text:
# Johnny Ruffo
Johnny Patrick Ruffo (ur. 8 marca 1988 w Perth, zm. 10 listopada 2023) – australijski piosenkarz, muzyk, autor tekstów, tancerz, aktor i prezenter telewizyjny.

## Życiorys
Johnny Patrick Ruffo urodził się 8 marca 1988 roku w Balcatta na przedmieściach Perth w Australii Zachodniej. Rodzice Ruffo rozwiedli się, gdy miał trzy lata. Większość swojego dzieciństwa spędził mieszkając z matką w małej miejscowości Homeswest. W wieku 12 lat zaczął realizować swoje muzyczne marzenia, podążając śladami swojego idola, Michaela Jacksona. W dzieciństwie uczył się także gry na gitarze i pianinie, a swoją pierwszą piosenkę napisał w wieku 14 lat.  Ruffo kształcił się w Balcatta Senior High School w Perth.

## Kariera

### 2011:X Factor
Ruffo pomyślnie wziął udział w przesłuchaniach do trzeciego sezonu australijskiego programu X Factor w 2011 roku, gdzie zaśpiewał piosenkę „Do You Remember” Jaya Seana.  Ostatecznie dotarł do występów na żywo i dołączył do drużyny Guya Sebastiana. 22 listopada 2011 roku ogłoszono, że był ostatnim zawodnikiem wyeliminowanym w konkursie, a zwycięzcą został inny zawodnik Reece Mastin.

### 2011–2014: kontrakt płytowy,Dancing with the StarsiZatoka serc
Krótko po zakończeniu programu X Factor, 30 listopada 2011 roku Ruffo powiedział w wywiadzie dla News Limited, że zaproponowano mu kontrakt płytowy z dużą wytwórnią płytową, której nazwy nie pozwolono mu wówczas potwierdzić. W dniu 20 grudnia 2011 roku wystąpił w Bibliotece Stanowej w Melbourne w ramach inicjatywy Optus Celebrity Carols mającej na celu zbiórkę pieniędzy dla organizacji charytatywnej World Vision Australia.
W styczniu 2012 roku ogłosił, że pracuje nad wydaniem swojego debiutanckiego albumu studyjnego w Nowym Jorku. W marcu 2012 roku ujawniono, że Ruffo podpisał kontrakt muzyczny z Sony Music Entertainment Australia. Miesiąc później, w marcu wystąpił w dwunastej edycji australijskiego programu Dancing with the Stars i współpracował tam z tancerką Ludą Kroitor.
Jego debiutancki singiel „On Top” został wydany 15 czerwca 2012 roku. Utwór zajął 14. miejsce na liście Singles Chart i uzyskał certyfikat platynowej płyty od Australian Recording Industry Association (ARIA), za sprzedaż ponad 70 000 egzemplarzy. 17 czerwca 2012 roku Ruffo został ogłoszony zwycięzcą dwunastej edycji programu Dancing with the Stars. Jego nagroda pieniężna z wygranej programu została przekazana organizacji charytatywnej Youth Off The Streets. Jego drugi singiel „Take It Home” został wydany 19 października 2012 roku i osiągnął 30. miejsce na liście ARIA Singles Chart.
W kwietniu 2013 roku zadebiutował jako aktor w roli Chrisa Harringtona w australijskiej operze mydlanej Zatoka serc. Początkowo podpisany z wytwórnią produkującą operę kontrakt miał obejmować występ 16 odcinkach, lecz później został on przedłużony. Jego trzeci singiel „Untouchable” został wydany 12 lipca 2013 roku i zadebiutował na 39. miejscu listy ARIA Singles Chart.

### 2015–2016: Artysta niezależny: „She Got That O” i „White Christmas”
W maju 2015 wydał swój czwarty singiel „She Got That O”. Został wydany nakładem własnym i nie znalazł się na żadnej liście przebojów. 11 grudnia 2015 wydał świąteczny singel będący coverem utworu „White Christmas” Irvinga Berlina. 27 kwietnia 2016 roku kanał telewizyjny Channel 7 ogłosił, że Ruffo nie będzie więcej występował w operze mydlanej Zatoka serc. 22 września 2016 roku został wyemitowany ostatni odcinek w którym się pojawił. 10 maja 2016 roku ogłoszono, że wystąpi w serialu House of Bond.

### 2017–2023: Guz mózgu, „Broken Glass”, i „Let's Get Lost”
10 sierpnia 2017 roku Ruffo ogłosił, że przeszedł operację usunięcia guza mózgu, którego wykryto po tym, jak trafił do szpitala z powodu migreny. Tydzień później potwierdził, że zdiagnozowano u niego raka mózgu i jak najszybciej rozpocznie intensywne leczenie.
W czerwcu 2019 wydał swój pierwszy po czterech latach przerwy singiel zatytułowany „Broken Glass”. W 2020 roku występował w operze mydlanej Sąsiedzi jako strażnik więzienny Owen Campbell.
W listopadzie 2020 roku Ruffo ogłosił, że ponownie zachorował na raka mózgu.

## Życie prywatne
U Ruffo po raz pierwszy zdiagnozowano raka mózgu w 2017 roku, a po leczeniu nastąpiła remisja. W 2020 roku na swoich portalach społecznościowych ogłosił, że rak powrócił po raz drugi. W sierpniu 2022 roku oznajmił, że jego nowotwór jest w fazie terminalnej.
10 listopada 2023 roku Ruffo zmarł w wieku 35 lat. Przed śmiercią był w związku z Tahnee Sims.

## Inspiracje muzyczne
Wśród swoich inspiracji muzycznych wymieniał Michaela Jacksona, Ushera i Justina Timberlake'a.

## Dyskografia

### Single
| Rok                                                     | Tytuł             | Pozycje na liście | Certyfikat             |
| Rok                                                     | Tytuł             | AUS               | Certyfikat             |
| ------------------------------------------------------- | ----------------- | ----------------- | ---------------------- |
| 2012                                                    | „On Top”          | 14                | - AUS: platynowa płyta |
| 2012                                                    | „Take It Home”    | 30                | - AUS: złota płyta     |
| 2013                                                    | „Untouchable”     | 39                |                        |
| 2015                                                    | „She Got That O”  | –                 |                        |
| 2015                                                    | „White Christmas” | –                 |                        |
| 2019                                                    | „Broken Glass”    | –                 |                        |
| 2021                                                    | „Let's Get Lost”  | –                 |                        |
| „–” oznacza, że singel nie był notowany na danej liście |                   |                   |                        |

### Teledyski
| Rok  | Tytuł          | Reżyser     |
| ---- | -------------- | ----------- |
| 2012 | On Top         | nieznany    |
| 2012 | Take It Home   | nieznany    |
| 2013 | Untouchable    | nieznany    |
| 2015 | She Got That O | nieznany    |
| 2019 | Broken Glass   | Michael Tan |

## Filmografia
| Rok       | Tytuł                         | Czas występowania | Źr.           |
| --------- | ----------------------------- | ----------------- | ------------- |
| 2011      | X Factor                      | Sezon 3           | [ 30 ]        |
| 2012      | Better Homes and Gardens      | 1 odcinek         | [ 31 ]        |
| 2012      | The Price Is Right            | 1 odcinek         | [ 32 ]        |
| 2012      | Dancing with the Stars        | Cały sezon 12     | [ 11 ]        |
| 2012      | The X Stream                  | brak danych       | [ 33 ]        |
| 2013–2016 | Zatoka serc                   | Sezony 26–29      | [ 32 ] [ 16 ] |
| 2013      | Slide Show                    | 1 odcinek         | [ 34 ]        |
| 2014      | Beauty and the Geek Australia | Sezon 6, odc. 7   | [ 35 ]        |
| 2015      | Better Homes and Gardens      | 1 odcinek         | [ 31 ]        |
| 2017      | Studio 10                     | 1 odcinek         | [ 36 ]        |
| 2017      | House of Bond                 | 2 odcinki         | [ 37 ]        |
| 2020      | Sąsiedzi                      | 6 odcinków        | [ 38 ]        |

## Nagrody i nominacje
| Rok  | Nagroda                | Kategoria                     | Rezultat  | Źr.    |
| ---- | ---------------------- | ----------------------------- | --------- | ------ |
| 2013 | Nagrody Poprepublic.tv | Ulubiony australijski artysta | Nominacja | [ 39 ] |
| 2014 | Nagrody Logie          | Najpopularniejszy nowy talent | Nominacja | [ 40 ] |

title: Johnny Ruffo

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Johnny Ruffo
 |grafika                   = Johnny Ruffo (The Secret Life Of Walter Mitty Premiere in Sydney).jpg
 |opis grafiki              = Johnny Ruffo (2013)
 |alt grafiki               =
 |pełne imię i nazwisko     = Johnny Patrick Ruffo
 |data urodzenia            = 8 marca 1988
 |miejsce urodzenia         = [[Perth]]
 |data śmierci              = 10 listopada 2023
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[piosenkarz]], [[muzyk]], [[Autor|autor tekstów]], [[Taniec|tancerz]], [[aktor]], [[Prezenter|prezenter telewizyjny]]
 |narodowość                = australijska
 |edukacja                  = Balcatta Senior High School
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''Johnny Patrick Ruffo''' (ur. [[8 marca]] [[1988]] w [[Perth]], zm. [[10 listopada]] [[2023]]) – [[Australia|australijski]] [[piosenkarz]], [[muzyk]], [[Autor|autor tekstów]], [[Taniec|tancerz]], [[aktor]] i [[Prezenter|prezenter telewizyjny]].

== Życiorys ==
Johnny Patrick Ruffo urodził się 8 marca 1988 roku w Balcatta na przedmieściach [[Perth]] w [[Australia Zachodnia|Australii Zachodniej]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo music, videos, stats, and photos |data = 2023-05-14 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = Last.fm |url = https://www.last.fm/music/Johnny+Ruffo |język = en}}</ref><ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = The X-Factor Australia Performers - Official Site - Channel 7 - Yahoo!7 TV - Yahoo!7 TV |data = 2011-09-24 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20110924131148/http://au.tv.yahoo.com/x-factor/performers/article/-/10268726/1/johnny-ruffo/}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Ruffo 'charms the pants off' Australia |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20150622032206/https://au.news.yahoo.com/thewest/entertainment/a/-/entertainment/11899042/ruffo-charms-the-pants-off-australia/}}</ref>. Rodzice Ruffo rozwiedli się, gdy miał trzy lata. Większość swojego dzieciństwa spędził mieszkając z matką w małej miejscowości Homeswest. W wieku 12 lat zaczął realizować swoje muzyczne marzenia, podążając śladami swojego idola, [[Michael Jackson|Michaela Jacksona]]. W dzieciństwie uczył się także gry na [[Gitara|gitarze]] i [[Pianino|pianinie]], a swoją pierwszą piosenkę napisał w wieku 14 lat.  Ruffo kształcił się w Balcatta Senior High School w [[Perth]]<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Ruffo poised for big moment – The West Australian |data = 2015-06-22 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20150622073820/https://au.news.yahoo.com/thewest/entertainment/access-all-areas/a/11882602/ruffo-poised-for-big-moment/}}</ref>.

== Kariera ==
=== 2011: ''X Factor'' ===
Ruffo pomyślnie wziął udział w przesłuchaniach do trzeciego sezonu australijskiego programu ''X Factor'' w 2011 roku, gdzie zaśpiewał piosenkę „[[Do You Remember (singel Jaya Seana)|Do You Remember]]” [[Jay Sean|Jaya Seana]].  Ostatecznie dotarł do występów na żywo i dołączył do drużyny [[Guy Sebastian|Guya Sebastiana]]. 22 listopada 2011 roku ogłoszono, że był ostatnim zawodnikiem wyeliminowanym w konkursie, a zwycięzcą został inny zawodnik Reece Mastin<ref name=":0" />.

=== 2011–2014: kontrakt płytowy, ''Dancing with the Stars'' i ''Zatoka serc'' ===
Krótko po zakończeniu programu ''X Factor'', 30 listopada 2011 roku Ruffo powiedział w wywiadzie dla News Limited, że zaproponowano mu kontrakt płytowy z dużą wytwórnią płytową, której nazwy nie pozwolono mu wówczas potwierdzić<ref>{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo signs record deal |data = 2011-11-30 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = PerthNow |url = https://www.perthnow.com.au/news/wa/johnny-ruffo-signs-a-deal-with-major-record-label-ng-9b14f8fd304d4e3b5ecfbddb472e62b0 |język = en}}</ref>. W dniu 20 grudnia 2011 roku wystąpił w Bibliotece Stanowej w Melbourne w ramach inicjatywy Optus Celebrity Carols mającej na celu zbiórkę pieniędzy dla [[Organizacja charytatywna|organizacji charytatywnej]] World Vision Australia<ref>{{Cytuj |tytuł = Ricki-Lee, Johnny Ruffo And Shannon Noll To Busk For Charity! - The Hot Hits Live from LA |data = 2012-06-07 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20120607235559/http://www.thehothits.com/news/27716/ricki-lee,-johnny-ruffo-and-shannon-noll-to-busk-for-charity!}}</ref>.

W styczniu 2012 roku ogłosił, że pracuje nad wydaniem swojego debiutanckiego [[Album studyjny|albumu studyjnego]] w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]]<ref>{{Cytuj |tytuł = „Siła przemysłowa: 11 stycznia” |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = webcitation.org |url = https://webcitation.org/66Xmy9wbi?url=http://www.themusicnetwork.com/music-news/industrial-strength/2012/01/11/industrial-strength-january-11/}}</ref>. W marcu 2012 roku ujawniono, że Ruffo podpisał kontrakt muzyczny z [[Sony Music|Sony Music Entertainment Australia]]. Miesiąc później, w marcu wystąpił w dwunastej edycji australijskiego programu ''[[Dancing with the Stars (Australia)|Dancing with the Stars]]'' i współpracował tam z tancerką Ludą Kroitor<ref>{{Cytuj |tytuł = Ruffo to show X Factor on the dancefloor |data = 2012-03-02 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = PerthNow |url = https://www.perthnow.com.au/news/wa/johnny-ruffo-to-show-x-factor-on-dancing-with-the-stars-alongside-brendan-fevola-ng-60b724702a0fe9a90b1b5fc2e59b11d7 |język = en}}</ref>.

Jego debiutancki singiel „On Top” został wydany 15 czerwca 2012 roku. Utwór zajął 14. miejsce na liście [[Top 100 Singles|Singles Chart]] i uzyskał certyfikat [[Certyfikat sprzedaży w przemyśle muzycznym|platynowej płyty]] od [[Australian Recording Industry Association]] (ARIA), za sprzedaż ponad 70 000 egzemplarzy<ref name=":2">{{Cytuj |tytuł = australian-charts.com - Discography Johnny Ruffo |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = australian-charts.com |url = https://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Johnny+Ruffo}}</ref><ref name=":3">{{Cytuj |tytuł = "ARIA Charts – Accreditations – 2012 Singles" |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = www.aria.com.au |url = https://www.aria.com.au/accreditations |język = en}}</ref>. 17 czerwca 2012 roku Ruffo został ogłoszony zwycięzcą dwunastej edycji programu ''Dancing with the Stars''<ref name=":4">{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo wins Dancing with the Stars 2012 {{!}} TV Tonight |data = 2012-06-18 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = tvtonight.com.au |url = https://tvtonight.com.au/2012/06/johnny-ruffo-wins-dancing-with-the-stars-2012.html |język = en-AU}}</ref>. Jego nagroda pieniężna z wygranej programu została przekazana organizacji charytatywnej Youth Off The Streets<ref name=":4" />. Jego drugi singiel „Take It Home” został wydany 19 października 2012 roku i osiągnął 30. miejsce na liście [[Top 50 Singles|ARIA Singles Chart]]<ref name=":2" />.

W kwietniu 2013 roku zadebiutował jako aktor w roli Chrisa Harringtona w australijskiej [[Opera mydlana|operze mydlanej]] ''[[Zatoka serc]]''. Początkowo podpisany z wytwórnią produkującą operę kontrakt miał obejmować występ 16 odcinkach, lecz później został on przedłużony<ref>{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo for Home and Away {{!}} TV Tonight |data = 2012-10-21 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = tvtonight.com.au |url = https://tvtonight.com.au/2012/10/johnny-ruffo-for-home-and-away.html |język = en-AU}}</ref>. Jego trzeci singiel „Untouchable” został wydany 12 lipca 2013 roku i zadebiutował na 39. miejscu listy [[Top 50 Singles|ARIA Singles Chart]]<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Untouchable – Single by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/au/album/untouchable-single/659624839|data dostępu=2023-11-12|emisja=2013-07-12}}</ref><ref name=":2" />.

=== 2015–2016: Artysta niezależny: „She Got That O” i „White Christmas” ===
W maju 2015 wydał swój czwarty singiel „She Got That O”. Został wydany nakładem własnym i nie znalazł się na żadnej liście przebojów<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=She Got That O – Single by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/au/album/she-got-that-o-single/985028184|data dostępu=2023-11-12|emisja=2015-05-15}}</ref>. 11 grudnia 2015 wydał świąteczny singel będący coverem utworu „[[White Christmas]]” [[Irving Berlin|Irvinga Berlina]]<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=White Christmas – Single by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/au/album/white-christmas-single/1061837357|data dostępu=2023-11-12|emisja=2015-12-11}}</ref>. 27 kwietnia 2016 roku kanał telewizyjny ''Channel 7'' ogłosił, że Ruffo nie będzie więcej występował w [[Opera mydlana|operze mydlanej]] ''[[Zatoka serc]]''<ref name=":7">{{Cytuj |tytuł = "Johnny Ruffo leaving Home And Away" |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = Now To Love |url = https://www.nowtolove.com.au/tvweek |język = en}}</ref>. 22 września 2016 roku został wyemitowany ostatni odcinek w którym się pojawił. 10 maja 2016 roku ogłoszono, że wystąpi w serialu ''House of Bond''<ref>{{Cytuj |tytuł = Cast announced for Alan Bond tell-all mini-series |data = 2016-05-10 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = The West Australian |url = https://thewest.com.au/news/wa/samantha-jade-and-johnny-ruffo-to-feature-in-alan-bond-mini-series-ng-ya-106237 |język = en}}</ref>.

=== 2017–2023: Guz mózgu, „Broken Glass”, i „Let's Get Lost” ===
10 sierpnia 2017 roku Ruffo ogłosił, że przeszedł operację usunięcia [[Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego|guza mózgu]], którego wykryto po tym, jak trafił do szpitala z powodu [[Migrena|migreny]]. Tydzień później potwierdził, że zdiagnozowano u niego [[Rak mózgu|raka mózgu]] i jak najszybciej rozpocznie intensywne leczenie<ref name=":5">{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo reveals brain tumour |data = 2018-04-13 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = Yahoo Life |url = https://au.be.yahoo.com/home-aways-johnny-ruffo-in-hospital-for-emergency-brain-tumour-36671563.html |język = en}}</ref>.

W czerwcu 2019 wydał swój pierwszy po czterech latach przerwy singiel zatytułowany „Broken Glass”<ref>{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo is back with new music after beating brain cancer |data = 2019-07-12 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = 7NEWS |url = https://7news.com.au/the-morning-show/johnny-ruffo-releases-new-song-broken-glass-after-a-four-year-music-hiatus-c-210396 |język = en}}</ref>. W 2020 roku występował w [[Opera mydlana|operze mydlanej]] ''[[Sąsiedzi (opera mydlana)|Sąsiedzi]]'' jako strażnik więzienny Owen Campbell<ref>{{Cytuj |tytuł = Neighbours casts former Home and Away star Johnny Ruffo in guest role |data = 2020-05-28 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = Digital Spy |url = https://www.digitalspy.com/soaps/neighbours/a32704024/neighbours-casts-johnny-ruffo-home-and-away/ |język = en}}</ref>.

W listopadzie 2020 roku Ruffo ogłosił, że ponownie zachorował na [[Rak mózgu|raka mózgu]]<ref name=":5" />.

== Życie prywatne ==
U Ruffo po raz pierwszy zdiagnozowano [[Rak mózgu|raka mózgu]] w 2017 roku, a po leczeniu nastąpiła [[remisja]]<ref name=":6">{{Cytuj |tytuł = Former Home and Away star Johnny Ruffo diagnosed with brain cancer for second time |data = 2020-11-24 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = The Independent |url = https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/johnny-ruffo-brain-cancer-home-and-away-b1761049.html |język = en}}</ref>. W 2020 roku na swoich [[Serwis społecznościowy|portalach społecznościowych]] ogłosił, że rak powrócił po raz drugi<ref name=":5" />. W sierpniu 2022 roku oznajmił, że jego nowotwór jest w fazie terminalnej<ref name=":6" />.

10 listopada 2023 roku Ruffo zmarł w wieku 35 lat<ref>{{Cytuj |tytuł = Znany piosenkarz nie żyje, miał 35 lat. "Walczył tak mocno, jak tylko mógł" |data = 2023-11-10 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = Fakt24.pl |url = https://ludzie.fakt.pl/znany-piosenkarz-nie-zyje-mial-35-lat-walczyl-tak-mocno-jak-tylko-mogl/sh89xzf |język = pl}}</ref>. Przed śmiercią był w związku z Tahnee Sims<ref>{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo: Australian singer and Home and Away actor dies aged 35 |czasopismo = BBC News |data = 2023-11-10 |data dostępu = 2023-11-12 |url = https://www.bbc.com/news/world-australia-67340905 |język = en}}</ref>.

== Inspiracje muzyczne ==
Wśród swoich inspiracji muzycznych wymieniał [[Michael Jackson|Michaela Jacksona]], [[Usher]]a i [[Justin Timberlake|Justina Timberlake'a]]<ref name=":0" /><ref>{{Cytuj |tytuł = JOHNNY RUFFO :: Singers @ EntertainOz |data = 2012-03-22 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20120322011752/http://www.entertainoz.com.au/Entertainers/Singers/JOHNNY-RUFFO}}</ref>.

== Dyskografia ==
=== Single ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
! rowspan="2" |Rok
! rowspan="2" |Tytuł
!Pozycje na liście
! rowspan="2" |[[Certyfikat sprzedaży w przemyśle muzycznym|Certyfikat]]
|-
! style="font-size:85%;" |[[Australian Recording Industry Association|AUS]]
<ref name=":2" />
|-
| rowspan="2" |2012
| align="left" |„On Top”<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=On Top by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/pl/album/on-top-single/534052888|data dostępu=2023-11-12|emisja=2012-06-15}}</ref>
|14
|
* AUS: platynowa płyta<ref name=":3" />
|-
| align="left" |„Take It Home”<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Take It Home by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/pl/album/take-it-home-single/589041312|data dostępu=2023-11-12|emisja=2012-01-01}}</ref>
|30
|
* AUS: złota płyta<ref name=":3" />
|-
|2013
| align="left" |„Untouchable”<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Untouchable - Single by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/pl/album/untouchable-single/659624839|data dostępu=2023-11-12|emisja=2013-07-12}}</ref>
|39
|
|-
| rowspan="2" |2015
| align="left" |„She Got That O”
|–
|
|-
| align="left" |„White Christmas”
|–
| align="left" |
|-
|2019
| align="left" |„Broken Glass”<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Broken Glass by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/pl/album/broken-glass-single/1468054350|data dostępu=2023-11-12|emisja=2019-06-28}}</ref>
|–
|
|-
|2021
|„Let's Get Lost”<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Let's Get Lost by Johnny Ruffo|url=https://music.apple.com/pl/album/lets-get-lost-single/1571645529|data dostępu=2023-11-12|emisja=2021-06-18}}</ref>
|–
|
|-
| colspan="4" style="font-size:90%" |„–” oznacza, że singel nie był notowany na danej liście
|}

=== Teledyski ===
{| class="wikitable"
|+
!Rok
!Tytuł
!Reżyser
|-
| rowspan="2" |2012
|On Top
| rowspan="4" |nieznany
|-
|Take It Home
|-
|2013
|Untouchable
|-
|2015
|She Got That O
|-
|2019
|Broken Glass
|Michael Tan
|}

== Filmografia ==
{| class="wikitable"
!Rok
!Tytuł
!Czas występowania
!{{tooltip|Źr.|Źródło}}
|-
|2011
|''X Factor''
|Sezon 3
|<ref>{{Cytuj |tytuł = Former Home And Away star Johnny Ruffo dies after brain cancer battle |data = 2023-11-10 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = Bracknell News |url = https://www.bracknellnews.co.uk/news/national/23914221.former-home-away-star-johnny-ruffo-dies-brain-cancer-battle/ |język = en}}</ref>
|-
| rowspan="4" |2012
|''Better Homes and Gardens''
|1 odcinek
|<ref name=":8">{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo right at home with family fun time |data = 2015-08-21 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = The West Australian |url = https://thewest.com.au/news/wa/ruffo-right-at-home-with-family-fun-time-ng-ya-127724 |język = en}}</ref>
|-
|''The Price Is Right''
|1 odcinek
|<ref name=":9">{{Cytuj |autor = Christine Sams |tytuł = Surfing with the stars |data = 2013-03-23 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = The Sydney Morning Herald |url = https://www.smh.com.au/entertainment/tv-and-radio/surfing-with-the-stars-20130323-2gm4o.html |język = en}}</ref>
|-
|''[[Dancing with the Stars (Australia)|Dancing with the Stars]]''
|Cały sezon 12
|<ref name=":4" />
|-
|''The X Stream''
|brak danych
|<ref>{{Cytuj |tytuł = The X Stream! - The X-Factor |data = 2012-09-26 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20120926033814/http://au.tv.yahoo.com/x-factor/news/article/-/14869811/the-x-stream/}}</ref>
|-
|2013–2016
|''[[Zatoka serc]]''
|Sezony 26–29
|<ref name=":9" /><ref name=":7" />
|-
|2013
|''Slide Show''
|1 odcinek
|<ref>{{Cytuj |tytuł = Airdate: SlideShow {{!}} TV Tonight |data = 2013-07-30 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = tvtonight.com.au |url = https://tvtonight.com.au/2013/07/airdate-slideshow.html |język = en-AU}}</ref>
|-
|2014
|''Beauty and the Geek Australia''
|Sezon 6, odc. 7
|<ref>{{Cytuj |tytuł = The BEST episodes of Beauty and the Geek Australia season 6 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = episode.ninja |url = https://episode.ninja/series/beauty-and-the-geek-australia/season-6 |język = en}}</ref>
|-
|2015
|''Better Homes and Gardens''
|1 odcinek
|<ref name=":8" />
|-
| rowspan="2" |2017
|''Studio 10''
|1 odcinek
|<ref>{{Cytuj |tytuł = Johnny Ruffo: "I'm doing good, staying positive" {{!}} TV Tonight |data = 2017-10-17 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = tvtonight.com.au |url = https://tvtonight.com.au/2017/10/johnny-ruffo-im-doing-good-staying-positive.html |język = en-AU}}</ref>
|-
|''House of Bond''
|2 odcinki
|<ref>{{Cytuj |tytuł = Ben Mingay heads House of Bond cast {{!}} TV Tonight |data = 2016-05-09 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = tvtonight.com.au |url = https://tvtonight.com.au/2016/05/ben-mingay-heads-house-of-bond-cast.html |język = en-AU}}</ref>
|-
|2020
|''[[Sąsiedzi (opera mydlana)|Sąsiedzi]]''
|6 odcinków
|<ref>{{Cytuj |tytuł = Neighbours casts former Home and Away star Johnny Ruffo in guest role |data = 2020-05-28 |data dostępu = 2023-11-13 |opublikowany = Digital Spy |url = https://www.digitalspy.com/soaps/neighbours/a32704024/neighbours-casts-johnny-ruffo-home-and-away/ |język = en}}</ref>
|}

== Nagrody i nominacje ==
{| class="wikitable"
!Rok
!Nagroda
!Kategoria
!Rezultat
!{{tooltip|Źr.|Źródło}}
|-
|2013
|Nagrody Poprepublic.tv
|Ulubiony australijski artysta
|{{tabela-nie|Nominacja}}
|<ref>{{Cytuj |tytuł = POPrepublic.tv - POPrepublic.tv Awards Nominations Announced |data = 2014-02-01 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20140201191235/http://www.poprepublic.tv/the-news/latest-uncategorised-news/1298-poprepublic-tv-awards-nominations-announced}}</ref>
|-
|2014
|Nagrody Logie
|Najpopularniejszy nowy talent
|{{tabela-nie|Nominacja}}
|<ref>{{Cytuj |tytuł = Logie Awards 2014: Most Popular nominees {{!}} TV Tonight |data = 2014-03-31 |data dostępu = 2023-11-12 |opublikowany = tvtonight.com.au |url = https://tvtonight.com.au/2014/03/logie-awards-2014-most-popular-nominees.html |język = en-AU}}</ref>
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|4719952|Johnny Ruffo (1988-2023)}}
* {{Filmweb|osoba|2440574|Johnny Ruffo}}
* {{Discogs|artysta|3206393|Johnny Ruffo}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ruffo, Johnny}}

[[Kategoria:Australijscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Australijscy muzycy]]
[[Kategoria:Australijscy piosenkarze]]
[[Kategoria:Australijscy tancerze]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Perth]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1988]]
[[Kategoria:Zdobywcy platynowych płyt]]
[[Kategoria:Zdobywcy złotych płyt]]
[[Kategoria:Zmarli w 2023]]

title: Johnny Ruffo

Pełne imię i nazwisko: Johnny Patrick Ruffo

Data i miejsce urodzenia: 8 marca 1988 · Perth

Data śmierci: 10 listopada 2023

Zawód, zajęcie: piosenkarz, muzyk, autor tekstów, tancerz, aktor, prezenter telewizyjny

Narodowość: australijska

Edukacja: Balcatta Senior High School


text:
# Christchurch
Christchurch (maor. Ōtautahi) – drugie pod względem liczby ludności miasto w Nowej Zelandii, położone na wschodnim wybrzeżu Wyspy Południowej. Jest stolicą regionu Canterbury. Zajmuje powierzchnię 425 km², zamieszkuje je ponad 370 tys. osób.
Christchurch jest silnie rozwinięte gospodarczo. Posiada największy port morski na Wyspie Południowej oraz międzynarodowy port lotniczy. Jest również ważnym ośrodkiem kulturalnym i naukowym kraju. W mieście znajduje się znany ogród botaniczny.

## Geografia
Miasto leży w centralnej części wschodniego wybrzeża Wyspy Południowej nad Zatoką Pegaza, na wschód od Równiny Canterbury. Wulkaniczne wzgórza Port Hills oddzielają Christchurch od Półwyspu Banks. Naturalną północną granicę miasta stanowi ujście rzeki Waimakariri. Przez centrum przepływa nieduża rzeka Avon, nazwana tak na cześć rzeki o tej samej nazwie w szkockim hrabstwie Falkirk (nie mylić z innymi rzekami o tej nazwie, których jest wiele).
Christchurch jest najodleglejszym od Polski miastem powyżej 100 000 mieszkańców. Znajduje się w odległości 17 703 kilometrów od Warszawy.

## Historia
Badania archeologiczne w jaskiniach w dzielnicy Redcliffs wykazały, że pierwsi ludzie w tej okolicy pojawili się około roku 1250, były to plemiona polujące na ptaki moa. Pierwsi Europejczycy w regionie Canterbury pojawili się w roku 1815, 45 lat po tym jak kapitan James Cook odkrył „wyspę Banks” (później okazało się, że to półwysep Wyspy Południowej Nowej Zelandii).
Historia miasta rozpoczęła się jednak wraz z przybyciem pierwszych grup zorganizowanych osadników – 792 osób na czterech statkach do Lyttelton w roku 1850. Już dwa lata wcześniej w Anglii na pierwszym spotkaniu stowarzyszenia osadników zdecydowano o nazwaniu miasta Christchurch. W momencie przybycia osadników prosperowała już miejscowość portowa Lyttelton, jednak w roku 1854 Christchurch osiągnęło populację 900 mieszkańców, podczas gdy w Lyttelton w owym czasie mieszkało 550 osób. Christchurch otrzymało prawa miejskie 31 lipca 1856 stając się oficjalnie pierwszym miastem w Nowej Zelandii. Początkowo w miejscowości dominowało budownictwo drewniane z nielicznymi budowlami z gliny ze słomą oraz wyrastającymi ponad niską zabudowę kościołami, które aż do lat 70. XIX wieku były jednolicie neogotyckie. Również wczesna zabudowa drewniana nawiązywała do stylu neogotyckiego – większość budynków miała strome, spadziste dachy i lukarny. Po transformacji w kierunku budownictwa kamiennego miasto pozostało wierne stylowi neogotyckiemu, a wiele budynków budowano z szarego kamienia, który dominuje w starej architekturze do dziś.
Znakiem szybkiego rozwoju miasta było pojawienie się siedzib banków: Bank of New South Wales (1861), Bank of New Zealand (1862) oraz Bank of Australasia (1864). W roku 1874 Christchurch z populacją 14 270 osób było czwartym co do wielkości miastem w kraju, było jednak o połowę mniejsze od Dunedin, które w tym czasie zamieszkiwało 29 832 osób.
W momencie rozpoczęcia I wojny światowej Christchurch wyraźnie było już centralnym miastem regionu. Budynki przy głównych ulicach były 2-3-piętrowe, kamienne i ceglane, niektóre z nich tynkowane. Wiele z nich było zdobionych w różnych stylach architektonicznych.
W okresie międzywojennym dotarły do Nowej Zelandii silne wpływy amerykańskie, pojawiła się architektura żelbetowa. Ludność miasta w owym czasie była wciąż przeważająco brytyjska. Według spisu powszechnego z 1926 roku na około 100 000 mieszkańców przypadało 144 Maorysów, 235 Azjatów, 50 Hindusów i 13 Polinezyjczyków. Po II wojnie światowej zaczął się zwiększać odsetek ludności spoza brytyjskiego kręgu kulturowego.

### Trzęsienia ziemi w Christchurch

#### Trzęsienie ziemi w 2010
Trzęsienie ziemi miało miejsce 4 września 2010 o godzinie 4:35 czasu miejscowego. Epicentrum trzęsienia o sile 7,1 w skali Richtera znajdowało się 40 km na zachód od Christchurch. W skali Mercallego intensywność wstrząsów w mieście wynosiła 4-8 stopni (stopień 4 oznacza ogólnoodczuwalne wstrząsy i przesuwanie się drobnych przedmiotów; stopień 8 oznacza rozległe zniszczenia i powstawanie szczelin w ziemi). Uszkodzona została kanalizacja, sieć wodociągowa i nastąpiły problemy z dostawą prądu w 75% miasta. W wielu miejscach odczuwalny był silny zapach siarki. Wiele budynków (również zabytkowych) zostało w pewnym stopniu uszkodzonych. Nie doniesiono o żadnych budowlach zniszczonych w całości, jednak w wyniku poważnych uszkodzeń miesiąc po trzęsieniu Rada Miasta zdecydowała o wyburzeniu zabytkowego biurowca Manchester Courts.
Tuż po trzęsieniu zamknięto Port Lotniczy Christchurch, a loty odwołano. Jednak po inspekcji pasa startowego już o 13:30 lotnisko wznowiło działanie.

#### Trzęsienie ziemi w 2011
22 lutego 2011 o godz. 12:51 czasu miejscowego doszło do kolejnego trzęsienia ziemi, tym razem nieco słabszego, bo o sile 6,3 w skali Richtera. Epicentrum znajdowało się na głębokości 4 km w odległości ok. 100 km od miasta. Do tej pory odnaleziono ciała 145 ofiar.

### Zamach na meczet
15 marca 2019 o godz. 13.40 czasu miejscowego doszło do ataku terrorystycznego na meczet Masdżid Al-Nur. Zamachowcem był Brenton Tarrant, który transmitował na żywo relację z zamachu. Tego samego dnia przed godziną 14 doszło do kolejnej strzelaniny w meczecie Masdżid Linwood. W wyniku ataków na meczety zginęło 50 osób a co najmniej 50 osób odniosło obrażenia.
Przed zamachem Brenton Tarrant napisał manifest zatytułowany „Wielka wymiana: Maszerujemy naprzód w kierunku nowego społeczeństwa”. Tekst został napisany z pozycji rasisty wyznającego zasadę „białej supremacji”. Przywódcy wielu narodów potępili zamachy i wyrazili solidarność z Nową Zelandią.

## Demografia
Obszar zarządzany przez Radę Miasta Christchurch zamieszkuje 376 700 osób (szacunkowe dane z czerwca 2010), tym samym sprawiając, że jest to największe miasto na Wyspie Południowej i drugie co do wielkości w kraju. Przewiduje się, że do roku 2031 populacja miasta osiągnie około 422 000 osób, przy czym 75% tego wzrostu przypadnie na grupę wiekową powyżej 65 roku życia.

### Pochodzenie etniczne
Poniższe zestawienie przedstawia liczbę mieszkańców miasta Christchurch, którzy w spisach powszechnych 2001 i 2006 zadeklarowali swoją przynależność etniczną (istniała możliwość podania więcej niż jednej odpowiedzi). Opcje „Nowozelandczycy” oraz „Bliski Wschód/Ameryka Łacińska/Afryka” pojawiły się po raz pierwszy w 2006 roku.
| Grupa etniczna                        | Spis ludności 2001 | Spis ludności 2001 | Spis ludności 2001 | Spis ludności 2006 | Spis ludności 2006 | Spis ludności 2006 |
| Grupa etniczna                        | %                  | Liczba osób        | Średni % w kraju   | %                  | Liczba osób        | Średni % w kraju   |
| ------------------------------------- | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------ |
| Europejczycy                          | 89,5               | 275 085            | 80,1               | 75,4               | 255 366            | 67,6               |
| Nowozelandczycy                       | –                  | –                  | –                  | 12,9               | 43 671             | 11,1               |
| Azjaci                                | 5,7                | 17 532             | 6,6                | 7,9                | 26 631             | 9,2                |
| Maorysi                               | 7,1                | 21 957             | 14,7               | 7,6                | 25 725             | 14,6               |
| Narody wysp Pacyfiku                  | 2,5                | 7614               | 6,5                | 2,8                | 9465               | 6,9                |
| Bliski Wschód/Ameryka Łacińska/Afryka | –                  | –                  | –                  | 0,8                | 2859               | 0,9                |
| Pozostali                             | 0,7                | 2046               | 0,7                | <0,1               | 114                | <0,1               |
| Łącznie                               |                    | 307 341            |                    |                    | 338 748            |                    |

## Podział administracyjny

### Central City
Sercem i geograficznym centrum miasta jest Central City – obszar wydzielony czterema alejami: Bealey Avenue, Fitzgerald Avenue, Moorhouse Avenue i Deans Avenue. Pozostałe ulice używają nazwy street. Stała populacja Central City według spisu powszechnego z 2006 roku wynosi 7653 mieszkańców. Duża część dzielnicy to powierzchnia biurowa, w wyniku Central City to również centrum zatrudnienia oferujące około 26 000 etatów.
Central City określane jest także jako CBD (ang. Central Business District), typowo dla tego obszaru świata.

### Dzielnice wewnętrzne
Również typowe dla tej części świata (Australia, Nowa Zelandia) jest oddzielanie gęściej zaludnionych dzielnic bliżej centrum miasta (dzielnice wewnętrzne – ang. inner suburb) od tych rzadziej zaludnionych i oddalonych od centrum, ale wciąż znajdujących się na terenie miasta (dzielnice zewnętrzne – ang. outer suburb). Lista dzielnic liczonych zgodnie z wskazówkami zegara od tej znajdującej się na północ od centrum:
| - Mairehau - Shirley - Dallington - Richmond - Avonside - Linwood - Woolston | - Opawa - Waltham - St Martins - Beckenham - Sydenham - Somerfield - Spreydon | - Addington - Riccarton - Ilam - Burnside - Fendalton - Bryndwr - Strowan | - Merivale - Papanui - St Albans - Russley - Yaldhurst |  |

### Dzielnice zewnętrzne
Lista dzielnic liczonych zgodnie z wskazówkami zegara od tej znajdującej się na północ od centrum:
| - Marshland - Burwood - Parklands - Waimairi Beach - Avondale - New Brighton - Bexley - Aranui - South Brighton - Southshore - Bromley | - Mount Pleasant - Redcliffs - Sumner - Ferrymead - Heathcote Valley - Hillsborough - Murray Aynsley - Huntsbury - Cashmere - Westmorland - Hillmorton | - Hoon Hay - Halswell - Oaklands - Wigram - Middleton - Sockburn - Hornby - Islington - Templeton - Yaldhurst - Russley | - Avonhead - Harewood - Bishopdale - Casebrook - Redwood - Regents Park - Northwood - Belfast - Spencerville - Brooklands |

## Transport

### Transport miejski
Trzon transportu publicznego w mieście stanowi sieć linii autobusowych obsługiwanych przez trzech operatorów (Red Bus, Leopard Coachlines i Christchurch Bus Services) i promowanych pod wspólną nazwą Metro. Red Bus zarządza również darmową linią autobusową Shuttle w ścisłym centrum miasta, obsługiwaną przez flotę autobusów hybrydowych.
Na kilkunastu liniach autobusowych jeżdżą autobusy z przednim bagażnikiem na dwa rowery. W cenie biletu pasażer może przewozić rower. Inicjatywa zapoczątkowana została w listopadzie 2007 i jest unikalna w skali kraju.
Również w ścisłym centrum Christchurch kursuje linia tramwajowa obsługiwana przez zabytkowe pojazdy i promowana głównie jako atrakcja turystyczna. 2,5-kilometrowa pętla jest jednokierunkowa i została zbudowana w 1995 roku. Wcześniej tramwaje elektryczne kursowały w mieście w latach 1905–1954, a konne i parowe już w 1882 roku.
Do sieci Metro należy również połączenie promowe między Lyttelton a Diamond Harbour.

### Transport kolejowy
W dzielnicy Addington krzyżują się dwie główne linie kolejowe Wyspy Południowej, Main North Line i Main South Line, wspólnie znane jako South Island Main Trunk Railway. Port w Lyttelton jest jedną z ważniejszych stacji ruchu towarowego na wyspie. W Christchurch aktualnie znajduje się jedna działająca stacja kolejowa obsługująca ruch pasażerski (zlokalizowana na wyżej wspomnianym skrzyżowaniu ważnych tras). Jest ona stacją początkową dwóch dalekobieżnych linii kolejowych: TranzAlpine do Greymouth (przecina Alpy Południowe) i TranzCoastal do Picton (wzdłuż wybrzeża na północ).
Do lat 70. XX wieku działało w mieście kilka linii kolei podmiejskiej, jednak aktualnie nie kursują, choć pomysł ponownego ich uruchomienia jest regularnie poruszany.

### Transport lotniczy
Międzynarodowy Port Lotniczy Christchurch został otwarty w roku 1953. Znajduje się w dzielnicy Harewood, 12 km na północny zachód od centrum miasta. W roku 2008 obsłużył 6 037 729 pasażerów, wykonano stąd 143 292 operacji. Jest to drugi co do wielkości port lotniczy w Nowej Zelandii i największy na Wyspie Południowej. Może obsługiwać samoloty wielkości Boeinga 767, a nawet 777 (te większe jednak nie mogą samodzielnie wymanewrować na drogę kołowania i muszą być na nią holowane).
Inne lotniska na terenie miasta to była baza wojskowa Wigram Aerodrome (NZWG), przy której aktualnie znajduje się Muzeum Sił Powietrznych Nowej Zelandii oraz prywatne lotnisko Forest Field Aerodrome (NZFF).

## Zabytki i atrakcje turystyczne

### Central City
- Katedra ChristChurch – anglikańska katedra zlokalizowana w ścisłym centrum na placu Cathedral Square, siedziba diecezji. Kamień węgielny położono 16 grudnia 1864, jednak z powodów finansowych budowę ukończono dopiero w roku 1904. Kościół został zaprojektowany przez angielskiego architekta, sir George’a Gilberta Scotta. Iglica wieży góruje 63 metry powyżej poziomu placu. Wieża ma taras widokowy.
- Główny Urząd Pocztowy (ang. Chief Post Office) – wzniesiony w latach 1877–1879 budynek również znajduje się przy placu Cathedral Square. Obecnie jest siedzibą centrum informacji turystycznej i restauracji. Zaprojektowany został przez Williama Claytona, architekta wielu budowli w Nowej Zelandii, który zmarł niedługo po położeniu kamienia węgielnego pod budowę Urzędu[25].
- Old Government Building – otwarty w 1913 roku budynek przy Cathedral Square, do lat 80. XX wieku siedziba różnych organizacji rządowych. Zanim w 1991 został przekształcony na hotel, przez kilka lat zagrożony był wyburzeniem[26].
- Christchurch Arts Centre – wielofunkcyjny zespół neogotyckich budynków przejętych po Uniwersytecie Canterbury, obecnie spełniających różne funkcje związane ze sztuką, rzemiosłem, kulturą i rozrywką.
- Muzeum Canterbury – posiadające ponad dwa miliony eksponatów muzeum skupiające się głównie na osadnictwie maoryskim, kolonizacji Nowej Zelandii i eksploracji Antarktyki.
- Christchurch Art Gallery – galeria sztuki posiadająca w kolekcji ponad 5000 dzieł głównie artystów nowozelandzkich oraz europejskich. Mieści się w nowym budynku oddanym do użytku 10 maja 2003. Istnieje od 1932 roku. Wcześniej była zlokalizowana w budynku na terenie ogrodu botanicznego[27].

- New Regent Street – ulica biegnąca między Gloucester Street i Armagh street, wzdłuż której ciągną się kolorowe zabudowania szeregowe w stylu hiszpańskiej misji. W budynkach znajdują się sklepy i kawiarnie. Charakterystycznymi elementami wywodzącego się z Kalifornii stylu są zaokrąglone szczyty fasad, wykładane płytkami kapniki nad oknami oraz spiralne kolumienki. Gdy burmistrz miasta otwierał ulicę 1 kwietnia 1932 roku, zaledwie trzy z czterdziestu sklepów znalazły najemców. Był to wynik wielkiego kryzysu, który dosięgnął również Nowej Zelandii. Obecnie ulica jest zamknięta dla ruchu kołowego, jednak przejeżdża nią zabytkowy tramwaj. New Regent Street jest unikalna w skali kraju jako jedyna ulica zakupowa, która od początku była zaprojektowana w tym celu[28].

- Most Pamięci (ang. Bridge of Remembrance) – trzyłukowy most nad rzeką Avon zbudowany w roku 1923 ku pamięci żołnierzy z regionu Canterbury, którzy walczyli i zginęli w I wojnie światowej. Zwieńczony jest ozdobnym łukiem z tablicami upamiętniającymi ważne bitwy w I wojnie światowej, jak również te w II wojnie światowej (dodane później). Obecnie most pieszy[29].
- Antigua Boat Sheds – garaże na łodzie przy rzece Avon w okolicy Antigua Street. Charakterystyczne budynki w biało-zielone pasy są elementem krajobrazu Christchurch od roku 1882. Obecnie służą nie tylko jako miejsce przechowywania łódek i kajaków, lecz również kawiarnie[30].
- Wieża Zegarowa Królowej Wiktorii (ang. Victoria Clock Tower) – zbudowana w roku 1864 jako zwieńczenie siedziby Rady Regionu Canterbury wieża okazała się za ciężka. Była zmagazynowana przez ponad 30 lat, aż do roku 1897, gdy padł pomysł, by nadać jej imię Królowej Wiktorii w ramach uczczenia jej diamentowego jubileuszu. Pierwotnie ustawiono ją na rogu Manchester Street, High Street i Lichfeld Street, ale w roku 1930 uznano, iż stwarza tam zagrożenie w ruchu drogowym i przeniesiono wieżę na obecne miejsce przy Victoria Street[31].

- Malownicza przełęcz Dyers Pass – rozpoczyna się w mieście Christchurch i ciągnie poprzez wzgórza otaczające miasto. Najwyższe partie przełęczy sięgają 300 m n.p.m. i stanowią zdecydowane „must have” dla większości turystów.
- Riccarton Racecourse(inne języki) – idealne miejsce dla dużych i małych fanów wyścigów konnych. Na torze odbywają się regularnie lokalne wydarzenia, które odbijają się szerokim echem w całym Canterbury.
- Orana Wildlife Park – lokalne zoo
- Park Victoria
- Adrenalina Forest Park
- Margaret Mahy Playground

### Poza centrum
- Katedra Świętego Sakramentu (ang. Cathedral of the Blessed Sacrament) – rzymskokatolicka bazylika, siedziba diecezji Christchurch[32]. Zaprojektowana przez Francisa Petre, została zbudowana w latach 1901–1905. Styl budowli najbliższy jest włoskiemu renesansowi.
- Międzynarodowe Centrum Antarktyczne (ang. International Antarctic Centre) – znajdująca się tuż przy porcie lotniczym w dzielnicy Harewood siedziba nowozelandzkiego, amerykańskiego i włoskiego programu antarktycznego. Obecnie Centrum funkcjonuje również jako muzeum związane z eksploracją Antarktyki[33].
- Muzeum Sił Powietrznych Nowej Zelandii (ang. Air Force Museum of New Zealand) – zróżnicowana kolekcja obejmująca całe statki powietrzne (wśród nich samoloty Avro 626, Avro Anson, BAC 167 Strikemaster, Blériot XI, De Havilland Tiger Moth, De Havilland Vampire, Grumman TBF Avenger, Lockheed Hudson, McDonnell Douglas A-4 Skyhawk, North American T-6 Texan, North American P-51 Mustang, replika Sopwith Pup, Supermarine Spitfire oraz helikoptery Bell UH-1 Iroquois i Kaman SH-2 Seasprite), silniki lotnicze, pamiątki, odznaczenia i dokumenty[34].

### Parki i ogrody
- Ogród Botaniczny w Christchurch
- Hagley Park – duży park zlokalizowany tuż przy centrum miasta. Jego powierzchnia wynosi 164,6 ha[35], z czego 21,1 ha należy do ogrodu botanicznego. Otwarte tereny parku gościły wiele koncertów i innych wydarzeń kulturalnych takich jak odwiedzona przez prawie dwa miliony osób Nowozelandzka Wystawa Światowa w 1906 roku[36].
- Victoria Square – plac obecnie będący parkiem ozdobionym posągami Królowej Wiktorii[37] i zasłużonego dla eksploracji Oceanii kapitana Jamesa Cooka[38]. W dawnych czasach znany jako Market Square, był handlowym centrum miasta.
- Godley Head Park – spektakularne miejsce pośród wzgórz nieopodal Christchurch. Odsłonięty cypel na szczycie klifów sięga 120 m n.p.m. i zapewnia wspaniałe widoki z oceanem, zatoką i wzgórzami w roli głównej.

## Sport
Następujące wydarzenia sportowe światowej rangi miały miejsce w Christchurch:
- Igrzyska Brytyjskiej Wspólnoty Narodów 1974
- Mistrzostwa świata w krykiecie kobiet 1982
- Mistrzostwa świata w krykiecie 1992
- Mistrzostwa świata w netballu 1999
- Mistrzostwa świata w krykiecie kobiet 2000

## Miasta partnerskie
Christchurch ma siedem miast partnerskich:
- Adelaide, Australia
- Christchurch, Anglia
- Gansu, Chiny
- Kurashiki, Japonia
- Seattle, Stany Zjednoczone
- Songpa-Gu, Korea Południowa (dzielnica Seulu)
- Wuhan, Chiny

wikiname: plwiki

title: Christchurch

in_language: pl

wikitext:
{{Inne znaczenia|miasta|[[Christchurch (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Christchurch
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Christchurch City.jpg
 |opis zdjęcia                 = Widok z Port Hills
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = NZL
 |1. jednostka administracyjna = [[Canterbury (region)|Canterbury]]
 |stanowisko zarządzającego    = burmistrz
 |zarządzający                 = Bob Parker
 |powierzchnia                 = 452
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 376 700<ref name=autonazwa1>[https://web.archive.org/web/20170518204840/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Browse%20for%20stats/SubnationalPopulationEstimates/HOTP30Jun10/snpe-at30jun10-all-tables-prov.ashx Statistics New Zealand]. Subnational Population Estimates: At 30 June 2010. Dostęp 1 grudnia 2010.</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 43°31′48″S 172°37′13″E
 |commons                      = Category:Christchurch
 |www                          = http://www.ccc.govt.nz/
}}
'''Christchurch''' ({{w języku|mi|Ōtautahi}}) – drugie pod względem liczby ludności miasto w [[Nowa Zelandia|Nowej Zelandii]], położone na wschodnim wybrzeżu [[Wyspa Południowa (Nowa Zelandia)|Wyspy Południowej]]. Jest stolicą regionu [[Canterbury (region)|Canterbury]]. Zajmuje powierzchnię 425 km², zamieszkuje je ponad 370 tys. osób<ref>[https://web.archive.org/web/20090814024812/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/access-data/tables/subnational-pop-estimates.aspx Statistics New Zealand]. stats.govt.nz [dostęp 17 kwietnia 2010].</ref>.

Christchurch jest silnie rozwinięte gospodarczo. Posiada największy port morski na Wyspie Południowej oraz międzynarodowy [[Port lotniczy Christchurch|port lotniczy]]. Jest również ważnym ośrodkiem kulturalnym i naukowym kraju. W mieście znajduje się znany [[Ogród Botaniczny w Christchurch|ogród botaniczny]].

== Geografia ==
Miasto leży w centralnej części wschodniego wybrzeża [[Wyspa Południowa (Nowa Zelandia)|Wyspy Południowej]] nad [[Zatoka Pegaza|Zatoką Pegaza]], na wschód od Równiny Canterbury. Wulkaniczne wzgórza Port Hills oddzielają Christchurch od Półwyspu Banks. Naturalną północną granicę miasta stanowi ujście rzeki [[Waimakariri]]. Przez centrum przepływa nieduża rzeka Avon, nazwana tak na cześć rzeki o tej samej nazwie w szkockim [[Falkirk (hrabstwo)|hrabstwie Falkirk]] (nie mylić z innymi rzekami o tej nazwie, których jest wiele).

Christchurch jest najodleglejszym od [[Polska|Polski]] miastem powyżej 100 000 mieszkańców. Znajduje się w odległości 17 703 kilometrów od [[Warszawa|Warszawy]]<ref>Fly4free – [http://www.fly4free.pl/poznaj-dalekie-lady-na-antypodach-oto-najbardziej-odlegle-od-polski-miejsca-na-ziemi/nggallery/image/christchurch/#galeria1739 Nowa Zelandia – najodleglejsze od Polski państwo].</ref>.

== Historia ==
[[Plik:Andrew Duncan (mayor).jpg|thumb|upright|Andrew Duncan, trzeci burmistrz Christchurch]]
[[Plik:Papanui 1913.jpg|thumb|Dzielnica Papanui w roku 1913]]
[[Plik:Papanui 1966.JPG|thumb|Dzielnica Papanui w roku 1966]]
Badania archeologiczne w jaskiniach w dzielnicy Redcliffs wykazały, że pierwsi ludzie w tej okolicy pojawili się około roku 1250, były to plemiona polujące na ptaki [[moa]]<ref>[http://www.tourism.net.nz/new-zealand/about-new-zealand/regions/christchurch/history.html Tourism New Zealand]. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>. Pierwsi Europejczycy w regionie Canterbury pojawili się w roku 1815, 45 lat po tym jak kapitan [[James Cook]] odkrył „wyspę Banks” (później okazało się, że to półwysep Wyspy Południowej Nowej Zelandii).

Historia miasta rozpoczęła się jednak wraz z przybyciem pierwszych grup zorganizowanych osadników – 792 osób na czterech statkach do Lyttelton w roku 1850. Już dwa lata wcześniej w Anglii na pierwszym spotkaniu stowarzyszenia osadników zdecydowano o nazwaniu miasta Christchurch. W momencie przybycia osadników prosperowała już miejscowość portowa Lyttelton, jednak w roku 1854 Christchurch osiągnęło populację 900 mieszkańców, podczas gdy w Lyttelton w owym czasie mieszkało 550 osób. Christchurch otrzymało prawa miejskie 31 lipca 1856 stając się oficjalnie pierwszym miastem w Nowej Zelandii. Początkowo w miejscowości dominowało budownictwo drewniane z nielicznymi budowlami z gliny ze słomą oraz wyrastającymi ponad niską zabudowę kościołami, które aż do lat 70. XIX wieku były jednolicie [[neogotyk|neogotyckie]]. Również wczesna zabudowa drewniana nawiązywała do stylu neogotyckiego – większość budynków miała strome, spadziste dachy i [[Lukarna|lukarny]]. Po transformacji w kierunku budownictwa kamiennego miasto pozostało wierne stylowi neogotyckiemu, a wiele budynków budowano z szarego kamienia, który dominuje w starej architekturze do dziś<ref name=autonazwa2>[https://web.archive.org/web/20100522095906/http://resources.ccc.govt.nz/files/ChristchurchCityContextualHistoryOverviewTheme111-docs.pdf Christchurch City Council]. Christchurch City Contextual History: Theme 3. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.

Znakiem szybkiego rozwoju miasta było pojawienie się siedzib banków: Bank of New South Wales (1861), Bank of New Zealand (1862) oraz Bank of Australasia (1864)<ref name=autonazwa2 />. W roku 1874 Christchurch z populacją 14 270 osób było czwartym co do wielkości miastem w kraju, było jednak o połowę mniejsze od [[Dunedin]], które w tym czasie zamieszkiwało 29 832 osób<ref name=autonazwa3>[https://web.archive.org/web/20100522095812/http://resources.ccc.govt.nz/files/ChristchurchCityContextualHistoryOverviewTheme1-docs.pdf Christchurch City Council]. Christchurch City Contextual History: Theme 1. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.

W momencie rozpoczęcia [[I wojna światowa|I wojny światowej]] Christchurch wyraźnie było już centralnym miastem regionu. Budynki przy głównych ulicach były 2-3-piętrowe, kamienne i ceglane, niektóre z nich tynkowane. Wiele z nich było zdobionych w różnych stylach architektonicznych<ref name=autonazwa2 />.

W okresie międzywojennym dotarły do Nowej Zelandii silne wpływy amerykańskie, pojawiła się architektura żelbetowa<ref name=autonazwa2 />. Ludność miasta w owym czasie była wciąż przeważająco brytyjska. Według spisu powszechnego z 1926 roku na około 100 000 mieszkańców przypadało 144 Maorysów, 235 Azjatów, 50 Hindusów i 13 Polinezyjczyków. Po II wojnie światowej zaczął się zwiększać odsetek ludności spoza brytyjskiego kręgu kulturowego<ref name=autonazwa3 />.

=== Trzęsienia ziemi w Christchurch ===
==== Trzęsienie ziemi w 2010 ====
{{osobny artykuł|Trzęsienie ziemi w Canterbury (2010)}}
Trzęsienie ziemi miało miejsce 4 września 2010 o godzinie 4:35 czasu miejscowego. Epicentrum trzęsienia o sile 7,1 w skali Richtera znajdowało się 40 km na zachód od Christchurch<ref>[http://www.radionz.co.nz/news/canterbury-earthquake/55956/day-of-shocks-leaves-dozens-homeless-in-christchurch Radio New Zealand News]. Dostęp 1 grudnia 2010.</ref>. W [[Skala Mercallego|skali Mercallego]] intensywność wstrząsów w mieście wynosiła 4-8 stopni<ref>[https://web.archive.org/web/20100905200208/http://www.geonet.org.nz/earthquake/quakes/3366146g-shaking.html GeoNet]. New Zealand Earthquake Report. Dostęp 1 grudnia 2010.</ref> (stopień 4 oznacza ogólnoodczuwalne wstrząsy i przesuwanie się drobnych przedmiotów; stopień 8 oznacza rozległe zniszczenia i powstawanie szczelin w ziemi). Uszkodzona została kanalizacja, sieć wodociągowa i nastąpiły problemy z dostawą prądu w 75% miasta. W wielu miejscach odczuwalny był silny [[zapach]] siarki. Wiele budynków (również zabytkowych) zostało w pewnym stopniu uszkodzonych. Nie doniesiono o żadnych budowlach zniszczonych w całości, jednak w wyniku poważnych uszkodzeń miesiąc po trzęsieniu Rada Miasta zdecydowała o wyburzeniu zabytkowego biurowca Manchester Courts.

Tuż po trzęsieniu zamknięto Port Lotniczy Christchurch, a loty odwołano. Jednak po inspekcji pasa startowego już o 13:30 lotnisko wznowiło działanie<ref>[https://archive.is/20100907063716/http://tvnz.co.nz/national-news/state-emergency-declared-airport-reopens-3759948 TVNZ]. „State of emergency declared, airport reopens”. Dostęp 1 grudnia 2010.</ref>.

==== Trzęsienie ziemi w 2011 ====
{{Osobny artykuł|Trzęsienie ziemi w Canterbury (2011)}}
22 lutego 2011 o godz. 12:51 czasu miejscowego doszło do kolejnego trzęsienia ziemi, tym razem nieco słabszego, bo o sile 6,3 w [[Skala Richtera|skali Richtera]]. [[Epicentrum]] znajdowało się na głębokości 4 km w odległości ok. 100 km od miasta<ref>{{cytuj stronę |url = http://wiadomosci.wp.pl/wstrzasajaca-relacja-polki-z-nowej-zelandii-6032721973220481a |tytuł = Dziesiątki zabitych, setki rannych i uwięzionych – tragedia w Nowej Zelandii. |autor = PAP (mj, ked) |praca = Wirtualna Polska |data dostępu = 2011-02-22}}</ref>. Do tej pory odnaleziono ciała 145 ofiar<ref>{{cytuj stronę |url = http://archive.is/20120721093111/http://wiadomosci.onet.pl/swiat/nowa-zelandia-rosnie-liczba-ofiar-trzesienia-ziemi,1,4194973,wiadomosc.html?ticaid=1bd3b |tytuł = Nowa Zelandia: rośnie liczba ofiar trzęsienia ziemi. |autor = PAP (TSz) |praca = Onet |data dostępu = 2011-02-26}}</ref>.

=== Zamach na meczet ===
{{Osobny artykuł|Zamachy na meczety w Christchurch}}
15 marca 2019 o godz. 13.40 czasu miejscowego doszło do ataku terrorystycznego na meczet Masdżid Al-Nur. Zamachowcem był Brenton Tarrant, który transmitował na żywo relację z zamachu{{r|tvn}}. Tego samego dnia przed godziną 14 doszło do kolejnej strzelaniny w meczecie Masdżid Linwood<ref name=tvn>{{cytuj stronę |url = https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/nowa-zelandia-ataki-na-meczety-w-christchurch,918532.html |tytuł = Dwa ataki w Nowej Zelandii w kilkadziesiąt minut. „Jeden z najczarniejszych dni” |opublikowany = tvn24.pl |data dostępu = 2019-03-15}}</ref>. W wyniku ataków na meczety zginęło 50 osób a co najmniej 50 osób odniosło obrażenia<ref name=radio>{{cytuj stronę |url = https://www.radionz.co.nz/news/national/384896/police-with-the-latest-information-on-the-mosque-shootings |tytuł = Police with the latest information on the mosque shootings |opublikowany = radionz.co.nz |język = en |data dostępu = 2019-03-17}}</ref>.

Przed zamachem Brenton Tarrant napisał manifest zatytułowany „Wielka wymiana: Maszerujemy naprzód w kierunku nowego społeczeństwa”<ref name=sejmlog>{{cytuj stronę |url = https://sejmlog.pl/manifest-zamachowca-z-christchurch-tlumaczenie/ |tytuł = Manifest zamachowca z Christchurch – tłumaczenie |opublikowany = sejmlog.pl |data = 2019-03-15 |język = pl |data dostępu = 2019-03-17}}</ref>. Tekst został napisany z pozycji [[Rasizm|rasisty]] wyznającego zasadę „[[Biała supremacja|białej supremacji]]”<ref name=thewest>{{cytuj stronę |url = https://thewest.com.au/news/terrorism/australian-man-brenton-tarrant-named-as-christchurch-gunman-as-four-taken-into-custody-ng-b881137083z |tytuł = Australian man Brenton Tarrant named as Christchurch gunman as four taken into custody |data dostępu = 2019-03-15}}</ref>. Przywódcy wielu narodów potępili zamachy i wyrazili solidarność z Nową Zelandią<ref name=tvn2>{{Cytuj |tytuł = „Brutalny atak nie zmniejszy tolerancji”. Ze świata płyną kondolencje |data dostępu = 2019-03-18 |opublikowany = TVN24.pl |url = https://tvn24.pl/swiat/nowa-zelandia-atak-w-christchurch-reakcja-swiatowych-przywodcow-ra918578-2300311}}</ref>.

== Demografia ==
Obszar zarządzany przez Radę Miasta Christchurch zamieszkuje 376 700 osób (szacunkowe dane z czerwca 2010)<ref name=autonazwa1 />, tym samym sprawiając, że jest to największe miasto na Wyspie Południowej i drugie co do wielkości w kraju. Przewiduje się, że do roku 2031 populacja miasta osiągnie około 422 000 osób, przy czym 75% tego wzrostu przypadnie na grupę wiekową powyżej 65 roku życia<ref>[https://web.archive.org/web/20100424071410/http://www.ccc.govt.nz/cityleisure/statsfacts/statistics/agegenderethnicity.aspx Christchurch City Council]. Facts, Stats and Figures – Age, gender & ethnicity. Dostęp 1 grudnia 2010.</ref>.

=== Pochodzenie etniczne ===
Poniższe zestawienie przedstawia liczbę mieszkańców miasta Christchurch, którzy w spisach powszechnych 2001 i 2006 zadeklarowali swoją przynależność etniczną (istniała możliwość podania więcej niż jednej odpowiedzi). Opcje „Nowozelandczycy” oraz „Bliski Wschód/Ameryka Łacińska/Afryka” pojawiły się po raz pierwszy w 2006 roku.

{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|-
!rowspan=2| Grupa etniczna !!colspan=3| Spis ludności 2001<ref name="2001 Census">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20091114015358/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2001-Census-reports/Regional-Summary/2001-census-regional-summary-volume101.ashx |tytuł = 2001 Census of Population and Dwellings – Regional Summary, Volume 1 |opublikowany = Statistics New Zealand |język = en |data dostępu = 2011-02-26}}</ref> !!colspan=3| Spis ludności 2006<ref>{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20131118024751/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/Tables/AboutAPlace/SnapShot.aspx?type=ta&ParentID=1000013&ss=y&tab=Culturaldiversity&id=2000060 |tytuł = Tables About Christchurch City – Cultural Diversity |opublikowany = Statistics New Zealand |język = en |data dostępu = 2011-02-26}}</ref>
|-
! % !! Liczba osób !! Średni % w kraju !! % !! Liczba osób !! Średni % w kraju
|-
|[[Europa#Grupy etniczne i narodowości|Europejczycy]] || 89,5 || 275 085 || 80,1 || 75,4 || 255 366 || 67,6
|-
|Nowozelandczycy || – || – || – || 12,9 || 43 671 || 11,1
|-
|[[Żółta odmiana człowieka|Azjaci]] || 5,7 || 17 532 || 6,6 || 7,9 || 26 631 || 9,2
|-
|[[Maorysi]] || 7,1 || 21 957 || 14,7 || 7,6 || 25 725 || 14,6
|-
|Narody wysp Pacyfiku || 2,5 || 7614 || 6,5 || 2,8 || 9465 || 6,9
|-
|Bliski Wschód/Ameryka Łacińska/Afryka || – || – || – || 0,8 || 2859 || 0,9
|-
|Pozostali || 0,7 || 2046 || 0,7 || <0,1 || 114 || <0,1
|- class="sortbottom"
|'''Łącznie''' || || 307 341 || || || 338 748 ||
|}

== Podział administracyjny ==
=== Central City ===
[[Plik:Cathedral Square Christchurch NZ.jpg|thumb|Cathedral Square – serce miasta. Czerwony budynek to zabytkowy Główny Urząd Pocztowy.]]

Sercem i geograficznym centrum miasta jest '''Central City''' – obszar wydzielony czterema alejami: Bealey Avenue, Fitzgerald Avenue, Moorhouse Avenue i Deans Avenue<ref>[https://web.archive.org/web/20100522043905/http://resources.ccc.govt.nz/files/ResidentialDevelopment-OccupiedDwellings-docs.pdf Christchurch City Council]. Rada miasta. Dostęp 29 listopada 2010.</ref>. Pozostałe ulice używają nazwy ''street''. Stała populacja Central City według spisu powszechnego z 2006 roku wynosi 7653 mieszkańców. Duża część dzielnicy to powierzchnia biurowa, w wyniku Central City to również centrum zatrudnienia oferujące około 26 000 etatów<ref>[https://web.archive.org/web/20040913135930/http://www.aucklandcity.govt.nz/council/projects/cbdproject/docs/demographicandemploymentdata.pdf Auckland City Council]. Rada Miasta Auckland – porównanie do Christchurch. Dostęp 29 listopada 2010.</ref>.

Central City określane jest także jako CBD ({{w języku|en|Central Business District}}), typowo dla tego obszaru świata.

=== Dzielnice wewnętrzne ===
Również typowe dla tej części świata ([[Australia]], [[Nowa Zelandia]]) jest oddzielanie gęściej zaludnionych dzielnic bliżej centrum miasta (dzielnice wewnętrzne – {{w języku|en|inner suburb}}) od tych rzadziej zaludnionych i oddalonych od centrum, ale wciąż znajdujących się na terenie miasta (dzielnice zewnętrzne – {{w języku|en|outer suburb}}). Lista dzielnic liczonych zgodnie z wskazówkami zegara od tej znajdującej się na północ od centrum:

{|
|- valign="top"
|width="130"|
* Mairehau
* Shirley
* Dallington
* Richmond
* Avonside
* Linwood
* Woolston
|width="130"|
* Opawa
* Waltham
* St Martins
* Beckenham
* Sydenham
* Somerfield
* Spreydon
|width="130"|
* Addington
* Riccarton
* Ilam
* Burnside
* Fendalton
* Bryndwr
* Strowan
|width="130"|
* Merivale
* Papanui
* St Albans
* Russley
* Yaldhurst
|
|}

=== Dzielnice zewnętrzne ===
Lista dzielnic liczonych zgodnie z wskazówkami zegara od tej znajdującej się na północ od centrum:

{|
|- valign="top"
|width="130"|
* Marshland
* Burwood
* Parklands
* Waimairi Beach
* Avondale
* New Brighton
* Bexley
* Aranui
* South Brighton
* Southshore
* Bromley
|width="130"|
* Mount Pleasant
* Redcliffs
* Sumner
* Ferrymead
* Heathcote Valley
* Hillsborough
* Murray Aynsley
* Huntsbury
* Cashmere
* Westmorland
* Hillmorton
|width="130"|
* Hoon Hay
* Halswell
* Oaklands
* Wigram
* Middleton
* Sockburn
* Hornby
* Islington
* Templeton
* Yaldhurst
* Russley
|width="130"|
* Avonhead
* Harewood
* Bishopdale
* Casebrook
* Redwood
* Regents Park
* Northwood
* Belfast
* Spencerville
* Brooklands
|}

== Transport ==
=== Transport miejski ===
Trzon transportu publicznego w mieście stanowi sieć linii autobusowych obsługiwanych przez trzech operatorów (Red Bus, Leopard Coachlines i Christchurch Bus Services) i promowanych pod wspólną nazwą ''Metro''<ref>[https://web.archive.org/web/20120730073200/http://www.metroinfo.org.nz/about_us.html Metro – About Us]. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>. Red Bus zarządza również darmową linią autobusową ''Shuttle'' w ścisłym centrum miasta, obsługiwaną przez flotę autobusów [[Napęd hybrydowy|hybrydowych]].

Na kilkunastu liniach autobusowych jeżdżą autobusy z przednim bagażnikiem na dwa rowery. W cenie biletu pasażer może przewozić rower<ref>[https://web.archive.org/web/20120208003051/http://www.metroinfo.org.nz/bikeRacks_Main.html Metro]. Routes with Bike Racks. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>. Inicjatywa zapoczątkowana została w listopadzie 2007 i jest unikalna w skali kraju.

[[Plik:03 Melbourne W2 Tram No 244 in Christchurch.jpg|thumb|Zabytkowy tramwaj]]

Również w ścisłym centrum Christchurch kursuje linia [[tramwaj]]owa obsługiwana przez zabytkowe pojazdy i promowana głównie jako atrakcja turystyczna. 2,5-kilometrowa pętla jest jednokierunkowa i została zbudowana w 1995 roku<ref>[http://www.tram.co.nz/ Christchurch Tramway]. Informacje. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>. Wcześniej tramwaje elektryczne kursowały w mieście w latach 1905–1954, a konne i parowe już w 1882 roku.

Do sieci ''Metro'' należy również połączenie promowe między Lyttelton a Diamond Harbour.

=== Transport kolejowy ===
W dzielnicy Addington krzyżują się dwie główne [[Linia kolejowa|linie kolejowe]] Wyspy Południowej, ''Main North Line'' i ''Main South Line'', wspólnie znane jako ''South Island Main Trunk Railway''. Port w Lyttelton jest jedną z ważniejszych stacji ruchu towarowego na wyspie. W Christchurch aktualnie znajduje się jedna działająca [[stacja kolejowa]] obsługująca ruch pasażerski (zlokalizowana na wyżej wspomnianym skrzyżowaniu ważnych tras). Jest ona stacją początkową dwóch dalekobieżnych linii kolejowych: ''TranzAlpine'' do [[Greymouth]] (przecina [[Alpy Południowe]]) i ''TranzCoastal'' do [[Picton (Nowa Zelandia)|Picton]] (wzdłuż wybrzeża na północ).

Do lat 70. XX wieku działało w mieście kilka linii kolei podmiejskiej, jednak aktualnie nie kursują, choć pomysł ponownego ich uruchomienia jest regularnie poruszany.

=== Transport lotniczy ===
{{Osobny artykuł|Port lotniczy Christchurch}}
Międzynarodowy Port Lotniczy Christchurch został otwarty w roku 1953. Znajduje się w dzielnicy Harewood, 12 km na północny zachód od centrum miasta. W roku 2008 obsłużył 6 037 729 pasażerów, wykonano stąd 143 292 operacji. Jest to drugi co do wielkości port lotniczy w Nowej Zelandii i największy na Wyspie Południowej. Może obsługiwać samoloty wielkości [[Boeing 767|Boeinga 767]], a nawet [[Boeing 777|777]] (te większe jednak nie mogą samodzielnie wymanewrować na drogę kołowania i muszą być na nią holowane).

Inne lotniska na terenie miasta to była baza wojskowa Wigram Aerodrome (NZWG), przy której aktualnie znajduje się Muzeum Sił Powietrznych Nowej Zelandii oraz prywatne lotnisko Forest Field Aerodrome (NZFF).

== Zabytki i atrakcje turystyczne ==
=== Central City ===
[[Plik:Christchurch Cathedral and Cathedral Square.jpg|thumb|Katedra ChristChurch i plac Cathedral Square]]

* Katedra ChristChurch – [[Kościół Anglii|anglikańska]] katedra zlokalizowana w ścisłym centrum na placu Cathedral Square, siedziba diecezji. [[Kamień węgielny]] położono 16 grudnia 1864, jednak z powodów finansowych budowę ukończono dopiero w roku 1904. Kościół został zaprojektowany przez angielskiego architekta, sir [[George Gilbert Scott|George’a Gilberta Scotta]]. Iglica wieży góruje 63 metry powyżej poziomu placu. Wieża ma taras widokowy.
* Główny Urząd Pocztowy ({{w języku|en|Chief Post Office}}) – wzniesiony w latach 1877–1879 budynek również znajduje się przy placu Cathedral Square. Obecnie jest siedzibą centrum informacji turystycznej i restauracji. Zaprojektowany został przez [[William Clayton|Williama Claytona]], architekta wielu budowli w Nowej Zelandii, który zmarł niedługo po położeniu kamienia węgielnego pod budowę Urzędu<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=291 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 291. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.
* Old Government Building – otwarty w 1913 roku budynek przy Cathedral Square, do lat 80. XX wieku siedziba różnych organizacji rządowych. Zanim w 1991 został przekształcony na hotel, przez kilka lat zagrożony był wyburzeniem<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=301 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 301. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.
* Christchurch Arts Centre – wielofunkcyjny zespół [[Neogotyk|neogotyckich]] budynków przejętych po Uniwersytecie Canterbury, obecnie spełniających różne funkcje związane ze sztuką, rzemiosłem, kulturą i rozrywką.
* Muzeum Canterbury – posiadające ponad dwa miliony eksponatów muzeum skupiające się głównie na [[Osadnictwo|osadnictwie]] maoryskim, kolonizacji Nowej Zelandii i eksploracji [[Antarktyka|Antarktyki]].
* Christchurch Art Gallery – galeria sztuki posiadająca w kolekcji ponad 5000 dzieł głównie artystów nowozelandzkich oraz europejskich. Mieści się w nowym budynku oddanym do użytku 10 maja 2003. Istnieje od 1932 roku. Wcześniej była zlokalizowana w budynku na terenie ogrodu botanicznego<ref>[http://christchurchartgallery.org.nz/about/history/ Christchurch Art Gallery]. Oficjalna strona. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>.

[[Plik:Shops in New Regent Street.jpg|thumb|New Regent Street]]

* New Regent Street – ulica biegnąca między Gloucester Street i Armagh street, wzdłuż której ciągną się kolorowe zabudowania szeregowe w stylu hiszpańskiej misji. W budynkach znajdują się sklepy i kawiarnie. Charakterystycznymi elementami wywodzącego się z [[Kalifornia|Kalifornii]] stylu są zaokrąglone [[Szczyt (architektura)|szczyty]] fasad, wykładane płytkami [[kapnik]]i nad oknami oraz spiralne kolumienki. Gdy burmistrz miasta otwierał ulicę 1 kwietnia 1932 roku, zaledwie trzy z czterdziestu sklepów znalazły najemców. Był to wynik [[Wielki kryzys|wielkiego kryzysu]], który dosięgnął również Nowej Zelandii. Obecnie ulica jest zamknięta dla ruchu kołowego, jednak przejeżdża nią zabytkowy tramwaj. New Regent Street jest unikalna w skali kraju jako jedyna ulica zakupowa, która od początku była zaprojektowana w tym celu<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=4385 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 4385. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.

[[Plik:New Zealand Christchurch Bridge of rememberence.jpg|thumb|Most Pamięci]]
[[Plik:20 Queen Victoria free photo - Queen Victoria statue in Christchurch, New Zealand.jpg|thumb|Pomnik Królowej Wiktorii na placu Victoria Square]]

* Most Pamięci ({{w języku|en|Bridge of Remembrance}}) – trzyłukowy most nad rzeką Avon zbudowany w roku 1923 ku pamięci żołnierzy z regionu Canterbury, którzy walczyli i zginęli w [[I wojna światowa|I wojnie światowej]]. Zwieńczony jest ozdobnym łukiem z tablicami upamiętniającymi ważne bitwy w I wojnie światowej, jak również te w [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] (dodane później). Obecnie most pieszy<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=289 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 289. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.
* Antigua Boat Sheds – garaże na łodzie przy rzece Avon w okolicy Antigua Street. Charakterystyczne budynki w biało-zielone pasy są elementem krajobrazu Christchurch od roku 1882. Obecnie służą nie tylko jako miejsce przechowywania łódek i kajaków, lecz również kawiarnie<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=1825 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 1825. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.
* Wieża Zegarowa Królowej Wiktorii ({{w języku|en|Victoria Clock Tower}}) – zbudowana w roku 1864 jako zwieńczenie siedziby Rady Regionu Canterbury wieża okazała się za ciężka. Była zmagazynowana przez ponad 30 lat, aż do roku 1897, gdy padł pomysł, by nadać jej imię [[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Królowej Wiktorii]] w ramach uczczenia jej diamentowego jubileuszu. Pierwotnie ustawiono ją na rogu Manchester Street, High Street i Lichfeld Street, ale w roku 1930 uznano, iż stwarza tam zagrożenie w ruchu drogowym i przeniesiono wieżę na obecne miejsce przy Victoria Street<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=3670 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 3670. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>.

* Malownicza przełęcz Dyers Pass – rozpoczyna się w mieście Christchurch i ciągnie poprzez wzgórza otaczające miasto. Najwyższe partie przełęczy sięgają 300 m n.p.m. i stanowią zdecydowane „must have” dla większości turystów.
* {{link-interwiki|Riccarton Park Racecourse|tekst=Riccarton Racecourse|Q=Q7322948}} – idealne miejsce dla dużych i małych fanów wyścigów konnych. Na torze odbywają się regularnie lokalne wydarzenia, które odbijają się szerokim echem w całym [[Canterbury (region)|Canterbury]].
* Orana Wildlife Park – lokalne zoo
* Park Victoria
* Adrenalina Forest Park
* Margaret Mahy Playground

=== Poza centrum ===
[[Plik:ChristchurchBasilica gobeirne.jpg|thumb|Katedra Świętego Sakramentu]]

* Katedra Świętego Sakramentu ({{w języku|en|Cathedral of the Blessed Sacrament}}) – rzymskokatolicka [[bazylika]], siedziba diecezji Christchurch<ref>[http://www.chch.catholic.org.nz/?sid=207 Catholic Diocese of Christchurch]. Historia katedry. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>. Zaprojektowana przez [[Francis Petre|Francisa Petre]], została zbudowana w latach 1901–1905. Styl budowli najbliższy jest [[Architektura renesansu we Włoszech|włoskiemu renesansowi]].
* Międzynarodowe Centrum Antarktyczne ({{w języku|en|International Antarctic Centre}}) – znajdująca się tuż przy porcie lotniczym w dzielnicy Harewood siedziba nowozelandzkiego, amerykańskiego i włoskiego [[Stacje polarne w Antarktyce|programu antarktycznego]]. Obecnie Centrum funkcjonuje również jako muzeum związane z eksploracją Antarktyki<ref>[http://www.iceberg.co.nz/ International Antarctic Centre]. Oficjalna strona. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>.
* Muzeum Sił Powietrznych Nowej Zelandii ({{w języku|en|Air Force Museum of New Zealand}}) – zróżnicowana kolekcja obejmująca całe statki powietrzne (wśród nich samoloty [[Avro 626]], [[Avro Anson]], [[BAC 167 Strikemaster]], [[Blériot XI]], [[De Havilland Tiger Moth]], [[De Havilland Vampire]], [[Grumman TBF Avenger]], [[Lockheed Hudson]], [[Douglas A-4 Skyhawk|McDonnell Douglas A-4 Skyhawk]], [[North American T-6 Texan]], [[North American P-51 Mustang]], replika [[Sopwith Pup]], [[Supermarine Spitfire]] oraz helikoptery [[Bell UH-1 Iroquois]] i [[Kaman SH-2 Seasprite]]), silniki lotnicze, pamiątki, odznaczenia i dokumenty<ref>[https://web.archive.org/web/20130727145436/http://airforcemuseum.co.nz/main/OurCollection/ Air Force Museum New Zealand]. Oficjalna strona muzeum. Dostęp 29 listopada 2010.</ref>.

=== Parki i ogrody ===
[[Plik:HagleyParkAerialPhoto.jpg|thumb|Hagley Park – widok z lotu ptaka]]

* [[Ogród Botaniczny w Christchurch]]
* Hagley Park – duży park zlokalizowany tuż przy centrum miasta. Jego powierzchnia wynosi 164,6 ha<ref>[https://web.archive.org/web/20100522115241/http://resources.ccc.govt.nz/files/HagleyParkMgtPlan2007_ALL_LR-popularparks.pdf Hagley Park Management Plan]. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>, z czego 21,1 ha należy do ogrodu botanicznego. Otwarte tereny parku gościły wiele koncertów i innych wydarzeń kulturalnych takich jak odwiedzona przez prawie dwa miliony osób Nowozelandzka Wystawa Światowa w 1906 roku<ref>[http://christchurchcitylibraries.com/Heritage/Exhibitions/1906/ Christchurch City Libraries]. Historia wydarzeń w Christchurch. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>.
* Victoria Square – plac obecnie będący parkiem ozdobionym posągami [[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Królowej Wiktorii]]<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=1916 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 1916. Dostęp 30 listopada 2010.</ref> i zasłużonego dla eksploracji [[Oceania|Oceanii]] kapitana [[James Cook|Jamesa Cooka]]<ref>[http://www.historic.org.nz/TheRegister/RegisterSearch/RegisterResults.aspx?RID=1860 New Zealand Historic Places Trust]. Fundusz Zabytków Nowej Zelandii – zabytek 1860. Dostęp 30 listopada 2010.</ref>. W dawnych czasach znany jako Market Square, był handlowym centrum miasta.
* Godley Head Park – spektakularne miejsce pośród wzgórz nieopodal Christchurch. Odsłonięty cypel na szczycie klifów sięga 120 m n.p.m. i zapewnia wspaniałe widoki z oceanem, zatoką i wzgórzami w roli głównej.

== Sport ==
Następujące wydarzenia sportowe światowej rangi miały miejsce w Christchurch:
* [[Igrzyska Brytyjskiej Wspólnoty Narodów 1974]]
* [[Mistrzostwa świata w krykiecie kobiet]] 1982
* [[Mistrzostwa świata w krykiecie mężczyzn|Mistrzostwa świata w krykiecie]] 1992
* [[Mistrzostwa świata w netballu]] 1999
* [[Mistrzostwa świata w krykiecie kobiet]] 2000

== Miasta partnerskie ==
Christchurch ma siedem miast partnerskich<ref>[https://web.archive.org/web/20120429180209/http://www.christchurch.org.nz/SisterCities/ Christchurch City Council]. Miasta partnerskie. Dostęp 17 kwietnia 2010.</ref>:
* {{Flaga|AUS}} [[Adelaide]], [[Australia]]
* {{Flaga|ENG}} [[Christchurch (Dorset)|Christchurch]], [[Anglia]]
* {{Flaga|CHN}} [[Gansu]], [[Chiny]]
* {{Flaga|JPN}} [[Kurashiki]], [[Japonia]]
* {{Flaga|USA}} [[Seattle]], [[Stany Zjednoczone]]
* {{Flaga|KOR}} [[Songpa-Gu]], [[Korea Południowa]] ([[Seul#Dzielnice|dzielnica Seulu]])
* {{Flaga|CHN}} [[Wuhan]], [[Chiny]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.christchurch.org.nz/ Christchurch City Council] – Urząd Miasta
* [http://christchurchcitylibraries.com/ Christchurch City Libraries] – strona bibliotek w Christchurch; zawiera informacje historyczne

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Christchurch| ]]
[[Kategoria:Miasta w regionie Canterbury]]

title: Christchurch

Państwo: Nowa Zelandia

Region: Canterbury

Burmistrz: Bob Parker

Powierzchnia: 452 km²


text:
# Ayamaru
Ayamaru, także: Maybrat, Mai Brat, Meibrat, Mey Brat – lud papuaski z indonezyjskiej prowincji Papua Zachodnia, zamieszkujący obszary na zachód i południe od jeziora Ayamaru. Ich populacja wynosi ok. 25 tys. osób. Ich rodzima nazwa to Ayamaru, ale bywają też określani jako Meibrat, od nazwy lokalnego języka.
Posługują się językiem maybrat (ayamaru), silnie odrębnym od pozostałych języków regionu. W użyciu jest także język indonezyjski. Wśród mieszkańców miast powszechna jest dwujęzyczność. Ich tradycyjne wierzenia zostały w dużej mierze wyparte przez chrześcijaństwo.
Zajmują się rolnictwem, a także rybołówstwem i łowiectwem. Istotną rolę odgrywa handel tradycyjny. Duże znaczenie przypisują tkaninie kain timur. Wielu przedstawicieli tego ludu to osoby wysoko wykształcone.
Organizacja społeczna opiera się na patrylinearnym systemie pokrewieństwa. Małżeństwo ma charakter patrylokalny, czasem matrylokalny.

title: Ayamaru

wikitext:
{{Grupa etniczna infobox
 |nazwa                = Ayamaru
 |nazwa oryginalna     =
 |grafika              = "Budaya Adalah Jati Diri Suatu Bangsa".jpg
 |opis grafiki         = Kobieta Ayamaru
 |alt grafiki          =
 |populacja            = 25 tys.
 |miejsce zamieszkania = [[Indonezja]] ([[Papua Zachodnia]], półwysep [[Ptasia Głowa]])
 |język                = [[język maybrat|maybrat]], [[język indonezyjski|indonezyjski]]
 |religia              = [[chrześcijaństwo]], wierzenia tradycyjne
 |grupa                = [[Papuasi|ludy papuaskie]]
 |pokrewne             =
 |mapa                 =
 |opis mapy            =
 |commons              =
}}
'''Ayamaru''', także: '''Maybrat''', '''Mai Brat''', '''Meibrat'''{{r|Hidayah2015}}, '''Mey Brat'''{{r|Melalatoa1995}} – [[Papuasi|lud papuaski]] z indonezyjskiej prowincji [[Papua Zachodnia]], zamieszkujący obszary na zachód i południe od jeziora Ayamaru. Ich populacja wynosi ok. 25 tys. osób<ref name="Hidayah2015"/>. Ich rodzima nazwa to Ayamaru<ref name="Ethnologue18"/>, ale bywają też określani jako ''Meibrat'', od nazwy lokalnego języka<ref name="Hidayah2015"/>.

Posługują się [[język maybrat|językiem maybrat]] (ayamaru), silnie odrębnym od pozostałych języków regionu<ref name="HoltonKlamer2018"/><ref name="Hammarstrom2018"/>. W użyciu jest także [[język indonezyjski]]<ref name="Dol2007"/>. Wśród mieszkańców miast powszechna jest dwujęzyczność<ref name="Ethnologue18"/>. Ich tradycyjne wierzenia zostały w dużej mierze wyparte przez [[chrześcijaństwo]]<ref name="Hidayah2015"/>.

Zajmują się rolnictwem, a także rybołówstwem i łowiectwem. Istotną rolę odgrywa handel tradycyjny. Duże znaczenie przypisują tkaninie ''kain timur''<ref name="Melalatoa1995"/>. Wielu przedstawicieli tego ludu to osoby wysoko wykształcone<ref name="Ethnologue18"/>.

Organizacja społeczna opiera się na [[patrylinearny system pokrewieństwa|patrylinearnym systemie pokrewieństwa]]. Małżeństwo ma charakter [[patrylokalność|patrylokalny]], czasem [[matrylokalność|matrylokalny]]<ref name="Melalatoa1995"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Melalatoa1995">{{Cytuj | autor = [[M. Junus Melalatoa]] | data = 1995 | s = 556–559 | tytuł = Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia Jilid L–Z | miejsce = Jakarta | wydawca = Direktorat Jenderal Kebudayaan, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan | oclc = 1027453789 | url = https://books.google.pl/books?id=FbGECgAAQBAJ&pg=PA556&dq=%22mey+brat%22&hl=pl | data dostępu = 2022-12-15 | język = id }}</ref>
<ref name="Hidayah2015">{{Cytuj | autor = [[Zulyani Hidayah]] | data = 2015 | wydanie = 2 | s = 41 | tytuł = Ensiklopedi Suku Bangsa di Indonesia | miejsce = Jakarta | wydawca = Yayasan Pustaka Obor Indonesia | isbn = 978-979-461-929-2 | oclc = 913647590 | url = https://books.google.pl/books?id=w_FCDAAAQBAJ&pg=PA41&dq=%22orang+ayamaru%22&hl=pl | data dostępu = 2022-12-15 | język = id }}</ref>
<ref name="HoltonKlamer2018">{{Cytuj | autor r = [[Gary Holton]]; [[Marian Klamer]] | rozdział = [https://books.google.pl/books?id=v2VCDwAAQBAJ&pg=PA582 The Papuan languages of East Nusantara and the Bird’s Head] | data = 2018 | s = 569–640 | redaktor = Bill Palmer | tytuł = The Languages and Linguistics of the New Guinea Area: A Comprehensive Guide | seria = The World of Linguistics 4 | miejsce = Berlin–Boston | wydawca = Walter de Gruyter | isbn = 978-3-11-029525-2 978-3-11-028642-7 | oclc = 1041880153 | doi = 10.1515/9783110295252-005 | data dostępu = 2022-12-15 | język = en }}</ref>
<ref name="Ethnologue18">{{Ethnologue |tytuł = Mai Brat |wydanie = 18 |archiwum = https://web.archive.org/web/20161024120554/http://www.ethnologue.com/18/language/ayz/ |id = ayz }}</ref>
<ref name="Dol2007">{{Cytuj | autor = Philomena Hedwig Dol | data = 2007 | s = 7 | tytuł = A grammar of Maybrat: A language of the Bird’s Head Peninsula, Papua province, Indonesia | seria = Pacific Linguistics 586 | miejsce = Canberra | wydawca = Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University | isbn = 978-0-85883-573-3 | oclc = 173080241 | język = en }}</ref>
<ref name="Hammarstrom2018">{{Cytuj | autor r = [[Harald Hammarström]] | rozdział = [{{Google Books|vGxQDwAAQBAJ|strony=288|link=tak}} Language isolates in the New Guinea region] | data = 2018 | s = 287–322 | redaktor = [[Lyle Campbell]] | tytuł = Language Isolates | seria = Routledge Language Family Series | miejsce = Abingdon–New York | wydawca = Routledge | isbn = 978-1-315-75002-6 978-1-138-82105-7 978-1-317-61091-5 | oclc = 1000447105 | doi = 10.4324/9781315750026-11 | data dostępu = 2022-12-15 | język = en }}</ref>
}}

[[Kategoria:Etnografia Indonezji]]
[[Kategoria:Ludy papuaskie]]

title: Ayamaru

Populacja: 25 tys.

Miejsce zamieszkania: Indonezja (Papua Zachodnia, półwysep Ptasia Głowa)

Język: maybrat, indonezyjski

Religia: chrześcijaństwo, wierzenia tradycyjne

Grupa: ludy papuaskie


text:
# Sune Bergström
Sune Bergström, właśc. Karl Sune Detlof Bergström (ur. 10 stycznia 1916 w Sztokholmie, zm. 15 sierpnia 2004 tamże) – biochemik szwedzki, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny w 1982 za badania nad prostaglandynami.

## Życiorys
W latach 1947–1958 profesor uniwersytetu w Lund, następnie profesor wydziału medycznego Instytutu Karolinska w Solnie (1969–1977 rektor Instytutu); członek wielu akademii naukowych, m.in. Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk (od 1965), Amerykańskiej Akademii Umiejętność w Bostonie (od 1965), Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie (od 1973), Niemieckiej Akademii Przyrodników w Halle (od 1977).
Prowadził badania dotyczące heparyny, powstawania i metabolizmu kwasów żółciowych oraz cholesterolu, izolacji, struktury i działania prostaglandyn (regulatorów wielu procesów życiowych). Za prace nad prostaglandynami otrzymał Nagrodę Nobla w 1982 roku, wspólnie z Bengtem Samuelssonem i sir Johnem Robertem Vane.
Był ojcem Svante Pääbo, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2022.

title: Sune Bergström

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Sune Bergström
 |grafika                   = Sune Bergström 3.jpg
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = [[Szwecja]]
 |data urodzenia            = 10 stycznia 1916
 |miejsce urodzenia         = [[Sztokholm]]
 |data śmierci              = 15 sierpnia 2004
 |miejsce śmierci           = Sztokholm
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |specjalność               = [[biochemia]]
 |almamater                 =
 |aktywność zawodowa        =
 |jednostka1 typ            = Uczelnia/Instytut
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet w Lund]],<br />[[Instytut Karolinska]]
 |okres zatr1               =
 |odznaczenia               =
 |nagrody              = [[Plik:Nobel prize medal.svg|30px|link=Nagroda Nobla]] [[Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny|Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny]]
 |commons                   = Category:Sune Bergström
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Sune Bergström''', właśc. '''Karl Sune Detlof Bergström''' (ur. [[10 stycznia]] [[1916]] w [[Sztokholm]]ie, zm. [[15 sierpnia]] [[2004]] tamże) – [[biochemia|biochemik]] [[Szwecja|szwedzki]], laureat [[laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny|Nagrody Nobla]] z dziedziny [[fizjologia|fizjologii]] i [[medycyna|medycyny]] w 1982 za badania nad [[prostaglandyny|prostaglandynami]]<ref name="nobelprize.org">{{Cytuj stronę | nazwisko = | imię = | tytuł = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1982 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1982/index.html | opublikowany = | data = | data dostępu = 2009-10-25}}</ref>.

== Życiorys ==
W latach 1947–1958 profesor [[Uniwersytet w Lund|uniwersytetu w Lund]], następnie profesor wydziału medycznego [[Instytut Karolinska|Instytutu Karolinska]] w [[Gmina Solna|Solnie]] (1969–1977 rektor Instytutu); członek wielu akademii naukowych, m.in. [[Królewska Szwedzka Akademia Nauk|Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk]] (od 1965), Amerykańskiej Akademii Umiejętność w Bostonie (od 1965), Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie (od 1973), Niemieckiej Akademii Przyrodników w Halle (od 1977).

Prowadził badania dotyczące heparyny, powstawania i metabolizmu kwasów żółciowych oraz [[cholesterol]]u, izolacji, struktury i działania [[prostaglandyny|prostaglandyn]] (regulatorów wielu procesów życiowych). Za prace nad prostaglandynami otrzymał Nagrodę Nobla w 1982 roku, wspólnie z [[Bengt Samuelsson|Bengtem Samuelssonem]] i sir [[John Vane|Johnem Robertem Vane]]<ref name="nobelprize.org" />.

Był ojcem [[Svante Pääbo]], [[Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny|laureata Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny]] za rok 2022.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Tarnowska (red.)| imię = Beata | tytuł = Nagrody Nobla, Leksykon PWN| data = 2001 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | isbn = 83-01-13393-7 | strony =}}

{{Nobel Medycyna}}
{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Bergström, Sune}}
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Sztokholmie]]
[[Kategoria:Nobliści – fizjologia i medycyna]]
[[Kategoria:Szwedzcy biochemicy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1916]]
[[Kategoria:Wykładowcy Instytutu Karolinska]]
[[Kategoria:Wykładowcy Uniwersytetu w Lund]]
[[Kategoria:Zmarli w 2004]]

title: Sune Bergström

Państwo działania: Szwecja

Data i miejsce urodzenia: 10 stycznia 1916 · Sztokholm

Data i miejsce śmierci: 15 sierpnia 2004 · Sztokholm

Uczelnia/Instytut: Uniwersytet w Lund, · Instytut Karolinska


text:
# (6999) Meitner
(6999) Meitner (4379 T-3) – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3,45 lat w średniej odległości 2,28 j.a. Odkryta 16 października 1977 roku.

title: (6999) Meitner

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 6999
 |       nazwa = Meitner
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Cornelis Johannes van Houten|Cornelis van Houten]], [[Ingrid van Houten-Groeneveld]], [[Tom Gehrels]]
 |       dzień = 16 października
 |         rok = 1977
 |występowanie =
 |       epoka =
 |wielka_półoś = 2,2806
 |    mimośród = 0,0982
 |  peryhelium = 2,0566
 |    aphelium = 2,5046
 |         lat = 3
 |         dni = 163
 |      godzin = 1
 |    prędkość = 19,72
 |  nachylenie = 5,57
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu =
 |      albedo =
 |     jasność = 14,5
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(6999) Meitner (4379 T-3)''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego asteroid]] okrążająca [[Słońce]] w ciągu 3,45 lat w średniej odległości 2,28 [[jednostka astronomiczna|j.a.]] Odkryta [[16 października]] [[1977]] roku.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 6001–7000]]
* [[lista planetoid]]

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPL|6999}}
* {{JPLorb|6999}}
* {{MPC|6999}}

{{SORTUJ:Meitner}}

[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1977]]

title: (6999) Meitner

Odkrywca: Cornelis van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld, Tom Gehrels

Data odkrycia: 16 października 1977

Okres obiegu · wokół Słońca: 3 lata 163 dni 1 godzina


text:
# Farmington (Michigan)
Farmington – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Michigan, w hrabstwie Oakland.

## Klimat
Miasto leży w strefie klimatu kontynentalnego, wilgotnego z gorącym latem, należącego według klasyfikacji Köppena do strefy Dfa. Średnia temperatura roczna wynosi 8,8°C, a opady 881,4 mm. Średnia temperatura najcieplejszego miesiąca - lipca wynosi 22,0°C, natomiast najzimniejszego stycznia -5,1°C. Miesiącem o najwyższych opadach jest wrzesień o średnich opadach wynoszących 88,9 mm, natomiast najniższe opady są w styczniu i wynoszą średnio 48,3.

title: Farmington (Michigan)

wikitext:
{{inne znaczenia|miasta w stanie Michigan|[[Farmington|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Farmington
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      = Downtown Farmington MI (2022).jpg
 |opis zdjęcia                 = Panorama Farmington, 2022
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Farmington
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Michigan}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Oakland|Oakland]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 26-27380
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 0625837
 |stanowisko zarządzającego    = Burmistrz
 |zarządzający                 = Steven Schneemann
 |powierzchnia                 = 6,89
 |wysokość                     = 228<ref name=GNIS>{{cytuj stronę | url= https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=138:3:0::NO:3:P3_FID,P3_TITLE:625837,Farmington | tytuł = Feature Detail Report for:  Farmington, Michigan | opublikowany = The Geographic Names Information System (GNIS) |język = en |data dostępu = 2018-06-12}}</ref>
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 10 372<ref>{{Cytuj stronę | nazwisko =  | imię =  | tytuł = American FactFinder - Community Facts | url = http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | opublikowany =  | data =  | data dostępu = 2014-03-31 | archiwum = http://webarchive.loc.gov/all/20150118032557/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | zarchiwizowano = 2015-01-18 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 1 505,5
 |numer kierunkowy             = 248
 |kod pocztowy                 = 48331-48336
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]
[[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-MI
 |współrzędne                  = 42°27′52″N 83°22′35″W
 |commons                      = Category:Farmington, Michigan
 |www                          = http://www.ci.farmington.mi.us
}}
'''Farmington''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Michigan]], w hrabstwie [[Hrabstwo Oakland|Oakland]].

== Klimat ==
Miasto leży w strefie [[Klimat kontynentalny|klimatu kontynentalnego]], wilgotnego z gorącym latem, należącego według [[Klasyfikacja klimatów Köppena|klasyfikacji Köppena]] do strefy ''Dfa''. Średnia temperatura roczna wynosi 8,8°C, a opady 881,4 mm. Średnia temperatura najcieplejszego miesiąca - lipca wynosi 22,0°C, natomiast najzimniejszego stycznia -5,1°C. Miesiącem o najwyższych opadach jest wrzesień o średnich opadach wynoszących 88,9 mm, natomiast najniższe opady są w styczniu i wynoszą średnio 48,3<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=593665&cityname=Farmington%2C+Michigan%2C+United+States+of+America&units= | tytuł = Climate Farmington, Michigan| opublikowany = Weatherbase | język = en |data dostępu = 2018-06-12}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Michigan]]

title: Farmington

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Michigan

Hrabstwo: Oakland

Burmistrz: Steven Schneemann


text:
# Strzał.pl
Strzał.pl – czasopismo – miesięcznik o broni strzeleckiej i tematach pokrewnych ukazujący się od 2016 roku, wydawany przez Wydawnictwo Y.
„Strzał.pl” został utworzony przez zespół redakcyjny, który tworzył wcześniej czasopismo „Strzał”, łącznie z redaktorem naczelnym Jarosławem Lewandowskim i zastępcą Leszkiem Erenfeichtem. Nowy magazyn zachował podobną szatę graficzną i układ.

## Stałe działy
- Wiadomości
- Zbrojownia
- Prawo i broń
- Kącik kolekcjonera
- Biblioteczka
- Magazynek
- Felieton: Wojciech Cejrowski boso

## Redakcja
- Jarosław Lewandowski – redaktor naczelny[1]
- Leszek Erenfeicht – zastępca redaktora naczelnego
- Wojciech Weiler – redaktor
- Hanna Sater – redaktor graficzny
- Agnieszka Czulińska – redaktor techniczny

## Autorzy
- Leszek Erenfeicht
- Hubert Giernakowski
- Konrad Grottgel
- Zbigniew Gwóźdź
- Michael Heiler
- Martin Helebrant
- Jarosław Lewandowski
- Michał Mackiewicz
- Joanna Majo
- Bas Martens
- Hanna Sater
- Wojciech Weiler
- Piotr B. Zadora
- Andrzej Zdziłowiecki

## Współpracownicy
M.in.
- Wojciech Cejrowski (felietony, do 2017)
- Ireneusz Chloupek
- Tomasz Kowalski
- Przemysław Lewandowski
- Piotr Litwin
- Roman Matuszewski
- Marcin H. Ochman
- Paweł Rożdżestwieński
- Łukasz Warzecha (felietony, od 2018)[3]
- Paweł Żurkowski

title: Strzał.pl

wikitext:
{{Czasopismo infobox
 |tytuł                 = Strzał.pl
 |tytuł oryginalny      =
 |podtytuł              = Pro libertate
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki           =
 |częstotliwość         = [[miesięcznik]]
 |państwo               = POL
 |wariant flagi         =
 |adres                 = al. Sikorskiego 9A/106A, 02-758 Warszawa<ref name=stopka/>
 |wydawca               = Wydawnictwo Y
 |organ prasowy         =
 |tematyka              =
 |język                 =
 |pierwszy numer        = [[2016]]
 |ostatni numer         =
 |redaktor naczelny     = Jarosław Lewandowski
 |stali współpracownicy = [[Leszek Erenfeicht]]
 |nakład                = 10.000<ref name=stopka/> egz.
 |sprzedaż              =
 |format                =
 |liczba stron          = 100<ref name=stopka/>
 |ISSN                  = 2451–4942
 |eISSN                 =
 |OCLC                  =
 |DOI                   =
 |odznaczenia           =
 |commons               =
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   = http://strzal.pl
}}
'''Strzał.pl''' – czasopismo – [[miesięcznik]] o broni strzeleckiej i tematach pokrewnych ukazujący się od [[2016]] roku, wydawany przez Wydawnictwo Y.

„Strzał.pl” został utworzony przez zespół redakcyjny, który tworzył wcześniej czasopismo [[Strzał (czasopismo)|„Strzał”]], łącznie z redaktorem naczelnym Jarosławem Lewandowskim i zastępcą Leszkiem Erenfeichtem<ref name=onas>[http://strzal.pl/o-nas/ ''O nas''], strona oficjalna http://strzal.pl [dostęp 9-11-2017]</ref><ref name=stopka>„Strzał.pl” nr 3/2017, s.3 (stopka redakcyjna)</ref>. Nowy magazyn zachował podobną szatę graficzną i układ.

== Stałe działy ==
* Wiadomości
* Zbrojownia
* Prawo i broń
* Kącik kolekcjonera
* Biblioteczka
* Magazynek
* Felieton: [[Wojciech Cejrowski]] boso

== Redakcja ==
* Jarosław Lewandowski – redaktor naczelny<ref name=stopka/>
* Leszek Erenfeicht – zastępca redaktora naczelnego
* Wojciech Weiler – redaktor
* Hanna Sater – redaktor graficzny
* Agnieszka Czulińska – redaktor techniczny

== Autorzy ==
* Leszek Erenfeicht
* Hubert Giernakowski
* Konrad Grottgel
* Zbigniew Gwóźdź
* Michael Heiler
* Martin Helebrant
* Jarosław Lewandowski
* Michał Mackiewicz
* Joanna Majo
* Bas Martens
* Hanna Sater
* Wojciech Weiler
* Piotr B. Zadora
* Andrzej Zdziłowiecki

== Współpracownicy ==
M.in.
* [[Wojciech Cejrowski]] (felietony, do 2017)
* Ireneusz Chloupek
* Tomasz Kowalski
* Przemysław Lewandowski
* Piotr Litwin
* Roman Matuszewski
* Marcin H. Ochman
* Paweł Rożdżestwieński
* [[Łukasz Warzecha]] (felietony, od 2018)<ref>Jarosław Lewandowski: ''2018 – rok stulecia Niepodległej'', „Strzał.pl” nr 1 styczeń 2018, s.3</ref>
* Paweł Żurkowski

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Czasopisma techniczne]]
[[Kategoria:Czasopisma w języku polskim]]
[[Kategoria:Czasopisma wydawane od 2016]]
[[Kategoria:Miesięczniki w Polsce]]

title: Strzał.plPro libertate

Częstotliwość: miesięcznik

Państwo: Polska

Wydawca: Wydawnictwo Y

Redaktor naczelny: Jarosław Lewandowski

Stali współpracownicy: Leszek Erenfeicht