text:
# Sakrament małżeństwa
Małżeństwo sakramentalne – usankcjonowany religijnie związek monogamiczny mężczyzny i kobiety będący sakramentalnym znakiem miłości Chrystusa i Kościoła (por. Ef 5, 32). Tak rozumiany jest w kościołach katolickim, starokatolickim, prawosławnym oraz anglikańskim. Teologia protestancka (poza anglikanizmem) nie uważa małżeństwa za sakrament, choć podkreśla jego świętość.

## Historia sakramentu małżeństwa

### Stary Testament
Związek małżeński miał już charakter sakramentalny na początku biblijnego rodzaju ludzkiego. Miłość pierwszych rodziców, Adama i Ewy, była pra-sakramentem, to znaczy czyniła widzialnym Niewidzialne – Miłość Stwórcy do stworzenia. Pisał o tym Jan Paweł II w Tryptyku rzymskim, medytacji poetyckiej, ale jednocześnie teologicznej:

Kimże jest On? Niewypowiedziany. Samoistne Istnienie.

	Jedyny. Stwórca wszystkiego.

Zarazem Komunia Osób.

W tej Komunii wzajemne obdarowywanie pełnią prawdy,

	dobra i piękna.

Nade wszystko jednak – niewypowiedziany.
A przecież powiedział nam o Sobie.

(...)

A oni?

«Mężczyzną i niewiastą stworzył ich».

Został im przez Boga zadany dar.

(...)

Prasakrament – samo bycie widzialnym znakiem

odwiecznej Miłości.

### I w.: Nowy Testament
Jezus Chrystus przypomniał o powołaniu mężczyzny do złączenia się z kobietą w stałym, nierozerwalnym związku: „Czy nie czytaliście, że Stwórca od początku stworzył ich jako mężczyznę i kobietę? I rzekł: Dlatego opuści człowiek ojca i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, niech człowiek nie rozdziela!” Mt 19, 4b-6
Teologię małżeństwa, czyli duchowy wymiar sakramentu, rozbudował znacznie Św. Paweł.
- „Mężowie miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie, aby go uświęcić, oczyściwszy obmyciem wodą, któremu towarzyszy słowo, aby osobiście stawić przed sobą Kościół jako chwalebny, nie mający skazy czy zmarszczki, czy czegoś podobnego, lecz aby był święty i nieskalany”. Ef 5, 25-27
- „We czci niech będzie małżeństwo pod każdym względem i łoże nieskalane”. Hbr 13, 4
- „Tajemnica[1] to wielka, ale ja odnoszę to do Chrystusa i Kościoła”. Ef 5, 25.31-32

Choć św. Paweł sam zachęcał do życia w celibacie, dostrzegał też ogromną wartość małżeństwa: „Co do spraw, o których pisaliście, to dobrze jest mężczyźnie nie łączyć się z kobietą. Ze względu jednak na niebezpieczeństwo rozpusty niech każdy ma swoją żonę, a każda swojego męża. Mąż niech oddaje powinność żonie, podobnie też żona mężowi. Żona nie rozporządza własnym ciałem, lecz jej mąż; podobnie też i mąż nie rozporządza własnym ciałem, ale żona”. 1 Kor 7, 1-4

### II – IV w.: Ojcowie Kościoła
Kościół od zawsze domagał się również od nowożeńców publicznej formy zawarcia małżeństwa i wobec kapłana. Przypominał o tym wiernym już w I w. biskup Ignacy Antiocheński, a później Tertulian (II/III w.) czy św. Ambroży (IV w.). Także inni Ojcowie Kościoła również wiele miejsca poświęcali doniosłości związku mężczyzny i kobiety:
- Od Adama aż do Pana prawdziwa miłość małżeńska była sakramentem doskonałym. św. Efrem Syryjczyk
- Kim są dwaj lub trzej, zgromadzeni w imię Chrystusa, pomiędzy którymi jest Pan? Czyż nie są to mężczyzna i kobieta zjednoczeni przez Boga? św. Klemens Aleksandryjski
- Bóg stworzył Adama i Ewę do największej ich wzajemnej miłości odzwierciedlającej tajemnicę jedności Bożej. Teofil z Antiochii

Na określenie doktryny katolickiej wobec małżeństwa w okresie ojców Kościoła największy wpływ wywarła nauka Augustyna.

### Średniowiecze
Do końca XII w. wypracowano doktrynę o siedmiu sakramentach, w jej liczbie znalazło się także małżeństwo. Rozróżnienie na sakramenty i sakramentalia było wynikiem potrzeby duszpasterskiej wspartej zgodną opinią teologów. Pierwszy zapis znajduje się w podstawowym uniwersyteckim podręczniku teologii autorstwa Piotra Lombarda (1100-1164), zwanym Sentencjami. Następnie pisał o nich Tomasz z Akwinu w Komentarzu do Sentencji Piotra Lombarda oraz w Sumie teologii. W 1274 r. siedem sakramentów weszło, jako wiara Kościoła łacińskiego, do wyznania cesarza Michała Paleologa ułożonego na Soborze lyońskim. Obok Tomasza z Akwinu teologię sakramentu małżeństwa rozwijał Hugon ze św. Wiktora, który wiele zaczerpnął z dzieł św. Augustyna.
Przez pierwsze tysiąclecie, tak jak to jest i dziś, Kościół zachodni uznawał, że oprócz wymiaru kościelnego, małżeństwo jest instytucją społeczną i szanował kompetencje władzy świeckiej nad małżeństwem, która uznawała chrześcijańską doktrynę o nierozerwalności małżeństwa. Wyłom w tym zrobił dopiero w XVI w. król Anglii Henryk VIII.
W okresie X-XII w. kościelne prawo małżeńskie egzekwowało wyłączną kościelną jurysdykcję nad małżeństwem. W Kościele wschodnim w 893 r. wprowadzono obowiązek obecności kapłana przy ślubie, w przeciwnym razie małżeństwo było nieważne. Kościół zachodni również intensywnie zabiegał o eliminację tzw. małżeństw tajnych, np. w uchwałach Soboru Laterańskiego IV (1215 r.) czy licznych synodów.

## Sakrament w kościele katolickim a kościele prawosławnym
Katechizm Kościoła Katolickiego definiuje małżeństwo jako przymierze mężczyzny i kobiety tworzące wspólnotę całego życia, podejmowaną dla ich własnego dobra i dla zrodzenia i wychowania potomstwa. Małżeństwo w rozumieniu katolickim jest zatem zjednoczeniem dwojga osób, tworzących związek nierozerwalny do śmierci jednego z małżonków. W prawosławiu, które odwołuje się do nauczania wspólnot apostolskich pierwszych wieków, związek małżeński przypieczętowany Eucharystią zawierany jest na wieczność i trwa po śmierci. Ta różnica wynika z odmiennej perspektywy na sakrament małżeństwa. Tradycja prawosławna dopatruje się w duchowej stronie małżeństwa antycypacji życia „aniołów Bożych w niebie”. Z drugiej strony Kościół katolicki, choć postrzega małżeństwo jako rzeczywistość doczesną, widzi również wieczny charakter duchowej wspólnoty i miłości między małżonkami, która w przyszłym wieku ma osiągnąć swoją pełnię.

## Kościół katolicki

### Istotne elementy małżeństwa
Małżeństwo jako sakrament jest wspólnotą naturalną mężczyzny i kobiety, podniesioną do poziomu nadprzyrodzonego, poziomu łaski – tzn. urzeczywistniającego miłość, która łączy Chrystusa z Kościołem.
Małżeństwo jest określone jako wspólnota naturalna, dlatego że tworzący je mężczyzna i kobieta w swej płci oraz w swych duszach mają wpisaną naturalną zdolność do tworzenia jedności:
- w pełni ludzkiej, a więc zarazem zmysłowej i duchowej.
- pełnej, to znaczy przeżywanej w szczególnej formie przyjaźni, poprzez którą mężczyzna i kobieta wielkodusznie dzielą między sobą wszystko, bez zachowywania przez jednego z małżonków czegoś wyłącznie dla siebie.
- wiernej i wyłącznej – relacja mężczyzna-kobieta, jaką tworzą przez zawarcie ślubu, w sferze wewnętrznej, intymnej i zewnętrznej, jest sprawą tylko ich dwojga – na dobre i na złe, aż do końca życia.
- płodnej – owocującej w potomstwie naturalnym, które rodzą też duchowo do życia wiary, życia wiecznego. A gdy płodność fizyczna jest niemożliwa, małżonkowie realizują płodność duchową – rodząc innych do życia wiecznego[16].

W pojęciu Magisterium Kościoła przymioty te opisują każde ludzkie małżeństwo i w tym sensie katolicy nie różnią się od innych. Już autor Listu do Diogneta z II w. pisał, że chrześcijanie żenią się jak wszyscy, ale nie dzielą łoża małżeńskiego z nikim:

5. (...) Mieszkają każdy we własnej ojczyźnie, lecz niby obcy przybysze. Podejmują wszystkie obowiązki jak obywatele i znoszą wszystkie ciężary jak cudzoziemcy. Każda ziemia obca jest im ojczyzną i każda ojczyzna ziemią obcą.

6. Żenią się jak wszyscy i mają dzieci, lecz nie porzucają nowo narodzonych.

7. Wszyscy dzielą jeden stół, lecz nie jedno łoże.

8. Są w ciele, lecz żyją nie według ciała. (Rozdz. V)

Jednak, dzięki refleksji nad Objawieniem, chrześcijanie uznają, że dla osób ochrzczonych małżeństwo jest jednocześnie wspólnotą duchową. Wspólnotę tę zawiera się przez ślub, który jest świętym i nierozerwalnym przymierzem. By ukazać naturę małżeństwa jako sakramentu Kościoła oraz by uniknąć nadużyć (np. podwójnego zawarcia małżeństwa) jest ustalona forma liturgiczna tego ślubowania.
Znaczenie katolickiej wspólnoty małżeńskiej wypełnia się przede wszystkim poprzez stworzenie warunków dla wzrastania autentycznego dobra obojga małżonków oraz przez zrodzenie i wychowywanie dzieci. Małżonkowie urzeczywistniają tę jedność duchową nie tylko przez życie rodzinne, podobne do małżeństw nie-chrześcijan, ale też:

...przez przyjmowanie sakramentów, modlitwę i dziękczynienie, świadectwo życia świątobliwego, zaparcie się siebie i czynną miłość.

Według Kościoła tak rozumiane małżeństwo leży u podstaw rodziny. Katolicy wierzą, iż przysięgę małżeńską wypowiadają wobec Boga i wobec Kościoła:

tak zawierany związek Chrystus czyni sakramentem, czyli tajemnicą uświęcenia małżonków, znakiem swojej obecności we wszystkich ich sprawach, a jednocześnie źródłem specjalnej łaski dla nich.

Sakrament małżeństwa, a  sakrament Eucharystii
Wszystkie sakramenty są darami Boga dla człowieka. Umacniają go na drodze wiary i pomagają żyć w codzienności tak, aby każdy dzień stawał się budowaniem żywej relacji z Jezusem Chrystusem.
Istnieje głębokie powiązanie sakramentu: małżeństwa i eucharystii. Tej prawdy szczególnie mocno mogą doświadczyć katoliccy małżonkowie podczas rozważań i konkretnych rozmyślań w omawianym zakresie. Taka formacja może być nie tylko drogą do rozwoju życia duchowego, ale również może stać się szansą na umocnienie więzi, wyjście z ewentualnego kryzysu w relacji i poznanie głębszego sensu jedności małżeńskiej. W Eucharystii małżonkowie otrzymują konkretne wskazówki, które pomagają w budowaniu szczęśliwej rodziny i szczerej relacji. Zgodnie z materiałami opracowanymi przez Centralna Diakonię Domowego Kościoła możemy wyodrębnić kilka szczególnie wiążących te dwa sakramenty aspektów:
- Miłość, która jest darem z siebie
- Miłość, która przebacza
- Miłość, która mówi
- Miłość, która przemienia
- Miłość, która jednoczy
- Miłość, która promieniuje
- Miłość, która idzie z nami

### XVI w.: Sobór Trydencki
Sobór trydencki obradujący w latach 1545-1563, uporządkował kościelne prawo małżeńskie. Przeciwstawiając się poglądom protestanckim, uznającym naturalny, niesakramentalny charakter małżeństwa, określił, że jest dogmatem wiary katolickiej, iż małżeństwo jest sakramentem i że zostało ustanowione przez Chrystusa, a nie później przez Kościół. Kanon 1 o sakramencie małżeństwa, ogłoszony w czasie 24 sesji soborowej brzmiał:

Gdyby ktoś mówił, że małżeństwo nie jest prawdziwie i odrębnie jednym z siedmiu sakramentów ewangelicznego Prawa, ustanowionym przez Chrystusa Pana, ale jest wymyślone w Kościele przez ludzi i nie udziela łaski – niech będzie wyklęty.

Dekrety Soboru trydenckiego zostały włączone do Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1917 r. Nowa wersja, w duchu Soboru watykańskiego II, została opracowana na polecenie Jana Pawła II w 1983 r. W wielu krajach, w wyniku rozkładu obyczajów i życia chrześcijańskiego, popularne były tzw. „małżeństwa z przyzwyczajenia”. Kościół katolicki, dążąc do odnowy życia chrześcijańskiego i przeciwstawiając się temu, co uznano za błąd w reformie protestanckiej, podczas Soboru trydenckiego wydał kanony precyzujące katolicką dyscyplinę sakramentu małżeństwa. Zgodnie z nimi, aby małżeństwo katolików było ważne musiało być zawarte podczas ceremonii kościelnej przed księdzem i dwoma świadkami. W ten sposób praktycznie wyeliminowano wśród katolików, niezgodne z odwieczną wiarą i praktyką Kościoła, małżeństwa zawierane w sekrecie jak i szerzący się zwyczaj małżeństw nieformalnych – podobnie do rzymskich małżeństw z przyzwyczajenia (per usus), opartych wyłącznie na wzajemnej zgodzie bez formalnej ceremonii zaślubin. Sakrament najpierw celebrowano wewnątrz kościoła przy drzwiach, a od XVII wieku u samych stóp ołtarza. W ten sposób małżeństwo staje się wspólnotą Kościoła, gdzie mąż reprezentuje Chrystusa-głowę, a żona jest obrazem Jego oblubienicy, wspólnoty Kościoła (por. Ef 5,32).
Prawo kanoniczne z czasów soboru trydenckiego określiło więc warunki powstania ważnego małżeństwa, przeszkody w jego zawarciu, wprowadziło obowiązek ceremonii ślubnej w Kościele. Dokonano w nim rozróżnienia między pierwszorzędnymi celami małżeństwa (prokreacja i wychowanie dzieci) i celami drugorzędnymi takimi jak wzajemna pomoc małżonków.

### XX wiek – przed Soborem watykańskim II
Jeszcze pod koniec XIX w. Leon XIII wydał encyklikę o małżeństwie Arcanum divinae sapientiae (łac. Tajemnica Bożej mądrości) (1880 r.), w której potwierdził biblijną zasadę, że mąż jest głową rodziny, żona zaś została określona jako „serce”. Nauczanie kolejnych papieży, szczególnie Piusa XI w encyklice Casti connubii (1930 r.), broniło świętości małżeństwa przeciw szerzącym się zwyczajom tzw. wolnej miłości. Pius XII w licznych przemówieniach do młodych małżonków, wyjaśniał podstawowe prawdy o sakramencie małżeństwa i jego celach, których nauczał jeszcze Augustyn z Hippony. Głoszono ideę prawa rodziny w państwie: prawa do zawarcia małżeństwa, założenia rodziny, oczekiwania od państwa stworzenia warunków prawnych i ekonomicznych, umożliwiających rodzinie pełnienie jej funkcji. Rodzina została określona jako autonomiczna wobec państwa. Głoszona była zasada równości małżonków przy istniejącym zróżnicowaniu ról i obowiązków; podstawowa rola kobiety to macierzyństwo, prowadzenie domu, a jej rola zawodowa winna być tak kształtowana, aby nie utrudniała jej podstawowych zadań jako kobiety.

### XX wiek – po Soborze watykańskim II
Dalszy rozwój doktryny katolickiej przypada na czasy po Soborze Watykańskim II. Choć w nowych dokumentach nie wspomina się o rozdzieleniu pierwszo- i drugorzędnych celów małżeństwa, a podkreśla się współistnienie prokreacji i miłości, nie ma też nigdzie wzmianki, że takiego podziału nie ma. Encyklika Pawła VI Humanae vitae pogłębiła katolicką doktrynę i podkreśliła obowiązek korzystania przez małżonków jedynie z biologicznych metod regulacji urodzeń. Sprowokowało to liczne kontrowersje, bowiem wielu katolików uznawało prawo do swobodnego decydowania o wyborze metod sterowania płodnością.
Kościół katolicki w tym okresie podjął refleksję nad znaczeniem pożycia seksualnego w małżeństwie, czego przykładem jest rozwijająca się tzw. teologia ciała, uprawiana przez Karola Wojtyłę najpierw w Krakowie a potem, po wyborze na papieża, w Rzymie. Zaczęto tworzyć ośrodki naukowe w uczelniach katolickich, specjalne instytucje w Kurii Rzymskiej. Rozwijano duszpasterstwo rodzin, objęto narzeczonych programami przygotowania do sakramentu małżeństwa w formie nauk przedślubnych. Dotychczasowa forma przekazu etyki seksualnej, skupionej na promowaniu czystości przez zwalczanie postaw prowadzących do nierządu i rozwiązłości, nie była w stanie stawić czoła nowym sytuacjom oraz rozwojowi wiedzy o człowieku. Pod wpływem Soboru Watykańskiego II, określanego jako nowa wiosna Kościoła i powrót do źródeł, teologia życia małżeńskiego znalazła nowy język i nowe podejście, polegające na postrzeganiu miłości małżeńskiej w kontekście powołania chrześcijanina do świętości poprzez relację z Chrystusem w Kościele. Nastąpił powrót do nauczania Ojców Kościoła, wiązano tematykę małżeńską z innymi działami teologii, jak dogmatyka, również zaczęto bardziej korzystać z nauk szczegółowych, by nowo ukazać powiązanie chrześcijan i ich seksualności z Osobą Chrystusa, Duchem Świętym, sakramentami i prawem ewangelicznym. Seksualność ludzką, zaczęto na nowo przedstawiać, w kontekście drogi chrześcijanina do świętości realizowanej poprzez pełny rozwój cnót.
Pontyfikat Jana Pawła II i jego liczne nauki, encykliki, książki zaznaczyły się potwierdzeniem tradycyjnej nauki co do niemoralności współżycia przedmałżeńskiego, masturbacji, aktywnego homoseksualizmu, stosowania sztucznych metod zapobiegania ciąży, przerywania ciąży. Nauczanie papieskie potwierdziło też prawdziwość zasady nierozerwalności małżeństwa oraz podtrzymało celibat duchownych w Kościele łacińskim (nakaz celibatu nie obejmuje większości duchownych greckokatolickich i innych Kościołów katolickich tradycji wschodniej). Jan Paweł II przywrócił więc tradycyjną naukę Kościoła, ale zarazem wzbogacił teologię o nowe akcenty.
Tym niemniej po Soborze Kościół katolicki znalazł się w dużym kryzysie pod wpływem środowisk liberalnych, które nie przyjęły oficjalnej katolickiej etyki seksualnej, wyrażonej w encyklice Pawła VI Humanae vitae. Dokument papieski został odrzucony przez wielu wiernych, tak duszpasterzy, jak same małżeństwa – opór dotyczył szczególnie moralnej oceny antykoncepcji, będącej praktycznie wynalazkiem XX wieku, a także aborcji. Potwierdzają to wyniki badań socjologicznych pokazujące, że katolicy akceptują dość powszechnie współżycie przedmałżeńskie, rozwody, sztuczne zapobieganie ciąży, masturbację, a religijna wizja małżeństwa ma mniejszą siłę oddziaływania niż kiedyś.

### Rozumienie małżeństwa katolickiego w Polsce
Zrozumienie istotnych elementów katolickiego małżeństwa wydaje się nie mieć odzwierciedlenia w przekonaniach. Tomasz Szlendak i Paweł Załęcki z Zakładu Badań Kultury Instytutu Socjologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika przeprowadzili w 2001 i 2002 roku sondażowe badania nt. rozwodów oraz konkubinatów, na reprezentatywnej grupie 793 osób w wieku od 19-30 lat, mieszkających w Polsce w małych i dużych miastach, z których większość określała się jako katolików należących do klasy średniej. Wyniki prezentowały się następująco:
1. Odnośnie rozwodu:
  - zalegalizować rozwód – 648 osób – 81,7%
    - rozwody są czymś normalnym i powinno się ich udzielać w kościele – 148 osób – 18,6%
    - rozwody są smutną koniecznością i Kościół katolicki powinien je zaakceptować – 500 osób – 63,1%

  - rozwód jest niedopuszczalny – 145 osób – 18,3%
    - rozwody są niedopuszczalne ze względu na dobro członków rodziny – 102 osoby – 12,7%
    - rozwody są niedopuszczalne ze względu na normy religijne – 43 osoby – 5,4%
2. Odnośnie konkubinatu:
  - akceptacja – 670 osób – 84,5%
    - bezwarunkowe przyzwolenie – 282 osób – 35,6%
    - akceptacja pod warunkiem, że parę łączy miłość – 320 osób – 40,3%
    - akceptacja pod warunkiem, że pary nie stać na ślub – 68 osób – 8,6%

  - bezwarunkowy brak przyzwolenia – 52 osób – 6,5%
  - brak zdania – 71 osób – 9%

### Katolicka etyka małżeńska
Antykoncepcja i rozwód są uważane za dwie współczesne choroby małżeństwa. W trudniejszych sytuacjach rozwiązaniem dopuszczalnym, a nawet koniecznym, może się okazać separacja. Naturalne planowanie rodziny jest postawą możliwą dzięki cnocie powściągliwości. Ta zaś jest możliwa kiedy małżonkowie żyją zgodnie z etyką katolicką i odczuwają, że są prowadzeni przez Ducha Świętego, także w sferze seksualnej (por. Rz 8,11-14).
Akt małżeński w rozumieniu katolickiego nauczania to płciowe zjednoczenie małżonków, którzy w duchu wzajemnej miłości nawzajem się sobie oddają i siebie przyjmują.
Według katolickiej etyki seksualnej, aby akt małżeński był godziwy, musi zachowywać podwójną celowość:
1. zjednoczenie małżonków i pogłębienie więzi małżeńskiej
2. otwarcie się na poczęcie i przyjęcie nowego życia.

### Aspekty prawno-kanoniczne

#### Forma sakramentu
Szafarzami są sami małżonkowie. Kapłan (lub diakon) jest tylko świadkiem urzędowym zawarcia sakramentu. Zawarcie małżeństwa polega na tym, że mężczyzna i kobieta składają sobie przysięgę wzajemnej, wiernej i dozgonnej miłości. Nowożeńcy wypowiadają następujące słowa:

Ja, N., biorę ciebie. N., za żonę (męża) i ślubuję ci miłość, wierność i uczciwość małżeńską oraz że cię nie opuszczę aż do śmierci. Tak mi dopomóż, Panie Boże Wszechmogący, w Trójcy Jedyny i Wszyscy Święci.

Po złożeniu sobie przysięgi miłości przez nowożeńców, kapłan oświadcza:

«Co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela». Małżeństwo przez was zawarte, ja powagą Kościoła potwierdzam i błogosławię w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen.

Ślub, wiążąc młodą parę węzłem małżeńskim ma konsekwencje zarazem sakramentalne i prawno-kanoniczne. Z obydwu racji jest on nierozerwalny. Czasem dochodzi jednak do nieważnego zawarcia małżeństwa – gdy narzeczeni nie są zdolni do jego zawarcia lub gdy próbują zawrzeć małżeństwo z naruszeniem odpowiednich kanonów.
Małżeństwo jest jedynym sakramentem w Kościele katolickim, którzy można przyjąć przez pośrednika. Reguluje to kanon 1104 § 1:

Kan. 1104 - § 1. Do ważnego zawarcia małżeństwa konieczne jest, by nupturienci byli równocześnie obecni, bądź osobiście, bądź też przez pełnomocnika..

#### Nieważność małżeństwa
Sakrament małżeństwa jest określoną rzeczywistością, na którą składa się szereg istotnych elementów. Jeśli któregoś z tych elementów brakuje przy zawieraniu małżeństwa, jest ono zawarte nieważnie. Brak ten może się objawić jakiś czas po uroczystości ślubnej, jednak w niektórych przypadkach można go naprawić. Zwracał na to uwagę Jan Paweł II w przemówieniach do Roty Rzymskiej:

Kościół jest przychylny uważnieniu, jeśli to możliwe, małżeństw nieważnych.(...) Sami małżonkowie pierwsi muszą zrozumieć, że tylko lojalne poszukiwanie prawdy prowadzi do ich rzeczywistego dobra, bez wykluczania a priori możliwości uważnienia związku, który choć nie jest jeszcze małżeński, zawiera dla nich samych i dla ich potomstwa elementy dobra, które należy uważnie ocenić w sumieniu, zanim podejmie się decyzję zmierzającą w innym kierunku.

Według Jana Pawła II nierozerwalność małżeństwa niesie w sobie piękno i dobro, i nie należy rozumieć jej jako jakiegoś ograniczenia wolności małżonków w ich dążeniu do «samorealizowania się».
W przypadku, kiedy nie jest możliwe tzw. uzdrowienie w zalążku /(łac.) sanatio in radice/, poprzez uzupełnienie brakującego elementu, należy zwrócić się do sądu biskupiego, aby rozpatrzył ważność-nieważność zawartego związku. Do czasu orzeczenia, zgodnie z prawem kanonicznym, domniemywa się, że związek był zawarty ważnie, czyli mężczyzna i kobieta są mężem i żoną.
Przyczyny zaistnienia nieważności ślubu można podzielić na 3 grupy:
- przeszkody – pewne okoliczności (mające charakter obiektywny), które wykluczają ważność
- wady zgody małżeńskiej – sytuacje, gdy wola na zawarcie związku jest ograniczona
- braki w formie zawierania związku

##### Przeszkody małżeńskie
Są to przeszkody tzw. zrywające, gdyż ich stwierdzenie skutkuje albo niemożnością zawarcia związku (z wyjątkiem możliwych dyspens), albo nieważnym zawarciem ślubu.

##### Wady zgody na ślub
Wadliwe oświadczenie zgody na ślub może mieć miejsce, gdy:
- przyczyny natury psychicznej uniemożliwiają podjęcie obowiązków małżeńskich (np. choroba psychiczna, uzależnienie, inne okoliczności determinujące psychikę). Papież Benedykt XVI wyjaśnił rozumienie psychicznej niezdolności, stwierdzając, że nie chodzi jedynie o trudność psychiczną, lecz o całkowitą niezdolność:

Prawdziwa niezdolność psychiczna wymaga, aby w chwili zawierania małżeństwa istniała szczególna anomalia psychiczna, poważnie zaburzająca używanie rozumu bądź zdolność poznania teoretycznego i oceniającego w odniesieniu do poważnych decyzji,(...) [np. co do] wolnego wyboru stanu życia czy też powodująca u jednej ze stron nie tylko poważną trudność, lecz wręcz niezdolność stawienia czoła zadaniom należącym do istotnych obowiązków małżeńskich. (Przemówienie do pracowników Trybunału Roty Rzymskiej, 30.01.2009 r.).

- występuje niewiedza o tym, że w małżeństwie ma miejsce współżycie;
- istnieje pomyłka co do tożsamości osoby lub jej istotnego przymiotu;
- brakuje świadomości cech związku, jakimi są: jedność, wierność, nierozerwalność (sakramentalność). Według kan. 1099 tylko wtedy jest to przeszkodą, gdy wpływa to na wolę kogoś, kto jest przeciwko tym cechom, tzn. gdyby ktoś zdecydował się zawrzeć małżeństwo katolickie jedynie pod wpływem tego błędu, a swoją zgodę małżeńską uzależnił od rozerwalności lub niesakramentalności małżeństwa[35].
- symuluje się przysięgę (w ogóle wyklucza się małżeństwo lub jakąś jego istotną cechę);
- stawiany jest niegodziwy, sprzeczny z prawem warunek zawarcia (np. rozwód);
- ślub jest zawierany pod przymusem lub z powodu ciężkiej bojaźni;
- ślub jest zawierany podstępem (podanie nieprawdy o jakimś przymiocie – zarówno kłamstwo co do istnienia przymiotu, jak i jego braku) – obecna lista takich przymiotów powszechnie stosowana przy stwierdzaniu nieważności małżeństwa (poniższe przymioty są rozpatrywane w kontekście konkretnego małżeństwa, ponieważ dany przymiot może mieć tutaj większe lub mniejsze znaczenie), to:
  - niemożność zrealizowania dobra małżeńskiego (bonum coniugum);
  - niezdolność do nawiązania relacji międzyosobowych;
  - określone przekonania religijne mogące poróżnić małżonków;
  - poważne obciążenia natury moralnej – np. uprawianie prostytucji, kłamstwo co do dziewictwa;
  - określone przekonania habitualne – dotyczące stylu życia – mogące poróżnić małżonków;
  - popełnienie poważnego (zarówno w sensie prawnym, jak i negatywnie odbieranego społecznie) przestępstwa lub stała/długotrwała działalność przestępcza;
  - zaciągnięty dług lub inne poważne problemy majątkowe;
  - choroba fizyczna;
  - choroba psychiczna;
  - uzależnienia – narkomania, alkoholizm etc.;
  - ciąża z innym mężczyzną i jej zatajenie lub nieprawdziwe przypisanie jej przyszłemu małżonkowi;
  - posiadanie potomstwa;
  - pozycja zawodowa/społeczna;
  - niemożność dopełnienia małżeństwa lub zrodzenia i wychowania potomstwa.

##### Braki w formie zawierania związku
Braki formy dotyczą niedotrzymania określonej procedury, np. ksiądz lub diakon nie jest upoważniony do asystowania przy danym ślubie.

#### Wymiary małżeństwa
Pomimo że wedle nauki katolickiej małżeństwo zostało ustanowione przez Boga w celu „mnożenia się i czynienia sobie ziemi poddaną” [Rdz 1, 28], jego sens nie kończy się na życiu płciowym, gdyż „małżeństwa nigdy nie żyją tylko w ciele”. Tradycyjna literatura katolicka wyróżnia kilka aspektów życia małżeńskiego popartych treścią Ewangelii:
1. Płodność − wymiar wpisany w porządek natury, w teologii chrześcijańskiej podnoszący jednak małżonków również do obrazu Boga Stwórcy, gdyż pozostaje aspektem stwórczym, wydającym potomstwo na obraz i podobieństwo rodziców[36].
2. Decyzyjność − wymiar zapewniający trwałość miłości, jednocześnie wskazujący na chrześcijańskie pojmowanie tego terminu, a więc na rozróżnienie między uczuciem a miłością dojrzałą, duchową, stałą i otwartą[37]; na wymiar ten jasno wskazuje przysięga małżeńska.
3. Trwałość i wierność − wymiar szczególnie podkreślany w treści przysięgi małżeńskiej; stanowi o nierozerwalności węzła małżeńskiego, nawet w chwilach szczególnie trudnych, prowadzi do coraz pełniejszego partnerstwa obu stron na drodze wzajemnego uświęcania się[38]; określa monogamiczny charakter chrześcijańskiego małżeństwa, nawołuje do pełni wzajemnego oddania się małżonków, tak jak i oddania się ich obojga celom religijnym[39].
4. Ofiarność − wymiar ściśle duchowy, którego podstawą jest analogia św. Pawła porównująca małżeństwo do przymierza Chrystusa z Kościołem; zakłada trud i cierpienie związane z uświęcaniem współmałżonka, wskazuje na zbawczy sens cierpienia w doświadczeniu miłości[36].

#### Rozwiązanie małżeństwa
Może zaistnieć też sytuacja, iż małżeństwo zawarte ważnie nie zostało dopełnione (matrimonium ratum, sed non consummatum) przez akt seksualny. Małżeństwo niedopełnione może być ze słusznej przyczyny rozwiązane (dissolutio vinculi) przez Biskupa Rzymskiego (papieża), na prośbę obydwu stron lub tylko jednej, choćby druga się nie zgadzała, o czym stanowi kanon 1142 kodeksu prawa kanonicznego.

#### Honorowanie małżeństwa kościelnego przez prawo świeckie
W Polsce małżeństwo sakramentalne nie jest honorowane przez państwo. Obecnie nie istnieje już przymus zawarcia kontraktu cywilnego w związku z zawieraniem małżeństwa sakramentalnego, narzucony jeszcze za czasów PRL. Osoby zawierające związek małżeński mogą przyjąć sakrament małżeństwa ze skutkami cywilnymi (tzw. „małżeństwo konkordatowe”). „Małżeństwo konkordatowe” nie skutkuje jednak respektowaniem przez państwo nierozerwalności zawartego związku.
W niektórych innych krajach, np. we Włoszech czy w USA małżeństwo sakramentalne jest samo w sobie ważnym małżeństwem w sensie prawa państwowego. Krajem z państwowymi ślubami bez rozwodów są Filipiny.

## Starokatolicyzm
Kościoły starokatolickie, podobnie jak Kościół rzymskokatolicki uznaje małżeństwo za jeden z siedmiu sakramentów jednocześnie uważając, że szafarzem sakramentu jest kapłan. Podstawowym celem sakramentu małżeństwa jest wzajemne uświęcenie małżonków. Większość Kościołów starokatolickich uznaje obecnie małżeństwa osób tej samej płci jak również ponowne małżeństwa osób po rozwodzie.

## Kościół prawosławny
W Kościele prawosławnym w odróżnieniu od Kościoła katolickiego szafarzem małżeństwa jest kapłan, a małżeństwo zatwierdza się symbolicznym ceremoniałem (nałożenie koron, wspólne wypicie wina, trzykrotne obejście anałojczyka, na którym leży ikona) oraz świętymi modlitwami, a nie tzw. przysięgą małżeńską (a więc formułą jurydyczną). Jedna z modlitw brzmi: „Daj im doskonałe zjednoczenie dusz i ciał, daj im łoże nieskalane”. Świadczy ona m.in. o tym, iż w prawosławiu nadrzędnym celem małżeństwa jest miłość i duchowa wspólnota obojga małżonków, prokreacja i życie płciowe są celami drugorzędnymi. Z tego też względu prawosławna ortodoksja podkreśla wieczny charakter związku małżeńskiego, gdyż „miłość nigdy nie ustaje” [1 Kor 13, 8] i trwa w królestwie niebieskim. Wieczny charakter związku małżeńskiego podparty jest również teologią związku Chrystusa z Kościołem, ceremonią nałożenia koron, modlitwą o „nierozerwalną pieczęć miłości”, symbolikę obrączek (koło oznacza nieskończoność) oraz wspólnym wypiciem wina (symbol przyszłego wspólnego stołu).
Kościół prawosławny dopuszcza rozwód m.in. w przypadku stosunków pozamałżeńskich jednego z małżonków. Nie jest to jednak rozwód w sensie ścisłym, a jedynie zdjęcie błogosławieństwa z danego związku. Kościół prawosławny może udzielić specjalnego błogosławieństwa ponownemu związkowi – nie będzie on jednak traktowany jako małżeństwo, gdyż sakrament ten zawrzeć można w Kościele prawosławnym tylko raz..

## Protestantyzm
W Kościołach protestanckich małżeństwo zgodnie jest nieuznawane za sakrament ze względu na definiowanie sakramentu jako czynności ustanowionej przez Jezusa Chrystusa.
Podkreśla się natomiast, że małżeństwo jest dziełem Bożym, ustanowionym już w Ogrodzie Eden dla pierwszych ludzi i ich potomstwa.

## Małżeństwo a życie pozagrobowe
Jezus w rozmowie z saduceuszami wypowiedział się na temat kwestii małżeństwa w życiu przyszłym:

Jezus im odpowiedział: „Dzieci tego świata żenią się i za mąż wychodzą. Lecz ci, którzy uznani zostaną za godnych udziału w świecie przyszłym i w powstaniu z martwych, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić. Już bowiem umrzeć nie mogą, gdyż są równi aniołom i są dziećmi Bożymi, będąc uczestnikami zmartwychwstania. [Łk 20, 34-36]

Większość katolickich i prawosławnych komentarzy biblistycznych wyjaśnia, że w zacytowanej perykopie mowa jest o dziewiczej, przebóstwionej naturze kobiet i mężczyzn w przyszłym świecie, nie można jednak na tej podstawie wnioskować o tym, że miłość oraz komunia małżeńska przestanie istnieć. W świetle posoborowej teologii katolickiej, związanej z nurtem personalizmu chrześcijańskiego, sakrament małżeństwa ma postać doczesnego świata, który przemija, ale posiada zarazem aspekt eschatologiczny, którym jest wzajemna miłość i jedność życia. Miłość małżeńska dąży do wieczności, dlatego w swojej istocie pomaga dojrzewać do dziewiczej miłości w Królestwie Bożym, o której nauczanie papieskie mówi, że stanowi spełnienie i udoskonalenie każdej ludzkiej relacji. Najczęściej przywoływanymi tekstami Nowego Testamentu są w tym wypadku Ef 5, 21-32 oraz 1 Kor 13, 8. Współczesna teologia mówi bowiem, że skoro w sakramencie małżeństwa realizuje się miłość Chrystusa do Kościoła, to miłość ta jest ze swej natury ukierunkowana na wieczność.

title: Sakrament małżeństwa

wikitext:
[[Plik:Święty joachim.JPG|thumb|200px|Spotkanie św. Joachima i św. Anny jest częstym małżeńskim motywem ikonograficznym w tradycji prawosławnej]]
'''Małżeństwo sakramentalne''' – usankcjonowany religijnie związek [[monogamia|monogamiczny]] mężczyzny i kobiety będący [[sakrament]]alnym znakiem miłości [[Jezus Chrystus|Chrystusa]] i [[Kościół (teologia)|Kościoła]] (por. [[List do Efezjan|Ef]] 5, 32)<ref name="MYSTERION">''Dlatego opuści człowiek ojca i matkę, a połączy się z żoną swoją, i będą dwoje jednym ciałem. Tajemnica (mysterion) to wielka, a ja mówię: w odniesieniu do Chrystusa i do Kościoła''. Św. Paweł używa tu technicznego wyrazu {{Lang|el}} ''μυστήριον'' /''mysterion''/, [[Wulgata]] tłumaczy go jako {{Lang|la}} ''misterium'' lub ''sacramentum'', traktując oba słowa jako synonimy. Polski przekład [[Biblia Tysiąclecia|BT]] przetłumaczył to słowo jako ''tajemnica'' – ma ona jednak teologiczne znaczenie współcześnie rozumianego terminu [[sakrament]], por. A. Hamman, ''Sacrement'', w: {{cytuj książkę | inni = A. Berardino (red.), F. Vial (oprac. franc.) | tytuł = Dictionnaire encyclopédique du christianisme ancien |tom = 2| wydawca = Cerf| miejsce = Paryż| rok = 1990 | strony = 2210| isbn =}} {{cytuj książkę | inni = Blaise-Chirat (oprac.)| tytuł = Dictionnaire latin-français des auteurs chrétiens| wydawca = | seria = | miejsce = Strasbourg| rok = 1954 | strony = 729-730}}</ref>. Tak rozumiany jest w kościołach [[Kościół katolicki|katolickim]], [[starokatolicyzm|starokatolickim]], [[Cerkiew prawosławna|prawosławnym]] oraz [[anglikanizm|anglikańskim]]. Teologia [[protestantyzm|protestancka]] (poza anglikanizmem) nie uważa [[małżeństwo|małżeństwa]] za sakrament, choć podkreśla jego świętość.

== Historia sakramentu małżeństwa ==
=== Stary Testament ===
Związek małżeński miał już charakter sakramentalny na początku [[Biblia|biblijnego]] rodzaju ludzkiego. Miłość pierwszych rodziców, [[Adam i Ewa (postacie biblijne)|Adama i Ewy]], była ''pra-sakramentem'', to znaczy czyniła widzialnym ''Niewidzialne'' – Miłość Stwórcy do stworzenia. Pisał o tym Jan Paweł II w ''Tryptyku rzymskim'', medytacji poetyckiej, ale jednocześnie teologicznej:
{{Cytat
 |treść =
Kimże jest On? Niewypowiedziany. Samoistne Istnienie.

	Jedyny. Stwórca wszystkiego.

Zarazem Komunia Osób.

W tej Komunii wzajemne obdarowywanie pełnią prawdy,

	dobra i piękna.

Nade wszystko jednak – niewypowiedziany.
A przecież powiedział nam o Sobie.

(...)

A oni?

«Mężczyzną i niewiastą stworzył ich».

Został im przez Boga zadany dar.

(...)

Prasakrament – samo bycie widzialnym znakiem

odwiecznej Miłości<ref>Zob. {{cytuj książkę |autor = Jan Paweł II | url = http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/inne/tryptyk_rzymski.html| inni = Marek Skwarnicki (posłowie)| tytuł = Tryptyk rzymski : medytacje | wydawca = Wydaw. Św. Stanisława BM| miejsce = Kraków| rok = 2003| strony = 38| isbn = 83-88971-43-3}}</ref>.
}}

=== I w.: Nowy Testament ===
[[Jezus Chrystus]] przypomniał o powołaniu mężczyzny do złączenia się z kobietą w stałym, nierozerwalnym związku: „''Czy nie czytaliście, że Stwórca od początku stworzył ich jako mężczyznę i kobietę? I rzekł: Dlatego opuści człowiek ojca i matkę i złączy się ze swoją żoną, i będą oboje jednym ciałem. A tak już nie są dwoje, lecz jedno ciało. Co więc Bóg złączył, niech człowiek nie rozdziela!''” '''Mt 19, 4b-6'''

Teologię małżeństwa, czyli duchowy wymiar sakramentu, rozbudował znacznie [[Paweł z Tarsu|Św. Paweł]].
* „Mężowie miłujcie żony, bo i Chrystus umiłował Kościół i wydał za niego samego siebie, aby go uświęcić, oczyściwszy obmyciem wodą, któremu towarzyszy słowo, aby osobiście stawić przed sobą Kościół jako chwalebny, nie mający skazy czy zmarszczki, czy czegoś podobnego, lecz aby był święty i nieskalany”. '''Ef 5, 25-27'''
* „We czci niech będzie małżeństwo pod każdym względem i łoże nieskalane”. '''Hbr 13, 4'''
* „Tajemnica<ref name="MYSTERION"/> to wielka, ale ja odnoszę to do Chrystusa i Kościoła”. '''Ef 5, 25.31-32'''

Choć św. Paweł sam zachęcał do życia w [[celibat|celibacie]], dostrzegał też ogromną wartość małżeństwa: „Co do spraw, o których pisaliście, to dobrze jest mężczyźnie nie łączyć się z kobietą. Ze względu jednak na niebezpieczeństwo rozpusty niech każdy ma swoją żonę, a każda swojego męża. Mąż niech oddaje powinność żonie, podobnie też żona mężowi. Żona nie rozporządza własnym ciałem, lecz jej mąż; podobnie też i mąż nie rozporządza własnym ciałem, ale żona”. '''1 Kor 7, 1-4'''

=== II – IV w.: Ojcowie Kościoła ===
Kościół od zawsze domagał się również od nowożeńców publicznej formy zawarcia małżeństwa i wobec kapłana. Przypominał o tym wiernym już w I w. biskup [[Ignacy Antiocheński]]<ref>Por. ''Do Polikarpa'', V. 2, przeł. [[Anna Świderkówna]], w: ''Pierwsi świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich'', oprac. ks. [[Marek Starowieyski]], Kraków: Wydawnictwo „M”, 1998  Biblioteka Ojców Kościoła 10, s. 141.</ref>, a później [[Tertulian]] (II/III w.) czy [[Ambroży z Mediolanu|św. Ambroży]] (IV w.). Także inni [[Ojcowie Kościoła]] również wiele miejsca poświęcali doniosłości związku mężczyzny i kobiety:
* ''Od Adama aż do Pana prawdziwa miłość małżeńska była sakramentem doskonałym''. [[Efrem Syryjczyk|św. Efrem Syryjczyk]]
* ''Kim są dwaj lub trzej, zgromadzeni w imię Chrystusa, pomiędzy którymi jest Pan? Czyż nie są to mężczyzna i kobieta zjednoczeni przez Boga?'' [[Klemens Aleksandryjski|św. Klemens Aleksandryjski]]
* ''Bóg stworzył Adama i Ewę do największej ich wzajemnej miłości odzwierciedlającej tajemnicę jedności Bożej''. [[Teofil z Antiochii]]
Na określenie [[Magisterium Kościoła|doktryny]] [[Katolicyzm|katolickiej]] wobec małżeństwa w okresie [[Ojcowie Kościoła|ojców Kościoła]] największy wpływ wywarła nauka [[Augustyn z Hippony|Augustyna]]<ref>Por. {{Cytuj książkę | autor r = A. Eckmann | rozdział = Święty Augustyn o małżeństwie i dziewictwie| tytuł = Pisma świętego Augustyna o małżeństwie i dziewictwie. Przekład i komentarz | inni = Augustyn Eckmann (red.) | miejsce =  Lublin| rok = 2003 | wydawca = Towarzystwo Naukowe KUL | strony = 5-49}}</ref>.

=== Średniowiecze ===
Do końca XII w. wypracowano doktrynę o siedmiu sakramentach, w jej liczbie znalazło się także małżeństwo. Rozróżnienie na [[sakrament]]y i [[sakramentalia]] było wynikiem potrzeby duszpasterskiej wspartej zgodną opinią [[teolog]]ów. Pierwszy zapis znajduje się w podstawowym uniwersyteckim podręczniku [[Teologia|teologii]] autorstwa [[Piotr Lombard|Piotra Lombarda]] (1100-1164), zwanym ''[[Sentencje|Sentencjami]]''. Następnie pisał o nich [[Tomasz z Akwinu]] w ''Komentarzu do Sentencji Piotra Lombarda''<ref>Sent. 4 d1 q1 a1 q arg1; a4 q arg1 ad1; d3 q1 a1 q arg1 ad3</ref> oraz w [[Summa theologiae|Sumie teologii]]<ref>Por. STh III q60 a2</ref>. W 1274 r. siedem sakramentów weszło, jako wiara Kościoła łacińskiego, do wyznania cesarza [[Michał VIII Paleolog|Michała Paleologa]] ułożonego na [[Sobór lyoński I|Soborze lyońskim]]<ref>Por. [[Enchiridion symbolorum, definitionum et declarationum de rebus fidei et morum|Denzinger-S.]] 860.</ref><ref>Por. {{Cytuj książkę | autor = L. G. Walsh OP | tytuł = The Sacraments of Initiation. Baptism, Confirmation, Eucharist | miejsce =  London | wydawca = G. Chapman Theology Library | rok = 1988 | strony = 31}}</ref>. Obok Tomasza z Akwinu teologię sakramentu małżeństwa rozwijał [[Hugon ze św. Wiktora]], który wiele zaczerpnął z dzieł [[Augustyn z Hippony|św. Augustyna]].

Przez pierwsze tysiąclecie, tak jak to jest i dziś, Kościół zachodni uznawał, że oprócz wymiaru kościelnego, małżeństwo jest instytucją społeczną i szanował kompetencje władzy świeckiej nad małżeństwem, która uznawała chrześcijańską doktrynę o nierozerwalności małżeństwa. Wyłom w tym zrobił dopiero w XVI w. król Anglii [[Henryk VIII Tudor|Henryk VIII]].

W okresie X-XII w. kościelne prawo małżeńskie egzekwowało wyłączną kościelną jurysdykcję nad małżeństwem. W Kościele wschodnim w 893 r. wprowadzono obowiązek obecności kapłana przy ślubie, w przeciwnym razie małżeństwo było nieważne. Kościół zachodni również intensywnie zabiegał o eliminację tzw. małżeństw tajnych, np. w uchwałach [[Sobór laterański IV|Soboru Laterańskiego IV]] (1215 r.) czy licznych synodów<ref>[http://www.fronda.pl/a/niedouczny-kalisz-uczy-historii-kosciola,25737.html Niedouczny Kalisz... „uczy” historii Kościoła]</ref>.

== Sakrament w kościele katolickim a kościele prawosławnym ==
[[Katechizm Kościoła Katolickiego]] definiuje małżeństwo jako przymierze mężczyzny i kobiety tworzące ''wspólnotę całego życia'', podejmowaną dla ich własnego dobra i dla zrodzenia i wychowania potomstwa<ref name="katechizm">[http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkII-2-3.htm Katechizm Kościoła Katolickiego]</ref>. Małżeństwo w rozumieniu katolickim jest zatem zjednoczeniem dwojga [[osoba|osób]], tworzących związek nierozerwalny do śmierci jednego z małżonków. W [[Prawosławie|prawosławiu]], które odwołuje się do nauczania wspólnot apostolskich pierwszych wieków, związek małżeński przypieczętowany [[Eucharystia (sakrament)|Eucharystią]] zawierany jest na wieczność i trwa po śmierci. Ta różnica wynika z odmiennej perspektywy na sakrament małżeństwa. Tradycja prawosławna dopatruje się w duchowej stronie małżeństwa antycypacji życia „aniołów Bożych w niebie”<ref name="laroche">{{cytuj książkę | autor= Michel Philippe Laroche | tytuł= Mały Kościół. Mistyczna przygoda małżeństwa | rozdział= Małżeństwo – związek ustanowiony w raju | rok=2006 | wydawca=Bratczyk | miejsce=Hajnówka | strony=74 | isbn=83-88325-81-7}}</ref>. Z drugiej strony Kościół katolicki, choć postrzega małżeństwo jako rzeczywistość doczesną, widzi również wieczny charakter duchowej wspólnoty i miłości między małżonkami, która w przyszłym wieku ma osiągnąć swoją pełnię<ref name="episkopat polski 31">{{cytuj książkę | tytuł= Służyć prawdzie o małżeństwie i rodzinie. Dokumenty Konferencji Episkopatu Polski | rozdział= Perspektywa eschatologiczna ludzkiego ciała i małżeństwa | rok=2009 | wydawca=Biblos | miejsce=Warszawa | strony=31 | isbn=978-83-733275-5-9}}</ref><ref name="ozorowski 266"/><ref name="jan paweł II">[http://www.kbroszko.dominikanie.pl/min_t3_1a.htm Jan Paweł II, Mężczyzną i niewiastą stworzył ich, rodz. 1a]</ref>.

== Kościół katolicki ==
=== Istotne elementy małżeństwa ===
Małżeństwo jako [[sakrament]] jest wspólnotą naturalną mężczyzny i kobiety, podniesioną do poziomu nadprzyrodzonego, poziomu łaski – tzn. urzeczywistniającego miłość, która łączy [[Jezus Chrystus|Chrystusa]] z [[Kościół (teologia)|Kościołem]]<ref name="KATM">Por. [[Katechizm Kościoła Katolickiego|KKK]] [http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/inne/tryptyk_rzymski.html 1659-1662]</ref>.

Małżeństwo jest określone jako wspólnota naturalna, dlatego że tworzący je mężczyzna i kobieta w swej [[płeć|płci]] oraz w swych [[Dusza (teologia katolicka)|duszach]] mają wpisaną naturalną zdolność do tworzenia jedności:
* ''w pełni ludzkiej'', a więc zarazem zmysłowej i duchowej.
* ''pełnej'', to znaczy przeżywanej w szczególnej formie przyjaźni, poprzez którą mężczyzna i kobieta wielkodusznie dzielą między sobą wszystko, bez zachowywania przez jednego z małżonków czegoś wyłącznie dla siebie.
* ''wiernej i wyłącznej'' – relacja mężczyzna-kobieta, jaką tworzą przez zawarcie ślubu, w sferze wewnętrznej, intymnej i zewnętrznej, jest sprawą tylko ich dwojga – na dobre i na złe, aż do końca życia.
* ''płodnej'' – owocującej w potomstwie naturalnym, które rodzą też duchowo do życia wiary, życia wiecznego. A gdy płodność fizyczna jest niemożliwa, małżonkowie realizują płodność duchową – rodząc innych do życia wiecznego<ref>Na te cztery punkty zwrócił uwagę Paweł VI w encyklice [[Humanae vitae]], 9</ref>.
W pojęciu [[Magisterium Kościoła]] przymioty te opisują każde ludzkie małżeństwo i w tym sensie katolicy nie różnią się od innych. Już autor [[Do Diogneta|Listu do Diogneta]] z II w. pisał, że chrześcijanie żenią się jak wszyscy, ale nie dzielą łoża małżeńskiego z nikim:
{{Cytat
 |treść =
5. (...) Mieszkają każdy we własnej ojczyźnie, lecz niby obcy przybysze. Podejmują wszystkie obowiązki jak obywatele i znoszą wszystkie ciężary jak cudzoziemcy. Każda ziemia obca jest im ojczyzną i każda ojczyzna ziemią obcą.

6. Żenią się jak wszyscy i mają dzieci, lecz nie porzucają nowo narodzonych.

7. Wszyscy dzielą jeden stół, lecz nie jedno łoże.

8. Są w ciele, lecz żyją nie według ciała. (Rozdz. V)<ref>Przekład polski, zob. {{cytuj książkę | inni = [[Anna Świderkówna|A. Świderkówna]] (przekład), [[Marek Starowieyski]] (oprac.)| tytuł = Pierwsi świadkowie. Pisma Ojców Apostolskich| wydawca = Wydawnictwo „M” | seria = Biblioteka Ojców Kościoła 10| url = http://www.opusdei.pl/art.php?p=29237 | miejsce = Kraków | rok = 1998 | strony= | isbn=83-87243-21-3}}</ref>
}}

Jednak, dzięki refleksji nad [[Objawienie]]m, chrześcijanie uznają, że dla osób ochrzczonych małżeństwo jest jednocześnie wspólnotą duchową. Wspólnotę tę zawiera się przez ślub, który jest świętym i nierozerwalnym przymierzem. By ukazać naturę małżeństwa jako sakramentu Kościoła oraz by uniknąć nadużyć (np. podwójnego zawarcia małżeństwa) jest ustalona forma liturgiczna tego ślubowania.

Znaczenie katolickiej wspólnoty małżeńskiej wypełnia się przede wszystkim poprzez stworzenie warunków dla wzrastania autentycznego dobra obojga małżonków oraz przez zrodzenie i wychowywanie dzieci<ref name="KATM"/>. Małżonkowie urzeczywistniają tę jedność duchową nie tylko przez życie rodzinne, podobne do małżeństw nie-chrześcijan, ale też:
{{Cytat
 |treść = ...przez przyjmowanie sakramentów, modlitwę i dziękczynienie, świadectwo życia świątobliwego, zaparcie się siebie i czynną miłość<ref>KKK 1657; [[Sobór watykański II|SW II]], konstytucja [[Lumen gentium]], 10</ref>.
}}

Według Kościoła tak rozumiane małżeństwo leży u podstaw [[rodzina (socjologia)|rodziny]]. Katolicy wierzą, iż przysięgę małżeńską wypowiadają wobec Boga i wobec Kościoła:
{{Cytat
 |treść = tak zawierany związek Chrystus czyni [[sakrament]]em, czyli tajemnicą uświęcenia małżonków, znakiem swojej obecności we wszystkich ich sprawach, a jednocześnie źródłem specjalnej łaski dla nich<ref>[http://www.archidiecezja.wroc.pl/pliki/list_swrodzina.pdf List Pasterski Episkopatu Polski na Święto Świętej Rodziny z Nazaretu (na niedzielę – 30 grudnia 2007 roku)]</ref>.
}}'''Sakrament małżeństwa, a  sakrament Eucharystii'''

Wszystkie sakramenty są darami Boga dla człowieka. Umacniają go na drodze wiary i pomagają żyć w codzienności tak, aby każdy dzień stawał się budowaniem żywej relacji z Jezusem Chrystusem.

Istnieje głębokie powiązanie sakramentu: małżeństwa i eucharystii. Tej prawdy szczególnie mocno mogą doświadczyć katoliccy małżonkowie podczas rozważań i konkretnych rozmyślań w omawianym zakresie. Taka formacja może być nie tylko drogą do rozwoju życia duchowego, ale również może stać się szansą na umocnienie więzi, wyjście z ewentualnego kryzysu w relacji i poznanie głębszego sensu jedności małżeńskiej. W Eucharystii małżonkowie otrzymują konkretne wskazówki, które pomagają w budowaniu szczęśliwej rodziny i szczerej relacji. Zgodnie z materiałami opracowanymi przez Centralna Diakonię Domowego Kościoła<ref>{{Cytuj |autor = Wydawnictwo Światło-Życie, Stowarzyszenie „Diakonia Domowego Kościoła Ruchu Światło-Życie”. |tytuł = Eucharystia a małżeństwo |data = 2013 |isbn = 978-83-7535-145-3 |wydanie = 3 poprawione |miejsce = Kraków |wydawca = Wydawnictwo Światło-Życie}}</ref> możemy wyodrębnić kilka szczególnie wiążących te dwa sakramenty aspektów:

* Miłość, która jest darem z siebie
* Miłość, która przebacza
* Miłość, która mówi
* Miłość, która przemienia
* Miłość, która jednoczy
* Miłość, która promieniuje
* Miłość, która idzie z nami

=== XVI w.: Sobór Trydencki ===
[[Sobór trydencki]] obradujący w latach 1545-1563, uporządkował kościelne [[prawo kanoniczne|prawo]] małżeńskie. Przeciwstawiając się poglądom protestanckim, uznającym naturalny, niesakramentalny charakter małżeństwa, określił, że jest [[dogmat]]em wiary katolickiej, iż małżeństwo jest [[sakrament]]em i że zostało ustanowione przez Chrystusa, a nie później przez Kościół. Kanon 1 o sakramencie małżeństwa, ogłoszony w czasie 24 sesji soborowej brzmiał:
{{Cytat
 |treść = Gdyby ktoś mówił, że małżeństwo nie jest prawdziwie i odrębnie jednym z siedmiu sakramentów ewangelicznego Prawa, ustanowionym przez Chrystusa Pana, ale jest wymyślone w Kościele przez ludzi i nie udziela łaski – niech będzie wyklęty<ref>Zob. {{Cytuj książkę | tytuł = Dokumenty Soborów Powszechnych| tom = 4 – Lateran V, Trydent, Watykan I | inni = red.  ks.  Arkadiusz Baron, ks. Henryk Pietras SJ | miejsce =  Kraków | rok = 2005 | strony = 717}}; Po łacinie i angielsku: [http://www.ccel.org/ccel/schaff/creeds2.v.i.i.xi.html Twenty-fourth Session].</ref>.
}}
Dekrety Soboru trydenckiego zostały włączone do Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1917 r. Nowa wersja, w duchu [[Sobór watykański II|Soboru watykańskiego II]], została opracowana na polecenie [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] w 1983 r. W wielu krajach, w wyniku rozkładu obyczajów i życia chrześcijańskiego, popularne były tzw. „małżeństwa z przyzwyczajenia”. [[Kościół katolicki]], dążąc do odnowy życia chrześcijańskiego i przeciwstawiając się temu, co uznano za błąd w reformie [[Protestantyzm|protestanckiej]], podczas [[Sobór trydencki|Soboru trydenckiego]] wydał kanony precyzujące katolicką dyscyplinę sakramentu małżeństwa. Zgodnie z nimi, aby małżeństwo [[Katolicyzm|katolików]] było ważne musiało być zawarte podczas ceremonii kościelnej przed księdzem i dwoma świadkami. W ten sposób praktycznie wyeliminowano wśród katolików, niezgodne z odwieczną wiarą i praktyką Kościoła, małżeństwa zawierane w sekrecie jak i szerzący się zwyczaj małżeństw nieformalnych – podobnie do rzymskich małżeństw z przyzwyczajenia (''per usus''), opartych wyłącznie na wzajemnej zgodzie bez formalnej ceremonii zaślubin. Sakrament najpierw celebrowano wewnątrz kościoła przy drzwiach, a od XVII wieku u samych stóp ołtarza<ref>{{cytuj książkę | imię = Waldemar | nazwisko = Kuligowski | autor link = Waldemar Kuligowski| tytuł = Miłość na Zachodzie. Historia antropologiczna | wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe UAM]] | miejsce = Poznań | rok = 2004 | strony = 99}}</ref>. W ten sposób małżeństwo staje się wspólnotą Kościoła, gdzie mąż reprezentuje Chrystusa-głowę, a żona jest obrazem Jego oblubienicy, wspólnoty Kościoła (por. Ef 5,32).

[[Prawo kanoniczne]] z czasów [[Sobór trydencki|soboru trydenckiego]] określiło więc warunki powstania ważnego małżeństwa, przeszkody w jego zawarciu, wprowadziło obowiązek [[Ślub|ceremonii ślubnej]] w Kościele. Dokonano w nim rozróżnienia między pierwszorzędnymi celami małżeństwa ([[rozmnażanie|prokreacja]] i wychowanie dzieci) i celami drugorzędnymi takimi jak wzajemna pomoc małżonków.

=== XX wiek – przed Soborem watykańskim II ===
Jeszcze pod koniec XIX w. [[Leon XIII]] wydał encyklikę o małżeństwie [[Arcanum divinae sapientiae]] (łac. ''Tajemnica Bożej mądrości'') (1880 r.), w której potwierdził biblijną zasadę, że mąż jest głową rodziny, żona zaś została określona jako „serce”. Nauczanie kolejnych papieży, szczególnie [[Pius XI|Piusa XI]] w encyklice ''[[Casti connubii]]'' (1930 r.), broniło świętości małżeństwa przeciw szerzącym się zwyczajom tzw. wolnej miłości. [[Pius XII]] w licznych przemówieniach do młodych małżonków, wyjaśniał podstawowe prawdy o sakramencie małżeństwa i jego celach, których nauczał jeszcze [[Augustyn z Hippony]]. Głoszono ideę prawa rodziny w państwie: prawa do zawarcia małżeństwa, założenia rodziny, oczekiwania od państwa stworzenia warunków prawnych i ekonomicznych, umożliwiających rodzinie pełnienie jej funkcji. Rodzina została określona jako autonomiczna wobec państwa. Głoszona była zasada równości małżonków przy istniejącym zróżnicowaniu ról i obowiązków; podstawowa rola kobiety to macierzyństwo, prowadzenie domu, a jej rola zawodowa winna być tak kształtowana, aby nie utrudniała jej podstawowych zadań jako kobiety.

=== XX wiek – po Soborze watykańskim II ===
Dalszy rozwój doktryny [[Katolicyzm|katolickiej]] przypada na czasy po [[Sobór watykański II|Soborze Watykańskim II]]. Choć w nowych dokumentach nie wspomina się o rozdzieleniu pierwszo- i drugorzędnych celów małżeństwa, a podkreśla się współistnienie prokreacji i miłości, nie ma też nigdzie wzmianki, że takiego podziału nie ma. [[Encyklika]] [[Paweł VI|Pawła VI]] ''[[Humanae vitae]]'' pogłębiła katolicką doktrynę i podkreśliła obowiązek korzystania przez małżonków jedynie z biologicznych metod regulacji urodzeń. Sprowokowało to liczne kontrowersje, bowiem wielu katolików uznawało prawo do swobodnego decydowania o wyborze metod sterowania płodnością.

Kościół katolicki w tym okresie podjął refleksję nad znaczeniem pożycia seksualnego w małżeństwie, czego przykładem jest rozwijająca się tzw. [[teologia ciała]], uprawiana przez Karola Wojtyłę najpierw w Krakowie a potem, po wyborze na [[papież]]a, w Rzymie<ref>Zob. {{Cytuj książkę | autor = Jan Paweł II | tytuł = Mężczyzną i niewiastą stworzył ich. Odkupienie ciała a sakramentalność małżeństwa | wydawca = RW KUL | miejsce = Lublin | rok = 2008 | strony=406 | wydanie = 3 | isbn = 978-83-7363-652-1}}</ref>. Zaczęto tworzyć ośrodki naukowe w uczelniach katolickich, specjalne instytucje w [[Kuria Rzymska|Kurii Rzymskiej]]. Rozwijano duszpasterstwo rodzin, objęto narzeczonych programami przygotowania do sakramentu małżeństwa w formie nauk przedślubnych. Dotychczasowa forma przekazu [[Katolicka etyka seksualna|etyki seksualnej]], skupionej na promowaniu [[Czystość (chrześcijaństwo)|czystości]] przez zwalczanie postaw prowadzących do nierządu i rozwiązłości, nie była w stanie stawić czoła nowym sytuacjom oraz rozwojowi wiedzy o człowieku. Pod wpływem [[Sobór watykański II|Soboru Watykańskiego II]], określanego jako nowa wiosna Kościoła i powrót do źródeł, teologia życia małżeńskiego znalazła nowy język i nowe podejście, polegające na postrzeganiu miłości małżeńskiej w kontekście powołania [[Chrześcijaństwo|chrześcijanina]] do świętości poprzez relację z Chrystusem w [[Kościół (teologia)|Kościele]]. Nastąpił powrót do nauczania [[Ojcowie Kościoła|Ojców Kościoła]], wiązano tematykę małżeńską z innymi działami teologii, jak [[Teologia dogmatyczna|dogmatyka]], również zaczęto bardziej korzystać z nauk szczegółowych, by nowo ukazać powiązanie chrześcijan i ich seksualności z Osobą Chrystusa, [[Duch Święty|Duchem Świętym]], [[sakrament]]ami i [[Kazanie na górze|prawem ewangelicznym]]. Seksualność ludzką, zaczęto na nowo przedstawiać, w kontekście drogi chrześcijanina do świętości realizowanej poprzez pełny rozwój [[cnota|cnót]]<ref name="BRIST1">{{Cytuj książkę | autor = Bristow P. | tytuł = Christian Ethics and the Human Person. Truth end Relativism in Contemporary Moral Theology | strony = 28-29}}</ref>.

[[Pontyfikat]] [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] i jego liczne nauki, [[encyklika|encykliki]], książki zaznaczyły się potwierdzeniem tradycyjnej nauki co do niemoralności [[Seks przedmałżeński|współżycia przedmałżeńskiego]], [[masturbacja|masturbacji]], aktywnego [[homoseksualizm]]u, stosowania [[Antykoncepcja|sztucznych metod zapobiegania ciąży]], [[Aborcja|przerywania ciąży]]. Nauczanie papieskie potwierdziło też prawdziwość zasady nierozerwalności małżeństwa oraz podtrzymało [[celibat]] duchownych w Kościele łacińskim (nakaz celibatu nie obejmuje większości duchownych greckokatolickich i innych Kościołów katolickich tradycji wschodniej). [[Jan Paweł II]] przywrócił więc tradycyjną naukę Kościoła, ale zarazem wzbogacił teologię o nowe akcenty.

Tym niemniej po Soborze Kościół katolicki znalazł się w dużym kryzysie pod wpływem środowisk liberalnych, które nie przyjęły oficjalnej [[Katolicka etyka seksualna|katolickiej etyki seksualnej]], wyrażonej w encyklice [[Paweł VI|Pawła VI]] ''[[Humanae vitae]]''. Dokument papieski został odrzucony przez wielu wiernych, tak duszpasterzy, jak same małżeństwa – opór dotyczył szczególnie moralnej oceny antykoncepcji, będącej praktycznie wynalazkiem XX wieku, a także aborcji. Potwierdzają to wyniki badań socjologicznych pokazujące, że katolicy akceptują dość powszechnie [[Seks przedmałżeński|współżycie przedmałżeńskie]], [[rozwód|rozwody]], [[antykoncepcja|sztuczne zapobieganie ciąży]], [[masturbacja|masturbację]], a religijna wizja małżeństwa ma mniejszą siłę oddziaływania niż kiedyś<ref>{{cytuj książkę | imię = Lucjan | nazwisko = Kocik | autor link = Lucjan Kocik | tytuł = Wzory Małżeństwa i Rodziny. Od tradycyjnej jednorodności do współczesnych skrajności | wydawca = Krakowskie Towarzystwo Edukacyjne | miejsce = Kraków | rok = 2002 | strony = 34-37}}</ref><ref>{{cytuj książkę | imię = Leszek | nazwisko = Kołakowski | tytuł = O sprawie seksu. Mini wykłady o maxi-sprawach, Seria II | strony = 56 | cytat =... w naszych czasach, w ostatnich dziesięcioleciach, prawie wszystkie tabu chrześcijańskiej proweniencji są kwestionowane zasadniczo… Seks przedmałżeński jest niemal powszechnie akceptowany, Kościół nawet gdy przypomina tradycyjne zakazy, czyni to słabo i bez wielkiego przekonania... nie poślubione pary mieszkają ze sobą jawnie i niemal wszędzie. Rodzina wielopokoleniowa jest w zaniku, a rozwody są nagminne. Cudzołóstwo nie jest jawnie chwalone, ale i tu pobłażliwość jest znaczna}}</ref>.

=== Rozumienie małżeństwa katolickiego w Polsce ===
Zrozumienie istotnych elementów katolickiego małżeństwa wydaje się nie mieć odzwierciedlenia w przekonaniach. [[Tomasz Szlendak]] i [[Paweł Załęcki]] z Zakładu Badań Kultury Instytutu Socjologii [[Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu|Uniwersytetu Mikołaja Kopernika]] przeprowadzili w 2001 i 2002 roku sondażowe badania nt. [[Rozwód|rozwodów]] oraz [[konkubinat]]ów, na reprezentatywnej grupie 793 osób w wieku od 19-30 lat, mieszkających w Polsce w małych i dużych miastach, z których większość określała się jako katolików należących do klasy średniej. Wyniki prezentowały się następująco<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Szlendak|imię=Tomasz|tytuł=Supermarketyzacja. Religia i obyczaje seksualne młodzieży w kulturze konsumpcyjnej|rok=2004|wydawca=Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|miejsce=Wrocław|strony=55}}</ref>:

# Odnośnie rozwodu:
#* zalegalizować rozwód – 648 osób – 81,7%
#** ''rozwody są czymś normalnym i powinno się ich udzielać w kościele'' – 148 osób – 18,6%
#** ''rozwody są smutną koniecznością i Kościół katolicki powinien je zaakceptować'' – 500 osób – 63,1%
#* rozwód jest niedopuszczalny – 145 osób – 18,3%
#** ''rozwody są niedopuszczalne ze względu na dobro członków rodziny'' – 102 osoby – 12,7%
#** ''rozwody są niedopuszczalne ze względu na normy religijne'' – 43 osoby – 5,4%
# Odnośnie konkubinatu:
#* akceptacja – 670 osób – 84,5%
#** bezwarunkowe przyzwolenie – 282 osób – 35,6%
#** akceptacja ''pod warunkiem, że parę łączy miłość'' – 320 osób – 40,3%
#** akceptacja ''pod warunkiem, że pary nie stać na ślub'' – 68 osób – 8,6%
#* bezwarunkowy ''brak przyzwolenia'' – 52 osób – 6,5%
#* brak zdania – 71 osób – 9%

=== Katolicka etyka małżeńska ===
{{osobny artykuł|katolicka etyka seksualna}}
[[Antykoncepcja]] i [[rozwód]] są uważane za dwie współczesne choroby małżeństwa. W trudniejszych sytuacjach rozwiązaniem dopuszczalnym, a nawet koniecznym, może się okazać [[separacja (prawo)|separacja]]. [[Naturalne planowanie rodziny]] jest postawą możliwą dzięki [[Cnota|cnocie]] [[Umiarkowanie|powściągliwości]]. Ta zaś jest możliwa kiedy małżonkowie żyją zgodnie z etyką katolicką i odczuwają, że są prowadzeni przez Ducha Świętego, także w sferze [[Katolicka etyka seksualna|seksualnej]] (por. [[List do Rzymian|Rz]] 8,11-14)<ref>Por. Jan Paweł II, Do uczestników szkoły odpowiedzialnego rodzicielstwa, 1 marca 1984, l'[[L’Osservatore Romano|Osservatore Romano]] z 2 marca 1984 r.</ref>.

'''Akt małżeński''' w rozumieniu katolickiego nauczania to płciowe zjednoczenie małżonków, którzy w duchu wzajemnej miłości nawzajem się sobie oddają i siebie przyjmują.

Według [[Katolicka etyka seksualna|katolickiej etyki seksualnej]], aby akt małżeński był godziwy, musi zachowywać podwójną celowość:
# zjednoczenie małżonków i pogłębienie więzi małżeńskiej
# otwarcie się na poczęcie i przyjęcie nowego życia.

=== Aspekty prawno-kanoniczne ===
==== Forma sakramentu ====
[[Szafarz sakramentu|Szafarzami]] są sami małżonkowie. Kapłan (lub [[diakon]]) jest tylko świadkiem urzędowym zawarcia sakramentu. Zawarcie małżeństwa polega na tym, że mężczyzna i kobieta składają sobie przysięgę wzajemnej, wiernej i dozgonnej miłości. Nowożeńcy wypowiadają następujące słowa:
{{Cytat
 |treść = ''Ja, N., biorę ciebie. N., za żonę (męża) i ślubuję ci miłość, wierność i uczciwość małżeńską oraz że cię nie opuszczę aż do śmierci. Tak mi dopomóż, Panie Boże Wszechmogący, w Trójcy Jedyny i Wszyscy Święci''<ref name="OBR">{{cytuj książkę | tytuł = Obrzędy sakramentu małżeństwa dostosowane do zwyczajów diecezji polskich | wydawca = Wydaw. Kurii Diecezjalnej ; [[Księgarnia św. Jacka]]| miejsce = Katowice| rok = 1974|strony = 109}}</ref>.
}}

Po złożeniu sobie przysięgi miłości przez nowożeńców, kapłan oświadcza:

{{Cytat
 |treść = ''«Co Bóg złączył, człowiek niech nie rozdziela». Małżeństwo przez was zawarte, ja powagą Kościoła potwierdzam i błogosławię w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Amen''<ref name="OBR"/>.
}}

Ślub, wiążąc młodą parę węzłem [[małżeństwo|małżeńskim]] ma konsekwencje zarazem [[sakrament]]alne i [[prawo kanoniczne|prawno-kanoniczne]]. Z obydwu racji jest on nierozerwalny. Czasem dochodzi jednak do nieważnego zawarcia małżeństwa – gdy narzeczeni nie są zdolni do jego zawarcia lub gdy próbują zawrzeć małżeństwo z naruszeniem odpowiednich [[Kanon (prawo kanoniczne)|kanonów]].

Małżeństwo jest jedynym sakramentem w Kościele katolickim, którzy można przyjąć przez pośrednika. Reguluje to kanon 1104 § 1:

{{Cytat
 |treść = ''Kan. 1104 - § 1. Do ważnego zawarcia małżeństwa konieczne jest, by nupturienci byli równocześnie obecni, bądź osobiście, bądź też przez pełnomocnika.''<ref>[[Kodeks prawa kanonicznego|KPK]], kan. 1104</ref>.
}}

==== Nieważność małżeństwa ====
{{osobny artykuł|Stwierdzenie nieważności małżeństwa}}
Sakrament małżeństwa jest określoną rzeczywistością, na którą składa się szereg istotnych elementów. Jeśli któregoś z tych elementów brakuje przy zawieraniu małżeństwa, jest ono zawarte nieważnie. Brak ten może się objawić jakiś czas po uroczystości ślubnej, jednak w niektórych przypadkach można go naprawić. Zwracał na to uwagę [[Jan Paweł II]] w przemówieniach do [[Rota Rzymska|Roty Rzymskiej]]:
{{Cytat
 |treść = Kościół jest przychylny uważnieniu, jeśli to możliwe, małżeństw nieważnych<ref>Por. [[Kodeks prawa kanonicznego|KPK]], kan. 1676; [[Kodeks kanonów Kościołów wschodnich|KKKW]], kan. 1362</ref>.(...) Sami małżonkowie pierwsi muszą zrozumieć, że tylko lojalne poszukiwanie prawdy prowadzi do ich rzeczywistego dobra, bez wykluczania a priori możliwości uważnienia związku, który choć nie jest jeszcze małżeński, zawiera dla nich samych i dla ich potomstwa elementy dobra, które należy uważnie ocenić w sumieniu, zanim podejmie się decyzję zmierzającą w innym kierunku<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/rotarz_28012002.html Przemówienie do pracowników Trybunału Roty Rzymskiej], 28 stycznia 2002 r.</ref>.
}}
Według Jana Pawła II nierozerwalność małżeństwa niesie w sobie piękno i dobro, i nie należy rozumieć jej jako jakiegoś ograniczenia wolności małżonków w ich dążeniu do «samorealizowania się»<ref>Tamże: ''Ważne jest pozytywne ukazywanie nierozerwalności związku, by odkryć jego dobro i piękno. Przede wszystkim trzeba przezwyciężyć postrzeganie nierozerwalności jako ograniczenia wolności zawierających go stron, a zatem jako ciężaru, który czasami może stać się nie do udźwignięcia. W takim ujęciu nierozerwalność jest postrzegana jako prawo zewnętrzne w stosunku do małżeństwa, jako «narzucenie» pewnej normy przeciwnej «słusznym» oczekiwaniom ostatecznego zrealizowania się osoby. Do tego dochodzi dosyć rozpowszechnione przekonanie, że nierozerwalność małżeństwa dotyczy tylko wierzących, a zatem nie mogą oni starać się «narzucić» jej całemu społeczeństwu cywilnemu''</ref>.

W przypadku, kiedy nie jest możliwe tzw. ''uzdrowienie w zalążku'' /{{Lang|la}} ''sanatio in radice''/, poprzez uzupełnienie brakującego elementu, należy zwrócić się do sądu biskupiego, aby rozpatrzył ważność-nieważność zawartego związku. Do czasu orzeczenia, zgodnie z prawem kanonicznym, domniemywa się, że związek był zawarty ważnie, czyli mężczyzna i kobieta są mężem i żoną.

Przyczyny zaistnienia nieważności ślubu można podzielić na 3 grupy:
* przeszkody – pewne okoliczności (mające charakter obiektywny), które wykluczają ważność
* wady zgody małżeńskiej – sytuacje, gdy wola na zawarcie związku jest ograniczona
* braki w formie zawierania związku

===== Przeszkody małżeńskie =====
{{osobny artykuł|Przeszkody małżeńskie}}
Są to przeszkody tzw. zrywające, gdyż ich stwierdzenie skutkuje albo niemożnością zawarcia związku (z wyjątkiem możliwych dyspens), albo nieważnym zawarciem ślubu.

===== Wady zgody na ślub =====
Wadliwe oświadczenie zgody na ślub może mieć miejsce, gdy:
* przyczyny natury psychicznej uniemożliwiają podjęcie obowiązków małżeńskich (np. choroba psychiczna, uzależnienie, inne okoliczności determinujące psychikę). Papież [[Benedykt XVI]] wyjaśnił rozumienie psychicznej niezdolności, stwierdzając, że nie chodzi jedynie o trudność psychiczną, lecz o całkowitą niezdolność:
{{Cytat
 |treść = Prawdziwa niezdolność psychiczna wymaga, aby w chwili zawierania małżeństwa istniała szczególna anomalia psychiczna, poważnie zaburzająca używanie rozumu bądź zdolność poznania teoretycznego i oceniającego w odniesieniu do poważnych decyzji,(...) [np. co do] wolnego wyboru stanu życia czy też powodująca u jednej ze stron nie tylko poważną trudność, lecz wręcz niezdolność stawienia czoła zadaniom należącym do istotnych obowiązków małżeńskich. (Przemówienie do pracowników Trybunału Roty Rzymskiej, 30.01.2009 r.)<ref>Por. Notatka E-[[Katolicka Agencja Informacyjna|KAI]] z 30.01.2009: ''[https://web.archive.org/web/20160305160652/http://ekai.pl/wydarzenia/temat_dnia/x17878/benedykt-xvi-przestrzega-przed-pochopnym-orzekaniem-niewaznosci-malzenstwa/ Benedykt XVI przestrzega przed pochopnym orzekaniem nieważności małżeństwa]''</ref>.
}}
* występuje niewiedza o tym, że w małżeństwie ma miejsce [[Stosunek płciowy|współżycie]];
* istnieje pomyłka co do tożsamości osoby lub jej istotnego przymiotu;
* brakuje świadomości cech związku, jakimi są: jedność, wierność, nierozerwalność (sakramentalność). Według kan. 1099 tylko wtedy jest to przeszkodą, gdy wpływa to na wolę kogoś, kto jest przeciwko tym cechom, tzn. gdyby ktoś zdecydował się zawrzeć małżeństwo katolickie jedynie pod wpływem tego błędu, a swoją zgodę małżeńską uzależnił od rozerwalności lub niesakramentalności małżeństwa<ref>por. P-M Gajda, ''[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAI/pr_malzenskie_05.html Prawo małżeńskie Kościoła Katolickiego]'', Tarnów: Biblos, 2000, s. 141-142</ref>.
* symuluje się przysięgę (w ogóle wyklucza się małżeństwo lub jakąś jego istotną cechę);
* stawiany jest niegodziwy, sprzeczny z prawem warunek zawarcia (np. [[rozwód]]);
* ślub jest zawierany pod przymusem lub z powodu ciężkiej bojaźni;
* ślub jest zawierany podstępem (podanie nieprawdy o jakimś przymiocie – zarówno kłamstwo co do istnienia przymiotu, jak i jego braku) – obecna lista takich przymiotów powszechnie stosowana przy stwierdzaniu nieważności małżeństwa (poniższe przymioty są rozpatrywane w kontekście konkretnego małżeństwa, ponieważ dany przymiot może mieć tutaj większe lub mniejsze znaczenie), to:
** niemożność zrealizowania ''dobra małżeńskiego'' (''bonum coniugum'');
** niezdolność do nawiązania relacji międzyosobowych;
** określone przekonania religijne mogące poróżnić małżonków;
** poważne obciążenia natury moralnej – np. uprawianie [[prostytucja|prostytucji]], kłamstwo co do [[dziewictwo|dziewictwa]];
** określone przekonania habitualne – dotyczące stylu życia – mogące poróżnić małżonków;
** popełnienie poważnego (zarówno w sensie prawnym, jak i negatywnie odbieranego społecznie) przestępstwa lub stała/długotrwała działalność przestępcza;
** zaciągnięty dług lub inne poważne problemy majątkowe;
** choroba fizyczna;
** choroba psychiczna;
** uzależnienia – [[narkomania]], [[alkoholizm]] etc.;
** ciąża z innym mężczyzną i jej zatajenie lub nieprawdziwe przypisanie jej przyszłemu małżonkowi;
** posiadanie potomstwa;
** pozycja zawodowa/społeczna;
** niemożność dopełnienia małżeństwa lub zrodzenia i wychowania potomstwa.

===== Braki w formie zawierania związku =====
Braki formy dotyczą niedotrzymania określonej procedury, np. [[ksiądz]] lub [[diakon]] nie jest upoważniony do asystowania przy danym ślubie.

==== Wymiary małżeństwa ====
Pomimo że wedle nauki katolickiej małżeństwo zostało ustanowione przez Boga w celu „mnożenia się i czynienia sobie ziemi poddaną” [Rdz 1, 28], jego sens nie kończy się na życiu płciowym, gdyż „małżeństwa nigdy nie żyją tylko w ciele”<ref name="ozorowski 266"/>. Tradycyjna literatura katolicka wyróżnia kilka aspektów życia małżeńskiego popartych treścią Ewangelii:
# Płodność − wymiar wpisany w porządek natury, w teologii chrześcijańskiej podnoszący jednak małżonków również do obrazu Boga Stwórcy, gdyż pozostaje aspektem stwórczym, wydającym potomstwo na obraz i podobieństwo rodziców<ref name="kościół domowy 11">{{cytuj książkę | tytuł= Kościół Domowy (83) | rozdział= Świadkowie miłości | imię r=Bernard |imię=O.P. | nazwisko=Olivier | rok=2000 | wydawca=Fundacja „Światło-Życie” | miejsce=Kraków | strony=11}}</ref>.
# Decyzyjność − wymiar zapewniający trwałość miłości, jednocześnie wskazujący na chrześcijańskie pojmowanie tego terminu, a więc na rozróżnienie między uczuciem a miłością dojrzałą, duchową, stałą i otwartą<ref name="kościół domowy 8">{{cytuj książkę | tytuł= Kościół Domowy (83) | rozdział= Świadkowie miłości | imię r=Bernard |imię=O.P. | nazwisko=Olivier | rok=2000 | wydawca=Fundacja „Światło-Życie” | miejsce=Kraków | strony=8}}</ref>; na wymiar ten jasno wskazuje przysięga małżeńska.
# Trwałość i wierność − wymiar szczególnie podkreślany w treści przysięgi małżeńskiej; stanowi o nierozerwalności węzła małżeńskiego, nawet w chwilach szczególnie trudnych, prowadzi do coraz pełniejszego partnerstwa obu stron na drodze wzajemnego [[uświęcanie|uświęcania się]]<ref name="kościół domowy 9">{{cytuj książkę | tytuł= Kościół Domowy (83) | rozdział= Świadkowie miłości | imię r=Bernard |imię=O.P. | nazwisko=Olivier | rok=2000 | wydawca=Fundacja „Światło-Życie” | miejsce=Kraków | strony=9}}</ref>; określa monogamiczny charakter chrześcijańskiego małżeństwa, nawołuje do pełni wzajemnego oddania się małżonków, tak jak i oddania się ich obojga celom religijnym<ref name="kościół domowy 10">{{cytuj książkę | tytuł= Kościół Domowy (83) | rozdział= Świadkowie miłości | imię r=Bernard |imię=O.P. | nazwisko=Olivier | rok=2000 | wydawca=Fundacja „Światło-Życie” | miejsce=Kraków | strony=10}}</ref>.
# Ofiarność − wymiar ściśle duchowy, którego podstawą jest analogia św. Pawła porównująca małżeństwo do przymierza Chrystusa z Kościołem; zakłada trud i cierpienie związane z [[uświęcanie]]m współmałżonka, wskazuje na zbawczy sens cierpienia w doświadczeniu miłości<ref name="kościół domowy 11"/>.

==== Rozwiązanie małżeństwa ====
Może zaistnieć też sytuacja, iż małżeństwo zawarte ważnie nie zostało dopełnione (''matrimonium ratum, sed non consummatum'') przez [[Stosunek płciowy|akt seksualny]]. Małżeństwo niedopełnione może być ze słusznej przyczyny rozwiązane (''dissolutio vinculi'') przez Biskupa Rzymskiego ([[papież]]a), na prośbę obydwu stron lub tylko jednej, choćby druga się nie zgadzała, o czym stanowi kanon 1142 [[Kodeks prawa kanonicznego z 1983|kodeksu prawa kanonicznego]].

==== Honorowanie małżeństwa kościelnego przez prawo świeckie ====
W Polsce małżeństwo sakramentalne nie jest honorowane przez państwo. Obecnie nie istnieje już przymus zawarcia kontraktu cywilnego w związku z zawieraniem małżeństwa sakramentalnego, narzucony jeszcze za czasów [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]]. Osoby zawierające związek małżeński mogą przyjąć sakrament małżeństwa ze skutkami cywilnymi (tzw. „[[Wyznaniowa forma zawarcia małżeństwa|małżeństwo konkordatowe]]”). „Małżeństwo konkordatowe” nie skutkuje jednak respektowaniem przez państwo nierozerwalności zawartego związku<ref>{{Cytuj stronę |url=http://diecezja.pl/index.php?page=konkordatowe |tytuł=Instrukcja dla księży dotycząca małżeństw konkordatowych |data dostępu=2009-02-18 |archiwum=https://web.archive.org/web/20090218060428/http://diecezja.pl/index.php?page=konkordatowe |zarchiwizowano=2009-02-18 }}</ref>.
W niektórych innych krajach, np. we Włoszech czy w USA<ref>[http://usmarriagelaws.com/ USA Marriage Laws / Wedding Officiants / Local Wedding Officiants]</ref> małżeństwo sakramentalne jest samo w sobie ważnym małżeństwem w sensie prawa państwowego. Krajem z państwowymi ślubami bez rozwodów są Filipiny<ref>[http://ninotchkarosca.blogspot.com/2007/03/divorce-and-imps-of-feudalism.html Divorce & the Imps of Feudalism]</ref>.

== Starokatolicyzm ==
Kościoły starokatolickie, podobnie jak Kościół rzymskokatolicki uznaje małżeństwo za jeden z siedmiu sakramentów jednocześnie uważając, że szafarzem sakramentu jest kapłan. Podstawowym celem sakramentu małżeństwa jest wzajemne uświęcenie małżonków. Większość Kościołów starokatolickich uznaje obecnie małżeństwa osób tej samej płci<ref>{{Cytuj |tytuł = Kościół w Szwajcarii: „nie ma sakramentalnej różnicy pomiędzy związkami małżeńskimi różno- i jednopłciowymi” |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = queer.pl |url = https://queer.pl/news/205907/kosciol-w-szwajcarii-nie-ma-sakramentalnej-roznicy-pomiedzy-zwiazkami-malzenskimi-rozno-i-jednoplciowymi |język = pl}}</ref> jak również ponowne małżeństwa osób po rozwodzie<ref>{{Cytuj |tytuł = Reformowany Kościół Katolicki w Polsce {{!}} Sakrament małżeństwa u reformowanych katolików? |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = starokatolicy.eu |url = https://starokatolicy.eu/sakrament-malzenstwa-u-reformowanych-katolikow/}}</ref>.

== Kościół prawosławny ==
{{Dopracować|sekcja|źródła=2013-08}}
{{osobny artykuł|Małżeństwo w prawosławiu}}
W Kościele prawosławnym w odróżnieniu od Kościoła katolickiego szafarzem małżeństwa jest kapłan, a małżeństwo zatwierdza się symbolicznym ceremoniałem (nałożenie koron, wspólne wypicie wina, trzykrotne obejście anałojczyka, na którym leży ikona) oraz świętymi modlitwami, a nie tzw. przysięgą małżeńską (a więc formułą jurydyczną). Jedna z modlitw brzmi: „Daj im doskonałe zjednoczenie dusz i ciał, daj im łoże nieskalane”<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.pporthodoxia.com.pl/artykul.php?id=585 |tytuł=Przegląd Prawosławny |data dostępu=2008-03-07 |archiwum=https://web.archive.org/web/20080307074122/http://www.pporthodoxia.com.pl/artykul.php?id=585 |zarchiwizowano=2008-03-07 }}</ref>. Świadczy ona m.in. o tym, iż w prawosławiu nadrzędnym celem małżeństwa jest miłość i duchowa wspólnota obojga małżonków, prokreacja i życie płciowe są celami drugorzędnymi<ref>{{Cytuj |autor = METROPOLITAN HILARION (ALFEYEV) |tytuł = Holy Theophany Orthodox Church - Orthodox Faith - Marriage in the Orthodox Church |data dostępu = 2021-06-24 |opublikowany = www.theophany.org |url = https://www.theophany.org/orthodox-faith-marriage-in-the-orthodox-church.php#:~:text=There%20are%20two,between%20his%20parents.}}</ref>. Z tego też względu prawosławna ortodoksja podkreśla wieczny charakter związku małżeńskiego, gdyż „miłość nigdy nie ustaje” [1 Kor 13, 8] i trwa w królestwie niebieskim. Wieczny charakter związku małżeńskiego podparty jest również teologią związku Chrystusa z Kościołem, ceremonią nałożenia koron, modlitwą o „nierozerwalną pieczęć miłości”, symbolikę obrączek (koło oznacza nieskończoność) oraz wspólnym wypiciem wina (symbol przyszłego wspólnego stołu).

{{fakt|data=2013-08|Kościół prawosławny dopuszcza [[rozwód]] m.in. w przypadku stosunków pozamałżeńskich jednego z małżonków. Nie jest to jednak rozwód w sensie ścisłym, a jedynie zdjęcie błogosławieństwa z danego związku. Kościół prawosławny może udzielić specjalnego błogosławieństwa ponownemu związkowi – nie będzie on jednak traktowany jako małżeństwo, gdyż sakrament ten zawrzeć można w Kościele prawosławnym tylko raz.}}.

== Protestantyzm ==
W Kościołach protestanckich małżeństwo zgodnie jest nieuznawane za sakrament ze względu na definiowanie sakramentu jako czynności ustanowionej przez Jezusa Chrystusa.
Podkreśla się natomiast, że małżeństwo jest dziełem Bożym, ustanowionym już w [[Ogród Eden|Ogrodzie Eden]] dla pierwszych ludzi i ich potomstwa.

== Małżeństwo a życie pozagrobowe ==
{{osobny artykuł|Chrześcijańska eschatologia małżeństwa|Życie pozagrobowe}}
Jezus w rozmowie z [[saduceusze|saduceuszami]] wypowiedział się na temat kwestii małżeństwa w życiu przyszłym:

{{Cytat
 |treść = Jezus im odpowiedział: „Dzieci tego świata żenią się i za mąż wychodzą. Lecz ci, którzy uznani zostaną za godnych udziału w świecie przyszłym i w powstaniu z martwych, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić. Już bowiem umrzeć nie mogą, gdyż są równi aniołom i są dziećmi Bożymi, będąc uczestnikami zmartwychwstania. [Łk 20, 34-36]
}}

Większość katolickich i prawosławnych komentarzy biblistycznych wyjaśnia, że w zacytowanej perykopie mowa jest o dziewiczej, przebóstwionej naturze kobiet i mężczyzn w przyszłym świecie, nie można jednak na tej podstawie wnioskować o tym, że miłość oraz komunia małżeńska przestanie istnieć<ref name="ozorowski 266">{{cytuj książkę | autor= [[Edward Ozorowski|Abp Edward Ozorowski]] | tytuł= Małżeństwo i rodzina w zamyśle Bożym | rozdział= Małżeństwo i rodzina w porządku celu ostatecznego | rok=2009 | wydawca=Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego | miejsce=Warszawa | strony=264 | isbn=978-83-7072-564-8}}: ''Nie ma nic natomiast w słowach Jezusa o przepadnięciu tego, co stanowi rzeczywistość małżeństwa i rodziny. Rzeczywistość ta istnieje nie tylko jako środek do celu, lecz także jako cel sam w sobie, inicjowany na ziemi i osiągnięty w niebie. Patrząc od tej strony na małżeństwo i rodzinę, trzeba w nich dostrzec to, co jest czasowe i to, czemu została przyobiecana wieczność''.</ref><ref>Por. [[Jan Paweł II]], ''Mężczyzną i niewiastą stworzył ich'', Città del Vaticano 1986, s. 272-273 (cz. I rozdz. III-1A: Przebóstwienie): ''Zmartwychwstanie wskazuje na zamknięcie wymiaru historii. I oto, kiedy słyszymy: «gdy bowiem powstaną z martwych, nie będą się ani żenić, ani za mąż wychodzić» (Mk 12, 25), słowa te nie tylko jednoznacznie mówią o tym, jakiego sensu ciało ludzkie nie będzie miało w świecie przyszłym, ale pozwalają nam równocześnie wnioskować, iż ów «oblubieńczy» sens ciała w zmartwychwstaniu do życia przyszłego będzie w sposób doskonały odpowiadał zarówno temu, że człowiek jako mężczyzna/niewiasta jest osobą na obraz i podobieństwo Boga, jak też i temu, że ów obraz spełnia się w komunii osób. Będzie zatem ów oblubieńczy sens bycia ciałem realizował się jako sens doskonale osobowy i komunijny zarazem.''</ref><ref>Siergiej Bułgakow: ''Odrzucony tu zostaje dla przyszłego wieku stan ziemskiego małżeństwa, któremu zostaje przyznane tylko czasowe znaczenie dla ziemskiego życia. Bezpośrednim, ziemskim celem małżeństwa jest rodzenie dzieci, a to z kolei związane jest z umieraniem'' Zob.{{cytuj książkę | autor= [[Siergiej Bułgakow|Sergiej Bułgakow]] | tytuł= Drabina Jakubowa | rozdział= Natura aniołów | rok=2005 | wydawca=Fronda-Apostolicum | miejsce=Warszawa | strony=155 | isbn=83-60335-15-X}}. Dalej Autor pisze: ''Nie można dopuścić, by w tamtym wieku mogło zostać utracone cokolwiek z istniejących już w tym wieku relacji miłości między ludźmi, wszystko co godne uwiecznienia objawi się tam w całej swojej sile (...)'' (tamże, s. 160). ''Każdy człowiek zachowa to, co stanowi jego bogactwo i skarby jego życia, jego miłość, i będzie to zwielokrotnione. Na to uwolnienie z więzów ograniczoności ziemskiej miłości płciowej w swojej odpowiedzi wskazuje sadyceuszom Zbawiciel (...) Natura relacji miłości ludzkiej, po zdarciu z niej odzienia ze skóry płciowości, zostaje określona odpowiednio do miłości anielskiej (...) Jest oczywistym, że anielska miłość nie zamyka, ale otwiera drogi ludzkiej miłości we wszystkich tych relacjach osobistej miłości, które są dane człowiekowi w trakcie jego ziemskiego życia, i dalej, także poza jego granicami''. (s.170)</ref>. W świetle [[Sobór watykański II|posoborowej]] teologii katolickiej, związanej z nurtem [[personalizm|personalizmu chrześcijańskiego]], sakrament małżeństwa ma postać doczesnego świata, który przemija, ale posiada zarazem aspekt eschatologiczny, którym jest wzajemna miłość i jedność życia<ref>{{cytuj książkę | autor= Mieczysław Ozorowski | tytuł= Słownik małżeństwa i rodziny (red. E. Ozorowski) | rozdział=Komunia małżeńska po śmierci | rok=1999 | wydawca=Wydawnictwo Akademii Teologii Katolickiej | miejsce=Warszawa | strony=197-198 | isbn=83-87823-02-3}}: ''Miłość małżeńska chce być jednak trwała, chce trwać wiecznie. Śmierć niszczy ciało ziemskie, ale miłość jest szansą przetrwania na zawsze, ponieważ czerpie ona siły z miłości Bożej. Małżeństwo tu na ziemi jest zapowiedzią eschatycznej rzeczywistości, do której wszyscy zmierzamy wraz z całym Kościołem (...). Chrystus, gdy powtórnie przyjdzie, wskrzesi ciała ludzkie, a miłość małżeńską doprowadzi do najwyższej pełni w Królestwie Ojca. Małżeństwo jest ukierunkowane eschatologicznie''.</ref>. Miłość małżeńska dąży do wieczności, dlatego w swojej istocie pomaga dojrzewać do dziewiczej miłości w Królestwie Bożym<ref>{{cytuj pismo | autor= [[Godfried Danneels]] | tytuł= W małżeństwo angażuje się Bóg | rok=1991 | czasopismo=W drodze | wydanie=215-216 | wolumin=7-8 | strony=145-146}}: ''Miłość małżeńska przygotowuje miłość dziewiczą, niebieską – gdzie nie będziemy się już żenili ani wychodzili za mąż (...). Kiedy małżonkowie organizują sobie bycie razem, żyją tą wolnością, jaką będziemy żyć w niebie''.</ref>, o której nauczanie papieskie mówi, że stanowi spełnienie i udoskonalenie każdej ludzkiej relacji. Najczęściej przywoływanymi tekstami Nowego Testamentu są w tym wypadku Ef 5, 21-32<ref>{{cytuj książkę | autor= Hugolin Langkammer | tytuł= Życie człowieka w świetle Biblii. Antropologia biblijna Starego i Nowego Testamentu | rok=2004 | wydawca=WSD | miejsce=Rzeszów | strony=234 | isbn=}}: ''Wszystkie sakramenty wyrażają łączność ze śmiercią i ze zmartwychwstaniem Pana. W małżeństwie ona także istnieje, gdyż zakotwiczona jest w miłości krzyża Chrystusowego. Skoro małżonkowie realizują miłość Chrystusową w małżeństwie, staje się ono również eschatologiczne jak dziewictwo, gdyż poprzez miłość Chrystusową, która trwać będzie i w przyszłym eonie, życie małżeńskie staje się niebiańskie.''.</ref><ref name="szmulewicz">Henryk Szmulewicz: ''Rozumienie [[Chrześcijańska eschatologia sakramentu małżeństwa|eschatologicznego]] wymiaru sakramentu małżeństwa jest porównywane do miłości Chrystusa do Kościoła. Eschatologiczny wymiar sakramentu małżeństwa można wyrazić słowami trzeciej [[Prefacja|prefacji]] ślubnej'' [https://web.archive.org/web/20071230013314/http://www.currenda.diecezja.tarnow.pl/archiwum/2006/06-01/art-25.php „Miłość dąży do wieczności”, ks. Henryk Szmulewicz]</ref> oraz 1 Kor 13, 8<ref name="czerski 613">''W przeciwieństwie do miłości, która nigdy się nie kończy, dary Ducha Świętego mają charakter przemijający''. {{cytuj książkę | autor= Janusz Czerski | tytuł= Pierwszy List do Koryntian | rozdział= Droga miłości | rok=2009 | wydawca=Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej | miejsce=Wrocław | strony=613| isbn=978-83-7072-564-8}}</ref>. Współczesna teologia mówi bowiem, że skoro w sakramencie małżeństwa realizuje się miłość Chrystusa do Kościoła, to miłość ta jest ze swej natury ukierunkowana na wieczność.

== Zobacz też ==
* [[małżeństwo]]
* [[Prawo małżeńskie|małżeństwo świeckie]]
* [[ślub]]
* [[Wyznaniowa forma zawarcia małżeństwa|ślub konkordatowy]]
* [[małżonkowie]]
* [[przywilej Pawłowy]]
* [[przywilej Piotrowy]]
* [[Miłość i odpowiedzialność]] – książka Karola Wojtyły o miłości małżeńskiej.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|autor = Paolo G. Bianchi |tytuł = Kiedy małżeństwo jest nieważne? Poradnik dla duszpasterzy, konsultantów i wiernych |data = 2006 |isbn = 83-7221-774-2 |inni = Beata Nuzzo |miejsce = Kraków |wydawca = Wydawnictwo M |oclc = 749135806}}
* Piotr Mieczysław Gajda, ''[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TA/TAI/pr_malzenskie_10.html Prawo małżeńskie Kościoła Katolickiego]'', Tarnów: Wydawnictwo BIBLOS 2000, {{ISBN|83-87952-24-9}}
* Encyklopedia Bioetyki Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne „Polwen” Radom 2005 s.30-32
* [[Katechizm Kościoła Katolickiego]] 2360 – 2363 ([http://www.katechizm.opoka.org.pl/rkkkIII-2-2.htm link])
* [[Kazimierz Lubowicki]] [[Oblaci|OMI]], Duchowość małżeńska w nauczaniu Jana Pawła II, Wydawnictwo Bratni Zew,  (I wydanie: Kraków 2005 {{ISBN|83-88903-84-5}}; II wydanie: Kraków 2007 {{ISBN|978-83-7485-021-6}}; III wydanie: Kraków 2012 {{ISBN|978-83-7485-171-8}}).
* {{Cytuj książkę | autor = Augusto Sarmiento,| tytuł = Małżeństwo chrześcijańskie : podręcznik teologii małżeństwa i rodziny | miejsce =  Kraków |wydawca = Wydawnictwo „M” | rok = 2008 | wydanie = 2| strony = 451| inni = Piotr Rak (przekład z hiszp.); ks. Krzysztof Gryz (red. nauk.)}} [http://books.google.pl/books?id=QmtJpJLsVMwC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Fragmenty ] w Google books

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.opusdei.pl/art.php?p=38329 Sakrament małżeństwa]
* [http://www.mateusz.pl/rodzina/as-malzenstwo.htm Artykuł o historii sakramentu małżeństwa]

{{Sakramenty}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Sakrament Małżeństwa}}
[[Kategoria:Sakrament małżeństwa| ]]


text:
# Marco Brunetti
Marco Brunetti (ur. 9 lipca 1962 w Turynie) – włoski duchowny katolicki, biskup Alby od 2016.

## Życiorys
Święcenia kapłańskie otrzymał 7 czerwca 1987 i został inkardynowany do archidiecezji turyńskiej. Pracował głównie jako duszpasterz parafialny, a w latach 1995–2016 był dyrektorem kurialnego wydziału ds. duszpasterstwa służby zdrowia.
21 stycznia 2016 papież Franciszek mianował go ordynariuszem diecezji Alba. Sakry udzielił mu 13 marca 2016 metropolita Turynu - arcybiskup Cesare Nosiglia.

wikiname: plwiki

title: Marco Brunetti

in_language: pl

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko          = Marco Brunetti
 |imię i nazwisko org      =
 |tytuł                    =
 |grafika                  =
 |opis grafiki             =
 |alt grafiki              =
 |herb                     = Coat of arms of Marco Brunetti.svg
 |dewiza                   = Misericordes sicut pater
 |dewiza - j. polski       = Miłosierny jak ojciec
 |kraj działania           = [[Włochy]]
 |data urodzenia           = [[9 lipca]] [[1962]]
 |miejsce urodzenia        = [[Turyn]]
 |data śmierci             =
 |miejsce śmierci          =
 |miejsce pochówku         =
 |1. funkcja               = Biskup Alby
 |1. funkcja - okres       = od 2016
 |2. funkcja               =
 |2. funkcja - okres       =
 |wyznanie                 = [[katolicyzm]]
 |kościół                  = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |inkardynacja             =
 |data ślubów zakonnych    =
 |data diakonatu           =
 |data ordynacji           =
 |data święceń             = 7 czerwca 1987
 |data nominacji           = 21 stycznia 2016
 |data sakry               = 13 marca 2016
 |data patriarchatu        =
 |data kreacji             =
 |papież kreujący          =
 |kościół tytularny        =
 |faksymile                =
 |opis faksymile           =
 |odznaczenia              =
 |commons                  =
 |wikiźródła               =
 |wikicytaty               =
 |wikinews                 =
 |www                      =
}}
{{Sukcesja apostolska infobox
 |tytuł                     = biskup
 |data konsekracji          = 13 marca 2016
 |miejscowość konsekracji   = [[Alba (Włochy)|Alba]]
 |miejsce konsekracji       = [[Katedra św. Wawrzyńca w Albie|Katedra św. Wawrzyńca]]
 |konsekrator               = [[Cesare Nosiglia]]
 |współkonsekratorzy        = [[Severino Poletto]]<br/>[[Giacomo Lanzetti]]
 |biskupi konsekrowani      = {{Sukcesja apostolska infobox/wiersz|[[Franco Moscone]]|12 stycznia 2019}}
 |biskupi współkonsekrowani = {{Sukcesja apostolska infobox/wiersz|[[Marco Mellino]]|15 grudnia 2018}}
}}

'''Marco Brunetti''' (ur. [[9 lipca]] [[1962]] w [[Turyn]]ie) – włoski duchowny katolicki, biskup [[Diecezja Alba Pompeia|Alby]] od 2016.

== Życiorys ==
[[Sakrament święceń|Święcenia kapłańskie]] otrzymał 7 czerwca 1987 i został inkardynowany do [[Archidiecezja Turynu|archidiecezji turyńskiej]]. Pracował głównie jako duszpasterz parafialny, a w latach 1995–2016 był dyrektorem kurialnego wydziału ds. duszpasterstwa służby zdrowia<ref name="sala">{{Cytuj stronę| url= https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2016/01/21/0040/00082.html | tytuł= Nomina del Vescovo di Alba (Italia) | opublikowany= vatican.va | data= 2016-01-21 | język=it | data dostępu= 2022-04-06}}</ref>.

21 stycznia 2016 [[Poczet papieży|papież]] [[Franciszek (papież)|Franciszek]] mianował go ordynariuszem diecezji [[Diecezja Alba Pompeia|Alba]]{{r|sala}}. [[Sakra|Sakry]] udzielił mu 13 marca 2016 metropolita Turynu - arcybiskup [[Cesare Nosiglia]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{catholic-hierarchy |typ = biskup |id = bbrunm |tytuł = Marco Brunetti |data dostępu = 2016-01-21}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Brunetti, Marco}}
[[Kategoria:Włoscy biskupi katoliccy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1962]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Turynie]]

title: Marco Brunetti

Herb duchownego: Misericordes sicut pater · Miłosierny jak ojciec

Kraj działania: Włochy

Data i miejsce urodzenia: 9 lipca 1962 · Turyn

Wyznanie: katolicyzm

Kościół: rzymskokatolicki

Prezbiterat: 7 czerwca 1987

Nominacja biskupia: 21 stycznia 2016

title: Sukcesja apostolska

Miejscowość: Alba

Miejsce: Katedra św. Wawrzyńca

Konsekrator: Cesare Nosiglia

Współkonsekratorzy: Severino Poletto · Giacomo Lanzetti

Franco Moscone: 12 stycznia 2019

Marco Mellino: 15 grudnia 2018


text:
# English Mistery
English Mistery – polityczne i ezoteryczne ugrupowanie działające w latach 30. XX wieku w Wielkiej Brytanii. Charakteryzowało się skrajnie konserwatywnymi poglądami, postulujące przywrócenie systemu feudalnego, poglądy ugrupowania opisuje się jako reakcyjonistyczne, skrajnie monarchistyczne i antydemokratyczne.

## Ideologia
English Mistery zostało założone przez wolnomularza Williama Sandersona w 1930 roku, jako forum dyskusji o sprawach i problemach: polityki, ekonomii, religii, eugeniki, kobiet, Żydów, itd. Ruch miał charakter elitarny, i przyciągał posiadaczy ziemskich, polityków (jak np. Reginald Dorman-Smith, minister rolnictwa w latach 1939–1940), członków arystokracji i intelektualistów. Członkowie „English Mistery” marzyli o Anglii ze ściśle hierarchicznym społeczeństwem (pragnęli przywrócić kierownictwo nad krajem angielskiej arystokracji), w którym rasowo czyści Anglicy prowadzeni byliby przez monarchę wspieranego przez małą silną arystokratyczną elitę. Słowo „mistery“ według Sandersona oznaczać miało po prostu „służbę“: Anglicy mieli służyć i być podporządkowanymi.

## Członkowie
Wśród członków English Mistery można wyróżnić brytyjskiego filozofa Anthony’ego Ludoviciego, jednego z najbardziej płodnych pisarzy ruchu, który pomógł uformować jego ideologię, oraz dziennikarza Collina Brooksa.

title: English Mistery

wikitext:
[[Plik:Banner of English Mistery.png|mały|Flaga ugrupowania]]
'''English Mistery'''<ref group="uwaga">Słowo „mistery“ użyte jest tutaj w znaczeniu [[gildia (historia)|gildia]]/[[cech rzemiosła|cech]].</ref> – polityczne i ezoteryczne ugrupowanie działające w [[lata 30. XX wieku|latach 30. XX wieku]] w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Charakteryzowało się skrajnie [[konserwatyzm|konserwatywnymi]] poglądami, postulujące przywrócenie [[feudalizm|systemu feudalnego]]<ref name="Green"/>, poglądy ugrupowania opisuje się jako [[reakcjonizm|reakcyjonistyczne]], skrajnie [[monarchizm|monarchistyczne]] i [[antydemokratyzm|antydemokratyczne]]<ref name="Linehan"/>.

== Ideologia ==
English Mistery zostało założone przez [[wolnomularstwo|wolnomularza]] [[William Sanderson (mason)|Williama Sandersona]] w [[1930]] roku<ref name="Stone"/>, jako forum dyskusji o sprawach i problemach: polityki, ekonomii, religii, [[eugenika|eugeniki]], kobiet, [[Żydzi|Żydów]], itd. Ruch miał charakter elitarny, i przyciągał posiadaczy ziemskich, polityków (jak np. [[Reginald Dorman-Smith]], minister rolnictwa w latach [[1939]]–[[1940]]), członków arystokracji i intelektualistów. Członkowie „English Mistery” marzyli o Anglii ze ściśle hierarchicznym społeczeństwem (pragnęli przywrócić kierownictwo nad krajem angielskiej arystokracji), w którym rasowo czyści [[Anglicy]] prowadzeni byliby przez monarchę wspieranego przez małą silną arystokratyczną elitę. Słowo „mistery“ według Sandersona oznaczać miało po prostu „służbę“: Anglicy mieli służyć i być podporządkowanymi<ref name="Stone"/>.

== Członkowie ==
Wśród członków English Mistery można wyróżnić brytyjskiego filozofa [[Anthony Ludovici|Anthony’ego Ludoviciego]], jednego z najbardziej płodnych pisarzy ruchu, który pomógł uformować jego ideologię, oraz dziennikarza [[Collin Brooks|Collina Brooksa]].

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
<references>
# <ref name="Green">{{Cytuj książkę | autor = E. H. H. Green | tytuł = Ideologies of Conservatism: Conservative Political Ideas in the Twentieth Century | url = https://books.google.pl/books?id=0OJUXw6SpYEC&printsec=frontcover&dq=Ideologies+of+Conservatism:+Conservative+Political+Ideas+in+the+Twentieth+Century+%7C&hl=pl&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAGoVChMInYfM_L2SxgIVJahyCh3agwDr#v=onepage&q=English%20Mistery&f=false | wydawca = Oxford University Press | rok = 2002 | strony = 151 | isbn = 0198205937 | język = en | data dostępu = 2015-06-15}}</ref>
# <ref name="Linehan">{{Cytuj książkę | autor = Thomas Linehan | tytuł = British Fascism, 1918-39: Parties, Ideology and Culture | url = https://books.google.pl/books?id=j6k_pyJ3ThEC&pg=PA293&dq=British+Fascism,+1918-1939:+Parties,+Ideology+and+Culture&hl=pl&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAGoVChMIweqIgMCSxgIVCcNyCh2ZuwDJ#v=onepage&q=English%20Mistery&f=false | wydawca = Manchester University Press | rok = 2000 | strony = 141 | isbn = 0719050243 | język = en | data dostępu = 2015-06-15}}</ref>
# <ref name="Stone">{{Cytuj książkę | autor = Dan Stone | tytuł = Breeding Superman: Nietzsche, Race and Eugenics in Edwardian and Interwar Britain | url = https://books.google.pl/books?id=-USctl-PAmsC&pg=PA5&dq=The+extremes+of+Englishness&hl=pl&sa=X&ved=0CB8Q6AEwAGoVChMI4ZyegMKSxgIVpadyCh1RSwXB#v=onepage&q=English%20mistery&f=false | wydawca = Liverpool University Press | rok = 2002 | strony = 42 | isbn = 0853239975 | język = en | data dostępu = 2015-06-15}}</ref>
</references>

[[Kategoria:Kontrrewolucjoniści]]
[[Kategoria:Konserwatyzm w Wielkiej Brytanii]]


text:
# Śmiechowice (województwo opolskie)
Śmiechowice – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie brzeskim, w gminie Lubsza.
W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie opolskim.
Założona w XVIII wieku leżąca nad rzeką Śmieszką. W swej historii nosiła jeszcze dwie nazwy: Moslach (1736, Moselach (1936). Po zakończeniu wojny w 1945 również Mozelaki.
Wieś położona jest wśród lasów, przy granicy utworzonego w 2000 r. Stobrawskiego Parku Krajobrazowego.
W 1952 r. utworzony został leśny rezerwat przyrody Śmiechowice o powierzchni 0,5 ha. Położony on był po północnej stronie szosy Śmiechowice-Kurznie. Przedmiotem ochrony był fragment lasu mieszanego z pomnikowymi XIX-wiecznymi okazami modrzewia europejskiego. Rezerwat ten został zlikwidowany z dniem 8 maja 2010 r. zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Opolu.
Studnie głębinowe wywiercone na głębokość 30 m w Śmiechowicach zaopatrują część gminy Lubsza w wodę pitną. Stanowią także rezerwę wody dla powiatu brzeskiego.

title: Śmiechowice (województwo opolskie)

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Śmiechowice
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Budynek nr 20 Śmiechowice. Świetlica wiejska i Zakład Wodociągów i Kanalizacji.jpg
 |opis zdjęcia           = Świetlica wiejska i Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Śmiechowicach
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = opolskie
 |powiat                 = [[Powiat brzeski (województwo opolskie)|brzeski]]
 |gmina                  = [[Lubsza (gmina)|Lubsza]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 195
 |rok                    = 2011{{R|nsp}}
 |strefa numeracyjna     = 77
 |kod pocztowy           = 49-313<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=1280}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = OB
 |SIMC                   = 0498744
 |kod mapy               = Lubsza (gmina)
 |współrzędne            = 50°53'38"N 17°35'01"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|137127|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Śmiechowice, Opole Voivodeship
 |www                    =
}}
'''Śmiechowice''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo opolskie|województwie opolskim]], w [[Powiat brzeski (województwo opolskie)|powiecie brzeskim]], w [[Lubsza (gmina)|gminie Lubsza]]<ref name = R2013>''Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość położona była w [[województwo opolskie (1975–1998)|województwie opolskim]].

Założona w [[XVIII wiek]]u leżąca nad rzeką [[Śmieszka (rzeka)|Śmieszką]]. W swej historii nosiła jeszcze dwie nazwy: ''Moslach'' ([[1736]], ''Moselach'' ([[1936]]). Po zakończeniu wojny w [[1945]] również ''Mozelaki''.

Wieś położona jest wśród lasów, przy granicy utworzonego w [[2000]] r. [[Stobrawski Park Krajobrazowy|Stobrawskiego Parku Krajobrazowego]].

W [[1952]] r. utworzony został leśny [[rezerwat przyrody Śmiechowice]] o powierzchni 0,5 ha. Położony on był po północnej stronie szosy Śmiechowice-[[Kurznie]]. Przedmiotem ochrony był fragment lasu mieszanego z pomnikowymi [[XIX wiek|XIX-wiecznymi]] okazami [[modrzew europejski|modrzewia europejskiego]]. Rezerwat ten został zlikwidowany z dniem 8 maja 2010 r. zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Opolu.

Studnie głębinowe wywiercone na głębokość 30 m w Śmiechowicach zaopatrują część [[Lubsza (gmina)|gminy Lubsza]] w wodę pitną. Stanowią także rezerwę wody dla powiatu brzeskiego.

== Zobacz też ==
* [[Śmiechowice]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=nsp>{{cytuj stronę | url = http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx|tytuł = GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.| data dostępu = 2019-12-10}}</ref>}}

{{Gmina Lubsza}}

[[Kategoria:Lubsza (gmina)]]

title: Śmiechowice

Państwo: Polska

Województwo: opolskie

Powiat: brzeski

Gmina: Lubsza

Tablice rejestracyjne: OB