text:
# Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1984 – dziesięciobój mężczyzn
Dziesięciobój mężczyzn podczas XXIII Letnich Igrzysk Olimpijskich w Los Angeles rozegrano 8 i 9 sierpnia 1984 (finał) na stadionie Los Angeles Memorial Coliseum. Zwycięzcą został reprezentant Wielkiej Brytanii Daley Thompson, który tym samym obronił tytuł zdobyty cztery lata wcześniej w Moskwie. Uzyskał on wynik według ówczesnej punktacji 8798 punktów, co było wyrównaniem rekordu świata. Po wprowadzeniu w 1985 tabel obowiązujących obecnie wynik Thompsona został przeliczony na 8847 punktów i stał się nowym rekordem świata.

## Rekordy
|                   | Zawodnik       | Narodowość        | Wynik       | Data                | Miejsce  |
| ----------------- | -------------- | ----------------- | ----------- | ------------------- | -------- |
| Rekord świata     | Jürgen Hingsen | RFN               | 8798 (8832) | 9 czerwca 1984(dts) | Mannheim |
| Rekord olimpijski | Bruce Jenner   | Stany Zjednoczone | 8618 (8634) | 30 lipca 1976(dts)  | Montreal |

## Wyniki
| Poz. - pozycja                                                                                |
| – rekord świata \| – rekord krajowy \| – rekord życiowy \| = – wyrównany rekord życiowy \| · – najlepszy wynik w sezonie \| = – wyrównany najlepszy wynik w sezonie \| – rekord olimpijski |
| DNF – nie ukończył \| DNS – nie wystartował \| DSQ – zdyskwalifikowany \| NM – Brak zaliczonej wysokości                                                                                |

| Poz. | Zawodnik              | Punkty        | 100     | W dal   | Kula    | Wzwyż  | 400     | 110 ppł | Dysk    | Tyczka | Oszczep | 1500    |
| ---- | --------------------- | ------------- | ------- | ------- | ------- | ------ | ------- | ------- | ------- | ------ | ------- | ------- |
| 1    | Daley Thompson        | 8798 (8847) = | 10,44 s | 8,01 m  | 15,72 m | 2,03 m | 46,97 s | 14,33 s | 45,56 m | 5,00 m | 65,24 m | 4:35,00 |
| 2    | Jürgen Hingsen        | 8693 (8695)   | 10,91 s | 7,80 m  | 15,87 m | 2,12 m | 47,69 s | 14,29 s | 50,82 m | 4,50 m | 60,44 m | 4:22,60 |
| 3    | Siegfried Wentz       | 8412 (8416)   | 10,99 s | 7,11 m  | 15,87 m | 2,09 m | 47,78 s | 14,35 s | 46,60 m | 4,50 m | 67,68 m | 4:33,96 |
| 4    | Guido Kratschmer      | 8326 (8357)   | 10,80 s | 7,40 m  | 15,93 m | 1,94 m | 49,25 s | 14,66 s | 47,28 m | 4,90 m | 69,40 m | 4:47,99 |
| 5    | William Motti         | 8266 · (8278) | 11,28 s | 7,45 m  | 14,42 m | 2,06 m | 48,13 s | 14,71 s | 50,92 m | 4,50 m | 63,76 m | 4:35,15 |
| 6    | John Crist            | 8130 (8115)   | 11,13 s | 6,98w m | 14,05 m | 2,06 m | 48,45 s | 15,01 s | 46,18 m | 4,80 m | 61,88 m | 4:23,78 |
| 7    | Jim Wooding           | 8091 (8054)   | 11,04 s | 7,01 m  | 13,90 m | 1,97 m | 47,62 s | 14,57 s | 47,38 m | 4,60 m | 57,20 m | 4:28,31 |
| 8    | Dave Steen            | 8045 (8025)   | 11,20 s | 7,41w m | 12,57 m | 2,03 m | 48,09 s | 15,39 s | 44,04 m | 4,80 m | 56,92 m | 4:17,80 |
| 9    | Georg Werthner        | 8012 (8028)   | 11,41 s | 6,96 m  | 13,80 m | 1,94 m | 49,44 s | 15,36 s | 41,18 m | 4,70 m | 76,96 m | 4:16,41 |
| 10.  | Michele Rüfenacht     | 7924 (7855)   | 10,72 s | 6,96 m  | 13,86 m | 2,00 m | 48,63 s | 14,57 s | 45,30 m | 4,30 m | 55,10 m | 4:39,47 |
| 11.  | Bradley McStravick    | 7890 (7830)   | 10,92 s | 6,82 m  | 13,38 m | 1,94 m | 48,68 s | 15,01 s | 45,54 m | 4,30 m | 61,54 m | 4:25,15 |
| 12.  | Tim Bright            | 7862 (7862)   | 11,22 s | 6,75 m  | 13,80 m | 2,00 m | 48,87 s | 14,52 s | 41,74 m | 5,40 m | 53,66 m | 4:49,27 |
| 13.  | Patrick Vetterli      | 7739 (7717)   | 11,44 s | 7,13 m  | 13,88 m | 2,03 m | 49,83 s | 15,14 s | 43,82 m | 4,50 m | 64,66 m | 4:55,06 |
| 14.  | Peter Hadfield        | 7683 (7633)   | 11,15 s | 7,13 m  | 13,68 m | 1,76 m | 48,50 s | 15,05 s | 43,36 m | 4,50 m | 55,22 m | 4:25,90 |
| 15.  | Weng Kangqiang        | 7662 · (7662) | 11,28 s | 7,30 m  | 12,45 m | 1,88 m | 50,52 s | 15,21 s | 38,74 m | 4,60 m | 69,72 m | 4:34,10 |
| 16.  | Ku Chin-shui          | 7629 (7614)   | 11,42 s | 6,89 m  | 12,76 m | 2,03 m | 50,59 s | 15,91 s | 39,70 m | 4,90 m | 62,36 m | 4:50,75 |
| 17.  | Trond Skramstad       | 7579 (6522)   | 11,20 s | 7,18 m  | 14,20 m | 1,85 m | 49,25 s | 15,08 s | 40,02 m | 4,50 m | 54,94 m | 4:43,02 |
| 18.  | Douglas Fernández     | 7553 (7505)   | 11,59 s | 6,74 m  | 13,12 m | 1,88 m | 49,83 s | 16,05 s | 43,52 m | 4,40 m | 67,12 m | 4:23,96 |
| 19.  | Lee Fu-an             | 7541 (7471)   | 10,98 s | 7,00 m  | 13,02 m | 2,03 m | 49,67 s | 15,49 s | 37,10 m | 4,50 m | 54,96 m | 4:45,87 |
| 20.  | Colin Boreham         | 7485 (7400)   | 11,46 s | 6,90 m  | 13,51 m | 1,97 m | 50,19 s | 15,48 s | 44,10 m | 4,20 m | 52,66 m | 4:32,50 |
| 21.  | Mohamed Mansour Salah | 6589 (6477)   | 11,51 s | 6,62 m  | 11,54 m | 1,88 m | 52,04 s | 16,20 s | 36,26 m | 3,50 m | 45,02 m | 4:35,64 |
| 22.  | Claudio Escauriza     | 6546 (6290)   | 11,66 s | 6,51 m  | 14,10 m | 1,82 m | 53,06 s | 17,51 s | 47,76 m | 4,00 m | 64,16 m | DNF     |
| 23.  | Fidel Solórzano       | 6519 (6439)   | 11,15 s | 6,99 m  | 10,09 m | 1,94 m | 49,24 s | 16,22 s | 33,54 m | 3,10 m | 48,66 m | 5:07,38 |
| 24.  | Ángel Díaz            | 6342 (6272)   | 11,54 s | 6,48 m  | 9,62 m  | 1,91 m | 52,08 s | 16,02 s | 28,68 m | 3,30 m | 47,96 m | 4:26,11 |
| 25.  | Vivian Coralie        | 6084 (6008)   | 11,37 s | 5,84w m | 9,79 m  | 1,82 m | 51,28 s | 16,39 s | 32,92 m | 3,00 m | 41,58 m | 4:26,26 |
| –    | Albert Miller         | DNF           | 11,48 s | 6,32 m  | 13,07 m | 1,91 m | 50,22 s | 15,36 s | 38,46 m | NM     | –       | –       |

wikitext:
{{osobny artykuł|Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1984}}
{{Konkurencja infobox
 |nazwa              = Letnie Igrzyska Olimpijskie 1984
Lekkoatletyka
Dziesięciobój mężczyzn
 |nazwa_oryginalna   =
 |zawody             =
 |poprzednie         = [[Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980 – dziesięciobój mężczyzn|1980]]
 |następne           = [[Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1988 – dziesięciobój mężczyzn|1988]]
 |grafika            =
 |podpis_grafiki     =
 |miasto             =
 |kraj               =
 |wariant flagi      =
 |termin             =
 |liczba_ekip        =
 |liczba_sportowców  =
 |liczba_konkurencji =
 |miejsce_rozgrywek  =
 |złoty_medal        = {{flaga|GBR}} [[Daley Thompson]]
 |srebrny_medal      = {{flaga|DEU|BRD}} [[Jürgen Hingsen]]
 |brązowy_medal      = {{flaga|DEU|BRD}} [[Siegfried Wentz]]
}}
'''[[Dziesięciobój lekkoatletyczny|Dziesięciobój]] mężczyzn''' podczas '''XXIII Letnich Igrzysk Olimpijskich w Los Angeles''' rozegrano 8 i 9 sierpnia 1984 (finał) na stadionie [[Los Angeles Memorial Coliseum]]. Zwycięzcą został reprezentant Wielkiej Brytanii [[Daley Thompson]], który tym samym obronił tytuł zdobyty [[Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980 – dziesięciobój mężczyzn|cztery lata wcześniej]] w Moskwie. Uzyskał on wynik według ówczesnej punktacji 8798 punktów, co było wyrównaniem [[Rekordy świata w lekkoatletyce|rekordu świata]]. Po wprowadzeniu w 1985 tabel obowiązujących obecnie wynik Thompsona został przeliczony na 8847 punktów i stał się nowym rekordem świata<ref name="wr">{{cytuj| url = https://iaaf-ebooks.s3.amazonaws.com/2015/Progression-of-IAAF-World-Records-2015/projet/IAAF%2DWRPB%2D2015%2Epdf |tytuł = Progression of IAAF World Records. 2015 Edition |wydawca = [[World Athletics|IAAF]] |s = 217, 219 |data dostępu = 2024-09-02 |język = en|data=2015}}</ref>.

== Rekordy ==
{| class=wikitable
!
!width=120|Zawodnik
!width=150|Narodowość
!Wynik
!Data
!Miejsce
|-
|'''Rekord świata'''
|[[Jürgen Hingsen]]
|{{państwo|DEU|BRD}}
|'''8798'''<ref group="uwaga" name="t71">Według tabel z 1971 obowiązujących podczas igrzysk w 1984.</ref>
(8832)<ref group="uwaga" name="t84">Według obecnie obowiązujących tabel z 1984.</ref>
|{{dts|09|06|1984}}
|Mannheim<ref name="wr" />
|-
|'''Rekord olimpijski'''
|[[Caitlyn Jenner|Bruce Jenner]]
|{{państwo|USA}}
|'''8618'''<ref group="uwaga" name="t71" />
(8634)<ref group="uwaga" name="t84" />
|{{dts|30|07|1976}}
|Montreal<ref>{{Cytuj książkę | autor = Mark Butler (red.) | tytuł = IAAF Statistics Handbook Special Edition. Games of the XXXI Olympiad Rio 2016 | wydawca = [[World Athletics|IAAF]] | data = 2016 | strony = 197 | url = https://media.aws.iaaf.org/competitioninfo/f0e8eb10-cb01-490a-ad69-e9b16a355816.pdf | data dostępu = 2024-09-02 | język = en}}</ref>
|}
[[Plik:Daley Thomson 2007 Laureus day.jpg|240px|thumb|Daley Thompson]]
[[Plik:Jürgen Hingsen 1987.jpg|240px|thumb|Jürgen Hingsen]]
== Wyniki ==
{| class=wikitable
|-
|- bgcolor=e8e8e8
||'''Poz.''' - pozycja
|-
|- bgcolor=e8e8e8
||{{rekord|WR}} – rekord świata | {{rekord|NR}} – rekord krajowy | {{rekord|PB}} – rekord życiowy | ={{rekord|PB}} – wyrównany rekord życiowy |
 {{rekord|SB}} – najlepszy wynik w sezonie | ={{rekord|SB}} – wyrównany najlepszy wynik w sezonie | {{rekord|OR}} – rekord olimpijski
|-
|- bgcolor=e8e8e8
||'''{{Tooltip|DNF|Nie ukończył}}''' – nie ukończył | '''{{Tooltip|DNS|Nie wystartował}}''' – nie wystartował | '''{{Tooltip|DSQ|Zdyskwalifikowany}}''' – zdyskwalifikowany | '''{{Tooltip|NM|Brak zaliczonej wysokości}}''' – Brak zaliczonej wysokości
|}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;"
|-
!Poz.
!Zawodnik
!Punkty
![[Bieg na 100 metrów|100]]!![[Skok w dal|W dal]]!![[Pchnięcie kulą|Kula]]!![[Skok wzwyż|Wzwyż]]!![[Bieg na 400 metrów|400]]!![[Bieg na 110 metrów przez płotki|110 ppł]]!![[Rzut dyskiem|Dysk]]!![[Skok o tyczce|Tyczka]]!![[Rzut oszczepem|Oszczep]]!![[Bieg na 1500 metrów|1500]]
|- bgcolor=gold
|align=center|{{sort|01|1}}
|{{Flaga|GBR}} [[Daley Thompson]]
|8798<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8847)<ref group="uwaga" name="t84"/>  ={{Rekord|WR|link=Rekordy świata w lekkoatletyce}}<ref name="wr" />
|10,44 s
|8,01 m
|15,72 m
|2,03 m
|46,97 s
|14,33 s
|45,56 m
|5,00 m
|65,24 m
|4:35,00
|- bgcolor=silver
|align=center|{{sort|02|2}}
|{{Flaga|DEU|BRD}} [[Jürgen Hingsen]]
|8693<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8695)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|10,91 s
|7,80 m
|15,87 m
|2,12 m
|47,69 s
|14,29 s
|50,82 m
|4,50 m
|60,44 m
|4:22,60
|- bgcolor=cc9966
|align=center|{{sort|03|3}}
|{{Flaga|DEU|BRD}} [[Siegfried Wentz]]
|8412<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8416)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|10,99 s
|7,11 m
|15,87 m
|2,09 m
|47,78 s
|14,35 s
|46,60 m
|4,50 m
|67,68 m
|4:33,96
|-
|align=center|{{sort|04|4}}
|{{Flaga|DEU|BRD}} [[Guido Kratschmer]]
|8326<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8357)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|10,80 s
|7,40 m
|15,93 m
|1,94 m
|49,25 s
|14,66 s
|47,28 m
|4,90 m
|69,40 m
|4:47,99
|-
|align=center|{{sort|05|5}}
|{{Flaga|FRA}} [[William Motti]]
|8266<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8278)<ref group="uwaga" name="t84"/> {{Rekord|NR}}<ref>{{Cytuj książkę| nazwisko = Waśko| imię = Janusz| nazwisko2 = Brant| imię2 = John| nazwisko3 = Csiki| imię3 = Györgyi| nazwisko4 = Socha| imię4 = Andrzej|tytuł = Golden Century of IAAF Records. National Records Evolution 1912-2012 | data = 2013 | miejsce = Zamość| strony = 174 | język = en | isbn = 978-83-62033-30-0}}</ref>
|11,28 s
|7,45 m
|14,42 m
|2,06 m
|48,13 s
|14,71 s
|50,92 m
|4,50 m
|63,76 m
|4:35,15
|-
|align=center|{{sort|06|6}}
|{{Flaga|USA}} [[John Crist]]
|8130<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8115)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,13 s
|6,98w m
|14,05 m
|2,06 m
|48,45 s
|15,01 s
|46,18 m
|4,80 m
|61,88 m
|4:23,78
|-
|align=center|{{sort|07|7}}
|{{Flaga|USA}} [[Jim Wooding]]
|8091<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8054)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,04 s
|7,01 m
|13,90 m
|1,97 m
|47,62 s
|14,57 s
|47,38 m
|4,60 m
|57,20 m
|4:28,31
|-
|align=center|{{sort|08|8}}
|{{Flaga|CAN}} [[Dave Steen]]
|8045<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8025)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,20 s
|7,41w m
|12,57 m
|2,03 m
|48,09 s
|15,39 s
|44,04 m
|4,80 m
|56,92 m
|4:17,80
|-
|align=center|{{sort|09|9}}
|{{Flaga|AUT}} [[Georg Werthner]]
|8012<ref group="uwaga" name="t71"/>
(8028)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,41 s
|6,96 m
|13,80 m
|1,94 m
|49,44 s
|15,36 s
|41,18 m
|4,70 m
|76,96 m
|4:16,41
|-
|align=center|10.
|{{Flaga|CHE|sport}} [[Michele Rüfenacht]]
|7924<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7855)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|10,72 s
|6,96 m
|13,86 m
|2,00 m
|48,63 s
|14,57 s
|45,30 m
|4,30 m
|55,10 m
|4:39,47
|-
|align=center|11.
|{{Flaga|GBR}} [[Bradley McStravick]]
|7890<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7830)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|10,92 s
|6,82 m
|13,38 m
|1,94 m
|48,68 s
|15,01 s
|45,54 m
|4,30 m
|61,54 m
|4:25,15
|-
|align=center|12.
|{{Flaga|USA}} [[Tim Bright]]
|7862<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7862)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,22 s
|6,75 m
|13,80 m
|2,00 m
|48,87 s
|14,52 s
|41,74 m
|5,40 m
|53,66 m
|4:49,27
|-
|align=center|13.
|{{Flaga|CHE|sport}} [[Patrick Vetterli]]
|7739<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7717)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,44 s
|7,13 m
|13,88 m
|2,03 m
|49,83 s
|15,14 s
|43,82 m
|4,50 m
|64,66 m
|4:55,06
|-
|align=center|14.
|{{Flaga|AUS}} [[Peter Hadfield]]
|7683<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7633)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,15 s
|7,13 m
|13,68 m
|1,76 m
|48,50 s
|15,05 s
|43,36 m
|4,50 m
|55,22 m
|4:25,90
|-
|align=center|15.
|{{Flaga|CHN}} [[Weng Kangqiang]]
|7662<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7662)<ref group="uwaga" name="t84"/> {{Rekord|NR}}<ref>{{Cytuj książkę| nazwisko = Waśko| imię = Janusz| nazwisko2 = Brant| imię2 = John| nazwisko3 = Csiki| imię3 = Györgyi| nazwisko4 = Socha| imię4 = Andrzej|tytuł = Golden Century of IAAF Records. National Records Evolution 1912-2012 | data = 2013 | miejsce = Zamość| strony = 172 | język = en | isbn = 978-83-62033-30-0}}</ref>
|11,28 s
|7,30 m
|12,45 m
|1,88 m
|50,52 s
|15,21 s
|38,74 m
|4,60 m
|69,72 m
|4:34,10
|-
|align=center|16.
|{{Flaga|TWN|ioc}} [[Ku Chin-shui]]
|7629<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7614)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,42 s
|6,89 m
|12,76 m
|2,03 m
|50,59 s
|15,91 s
|39,70 m
|4,90 m
|62,36 m
|4:50,75
|-
|align=center|17.
|{{Flaga|NOR}} [[Trond Skramstad]]
|7579<ref group="uwaga" name="t71"/>
(6522)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,20 s
|7,18 m
|14,20 m
|1,85 m
|49,25 s
|15,08 s
|40,02 m
|4,50 m
|54,94 m
|4:43,02
|-
|align=center|18.
|{{Flaga|VEN|1930}} [[Douglas Fernández]]
|7553<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7505)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,59 s
|6,74 m
|13,12 m
|1,88 m
|49,83 s
|16,05 s
|43,52 m
|4,40 m
|67,12 m
|4:23,96
|-
|align=center|19.
|{{Flaga|TWN|ioc}} [[Lee Fu-an]]
|7541<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7471)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|10,98 s
|7,00 m
|13,02 m
|2,03 m
|49,67 s
|15,49 s
|37,10 m
|4,50 m
|54,96 m
|4:45,87
|-
|align=center|20.
|{{Flaga|GBR}} [[Colin Boreham]]
|7485<ref group="uwaga" name="t71"/>
(7400)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,46 s
|6,90 m
|13,51 m
|1,97 m
|50,19 s
|15,48 s
|44,10 m
|4,20 m
|52,66 m
|4:32,50
|-
|align=center|21.
|{{Flaga|QAT}} [[Mohamed Mansour Salah]]
|6589<ref group="uwaga" name="t71"/>
(6477)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,51 s
|6,62 m
|11,54 m
|1,88 m
|52,04 s
|16,20 s
|36,26 m
|3,50 m
|45,02 m
|4:35,64
|-
|align=center|22.
|{{Flaga|PRY}} [[Claudio Escauriza]]
|6546<ref group="uwaga" name="t71"/>
(6290)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,66 s
|6,51 m
|14,10 m
|1,82 m
|53,06 s
|17,51 s
|47,76 m
|4,00 m
|64,16 m
|'''{{Tooltip|DNF|Nie ukończył}}'''
|-
|align=center|23.
|{{Flaga|ECU}} [[Fidel Solórzano]]
|6519<ref group="uwaga" name="t71"/>
(6439)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,15 s
|6,99 m
|10,09 m
|1,94 m
|49,24 s
|16,22 s
|33,54 m
|3,10 m
|48,66 m
|5:07,38
|-
|align=center|24.
|{{Flaga|GTM}} [[Ángel Díaz (lekkoatleta)|Ángel Díaz]]
|6342<ref group="uwaga" name="t71"/>
(6272)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,54 s
|6,48 m
|9,62 m
|1,91 m
|52,08 s
|16,02 s
|28,68 m
|3,30 m
|47,96 m
|4:26,11
|-
|align=center|25.
|{{Flaga|MUS}} [[Vivian Coralie]]
|6084<ref group="uwaga" name="t71"/>
(6008)<ref group="uwaga" name="t84"/>
|11,37 s
|5,84w m
|9,79 m
|1,82 m
|51,28 s
|16,39 s
|32,92 m
|3,00 m
|41,58 m
|4:26,26
|-
|align=center|–
|{{Flaga|FJI}} [[Albert Miller]]
|'''{{Tooltip|DNF|Nie ukończył}}'''
|11,48 s
|6,32 m
|13,07 m
|1,91 m
|50,22 s
|15,36 s
|38,46 m
|'''{{Tooltip|NM|Brak mierzonego skoku}}'''
|–
|–
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj | url = https://digital.la84.org/digital/collection/p17103coll8/id/44877/rec/52 | tytuł = Official Report of the Games of the XXIIIrd Olympiad, Los Angeles, 1984, v. 2 | opublikowany = library.la84.org | język = en fr | s = 289–292 | data dostępu = 2024-09-02}}
* {{Cytuj | url = https://www.olympedia.org/results/62947 | tytuł = Athletics at the 1984 Summer Olympics; Decathlon, Men | opublikowany = olympedia.org | data dostępu = 2024-09-02 | język = en}}

{{Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1984}}
{{Mistrzowie olimpijscy w dziesięcioboju}}

[[Kategoria:Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1984|Dziesięciobój mężczyzn]]

title: Letnie Igrzyska Olimpijskie 1984 · Lekkoatletyka · Dziesięciobój mężczyzn

Złoty medal: Daley Thompson

Srebrny medal: Jürgen Hingsen

Brązowy medal: Siegfried Wentz


text:
# Gustav Adolf Nosske
Gustav Adolf Nosske (ur. 29 grudnia 1902 w Halle, zm. 9 sierpnia 1986 w Düsseldorfie) – nazista, szef Gestapo we Frankfurckie nad Odrą oraz SS-Obersturmbannführer.
Studiował prawo m.in. na uniwersytecie w Halle. W 1933 wstąpił do NSDAP (numer członkowski 2.784.256) i SS (numer członkowski 290.213). W 1935 był zastępcą szefa Gestapo w Akwizgranie, a od września 1936 do czerwca 1941 szefem Gestapo we Frankfurcie nad Odrą. W czasie II wojny światowej był dowódcą Einsatzkommando 12 działającego w ramach Einsatzgruppe D, na czele którego stał SS-Gruppenführer Otto Ohlendorf. Od kwietnia do października 1942 był konsultantem ds. Terenów wschodnich w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA), do początku 1943 był szefem wydziału IV D Gestapo. Przeniósł się do Ministerstwa Rzeszy ds. Okupowanych Terytoriów Wschodnich i był łącznikiem z RSHA. Od sierpnia 1943 do sierpnia 1944 był naczelnikiem Komendy Państwowej Policji w Düsseldorfie.
W 1948 roku stanął przed sądem. Był sądzony w procesie Einsatzgruppen. Został najpierw skazany na dożywotnie więzienie, lecz karę zamieniono mu na 10 lat pozbawienia wolności. Z więzienia w Landsbergu został zwolniony 15 grudnia 1951.

wikiname: plwiki

title: Gustav Adolf Nosske

in_language: pl

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Gustav Adolf Nosske
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = paramilitarny
 |zwycięstwa          =
 |grafika             = Gustav Nosske at the Nuremberg Trials.PNG
 |opis grafiki        = Gustav Nosske podczas [[Proces Einsatzgruppen|Procesu Einsatzgruppen]]
 |stopień grafika     = SS-Obersturmbannführer.svg
 |stopień             = SS-[[Obersturmbannführer]]
 |data urodzenia      = [[29 grudnia]] [[1902]]
 |miejsce urodzenia   = [[Halle (Saale)|Halle]]
 |data śmierci        = [[9 sierpnia]] [[1986]]
 |miejsce śmierci     = [[Düsseldorf]]
 |lata służby         = 1935–1945
 |siły zbrojne        = {{flaga|DEU|1935}} [[Schutzstaffel|SS]]
 |formacja            =
 |jednostki           =
 |stanowiska          = dowódca Einsatzkommando 12
 |wojny i bitwy       =
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         =
 |commons             =
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
}}
'''Gustav Adolf Nosske''' (ur. [[29 grudnia]] [[1902]] w [[Halle (Saale)|Halle]], zm. [[9 sierpnia]] [[1986]] w [[Düsseldorf]]ie) – [[nazizm|nazista]], szef [[Gestapo]] we [[Frankfurt nad Odrą|Frankfurckie nad Odrą]] oraz [[SS-Obersturmbannführer]]<ref>{{Cytuj |tytuł = SS-Obersturmbannführer Gustav Adolf Nosske, he commanded Einsatzkommando 12. {{!}} WW2 Gravestone |data dostępu = 2024-02-17 |opublikowany = ww2gravestone.com |url = https://ww2gravestone.com/gustav-adolf-nosske/}}</ref>.

Studiował [[prawo]] m.in. na uniwersytecie w [[Halle (Saale)|Halle]]. W 1933 wstąpił do NSDAP (numer członkowski 2.784.256) i SS (numer członkowski 290.213)<ref>Ernst Klee: Das Personenlexikon zum Dritten Reich. Wer war was vor und nach 1945. Fischer Taschenbuch Verlag, Zweite aktualisierte Auflage, Frankfurt am Main 2005, {{ISBN|978-3-596-16048-8}}, S. 439.</ref>. W 1935 był zastępcą szefa Gestapo w Akwizgranie, a od września 1936 do czerwca 1941 szefem Gestapo we Frankfurcie nad Odrą. W czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] był dowódcą Einsatzkommando 12 działającego w ramach Einsatzgruppe D, na czele którego stał [[Wykaz stopni w SS|SS-Gruppenführer]] [[Otto Ohlendorf]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Institut für Zeitgeschichte |data dostępu = 2024-02-17 |opublikowany = www.ifz-muenchen.de |url = https://www.ifz-muenchen.de/archiv/zs/zs-2390.pdf&ved=2ahUKEwiY_crMlrOEAxW0JBAIHfQwB7MQFnoECCIQAQ&usg=AOvVaw0YrsiXnOuRbIm4n6Yd3wzJEwiY_crMlrOEAxW0JBAIHfQwB7MQFnoECCIQAQ&usg=AOvVaw0YrsiXnOuRbIm4n6Yd3wzJ |język = de}}</ref>. Od kwietnia do października 1942 był konsultantem ds. Terenów wschodnich w [[Reichssicherheitshauptamt|Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy]] (RSHA), do początku 1943 był szefem wydziału IV D Gestapo. Przeniósł się do Ministerstwa Rzeszy ds. Okupowanych Terytoriów Wschodnich i był łącznikiem z RSHA. Od sierpnia 1943 do sierpnia 1944 był naczelnikiem Komendy Państwowej Policji w Düsseldorfie<ref>{{Cytuj |tytuł = EHRI – Nosske Gustav Adolf |data dostępu = 2024-02-17 |opublikowany = portal.ehri-project.eu |url = https://portal.ehri-project.eu/authorities/ehri_pers-000294}}</ref>.

W 1948 roku stanął przed sądem<ref>{{Cytuj |tytuł = EHRI – Nosske, Gustav Adolf |data dostępu = 2024-02-17 |opublikowany = portal.ehri-project.eu |url = https://portal.ehri-project.eu/units/de-002624-zs-0_12-zs_2390_1}}</ref>. Był sądzony w [[Proces Einsatzgruppen|procesie Einsatzgruppen]]. Został najpierw skazany na dożywotnie więzienie, lecz karę zamieniono mu na 10 lat pozbawienia wolności. Z więzienia w Landsbergu został zwolniony 15 grudnia 1951<ref>{{Cytuj |tytuł = Nosske Gustav Adolf |data dostępu = 2024-02-17 |opublikowany = www.tenhumbergreinhard.de |url = http://www.tenhumbergreinhard.de/1933-1945-taeter-und-mitlaeufer/1933-1945-biografien-n/nosske-gustav-adolf.html}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Nosske, Gustav}}
[[Kategoria:Członkowie Einsatzgruppen]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze Reichssicherheitshauptamt]]
[[Kategoria:Niemieccy prawnicy]]
[[Kategoria:Funkcjonariusze Gestapo]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Halle (Saale)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1902]]
[[Kategoria:Zmarli w 1986]]

title: Gustav Adolf Nosske

Data i miejsce urodzenia: 29 grudnia 1902 · Halle

Data i miejsce śmierci: 9 sierpnia 1986 · Düsseldorf

Formacja: SS

Stanowiska: dowódca Einsatzkommando 12


text:
# Brain Drain
Brain Drain – jedenasty studyjny album zespołu Ramones, wydany 23 maja 1989 roku przez Sire Records. Jest ostatnią płytą, na której zagrał basista Dee Dee Ramone, a także ostatnią wydaną w Sire Records. Zawiera singiel „Pet Sematary”, napisany do filmu, będącego adaptacją powieści Stephena Kinga pod tym samym tytułem.

## Lista utworów
1. „I Believe in Miracles” (Dee Dee Ramone/Daniel Rey) – 3:19
2. „Zero Zero UFO” (Dee Dee Ramone/Daniel Rey) – 2:25
3. „Don't Bust My Chops” (Dee Dee Ramone/Joey Ramone/Daniel Rey) – 2:28
4. „Punishment Fits the Crime” (Dee Dee Ramone/Richie Stotts) – 3:05
5. „All Screwed Up” (Joey Ramone/Andy Shernoff/Marky Ramone/Daniel Rey) – 3:59
6. „Palisades Park” (Charles Barris) – 2:22
7. „Pet Sematary” (Dee Dee Ramone/Daniel Rey) – 3:30
8. „Learn to Listen” (Dee Dee Ramone/Johnny Ramone/Marky Ramone/Daniel Rey) – 1:50
9. „Can't Get You Outta My Mind” (Joey Ramone) – 3:21
10. „Ignorance Is Bliss” (Joey Ramone/Andy Shernoff) – 2:38
11. „Come Back, Baby” (Joey Ramone) – 4:01
12. „Merry Christmas (I Don't Want to Fight Tonight)” (Joey Ramone) – 2:04

## Skład
- Joey Ramone – wokal
- Johnny Ramone – gitara
- Dee Dee Ramone – gitara basowa, wokal („Punishment Fits the Crime”)
- Marky Ramone – perkusja

Gościnnie:
- Andy Shernoff – gitara basowa w „All Screwed Up” i „Ignorance Is Bliss”
- Artie Smith – gitara
- Robert Musso – gitara

Produkcja:
- Jean Beauvoir – producent
- Bill Laswell – producent
- Daniel Rey – producent
- Gary „Muddbone” Cooper – asystent producenta
- Mark Sidgwick – asystent producenta
- Nicky Skopelitis – asystent producenta
- Kim White – asystent producenta
- Robert Musso – inżynier dźwięku, miksowanie
- Martin Bisi – asystent inżyniera
- Oz Fritz – asystent inżyniera
- Judy Kirschner – asystent inżyniera
- Robbie Norris – asystent inżyniera
- Jason Corsaro – miksowanie
- Howard Weinberg – mastering
- George DuBose – grafika
- Matt Mahurin – grafika

title: Brain Drain

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Brain Drain
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Ramones]]
 |wydany                    = [[23 maja]] [[1989 w muzyce|1989]]
 |nagrywany                 = [[grudzień]] [[1988 w muzyce|1988]] w Sorcerer Sound Studios ([[Nowy Jork]])
 |gatunek                   = [[punk rock]]
 |długość                   = 35:02
 |wytwórnia                 = [[Sire Records|Sire]], [[Chrysalis Records|Chrysalis]]
 |producent                 = [[Jean Beauvoir]], Bill Laswell, Daniel Rey
 |oceny                     =
* [[AllMusic]] {{Ocena|5|2}}<ref>[https://www.allmusic.com/album/brain-drain-r16130 allmusic ((( Brain Drain > Review )))]</ref>
 |rok wydania               = 1989
 |poprzedni album           = [[Halfway to Sanity]]
 |rok poprzedniego albumu   = 1987
 |następny album            = [[Mondo Bizarro]]
 |rok następnego albumu     = 1992
 |1. singel                 = [[Pet Sematary]]
 |data 1. singla            = [[1989 w muzyce|1989]]
 |2. singel                 = [[I Believe in Miracles]]
 |data 2. singla            = [[1989 w muzyce|1989]]
}}
'''Brain Drain''' – jedenasty studyjny album zespołu [[Ramones]], wydany [[23 maja]] [[1989 w muzyce|1989]] roku przez [[Sire Records]]. Jest ostatnią płytą, na której zagrał basista Dee Dee Ramone, a także ostatnią wydaną w Sire Records. Zawiera singiel „[[Pet Sematary]]”, napisany do filmu, będącego adaptacją powieści [[Stephen King|Stephena Kinga]] [[Smętarz dla zwierzaków (film 1989)|pod tym samym tytułem]].

== Lista utworów ==

# „I Believe in Miracles” ([[Dee Dee Ramone]]/Daniel Rey) – 3:19
# „Zero Zero UFO” (Dee Dee Ramone/Daniel Rey) – 2:25
# „Don't Bust My Chops” (Dee Dee Ramone/[[Joey Ramone]]/Daniel Rey) – 2:28
# „Punishment Fits the Crime” (Dee Dee Ramone/[[Richie Stotts]]) – 3:05
# „All Screwed Up” (Joey Ramone/[[Andy Shernoff]]/[[Marky Ramone]]/Daniel Rey) – 3:59
# „Palisades Park” ([[Chuck Barris|Charles Barris]]) – 2:22
# „Pet Sematary” (Dee Dee Ramone/Daniel Rey) – 3:30
# „Learn to Listen” (Dee Dee Ramone/Johnny Ramone/Marky Ramone/Daniel Rey) – 1:50
# „Can't Get You Outta My Mind” (Joey Ramone) – 3:21
# „Ignorance Is Bliss” (Joey Ramone/Andy Shernoff) – 2:38
# „Come Back, Baby” (Joey Ramone) – 4:01
# „Merry Christmas (I Don't Want to Fight Tonight)” (Joey Ramone) – 2:04

== Skład ==
* [[Joey Ramone]] – wokal
* [[Johnny Ramone]] – gitara
* [[Dee Dee Ramone]] – gitara basowa, wokal („Punishment Fits the Crime”)
* [[Marky Ramone]] – perkusja
'''Gościnnie''':
* Andy Shernoff – gitara basowa w „All Screwed Up” i „Ignorance Is Bliss”
* Artie Smith – gitara
* Robert Musso – gitara
'''Produkcja''':
* Jean Beauvoir – producent
* Bill Laswell – producent
* Daniel Rey – producent
* Gary „Muddbone” Cooper – asystent producenta
* Mark Sidgwick – asystent producenta
* Nicky Skopelitis – asystent producenta
* Kim White – asystent producenta
* Robert Musso – inżynier dźwięku, miksowanie
* Martin Bisi – asystent inżyniera
* Oz Fritz – asystent inżyniera
* Judy Kirschner – asystent inżyniera
* Robbie Norris – asystent inżyniera
* Jason Corsaro – miksowanie
* Howard Weinberg – mastering
* George DuBose – grafika
* Matt Mahurin – grafika

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Ramones}}

[[Kategoria:Albumy Ramones]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 1989]]
[[Kategoria:Albumy Chrysalis Records]]

title: Brain Drain

Nagrywany: grudzień 1988 w Sorcerer Sound Studios (Nowy Jork)

Gatunek: punk rock

Wydawnictwo: Sire, Chrysalis

Producent: Jean Beauvoir, Bill Laswell, Daniel Rey

Halfway to Sanity · (1987): Brain Drain · (1989) · Mondo Bizarro · (1992)


text:
# Gaz cieplarniany
Gaz cieplarniany, gaz szklarniowy (GHG, z ang. greenhouse gas) – gazowy składnik atmosfery biorący udział w efekcie cieplarnianym.
Gazy cieplarniane przepuszczają większość docierającego do planety elektromagnetycznego promieniowania słonecznego (zwanego krótkofalowym), a pochłaniają promieniowanie podczerwone (zwane długofalowym) z planety. Z powodu utrudnienia ucieczki energii w przestrzeń kosmiczną, średnia temperatura atmosfery i powierzchni planety są podwyższone. W atmosferze ziemskiej gazy cieplarniane obecne są zarówno w wyniku naturalnych procesów, jak i na skutek działalności człowieka.

## Gazy cieplarniane
Do gazów cieplarnianych na Ziemi zalicza się:
- parę wodną (najpowszechniejszy z gazów cieplarnianych w troposferze)
- dwutlenek węgla (CO2)
- metan (CH4)
- freony (CFC)
- podtlenek azotu (N2O)
- halon
- gazy przemysłowe (HFC, PFC, SF6)
- ozon.

Wkład gazu w efekt cieplarniany zależy od jego zdolności pochłaniania promieniowania podczerwonego i stężenia tego gazu w atmosferze. Przykładowo, metan silniej niż dwutlenek węgla pochłania promieniowanie podczerwone, ale w atmosferze jest go znacznie mniej, z czego wynika mniejszy udział tego gazu w efekcie cieplarnianym. Wielkością charakteryzującą możliwość wpływania wybranej substancji na efekt cieplarniany jest potencjał tworzenia efektu cieplarnianego.

## Wkład poszczególnych gazów w efekt cieplarniany na Ziemi
Gazy według ich bezpośredniego wpływu na efekt cieplarniany:
| Związek chemiczny                                                                                | Wzór chemiczny | Stężenie w atmosferze (w ppm) | Udział (%) |
| --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------- | ----------------------------- | ---------- |
| Para wodna i chmury                                                                                | H2O            | 10–50,000(A)                  | 36–72%     |
| Dwutlenek węgla                                                                                | CO2            | ~400                          | 9–26%      |
| Metan                                                                                | CH4            | ~1.8                          | 4–9%       |
| Ozon                                                                                | O3             | 2–8(B)                        | 3–7%       |
| Notatka: (A) Ilość pary wodnej znacznie zmienia się w zależności od miejsca i warunków atmosferycznych (B) Stężenie w stratosferze. Około 90% ozonu w atmosferze znajduje się w stratosferze. |                |                               |            |

## Koncentracje i emisje gazów cieplarnianych na Ziemi

### Para wodna (H2O)
Głównym źródłem pary wodnej w atmosferze jest parowanie globalnego oceanu, mniejszych zbiorników wodnych (morza, jeziora) i roślinności (transpiracja). Zawartość pary wodnej w atmosferze zależy od jej średniej temperatury: w przypadku wzrostu temperatury koncentracja pary wodnej rośnie, w przypadku ochłodzenia - spada. Niektórzy uważają, że człowiek nie jest w stanie trwale wpłynąć na średnią koncentrację pary wodnej w atmosferze: ewentualne niedobory zostaną szybko uzupełnione przez parowanie z ogromnego rezerwuaru, jakim jest ocean, ewentualne lokalne nadwyżki (np. związane z użyciem chłodni kominowych) skończą się powstaniem zachmurzenia, opadów i wycofaniem nadmiaru pary z atmosfery. Bezspornym jest fakt, że podczas spalania człowiek wytwarza parę wodną podobnie jak dwutlenek węgla, a podgrzewanie ziemi i atmosfery zwiększa zawartość pary wodnej w powietrzu - wzrost prężności pary wodnej jest wyraźnie widoczny w zakresie temperatur 0 do +40 st. C (Sienko MJ, Plane RA: Chemia - Podstawy i zastosowania. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1993). Protokół z Kyoto 1997 (załącznik A) arbitralnie wyłączył parę wodną z grupy gazów cieplarnianych (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20052031684/O/D20051684.pdf)

### Dwutlenek węgla (CO2)
Badania rdzeni lodowych pokazują, że w ciągu ostatnich 800 000 lat (do czasu rewolucji przemysłowej) koncentracja dwutlenku węgla w atmosferze wahała się w granicach od 170ppm (podczas epok lodowych) do 300ppm (podczas interglacjałów). Badania rdzeni antarktycznych pokazują jednak, że wzrost temperatury nie jest ściśle powiązany czasowo ze zmianami stężenia dwutlenku: przed ostatnim zlodowaceniem (415-416 tys. lat p.n.e.) temperatura zaczęła spadać, a stężenie dwutlenku węgla przez kilkaset lat nadal rosło (projekt EPICA), podobnie korelacja temperatura/CO2 była zaburzona 12-18 tys. lat temu  (Stocker T. 2022. High-resolution reconstruction of atmospheric CO2 concentrations during the last interglacial based on the EDC ice core). Od roku 1750 człowiek doprowadził do znacznego zwiększenia stężenia dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych w atmosferze. Według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej, w roku 2017 koncentracja dwutlenku węgla wyniosła 405,5±0,1 ppm (wzrost o 46% czyli ok. 127 ppm względem roku 1750).

#### Źródła naturalne
Ilość dwutlenku węgla wydzielanego do atmosfery ziemskiej ze źródeł naturalnych jest 20 razy większa od emisji pochodzenia antropogenicznego (związanej z aktywnością ludzką). Występowanie innych od powyższych danych wynika z odmiennego zdefiniowania naturalnych źródeł emisji gazów cieplarnianych. Antropogeniczna emisja dwutlenku węgla jest pięciokrotnie mniejsza od naturalnej, zdefiniowanej jako działalność wulkaniczna i procesy zachodzące w glebie. Naturalne emisje dwutlenku węgla są kompensowane przez naturalne procesy jego pochłaniania, takie jak np. wietrzenie skał i fotosynteza. W efekcie przed początkiem okresu masowego spalania paliw kopalnych przez człowieka ilości dwutlenku węgla dostarczanego i odbieranego z atmosfery równoważyły się, przez co jego stężenie atmosferyczne pozostawało na poziomie 260–280 ppm w czasie 10 000 lat między maksimum ostatniego zlodowacenia a początkiem rewolucji przemysłowej.
Do naturalnych źródeł emisji dwutlenku węgla zalicza się między innymi:
- zbiorniki wodne (uwalnianie rozpuszczonego w niej CO2),
- aktywność biologiczną flory i fauny (oddychanie i procesy rozkładu - w tym reakcje chemiczne w glebie i torfowiskach),
- aktywność wulkaniczną – emisje gazów. Wielkości emisji gazów wulkanicznych różnią się znacznie w czasie[16].

#### Źródła antropogeniczne
Do źródeł emisji powodowanych działalnością człowieka zalicza się przede wszystkim:
- spalanie paliw kopalnych,
- produkcję cementu i innych substancji z węglanów,
- użytkowanie lądu, szczególnie wylesianie lub wysuszanie mokradeł[18].

Ogólnoświatowa emisja dwutlenku węgla związana ze spalaniem paliw kopalnych i produkcją cementu wyniosła w roku 2017 36,2 mld t (27% Chiny, 15% USA, 10% Unia Europejska, 7% Indie, 42% reszta świata). 40% tych emisji związane było z użyciem węgla kamiennego, 35% - ropy naftowej, 20% - gazu ziemnego, 4% - z produkcją cementu a 1% - z pochodniami gazowymi. Emisja CO2 w 2017 wzrosła o 1,6% w stosunku do 2016 roku.
Emisje związane ze zmianami użytkowania terenu (wylesianiem, wysuszaniem mokradeł itd.) wyniosły w roku 2017 ok. 5,13 mld t.
W Unii Europejskiej w 2005 r. z ogólnej emisji 4543 mln t na sektor energetyczny przypadło 1569,4 mln t; transport 1246,6 mln t; przemysł 942,9 mln t; gospodarstwa domowe 482,0 mln t; usługi 276,5 mln t; inne 26,0 mln t.
Ogółem emisja CO2 od roku bazowego protokołu z Kioto (1990) wzrosła ok. 49%.

##### Polska
Nie uwzględniając użytkowania lasów i gruntów emisja CO2 w 1988 r. była najwyższa i osiągnęła 565 mln t ekwiwalentu CO2. W latach 1988–1990 emisja ta spadła do 454 mln t ekwiwalentu CO2 rocznie. Od 1999 r. poziom ten nie przekracza 400 mln t ekwiwalentu CO2 rocznie. W roku 2017 polskie emisje związane ze spalaniem paliw kopalnych i produkcją cementu wyniosły w sumie ok. 322 mln t CO2 (za 62% odpowiadało spalanie węgla, 24% - ropy, 12% - gazu, 2% - produkcja cementu).

### Metan (CH4)
Wraz z nastaniem rewolucji przemysłowej rozpoczął się szybki wzrost koncentracji metanu w atmosferze. W połowie lat osiemdziesiątych XX wieku, gdy stężenie gazu osiągnęło 1650 ppb, wzrost spowolnił, a między rokiem 2000 i 2006 r. całkowicie ustał. Od roku 2006 ponownie obserwuje się jednak wzrost koncentracji metanu w atmosferze: według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej, w roku 2017 stężenie CH4 wyniosło 1859±2 ppb (wzrost o 157% czyli ok. 1138 ppb względem roku 1750). Przyczyny ostatniego przyrostu ilości metanu w atmosferze są tematem badań. Analizy składu izotopowego wskazują, że jest on efektem aktywności bakterii (np. w bagnach, zbiornikach słodkiej wody, na wysypiskach i w związku z rolnictwem).

#### Źródła naturalne
Do naturalnych źródeł metanu zalicza się przede wszystkim:
- mokradła[18][27],
- źródła geologiczne (naturalne uwalnianie metanu z głębi Ziemi),
- wody słodkie (gnicie szczątków organicznych),
- termity,
- pożary roślinności,
- wieloletnią zmarzlinę i klatraty metanu[28].

W latach 2003–2012 średnie roczne emisje metanu z mokradeł wyniosły prawdopodobnie 167 (między 127 a 202) mln ton CH4, a z pozostałych źródeł naturalnych w sumie 64 (między 21 a 132) mln ton CH4.

#### Źródła antropogeniczne
Do źródeł metanu związanych z działalnością człowieka zalicza się przede wszystkim:
- wydobycie i użycie paliw kopalnych,
- hodowlę przeżuwaczy,
- wysypiska i odpady,
- pola ryżowe,
- spalanie biomasy.

W latach 2003–2012 średnie roczne emisje metanu związane z wydobyciem i użyciem paliw kopalnych wyniosły prawdopodobnie 105 (między 77 a 133) mln ton CH4, a związane z rolnictwem - 188 (między 115 a 243) mln ton.

### Podtlenek azotu (N2O)
Według danych Światowej Organizacji Meteorologicznej w roku 2017 średnia koncentracja podtlenku azotu wyniosła 329,9±0,1ppb, czyli o 22% więcej niż w czasach przed rewolucją przemysłową. Najistotniejszym źródłem tego związku jest rolnictwo – nawozy azotowe niepobrane przez rośliny są przekształcane przez mikroorganizmy w tlenek azotu.

title: Gaz cieplarniany

wikitext:
'''Gaz cieplarniany''', '''gaz szklarniowy''' (GHG, z ang. ''greenhouse gas'') – [[gaz]]owy składnik [[Atmosfera|atmosfery]] biorący udział w [[Efekt cieplarniany|efekcie cieplarnianym]].

{{Wykres:Emisja CO2 na świecie}}

Gazy cieplarniane przepuszczają większość docierającego do planety elektromagnetycznego [[Promieniowanie słoneczne|promieniowania słonecznego]] (zwanego krótkofalowym), a pochłaniają [[Podczerwień|promieniowanie podczerwone]] (zwane długofalowym) z [[planeta|planety]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Greenhouse gases - AMS Glossary |data dostępu = 2018-09-18 |opublikowany = glossary.ametsoc.org |url = http://glossary.ametsoc.org/wiki/Greenhouse_gases |język = en}}</ref>. Z powodu utrudnienia ucieczki energii w przestrzeń kosmiczną, średnia temperatura atmosfery i powierzchni planety są podwyższone<ref>{{Cytuj |autor = Marcin Popkiewicz; Aleksandra Kardaś; [[Szymon Malinowski]] |tytuł = Efekt cieplarniany - jak to działa |data = 2015-01-12 |data dostępu = 2018-09-18 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/efekt-cieplarniany-jak-to-dziala-70 |język = pl}}</ref>. W [[Atmosfera Ziemi|atmosferze ziemskiej]] gazy cieplarniane obecne są zarówno w wyniku naturalnych procesów, jak i na skutek działalności człowieka.

== Gazy cieplarniane ==
Do gazów cieplarnianych na [[Ziemia|Ziemi]] zalicza się:
* [[para wodna (meteorologia)|parę wodną]] (najpowszechniejszy z gazów cieplarnianych w [[troposferze]])
* [[dwutlenek węgla]] (CO2)
* [[metan]] (CH4)
* [[freony]] (CFC)
* [[Tlenek diazotu|podtlenek azotu]] (N2O)
* [[Halony|halon]]
* [[gazy przemysłowe]] (HFC, [[Fluorokarbony|PFC]], [[Heksafluorek siarki|SF6]])
* [[ozon]].

Wkład gazu w efekt cieplarniany zależy od jego zdolności pochłaniania promieniowania podczerwonego i stężenia tego gazu w atmosferze. Przykładowo, metan silniej niż dwutlenek węgla pochłania promieniowanie podczerwone, ale w atmosferze jest go znacznie mniej, z czego wynika mniejszy udział tego gazu w efekcie cieplarnianym. Wielkością charakteryzującą możliwość wpływania wybranej substancji na efekt cieplarniany jest [[potencjał tworzenia efektu cieplarnianego]].

== Wkład poszczególnych gazów w efekt cieplarniany na Ziemi ==
[[Plik:Annual greenhouse gas index, 1979-2008 (EPA, 2010). Indicator of radiative forcing.png|thumb|350px|Zawartość gazów cieplarnianych w atmosferze ziemskiej w stosunku do roku 1990]]
{{osobny artykuł|Globalne ocieplenie}}
Gazy według ich bezpośredniego wpływu na efekt cieplarniany<ref name="kiehl197">{{Cytuj | autor= J.T. Kiehl, Kevin E. Trenberth | tytuł = Earth’s annual global mean energy budget | doi=10.1175/1520-0477(1997)078<0197:EAGMEB>2.0.CO;2 | czasopismo = Bulletin of the American Meteorological Society | wolumin = 78 | s= 197–208 | data = 2018-12-09}}</ref>:

{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Związek chemiczny

! style="text-align:left;"| Wzór chemiczny

! Stężenie w
[[Atmosfera Ziemi#Skład|atmosferze]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www3.epa.gov/climatechange/science/indicators/ghg/ghg-concentrations.html | tytuł = Climate Change Indicators in the United States | data dostępu = 2015-12-14}}</ref> (w [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppm]])
! Udział
(%)
|-
| '''[[Para wodna#Para wodna w atmosferze Ziemi|Para wodna]] i chmury''' || {{chem|H|2|O}} || 10–50,000(A) || '''36–72%'''
|-
| '''[[Dwutlenek węgla#Dwutlenek węgla w atmosferze|Dwutlenek węgla]]''' || {{chem|CO|2|}} || ~400 || '''9–26%'''
|-
| '''[[Metan#Wpływ na atmosferę|Metan]]''' || {{chem|CH|4}} || ~1.8 || '''4–9%'''
|-
| '''[[Ozonosfera|Ozon]]''' || {{chem|O|3}} || 2–8(B) || '''3–7%'''
|-
! colspan=4 style="font-size: 0.85em; padding: 5px 2px 5px 10px; text-align: left; font-weight: normal;"| '''Notatka:'''

(A) Ilość pary wodnej znacznie zmienia się w zależności od miejsca i warunków atmosferycznych<ref>Wallace, John M. and Peter V. Hobbs. Atmospheric Science; ''An Introductory Survey''.Elsevier. Second Edition, 2006. {{ISBN|978-0-12-732951-2}}. Chapter 1.</ref>

(B) Stężenie w stratosferze. Około 90% ozonu w atmosferze znajduje się w stratosferze.
|}

== Koncentracje i emisje gazów cieplarnianych na Ziemi ==
=== Para wodna (H2O) ===
{{Osobny artykuł|Para wodna (meteorologia)|Cykl hydrologiczny}}
Głównym źródłem pary wodnej w atmosferze jest [[parowanie]] globalnego [[ocean]]u, mniejszych zbiorników wodnych ([[Morze|morza]], [[Jezioro|jeziora]]) i roślinności ([[transpiracja]]). Zawartość pary wodnej w atmosferze zależy od jej średniej temperatury: w przypadku wzrostu temperatury koncentracja pary wodnej rośnie, w przypadku ochłodzenia - spada. Niektórzy uważają, że człowiek nie jest w stanie trwale wpłynąć na średnią koncentrację pary wodnej w atmosferze: ewentualne niedobory zostaną szybko uzupełnione przez parowanie z ogromnego rezerwuaru, jakim jest ocean, ewentualne lokalne nadwyżki (np. związane z użyciem [[Chłodnia kominowa|chłodni kominowych]]) skończą się powstaniem zachmurzenia, opadów i wycofaniem nadmiaru pary z atmosfery<ref name=":2">{{Cytuj |autor = Popkiewicz, Marcin, Kardaś, Aleksandra., Malinowski, Szymon Piotr., Wydawnictwo Sonia Draga., GAB Doradztwo Wydawnicze Grzegorz Boguta. |tytuł = Nauka o klimacie |data = 2019 |data dostępu = 2019-02-13 |isbn = 9788381106597 |wydanie = II poprawione |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Nieoczywiste |oclc = 1084540251}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Aleksandra Kardaś |tytuł = Mit: parowanie zrównoważy wzrost poziomu morza |data = 2017-05-31 |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-parowanie-zrownowazy-wzrost-poziomu-morza-121}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Skeptical Science |tytuł = Mit: Para wodna jest najważniejszym gazem cieplarnianym |data = 2013-09-27 |data dostępu = 2019-02-13 |inni = Marcin Popkiewicz (tłum.) |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-para-wodna-jest-najwazniejszym-gazem-cieplarnianym-32?t=2}}</ref>. Bezspornym jest fakt, że podczas spalania człowiek wytwarza parę wodną podobnie jak dwutlenek węgla, a podgrzewanie ziemi i atmosfery zwiększa zawartość pary wodnej w powietrzu - wzrost prężności pary wodnej jest wyraźnie widoczny w zakresie temperatur 0 do +40 st. C (Sienko MJ, Plane RA: ''Chemia - Podstawy i zastosowania''. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1993). Protokół z Kyoto 1997 (załącznik A) arbitralnie wyłączył parę wodną z grupy gazów cieplarnianych (https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20052031684/O/D20051684.pdf)

=== Dwutlenek węgla (CO2) ===
{{Osobny artykuł|Dwutlenek węgla w atmosferze Ziemi}}
[[Rdzeń lodowy|Badania rdzeni lodowych]] pokazują, że w ciągu ostatnich 800 000 lat (do czasu [[Rewolucja przemysłowa|rewolucji przemysłowej]]) koncentracja dwutlenku węgla w atmosferze wahała się w granicach od 170ppm (podczas epok lodowych) do 300ppm (podczas interglacjałów)<ref name=":2" /><ref>{{Cytuj |tytuł = The Keeling Curve |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = The Keeling Curve |url = http://scripps.ucsd.edu/programs/keelingcurve |język = en}}</ref>. Badania rdzeni antarktycznych pokazują jednak, że wzrost temperatury nie jest ściśle powiązany czasowo ze zmianami stężenia dwutlenku: przed ostatnim zlodowaceniem (415-416 tys. lat p.n.e.) temperatura zaczęła spadać, a stężenie dwutlenku węgla przez kilkaset lat nadal rosło (projekt EPICA), podobnie korelacja temperatura/CO2 była zaburzona 12-18 tys. lat temu  (''Stocker T. 2022. High-resolution reconstruction of atmospheric CO2 concentrations during the last interglacial based on the EDC ice core)''. Od roku 1750 człowiek doprowadził do znacznego zwiększenia stężenia [[Dwutlenek węgla|dwutlenku węgla]] i innych gazów cieplarnianych w atmosferze<ref name="naukaoklimacie">{{Cytuj |tytuł = Mit: Nauka nie jest zgodna w temacie globalnego ocieplenia. |data dostępu = 2015-12-14 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/fakty-i-mity/mit-nauka-nie-jest-zgodna-w-temacie-globalnego-ocieplenia-7}}</ref>. Według danych [[Światowa Organizacja Meteorologiczna|Światowej Organizacji Meteorologicznej]], w roku 2017 koncentracja [[Dwutlenek węgla|dwutlenku węgla]] wyniosła 405,5±0,1 [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppm]] (wzrost o 46% czyli ok. 127 [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppm]] względem roku 1750)<ref name=":1">{{Cytuj |autor = GAW |tytuł = WMO Greenhouse Gas Bulletin (GHG Bulletin) |data = 2018 |data dostępu = 2019-02-13 |issn = 2078-0796 |wolumin = 14 |opublikowany = library.wmo.int |url = https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=5455}}</ref>.

==== Źródła naturalne ====
Ilość [[Dwutlenek węgla|dwutlenku węgla]] wydzielanego do [[Atmosfera Ziemi|atmosfery ziemskiej]] ze źródeł naturalnych jest 20 razy większa od emisji pochodzenia antropogenicznego (związanej z aktywnością ludzką){{r|grida-climate}}. Występowanie innych od powyższych danych wynika z odmiennego zdefiniowania naturalnych źródeł emisji gazów cieplarnianych. Antropogeniczna emisja dwutlenku węgla jest pięciokrotnie mniejsza od naturalnej, zdefiniowanej jako działalność wulkaniczna i procesy zachodzące w glebie{{r|antropo}}. Naturalne emisje dwutlenku węgla są kompensowane przez naturalne procesy jego pochłaniania, takie jak np. [[wietrzenie|wietrzenie skał]] i [[fotosynteza]]<ref name=":0" />. W efekcie przed początkiem okresu masowego spalania [[Paliwa kopalne|paliw kopalnych]] przez człowieka ilości dwutlenku węgla dostarczanego i odbieranego z atmosfery równoważyły się, przez co jego stężenie atmosferyczne pozostawało na poziomie 260–280 [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppm]] w czasie 10 000 lat między maksimum [[Zlodowacenie północnopolskie|ostatniego zlodowacenia]] a początkiem [[Rewolucja przemysłowa|rewolucji przemysłowej]]{{r|ipcc-chapter7}}.

Do naturalnych źródeł emisji dwutlenku węgla zalicza się między innymi<ref name=":0">{{Cytuj |autor = IPCC |rozdział = Carbon and Other Biogeochemical Cycles |tytuł = Climate Change 2013 - The Physical Science Basis |czasopismo = Cambridge Core |data = 2009 |data dostępu = 2018-09-18 |doi = 10.1017/cbo9781107415324 |url = https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2013-the-physical-science-basis/BE9453E500DEF3640B383BADDC332C3E |język = en}}</ref>:
* zbiorniki wodne (uwalnianie rozpuszczonego w niej CO2),
* aktywność biologiczną [[Flora|flory]] i [[Fauna|fauny]] (oddychanie i procesy rozkładu - w tym reakcje chemiczne w glebie i torfowiskach),
* aktywność wulkaniczną – emisje gazów. Wielkości emisji gazów wulkanicznych różnią się znacznie w czasie{{r|sciencemag}}.

==== Źródła antropogeniczne ====
{{osobny artykuł|Lista państw według rocznej emisji CO2}}
Do źródeł emisji powodowanych działalnością człowieka zalicza się przede wszystkim<ref name=":3">{{Cytuj |autor = Corinne Le Quéré, Robbie M. Andrew, Pierre Friedlingstein, Stephen Sitch, Judith Hauck |tytuł = Global Carbon Budget 2018 |czasopismo = Earth System Science Data |data = 2018-12-05 |data dostępu = 2019-02-13 |issn = 1866-3516 |wolumin = 10 |numer = 4 |s = 2141–2194 |doi = 10.5194/essd-10-2141-2018 |url = https://www.earth-syst-sci-data.net/10/2141/2018/ |język = en}}</ref>:
* spalanie [[Paliwa kopalne|paliw kopalnych]],
* produkcję [[cement]]u i innych substancji z [[Węglany|węglanów]],
* użytkowanie lądu, szczególnie [[wylesianie]] lub wysuszanie [[Mokradło|mokradeł]]<ref name=":4">{{Cytuj |autor = Wiktor Kotowski, Ewa Jabłońska, Łukasz Kozub, Izabela Jaszczuk, Piotr Panek |tytuł = Mokradła a zmiany klimatu. Materiały dla mediów -Światowy Dzień Mokradeł 2019 |data = 01-2019 |url = https://bagna.pl/images/WWD/WWD_2019_press_pack_final.pdf}}</ref>.

Ogólnoświatowa emisja dwutlenku węgla związana ze spalaniem paliw kopalnych i produkcją cementu wyniosła w roku 2017 36,2 mld t (27% [[Chiny]], 15% [[Stany Zjednoczone|USA]], 10% [[Unia Europejska]], 7% [[Indie]], 42% reszta świata)<ref name=":5">{{Cytuj |autor = Corinne Le Quéré, Robbie M. Andrew, Pierre Friedlingstein, Stephen Sitch, Julia Pongratz |tytuł = Global Carbon Budget 2018 |czasopismo = Earth System Science Data |data = 2018 |wolumin = 10 |numer = 4 |s = 2141-2194 |doi = 10.5194/essd-10-2141-2018 |język = en}}</ref>. 40% tych emisji związane było z użyciem węgla kamiennego, 35% - ropy naftowej, 20% - gazu ziemnego, 4% - z produkcją cementu a 1% - z [[Pochodnia gazowa|pochodniami gazowymi]]<ref name=":5" />. Emisja CO2 w 2017 wzrosła o 1,6% w stosunku do 2016 roku<ref name="jackson">{{Cytuj |autor = R.B. Jackson, C. Le Quéré, R.M. Andrew, J.G. Canadell, J.I. Korsbakken, Z. Liu, G.P. Peters, B. Zheng |tytuł = Global energy growth is outpacing decarbonization |czasopismo = Environmental Research Letters |data = 2018 |wolumin = 13 |numer = 12 |s = 405–448 |doi = 10.1088/1748-9326/aaf303 |język = en}}</ref>.

Emisje związane ze zmianami użytkowania terenu (wylesianiem, wysuszaniem mokradeł itd.) wyniosły w roku 2017 ok. 5,13 mld t<ref name=":5" />.

W [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]] w 2005 r. z ogólnej emisji 4543 mln t na sektor energetyczny przypadło 1569,4 mln t; transport 1246,6 mln t; przemysł 942,9 mln t; gospodarstwa domowe 482,0 mln t; usługi 276,5 mln t; inne 26,0 mln t{{r|elektro}}.
Ogółem emisja CO2 od roku bazowego [[Protokół z Kioto|protokołu z Kioto]] (1990) wzrosła ok. 49%{{r|Global}}.

===== Polska =====
Nie uwzględniając użytkowania lasów i gruntów emisja CO2 w 1988 r. była najwyższa i osiągnęła 565 mln t ekwiwalentu CO2. W latach 1988–1990 emisja ta spadła do 454 mln t ekwiwalentu CO2 rocznie. Od 1999 r. poziom ten nie przekracza 400 mln t ekwiwalentu CO2 rocznie. W roku 2017 polskie emisje związane ze spalaniem paliw kopalnych i produkcją cementu wyniosły w sumie ok. 322 mln t CO2 (za 62% odpowiadało spalanie węgla, 24% - ropy, 12% - gazu, 2% - produkcja cementu)<ref>{{Cytuj |autor = Aleksandra Kardaś |tytuł = Emisje CO2 dalej rosną - budżet węglowy 2018 |data = 2018-12-18 |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/emisje-co2-dalej-rosna-budzet-weglowy-2018-338}}</ref>.

=== Metan (CH4) ===
Wraz z nastaniem [[Rewolucja przemysłowa|rewolucji przemysłowej]] rozpoczął się szybki wzrost koncentracji [[metan]]u w atmosferze. W połowie lat osiemdziesiątych XX wieku, gdy stężenie gazu osiągnęło 1650 [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppb]], wzrost spowolnił, a między rokiem 2000 i 2006 r. całkowicie ustał<ref name=":0" />. Od roku 2006 ponownie obserwuje się jednak wzrost koncentracji metanu w atmosferze<ref name=":0" />: według danych [[Światowa Organizacja Meteorologiczna|Światowej Organizacji Meteorologicznej]], w roku 2017 stężenie [[Metan|CH4]] wyniosło 1859±2 [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppb]] (wzrost o 157% czyli ok. 1138 [[Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości|ppb]] względem roku 1750)<ref name=":1" />. Przyczyny ostatniego przyrostu ilości metanu w atmosferze są tematem badań<ref>{{Cytuj |autor = Aleksandra Kardaś |tytuł = Nieoczywisty metan |data = 2016-12-14 |data dostępu = 2018-09-18 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/nieoczywisty-metan-205 |język = pl}}</ref>. Analizy składu [[Izotopy|izotopowego]] wskazują, że jest on efektem aktywności bakterii (np. w bagnach, zbiornikach słodkiej wody, na wysypiskach i w związku z rolnictwem)<ref>{{Cytuj |autor = Stefan Schwietzke, Owen A. Sherwood, Lori M. P. Bruhwiler, John B. Miller, Giuseppe Etiope |tytuł = Upward revision of global fossil fuel methane emissions based on isotope database |czasopismo = [[Nature]] |data = 2016-10-05 |data dostępu = 2018-09-18 |issn = 0028-0836 |wolumin = 538 |numer = 7623 |s = 88–91 |doi = 10.1038/nature19797 |url = http://www.nature.com/articles/nature19797 |język = en}}</ref>.

==== Źródła naturalne ====
Do naturalnych źródeł metanu zalicza się przede wszystkim<ref name=":6">{{Cytuj |autor = Marielle Saunois, Philippe Bousquet, Ben Poulter, Anna Peregon, Philippe Ciais |tytuł = The global methane budget 2000–2012 |czasopismo = Earth System Science Data |data = 2016-12-12 |data dostępu = 2019-02-13 |issn = 1866-3516 |wolumin = 8 |numer = 2 |s = 697–751 |doi = 10.5194/essd-8-697-2016 |url = https://www.earth-syst-sci-data.net/8/697/2016/ |język = en}}</ref>:
* mokradła<ref name=":4" /><ref>{{Cytuj |autor = Anna Sierpińska |tytuł = Torfowiska: ważny gracz światowego cyklu węglowego |data = 2017-06-04 |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/torfowiska-wazny-gracz-swiatowego-cyklu-weglowego-232}}</ref>,
* źródła geologiczne (naturalne uwalnianie metanu z głębi Ziemi),
* wody słodkie (gnicie szczątków organicznych),
* termity,
* pożary roślinności,
* wieloletnią zmarzlinę i [[klatrat metanu|klatraty metanu]]<ref>{{Cytuj |autor = Anna Sierpińska |tytuł = Topnienie zmarzliny niszczy lądowe magazyny węgla |data = 2017-09-06 |data dostępu = 2019-02-13 |opublikowany = naukaoklimacie.pl |url = http://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/topnienie-zmarzliny-niszczy-ladowe-magazyny-wegla-243}}</ref>.

W latach 2003–2012 średnie roczne emisje metanu z mokradeł wyniosły prawdopodobnie 167 (między 127 a 202) mln ton CH4, a z pozostałych źródeł naturalnych w sumie 64 (między 21 a 132) mln ton CH4<ref name=":6" />.

==== Źródła antropogeniczne ====
Do źródeł metanu związanych z działalnością człowieka zalicza się przede wszystkim<ref name=":0" /><ref name=":6" />:
* wydobycie i użycie [[Paliwa kopalne|paliw kopalnych]],
* hodowlę [[Przeżuwacze|przeżuwaczy]],
* wysypiska i odpady,
* pola [[ryż]]owe,
* spalanie biomasy.

W latach 2003–2012 średnie roczne emisje metanu związane z wydobyciem i użyciem paliw kopalnych wyniosły prawdopodobnie 105 (między 77 a 133) mln ton CH4, a związane z rolnictwem - 188 (między 115 a 243) mln ton<ref name=":6" />.

=== Podtlenek azotu (N2O) ===
Według danych [[Światowa Organizacja Meteorologiczna|Światowej Organizacji Meteorologicznej]] w roku 2017 średnia koncentracja [[Tlenek diazotu|podtlenku azotu]] wyniosła 329,9±0,1ppb, czyli o 22% więcej niż w czasach przed [[Rewolucja przemysłowa|rewolucją przemysłową]]<ref name=":1" />. Najistotniejszym źródłem tego związku jest [[rolnictwo]] – [[nawozy azotowe]] niepobrane przez [[rośliny]] są przekształcane przez [[mikroorganizm]]y w [[tlenek azotu]]<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
<references>
# <ref name="antropo">{{Cytuj książkę | autor = Kucowski J. | autor2 = Laudyn D. | autor3 = Przekwas M., Wyd. [[Wydawnictwa Naukowo-Techniczne|WNT]] | tytuł = Energetyka a ochrona środowiska | miejsce = Warszawa | rok = 1993}}</ref>
# <ref name="elektro">{{Cytuj stronę | url = https://elektroenergetyka.pl/upload/file/2008/12/elektroenergetyka_nr_08_12_1.pdf | tytuł = Powstrzymanie zmian klimatycznych – konieczność czy kosztowne fanaberie | autor = Leszek Szczygieł | opublikowany = www.elektroenergetyka.pl | strony = 805 | data dostępu = 2009-04-23}}</ref>
# <ref name="Global">{{Cytuj stronę | url = http://www.tyndall.ac.uk/communication/news-archive/2011/global-carbon-emissions-reach-record-10-billion-tonnes-threatening-t | tytuł = Global carbon emissions reach record 10 billion tonnes – threatening two degree target | rok = 2011 | język = en | data dostępu = 2011-12-05 | archiwum = https://web.archive.org/web/20161021090520/http://www.tyndall.ac.uk/communication/news-archive/2011/global-carbon-emissions-reach-record-10-billion-tonnes-threatening-t | zarchiwizowano = 2016-10-21}}</ref>
# <ref name="grida-climate">{{Cytuj stronę | url = http://www.grida.no/publications/vg/climate/ | tytuł = Vital Climate Graphics | opublikowany = UNEP/GRID-Arendal | język = en}}</ref>
# <ref name="ipcc-chapter7">{{Cytuj książkę| autor = Solomon, S., D. Qin, M. Manning, Z. Chen, M. Marquis, K.B. Averyt, M. Tignor and H.L. Miller (eds.) | tytuł = Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change | url = http://web.archive.org/web/20181025014617/http://www.ipcc.ch:80/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf | rok = 2007. | rozdział = Chapter 7. Couplings Between Changes in the Climate System and Biogeochemistry | miejsce = [[Cambridge]], United Kingdom and New York, NY, USA | wydawca = [[Cambridge University Press]] | isbn = 978-0-521-88009-1 | język = en}}</ref>
# <ref name="sciencemag">{{Cytuj | autor = Hoffmann, PF; AJ Kaufman; GP Halverson; DP Schrag | tytuł = A neoproterozoic snowball earth | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/281/5381/1342?ijkey=48d78da67bab492803c333f50c0dd84fbbef109c | data = 1998 | język = en}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
{{commonscat|Greenhouse gases|Gazy cieplarniane}}
{{wikisłownik|gaz cieplarniany|GHG}}
* [http://www.globalcarbonproject.org/ Global Carbon Project] – aktualne dane o emisjach dwutlenku węgla i metanu (w tym atlas emisji CO2)
* [https://public.wmo.int/en/resources/library/wmo-greenhouse-gas-bulletin WMO Greenhouse Gas Bulletin (published annually)] – Biuletyn Światowej Organizacji Meteorologicznej o Gazach Cieplarnianych
* [https://naukaoklimacie.pl/aktualnosci/efekt-cieplarniany-dla-sredniozaawansowanych-2-gazy-cieplarniane-i-ich-cechy-410/ Gazy cieplarniane i ich cechy] - artykuł popularnonaukowy w serwisie "Nauka o klimacie"
* [https://klimatyczneabc.uw.edu.pl/#h.1s9s0udkz8iq Skąd się biorą antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych?] - rozdział z podręcznika "Klimatyczne ABC"

{{Globalne ocieplenie}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gazy cieplarniane| ]]


text:
# Oliver Kgadime Matsepe
Oliver Kgadime Matsepe (ur. 1932, zm. 1974) – południowoafrykański pisarz i poeta.
Pracował jako tłumacz sądowy, pisał w języku północnym sotho; dwukrotnie nagradzany przez Południowoafrykańską Akademię Sztuki i Nauki (1964 i 1973). W swoich utworach łączył motywy tradycyjne z elementami wywodzącymi się z chrześcijaństwa.

title: Oliver Kgadime Matsepe

wikitext:
'''Oliver Kgadime Matsepe''' (ur. [[1932]], zm. [[1974]]) – południowoafrykański pisarz i poeta.

Pracował jako tłumacz sądowy, pisał w [[Język północny sotho|języku północnym sotho]]; dwukrotnie nagradzany przez Południowoafrykańską Akademię Sztuki i Nauki (1964 i 1973)<ref>{{Cytuj książkę  | nazwisko = Gąsowski | imię = Andrzej | tytuł = RPA   | data = 2006 | wydawca = Wydawnictwo Trio | miejsce = Warszawa | isbn = 9788374360388 | strony =  457}}</ref>. W swoich utworach łączył motywy tradycyjne z elementami wywodzącymi się z [[Chrześcijaństwo|chrześcijaństwa]]<ref>{{Cytuj książkę  | nazwisko = Gąsowski | imię = Andrzej | tytuł = RPA   | data = 2006 | wydawca = Wydawnictwo Trio | miejsce = Warszawa | isbn = 9788374360388 | strony =  364}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Matsepe, Oliver Kgadime}}
[[Kategoria:Poeci]]
[[Kategoria:Południowoafrykańscy pisarze]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1932]]
[[Kategoria:Zmarli w 1974]]


text:
# Alabana
Alabana (cyr. Алабана) – wieś w Serbii, w okręgu toplickim, w gminie Blace. W 2011 roku liczyła 93 mieszkańców.

title: Alabana

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Alabana
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Алабана}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Serbia
 |1. jednostka administracyjna = [[Okręg toplicki|toplicki]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Blace|Blace]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 93{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Alabana''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Алабана) – [[wieś]] w [[Serbia|Serbii]], w [[Okręg toplicki|okręgu toplickim]], w [[Gmina Blace|gminie Blace]]. W 2011 roku liczyła 93 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/Popis2011/Knjiga20.pdf|tytuł=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2011. u Republici Srbiji|opublikowany=Republički zavod za statistiku|język=sr|data dostępu=2019-09-01}}</ref>
}}

{{Gmina Blace}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w okręgu toplickim]]

title: AlabanaАлабана

Państwo: Serbia

Okręg: toplicki

Gmina: Blace


text:
# Achdut ha-Awoda
Achdut ha-Awoda (hebr. אחדות העבודה, Jedność Pracy) – izraelska lewicowa syjonistyczna partia polityczna, jedna z poprzedniczek Izraelskiej Partii Pracy.

## Historia
Pierwotnie Achdut ha-Awoda została założona w Palestynie w 1919 roku; jej liderem był Dawid Ben Gurion. Następnie w 1930 roku połączyła się z prawym skrzydłem Poalej Syjon, tworząc Mapai. W ten sposób zakończyła swą działalność. Została ona reaktywowana w 1946 roku po tym, jak miał miejsce rozłam w łonie Mapai. W 1948 roku zjednoczyła się z Mapam i startowała w wyborach 1949 i 1951 roku jako część tego ugrupowania. W czasie urzędowania drugiego Knesetu (1951–1955) grupa deputowanych, w składzie której znaleźli się Mosze Aram, Jisra’el Bar-Jehuda, Jicchak Ben Aharon i Aharon Zisling odłączyła się od Mapam i utworzyła organizację o nazwie Achdut ha-Awoda – Poale Zion. Nie zostali jednak uznani przez przewodniczącego izby za osobną frakcję parlamentarną.
W wyborach 1955 roku partia wystartowała samodzielnie, uzyskując 10 mandatów, co oznaczało 5. wynik wyborczy. W czasie trwania kadencji trzeciego Knesetu (1955–1959) Achdut ha-Awoda wchodziła w skład koalicji rządowej Dawida Ben Guriona. Członek tego ugrupowania Nachum Nir został przewodniczącym Knesetu (speakerem), Bar-Jehuda był ministrem spraw wewnętrznych, a Mosze Karmel objął resort transportu. Jednakże Achdut ha-Awoda była odpowiedzialna za upadek rządu w 1959 roku, kiedy to jej deputowani wraz z kolegami z koalicyjnego Mapam głosowali przeciwko decyzji rządu o sprzedaży broni do Niemiec Zachodnich, jednocześnie odmawiając wyjścia z koalicji rządowej.
Po wyborach 1959 roku stan posiadania partii w parlamencie został zredukowany do 7 mandatów. Achdut ha-Awoda ponownie weszła w skład koalicji rządowej i pozostawała w niej aż do upadku gabinetu w 1961 roku. W tym czasie Ben-Aharon był ministrem transportu. Wyniki wyborów 1961 roku przyniosły zysk w postaci jednego mandatu więcej, a samo ugrupowanie było częścią kolejnych trzech koalicji rządowych powstałych w trakcie trwania kadencji piątego Knesetu (1961–1965); w tym czasie Jigal Allon był ministrem pracy, a swoje posady ministerialne zachowali też Ben-Aharon i Bar-Yehuda.
Przed wyborami 1965 roku, partia zawiązała sojusz z Mapai, tworząc Koalicję Pracy (Ma’arach). Nowe ugrupowanie zdobyło 45 miejsc w parlamencie, zwiększając swój stan posiadania do 63, gdy Mapam i Rafi zjednoczyły się z nim w 1968 roku. Mapai, Achdut ha-Awoda i Rafi połączyły się, tworząc nową Koalicję Pracy, która w późniejszym czasie przekształciła się w Izraelską Partię Pracy. W ten sposób tworzące ją podmiot zakończyły samodzielną działalność.

## Wyniki wyborcze
|  | Wybory * | Liczba mandatów | Miejsce | Liczba głosów | Procent głosów |
|  | -------- | --------------- | ------- | ------------- | -------------- |
|  | 1955     | 10              | 5.      | 69,475        | 8.2%           |
|  | 1959     | 7               | 6.      | 58,043        | 6.0%           |
|  | 1961     | 8               | 6.      | 66,170        | 6.6%           |

* Uwzględniono tylko samodzielne starty w wyborach Achdut ha-Awoda.

## Politycy

### Posłowie wtrzecim Knesecie
Posłowie wybrani w wyborach w 1955: Awraham Abbas, Jisra’el Bar-Jehuda, Jisra’el Galili, Mosze Aram, Cippora Laskow, Rut Haktin, Jigal Allon, Jicchak Ben Aharon, Jicchak Tabenkin, Ze’ew Cur
Posłowie, którzy weszli do Knesetu w trakcie trwania kadencji: Nachum Nir, Mosze Karmel, Jerachmi’el Asa

title: Achdut ha-Awoda

wikitext:
{{Partia polityczna infobox
 |nazwa                      = Achdut ha-Awoda
 |nazwa oryginalna           = אחדות העבודה
 |logo                       = AhdutHaAvoda.png
 |opis logo                  =
 |alt logo                   =
 |państwo                    = ISR
 |skrót                      =
 |lider                      =
 |przewodniczący             =
 |prezes                     =
 |data założenia             = 1919
 |data rozwiązania           = 23 stycznia 1968
 |adres siedziby             =
 |partie członkowskie        =
 |ideologia polityczna       = [[syjonizm socjalistyczny]]
 |poglądy gospodarcze        =
 |liczba członków            =
 |członkostwo międzynarodowe =
 |organizacja młodzieżowa    =
 |barwy                      =
 |posłowie                   =
 |senatorowie                =
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Achdut ha-Awoda''' ([[język hebrajski|hebr.]] אחדות העבודה, ''Jedność Pracy'') – [[izrael]]ska [[lewica|lewicowa]] [[syjonizm|syjonistyczna]] [[partia polityczna]], jedna z poprzedniczek [[Izraelska Partia Pracy|Izraelskiej Partii Pracy]].

== Historia ==
Pierwotnie Achdut ha-Awoda została założona w [[Palestyna|Palestynie]] w 1919 roku; jej liderem był [[Dawid Ben Gurion]]. Następnie w 1930 roku połączyła się z prawym skrzydłem ''[[Poalej Syjon]]'', tworząc [[Mapai]]. W ten sposób zakończyła swą działalność. Została ona reaktywowana w 1946 roku po tym, jak miał miejsce rozłam w łonie Mapai. W 1948 roku zjednoczyła się z ''[[Mapam]]'' i startowała w [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1949 roku|wyborach 1949]] i [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1951 roku|1951 roku]] jako część tego ugrupowania. W czasie urzędowania drugiego Knesetu (1951–1955) grupa deputowanych, w składzie której znaleźli się [[Mosze Aram]], [[Jisra’el Bar-Jehuda]], [[Jicchak Ben Aharon]] i [[Aharon Zisling]] odłączyła się od ''Mapam'' i utworzyła organizację o nazwie ''Achdut ha-Awoda – Poale Zion''. Nie zostali jednak uznani przez przewodniczącego izby za osobną frakcję parlamentarną.

W [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1955 roku|wyborach 1955 roku]] partia wystartowała samodzielnie, uzyskując 10 mandatów, co oznaczało 5. wynik wyborczy. W czasie trwania kadencji trzeciego [[Kneset]]u (1955–1959) Achdut ha-Awoda wchodziła w skład koalicji rządowej Dawida Ben Guriona. Członek tego ugrupowania [[Nachum Nir]] został przewodniczącym Knesetu (''speakerem''), Bar-Jehuda był ministrem spraw wewnętrznych, a [[Mosze Karmel]] objął resort transportu. Jednakże Achdut ha-Awoda była odpowiedzialna za upadek rządu w 1959 roku, kiedy to jej deputowani wraz z kolegami z koalicyjnego ''Mapam'' głosowali przeciwko decyzji rządu o sprzedaży broni do [[Republika Federalna Niemiec (1949–1990)|Niemiec Zachodnich]], jednocześnie odmawiając wyjścia z koalicji rządowej.

Po [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1959 roku|wyborach 1959 roku]] stan posiadania partii w parlamencie został zredukowany do 7 mandatów. Achdut ha-Awoda ponownie weszła w skład koalicji rządowej i pozostawała w niej aż do upadku gabinetu w 1961 roku. W tym czasie Ben-Aharon był ministrem transportu. Wyniki [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1961 roku|wyborów 1961 roku]] przyniosły zysk w postaci jednego mandatu więcej, a samo ugrupowanie było częścią kolejnych trzech koalicji rządowych powstałych w trakcie trwania kadencji piątego Knesetu (1961–1965); w tym czasie [[Jigal Allon]] był ministrem pracy, a swoje posady ministerialne zachowali też Ben-Aharon i Bar-Yehuda.

Przed [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1965 roku|wyborami 1965 roku]], partia zawiązała sojusz z Mapai, tworząc [[Koalicja Pracy|Koalicję Pracy]] (''Ma’arach''). Nowe ugrupowanie zdobyło 45 miejsc w parlamencie, zwiększając swój stan posiadania do 63, gdy ''Mapam'' i [[Rafi (partia)|Rafi]] zjednoczyły się z nim w 1968 roku. Mapai, Achdut ha-Awoda i Rafi połączyły się, tworząc nową Koalicję Pracy, która w późniejszym czasie przekształciła się w Izraelską Partię Pracy. W ten sposób tworzące ją podmiot zakończyły samodzielną działalność.

== Wyniki wyborcze ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; font-size: 95%;"
|- bgcolor="#cccccc"
!width=5|
! | Wybory *
! | Liczba mandatów
! | Miejsce
! | Liczba głosów
! | Procent głosów
|-
|bgcolor="#CC0000"|
| [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1955 roku|1955]]
|align="center"| 10
|align="center"| 5.
|align="center"| 69,475
|align="center"| 8.2%
|-
|bgcolor="#CC0000"|
| [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1959 roku|1959]]
|align="center"| 7
|align="center"| 6.
|align="center"| 58,043
|align="center"| 6.0%
|-
|bgcolor="#CC0000"|
| [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1961 roku|1961]]
|align="center"| 8
|align="center"| 6.
|align="center"| 66,170
|align="center"| 6.6%
|}
<small>* Uwzględniono tylko samodzielne starty w wyborach Achdut ha-Awoda.</small>

== Politycy ==
{{Kategoria główna|Politycy Achdut ha-Awoda}}

=== Posłowie w [[Trzeci Kneset (1955–1959)|trzecim Knesecie]] ===
Posłowie wybrani w [[Wybory parlamentarne w Izraelu w 1955 roku|wyborach w 1955]]<ref name=kneset3>{{Cytuj stronę |url = https://www.knesset.gov.il/mk/eng/mkindexbyknesset_eng.asp?knesset=3 |tytuł = Members of the Third Knesset |opublikowany = knesset.gov.il |język = en |data dostępu = 2017-04-01}}</ref>: [[Awraham Abbas]], [[Jisra’el Bar-Jehuda]], [[Jisra’el Galili]], [[Mosze Aram]], [[Cippora Laskow]], [[Rut Haktin]], [[Jigal Allon]], [[Jicchak Ben Aharon]], [[Jicchak Tabenkin]], [[Ze’ew Cur]]

Posłowie, którzy weszli do Knesetu w trakcie trwania kadencji<ref name=kneset3 />: [[Nachum Nir]], [[Mosze Karmel]], [[Jerachmi’el Asa]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Mahler Gregory S., ''Kneset: parlament w systemie politycznym Izraela'', Warszawa 1996

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.knesset.gov.il/faction/eng/FactionPage_eng.asp?PG=80 ''Achdut ha-Awoda'' na oficjalnej stronie Knesetu (j. angielski)]
* [http://www.zionism-israel.com/dic/achdut_haavoda.htm ''Achdut ha-Awoda'' na stronie ''Zionism and Israel – Encyclopedic Dictionary'']

{{Partie polityczne w Izraelu}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Historyczne partie i ugrupowania w Izraelu]]
[[Kategoria:Izraelskie partie socjalistyczne i socjaldemokratyczne]]
[[Kategoria:Achdut ha-Awoda| ]]

title: Achdut ha-Awodaאחדות העבודה

Państwo: Izrael

Data rozwiązania: 23 stycznia 1968

Ideologia polityczna: syjonizm socjalistyczny


text:
# I liga paragwajska w piłce nożnej (1947)
Mistrzem Paragwaju został klub Club Olimpia, natomiast wicemistrzem Paragwaju został klub Club Guaraní.
Mistrzostwa rozegrano systemem każdy z każdym mecz i rewanż. Najlepszy w tabeli klub został mistrzem Paragwaju.
Z ligi nikt nie spadł i nikt do niej nie awansował.

## Primera División

### Kolejka 17
| Mecz                                                                                |
| -------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Club Guaraní - Club Sol de América 12:4 nie jest pewne, czy mecz ten rozegrany został w 17 kolejce |
| Club Olimpia - Club Guaraní 3:0 nie jest pewne, czy mecz ten rozegrany został w 17 kolejce         |

### Kolejka 18
| Mecz                             |
| -------------------------------- |
| Cerro Porteño - Club Olimpia 3:2 |

### Tabela końcowa sezonu 1947
| Poz | Klub                  | Mecze | Punkty |
| --- | --------------------- | ----- | ------ |
| 1   | Club Olimpia          | 18    | 26     |
| 2   | Club Guaraní          | 18    | 24     |
| 3   | Club Nacional         | 18    | 23     |
| 4   | Cerro Porteño         | 18    | 21     |
| 5   | Club River Plate      | 18    | 18     |
| 6   | Atlántida SC          | 18    | 17     |
| 7   | Sportivo Luqueño      | 18    | 16     |
| 8   | Club Sol de América   | 18    | 15     |
| 9   | Club Libertad         | 18    | 12     |
| 10  | Club Presidente Hayes | 18    | 8      |

## Klasyfikacja strzelców w sezonie 1947
| Gole | Piłkarz        | Klub         |
| ---- | -------------- | ------------ |
| 27   | Leocadio Marín | Club Olimpia |

wikitext:
{{Rozgrywki ligowe infobox
 |nazwa                         = Primera División 1947
 |nazwa oryginalna              = 37 edycja pierwszej ligi paragwajskiej
13 edycja zawodowej pierwszej ligi paragwajskiej
 |dyscyplina                    = piłka nożna
 |poprzednie                    = [[I liga paragwajska w piłce nożnej (1946)|1946]]
 |następne                      = [[I liga paragwajska w piłce nożnej (1948)|1948]]
 |logo                          =
 |opis logo                     =
 |alt logo                      =
 |państwo                       = PRY
 |organizator                   =
 |poziom ligowy                 =
 |edycja                        =
 |termin                        =
 |liczba zespołów               =
 |liczba kolejek                =
 |liczba meczów                 =
 |liczba obiektów               =
 |liczba miast                  =
 |liczba bramek                 =
 |zwycięzca                     = [[Club Olimpia]]
 |2. miejsce                    =
 |3. miejsce                    =
 |król strzelców                = [[Leocadio Marín]] (27)
 |commons                       =
}}
Mistrzem [[Paragwaj]]u został klub [[Club Olimpia]], natomiast wicemistrzem Paragwaju został klub [[Club Guaraní]].

Mistrzostwa rozegrano systemem każdy z każdym mecz i rewanż. Najlepszy w tabeli klub został mistrzem Paragwaju.

Z ligi nikt nie spadł i nikt do niej nie awansował.

==Primera División==
===Kolejka 17===
{| align=center width=95% border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: center;"
|- align=center bgcolor=#00FFFF style="color:black;"
!width=80%|Mecz
|-
|[[Club Guaraní]] - [[Club Sol de América]] 12:4
nie jest pewne, czy mecz ten rozegrany został w 17 kolejce
|-
|[[Club Olimpia]] - [[Club Guaraní]] 3:0
nie jest pewne, czy mecz ten rozegrany został w 17 kolejce
|}

===Kolejka 18===
{| align=center width=95% border=1 cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: center;"
|- align=center bgcolor=#00FFFF style="color:black;"
!width=80%|Mecz
|-
|[[Cerro Porteño]] - [[Club Olimpia]] 3:2
|}

===Tabela końcowa sezonu 1947===
{| border=1 style="border-collapse:collapse; font-size:100%;" cellpadding=3 cellspacing=0 width=90%
|- bgcolor=#C1D8FF align=center
!width=5%|Poz
!width=80%|Klub
!width=5%|Mecze
!width=10%|Punkty
|- bgcolor=#EFEFEF
|- align=center bgcolor=#FFD700
|1
|style="text-align:left;"|[[Club Olimpia]]
|18||'''26'''
|- align=center bgcolor=#708090
|2
|style="text-align:left;"|[[Club Guaraní]]
|18||'''24'''
|- align=center bgcolor=#DAA520
|3
|style="text-align:left;"|[[Club Nacional]]
|18||'''23'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|4
|style="text-align:left;"|[[Cerro Porteño]]
|18||'''21'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|5
|style="text-align:left;"|[[Club River Plate]]
|18||'''18'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|6
|style="text-align:left;"|[[Atlántida SC]]
|18||'''17'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|7
|style="text-align:left;"|[[Sportivo Luqueño]]
|18||'''16'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|8
|style="text-align:left;"|[[Club Sol de América]]
|18||'''15'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|9
|style="text-align:left;"|[[Club Libertad]]
|18||'''12'''
|- align=center bgcolor=#F0F8FF
|10
|style="text-align:left;"|[[Club Presidente Hayes]]
|18||'''8'''
|}
{|class="toccolours" style=text-align:center
|-align=left
|width=90px|Legenda:
|-bgcolor=#FFD700
|mistrz
|-bgcolor=#708090
|wicemistrz
|-bgcolor=#DAA520
|trzeci
|}

==Klasyfikacja strzelców w sezonie 1947==
{| border=1 style="border-collapse:collapse; font-size:100%;" cellpadding=3 cellspacing=0 width=94%
|- bgcolor=#5F9EA0 align=center
!width=10%|Gole
!width=34%|Piłkarz
!width=56%|Klub
|- bgcolor=#EFEFEF

|- align=left bgcolor=#E0FFFF
|style="text-align:center;"|'''27'''
|[[Leocadio Marín]]||[[Club Olimpia]]
|}

== Linki zewnętrzne ==
*[http://www.rsssf.com/tablesp/parahist.html#47 RSSSF - Tabele ligi paragwajskiej 1906-64 - sezon 1947]

{{1 poziom Fb Paragwaj}}

[[Kategoria:1947 w Ameryce Południowej]]
[[Kategoria:1947 w piłce nożnej]]
[[Kategoria:I liga paragwajska w piłce nożnej]]

title: · Primera División 194737 edycja pierwszej ligi paragwajskiej · 13 edycja zawodowej pierwszej ligi paragwajskiej

Państwo: Paragwaj

Zwycięzca: Club Olimpia

Król strzelców: Leocadio Marín (27)


text:
# West Ravendale
West Ravendale – osada i civil parish w Anglii, w Lincolnshire, w dystrykcie (unitary authority) North East Lincolnshire. W 2001 roku civil parish liczyła 18 mieszkańców.

title: West Ravendale

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = West Ravendale
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = West Ravendale - geograph.org.uk - 450823.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = West Ravendale
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[East Midlands]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Lincolnshire]]
 |3. jednostka administracyjna = [[North East Lincolnshire]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 18
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Lincolnshire
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''West Ravendale''' – osada i [[civil parish]] w [[Anglia|Anglii]], w [[Lincolnshire]], w dystrykcie ([[unitary authority]]) [[North East Lincolnshire]]<ref>[http://data.ordnancesurvey.co.uk/doc/7000000000004052 Ordnance Survey linked data]</ref>. W 2001 roku civil parish liczyła 18 mieszkańców<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/viewFullDataset.do?instanceSelection=03070&productId=779&$ph=60_61&datasetInstanceId=3070&startColumn=1&numberOfColumns=4&containerAreaId=790285&nsjs=true&nsck=false&nssvg=false&nswid=1366 |tytuł=Neighbourhood Statistics |data dostępu=2015-09-29 |archiwum=https://web.archive.org/web/20150929224150/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/viewFullDataset.do?instanceSelection=03070&productId=779&$ph=60_61&datasetInstanceId=3070&startColumn=1&numberOfColumns=4&containerAreaId=790285&nsjs=true&nsck=false&nssvg=false&nswid=1366 |zarchiwizowano=2015-09-29 }}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Lincolnshire]]
[[Kategoria:Civil parishes w hrabstwie Lincolnshire]]

title: West Ravendale

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: East Midlands

Hrabstwo ceremonialne: Lincolnshire

Unitary authority: North East Lincolnshire


text:
# Embarr
Embarr ("wyobraźnia") – w mitologii celtyckiej koń Niamh. Mógł biec ponad morzem lub lądem nie dotykając ich powierzchni.

title: Embarr

wikitext:
{{dopracować|źródła=2024-12}}
{{Postać religijna infobox
 |imię                     = Embarr
 |imię oryginalne          =
 |grafika                  =
 |opis grafiki             =
 |tytuł                    = koń [[Niamh]]
 |inne imiona              =
 |występowanie             = [[mitologia celtycka]]
 |przydomek                =
 |atrybut                  =
 |wcielenie zwierzęce      =
 |siedziba                 =
 |teren kultu              =
 |szczególne miejsce kultu =
 |nazwa święta             =
 |odpowiednik              =
 |ojciec                   =
 |matka                    =
 |mąż                      =
 |żona                     =
 |rodzeństwo               =
 |dzieci                   =
 |commons                  =
 |wikisłownik              =
}}
'''Embarr''' ("wyobraźnia") – w [[Mitologia celtycka|mitologii celtyckiej]] koń [[Niamh]]. Mógł biec ponad morzem lub lądem nie dotykając ich powierzchni.

[[Kategoria:Mitologia celtycka]]

title: Embarr

Występowanie: mitologia celtycka


text:
# IV Lwowski Batalion Etapowy
IV Lwowski batalion etapowy – oddział wojsk wartowniczych i etapowych w okresie II Rzeczypospolitej pełniący między innymi służbę ochronną na granicy polsko-sowieckiej.

## Formowanie i zmiany organizacyjne
Formowanie batalionu rozpoczęto na przełomie 1918-1919. Sformowany jako IV batalion Milicji Ludowej, a potem przemianowany na IV Lwowski batalion etapowy. Otrzymał on nazwę okręgu generalnego, w którym powstał i kolejny numer porządkowy oznaczany cyfrą rzymską. Do batalionu wcielono żołnierzy starszych wiekiem i o słabszej kondycji fizycznej. Oficerowie i podoficerowie nie mieli większego doświadczenia bojowego. Batalion nie posiadał broni ciężkiej, a broń indywidualną żołnierzy stanowiły stare karabiny różnych wzorów z niewielką ilością amunicji. Batalion podlegał Dowództwu Okręgu Etapowego Białystok, a od maja Dowództwo Okręgu Etapowego Wołkowysk wyróżnił się wzorowym pełnieniem służby ochronnej na linii kolejowej Mosty–Lida–Wilno i Lida–Bogdanów.
We wrześniu 1919 dowództwo batalionu stacjonowało w Mińsku. Wiosną 1920 batalion podlegał Dowództwu Okręgu Etapowego Mińsk.
W lutym 1921 bataliony etapowe przejęły ochronę granicy polsko-rosyjskiej. Początkowo pełniły ją na linii kordonowej, a w maju zostały przesunięte bezpośrednio na linię graniczną z zadaniem zamknięcia wszystkich dróg, przejść i mostów. W 1921 bataliony etapowe ochraniające granicę przekształcono w bataliony celne.

## Dowódcy batalionu
- por. Stanisław Olgierd Królikowski[2]

title: IV Lwowski Batalion Etapowy

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = IV Lwowski batalion etapowy
 |nazwa oryginalna     = IV batalion Milicji Ludowej
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = 1919
 |rozformowanie        = 1921
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     =
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    =
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Mińsk]]
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         =
 |podległość           = [[Białostocki Okręg Etapowy|DOE Białystok]]
[[Wołkowyski Okręg Etapowy|DOE Wołkowysk]]
[[Miński Okręg Etapowy|DOE Mińsk]]
[[Tarnopolski Okręg Etapowy|DOE „Tarnopol”]]
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
'''IV Lwowski batalion etapowy''' – [[Oddział wojskowy|oddział]] wojsk wartowniczych i etapowych w okresie [[II Rzeczpospolita|II Rzeczypospolitej]] pełniący między innymi służbę ochronną na [[Granica polsko-radziecka|granicy polsko-sowieckiej]].

== Formowanie i zmiany organizacyjne ==
[[Formowanie jednostki|Formowanie]] batalionu rozpoczęto na przełomie 1918-1919. Sformowany jako IV batalion Milicji Ludowej, a potem przemianowany na IV Lwowski batalion etapowy{{odn|Odziemkowski|2013|s=28}}. Otrzymał on nazwę [[Okręg wojskowy|okręgu generalnego]], w którym powstał i kolejny numer porządkowy oznaczany cyfrą rzymską. Do [[batalion]]u wcielono żołnierzy starszych wiekiem i o słabszej kondycji fizycznej. [[Oficer (wojsko)|Oficerowie]] i [[podoficer]]owie nie mieli większego doświadczenia bojowego. Batalion nie posiadał broni ciężkiej, a broń indywidualną żołnierzy stanowiły stare [[karabiny]] różnych wzorów z niewielką ilością amunicji{{odn|Odziemkowski|2013|s=28}}. Batalion podlegał [[Białostocki Okręg Etapowy|Dowództwu Okręgu Etapowego Białystok]], a od maja [[Wołkowyski Okręg Etapowy|Dowództwo Okręgu Etapowego Wołkowysk]] wyróżnił się wzorowym pełnieniem służby ochronnej na linii kolejowej [[Mosty (miasto)|Mosty]]–Lida–[[Wilno]] i [[Lida]]–Bogdanów{{odn|Rostworowski|1995|s=203}}.

We wrześniu 1919 dowództwo batalionu stacjonowało w [[Mińsk]]u{{odn|Odziemkowski|2013|s=29}}. Wiosną 1920 batalion podlegał [[Miński Okręg Etapowy|Dowództwu Okręgu Etapowego Mińsk]]{{odn|Odziemkowski|2013|s=30}}.

W lutym 1921 bataliony etapowe przejęły ochronę granicy polsko-rosyjskiej{{odn|Bereza|Szczepański|2014|s=22}}. Początkowo pełniły ją na linii kordonowej, a w maju zostały przesunięte bezpośrednio na [[Linia graniczna|linię graniczną]] z zadaniem zamknięcia wszystkich dróg, przejść i [[most]]ów{{odn|Bereza|Szczepański|2014|s=23}}. W 1921 bataliony etapowe ochraniające granicę przekształcono w [[Bataliony Celne|bataliony celne]]{{odn|Dominiczak|1992|s=64}}.

== Dowódcy batalionu ==
* por. [[Stanisław Królikowski (major)|Stanisław Olgierd Królikowski]]{{odn|Rostworowski|1995|s=203}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Bereza| imię = Hubert|nazwisko2 = Szczepański| imię2 = Kajetan|tytuł = Centralna Szkoła Podoficerska KOP| wydawca = Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK| miejsce = Grajewo| data =2014 |isbn=9788393892174|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę|nazwisko=Dominiczak|imię=Henryk|autor link=Henryk Dominiczak|tytuł=Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939|data=1992|miejsce=Warszawa|wydawca=Wydawnictwo Naukowe PWN |isbn=8301102020|odn=tak}}
* {{cytuj pismo | nazwisko =Odziemkowski| imię =Janusz| tytuł =Użycie batalionów etapowych i wartowniczych wojsk polskich w walkach w Galicji, na Wołyniu i Lubelszczyźnie, 11 lipca-1 września 1920| czasopismo =[[Przegląd Historyczno-Wojskowy]] | wolumin = 3 (249)| rok = 2013|wydawca =[[Bellona (wydawnictwo)|Dom Wydawniczy Bellona]]| miejsce = Warszawa | issn = 1440-6281|odn=tak}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Rostworowski | imię = Stanisław | autor link = Stanisław Rostworowski (generał) | tytuł = Organizacja kwatermistrzostwa Frontu Litewsko-Białoruskiego | czasopismo = [[Przegląd Historyczno-Wojskowy|Wojskowy Przegląd Historyczny]] | wolumin = 3-4 (153-154) | rok = 1995 | wydawca = Wojskowy Instytut Historyczny | miejsce = Warszawa | issn = 0043-7182 | odn = tak}}

{{Jednostki graniczne II Rzeczypospolitej}}

[[Kategoria:Bataliony etapowe II Rzeczypospolitej|Lwowski]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1919|Lwowski]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1921|Lwowski]]

title: IV Lwowski batalion etapowyIV batalion Milicji Ludowej

Państwo: Polska

Dyslokacja: Mińsk

Podległość: DOE Białystok · DOE Wołkowysk · DOE Mińsk · DOE „Tarnopol”


text:
# Louis Finet
Louis Casimir Finet  (ur. 5 marca 1894, zm. ?) – belgijski jeździec sportowy. Dwukrotny medalista olimpijski z Antwerpii.
Specjalizował się w woltyżerce. Igrzyska w 1920 były jego jedyną olimpiadą. Triumfował w drużynie, a indywidualnie zajął trzecie miejsce.

title: Louis Finet

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Louis Finet
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = jeździectwo
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = 5 marca 1894
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|BEL}}
{{Medalista infobox/nagłówek|IO}}
{{Medalista infobox/IO|L|Antwerpia|1920|jeździectwo|złoto|([[Jeździectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920 – woltyżerka drużynowo|woltyżerka drużynowo]])}}
{{Medalista infobox/IO|L|Antwerpia|1920|jeździectwo|brąz|([[Jeździectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920 – woltyżerka indywidualnie|woltyżerka indywidualnie]])}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Louis Casimir Finet ''' (ur. [[5 marca]] [[1894]], zm. ?<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fi/louis-finet-1.html |tytuł=sports-reference.com |data dostępu=2013-01-07 |archiwum=https://web.archive.org/web/20121113123920/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fi/louis-finet-1.html |zarchiwizowano=2012-11-13}}</ref>) – [[Belgia|belgijski]] [[jeździectwo|jeździec]] [[sport]]owy. Dwukrotny medalista olimpijski z [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920|Antwerpii]].

Specjalizował się w [[Woltyżerka|woltyżerce]]. Igrzyska w 1920 były jego jedyną olimpiadą. Triumfował w drużynie, a indywidualnie zajął trzecie miejsce.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Finet, Louis}}
[[Kategoria:Belgijscy jeźdźcy]]
[[Kategoria:Belgijscy medaliści olimpijscy]]
[[Kategoria:Belgijscy olimpijczycy (Antwerpia 1920)]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1920]]
[[Kategoria:Jeźdźcy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1920]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1894]]
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

title: · Louis Finet

Data urodzenia: 5 marca 1894

title: Dorobek medalowy

złoto: Antwerpia 1920 · jeździectwo · (woltyżerka drużynowo)

brąz: Antwerpia 1920 · jeździectwo · (woltyżerka indywidualnie)


text:
# Objawy negatywne
Objawy negatywne (deficytowe) – objawy związane z ograniczeniem różnych czynności psychicznych. Narastają wraz z czasem trwania zaburzeń. Ich występowanie koreluje z aktywnością objawów osiowych schizofrenii (autyzm, zobojętnienie uczuciowe, rozszczepienie osobowości). Typowe dla przewlekających się zaburzeń schizofrenicznych:
- alogia,
- abulia,
- apatia,
- anhedonia,
- awolicja,
- aspołeczność,
- aspontaniczność,
- ograniczenia intencjonalności,
- spłycenie, stępienie, sztywność, bladość emocji.

## Objawy negatywne wedługPANSS
- stępienie afektywne
- wycofanie emocjonalne
- zubożenie kontaktu
- apatia
- zaburzenia myślenia abstrakcyjnego
- brak spontaniczności i płynności konwersacji
- stereotypia myślenia

PANSS (ang. Positive and Negative Syndrome Scale) to skala medyczna stosowana do pomiaru nasilenia objawów u pacjentów chorych na schizofrenię. Została opublikowana w 1987 roku przez Stanleya Kaya, Lewisa Oplera i Abrahama Fiszbeina. Jest szeroko stosowana w badaniach nad terapią przeciwpsychotyczną. Skala stanowi „złoty standard” oceny efektów terapii psychofarmakologicznych.

title: Objawy negatywne

wikitext:
'''Objawy negatywne (deficytowe)''' – objawy związane z ograniczeniem różnych czynności psychicznych. Narastają wraz z czasem trwania zaburzeń. Ich występowanie koreluje z aktywnością objawów osiowych schizofrenii ([[Autyzm schizofreniczny|autyzm]], zobojętnienie uczuciowe, [[Zaburzenie dysocjacyjne tożsamości|rozszczepienie osobowości]]). Typowe dla przewlekających się zaburzeń [[Schizofrenia|schizofrenicznych]]:
* [[alogia]],
* [[abulia]],
* [[Apatia (psychopatologia)|apatia]],
* [[anhedonia]],
* [[awolicja]],
* [[Zachowanie aspołeczne|aspołeczność]],
* aspontaniczność,
* ograniczenia intencjonalności,
* spłycenie, stępienie, sztywność, bladość emocji.

== Objawy negatywne według [[Positive and Negative Syndrome Scale|PANSS]] ==
* stępienie [[afekt|afektywne]]
* wycofanie emocjonalne
* zubożenie kontaktu
* apatia
* zaburzenia myślenia abstrakcyjnego
* brak spontaniczności i płynności konwersacji
* [[stereotypia]] myślenia

PANSS (ang. ''Positive and Negative Syndrome Scale'') to skala medyczna stosowana do pomiaru nasilenia objawów u pacjentów chorych na schizofrenię. Została opublikowana w 1987 roku przez Stanleya Kaya, Lewisa Oplera i Abrahama Fiszbeina. Jest szeroko stosowana w badaniach nad terapią przeciwpsychotyczną. Skala stanowi „złoty standard” oceny efektów terapii psychofarmakologicznych<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5788246/ | tytuł = A Developmental History of the Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) | opublikowany = National Library of Medicine | język = en | data dostępu = 2024-03-17}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[objawy pozytywne]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* A. Bilikiewicz, S. Pużyński, J. Rybakowski, J. Wciórka ''Psychiatria'', t. II ''Psychiatria kliniczna'', Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław, 2002,  {{ISBN|83-87944-72-6}}

{{Zastrzeżenia|Medycyna}}
{{Psychoza}}

[[Kategoria:Izolowane objawy psychiatryczne]]

[[en:Schizophrenia#Negative_symptoms]]