text:
# Exemplum
Exemplum, egzemplum, kommemoracja (łac. commemoratio), przykład (łac. exemplum), wzór (łac. model) – w retoryce i dialektyce argument z wydarzenia lub wydarzeń rzeczywistych czy fikcyjnych, który jest elementem wypowiedzi. Podczas argumentacji exemplum jest przesłanką prowadzącą przez podobieństwo (łac. similitudo) lub porównanie (łac. comparatio) do orzekania o podmiocie wnioskowania.
Exemplum może być zaledwie antonomazją (czyli np. zastosowaniem imienia postaci historycznej lub literackiej do udowodnienia jakiejś cechy), krótkim porównaniem użytym w funkcji argumentu albo rozbudowaną narracją z tezą, w formie opowiadania prawdziwego, fikcyjnego lub prawdopodobnego.
Teoria exemplum, egzemplifikacja, jest uważana za jeden z najważniejszych działów retoryki. Podstawy egzemplifikacji sformułował w starożytności Arystoteles, jego twierdzenia rozwinęli Cyceron i Kwintylian.
Od późnej starożytności niektóre popularne, dłuższe exempla zaczęto oddzielać od całości wypowiedzi i przekształcać w odrębny, narracyjny gatunek literacki. W średniowieczu zbierano użyteczne dla przygotowania argumentacji, standardowe opowiadania w specjalne zbiory, zwane exempla. Zbiory te odegrały istotną rolę w kształtowaniu prozatorskiej sztuki narracyjnej, zwłaszcza nowelistyki.
We współczesnym piśmiennictwie exemplum bywa mylone z opowiadaniem, ponieważ niektórzy autorzy błędnie używają tych terminów zamiennie. Nie każde opowiadanie jest exemplum – staje się nim wówczas, gdy zostaje użyte w funkcji argumentu.

## Historia
Podstawy egzemplifikacji sformułował w IV wieku przed Chrystusem Arystoteles. W traktacie Topiki omówił argumentację z przykładów, natomiast w Retoryce przedstawił ich całościową systematykę oraz szczegółowo omówił zastosowanie. Według opinii Arystotelesa: argumentowanie za pomocą exemplum najbardziej nadaje się do wypowiedzi politycznej. (...) Wypowiedź polityczna dotyczy bowiem przyszłych wypadków. Toteż autor, chcąc podać ich przykłady, musi sięgać po zdarzenia minione.
W starożytności uważano exemplum za drugi pod względem siły perswazyjnej rodzaj argumentu, po entymemacie. Rola exemplum zaczęła rosnąć w retoryce chrześcijańskiej, począwszy od Tertuliana, Ambrożego, Hieronima i Augustyna. W XIII wieku exemplum zostało uznane za argument o najwyższej sile perswazji, do czego przyczyniło się przede wszystkim stanowisko kaznodziejów franciszkańskich i dominikańskich.

## Rodzaje exemplum
W retoryce i literaturze przyjmuje się najczęściej systematykę exemplum, którą w I wieku zaproponował Kwintylian w swoim Kształceniu mówcy. Na podstawie dzieł Arystotelesa i Cycerona, Kwintylian podzielił exempla na podobne, niepodobne i przeciwstawne.

### Exemplum podobne
Exemplum podobne (łac. exemplum simile) występuje w dwóch odmianach – jako exemplum w pełni podobne lub exemplum nierównie podobne.

#### Exemplum w pełni podobne
Exemplum w pełni podobne (łac. exemplum a praecedenti) polega na argumentowaniu z precedensu, czyli na podstawie równoległości dwóch przypadków. Skoro za identyczny czyn Jan został skazany na śmierć, taką samą karę należy zasądzić Markowi. Twój ojciec, królu, podzielił państwo pomiędzy synów, ty musisz postąpić podobnie. Minister spraw zagranicznych Rosji został przyjęty przez królową brytyjską, więc także polski minister powinien zostać zaproszony do pałacu.

#### Exemplum nierównie podobne
W exemplum nierównie podobnym (łac. exemplum impar) porównuje się dwa przypadki nierównolegle – casus maior („przypadek większy”) z casus minor („przypadkiem mniejszym”). Exempla tego typu dzielą się one na wyprowadzone z „większego” i zastosowane do „mniejszego” (łac. exemplum ex maiore ad minus ductum) oraz na wyprowadzone z „mniejszego” i zastosowane do „większego” (łac. exemplum ex minore ad maius ductum).
Jednym z najbardziej popularnych exemplum ex minore ad maius ductum w historii retoryki i literatury było opowiadanie o okręcie w czasie burzy, którego używano jako argumentu za potrzebą solidarności a przeciw egoizmowi w życiu społecznym, przyrównując okręt do ojczyzny. Exemplum to było znane Cyceronowi i wielu jego naśladowcom. W literaturze polskiej użył je w Kazaniu wtórym Piotr Skarga: gdy okręt tonie, a wiatry go przewracają, głupi tłumoczki swoje i skrzynki opatruje i na nich leży, a do obrony nie idzie, i mniema, że się sam miłuje, a on sam się pogubił. Bo gdy okręt obrony nie ma i on ze wszystkim, co zebrał, utonąć musi. A gdy skrzynkami i majętnością, którą ma w okręcie, pogardzi, a z innymi się do obrony okrętu nie uda, swego wszystkiego zapomniawszy, dopiero swe wszystko pozyskał i sam zdrowie zachował. Ten najmilszy okręt ojczyzny naszej wszystkich nas niesie, wszystko w nim mamy, co mamy. Gdy się z okrętem źle dzieje, gdy dziur jego nie zatykamy, gdy wody z niego nie wylewamy, gdy się o zatrzymanie jego nie staramy, gdy dla bezpieczności jego wszytkim, co w domu jest nie pogardzimy – zatonie i z nim my sami poginiemy.
Często używanym exemplum ex maiore ad minus ductum było argumentowanie o niezwykłości cech jakiegoś człowieka poprzez przyrównanie go do heroicznego bohatera. Stanisław Orzechowski w Żywocie i śmierci Jana Tarnowskiego dowodził wielkości zmarłego hetmana, porównując go do Herkulesa: sam ten został był w znamienitej ojczyźnie swej. Mógł być użyć swej woli. Ale się jemu toż trafiło, co i Herkulesowi za wieku dawnego, który w młodości rozmyślając sobie, w którą by się drogę udać na świecie miał, na puszczy widział dwie pannie: jedną Rozkosz, drugą Cnotę. Rozkosz mu zalecała dziewki, biesiady, pieszczoty, maszkary, psy, kotki; a druga, to jest Cnota, obiecowała mu srogość życia, nieprzyjaźni, niebezpieczeństwa, pracy i wojny. Tu więc Herkules, gdy zobaczył w tej Rozkoszy być upadek, udał się za Cnotą, za którą sławę i błogosławieństwo wieczne tudzież w tyle było.

### Exemplum niepodobne
Exemplum niepodobne, odmienne lub przewyższające (łac. exemplum dissimile) to argumentowanie z częściowego niepodobieństwa, które może zasadzać się na rozmaitych elementach znaczeniowych. Kwintylian twierdził, że cechuje się ono wielką różnorodnością, ponieważ zwraca uwagę na rodzaj, zwyczaj, czas, miejsce i tym podobne. W exemplum tego typu, argumentując z dwóch wydarzeń podobnych, kwestionuje się podobieństwo jakiegoś elementu, przewyższając ten element we wniosku. Kwintylian podał następujący przykład: Brutus zabił swoich synów za szpiegostwo przeciwko państwu, Maniliusz zaś pozbawił życia własnych za to, iż byli waleczni. Napięcie pomiędzy podobieństwem a niepodobieństwem powoduje, że exemplum dissimile ma bardzo dużą siłę perswazyjną.
Jerzy Ossoliński, dowodząc urody i cnót panny młodej w mowie weselnej, użył typowego argumentu z exemplum niepodobnego: niech dla swej Angeliki szaleje zapalczywy Orland, niech za Kloryndą bierzy Tanared, swoje porzuciwszy obozy, niech Rynald jednej gładkiej niewolnikiem zostawa. Szczęśliwyś Wasza Miłość rycerz, gdy bez wielkiej prace i ciekawości, z samej łaski królowej Jejmości tę bierzesz, która niefarbowaną gładkością, urodzenia zacnością, cnót wysokich bogatem zbiorem, tamte starych wieków ozdoby bez żadnego przechodzi paragonu.

### Exemplum przeciwstawne
Exemplum przeciwstawne (łac. exemplum contrarium) to dowodzenie z całkowitego braku podobieństwa. Cyceron, gdy oskarżał Werresa o zdzierstwa, których ten się dopuścił zarządzając Sycylią, zastosował w swej słynnej mowie między innymi taki argument: kiedyś Marcellinus oddał Syrakuzom ich skarby, choć byli nieprzyjaciółmi – Werres zaś ograbił teraz sojuszników. Exemplum przeciwstawne jest więc dowodzeniem przez kontrast, przeciwstawieniem dwóch całkowicie odmiennych wydarzeń lub cech.
W Kazaniu siódmym Piotr Skarga udowadniał tezę, że posłowie powinni uchylić złe a ustanowić sprawiedliwe i mądre prawa, używając argumentu z exemplum przeciwstawnego: Maurycjusz cesarz pisał i wydawał niektóre złe prawa swe, przeciw prawom Boskim i kościelnym. Upominał go o to i gromił ś. papież Grzegorz Wielki. A gdy się na jego przestrogę upamiętać i złych onych praw psować i odwołać nie chciał, sam go Pan Bóg obiecał karać i upomniał go, aby sobie karanie obierał abo na tym świecie, abo na onym. On wolał tu w tym żywocie cierpieć i oznajmił mu Pan Bóg, że Fokas żołnierz zabić go miał i dom jego wygubić. (...) Nie życzcie sobie i potomstwu swemu takich szkód dusznych i zwierzchnych, które ze złych praw pochodzą. Pohamujcie te bestyje nierozumne, aby niewinnych nie mordowały i nie uciskały. Nie skwapiajcie się też na pisanie i rozmnażanie konstytucyj.

## Odmiany exemplum
Arystoteles, a za nim Cyceron, wyróżnili trzy odmiany (gatunki) exemplum, które różnią się stosunkiem do prawdziwości i prawdopodobieństwa przedstawianych faktów – historię, fabułę oraz argument. Podział ten został zapożyczony z teorii narracji.

### Historia
Historia (łac. historia) to exemplum oparte na faktach, które się wydarzyły naprawdę a których prawdopodobieństwu, nawet w literackiej wersji relacji o nich, nie sposób zaprzeczyć. Historia jest prawdziwa, ponieważ opowiada o tym, co istotnie się zdarzyło. W egzemplifikacji nie chodzi jednak o fakty, które wydarzyły się obiektywnie, ale o takie, co do których panuje powszechne przekonanie, że są prawdziwe. Dlatego w starożytności zaliczano do historii np. exempla z życia bogów czy bohaterów mitologii grecko-rzymskiej, a w czasach późniejszych exempla biblijne – niezależnie od ich rzeczywistej, historycznej wiarygodności.

### Fabuła
Fabuła (łac. fabula) to exemplum przedstawiające fakty, które nie są ani prawdziwe, ani prawdopodobne. Fabuła jest w tym sensie nieprawdziwa i nieprawdopodobna, ponieważ to, co zostało opowiedziane, nigdy się nie wydarzyło. Autorzy często używali podczas exemplum cytatów lub streszczeń dzieł literackich (np. tragedii czy bajek typu ezopowego). Współcześnie tę odmianę stosuje się rzadziej, na przykład opierając exemplum na jakimś utworze powszechnie znanym w kulturze masowej. Wartość perswazyjna fabuły opiera się przede wszystkim na autorytecie autora lub dzieła, na które powołuje się autor.

### Argument
Argument (łac. argumentum) to exemplum opowiadające o faktach, które nigdy się nie wydarzyły, ale które były prawdopodobne. Jest więc argument, podobnie jak fabuła, exemplum fikcyjnym – chociaż nie fantastycznym, lecz realnym. Opowiada o czymś, co nigdy się nie wydarzyło, ale wydarzyć się mogło. Współcześnie nazywa się zwykle takie exemplum np. alternatywną wizją historii.

## Topika egzemplifikacyjna
Topos, czyli miejsce wspólne z exemplum, to argument opierający swoją moc dowodzenia na przekonaniach pewnej wspólnoty, dla której właściwy jest sposób myślenia, mówienia czy pisania uznający określone sądy i wartości za konieczne lub prawdziwe. Wniosek z takiego exemplum sam z siebie ma dużą siłę dowodową w obrębie wspólnoty, w której funkcjonuje. Opiera się bowiem na zgodzie powszechnej (łac. consensus omnium), to znaczy na więzach kulturowych łączących autora i odbiorców. Analizą i systematyką miejsc wspólnych z exemplów zajmuje się topika egzemplifikacyjna.
Exemplum z toposu wyróżnia się tym, że z opartych na więzach kulturowych przykładów się korzysta, ale się ich nie tworzy. Autor więc wpierw odnajduje standardowe exemplum, a następnie wydobywa z niego argument. Dlatego exemplum z toposu jest trwale synchroniczne i opiera się, jak to ujął Arystoteles, na wielowiekowej obecności sensu.
Potencjalnym miejscem wspólnym z exemplum jest każde powszechnie znane opowiadanie. Opowiadanie to staje się toposem, gdy zostaje użyte w funkcji argumentu.
Jednym z najstarszych przykładów, przewijającym się w kulturze europejskiej, jest opowieść o puszce Pandory Bogowie, mszcząc się na Prometeuszu za ukradziony ogień, ulepili z gliny kobietę, nazwaną „Dawczynią wszystkiego” (Pandora), ponieważ od każdego z bogów otrzymała w puszce wszelkie sposoby unieszczęśliwiania ludzi. Pandorę poślubił brat Prometeusza „Mądry po szkodzie” (Epitemeusz), który za namową żony otworzył puszkę, wypuszczając na świat choroby i plagi. Do dna puszki przywarła jednak nadzieja. Opowieść ta była przez wieki w niezliczonych wypowiedziach lub utworach literackich używana jako topos z exemplum, służący do udowodnienia tez, że „zgotowany ludziom los jest mściwy i okrutny”, „ciekawość kobiety i uległość mężczyzny sprowadzają nieszczęście”, czy też, że „na dnie każdej klęski jest jeszcze nadzieja”.

title: Exemplum

wikitext:
'''Exemplum''', '''egzemplum''', '''kommemoracja''' ([[Łacina|łac.]] ''commemoratio''), '''przykład''' ({{łac.|exemplum}}), '''wzór''' ({{łac.|model}}) – w [[Retoryka|retoryce]] i [[Dialektyka|dialektyce]] argument z wydarzenia lub wydarzeń rzeczywistych czy fikcyjnych, który jest elementem [[Wypowiedź|wypowiedzi]]. Podczas [[Argumentacja|argumentacji]] exemplum jest przesłanką prowadzącą przez podobieństwo (łac. ''similitudo'') lub [[porównanie]] (łac. ''comparatio'') do orzekania o podmiocie wnioskowania{{odn|Ziomek|1990|s=109}}.

Exemplum może być zaledwie [[Antonomazja|antonomazją]] (czyli np. zastosowaniem imienia postaci historycznej lub literackiej do udowodnienia jakiejś cechy), krótkim [[porównanie]]m użytym w funkcji argumentu albo rozbudowaną [[Narracja (retoryka)|narracją]] z tezą, w formie opowiadania prawdziwego, fikcyjnego lub prawdopodobnego{{odn|Ziomek|1990|s=109–110}}.

Teoria exemplum, [[egzemplifikacja]], jest uważana za jeden z najważniejszych działów [[Retoryka|retoryki]]{{odn|Ziomek|1990|s=109}}. Podstawy egzemplifikacji sformułował w starożytności [[Arystoteles]], jego twierdzenia rozwinęli [[Cyceron]] i [[Kwintylian]]{{odn|Ziomek|1990|s=109}}.

Od późnej starożytności niektóre popularne, dłuższe exempla zaczęto oddzielać od całości wypowiedzi i przekształcać w odrębny, narracyjny [[gatunek literacki]]. W średniowieczu zbierano użyteczne dla przygotowania argumentacji, standardowe opowiadania w specjalne zbiory, zwane [[exempla]]. Zbiory te odegrały istotną rolę w kształtowaniu [[proza]]torskiej sztuki narracyjnej, zwłaszcza [[Nowela|nowelistyki]]{{odn|Ziomek|1990|s=108}}.

We współczesnym piśmiennictwie exemplum bywa mylone z [[opowiadanie]]m, ponieważ niektórzy autorzy błędnie używają tych terminów zamiennie. Nie każde opowiadanie jest exemplum – staje się nim wówczas, gdy zostaje użyte w funkcji argumentu{{odn|Ziomek|1990|s=303}}.

== Historia ==
Podstawy egzemplifikacji sformułował w IV wieku przed Chrystusem [[Arystoteles]]. W traktacie ''[[Topiki]]'' omówił argumentację z przykładów, natomiast w ''Retoryce'' przedstawił ich całościową systematykę oraz szczegółowo omówił zastosowanie{{odn|Korolko|1990|s=85}}. Według opinii Arystotelesa: ''argumentowanie za pomocą exemplum najbardziej nadaje się do wypowiedzi politycznej. (...) Wypowiedź polityczna dotyczy bowiem przyszłych wypadków. Toteż autor, chcąc podać ich przykłady, musi sięgać po zdarzenia minione''{{odn|Korolko|1990|s=90}}.

W starożytności uważano exemplum za drugi pod względem siły perswazyjnej rodzaj argumentu, po [[Wnioskowanie entymematyczne|entymemacie]]. Rola exemplum zaczęła rosnąć w retoryce chrześcijańskiej, począwszy od [[Tertulian]]a, [[Ambroży z Mediolanu|Ambrożego]], [[Hieronim ze Strydonu|Hieronima]] i [[Augustyn z Hippony|Augustyna]]. W XIII wieku exemplum zostało uznane za argument o najwyższej sile perswazji, do czego przyczyniło się przede wszystkim stanowisko kaznodziejów [[Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych|franciszkańskich]] i [[Dominikanie|dominikańskich]]{{odn|Ziomek|1990|s=111–112}}.

== Rodzaje exemplum ==
W retoryce i literaturze przyjmuje się najczęściej systematykę exemplum, którą w I wieku zaproponował [[Kwintylian]] w swoim ''Kształceniu mówcy''. Na podstawie dzieł Arystotelesa i [[Cyceron]]a, Kwintylian podzielił exempla na podobne, niepodobne i przeciwstawne{{odn|Ziomek|1990|s=110}}.

=== Exemplum podobne ===
Exemplum podobne ([[Łacina|łac.]] ''exemplum simile'') występuje w dwóch odmianach – jako exemplum w pełni podobne lub exemplum nierównie podobne{{odn|Ziomek|1990|s=110}}.

==== Exemplum w pełni podobne ====
Exemplum w pełni podobne ([[Łacina|łac.]] ''exemplum a praecedenti'') polega na argumentowaniu z precedensu, czyli na podstawie równoległości dwóch przypadków. ''Skoro za identyczny czyn Jan został skazany na śmierć, taką samą karę należy zasądzić Markowi. Twój ojciec, królu, podzielił państwo pomiędzy synów, ty musisz postąpić podobnie. Minister spraw zagranicznych Rosji został przyjęty przez królową brytyjską, więc także polski minister powinien zostać zaproszony do pałacu''{{odn|Ziomek|1990|s=110}}.

==== Exemplum nierównie podobne ====
W exemplum nierównie podobnym ([[Łacina|łac.]] ''exemplum impar'') porównuje się dwa przypadki nierównolegle – ''casus maior'' („przypadek większy”) z ''casus minor'' („przypadkiem mniejszym”). Exempla tego typu dzielą się one na wyprowadzone z „większego” i zastosowane do „mniejszego” (łac.'' exemplum ex maiore ad minus ductum'') oraz na wyprowadzone z „mniejszego” i zastosowane do „większego” (łac. ''exemplum ex minore ad maius ductum''){{odn|Ziomek|1990|s=110}}.

Jednym z najbardziej popularnych ''exemplum ex minore ad maius ductum'' w historii retoryki i literatury było opowiadanie o okręcie w czasie burzy, którego używano jako argumentu za potrzebą solidarności a przeciw egoizmowi w życiu społecznym, przyrównując okręt do ojczyzny. Exemplum to było znane Cyceronowi i wielu jego naśladowcom. W literaturze polskiej użył je w ''Kazaniu wtórym'' [[Piotr Skarga]]: ''gdy okręt tonie, a wiatry go przewracają, głupi tłumoczki swoje i skrzynki opatruje i na nich leży, a do obrony nie idzie, i mniema, że się sam miłuje, a on sam się pogubił. Bo gdy okręt obrony nie ma i on ze wszystkim, co zebrał, utonąć musi. A gdy skrzynkami i majętnością, którą ma w okręcie, pogardzi, a z innymi się do obrony okrętu nie uda, swego wszystkiego zapomniawszy, dopiero swe wszystko pozyskał i sam zdrowie zachował. Ten najmilszy okręt ojczyzny naszej wszystkich nas niesie, wszystko w nim mamy, co mamy. Gdy się z okrętem źle dzieje, gdy dziur jego nie zatykamy, gdy wody z niego nie wylewamy, gdy się o zatrzymanie jego nie staramy, gdy dla bezpieczności jego wszytkim, co w domu jest nie pogardzimy – zatonie i z nim my sami poginiemy''{{odn|Ziomek|1990|s=108}}.

Często używanym ''exemplum ex maiore ad minus ductum'' było argumentowanie o niezwykłości cech jakiegoś człowieka poprzez przyrównanie go do heroicznego bohatera. [[Stanisław Orzechowski (pisarz)|Stanisław Orzechowski]] w ''Żywocie i śmierci Jana Tarnowskiego'' dowodził wielkości zmarłego [[Jan Amor Tarnowski|hetmana]], porównując go do [[Herkules]]a: ''sam ten został był w znamienitej ojczyźnie swej. Mógł być użyć swej woli. Ale się jemu toż trafiło, co i Herkulesowi za wieku dawnego, który w młodości rozmyślając sobie, w którą by się drogę udać na świecie miał, na puszczy widział dwie pannie: jedną Rozkosz, drugą Cnotę. Rozkosz mu zalecała dziewki, biesiady, pieszczoty, maszkary, psy, kotki; a druga, to jest Cnota, obiecowała mu srogość życia, nieprzyjaźni, niebezpieczeństwa, pracy i wojny. Tu więc Herkules, gdy zobaczył w tej Rozkoszy być upadek, udał się za Cnotą, za którą sławę i błogosławieństwo wieczne tudzież w tyle było''{{odn|Ziomek|1990|s=109}}.

=== Exemplum niepodobne ===
Exemplum niepodobne, odmienne lub przewyższające ([[Łacina|łac.]] ''exemplum dissimile'') to argumentowanie z częściowego niepodobieństwa, które może zasadzać się na rozmaitych elementach znaczeniowych. Kwintylian twierdził, że ''cechuje się ono wielką różnorodnością, ponieważ zwraca uwagę na rodzaj, zwyczaj, czas, miejsce i tym podobne''. W exemplum tego typu, argumentując z dwóch wydarzeń podobnych, kwestionuje się podobieństwo jakiegoś elementu, przewyższając ten element we wniosku. Kwintylian podał następujący przykład: ''Brutus zabił swoich synów za szpiegostwo przeciwko państwu, Maniliusz zaś pozbawił życia własnych za to, iż byli waleczni.'' Napięcie pomiędzy podobieństwem a niepodobieństwem powoduje, że ''exemplum dissimile'' ma bardzo dużą siłę perswazyjną{{odn|Lausberg|2002|s=256}}.

[[Jerzy Ossoliński]], dowodząc urody i cnót panny młodej w mowie weselnej, użył typowego argumentu z exemplum niepodobnego: ''niech dla swej Angeliki szaleje zapalczywy Orland, niech za Kloryndą bierzy Tanared, swoje porzuciwszy obozy, niech Rynald jednej gładkiej niewolnikiem zostawa. Szczęśliwyś Wasza Miłość rycerz, gdy bez wielkiej prace i ciekawości, z samej łaski królowej Jejmości tę bierzesz, która niefarbowaną gładkością, urodzenia zacnością, cnót wysokich bogatem zbiorem, tamte starych wieków ozdoby bez żadnego przechodzi paragonu''{{odn|Barłowska|2008|s=110}}.

=== Exemplum przeciwstawne ===
Exemplum przeciwstawne ([[Łacina|łac.]] ''exemplum contrarium'') to dowodzenie z całkowitego braku podobieństwa. Cyceron, gdy oskarżał Werresa o zdzierstwa, których ten się dopuścił zarządzając Sycylią, zastosował w swej słynnej mowie między innymi taki argument: ''kiedyś Marcellinus oddał Syrakuzom ich skarby, choć byli nieprzyjaciółmi – Werres zaś ograbił teraz sojuszników''. Exemplum przeciwstawne jest więc dowodzeniem przez kontrast, przeciwstawieniem dwóch całkowicie odmiennych wydarzeń lub cech{{odn|Ziomek|1990|s=111}}.

W ''Kazaniu siódmym'' Piotr Skarga udowadniał tezę, że posłowie powinni uchylić złe a ustanowić sprawiedliwe i mądre prawa, używając argumentu z exemplum przeciwstawnego: ''Maurycjusz cesarz pisał i wydawał niektóre złe prawa swe, przeciw prawom Boskim i kościelnym. Upominał go o to i gromił ś. papież Grzegorz Wielki. A gdy się na jego przestrogę upamiętać i złych onych praw psować i odwołać nie chciał, sam go Pan Bóg obiecał karać i upomniał go, aby sobie karanie obierał abo na tym świecie, abo na onym. On wolał tu w tym żywocie cierpieć i oznajmił mu Pan Bóg, że Fokas żołnierz zabić go miał i dom jego wygubić. (...) Nie życzcie sobie i potomstwu swemu takich szkód dusznych i zwierzchnych, które ze złych praw pochodzą. Pohamujcie te bestyje nierozumne, aby niewinnych nie mordowały i nie uciskały. Nie skwapiajcie się też na pisanie i rozmnażanie konstytucyj''{{odn|Skarga|2008|s=159–160}}.

== Odmiany exemplum ==
Arystoteles, a za nim Cyceron, wyróżnili trzy odmiany (gatunki) exemplum, które różnią się stosunkiem do prawdziwości i prawdopodobieństwa przedstawianych faktów – historię, fabułę oraz argument. Podział ten został zapożyczony z teorii [[Narracja (retoryka)|narracji]]{{odn|Ziomek|1990|s=83}}.

=== Historia ===
Historia ([[Łacina|łac.]] ''historia'') to exemplum oparte na faktach, które się wydarzyły naprawdę a których prawdopodobieństwu, nawet w literackiej wersji relacji o nich, nie sposób zaprzeczyć. Historia jest prawdziwa, ponieważ opowiada o tym, co istotnie się zdarzyło. W egzemplifikacji nie chodzi jednak o fakty, które wydarzyły się obiektywnie, ale o takie, co do których panuje powszechne przekonanie, że są prawdziwe. Dlatego w starożytności zaliczano do historii np. exempla z życia bogów czy bohaterów mitologii grecko-rzymskiej, a w czasach późniejszych exempla biblijne – niezależnie od ich rzeczywistej, historycznej wiarygodności{{odn|Ziomek|1990|s=83–84}}.

=== Fabuła ===
Fabuła ([[Łacina|łac.]] ''fabula'') to exemplum przedstawiające fakty, które nie są ani prawdziwe, ani prawdopodobne. Fabuła jest w tym sensie nieprawdziwa i nieprawdopodobna, ponieważ to, co zostało opowiedziane, nigdy się nie wydarzyło. Autorzy często używali podczas exemplum cytatów lub streszczeń dzieł literackich (np. tragedii czy bajek typu ezopowego). Współcześnie tę odmianę stosuje się rzadziej, na przykład opierając exemplum na jakimś utworze powszechnie znanym w kulturze masowej. Wartość perswazyjna fabuły opiera się przede wszystkim na autorytecie autora lub dzieła, na które powołuje się autor{{odn|Ziomek|1990|s=83–84}}.

=== Argument ===
Argument ([[Łacina|łac.]] ''argumentum'') to exemplum opowiadające o faktach, które nigdy się nie wydarzyły, ale które były prawdopodobne. Jest więc argument, podobnie jak fabuła, exemplum fikcyjnym – chociaż nie fantastycznym, lecz realnym. Opowiada o czymś, co nigdy się nie wydarzyło, ale wydarzyć się mogło. Współcześnie nazywa się zwykle takie exemplum np. alternatywną wizją historii{{odn|Ziomek|1990|s=83–84}}.

== Topika egzemplifikacyjna ==
[[Topos]], czyli miejsce wspólne z exemplum, to argument opierający swoją moc dowodzenia na przekonaniach pewnej wspólnoty, dla której właściwy jest sposób myślenia, mówienia czy pisania uznający określone sądy i wartości za konieczne lub prawdziwe. Wniosek z takiego exemplum sam z siebie ma dużą siłę dowodową w obrębie wspólnoty, w której funkcjonuje. Opiera się bowiem na zgodzie powszechnej ([[Łacina|łac.]] ''consensus omnium''), to znaczy na więzach kulturowych łączących autora i odbiorców. Analizą i systematyką miejsc wspólnych z exemplów zajmuje się [[topika]] egzemplifikacyjna{{odn|Bogdanowska|2008|s=35}}.

Exemplum z toposu wyróżnia się tym, że z opartych na więzach kulturowych przykładów się korzysta, ale się ich nie tworzy. Autor więc wpierw odnajduje standardowe exemplum, a następnie wydobywa z niego argument. Dlatego exemplum z toposu jest trwale synchroniczne i opiera się, jak to ujął Arystoteles, na wielowiekowej ''obecności sensu''{{odn|Ziomek|1990|s=293}}.

Potencjalnym miejscem wspólnym z exemplum jest każde powszechnie znane opowiadanie. Opowiadanie to staje się toposem, gdy zostaje użyte w funkcji argumentu{{odn|Ziomek|1990|s=303}}.

Jednym z najstarszych przykładów, przewijającym się w kulturze europejskiej, jest opowieść o [[puszka Pandory|puszce Pandory]] Bogowie, mszcząc się na [[Prometeusz (mitologia)|Prometeuszu]] za ukradziony ogień, ulepili z gliny kobietę, nazwaną „Dawczynią wszystkiego” (Pandora), ponieważ od każdego z bogów otrzymała w puszce wszelkie sposoby unieszczęśliwiania ludzi. Pandorę poślubił brat Prometeusza „Mądry po szkodzie” (Epitemeusz), który za namową żony otworzył puszkę, wypuszczając na świat choroby i plagi. Do dna puszki przywarła jednak nadzieja. Opowieść ta była przez wieki w niezliczonych wypowiedziach lub utworach literackich używana jako topos z exemplum, służący do udowodnienia tez, że „zgotowany ludziom los jest mściwy i okrutny”, „ciekawość kobiety i uległość mężczyzny sprowadzają nieszczęście”, czy też, że „na dnie każdej klęski jest jeszcze nadzieja”{{odn|Ziomek|1990|s=303}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |tytuł = Retoryka |inni = Piotr Wilczek, Maria Barłowska, Agnieszka Budzyńska-Daca (red.) |autor r = Maria Barłowska |rozdział = Amplifikacja retoryczna |rok = 2008 |miejsce = Warszawa |strony = 98–115 |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |isbn = 978-83-01-15678-7|odn = {{odn/id|Barłowska|2008}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Retoryka |inni = Piotr Wilczek, Maria Barłowska, Agnieszka Budzyńska-Daca (red.) |autor r = Monika Bogdanowska |rozdział = Topika |rok = 2008 |miejsce = Warszawa |strony = 35–56 |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |isbn = 978-83-01-15678-7|odn = {{odn/id|Bogdanowska|2008}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Korolko |imię = Mirosław |tytuł = Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny |data = 1990 |wydawca = Wiedza Powszechna |miejsce = Warszawa |isbn = 83-214-0695-5 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Lausberg |imię = Heinrich |tytuł = Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze |inni = [[Albert Gorzkowski]] (tł.), [[Jerzy Axer]], [[Andrzej Borowski (literaturoznawca)|Andrzej Borowski]], [[Maria Cytowska]], [[Romuald Turasiewicz]] (konsultacja naukowa) |data = 2002 |wydawca = Wydawnictwo Homini |miejsce = Bydgoszcz 2002 |isbn = 83-87933-21-X|odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Skarga |imię = Piotr |autor link = Piotr Skarga |tytuł = Kazania sejmowe |inni = [[Janusz Tazbir]] (opr.) |rok = 2008 |miejsce = Wrocław, Warszawa, Kraków |isbn = 978-83-04-04971-0 |wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich|odn = {{odn/id|Skarga|2008}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Ziomek |imię = Jerzy |autor link = Jerzy Ziomek |tytuł = Retoryka opisowa |rok = 1990 |miejsce = Wrocław, Warszawa, Kraków |isbn = 83-04-03544-8 |wydawca = Zakład Narodowy im. Ossolińskich |odn = {{odn/id|Ziomek|1990}}}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Retoryka]]
[[Kategoria:Teoria literatury]]
[[Kategoria:Gatunki literatury filozoficznej]]


text:
# Boris Gardiner
Boris Gardiner (ur. 13 stycznia 1943 w Kingston) – jamajski piosenkarz, autor tekstów, gitarzysta basowy i producent muzyczny.
W 1986 nagrał singla I Wanna Wake Up With You, który niespodziewanie znalazł się na pierwszym miejscu w zestawieniu UK Singles Chart, gdzie spędził dwa miesiące w pierwszej dziesiątce (Top Ten). Towarzyszący album Everything to Me zawierał również inny przebój - You're Everything To Me, który znalazł się na 11. miejscu UK Singles Chart. Pod koniec 1986 został wydany jeszcze jeden singel - The Meaning of Christmas, który również okazał się przebojem.
Następnie artysta podpisał kontrakt płytowy z RCA Records.
W 2002 została wydana antologia zawierająca 22 utwory artysty (Music Club Records).

## Wybrana dyskografia
- Reggae Happening (1970)
- Everything to Me (1986)
- Let's Take a Holiday (1992) - (VP Records)
- Next to You (1992) - (VP)
- Reggae Happening (1996) - (Jamaican Gold)
- The Very Best of Boris Gardiner (2002) - (Music Club Records)
- I Want to Wake Up With You: The Best Of Boris Gardiner (2004) - (Sanctuary/Trojan)

wikiname: plwiki

title: Boris Gardiner

in_language: pl

wikitext:
'''Boris Gardiner''' (ur. [[13 stycznia]] [[1943]] w [[Kingston]]) – [[Jamajka|jamajski]] [[piosenkarz]], autor tekstów, [[basista|gitarzysta basowy]] i [[producent muzyczny]].

W [[1986]] nagrał [[Singel (muzyka)|singla]] ''I Wanna Wake Up With You'', który niespodziewanie znalazł się na pierwszym miejscu w zestawieniu [[UK Singles Chart]], gdzie spędził dwa miesiące w pierwszej dziesiątce (''Top Ten''). Towarzyszący album ''Everything to Me'' zawierał również inny przebój - ''You're Everything To Me'', który znalazł się na 11. miejscu UK Singles Chart. Pod koniec [[1986]] został wydany jeszcze jeden singel - ''The Meaning of Christmas'', który również okazał się przebojem<ref>David Roberts British Hit Singles & Albums (19. wydanie). London: Guinness World Records Limited. s. 222., ([[2006]]), {{ISBN|1-904994-10-5}}</ref>.

Następnie artysta podpisał kontrakt płytowy z [[RCA Records]].

W [[2002]] została wydana antologia zawierająca 22 utwory artysty (Music Club Records).

== Wybrana dyskografia ==
* ''Reggae Happening'' (1970)
* ''Everything to Me'' (1986)
* ''Let's Take a Holiday'' (1992) - ([[VP Records]])
* ''Next to You'' (1992) - (VP)
* ''Reggae Happening'' (1996) - ([[Jamaican Gold]])
* ''The Very Best of Boris Gardiner'' (2002) - (Music Club Records)
* ''I Want to Wake Up With You: The Best Of Boris Gardiner'' (2004) - ([[Sanctuary Records|Sanctuary]]/[[Trojan Records|Trojan]])

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20070916/ent/ent6.html | tytuł = "I Want to Wake Up With You" story | opublikowany = jamaica-gleaner.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20090416052008/http://www.jamaica-gleaner.com/gleaner/20070916/ent/ent6.html | zarchiwizowano = 2009-04-16}} ([[język angielski|j. ang.]])
* [https://www.youtube.com/watch?v=CdWeWQAcb1s&ab_channel=TrojanRecordsOfficial Boris Gardiner - I Wanna Wake Up With You] ([[YouTube|Youtube.com]])

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Gardiner, Boris}}
[[Kategoria:Basiści reggae]]
[[Kategoria:Jamajscy wokaliści reggae]]
[[Kategoria:Jamajscy producenci muzyczni]]
[[Kategoria:Jamajscy basiści]]
[[Kategoria:Jamajscy wokaliści]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1943]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Kingston]]


text:
# Piotr Klimuk
Piotr Ilicz Klimuk (biał. Пётр Ільіч Клімук, ros. Пётр Ильич Климук; ur. 10 lipca 1942 w Komarówce) – radziecki wojskowy i kosmonauta narodowości białoruskiej. Generał pułkownik lotnictwa. Dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego. Lotnik Kosmonauta ZSRR.

## Wykształcenie i służba wojskowa
- 1959 – w rodzinnej Komarówce ukończył szkołę średnią (chodził do jednej klasy z Piotrem Prokopowiczem, politykiem, prezesem NBRB).
- 1960 – rozpoczął służbę wojskową w lotnictwie.
- 1964 – został absolwentem Czernihowskiej Wojskowej Szkoły Lotniczej im. Leninowskiego Komsomołu (ВАУЛ).
- 1964 – październik 1965 – był starszym pilotem w 57 Gwardyjskim Pułku Lotnictwa Myśliwskiego stacjonującym w obwodzie Leningradzkim. Latał na samolotach: MiG-21U, Ił-14 i UTIMiG-15.
- czerwiec 1977 – zaocznie ukończył Akademię Sił Powietrznych im. J.A. Gagarina.
- czerwiec 1983 – w systemie zaocznym ukończył z wyróżnieniem Wojskową Akademię Polityczną im. W.I. Lenina (Военно-политическая академия (ВПА) им.В.И.Ленина).
- listopad 1991 – członek rzeczywisty Rosyjskiej Akademii Kosmonautyki im. K. E. Ciołkowskiego.
- grudzień 2000 – obronił pracę doktorską i otrzymał tytuł doktora nauk technicznych.
- 22 lipca 2003 – przeniesiony do rezerwy z uwagi na osiągnięcie górnego limitu wieku dla czynnej służby wojskowej. Po opuszczeniu armii pracował w ambasadzie Białorusi w Moskwie.
- 2005 – został profesorem Państwowego Białoruskiego Uniwersytetu Rolniczego.

## Kariera kosmonauty i służba w Centrum Wyszkolenia Kosmonautów
- 28 października 1965 – został przyjęty do oddziału kosmonautów radzieckich (grupa WWS 3).
- 1965–1967 – przeszedł ogólny kurs przygotowawczy do lotów w kosmos.
- styczeń 1967 – 1969 – wraz z innymi kosmonautami przygotowywał się do lotu na statku kosmicznym Ł-1. Był dowódcą jednej z załóg, którym wyznaczono zadanie polegające na dotarciu na orbitę księżycową.
- wrzesień 1968 – został rezerwowym kosmonautą dla jednej z załóg programu Ł-1 (Walerija Bykowskiego i Nikołaja Rukawisznikowa).
- 1969 – maj 1971 – przygotowywał się do lotu na statku kosmicznym 7K-OK w ramach programu „Kontakt” (loty ostatecznie zostały odwołane). Początkowo razem z Klimukiem był Wiktor Pacajew, a później Jurij Artiuchin.
- maj 1971 – rozpoczyna wraz z innymi kosmonautami szkolenie do długotrwałych lotów na stacji kosmicznej.
- 1971–1972 – razem z Witalijem Siewastjanowem przygotowuje się do lotu na stację kosmiczną DOS-2 (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija – Długotrwała Stacja Orbitalna). Był dowódcą czwartego, rezerwowego zespołu kosmonautów. Przygotowania zostały przerwane z chwilą, gdy wystrzelona 29 lipca 1972 stacja DOS-2 nie osiągnęła zaplanowanej orbity.
- 1972–1973 – w tym samym charakterze oraz składzie załogi przygotowywał się do lotu na stację DOS-3. Z powodu awarii stacji na orbicie (otrzymała oficjalną nazwę Kosmos 557) loty na nią zostały odwołane.
- maj – grudzień 1973 – razem z Walentinem Lebiediewem był w załodze dublerów przygotowujących się do lotu na statku Sojuz 13. Na kilka dni przed startem załoga ta zastąpiła załogę podstawową w składzie Lew Worobjow i Walerij Jazdowskij.
- 18–26 grudnia 1973 – jako dowódca misji odbył lot na pokładzie statku Sojuz 13.
- styczeń 1974 – maj 1975 – razem z Witalijem Siewastjanowem zostali wyznaczeni do jednej z załóg przygotowujących się do lotu na pokładzie stacji kosmicznej Salut 4.
- Białoruski znaczek pocztowy z 2002 z wizerunkami kosmonautów Piotra Klimuka i Władimira Kowalonoka

5 kwietnia 1975 – był dublerem Wasilija Łazariewa podczas zakończonego nieudanym startem lotu oznaczonym jako Sojuz 18-1.
- 24 maja – 26 lipca 1975 – wziął udział, jako dowódca, w locie statku Sojuz 18.
- 1976 – 30 marca został zastępcą dowódcy oddziału kosmonautów (ds. politycznych) oraz starszym kosmonautą-instruktorem.
- sierpień 1977 – czerwiec 1978 – razem z polskim kosmonautą Mirosławem Hermaszewskim przygotowywał się do lotu na pokładzie statku kosmicznego Sojuz 30. Lot odbył się w dniach 27 czerwca – 5 lipca 1978.
- 1978 – 24 stycznia został zastępcą naczelnika Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina oraz naczelnikiem tamtejszego wydziału politycznego.
- Kosmonauci Klimuk i Lebiediew na znaczku poczty ZSRR z 1974

1982 – 3 marca opuścił oddział kosmonautów w związku z powierzeniem mu nowych obowiązków.
- 1991 – 3 kwietnia w związku z rozwiązaniem wydziałów politycznych w armii radzieckiej powierzono mu obowiązki naczelnika wydziału wojskowo-politycznego.
- 1991–2003 – był naczelnikiem Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina.

## Loty załogowe
- Sojuz 13

18 – 26 grudnia 1973 – był dowódcą dwuosobowej załogi statku Sojuz 13. Funkcję inżyniera pokładowego pełnił podczas lotu Walentin Lebiediew. Statek kosmiczny posiadał na pokładzie kamerę do prowadzenia obserwacji astrofizycznych. Kosmonauci przy jej użyciu wykonali spektroskopowe zdjęcia różnych rejonów Ziemi oraz prowadzili obserwację gwiazd w ultrafioletowym zakresie promieniowania. Ponadto załoga testowała nowy statek kosmiczny. Sprawdzano systemy ręcznego i automatycznego sterowania pojazdem oraz metody automatycznej nawigacji w różnych warunkach lotu. 26 grudnia 1973 kosmonauci pomyślnie wylądowali w odległości ok. 200 km od Karagandy.
- Sojuz 18

24 maja 1975 z kosmodromu Bajkonur wystartował w kosmos statek Sojuz 18. Na jego pokładzie znajdowała się dwuosobowa załoga: dowódca – Piotr Klimuk oraz inżynier pokładowy – Witalij Siewastjanow. 25 maja statek przycumował do stacji kosmicznej Salut 4. Jednym z podstawowych celów misji było zbadanie skutków długotrwałego przebywania człowieka w kosmosie. Poza tym program lotu przewidywał również eksperymenty biomedyczne (kosmonauci wyhodowali na orbicie rośliny), kompleksowe obserwacje zórz polarnych, Słońca, planet i gwiazd oraz struktur geologicznych powierzchni Ziemi. Załoga prowadziła także testy konstrukcji stacji, jej systemów pokładowych i aparatury.
Podczas tego długotrwałego lotu kosmonauci podejmowali najróżniejsze przedsięwzięcia profilaktyczne dla zminimalizowania wpływu nieważkości na ich organizmy. Przyniosły one spodziewane rezultaty, ponieważ np. Witalij Siewastjanow po zakończonym locie znajdował się w lepszej kondycji fizycznej niż 6 lat wcześniej po 18-dniowym locie na pokładzie Sojuza 9. 26 lipca 1975 statek Sojuz 18 odłączył się od stacji kosmicznej i jeszcze tego samego dnia wylądował w odległości około 50 km od miejscowości Arkałyk.
- Sojuz 30

27 czerwca 1978 w ramach międzynarodowego programu badań kosmicznych Interkosmos wyniesiono na orbitę statek kosmiczny Sojuz 30 pilotowany przez radziecko-polską załogę – dowódcę Piotra Klimuka oraz inżyniera badacza z Polski – Mirosława Hermaszewskiego. Był to drugi lot międzynarodowy (w pierwszym wziął udział kosmonauta z ówczesnej Czechosłowacji Vladimír Remek) i zarazem trzecia misja krótkotrwała do stacji kosmicznej Salut.
28 czerwca statek Sojuz przycumował do stacji kosmicznej Salut 6, na której pracowała odbywająca długotrwały lot dwuosobowa załoga Władimir Kowalonok i Aleksandr Iwanczenkow.
Podczas 7-dniowego pobytu na pokładzie stacji kosmicznej kosmonauci przeprowadzili szereg badań i eksperymentów medyczno-biologicznych, obserwacje powierzchni Ziemi oraz badania zorzy polarnej. 5 lipca 1978 Sojuz 30 odłączył się od Saluta 6 i po 3 godzinach wylądował w odległości około 300 km od Celinogradu.

## Ordery, odznaczenia i nagrody

### Radzieckie, białoruskie i rosyjskie
- Złota Gwiazda Bohatera Związku Radzieckiego – dwukrotnie (1973, 1975)
- Order Lenina – trzykrotnie (1973, 1975, 1978)
- Order „Za zasługi dla Ojczyzny” III klasy (2000)[1]
- Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy (1996)
- Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy (1984)
- Medal „Za zasługi w podboju kosmosu” (2011)[2]
- Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina”
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal Żukowa
- Medal 850-lecia Moskwy
- Medal „Weteran Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal „Za nienaganną służbę” I klasy
- Medal „Za nienaganną służbę” II klasy
- Medal „Za nienaganną służbę” III klasy
- Nagroda Państwowa ZSRR (1978)
- Państwowa Nagroda Federacji Rosyjskiej (2002)
- Złoty Medal Akademii Nauk ZSRR im. Konstantina E. Ciołkowskiego
- Honorowy Dyplom FAI im. Władimira M. Komarowa
- Nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy ZSRR (1975)
- Nagroda Leninowskiego Komsomoła (1978)
- Order „Za służbę Ojczyźnie” II klasy (2002)[3]
- Order Przyjaźni Narodów (2007)[4]

### Pozostałe
- Wielki Oficer Legii Honorowej (Francja, 2004)
- Order Krzyża Grunwaldu I klasy (Polska, 1978)
- Odznaka Braterstwa Broni (Polska, 1978)
- Złoty Medal Polskiej Akademii Nauk (1978)
- Order Parasat (Kazachstan, 1995)
- Medal „Za umocnienie braterstwa broni” (Czechosłowacja)
- Medal "Zasłużonemu dla Lotnictwa" (Polska, 1978)[5]
- Honorowy obywatel Radomia
- Honorowy obywatel Krzemieńczuka (2013)
- Honorowy obywatel Czernihowa[6]
- Universal Astronaut Insignia za lot orbitalny (nr 69) – Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych (Association of Space Explorers(inne języki))[7]

## Upamiętnienie
- W 1979 w Brześciu odsłonięto popiersie Piotra Klimuka. Został on wpisany na państwową listę historyczno-kulturowego dziedzictwa Republiki Białorusi[8].

## Wykaz lotów
| Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk                   | Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk | Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk | Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk | Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk | Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk |
| №                                                                        | Data startu                                            | Data lądowania                                         | Statek kosmiczny                                       | Funkcja                                                | Czas trwania                                           |
| ------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ |
| 1                                                                        | 18 grudnia 1973                                        | 26 grudnia 1973                                        | «Sojuz 13»                                             | Dowódca                                                | 7 dni 20 godzin 55 minut i 35 sekund                   |
| 2                                                                        | 24 maja 1975                                           | 26 lipca 1975                                          | «Sojuz 18»                                             | Dowódca                                                | 62 dni 23 godziny 20 minut i 8 sekund                  |
| 3                                                                        | 27 czerwca 1978                                        | 5 lipca 1978                                           | «Sojuz 30»                                             | Dowódca                                                | 7 dni 22 godziny 2 minuty i 59 sekund                  |
| Łączny czas spędzony w kosmosie – 78 dni 18 godzin 18 minut i 42 sekundy |                                                        |                                                        |                                                        |                                                        |                                                        |

## Ciekawostki
Piotr Klimuk złożył oficjalną wizytę w Polsce w 1978 r. (przy okazji powrotu Mirosława Hermaszewskiego i Zenona Jankowskiego do kraju); gdzie m.in. odwiedził grób swojego ojca, Ilji Fiodorowicza, który poległ w II wojnie światowej, podczas walk na przedpolach Radomia (grudzień 1944) i został pochowany na tamtejszym cmentarzu żołnierzy radzieckich.

## Książki
- Клімук П. Зоры – побач. Кніга аднаго палёту. Мн.: Маст. літ., 1977.
- Piotr Klimuk, Szturm na nieważkość. Z kroniki kosmicznej, Książka i Wiedza, Warszawa 1983 ISBN 83-05-11222-5.

## Filmy dokumentalne
- Wita was Polska, scenariusz i reżyseria: Bohdan Świątkiewicz, Czołówka 1978, 41 min.[10]

title: Piotr Klimuk

wikitext:
{{Astronauta infobox
 |imię i nazwisko             = Piotr Klimuk
 |imię i nazwisko org         = {{k|ru|Пётр Ільіч Клімук}}
 |grafika                     = Klimuk.jpg
 |opis grafiki                =
 |data urodzenia              = 10 lipca 1942
 |miejsce urodzenia           = [[Komarówka (obwód brzeski)|Komarówka]], [[Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka]]
 |data śmierci                =
 |miejsce śmierci             =
 |narodowość                  = [[Białorusini|białoruska]]
 |funkcja                     = dowódca
 |czas spędzony w kosmosie    = 78 dni 18 godzin 18 minut i 42 sekundy
 |liczba spacerów kosmicznych =
 |czas spacerów kosmicznych   =
 |misje                       = [[Sojuz 13]], [[Sojuz 18]], [[Sojuz 30]]
 |stopień wojskowy            = [[generał pułkownik lotnictwa]]
 |wyuczony zawód              = pilot
 |odznaczenia                 = {{order|RU-NPNIT||20}} {{order|BZR||20}} {{order|BZR||20}} {{order|SU-NP||20}} {{order|LKZSRR||20}}<br />{{order|ZdO|3}} {{order|ZdO|4}} {{order|RU-MŻ}} {{order|ZPK}} {{order|OL (ZSRR)}} {{order|OL (ZSRR)}} {{order|OL (ZSRR)}} {{order|OSOSZ|3}} {{order|SU-MWSZZSRR}} {{order|SU-M100UL}} {{order|SU-M20ZWWO}} {{order|SU-M50SZ}} {{order|SU-M60SZ}} {{order|SU-M70SZ}} {{order|SU-MzNS|1}} {{order|SU-MzNS|2}} {{order|SU-MzNS|3}} {{order|BY-OZSO|2}} {{order|BY-OPN}} {{order|LH|WO}} {{order|OKG|1}} {{order|OBB}}
 |commons                     = Category:Piotr Klimuk
 |wikicytaty                  =
 |www                         =
}}
[[Plik:Бульвар Касманаўтаў. Бюст. П. І. Клімука.jpg|mały|299x299px|Popiersie Piotra Klimuka w [[Brześć|Brześciu]]]]
'''Piotr Ilicz Klimuk''' ([[Język białoruski|biał.]] Пётр Ільіч Клімук, [[Język rosyjski|ros.]] Пётр Ильич Климук; ur. [[10 lipca]] [[1942]] w [[Komarówka (obwód brzeski)|Komarówce]]) – radziecki wojskowy i [[kosmonauta]] narodowości [[Białorusini|białoruskiej]]. [[Generał pułkownik lotnictwa]]. Dwukrotny [[Bohater Związku Radzieckiego]]. [[Lotnik Kosmonauta ZSRR]].
[[Plik:Пётр Клімук.jpg|mały|240x240px|Białoruski znaczek pocztowy z 2014 z wizerunkiem Piotra Klimuka]]

== Wykształcenie i służba wojskowa ==
* 1959 – w rodzinnej [[Komarówka (obwód brzeski)|Komarówce]] ukończył szkołę średnią (chodził do jednej klasy z [[Piotr Prakapowicz|Piotrem Prokopowiczem]], politykiem, prezesem [[Narodowy Bank Republiki Białorusi|NBRB]]).
* 1960 – rozpoczął służbę wojskową w lotnictwie.
* 1964 – został absolwentem Czernihowskiej Wojskowej Szkoły Lotniczej im. Leninowskiego Komsomołu (ВАУЛ).
* 1964 – [[październik]] 1965 – był starszym pilotem w 57 Gwardyjskim Pułku Lotnictwa Myśliwskiego stacjonującym w [[Obwód leningradzki|obwodzie Leningradzkim]]. Latał na samolotach: [[MiG-21]]U, [[Ił-14]] i UTI[[MiG-15]].
* czerwiec 1977 – zaocznie ukończył [[Akademia Sił Powietrznych|Akademię Sił Powietrznych im. J.A. Gagarina]].
* czerwiec 1983 – w systemie zaocznym ukończył z wyróżnieniem Wojskową Akademię Polityczną im. W.I. Lenina (Военно-политическая академия (ВПА) им.В.И.Ленина).
* [[listopad]] 1991 – członek rzeczywisty Rosyjskiej Akademii Kosmonautyki im. [[Konstantin Ciołkowski|K. E. Ciołkowskiego]].
* grudzień 2000 – obronił pracę doktorską i otrzymał tytuł doktora nauk technicznych.
* 22 lipca 2003 – przeniesiony do rezerwy z uwagi na osiągnięcie górnego limitu wieku dla czynnej służby wojskowej. Po opuszczeniu armii pracował w ambasadzie [[Białoruś|Białorusi]] w [[Moskwa|Moskwie]].
* 2005 – został profesorem Państwowego Białoruskiego Uniwersytetu Rolniczego.

== Kariera kosmonauty i służba w Centrum Wyszkolenia Kosmonautów ==
* 28 października 1965 – został przyjęty do oddziału kosmonautów radzieckich (grupa [[WWS 3]]).
* 1965–1967 – przeszedł ogólny kurs przygotowawczy do lotów w kosmos.
* styczeń 1967 – 1969 – wraz z innymi kosmonautami przygotowywał się do lotu na statku kosmicznym Ł-1. Był dowódcą jednej z załóg, którym wyznaczono zadanie polegające na dotarciu na orbitę księżycową.
* wrzesień 1968 – został rezerwowym kosmonautą dla jednej z załóg programu Ł-1 ([[Walerij Bykowski|Walerija Bykowskiego]] i [[Nikołaj Rukawisznikow|Nikołaja Rukawisznikowa]]).
* 1969 – maj 1971 – przygotowywał się do lotu na statku kosmicznym [[Sojuz 7K-OK|7K-OK]] w ramach programu „Kontakt” (loty ostatecznie zostały odwołane). Początkowo razem z Klimukiem był [[Wiktor Pacajew]], a później [[Jurij Artiuchin]].
* maj 1971 – rozpoczyna wraz z innymi kosmonautami szkolenie do długotrwałych lotów na [[Stacja kosmiczna|stacji kosmicznej]].
* 1971–1972 – razem z [[Witalij Siewastjanow|Witalijem Siewastjanowem]] przygotowuje się do lotu na stację kosmiczną [[DOS-2]] ([[Język rosyjski|ros.]] ''Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija'' – Długotrwała Stacja Orbitalna). Był dowódcą czwartego, rezerwowego zespołu kosmonautów. Przygotowania zostały przerwane z chwilą, gdy wystrzelona 29 lipca 1972 stacja DOS-2 nie osiągnęła zaplanowanej orbity.
* 1972–1973 – w tym samym charakterze oraz składzie załogi przygotowywał się do lotu na stację DOS-3. Z powodu awarii stacji na orbicie (otrzymała oficjalną nazwę [[Kosmos 557]]) loty na nią zostały odwołane.
* maj – grudzień 1973 – razem z [[Walentin Lebiediew|Walentinem Lebiediewem]] był w załodze dublerów przygotowujących się do lotu na statku Sojuz 13. Na kilka dni przed startem załoga ta zastąpiła załogę podstawową w składzie [[Lew Worobjow]] i [[Walerij Jazdowskij]].
* 18–26 grudnia 1973 – jako dowódca misji odbył lot na pokładzie statku [[Sojuz 13]].
* styczeń 1974 – maj 1975 – razem z Witalijem Siewastjanowem zostali wyznaczeni do jednej z załóg przygotowujących się do lotu na pokładzie stacji kosmicznej [[Salut 4]].
* [[Plik:Uladzimier Kavalonak, Piotar Klimuk (2002).jpg|mały|240x240px|Białoruski znaczek pocztowy z 2002 z wizerunkami kosmonautów Piotra Klimuka i [[Władimir Kowalonok|Władimira Kowalonoka]]]]
5 kwietnia 1975 – był dublerem [[Wasilij Łazariew|Wasilija Łazariewa]] podczas zakończonego nieudanym startem lotu oznaczonym jako [[Sojuz 18-1]].
* 24 maja – 26 lipca 1975 – wziął udział, jako dowódca, w locie statku [[Sojuz 18]].
* 1976 – 30 marca został zastępcą dowódcy oddziału kosmonautów (ds. politycznych) oraz starszym kosmonautą-instruktorem.
* sierpień 1977 – czerwiec 1978 – razem z polskim kosmonautą [[Mirosław Hermaszewski|Mirosławem Hermaszewskim]] przygotowywał się do lotu na pokładzie statku kosmicznego [[Sojuz 30]]. Lot odbył się w dniach 27 czerwca – 5 lipca 1978.
* 1978 – 24 stycznia został zastępcą naczelnika [[Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina]] oraz naczelnikiem tamtejszego wydziału politycznego.
* [[Plik:Климук.jpg|mały|240x240px|Kosmonauci Klimuk i [[Walentin Lebiediew|Lebiediew]] na znaczku poczty ZSRR z 1974]]
1982 – 3 marca opuścił oddział kosmonautów w związku z powierzeniem mu nowych obowiązków.
* 1991 – 3 kwietnia w związku z rozwiązaniem wydziałów politycznych w armii radzieckiej powierzono mu obowiązki naczelnika wydziału wojskowo-politycznego.
* 1991–2003 – był naczelnikiem Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina.

== Loty załogowe ==
* [[Sojuz 13]]
[[Plik:Vladimir Putin 2 March 2000-4.jpg|mały|240x240px|Piotr Klimuk wraz z prezydentem Federacji Rosyjskiej [[Władimir Putin|Władimirem Putinem]]]]
18 – 26 grudnia 1973 – był dowódcą dwuosobowej załogi statku Sojuz 13. Funkcję inżyniera pokładowego pełnił podczas lotu Walentin Lebiediew. Statek kosmiczny posiadał na pokładzie kamerę do prowadzenia obserwacji astrofizycznych. Kosmonauci przy jej użyciu wykonali spektroskopowe zdjęcia różnych rejonów Ziemi oraz prowadzili obserwację gwiazd w ultrafioletowym zakresie promieniowania. Ponadto załoga testowała nowy statek kosmiczny. Sprawdzano systemy ręcznego i automatycznego sterowania pojazdem oraz metody automatycznej nawigacji w różnych warunkach lotu. 26 grudnia 1973 kosmonauci pomyślnie wylądowali w odległości ok. 200 km od [[Karaganda|Karagandy]].

* [[Sojuz 18]]
24 maja 1975 z [[kosmodrom]]u [[Bajkonur]] wystartował w kosmos statek Sojuz 18. Na jego pokładzie znajdowała się dwuosobowa załoga: dowódca – Piotr Klimuk oraz inżynier pokładowy – Witalij Siewastjanow. 25 maja statek przycumował do stacji kosmicznej Salut 4. Jednym z podstawowych celów misji było zbadanie skutków długotrwałego przebywania człowieka w kosmosie. Poza tym program lotu przewidywał również eksperymenty biomedyczne (kosmonauci wyhodowali na orbicie rośliny), kompleksowe obserwacje [[Zorza polarna|zórz polarnych]], [[Słońce|Słońca]], planet i gwiazd oraz struktur geologicznych powierzchni Ziemi. Załoga prowadziła także testy konstrukcji stacji, jej systemów pokładowych i aparatury.

Podczas tego długotrwałego lotu kosmonauci podejmowali najróżniejsze przedsięwzięcia profilaktyczne dla zminimalizowania wpływu [[Nieważkość|nieważkości]] na ich organizmy. Przyniosły one spodziewane rezultaty, ponieważ np. Witalij Siewastjanow po zakończonym locie znajdował się w lepszej kondycji fizycznej niż 6 lat wcześniej po 18-dniowym locie na pokładzie [[Sojuz 9|Sojuza 9]]. 26 lipca 1975 statek Sojuz 18 odłączył się od stacji kosmicznej i jeszcze tego samego dnia wylądował w odległości około 50 km od miejscowości [[Arkałyk]].

* [[Sojuz 30]]
27 czerwca 1978 w ramach międzynarodowego programu badań kosmicznych [[Program Interkosmos|Interkosmos]] wyniesiono na orbitę statek kosmiczny Sojuz 30 pilotowany przez radziecko-polską załogę – dowódcę Piotra Klimuka oraz inżyniera badacza z [[Polska|Polski]] – Mirosława Hermaszewskiego. Był to drugi lot międzynarodowy (w pierwszym wziął udział kosmonauta z ówczesnej [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] [[Vladimír Remek]]) i zarazem trzecia misja krótkotrwała do stacji kosmicznej [[Program Salut|Salut]].
28 czerwca statek [[Sojuz (pojazd kosmiczny)|Sojuz]] przycumował do stacji kosmicznej [[Salut 6]], na której pracowała odbywająca długotrwały lot dwuosobowa załoga [[Władimir Kowalonok]] i [[Aleksandr Iwanczenkow]].
Podczas 7-dniowego pobytu na pokładzie stacji kosmicznej kosmonauci przeprowadzili szereg badań i eksperymentów medyczno-biologicznych, obserwacje powierzchni Ziemi oraz badania zorzy polarnej. 5 lipca 1978 Sojuz 30 odłączył się od Saluta 6 i po 3 godzinach wylądował w odległości około 300 km od [[Astana|Celinogradu]].

== Ordery, odznaczenia i nagrody ==
=== Radzieckie, białoruskie i rosyjskie ===
* [[Złota Gwiazda]] [[Bohater Związku Radzieckiego|Bohatera Związku Radzieckiego]] – dwukrotnie (1973, 1975)
* [[Order Lenina]] – trzykrotnie (1973, 1975, 1978)
* [[Order „Za zasługi dla Ojczyzny”]] III klasy (2000)<ref>{{Cytuj |tytuł = Указ Президента Российской Федерации от 02.03.2000 г. № 457 |data dostępu = 2021-05-03 |opublikowany = Президент России |url = http://kremlin.ru/acts/bank/15226 |język = ru}}</ref>
* Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy (1996)
* [[Order „Za służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR”]] III klasy (1984)
* [[Medal „Za zasługi w podboju kosmosu”]] (2011)<ref>{{cytuj stronę |url = http://news.kremlin.ru/media/events/files/41d36902b3a8cbf794c5.pdf |tytuł = Указ Президента Российской Федерации № 436 «О награждении медалью „За заслуги в освоении космоса” иностранных граждан» |data = 12 kwietnia 2011 |język = ru |opublikowany = kremlin.ru |data dostępu = 2011-07-09}}</ref>
* [[Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina”]]
* [[Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”]]
* [[Medal Żukowa]]
* Medal 850-lecia Moskwy
* [[Medal „Weteran Sił Zbrojnych ZSRR”]]
* [[Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”]]
* [[Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR”]]
* [[Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR”]]
* [[Medal „Za nienaganną służbę”]] I klasy
* Medal „Za nienaganną służbę” II klasy
* Medal „Za nienaganną służbę” III klasy
* [[Nagroda Państwowa ZSRR]] (1978)
* [[Państwowa Nagroda Federacji Rosyjskiej]] (2002)
* Złoty Medal [[Rosyjska Akademia Nauk|Akademii Nauk ZSRR]] im. [[Konstantin Ciołkowski|Konstantina E. Ciołkowskiego]]
* Honorowy Dyplom [[Międzynarodowa Federacja Lotnicza|FAI]] im. [[Władimir Komarow (kosmonauta)|Władimira M. Komarowa]]
* Nagroda Stowarzyszenia Dziennikarzy ZSRR (1975)
* Nagroda Leninowskiego Komsomoła (1978)
* [[Order „Za służbę Ojczyźnie”]] II klasy (2002)<ref>{{Cytuj |tytuł = Аб узнагароджаннi У.В.Кавалёнка i П.I.Клiмука ордэнам „За службу Радзiме” II ступенi |data = 2015-02-06 |data dostępu = 2021-05-03 |opublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20150206133455/http://old.bankzakonov.com/d2008/time43/lav43815.htm}}</ref>
* [[Order Przyjaźni Narodów (Białoruś)|Order Przyjaźni Narodów]] (2007)<ref>{{Cytuj |tytuł = Аб узнагароджаннi П.I.Клiмука ордэнам Дружбы народаў |data = 2015-02-06 |data dostępu = 2021-05-03 |opublikowany = web.archive.org |url = http://web.archive.org/web/20150206134435/http://old.bankzakonov.com/d2008/time07/lav07984.htm}}</ref>

=== Pozostałe ===
* Wielki Oficer [[Legia Honorowa|Legii Honorowej]] ([[Francja]], 2004)
* [[Order Krzyża Grunwaldu]] I klasy ([[Polska]], 1978)
* [[Odznaka Braterstwa Broni]] (Polska, 1978)
* Złoty Medal [[Polska Akademia Nauk|Polskiej Akademii Nauk]] (1978)
* Order Parasat ([[Kazachstan]], 1995)
* Medal „Za umocnienie braterstwa broni” ([[Czechosłowacka Republika Socjalistyczna|Czechosłowacja]])
* Medal "Zasłużonemu dla Lotnictwa" (Polska, 1978)<ref>''Wielkopolska gościła pilotów - kosmonautów'', "Żołnierz Wolności", nr 178, 29 lipca 1978, s. 4.</ref>
* Honorowy obywatel [[Radom]]ia
* Honorowy obywatel [[Krzemieńczuk]]a (2013)
* Honorowy obywatel [[Czernihów|Czernihowa]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Серед випускників ЧВВАУЛ – десятий космонавт |data dostępu = 2020-06-03 |opublikowany = chernigiv-rada.gov.ua |url = https://chernigiv-rada.gov.ua/news/id-18066/ |język = uk}}</ref>
* ''Universal Astronaut Insignia'' za [[lot orbitalny]] (nr 69) – Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych ({{link-interwiki|Association of Space Explorers|Q=Q744007}})<ref>{{Cytuj stronę|url=https://ase-astronauts.paperturn-view.com/registry-of-space-travelers?pid=MzA304084&v=59.1 |tytuł=Registry of Space Travelers |opublikowany=ase-astronauts.paperturn-view.com |data dostępu=2025-06-30 |język=en }}</ref>

== Upamiętnienie ==
* W 1979 w [[Brześć|Brześciu]] odsłonięto popiersie Piotra Klimuka. Został on wpisany na państwową listę historyczno-kulturowego dziedzictwa Republiki Białorusi<ref>{{Cytuj |tytuł = Дзяржаўны спiс гiсторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублiкi Беларусь |data dostępu = 2021-05-03 |opublikowany = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь |url = http://gosspisok.gov.by/}}</ref>.

== Wykaz lotów ==
{| class="wikitable"
|- bgcolor="#efefef"
!colspan="6"| Loty kosmiczne, w których uczestniczył Piotr I. Klimuk
|- bgcolor="#efefef"
! №
! Data startu
! Data lądowania
! Statek kosmiczny
! Funkcja
! Czas trwania
|-
! 1
|align=center| 18 grudnia 1973
|align=center| 26 grudnia 1973
|align=center| «Sojuz 13»
|align=center| Dowódca
|align=center| 7 dni 20 godzin 55 minut i 35 sekund
|-
! 2
|align=center| 24 maja 1975
|align=center| 26 lipca 1975
|align=center| «Sojuz 18»
|align=center| Dowódca
|align=center| 62 dni 23 godziny 20 minut i 8 sekund
|-
! 3
|align=center| 27 czerwca 1978
|align=center| 5 lipca 1978
|align=center| «Sojuz 30»
|align=center| Dowódca
|align=center| 7 dni 22 godziny 2 minuty i 59 sekund
|- bgcolor="#efefef"
!colspan="6"| Łączny czas spędzony w kosmosie – 78 dni 18 godzin 18 minut i 42 sekundy
|}

== Ciekawostki ==
Piotr Klimuk złożył oficjalną wizytę w Polsce w 1978 r. (przy okazji powrotu [[Mirosław Hermaszewski|Mirosława Hermaszewskiego]] i [[Zenon Jankowski|Zenona Jankowskiego]] do kraju); gdzie m.in. odwiedził grób swojego ojca, Ilji Fiodorowicza, który poległ w [[II wojna światowa|II wojnie światowej]], podczas walk na przedpolach [[Radom]]ia (grudzień 1944) i został pochowany na tamtejszym cmentarzu żołnierzy radzieckich<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.radom.pl/data/other/spacerkiem_po_radomiu_pol.pdf |tytuł = ''Spacerkiem po Radomiu. Informator turystyczny'' (s. 74) |opublikowany = radom.pl |data dostępu = 2012-03-16}}</ref>.

== Książki ==
* Клімук П. Зоры – побач. Кніга аднаго палёту. Мн.: Маст. літ., 1977.
* Piotr Klimuk, ''Szturm na nieważkość. Z kroniki kosmicznej'', [[Książka i Wiedza]], Warszawa 1983 {{ISBN|83-05-11222-5}}.

== Filmy dokumentalne ==
* ''Wita was Polska'', scenariusz i reżyseria: [[Bohdan Świątkiewicz]], [[Wytwórnia Filmowa „Czołówka”|Czołówka]] 1978, 41 min.<ref>[http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/4215503 filmpolski.pl: WITA WAS POLSKA].</ref>

== Zobacz też ==
* [[Alfabetyczna lista astronautów|alfabetyczna lista kosmonautów]]
* [[grupy i oddziały kosmonautów]]
* [[Tomaszówka (obwód brzeski)|Tomaszówka]] – miejscowość w sąsiedztwie Komarówki, gdzie w miejscowej szkole średniej mieści się [[muzeum]] [[Astronautyka|kosmonautyki]] poświęcone Piotrowi Klimukowi

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.spacefacts.de/bios/cosmonauts/english/klimuk_pyotr.htm Biogram na stronie Spacefacts] {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę |url = http://astronautix.com/k/klimuk.html |tytuł = Klimuk, Pyotr Iliyich |nazwisko = Wade |imię = Mark |praca = Encyclopedia Astronautica |język = en |data dostępu = 2017-04-13}}
* {{Cytuj stronę |url = http://www.astronaut.ru/register/515.htm |tytuł = Петр Ильич Климук |praca = astronaut.ru |język = ru |data dostępu = 2017-04-13}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Klimuk, Piotr}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Sił Powietrznych]]
[[Kategoria:Radzieccy generałowie pułkownicy lotnictwa]]
[[Kategoria:Białoruscy Bohaterowie Związku Radzieckiego]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR]]
[[Kategoria:Białoruscy lotnicy]]
[[Kategoria:Radzieccy kosmonauci]]
[[Kategoria:Radzieccy piloci]]
[[Kategoria:Nagrodzeni tytułem Lotnik Kosmonauta ZSRR]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi w podboju kosmosu”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Żukowa]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką Braterstwa Broni]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Jubileuszowym „70 Lat Sił Zbrojnych ZSRR”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za nienaganną służbę”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny”]]
[[Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej Federacji Rosyjskiej]]
[[Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej]]
[[Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu I klasy]]
[[Kategoria:Honorowi obywatele Czernihowa]]
[[Kategoria:Honorowi obywatele Radomia]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1942]]
[[Kategoria:Radzieccy wojskowi narodowości białoruskiej]]

title: Piotr KlimukПётр Ільіч Клімук

Data i miejsce urodzenia: 10 lipca 1942 · Komarówka, Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka

Narodowość: białoruska

Funkcja: dowódca

Łączny czas misji kosmicznych: 78 dni 18 godzin 18 minut i 42 sekundy

Misje: Sojuz 13, Sojuz 18, Sojuz 30

Stopień wojskowy: generał pułkownik lotnictwa

Wyuczony zawód: pilot


text:
# Jennifer González
Jennifer Corona del Rosario González Hernández (ur. 10 stycznia 1987) – gwatemalska zapaśniczka walcząca w stylu wolnym. Zajęła 24 miejsce na mistrzostwach świata w 2006. Dwukrotna brązowa medalistka mistrzostw panamerykańskich w 2005 i 2013. Mistrzyni igrzysk Ameryki Środkowej w 2013 i trzecia w 2017. Trzecia na MŚ juniorów w 2006. Pierwsza na mistrzostwach panamerykańskich juniorów w 2005, a trzecia w 2006 roku.

title: Jennifer González

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Jennifer González
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = zapasy
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[10 stycznia]] [[1987]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 159 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|Gwatemala}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa panamerykańskie w zapasach|Mistrzostwa panamerykańskie]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|3|[[Mistrzostwa Panamerykańskie w Zapasach 2005|Gwatemala 2005]]|48 kg st.wolny}}
{{Medalista infobox/wiersz|3|[[Mistrzostwa Panamerykańskie w Zapasach 2013|Panama 2013]]|48 kg st.wolny}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Igrzyska Ameryki Środkowej]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|1|[[Zapasy na Igrzyskach Ameryki Środkowej 2017|San José 2013]]|48 kg st.wolny}}
{{Medalista infobox/wiersz|3|[[Zapasy na Igrzyskach Ameryki Środkowej 2017|Managua 2017]]|58 kg st.wolny}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Jennifer Corona del Rosario González Hernández''' (ur. [[10 stycznia]] [[1987]]) – [[Gwatemala|gwatemalska]] zapaśniczka walcząca w stylu wolnym. Zajęła 24 miejsce na [[Mistrzostwa świata w zapasach|mistrzostwach świata]] w [[Mistrzostwa Świata w Zapasach 2006|2006]]. Dwukrotna brązowa medalistka mistrzostw panamerykańskich w 2005 i 2013. Mistrzyni igrzysk Ameryki Środkowej w 2013 i trzecia w 2017. Trzecia na MŚ juniorów w 2006. Pierwsza na mistrzostwach panamerykańskich juniorów w 2005, a trzecia w 2006 roku.

== Bibliografia ==
* [https://whatsmat.uww.org/daten.php?spid=705F7F9A01244386A7E3944EE45DAB96 Dane na Foeldeak.com] {{lang|en}}
* [https://archive.is/20141203011858/http://info.veracruz2014.mx/info/esp/zb/espzb_lucha_biografia_general_n9957_gonzalez_jennifer.htm Opis na veracruz2014.mx] {{lang|es}}

{{SORTUJ:González, Jenifer}}
[[Kategoria:Gwatemalscy zapaśnicy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1987]]

title: · Jennifer González

Data urodzenia: 10 stycznia 1987

title: Dorobek medalowy

brąz:
Gwatemala 2005 · 48 kg st.wolny
Panama 2013 · 48 kg st.wolny
Managua 2017 · 58 kg st.wolny

złoto: San José 2013 · 48 kg st.wolny


text:
# Otobe
Otobe (jap. 乙部町 Otobe-chō) – miasto w Japonii, w prefekturze Hokkaido, w podprefekturze Hiyama. Według danych na rok 2020 miejscowość zamieszkiwało 3 403 mieszkańców , a gęstość zaludnienia wyniosła 20,9 os./km².

title: Otobe

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Otobe
 |nazwa oryginalna             =
 |ja:zapis kanji               = 乙部町
 |ja:transkrypcja Hepburna     = Otobe-chō
 |ja:hiragana                  =
 |ja:katakana                  =
 |ja:IPA                       =
 |ja:audio                     =
 |zdjęcie                      = Otobe town hall.JPG
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = Emblem of Otobe, Hokkaido.svg
 |flaga                        = Flag of Otobe, Hokkaido.svg
 |dopełniacz nazwy             = Otobe
 |państwo                      = Japonia
 |1. jednostka administracyjna = [[Hokkaido]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Powiat Nishi|Nishi]]
 |1. jednostka tradycyjna      = [[Hokkaido]]
 |2. jednostka tradycyjna      = [[Hokkaido]]
 |stanowisko zarządzającego    = burmistrz
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 162,59<ref>{{Cytuj |autor = 乙部町役場 |tytuł = 乙部町の概要 |data = 2023-04-10 |data dostępu = 2023-09-27 |opublikowany = 北海道乙部町 |url = https://www.town.otobe.lg.jp/section/kikaku/e0taal00000001cb.html |język = ja}}</ref>
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2020
 |liczba ludności              = 3 403{{odn|Statistics Bureau of Japan|2021}}
 |gęstość zaludnienia          = 20,9
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |JPN:drzewo                   = [[kryptomeria japońska]]
 |JPN:kwiat                    = [[Lilia (roślina)|lilia]]
 |JPN:ptak                     =
 |kod mapy                     = Hokkaido
 |współrzędne                  = 41°58′N 140°8′E
 |commons                      = Category:Otobe, Hokkaido
 |www                          = http://www.town.otobe.lg.jp/
}}
{{nihongo|'''Otobe'''|乙部町|Otobe-chō}} – miasto w [[Japonia|Japonii]], w [[Hokkaido|prefekturze Hokkaido]], w [[Podprefektura Hiyama|podprefekturze Hiyama]]. Według danych na rok 2020 miejscowość zamieszkiwało 3 403 mieszkańców{{odn|Statistics Bureau of Japan|2021}}, a gęstość zaludnienia wyniosła 20,9 os./km².

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url = https://www.e-stat.go.jp/en/stat-search/files?stat_infid=000032142402 |tytuł = 2020 Population Census / Basic Complete Tabulation on Population and Households, Table 1-1 |data = 2021-11-30 |rok = |opublikowany = e-stat.go.jp Portal Site of Official Statistics of Japan |język = en |data dostępu = 2023-04-29 |odn = {{odn/id|Statistics Bureau of Japan|2021}} }}

{{Podprefektura Hiyama}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w prefekturze Hokkaido]]

title: Otobe

Kanji: 乙部町

Transkrypcja Hepburna: Otobe-chō

Herb: Flaga

Państwo: Japonia

Prefektura: Hokkaido

Powiat: Nishi

Wyspa: Hokkaido

Region: Hokkaido

Drzewo: kryptomeria japońska

Kwiat: lilia


text:
# Osiedle Srebrnych Orłów
Osiedle Srebrnych Orłów – osiedle w Krakowie wchodzące w skład Dzielnicy XV Mistrzejowice, niestanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.
- Ulica Budziszyńska
- Ulica Zjazdu Gnieźnieńskiego
- Ulica Jerzego Zawieyskiego
- Wnętrze osiedla, blok przy ul. Baziaka 7
- Wnętrze osiedla, bloki przy ul. Kurzei 2 i 4

title: Osiedle Srebrnych Orłów

wikitext:
{{Osiedle mieszkaniowe infobox
 |nazwa        = Osiedle Srebrnych Orłów
 |grafika      = Osiedle Srebrnych Orłów w Krakowie z lotu ptaka.jpg
 |opis grafiki = Osiedle z lotu ptaka
 |państwo      = POL
 |miasto       = [[Kraków]]
 |dzielnica    = [[Dzielnica XV Mistrzejowice|XV Mistrzejowice]]
 |poprzednia   =
 |data budowy  =
 |architekt    =
 |kod mapy     = Kraków
 |współrzędne  = 50°05'48.5"N 19°59'29.0"E
 |commons      =
}}
'''Osiedle Srebrnych Orłów''' – osiedle w [[Kraków|Krakowie]] wchodzące w skład [[Dzielnica XV Mistrzejowice|Dzielnicy XV Mistrzejowice]], niestanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

<gallery widths="180" heights="130" perrow="5">
Plik:UlicaBudziszyńska-WidokNaPołudniowyWschód-Mistrzejowice-POL, Kraków.jpg|Ulica Budziszyńska
Plik:UlicaZjazduGnieźnieńskiego-WidokNaWschód-Mistrzejowice-POL, Kraków.jpg|Ulica Zjazdu Gnieźnieńskiego
Plik:UlicaJerzegoZawieyskiego-WidokNaZachód-Mistrzejowice-POL, Kraków.jpg|Ulica Jerzego Zawieyskiego
Plik:OsiedleSrebrnychOrłów-WnętrzeOsiedla-BlokPrzyUlicyBaziaka7-Mistrzejowice-POL, Kraków.jpg|Wnętrze osiedla, blok przy ul. Baziaka 7
Plik:OsiedleSrebrnychOrłów-BlokiPrzyUlicyKurzei2,4-Mistrzejowice-POL, Kraków.jpg|Wnętrze osiedla, bloki przy ul. Kurzei 2 i 4
</gallery>

{{Dzielnica XV Mistrzejowice}}

[[Kategoria:Osiedla Dzielnicy XV Mistrzejowice|Srebrnych Orłów, Osiedle]]

title: Osiedle Srebrnych Orłów

Państwo: Polska

Miasto: Kraków

Dzielnica: XV Mistrzejowice


text:
# Chiaiano (stacja metra)
Chiaiano – stacja metra w Neapolu, na Linii 1 (żółtej).
Znajduje się przy Via Santa Maria a Cubito i jest jedną z najbardziej ruchliwych stacji na linii dzięki wielu autobusom z sąsiednich miast Marano - Calvizzano - Mugnano - Qualiano - Villaricca - Giugliano, które przejeżdżają tuż przed wejściem do stacji.
Stacja została otwarta 19 lipca 1995.

title: Chiaiano (stacja metra)

wikitext:
{{Stacja metra infobox
 |nazwa                       = Chiaiano
 |nazwa oryginalna            =
 |zdjęcie                     = Chiaianometronapoli.jpg
 |opis zdjęcia                =
 |państwo                     = IT-72
 |miejscowość                 = [[Neapol]]
 |dzielnica                   =
 |projektant                  =
 |data budowy                 =
 |data otwarcia               = 19 lipca 1995
 |data zamknięcia             =
 |poprzednie nazwy            =
 |liczba peronów              = 2
 |liczba krawędzi peronowych  = 2
 |długość peronu              =
 |szerokość peronu            =
 |powierzchnia stacji         =
 |kubatura stacji             =
 |głębokość stacji            =
 |linia                       = [[Linia 1 metra w Neapolu|Linia 1]]
 |odcinek                     =
 |stacja poprzednia           = [[Frullone (stacja metra)|Frullone]]
 |odległość do poprzedniej    =
 |stacja następna             = [[Piscinola (stacja metra)|Piscinola]]
 |odległość do następnej      =
 |kod mapy                    = Neapol
 |współrzędne                 = 40°53′26″N 14°13′24″E
 |commons                     = Category:Chiaiano station (Naples metro)
}}
'''Chiaiano''' – [[Stacja metra|stacja]] [[Metro w Neapolu|metra w Neapolu]], na [[Linia 1 metra w Neapolu|Linii 1]] (żółtej).

Znajduje się przy Via Santa Maria a Cubito i jest jedną z najbardziej ruchliwych stacji na linii dzięki wielu autobusom z sąsiednich miast [[Marano]] - [[Calvizzano]] - [[Mugnano di Napoli|Mugnano]] - [[Qualiano]] - [[Villaricca]] - [[Giugliano in Campania|Giugliano]], które przejeżdżają tuż przed wejściem do stacji.

Stacja została otwarta 19 lipca 1995{{r|urbanrail}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="urbanrail">{{Cytuj stronę | url =http://www.urbanrail.net/eu/it/nap/napoli.htm | tytuł = Metro w Neapolu | data dostępu = 2018-05-29 | autor = | opublikowany =UrbanRail.net | praca = | data = | język =en}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.anm.it/index.php?option=com_wrapper&Itemid=125 Strona oficjalna]

[[Kategoria:Metro w Neapolu]]

title: Chiaiano

Państwo: Włochy

Region: Kampania

Miejscowość: Neapol

Poprzednia stacja: Frullone

Następna stacja: Piscinola


text:
# Split Mirrors
Split Mirrors – niemiecki zespół synth popowy z Münster w Westfalii, który został założony w 1985 roku i osiągnął międzynarodową sławę dzięki piosenkom takim jak „The Right Time” i „Voices”.

## Dyskografia

### Albumy
- 1993: 1999
- 2007: In London
- 2011: From The Beginning
- 2017: Split Mirrors and Friends

### Singiel i EP
- 1987: The Right Time (Extended version)
- 1987: Voices (Extended version)
- 1987: The Right Time (Let’s go crazy mix)
- 1999: 1999 Maxi (Freestyle)
- 2000: Voices Maxi (Freestyle)

title: Split Mirrors

wikitext:
{{Zespół muzyczny infobox
 |nazwa            = Split Mirros
 |nazwa oryginalna =
 |zdjęcie          = Splitmirrors1.jpg
 |opis zdjęcia     = Split Mirrors 1985
Achim Jaspert, Andy Cay i Peter Delain
 |alt zdjęcia      =
 |inne nazwy       =
 |rok założenia    = 1985
 |rok rozwiązania  =
 |pochodzenie      = {{Państwo|DEU}}
 |gatunek          = [[Muzyka pop|pop]]
 |aktywność        =
 |wydawnictwo      = [[Polydor Records]]
 |powiązania       =
 |skład            = Achim Jaspert
Andy Cay
Henry Flex
 |byli członkowie  = Pete Delaine
 |współpracownicy  =
 |instrumentarium  =
 |commons          =
 |www              = https://split-mirrors.de
}}
'''Split Mirrors''' – niemiecki zespół [[synth pop]]owy z [[Münster]] w Westfalii, który został założony w 1985 roku i osiągnął międzynarodową sławę dzięki piosenkom takim jak „The Right Time” i „Voices”<ref>[https://portal.dnb.de/opac.htm;jsessionid=EF7F7C09D96F679DBC655D563AECEB7E.prod-worker1?query=Split+Mirrors&method=simpleSearch&cqlMode=true DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek].</ref><ref>[http://uk-charts.com/showperson.asp?name=Achim+Jaspert&order=year uk-charts.com – Achim Jaspert].</ref><ref>[http://uk-charts.com/showperson.asp?name=Andy+Cay uk-charts.com – Andy Cay].</ref><ref>[https://www.offiziellecharts.de/log-in Offizielle Deutsche Charts – Achim Jaspert „KOMPONIST”].</ref><ref>[http://www.austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Split+Mirrors Austriancharts Discographie Split Mirrors].</ref><ref>[http://www.djtop100.de/charts/current/international?week=31&year=2016 ..:: DJ TOP 100 Charts ::..]</ref><ref>[http://www.adamriese.info/wmjasp.htm adamriese.info Achim Jaspert].</ref><ref>[http://www.adamriese.info/wmsplit.htm adamriese.info Split Mirrors].</ref><ref>[http://www.adamriese.info/wmemu.htm adamriese.info Peter Delain].</ref><ref>[http://www.wn.de/Muenster/2011/07/Wendler-Hit-Ki-na-son-DJ-afrikanisch-aufgelegt-von-Bawa-Abudu WN Münster Achim Jaspert].</ref>.

== Dyskografia ==
=== Albumy ===
* 1993: ''1999''
* 2007: ''In London''
* 2011: ''From The Beginning''
* 2017: ''Split Mirrors and Friends''

=== Singiel i EP ===
* 1987: ''The Right Time'' (Extended version)
* 1987: ''Voices (Extended version)''
* 1987: ''The Right Time'' (Let’s go crazy mix)
* 1999: ''1999'' Maxi (Freestyle)
* 2000: ''Voices'' Maxi (Freestyle)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.split-mirrors.de/ Split-Mirrors]
* [https://www.discogs.com/artist/627845-Split-Mirrors/ Split Mirrors w Discogs]
* [https://www.facebook.com/splitmirrorsmusic/ Split Mirrors na Facebooku]
* [https://www.youtube.com/user/splitmirrors/featured/ Split Mirrors w YouTube]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Niemieckie zespoły synthpopowe]]
[[Kategoria:niemieckie zespoły nowofalowe]]

title: Split Mirros

Pochodzenie: Niemcy

Gatunek: pop

Wydawnictwo: Polydor Records


text:
# Magdalena Jankowska
Magdalena Jankowska, (ur. 3 lutego 1953 w Puławach) – polska poetka, krytyk teatralny i pisarka.

## Życiorys
Ukończyła Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w Nałęczowie, a następnie Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, gdzie po ukończeniu studiów podjęła pracę w Instytucie Filologii Polskiej w Zakładzie Metodyki Języka Polskiego. Później pracowała w Kolegium Nauczycielskie w Radomiu. Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.
Debiutowała w 1986 roku dziewięcioma wierszami opublikowanymi w tygodniku „Radar”. Jej poezja ukazywała lub ukazuje się w „Akancie”, „Akcencie”, „Frazie”, „Czasie Kultury”, „Kamenie”, „Kresach”, „Opcjach”, „Pograniczach”, „Pracowni”, „Res Publice”, „Toposie”, „Tyglu Kultury”, „Zamojskim Kwartalniku Kulturalnym” i „Zwierciadle”. Swoje wiersze publikowała również w „Dynamisie”, „Lublin – kultura i społeczeństwo”, „Miesięczniku Prowincjonalnym”, „Nestorze”, „Nowym Medyku”, „Okolicach” i „Tece Puławskiej”.
Jako recenzentka w 1987 roku debiutowała w „Kamenie”, w której następnie prowadziła autorską rubrykę „Bez klaki”. Współpracowała lub współpracuje z „Tygodnikiem Współczesnym”, „Na przykład”, „Sycyną” i „Akcentem”. Od pierwszego numeru stale publikuje recenzje w „Kresach”. Ocenia spektakle wystawiane w teatrach: „Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie”, Teatr Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena, „Teatr Provisorium”, „Scena Plastyczna KUL” i „Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice””. Recenzuje również festiwale teatralne - głównie odbywające się w Lublinie - „Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Konfrontacje”” i „Festiwal Teatrów Europy Środkowej «Sąsiedzi»”.

## Nagrody i odznaczenia
- Nagroda PuPik we Wrocławiu w konkursie o Laur Miedzianego Amora w 1988
- Nagroda Anny Kamieńskiej 1998 za tom „Tak się składa”
- Zasłużony Działacz Kultury, Lublin 2005
- Medal Wojewody Lubelskiego, Lublin 2010
- Medal Prezydenta Miasta Lublin, 2017
- Medal 700-lecia Miasta Lublin, 2018
- Medal Zasłużony dla Województwa Lubelskiego, 2020
- Medal Zasłużony dla Miasta Lublin, 2022

## Publikacje

### Poezja
- „I co dalej?”, wydana nakładem autorki przez Oficynę Graficzną Wojewódzkiego Domu Kultury w Lublinie,  Lublin 1990
- „Kula i Skrzydło”, Wydawnictwo Adalbert, Lublin 1992, wydanie II 1994
- „Zbiór otwarty”, Wydawnictwo Lubelskie Nowe, Lublin 1994, ISBN 83-85766-09-X
- „Tak się składa”, Norbertinum, Lublin 1998, ISBN 83-86837-77-2
- „Już”, Wydawnictwo LMG, Lublin 2002, ISBN 83-915650-1-7
- „Salon mebli kuchennych”, Ex-libris, Lublin 2006, ISBN 83-900221-9-2
- „Skrzyżowanie”, Ex-libris, Lublin 2011, ISBN 978-83-924398-8-2
- "Dobierany", Ośrodek Brama Grodzka- Teatr NN, Lublin 2014, ISBN 978-83-61064-61-9
- "Globalne ocieplenie", Ex-libris, Lublin 2019, ISBN 978-83-933674-6-7

### Proza
- „Billing” Lmg-Energia, Lublin 2001, ISBN 83-915650-0-9, ISBN 978-83-933674-5-0

- "Gabion", Ex-libris, Lublin 2017, ISBN 978-83-933674-5-0

### Wybory recenzji teatralnych
- "Tak widziałam to. Tak to widziałam", Wydawnictwo Test, Lublin 2016,ISBN 978-83-7038-076-X
- "Teatralną serpentyną. Zapiski z Lublina", Norbertinum, Lublin 2018, ISBN 798-83-7222-657-0

title: Magdalena Jankowska

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Magdalena Jankowska
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 3 lutego 1953
 |miejsce urodzenia         = [[Puławy]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = nauczyciel akademicki
 |odznaczenia               = {{order|ZDK}}
 |commons                   =
 |www                       = http://magdalenajankowska.wordpress.com/
}}
'''Magdalena Jankowska''', (ur. [[3 lutego]] [[1953]] w [[Puławy|Puławach]]) – polska poetka, krytyk teatralny i pisarka.

== Życiorys ==
Ukończyła Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych w [[Nałęczów|Nałęczowie]], a następnie [[Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej|Wydział Humanistyczny]] [[Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej|Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej]] w [[Lublin]]ie, gdzie po ukończeniu studiów podjęła pracę w Instytucie Filologii Polskiej w Zakładzie Metodyki Języka Polskiego. Później pracowała w [[Kolegium Nauczycielskie w Radomiu]]. Jest członkiem [[Stowarzyszenie Pisarzy Polskich|Stowarzyszenia Pisarzy Polskich]]<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.spplublin.pl/czonkowie-stowarzyszenia.html | tytuł = Członkowie Oddziału SPP Oddział Lublin | data dostępu = 2011-06-08| autor = | opublikowany = | data = | język = pl}}</ref>.

Debiutowała w 1986 roku dziewięcioma wierszami opublikowanymi w tygodniku „[[Radar (czasopismo)|Radar]]”<ref>Radar z 24 lipca 1986, nr 30 (599) Rok XXXVII, s. 12-13, rozkładówka − środkowe strony numeru, ilustracje Zbigniew Wożniak, wiersze: * * * (napisałam Słowa...), * * * (obce...), * * * (nie zabijajcie...), „za odchodzącym”, * * * (dostajemy...), * * * (jadłam ciało twoje...), * * * (nie wszystek we mnie umarłeś...), „spowiedź”, * * * (cisza stała się do wytrzymania...)</ref>. Jej poezja ukazywała lub ukazuje się w „[[Akant (czasopismo)|Akancie]]”<ref>„Akant” nr 9 (126) wrzesień 2007, s. 31. Wiersze: „Światło” i „Żadnych szarad”</ref>, „[[Akcent (czasopismo)|Akcencie]]”<ref>„Akcent” 4 (46) 1991, s. 81-83, wiersze: „Egzaltacja zmysłów”, „Już nie mam siły”, „Kiedy śpisz”, „Mama”, „Przypowieść”, „Rozstrzygnięcie konkursu”, „Skrzydełko”, „W pewnym wieku” i „Z mitologii”</ref><ref>„Akcent” 4 (66) 1996, s. 29-30, wiersze: „Młodzi”, „Nad ranem”, „Nadmorska plaża”, „Odszedł kilka miesięcy temu”, „Przysłówek już”, „Sygnatura”, „Wyciszanie” i  „Zrozumiała skąd ten przymus”</ref><ref>„Akcent” nr 1-2 (79-80) 2000, s. 73-76, wiersze: „celebracja rozczarowań”, „porozumienie zbiorowe”, „długa droga wzruszeń”, „niewidzialna ręka”, „dywidenda”, „aria”, „skąd pochodzi moja radość”, „na fali”, „zwrot”, „z różnych planet”, „zjazdy zloty sympozja”, „nowy trend” i „bezprawie grawitacji”</ref><ref>„Akcent” nr 1 (115) 2009, s. 32-34, wiersze: „z wiosennego spaceru”, „nowe wyzwanie”, * * * (ostatnio mieszkała...), * * * (nie utrzymuje z nim kontaktów...), „koincydencja” i „dyskomfort”</ref>, „[[Fraza (czasopismo)|Frazie]]”<ref>„Fraza” nr 1-2 (75-76) z 2012, s. 149-150, wiersze: „Ostatni”, „Autoportret”, * * * (zostawiła wózek na chodniku...)</ref>, „[[Czas Kultury|Czasie Kultury]]”<ref>„Czas Kultury” 7 (42) listopad-grudzień 1992, s. 20, wiersze: „Wiara (Ks. J. Twardowskiemu).”, „Wykupili polisy ubezpieczające” i „Wyspowiadać chcę się”</ref>, „[[Kamena (czasopismo)|Kamenie]]”<ref>„Kamena” nr 14 (886) lipiec 1987</ref><ref>„Kamena” nr 25 (923) grudzień 1988, wiersze: „babcia”, „dzieciństwo”, „atak” i „próba ratunku”</ref>, „[[Kresy (kwartalnik)|Kresach]]”<ref>„Kresy” nr 7 1991, s. 65-66, wiersze: „Codzienna próba”, „Głos z pogranicza”, „Granica”, „Mama”, „Namiastka” i „Próba porównania”</ref><ref>„Kresy” nr 21 1995, s. 65-66, wiersze: „Marcowa noc”, „Na balkonie”, „Pejzaż przeciąga się leniwie” i „Problem”</ref><ref>„Kresy” nr 31 1997, s. 84-86, wiersze: „Nagminny proceder”, „Od siebie nie uciekniemy”, „Sam środek lata”, „Spis z natury” i „Trzygwiazdkowy hotel”</ref><ref>„Kresy” nr 41 1/2000, s. 29-31, wiersze: „i stało się”, „ciągle trwają manewry”, „skoro już tamta wódka została wypita”, „jak z twoją inteligencją emocjonalną?” i „Czas najwyższy”</ref><ref>„Kresy” nr 50 2/2002, s. 97-98, wiersze: „Coraz jaśniej”, „Poniedziałek i Piątek”, „Arka Noego”, „Drogówka”, „Daje mi oparcie” i „Jesteś dla mnie całym światem”</ref><ref>„Kresy” nr 80 4/2009, s. 73-75, wiersze: „Początek drogi w połowie trasy”, „Do pokolorowania”, „Jakby się wszyscy razem zgodzili”, „Wtedy nie będę dzwonić”, „U ex-teścia”, „Z pamiętnika pewnego okresu”, „Co mnie czeka?” i „Rośnij kwiecie”</ref>, „[[Opcje|Opcjach]]”<ref>„Opcje” 2 (17) czerwiec 1997, s. 31, wiersze: „A może jednak”, „Festiwal literacki”, „Jeżeli myślisz” i „Koktajl malibou”</ref>, „[[Pogranicza]]ch”<ref>„Pogranicza” nr 1 (60) 2006,  s. 63, wiersze: „Uczyła wiedzy o sztuce”, „Ciągle się trzymam” i „Moja tęsknota jest chyba ze stali”</ref>, „[[Pracownia (czasopismo)|Pracowni]]”<ref>„Pracownia” 10 1992, s. 62-63, wiersze: „Przeglądając tomiki” i „Siedząc na ławce w pobliżu domu pomocy społecznej”</ref><ref>„Pracownia” 18 1996, s. 74-76, wiersze: „Dziadek o swoich upodobaniach”, „Miłość uskrzydla”, „Na pływalni”, „Śnieg w stanie terminalnym”, „Wzrok biegnie za szybę” i „Z teorii informacji”</ref>, „[[Res Publica|Res Publice]]”<ref>„Res Publica” 3 (30) 1990, s. 126, wiersze: „Brzemienna oglądająca swój brzuch”, „Kochanka” i „Podszepty”</ref>, „[[Topos (czasopismo)|Toposie]]”<ref>„Topos” nr 3-4 (52-53) 2000, s. 45-46, wiersze: „Plac św. Marka ‘98”, „Aż dwie kosiarki”, „Jasnorzewska”, „Koniec wiary w moc rozumu” i „Wybierzmy punkt odniesienia”</ref><ref>„Topos” nr 1-2 (116-117) 2011, s. 126-128, wiersze: * * * (po powrocie z wykładu...), „Porządkowanie spraw”, „Stopnie”, „Miasto”, „Głos przedmiotów” i „Wieloletnia przyjaźń”</ref>, „[[Tygiel Kultury|Tyglu Kultury]]”<ref>„Tygiel Kultury” nr 10-12 (70-72) 2001, s. 86-87, wiersze: * * * (podczas Mistrzostw Europy...), „Wyznanie”, „Na sznurku” i „Przy nadmorskim bulwarze”</ref>, „[[Zamojski Kwartalnik Kulturalny|Zamojskim Kwartalniku Kulturalnym]]”<ref>„Zamojski Kwartalnik Kulturalny” nr 2(111) 2012, s. 67-68, wiersze: „Pociągam za sznurki”, „Kobieta wielokwietna”, „Tu zaszła zmiana”, „Spotkanie towarzyskie”, „I tyle”, „Lizanie lodów przez szybę”, „W przypadkach zależnych”, „Dorobek życia”, „Słuchając Deep Purple”</ref> i „[[Zwierciadło (czasopismo)|Zwierciadle]]”<ref>„Zwierciadło” (w „Album poezji miłosnej”) nr 1 (1756) styczeń 1993, s. 19, wiersze: „Guzik” i „Kochanka”</ref>. Swoje wiersze publikowała również w „Dynamisie”<ref>„Dynamis” (pismo internetowe) grudzień 2005, wiersze: * * * (garść jednogroszówek...), „Ostro się do niego wzięła”, „Życiowa rola” i „Wreszcie pojęłam”</ref>, „Lublin – kultura i społeczeństwo”<ref>„Lublin – kultura i społeczeństwo” nr 1 (24) Rok VI styczeń-luty 2009, s. 38, wiersze: * * * (fuj...), „Konfrontacje”, „Z daleka i z bliska”, „Znaki”, „Turysta”, „Tuż przed żniwami”,
„Pochmurna jesień”, „Na szczęście”, „Z ogrodu dziadków”, „Jakość usług”, „Magia słów”, „Targ”</ref>, „Miesięczniku Prowincjonalnym”<ref>„Miesięcznik Prowincjonalny” nr 7-8-9 (69-70-71) czerwiec-sierpień 2004, s. 30-31, wiersze: „Taka bym była szczęśliwa”, „Życie w mrówkowcu”, „Nie pomyślałam o imieninach”, „Trochę lepiej”, „Uwaga stopień”, „Ocena”, „Wspólna droga”, „Czy jest coś do dodania”, „U dentystki”, „W zwolnionym tempie”, „Na pierwszy rzut oka”, „Na przegubie tej dziewczyny” i „Niebo jest brukowane wadami”</ref>, „Nestorze”<ref>„Nestor” nr 1(7) 2009, s. 41, wiersze: „Ojczyzna”, „Minimalizm?”, „Dwanaście potraw”, „Rewizja”, „Sylwester” i „Festiwal literacki”</ref>, „Nowym Medyku”<ref>„Nowy Medyk” (w dodatku Młoda Szuka), pod pseudonimem Lena Jawska, wiersz „Bacia”</ref>, „Okolicach”<ref>„Okolice” nr 11 listopad 1987, s, 78, wiersze: „Niedokończona adoracja morza” i * * * (leżę na twoim brzegu...)</ref> i „Tece Puławskiej”<ref>„Teka Puławska” 1992, s. 23-24, wiersze: „Zachwyt”, „Wolność”, „Białoszewski”, „Spotkanie autorskie” i „Co to właściwie znaczy?”</ref>.

Jako recenzentka w 1987 roku debiutowała w „[[Kamena (czasopismo)|Kamenie]]”, w której następnie prowadziła autorską rubrykę „Bez klaki”. Współpracowała lub współpracuje z „[[Tygodnik Współczesny|Tygodnikiem Współczesnym]]”, „[[Na przykład]]”, „[[Sycyna (czasopismo)|Sycyną]]” i „[[Akcent (czasopismo)|Akcentem]]”. Od pierwszego numeru stale publikuje recenzje w „[[Kresy (kwartalnik)|Kresach]]”. Ocenia spektakle wystawiane w teatrach: „[[Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie]]”, [[Teatr Lalki i Aktora im. Hansa Christiana Andersena]], „[[Teatr Provisorium]]”, „[[Scena Plastyczna KUL]]” i „[[Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice”]]”. Recenzuje również festiwale teatralne - głównie odbywające się w Lublinie - „[[Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Konfrontacje”]]” i „[[Sąsiedzi (festiwal)|Festiwal Teatrów Europy Środkowej «Sąsiedzi»]]”<ref>{{cytuj stronę|url=http://teatrnn.pl/leksykon/node/2301/magdalena_jankowska|tytuł=Magdalena Jankowska - wybór recenzji|opublikowany=teatr.nn.pl|język=pl|data dostępu=2012-01-17}}</ref>.

== Nagrody i odznaczenia ==
* Nagroda PuPik we Wrocławiu w konkursie o Laur Miedzianego Amora w 1988
* Nagroda Anny Kamieńskiej 1998 za tom „Tak się składa”
* [[Zasłużony Działacz Kultury]], Lublin 2005
* Medal Wojewody Lubelskiego, Lublin 2010
* Medal Prezydenta Miasta Lublin, 2017
* Medal 700-lecia Miasta Lublin, 2018
* Medal Zasłużony dla Województwa Lubelskiego, 2020
* Medal Zasłużony dla Miasta Lublin, 2022

== Publikacje ==
=== Poezja ===
* „I co dalej?”, wydana nakładem autorki przez Oficynę Graficzną Wojewódzkiego Domu Kultury w Lublinie,  Lublin 1990
* „Kula i Skrzydło”, Wydawnictwo Adalbert, Lublin 1992, wydanie II 1994
* „Zbiór otwarty”, Wydawnictwo Lubelskie Nowe, Lublin 1994, {{ISBN|83-85766-09-X}}
* „Tak się składa”, Norbertinum, Lublin 1998, {{ISBN|83-86837-77-2}}
* „Już”, Wydawnictwo LMG, Lublin 2002, {{ISBN|83-915650-1-7}}
* „Salon mebli kuchennych”, Ex-libris, Lublin 2006, {{ISBN|83-900221-9-2}}
* „Skrzyżowanie”, Ex-libris, Lublin 2011, {{ISBN|978-83-924398-8-2}}
* "Dobierany", Ośrodek Brama Grodzka- Teatr NN, Lublin 2014, ISBN 978-83-61064-61-9
* "Globalne ocieplenie", Ex-libris, Lublin 2019, ISBN 978-83-933674-6-7

=== Proza ===
* „Billing” Lmg-Energia, Lublin 2001, {{ISBN|83-915650-0-9}}, ISBN 978-83-933674-5-0

* "Gabion", Ex-libris, Lublin 2017, ISBN 978-83-933674-5-0

=== Wybory recenzji teatralnych ===

* "Tak widziałam to. Tak to widziałam", Wydawnictwo Test, Lublin 2016,ISBN 978-83-7038-076-X
* "Teatralną serpentyną. Zapiski z Lublina", Norbertinum, Lublin 2018, ISBN 798-83-7222-6<nowiki/>57-0

== Bibliografia ==
* {{cytuj stronę | url = http://kultura.lublin.eu/osoby,1,842,Magdalena_Jankowska.html?locale=pl_PL | tytuł = biogram Magdaleny Jankowskiej w serwisie kultura.lublin.eu | data dostępu = 2011-06-08| autor = | opublikowany = | data = | język = pl}}
* {{cytuj stronę | url = http://teatrnn.pl/leksykon/node/2301/magdalena_jankowska | tytuł = biogram Magdaleny Jankowskiej w serwisie teatrnn.pl | data dostępu = 2011-06-08| autor = | opublikowany = | data = | język = pl}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Jankowska, Magdalena}}
[[Kategoria:Pisarze związani z Lublinem]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Radomiem]]
[[Kategoria:Polscy poeci]]
[[Kategoria:Polscy pisarze współcześni]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1953]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Puławach]]

title: Magdalena Jankowska

Data i miejsce urodzenia: 3 lutego 1953 · Puławy

Zawód, zajęcie: nauczyciel akademicki


text:
# Sergio Fantoni
Sergio Fantoni (ur. 7 sierpnia 1930 w Rzymie, zm. 17 kwietnia 2020 tamże) – włoski aktor teatralny, filmowy i głosowy.

## Biografia
Fantoni urodził się w Rzymie 7 sierpnia 1930 roku, jego ojcem był aktor Cesare Fantoni. Karierę rozpoczął od występów w filmach, dramatach radiowych, telewizyjnych i teatralnych pod koniec lat 40. XX wieku. Pojawił się u boku ojca w filmie Anthony z Padwy z 1949 roku.
Oprócz pracy głównie w swoim kraju zagrał także w produkcjach międzynarodowych. Fantoni wystąpił kilkakrotnie w hollywoodzkich filmach w latach 60., przede wszystkim u boku Franka Sinatry w filmie wojennym Von Ryan's Express, nakręcony w 1965 roku W 1960 zagrał złoczyńcę Hamana w Esther and the King, w którym wystąpili Joan Collins i Richard Egan w rolach tytułowych. Wśród swoich ról w Wielkiej Brytanii Fantoni pojawił się wraz z anglo-włoską aktorką Cherie Lunghi w serialu telewizyjnym Channel 4 The Manageress.
Fantoni był także aktorem głosowym. Najbardziej wyróżniał się głosem Marlona Brando w Apocalypse Now. Użyczał również swojego głosu dla Henry'ego Fondy, Rocka Hudsona, Gregory'ego Pecka, Bena Kingsleya, Maxa von Sydow i Roberta Taylora w co najmniej jednym lub dwóch filmach.

## Życie prywatne
Fantoni ożenił się z aktorką Valentiną Fortunato (którą poznał w Piccolo Teatro di Milano w 1954 roku) Małżeństwo ich trwało od 1961 roku do jej śmierci w 2019 roku. Mieli jedną córkę, Monikę.
W 1997 roku Fantoni przeszedł laryngektomię, co spowodowało problemy z jego głosem. Z tego powodu poświęcił się głównie reżyserowaniu aż do przejścia na emeryturę w 2003 roku.
Sergio Fantoni zmarł 17 kwietnia 2020 roku w Rzymie w wieku 89 lat.

title: Sergio Fantoni

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Sergio Fantoni
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   = Delfini-Fantoni cropped.png
 |opis grafiki              = Sergio Fantoni (1960)
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko = Sergio Fantoni
 |data urodzenia            = 7 sierpnia 1930
 |miejsce urodzenia         = [[Rzym]]
 |data śmierci              = 17 kwietnia 2020
 |miejsce śmierci           = [[Rzym]]
 |zawód                     = aktor
 |współmałżonek             = Valentina Fortunato (1961–2019; jej śmierć)
 |lata aktywności           = 1948–2003
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Sergio Fantoni
 |www                       =
}}
'''Sergio Fantoni''' (ur. [[7 sierpnia]] [[1930]] w [[Rzym]]ie, zm. [[17 kwietnia]] [[2020]] tamże<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.repubblica.it/spettacoli/cinema/2020/04/17/news/morto_sergio_fantoni_una_vita_per_cinema_e_sceneggiati-254318159/ | tytuł = ''È morto Sergio Fantoni, una vita per cinema e sceneggiati'' | opublikowany = repubblica.it | język = it | data dostępu = 2020-04-18}}</ref>) – włoski aktor teatralny, filmowy i głosowy.

== Biografia ==
Fantoni urodził się w Rzymie 7 sierpnia 1930 roku, jego ojcem był aktor [[Cesare Fantoni]]. Karierę rozpoczął od występów w filmach, dramatach radiowych, telewizyjnych i teatralnych pod koniec lat 40. XX wieku<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.mymovies.it/biografia/?a=2601 | tytuł = ''Sergio Fantoni'' | opublikowany = mymovies.it | język = it | data dostępu = 2020-04-18}}</ref>. Pojawił się u boku ojca w filmie ''Anthony z Padwy'' z 1949 roku.

Oprócz pracy głównie w swoim kraju zagrał także w produkcjach międzynarodowych. Fantoni wystąpił kilkakrotnie w hollywoodzkich filmach w latach 60., przede wszystkim u boku [[Frank Sinatra|Franka Sinatry]] w filmie wojennym ''Von Ryan's Express'', nakręcony w 1965 roku W 1960 zagrał złoczyńcę Hamana w ''Esther and the King'', w którym wystąpili [[Joan Collins]] i [[Richard Egan]] w rolach tytułowych. Wśród swoich ról w Wielkiej Brytanii Fantoni pojawił się wraz z anglo-włoską aktorką [[Cherie Lunghi]] w serialu telewizyjnym [[Channel 4]] ''The Manageress''.

Fantoni był także aktorem głosowym. Najbardziej wyróżniał się głosem [[Marlon Brando|Marlona Brando]] w ''Apocalypse Now''<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.tgcom24.mediaset.it/spettacolo/addio-allattore-sergio-fantoni-fu-la-voce-di-marlon-brando_17390994-202002a.shtml | tytuł = ''Addio all’attore Sergio Fantoni: fu la voce di Marlon Brando'' | opublikowany = tgcom24.mediaset.it | język = it | data dostępu = 2020-04-18}}</ref>. Użyczał również swojego głosu dla [[Henry Fonda|Henry'ego Fondy]], [[Rock Hudson|Rocka Hudsona]], [[Gregory Peck|Gregory'ego Pecka]], [[Ben Kingsley|Bena Kingsleya]], [[Max von Sydow|Maxa von Sydow]] i [[Robert Taylor (amerykański aktor)|Roberta Taylora]] w co najmniej jednym lub dwóch filmach.

== Życie prywatne ==
Fantoni ożenił się z aktorką Valentiną Fortunato (którą poznał w Piccolo Teatro di Milano w 1954 roku) Małżeństwo ich trwało od 1961 roku do jej śmierci w 2019 roku. Mieli jedną córkę, Monikę.

W 1997 roku Fantoni przeszedł [[Laryngektomia|laryngektomię]], co spowodowało problemy z jego głosem. Z tego powodu poświęcił się głównie reżyserowaniu aż do przejścia na emeryturę w 2003 roku.

Sergio Fantoni zmarł 17 kwietnia 2020 roku w Rzymie w wieku 89 lat.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0266949|Sergio Fantoni}}
* {{Filmweb|osoba|71137|Sergio Fantoni}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Fantoni, Sergio}}
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1930]]
[[Kategoria:Włoscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Włoscy aktorzy głosowi]]
[[Kategoria:Włoscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Włoscy aktorzy teatralni]]
[[Kategoria:Włoscy reżyserzy teatralni]]
[[Kategoria:Zmarli w 2020]]

title: Sergio Fantoni

Data i miejsce urodzenia: 7 sierpnia 1930 · Rzym

Data i miejsce śmierci: 17 kwietnia 2020 · Rzym

Zawód: aktor