alingsås


text:
# Kotwica (wędkarstwo)
Kotwica (kotwiczka) – podwójny, potrójny lub poczwórny (ten ostatni obecnie rzadziej spotykany) haczyk wędkarski.
Złożony jest z ramion w kształcie haczyków i oczka tworzonego najczęściej przez dwa ramiona wygięte z jednego kawałka drutu. Trzecie ramię jest zwykle dolutowane. Jedno z ramion tworzących oczko może być odginane, co przyspiesza wymianę kotwiczki na inną. Kotwice przystosowane do umieszczania żywej przynęty mogą mieć jedno z ramion krótsze – służy ono do wbijania w ciało rybki przynętowej.

title: Kotwica (wędkarstwo)

wikitext:
[[Plik:TrebleHook.jpg|thumb|200px|Kotwiczka trójramienna – widoczny przylutowany jeden z haków]]
'''Kotwica''' (''kotwiczka'') – podwójny, potrójny lub poczwórny (ten ostatni obecnie rzadziej spotykany) [[haczyk wędkarski]].

Złożony jest z ramion w kształcie haczyków i oczka tworzonego najczęściej przez dwa ramiona wygięte z jednego kawałka [[drut]]u. Trzecie ramię jest zwykle [[lutowanie|dolutowane]]. Jedno z ramion tworzących oczko może być odginane, co przyspiesza wymianę kotwiczki na inną. Kotwice przystosowane do umieszczania żywej [[przynęta|przynęty]] mogą mieć jedno z ramion krótsze – służy ono do wbijania w ciało rybki przynętowej<ref>Jerzy Komar, ''Słownik wędkarski'', Graf-Punkt, Warszawa, 1993, s. 92-93, {{ISBN|83-86091-01-0}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Sprzęt wędkarski]]