text:
# Gardzienice
Gardzienice – historyczna nazwa wsi, obecnie obejmuje wsie Gardzienice Pierwsze i Gardzienice Drugie, w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie świdnickim, w gminie Piaski.

## Historia
Już od czasów średniowiecznych były one własnością szlachecką. Pierwsze wzmianki o miejscowości sięgają 1409, kiedy to wymienia się Marka i Stefana, kmieci z Gardzinic. W 1410 pleban z Giełczwi (ówczesna parafia gardzienicka) ubiegał się u biskupa krakowskiego o dziesięcinę ściąganą z Gardzienic, która zostaje mu przyznana w połowie XV w.
W latach 1414–1416 Gardzienice były własnością (a przynajmniej ich część) szlachcica, Jana Gardzinki, od którego nazwiska najprawdopodobniej wywodzi się nazwa wsi. Tenże dziedzic jest później właścicielem sąsiednich Wygnanowic (1416–1419). W 1416 Piotr z Dominowa odstąpił wójtostwo w Gardzienicach – Piotrowi z Wilczopola, w zamian za część w Wilczopolu. Od tego roku wymienia się Wojciecha (1416–1418) i Chrola alias Chlora Rusina (1416–1419), kmieci z Gardzienic. W latach 1416–1420 sołtysem był szlachcic Piotr.
Dziedzicem Gardzienic w 1420 był Maciej z Suchodołów herbu Janina, starosta i sędzia lubelski. Dokumenty przytaczają również jego małżonkę Małgorzatę, córkę Stanisława z Kozic (1417–1419) i Piotra syna sędziego (1419–1430). W tym też roku wymienia się Grzegorza Gardzinkę i Macieja młynarza z Gardzienic. Wówczas też sąd ziemi lubelskiej postanawia, aby Mikołaj kmieć z Gutanowa do sześciu tygodni wrócił do wolnej karczmy w Gardzienicach, skąd zbiegł.
Następnym współwłaścicielem miejscowości w 1429 był Jan Postromieński. Dalej w Acta Officjalia w Archiwum Archidjecezjalnym w Lublinie wymieniony był w 1432 Marcin Penak (kmieć?) z Gardzienic.
W 1438 dziedzicem był Mikołaj, mąż Doroty (wym. 1445), który następnie w latach 1448–1470 był granicznym komornikiem lubelskim. W 1453 tenże Mikołaj odstępuje swą część – Garczynicze – bratu Maciejowi. Oznacza to, że miejscowość ta już była własnością kilku dziedziców. Stąd też w archiwaliach wymieniani są dalej: Maciej Deszeński (1441–1463), Jan z Gardzienic (1443–1476), oraz Mikołaj Postromieński (1451–1470) i jego żona Beata (1451–1454) – wpisana w „Lubelską księgę podkomorską piętnastego wieku” (L. Białkowski – Lublin 1934). Wspomniany powyżej Mikołaj Postromieński – różny od Mikołaja komornika lubelskiego – w 1460 sprzedał 5 łanów i rolę Obszarz, kasztelanowi poznańskiemu – Piotrowi z Szamotół, za 120 grzywien. W 1465 zakupił od Mikołaja Zasiekacza z Giełczwi alias Mękarzowic – brata Dobrogosta i Jana – 3,5 łanów w Giełczwi od granicy gardzienickiej do ostaszowskiej, łąkę pod groblą, łąkę przy granicy biskupickiej i łąkę Ostaszowską przy granicy Dobrogosta, za 70 grzywien, a niedługo później odkupił całą część Mikołaja Zasiekacza.
W dalszych latach dokumenty wymieniają następujących „gardzieniczan”: Mikołaj Miłek (1443), Mikołaj Suchodolski herbu Janina (1464) i Mikołaj z Gardzienic alias Idzikowic (1469). Prawdopodobne, owe przydomki określają jednego szlachcica posiadającego liczne posiadłości.
U Jana Długosza w części dzieła Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis (t. II, s. 548–549) wyliczone są wszystkie miejscowości należące w 1470 do parafii Piasek alias Gyelczew. Znajdujemy tam między innymi Gardzynycze Nicolai..., Gardzynycze Gregori..., Gardzynycze Johannis... O wspomnianych przez Długosza dziedzicach znajdujemy również wzmianki w Lubelskich Księgach Ziemskich, w Archiwum Państwowym w Lublinie (I s.137, IV 175–261, V 55–369) z lat 1453–1471, gdzie opisany jest Grzegorz, brat Mikołaja oraz Jana z Czemiernik, który w 1456 zapisał żonie Annie 150 grzywien posagu i tyleż wiana. W latach 1457–1466 jednym z właścicieli Gardzienic był Jan Oleśnicki z Oleśnik, który w 1457 zastawił bratu Grzegorzowi młyn w Gardzienicach, za 26 grzywien, a w 1466 zapisał żonie Elżbiecie 100 grzywien posagu i tyle samo wiana. W 1466 wspominany był również szlachcic Jan Bolesławski z Gardzienic, a w latach 1468–1469 tenutariuszem (dzierżawcą) w Gardzienicach był Jan Łaszcz.
W okresie 1470–1480, z nadania księdza biskupa Zbigniewa (1444), płacona była dziesięcina wartości 4 grzywien z jednego łanu kmiecego w Gardzienicach – plebanowi w Biskupicach.
W 1469 ponownie pojawił się Jan z Gardzienic, który zapisał żonie Elżbiecie 100 grzywien posagu i tyleż wiana. On i jego wnukowie, synowie zmarłego Andrzeja wójta, sprzedali w 1464 wójtostwo Daćbogowi tenut (dzierżawcy) w Biskupicach za 70 grzywien. Wcześniej, bo w 1443, ów Jan zastawił kmiecia Mikołaja, zwanego Wycrzec z Oleśnik, za 10 grzywien – Mikołajowi Sosze. W archiwaliach z 1473 odnajdujemy Stanisława, syna Jana z Gardzienic. Wówczas Jan z Lipin, właściciel wsi: Żyrzyn, Borzyszczów, Niebrzegów i Pogonów, odstąpił je Janowi z Gardzienic i jego synowi – Stanisławowi – z dopłatą 500 grzywien, w zamian za wsie: Bolesław, Grądy, Świebodzin, Brzeźnica oraz 0,5 wsi Kanna z przewozem na Wiśle. Jan z Gardzienic i Kań (ziemia chełmska) wymieniony został w 1482.
Jan I Olbracht – w 1497 zobowiązał się zwrócić Janowi Janowskiemu z Gardzienic, 650 grzywien lub zapisać mu tę sumę na grobelnym lubelskim.
W 1529 wypłacana była dziesięcina z połowy łanu kmiecego, 6 grzywien – plebanowi w Biskupicach, oraz ról folwarcznych i części kmiecego, 3 grzywien – plebanowi w Piaskach. W latach 1531–1533 nastąpił pobór: z jednego łanu, z części należącej do dziedzica Kaniskiego (Jana z Kań?), z jednego łanu, z części należącej do Hanusa i z dwóch łanów i młyna, z części Żegoty. W XVI–XVII w. wieś Gardzienice należała do Snopkowskich herbu Rawicz. Największą część wsi posiadał od 1578 Jakub Snopkowski, po wdowie Katarzynie z Suchodolskich – wojski chełmski, który był właścicielem wsi jeszcze w 1597. Później majętność tę przejął jego syn Stefan, by w 1614 sprzedać ją Krzysztofowi Spinkowi, herbu Prus. Krzysztof Spinek w 1602 poślubił Helenę Orzechowską.
Tradycja umiejscawia w niższej części dzisiejszego pałacu zbór braci polskich, co nie znajduje jednak historycznego potwierdzenia i być może wynika z faktu, że Gardzienice były siedzibą rodu Orzechowskich – zamożnej, szlacheckiej rodziny braci polskich, która temu wyznaniu pozostała wierna aż do XVIII w.
Sam Krzysztof Spinek należał do wspólnoty braci polskich i to on najprawdopodobniej rozpoczął w 1612 budowę murowanego budynku, zwanego dziś Kaplicą braci polskich, który dopiero po okresie wojen szwedzkich przebudowany został na dwór obronny.
Po śmierci Krzysztofa w 1618 własność, wraz z niedokończoną budową przechodzi na najstarszego syna z rodzeństwa – Stanisława. Tenże Stanisław Spinek zastawia dobra w Gardzienicach i Woli Gardzienickiej za sumę 24 000 zł p. Abrahamowi Zbąskiemu, który następnie w 1627 przekazał największą część Gardzienic – Annie z Orzechowskich, wdowie po Krzysztofie Cikowskim – jako zastaw. Po śmierci Anny w 1633 zastaw przeszedł w ręce jej brata Stanisława Orzechowskiego, który był właścicielem wsi już w latach 1612–1621, oraz na dzieci po zmarłym bracie Pawle.
Z Pawłem Orzechowskim, synem podkomorzego chełmskiego i starosty suraskiego (zaufanego Jana Zamojskiego) również Pawła, związane jest – według niektórych źródeł – powstanie zespołu pałacowego z pięknym szczytem renesansowym. Przy jego budowie pracował Mikołaj Śmigiel (vel Slinger) – różnowierca, być może kalwin, mieszkający wówczas w Lublinie przy Krakowskim Przedmieściu.
Stanisław Orzechowski zastaw gardzienicki przekazał w 1634 Adamowi Lipskiemu. W 1637 zastaw wykupuje Andrzej Suchodolski herbu Janina, pozbawiając Spinków dziedzictwa na tej wsi. Dziedzicem Gardzienic po śmierci Andrzeja w 1638 zostaje jego syn Adam Suchodolski herbu Janina, który należąc do wspólnoty braci polskich, przeszedł w wyniku prześladowań na kalwinizm i staje się fundatorem zboru w Piaskach. W czasie najazdu wojsk tatarsko-kozackich Chmielnickiego na wschodnią Lubelszczyznę w 1648 dwór w Gardzienicach został doszczętnie zniszczony, a majątek rozgrabiony. Jeden z ówczesnych dzierżawców – Adam Wilczopolski – w późniejszych zeznaniach w grodzie lubelskim wspominał, iż „ze zdrowiem tylko z tej majętności ujeżdżał za nagłem i niespodziewanem Kozaków i Moskwy nastąpnieniem”.
W 1651 Adam Suchodolski przepisał majątek Gardzienice na brata stryjecznego – Mikołaja, dziedzica z Suchodół herbu Janina, Siedlisk i Izdebna. Następnie jeszcze tegoż roku przechodzą one jako zastaw na Andrzeja Załęskiego herbu Prus, chorążego nowogrodzkiego. Po jego śmierci, w 1653, zastaw przeszedł na Annę, wdowę po nim i ich dzieci.
W 1656 wojska szwedzkie, ścigając po wygranej bitwie pod Gołębiem rycerstwo polskie, napadły na Gardzienice i spaliły znajdujący się w przebudowie zamek.
W 1658 zastawcami są Aleksander na Szumsku Woronicz herbu Pawęza, cześnik kijowski i jego żona Katarzyna z Załęskich. Następnym właścicielem Gardzienic zostaje Adam Pszczółka Wilczopolski, który wykupuje je za 4000 zł p. W 1662 arendę przejął Aleksander Wielhorski, a już w 1676 płacił od swojej rodziny za osiem pachołków dworskich i 89 poddanych Wacław Wielchorski.
Wielhorscy przejęli zastaw od Woroniczów, a Wacław został dziedzicem Gardzienic od 1677, bo spłacił wierzycieli Suchodolskiego, który emigrował do Prus, w związku z popieraniem braci polskich. W tym też roku wieś została sprzedana za 25300 zł p. Wacławowi na Koniuchach Hulewiczowi herbu Nowina, kasztelanowi bracławskiemu. Wacław Hulewicz był rotmistrzem królewskim i walczył z nim między innymi pod Cudnowem, gdzie został „postrzelony z działa”.
Gardzienice warte w 1678 50 000 zł p. według informacji właściciela w zabezpieczeniu na rzecz małżonki Marianny Stępowskiej, od 1680 stały się własnością Stanisława Stefana Czarnieckiego, pisarza koronnego, syna najmłodszego brata hetmana, który poślubił tutejszą dziedziczkę Katarzynę Hulewiczówną, zwaną też Anną (Polski Słownik Biograficzny T. IV, Kraków 1998, s. 211–212). Od tej pory Gardzienice przechodzą na własność Czernieckich. Podawana tu przez Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, za „Tygodnikiem Ilustrowanym” informacja wiążąca wieś z osobą Stefana Czarnieckiego – hetmana polnego – jest błędna i wynika jedynie ze zbieżności imion.
W 1689 Gardzienice w wyniku małżeństwa córki Stefana i Katarzyny Czarnieckich – Zofii Anieli Czarnieckiej z Michałem Potockim, starostą krasnostawskim i koronnym pisarzem polnym, późniejszym wojewodą wołyńskim – stają się własnością Potockich. Na przełomie XVII i XVIII w. nowi właściciele rozbudowali dwór obronny, nadając mu bardziej reprezentacyjną formę pałacu. Można przypuszczać, że przy powstałym pałacu, założono zgodnie z wymogami baroku, niewielki ogród o geometrycznym zarysie. Brak jednak potwierdzających to źródeł.
Michał Potocki przekazał Gardzienice w 1724, tuż po śmierci żony, swojemu drugiemu synowi – Feliksowi Wincentemu Potockiemu, staroście krasnostawskiemu. Ten ożenił się z Marianną z Daniłłowiczów herbu Sas, która po śmierci męża w 1766 przejęła Gardzienice oraz Wojsławice, gdzie mieszkała do swojej śmierci w 1775. Później Gardzienice przeszły w ręce najmłodszej z córek Potockich, wydanej za Józefa Miączyńskiego herbu Suchekomnaty, który po pożarze w 1802 zamierza odbudować zniszczony pałac. Odrestaurowano wówczas jedynie dawne pokoje mieszkalne. Z kronik z tego okresu możemy dowiedzieć się, że w 1810 część zamku pokryta była słomą i gontem.
Późniejszy dziedzic Gardzienic – Adam Siedliski – po przejęciu pałacu w stanie bliskim ruinie, przekształcił go w spichlerz, przez co stracił on swą reprezentacyjną rolę rezydencji wraz z ogrodem, na rzecz najprawdopodobniej wschodniej oficyny. Następnym właścicielem dóbr i zamku w Gardzienicach był Józef Kalasanty Lemański herbu Bukowczyk, były oficer wojsk napoleońskich, ożeniony z Joanną z Lemańskich Lemańską.
W 1827 liczono tu 100 domów i 465 mieszkańców. Wówczas też na dobra gardzienickie składały się folwarki Gardzienice, Żegotów, Podgranicznik i Borek Folwark Borek w Gardzienicach.
W połowie XIX w. pałac odzyskuje funkcję rezydencjalną. Pałac wyremontowano, a przy nim założono z wykorzystaniem istniejącego drzewostanu, niewielki park o charakterze krajobrazowym, wydzielony murem od strony folwarku i od podnóża zadrzewionej skarpy. Zespół powiększa swe granice, tracąc jednak pierwotny charakter przestrzenny, zwartego założenia architektonicznego górującego nad doliną rzeki, o czytelnym obronnym rodowodzie. Z połowy XIX w. pochodzi też częściowo zachowany zespół folwarczny i niewielka, parterowa, północna oficyna – niegdyś kuchnia dworska.
Właścicielem Gardzienic w 1865 stał się Stefan Cześniak, który nabył je za 9750 rubli srebrnych. Wiemy, że obejmowały one wówczas łącznie 3474 morgów ziemi. Największy folwark Gardzienice posiadał 1689 morgów z 22 budynkami murowanymi i 14 drewnianymi. W skład pozostałych wchodziło po dwa budynki murowane i po dwa drewniane, gdzie największy areał gruntów ornych, o powierzchni 786 morgów, posiadał folwark Podgranicznik. Pozostałe to kolejno: folwark Żegotów 598 morgów i folwark Borek 401 morgów ziemi. We wszystkich folwarkach przeprowadzany był płodozmian czteropolowy. Do dworu należały również młyn wodny i prawdopodobnie karczma, a we wsi istniały obfite pokłady kamienia wapiennego. Gardzienice zamieszkiwało wówczas 73 osadników na 977 morgach gruntów, a na Woli Gardzienickiej było 22 osadników na 427 morgach.
W tym czasie powstała tu murowana, piętrowa gorzelnia z białego kamienia wapiennego, produkująca za 19 000 rubli srebrnych (rubel srébrem) i browar z produkcją na 5000 r. s. rocznie.
W 1873 Franciszek Kleniewski, herbu Zagłoba (1812–1883), zubożały szlachcic z Płockiego, który dorobił się majątku dzięki licznym dzierżawom majątków ziemskich, a później dzięki działalności przemysłowej, nabył dobra gardzienickie dla wnuka, syna jednej z córek. Najprawdopodobniej pod koniec XIX w. wyodrębniono kolonię nazwaną dzisiaj Podleski Kąt, która pozostała przy Lemańskich, a dalsza część została w 1893 sprzedana Augustowi Iwańskiemu, herbu Jastrzębiec.
Z początkiem XX w. Stefan Żeromski w Nałęczowie organizuje najpoważniejszą i najtrwalszą w skutkach inicjatywę, którą było powstanie towarzystwa „Światło”, które tak chlubnie zapisało się w dziejach polskiej oświaty. Miało ono duży wpływ na ówczesnych właścicieli Gardzienic.
W 1903 właścicielem Gardzienic jest Jan Serafin Iwański, syn Augusta, który w wyniku rewolucji sprzedaje je 23 grudnia 1919 za 1 010 000 r. s. i 430 000 koron Władysławowi Głogowskiemu herbu Grzymała, który gospodarzył w nim potem przez całe dwudziestolecie międzywojenne i okres wojny.
W tym okresie Głogowscy popadają w kłopoty finansowe. Następuje rozprzedanie kolejnych działek. Właściciele zamieszkują w oficynie. Pałac w zimie nie jest użytkowany, natomiast latem Władysław wraz z żoną Heleną organizują tu letnisko dla pracowników kolei. Stąd też w parku powstaje plac zabaw dla przyjezdnych dzieci.
Przed II wojną światową w Lesie Zwierzyńcu, który w przeszłości był zapewne miejscem polowań na dziką zwierzynę, znajdowało się kwadratowe, trawiaste boisko, gdzie urządzano zabawy i różnego rodzaju gry sportowe. Grywał tam w tenisa w młodości między innymi profesor Kierek, wykładowca ekonomiki politycznej na Akademii Rolniczej w Lublinie – przyjaciel Adama Głogowskiego – syna dziedzica. Pomiędzy parkiem dworskim a Lasem Zwierzyńcem znajduje się budynek zwany Rządcówką. W jego okolicy znajdowała się bażanciarnia, z której korzystali kolejni właściciele.
W okresie II wojny światowej majątek zajmowali Niemcy, a po wojnie w wyniku reformy rolnej z 1944 roku majątek znacjonalizowano. W zespole mieści się Liceum Rolnicze przeniesione tu z Krasnegostawu, później ośrodek kolonijny, Gromadzka Rada Narodowa, biblioteka i poczta. Od 1964 głównym użytkownikiem obiektu staje się Techniczny Uniwersytet Ludowy kształcący mechanizatorów, instruktorów ochrony roślin, księgowych kółek rolniczych, a następnie kadrę instruktorską dla wiejskich domów kultury. Organizowane są tu plenery malarskie i różnego rodzaju zabawy, a sala balowa odnajmowana jest na wesela. Użytkownikiem ziemi i budynków folwarcznych przez pewien okres była Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, która w latach 90. XX w. przeszła w prywatne ręce i aktualnym użytkownikiem budynków i części pola jest Stanisław Kwiatosz, zaś pałac wraz z północną częścią parku i internatem stają się własnością Kuratorium Oświaty i Wychowania w Lublinie i podległy mu Zespół Szkół Zawodowych w Piaskach, później Skarbu Państwa, a ostatnio Starostwa Powiatowego w Świdniku. Jeszcze do niedawna organizowane tam były szkolenia zawodowe młodzieży pozaszkolnej.
Z początkiem lat 90. XX wieku z kompletnej ruiny została wydźwignięta oficyna południowa za sprawą – Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice” Włodzimierza Staniewskiego. W 2008 również pałac przeszedł w posiadanie tejże instytucji. Obecnie dzięki pozyskanym środkom unijnym, w kwocie 17 mln PLN, zespół pałacowo parkowy w Gardzienicach wraz z budynkiem spichlerza z XIX wieku został wyremontowany, z przeznaczeniem na cele teatralne.
Generalnej odbudowie, za sprawą prywatnego właściciela, podlega również XIX-wieczny zespół dworsko parkowy w innej części Gardzienic zwanej przez mieszkańców Borkiem. Jest to dawny folwark gardzienicki, który w wieku XIX uniezależnił się od Gardzienic za sprawą rodu Lemańskich. Zespół parkowo dworski w Gardzienicach (Borku) znajduje się w odległości około kilometra na północ od zespołu pałacowego w Gardzienicach. Otacza go zabytkowy park z zachowanym starodrzewiem.
Spadkobiercami zespołu pałacowo-parkowego w Gardzienicach, będących obecnie w rękach Ośrodka Praktyk Teatralnych, oraz zespołu parkowo-dworskiego w Gardzienicach-Borku będącego w prywatnych rękach, jest Halina Głogowska, córka Władysława i Heleny, wdowa po Jerzym Rzewuskim, właścicielu folwarku Borek oraz jej syn i córka.

## Zabytki
- Pałac z 1610–1627 zbudowany w miejscu wcześniejszego zamku[4]. Przebudowany w 1 poł. XIX wieku i w XX wieku, nr rej.: A/451 z 21.12.70. W 1689 został rozbudowany w stylu barokowym przez Zofię i Michała Potockich. Od północy pozostała nieprzebudowana część dawnej fortalicji zwanej przez mieszkańców Kaplicą braci polskich, z początków XVII w. ze sklepieniami łukowymi z lunetami w narożach. Nakryta jest manierystycznym szczytem dachowym sprzed 1627. W latach 2011–2013 pałac wraz z Oficyną Południową, Oficyną Północną, spichlerzem i parkiem dworskim przeszedł całkowitą renowację i adaptację na potrzeby Ośrodka Praktyk Teatralnych.
- Oficyna Południowa z końca XVII w., przebudowana w XVIII w. oraz w latach 1986–1993 na potrzeby Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”. Na ścianach jednego z pomieszczeń części piętrowej, zwanego Salą Kafelkową, zachowały się ręcznie malowane w kolorze biało niebieskim, kafle holenderskie z Delftu z XVIII w. oraz rokokowy kominek z drugiej poł. XVIII wieku. nr rej.: A/451 z 15.01.1972.
- Oficyna Północna – dawna kuchnia dworska z połowy XIX wieku, o symetrycznej pozbawionej detalu elewacji. W latach 70. i 80. mieściła się tu poczta i biblioteka. Obecnie wyremontowana na potrzeby wystawiennicze O.P.T. „Gardzienice”
- Spichlerz z połowy XIX wieku – do niedawna najstarszy zachowany budynek folwarczny. W latach 2011–2013 rozebrany i odbudowany według pierwotnej bryły z adaptacją na potrzeby teatralne.
- Młynarzówka z końca XIX wieku – dom młynarza znajduje się w części Gardzienic Drugich zwanych Podzamczem. Do połowy lat 90. przy młynarzówce funkcjonował młyn (pierwotnie wodny), który spłonął w czerwcu 1996 roku.
- Dwór Rzewuskich z połowy XIX wieku (w trakcie odbudowy), znajdujący się w zabytkowym parku dworskim w części Gardzienic Drugich zwanych Borkiem. W sąsiedztwie parku zachowały się kamienne budynki folwarczne z końca XIX wieku – szopa, obora i czworak mieszkalny.
- Ruiny gorzelni z połowy XIX wieku (przed wjazdem do zespołu pałacowego w Gardzienicach Pierwszych)
- Ruiny Rządcówki z końca XIX wieku (przy parku w Gardzienicach Pierwszych)

## Turystyka

### Szlaki turystyczne
- Szlak Renesansu Lubelskiego

title: Gardzienice

wikitext:
{{inne znaczenia}}
{{Dopracować|źródła|data=2022-05}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Gardzienice
 |rodzaj miejscowości    =
 |zdjęcie                = Pałac z XVII i XVIII w.jpg
 |opis zdjęcia           = Pałac w Gardzienicach z XVII wieku
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat świdnicki (województwo lubelskie)|świdnicki]]
 |gmina                  = [[Piaski (gmina w województwie lubelskim)|Piaski]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    =
 |strefa numeracyjna     =
 |kod pocztowy           = 21-050<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=255}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  =
 |SIMC                   = bez wartości
 |kod mapy               = Piaski (gmina w województwie lubelskim)
 |współrzędne            = 51°06′38″N 22°51′31″E
 |commons                = Category:Gardzienice, Lublin Voivodeship
 |www                    =
}}
{{ISG|Gardzienice|Gardzienice}}
[[Plik:Gardzienice.jpg|mały|Pałac w Gardzienicach na litografii [[Adam Lerue|Adama Lerue]] (ok. 1858)<ref>{{Cytuj |autor = Adam Lerue |tytuł = Album lubelskie. Oddział 2. |data = 1858–1859 |miejsce = Warszawa |wydawca = Zakład Litograficzny Adolfa Pecq & Co., Warszawa |url = https://polona.pl/item/album-lubelskie-oddzial-2,ODE4NzcxOA/}}</ref>]]
[[Plik:Gardzienice II ruiny dworu 3 A739.jpg|mały|Ruiny XIX-wiecznego dworu w Gardzienicach-Borku. Fotografia sprzed roku 2012. Obecnie dwór jest w trakcie odbudowy za sprawą prywatnego nabywcy.]]
[[Plik:Oficyna zamkowa z końca XVII w. 2.jpg|mały|Oficyna Południowa z końca XVII wieku. W jednym z pomieszczeń, na ścianach, zachowały się oryginalne, XVII-wieczne, ręcznie malowane w kolorze biało-niebieskim, kafle holenderskie z Delftu oraz rokokowy kominek.]]
[[Plik:Gardzienice - spichlerz.jpg|mały|Spichlerz z połowy XIX wieku przed rozbiórką i przebudową na potrzeby teatralne w 2012 roku.]]
[[Plik:Pałac z XVII i XVIII w. - 2.jpg|mały|Najstarsza część pałacu z początku XVII wieku – część dawnej fortalicji – Kaplica braci polskich.]]
[[Plik:Gardzienice - Świetlica.jpg|thumb|Świetlica w Gardzienicach]]
'''Gardzienice''' – historyczna nazwa wsi, obecnie obejmuje wsie [[Gardzienice Pierwsze]] i [[Gardzienice Drugie]], w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[Powiat świdnicki (województwo lubelskie)|powiecie świdnickim]], w [[Piaski (gmina w województwie lubelskim)|gminie Piaski]].

== Historia ==
Już od czasów średniowiecznych były one własnością szlachecką. Pierwsze wzmianki o miejscowości sięgają 1409, kiedy to wymienia się Marka i Stefana, kmieci z Gardzinic. W 1410 pleban z Giełczwi (ówczesna parafia gardzienicka) ubiegał się u biskupa krakowskiego o [[dziesięcina|dziesięcinę]] ściąganą z Gardzienic, która zostaje mu przyznana w połowie XV w{{r|lubelskie}}.

W latach 1414–1416 Gardzienice były własnością (a przynajmniej ich część) szlachcica, Jana Gardzinki, od którego nazwiska najprawdopodobniej wywodzi się nazwa wsi. Tenże dziedzic jest później właścicielem sąsiednich Wygnanowic (1416–1419). W 1416 Piotr z Dominowa odstąpił wójtostwo w Gardzienicach – Piotrowi z Wilczopola, w zamian za część w [[Wilczopole|Wilczopolu]]. Od tego roku wymienia się Wojciecha (1416–1418) i Chrola alias Chlora Rusina (1416–1419), kmieci z Gardzienic. W latach 1416–1420 sołtysem był szlachcic Piotr.

Dziedzicem Gardzienic w 1420 był [[Maciej Suchodolski (sędzia ziemski)|Maciej z Suchodołów]] [[Janina (herb szlachecki)|herbu Janina]], starosta i sędzia lubelski. Dokumenty przytaczają również jego małżonkę Małgorzatę, córkę Stanisława z Kozic (1417–1419) i Piotra syna sędziego (1419–1430). W tym też roku wymienia się Grzegorza Gardzinkę i Macieja młynarza z Gardzienic. Wówczas też sąd ziemi lubelskiej postanawia, aby Mikołaj kmieć z Gutanowa do sześciu tygodni wrócił do wolnej karczmy w Gardzienicach, skąd zbiegł.

Następnym współwłaścicielem miejscowości w 1429 był Jan Postromieński. Dalej w ''Acta Officjalia'' w Archiwum Archidjecezjalnym w Lublinie wymieniony był w 1432 Marcin Penak (kmieć?) z Gardzienic.

W 1438 dziedzicem był Mikołaj, mąż Doroty (wym. 1445), który następnie w latach 1448–1470 był granicznym komornikiem lubelskim. W 1453 tenże Mikołaj odstępuje swą część – Garczynicze – bratu Maciejowi. Oznacza to, że miejscowość ta już była własnością kilku dziedziców. Stąd też w archiwaliach wymieniani są dalej: Maciej Deszeński (1441–1463), Jan z Gardzienic (1443–1476), oraz Mikołaj Postromieński (1451–1470) i jego żona Beata (1451–1454) – wpisana w „Lubelską księgę podkomorską piętnastego wieku” (L. Białkowski – [[Lublin]] 1934). Wspomniany powyżej Mikołaj Postromieński – różny od Mikołaja komornika lubelskiego – w 1460 sprzedał 5 łanów i rolę Obszarz, kasztelanowi poznańskiemu – Piotrowi z Szamotół, za 120 grzywien. W 1465 zakupił od Mikołaja Zasiekacza z Giełczwi alias Mękarzowic – brata Dobrogosta i Jana – 3,5 łanów w Giełczwi od granicy gardzienickiej do ostaszowskiej, łąkę pod groblą, łąkę przy granicy biskupickiej i łąkę Ostaszowską przy granicy Dobrogosta, za 70 grzywien, a niedługo później odkupił całą część Mikołaja Zasiekacza.

W dalszych latach dokumenty wymieniają następujących „gardzieniczan”: Mikołaj Miłek (1443), [[Mikołaj Suchodolski]] [[Janina (herb szlachecki)|herbu Janina]] (1464) i Mikołaj z Gardzienic alias Idzikowic (1469). Prawdopodobne, owe przydomki określają jednego szlachcica posiadającego liczne posiadłości.

U Jana Długosza w części dzieła ''Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis'' (t. II, s. 548–549) wyliczone są wszystkie miejscowości należące w 1470 do parafii Piasek alias Gyelczew. Znajdujemy tam między innymi Gardzynycze Nicolai..., Gardzynycze Gregori..., Gardzynycze Johannis... O wspomnianych przez Długosza dziedzicach znajdujemy również wzmianki w Lubelskich Księgach Ziemskich, w Archiwum Państwowym w Lublinie (I s.137, IV 175–261, V 55–369) z lat 1453–1471, gdzie opisany jest Grzegorz, brat Mikołaja oraz Jana z Czemiernik, który w 1456 zapisał żonie Annie 150 grzywien posagu i tyleż wiana. W latach 1457–1466 jednym z właścicieli Gardzienic był Jan Oleśnicki z Oleśnik, który w 1457 zastawił bratu Grzegorzowi młyn w Gardzienicach, za 26 grzywien, a w 1466 zapisał żonie Elżbiecie 100 grzywien posagu i tyle samo wiana. W 1466 wspominany był również szlachcic Jan Bolesławski z Gardzienic, a w latach 1468–1469 tenutariuszem (dzierżawcą) w Gardzienicach był Jan Łaszcz.

W okresie 1470–1480, z nadania księdza biskupa Zbigniewa (1444), płacona była dziesięcina wartości 4 grzywien z jednego łanu kmiecego w Gardzienicach – plebanowi w Biskupicach.

W 1469 ponownie pojawił się Jan z Gardzienic, który zapisał żonie Elżbiecie 100 grzywien posagu i tyleż wiana. On i jego wnukowie, synowie zmarłego Andrzeja wójta, sprzedali w 1464 wójtostwo Daćbogowi tenut (dzierżawcy) w Biskupicach za 70 grzywien. Wcześniej, bo w 1443, ów Jan zastawił kmiecia Mikołaja, zwanego Wycrzec z Oleśnik, za 10 grzywien – Mikołajowi Sosze. W archiwaliach z 1473 odnajdujemy Stanisława, syna Jana z Gardzienic. Wówczas Jan z Lipin, właściciel wsi: [[Żyrzyn]], Borzyszczów, [[Niebrzegów]] i [[Pogonów (województwo lubelskie)|Pogonów]], odstąpił je Janowi z Gardzienic i jego synowi – Stanisławowi – z dopłatą 500 grzywien, w zamian za wsie: [[Bolesław (powiat dąbrowski)|Bolesław]], [[Grądy]], [[Świebodzin]], Brzeźnica oraz 0,5 wsi [[Kanna]] z przewozem na Wiśle. Jan z Gardzienic i Kań (ziemia chełmska) wymieniony został w 1482.

[[Jan I Olbracht]] – w 1497 zobowiązał się zwrócić Janowi Janowskiemu z Gardzienic, 650 grzywien lub zapisać mu tę sumę na grobelnym lubelskim.

W 1529 wypłacana była [[dziesięcina]] z połowy łanu kmiecego, 6 grzywien – plebanowi w Biskupicach, oraz ról folwarcznych i części kmiecego, 3 grzywien – plebanowi w Piaskach. W latach 1531–1533 nastąpił pobór: z jednego łanu, z części należącej do dziedzica Kaniskiego (Jana z Kań?), z jednego łanu, z części należącej do Hanusa i z dwóch łanów i młyna, z części Żegoty. W XVI–XVII w. wieś Gardzienice należała do Snopkowskich [[Rawicz (herb szlachecki)|herbu Rawicz]]. Największą część wsi posiadał od 1578 Jakub Snopkowski, po wdowie Katarzynie z [[Suchodolscy herbu Janina|Suchodolskich]] – wojski chełmski, który był właścicielem wsi jeszcze w 1597. Później majętność tę przejął jego syn Stefan, by w 1614 sprzedać ją Krzysztofowi Spinkowi, [[Prus (herb szlachecki)|herbu Prus]]. Krzysztof Spinek w 1602 poślubił Helenę Orzechowską.

Tradycja umiejscawia w niższej części dzisiejszego pałacu [[zbór]] [[bracia polscy|braci polskich]], co nie znajduje jednak historycznego potwierdzenia i być może wynika z faktu, że Gardzienice były siedzibą rodu Orzechowskich – zamożnej, szlacheckiej rodziny braci polskich, która temu wyznaniu pozostała wierna aż do XVIII w.

Sam Krzysztof Spinek należał do wspólnoty braci polskich i to on najprawdopodobniej rozpoczął w 1612 budowę murowanego budynku, zwanego dziś Kaplicą braci polskich, który dopiero po okresie wojen szwedzkich przebudowany został na dwór obronny.

Po śmierci Krzysztofa w 1618 własność, wraz z niedokończoną budową przechodzi na najstarszego syna z rodzeństwa – Stanisława. Tenże Stanisław Spinek zastawia dobra w Gardzienicach i Woli Gardzienickiej za sumę 24 000 zł p. Abrahamowi Zbąskiemu, który następnie w 1627 przekazał największą część Gardzienic – Annie z Orzechowskich, wdowie po Krzysztofie Cikowskim – jako zastaw. Po śmierci Anny w 1633 zastaw przeszedł w ręce jej brata Stanisława Orzechowskiego, który był właścicielem wsi już w latach 1612–1621, oraz na dzieci po zmarłym bracie Pawle.

Z [[Paweł Orzechowski (młodszy)|Pawłem Orzechowskim]], synem podkomorzego chełmskiego i starosty suraskiego (zaufanego [[Jan Zamojski (zm. 1614)|Jana Zamojskiego]]) również [[Paweł Orzechowski (zm. 1612)|Pawła]], związane jest – według niektórych źródeł – powstanie zespołu pałacowego z pięknym szczytem renesansowym. Przy jego budowie pracował Mikołaj Śmigiel (vel Slinger) – różnowierca, być może kalwin, mieszkający wówczas w [[Lublin]]ie przy Krakowskim Przedmieściu.

Stanisław Orzechowski zastaw gardzienicki przekazał w 1634 Adamowi Lipskiemu. W 1637 zastaw wykupuje [[Andrzej Suchodolski]] [[Janina (herb szlachecki)|herbu Janina]], pozbawiając Spinków dziedzictwa na tej wsi. Dziedzicem Gardzienic po śmierci Andrzeja w 1638 zostaje jego syn [[Adam Suchodolski]] herbu Janina, który należąc do wspólnoty braci polskich, przeszedł w wyniku prześladowań na kalwinizm i staje się fundatorem zboru w Piaskach. W czasie najazdu wojsk tatarsko-kozackich Chmielnickiego na wschodnią Lubelszczyznę w 1648 dwór w Gardzienicach został doszczętnie zniszczony, a majątek rozgrabiony. Jeden z ówczesnych dzierżawców – Adam Wilczopolski – w późniejszych zeznaniach w grodzie lubelskim wspominał, iż „ze zdrowiem tylko z tej majętności ujeżdżał za nagłem i niespodziewanem Kozaków i Moskwy nastąpnieniem”.

W 1651 [[Adam Suchodolski]] przepisał majątek Gardzienice na brata stryjecznego – Mikołaja, dziedzica z Suchodół [[Janina (herb szlachecki)|herbu Janina]], Siedlisk i Izdebna. Następnie jeszcze tegoż roku przechodzą one jako zastaw na Andrzeja Załęskiego herbu Prus, chorążego nowogrodzkiego. Po jego śmierci, w 1653, zastaw przeszedł na Annę, wdowę po nim i ich dzieci.

W 1656 wojska szwedzkie, ścigając po wygranej bitwie pod Gołębiem rycerstwo polskie, napadły na Gardzienice i spaliły znajdujący się w przebudowie zamek.

W 1658 zastawcami są Aleksander na Szumsku Woronicz [[Herburt (herb szlachecki)|herbu Pawęza]], [[cześnik]] kijowski i jego żona Katarzyna z Załęskich. Następnym właścicielem Gardzienic zostaje Adam Pszczółka Wilczopolski, który wykupuje je za 4000 zł p. W 1662 arendę przejął Aleksander Wielhorski, a już w 1676 płacił od swojej rodziny za osiem pachołków dworskich i 89 poddanych Wacław Wielchorski.

Wielhorscy przejęli zastaw od Woroniczów, a Wacław został dziedzicem Gardzienic od 1677, bo spłacił wierzycieli [[Suchodolscy herbu Janina|Suchodolskiego]], który emigrował do Prus, w związku z popieraniem braci polskich. W tym też roku wieś została sprzedana za 25300 zł p. Wacławowi na Koniuchach Hulewiczowi [[Nowina (herb szlachecki)|herbu Nowina]], [[kasztelan]]owi bracławskiemu. Wacław Hulewicz był [[rotmistrz]]em królewskim i walczył z nim między innymi pod Cudnowem, gdzie został „postrzelony z działa”.

Gardzienice warte w 1678 50 000 zł p. według informacji właściciela w zabezpieczeniu na rzecz małżonki Marianny Stępowskiej, od 1680 stały się własnością [[Stefan Stanisław Czarniecki|Stanisława Stefana Czarnieckiego]], pisarza koronnego, syna najmłodszego brata [[hetman]]a, który poślubił tutejszą dziedziczkę Katarzynę Hulewiczówną, zwaną też Anną (''Polski Słownik Biograficzny'' T. IV, Kraków 1998, s. 211–212). Od tej pory Gardzienice przechodzą na własność Czernieckich. Podawana tu przez ''[[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego]]'', za „Tygodnikiem Ilustrowanym” informacja wiążąca wieś z osobą Stefana Czarnieckiego – hetmana polnego – jest błędna i wynika jedynie ze zbieżności imion.

W 1689 Gardzienice w wyniku małżeństwa córki Stefana i Katarzyny Czarnieckich – Zofii Anieli Czarnieckiej z Michałem Potockim, starostą krasnostawskim i koronnym pisarzem polnym, późniejszym wojewodą wołyńskim – stają się własnością Potockich. Na przełomie XVII i XVIII w. nowi właściciele rozbudowali dwór obronny, nadając mu bardziej reprezentacyjną formę pałacu. Można przypuszczać, że przy powstałym pałacu, założono zgodnie z wymogami [[barok]]u, niewielki ogród o geometrycznym zarysie. Brak jednak potwierdzających to źródeł.

[[Michał Potocki (1660–1749)|Michał Potocki]] przekazał Gardzienice w 1724, tuż po śmierci żony, swojemu drugiemu synowi – [[Feliks Potocki (zm. 1766)|Feliksowi Wincentemu Potockiemu]], staroście krasnostawskiemu. Ten ożenił się z Marianną z [[Daniłowiczowie herbu Sas|Daniłłowiczów herbu Sas]], która po śmierci męża w 1766 przejęła Gardzienice oraz Wojsławice, gdzie mieszkała do swojej śmierci w 1775. Później Gardzienice przeszły w ręce najmłodszej z córek Potockich, wydanej za [[Ignacy Miączyński (1760–1809)|Józefa Miączyńskiego]] herbu Suchekomnaty, który po pożarze w 1802 zamierza odbudować zniszczony pałac. Odrestaurowano wówczas jedynie dawne pokoje mieszkalne. Z kronik z tego okresu możemy dowiedzieć się, że w 1810 część zamku pokryta była słomą i gontem.

Późniejszy dziedzic Gardzienic – Adam Siedliski – po przejęciu pałacu w stanie bliskim ruinie, przekształcił go w spichlerz, przez co stracił on swą reprezentacyjną rolę rezydencji wraz z ogrodem, na rzecz najprawdopodobniej wschodniej oficyny. Następnym właścicielem dóbr i zamku w Gardzienicach był Józef Kalasanty Lemański herbu Bukowczyk, były oficer wojsk napoleońskich, ożeniony z Joanną z Lemańskich Lemańską.

W 1827 liczono tu 100 domów i 465 mieszkańców. Wówczas też na dobra gardzienickie składały się folwarki Gardzienice, [[Żegotów]], Podgranicznik i Borek [[Folwark Borek w Gardzienicach]].

W połowie XIX w. pałac odzyskuje funkcję rezydencjalną. Pałac wyremontowano, a przy nim założono z wykorzystaniem istniejącego drzewostanu, niewielki park o charakterze krajobrazowym, wydzielony murem od strony folwarku i od podnóża zadrzewionej skarpy. Zespół powiększa swe granice, tracąc jednak pierwotny charakter przestrzenny, zwartego założenia architektonicznego górującego nad doliną rzeki, o czytelnym obronnym rodowodzie. Z połowy XIX w. pochodzi też częściowo zachowany zespół folwarczny i niewielka, parterowa, północna oficyna – niegdyś kuchnia dworska.

Właścicielem Gardzienic w 1865 stał się Stefan Cześniak, który nabył je za 9750 rubli srebrnych. Wiemy, że obejmowały one wówczas łącznie 3474 morgów ziemi. Największy folwark Gardzienice posiadał 1689 morgów z 22 budynkami murowanymi i 14 drewnianymi. W skład pozostałych wchodziło po dwa budynki murowane i po dwa drewniane, gdzie największy areał gruntów ornych, o powierzchni 786 morgów, posiadał folwark Podgranicznik. Pozostałe to kolejno: folwark Żegotów 598 morgów i folwark Borek 401 morgów ziemi. We wszystkich folwarkach przeprowadzany był płodozmian czteropolowy. Do dworu należały również młyn wodny i prawdopodobnie karczma, a we wsi istniały obfite pokłady kamienia wapiennego. Gardzienice zamieszkiwało wówczas 73 osadników na 977 morgach gruntów, a na Woli Gardzienickiej było 22 osadników na 427 morgach.

W tym czasie powstała tu murowana, piętrowa gorzelnia z białego kamienia wapiennego, produkująca za 19 000 rubli srebrnych (rubel srébrem) i browar z produkcją na 5000 r. s. rocznie.

W 1873 [[Franciszek Kleniewski]], [[Zagłoba (herb szlachecki)|herbu Zagłoba]] (1812–1883), zubożały szlachcic z Płockiego, który dorobił się majątku dzięki licznym dzierżawom majątków ziemskich, a później dzięki działalności przemysłowej, nabył dobra gardzienickie dla wnuka, syna jednej z córek. Najprawdopodobniej pod koniec XIX w. wyodrębniono kolonię nazwaną dzisiaj Podleski Kąt, która pozostała przy Lemańskich, a dalsza część została w 1893 sprzedana Augustowi Iwańskiemu, [[Jastrzębiec (herb szlachecki)|herbu Jastrzębiec]].

Z początkiem XX w. [[Stefan Żeromski]] w [[Nałęczów|Nałęczowie]] organizuje najpoważniejszą i najtrwalszą w skutkach inicjatywę, którą było powstanie towarzystwa „Światło”, które tak chlubnie zapisało się w dziejach polskiej oświaty. Miało ono duży wpływ na ówczesnych właścicieli Gardzienic.

W 1903 właścicielem Gardzienic jest Jan Serafin Iwański, syn Augusta, który w wyniku rewolucji sprzedaje je 23 grudnia 1919 za 1 010 000 r. s. i 430 000 koron Władysławowi Głogowskiemu [[Grzymała (herb szlachecki)|herbu Grzymała]], który gospodarzył w nim potem przez całe dwudziestolecie międzywojenne i okres wojny.

W tym okresie Głogowscy popadają w kłopoty finansowe. Następuje rozprzedanie kolejnych działek. Właściciele zamieszkują w oficynie. Pałac w zimie nie jest użytkowany, natomiast latem Władysław wraz z żoną Heleną organizują tu letnisko dla pracowników kolei. Stąd też w parku powstaje plac zabaw dla przyjezdnych dzieci.

Przed II wojną światową w [[Las Zwierzyniec|Lesie Zwierzyńcu]], który w przeszłości był zapewne miejscem polowań na dziką zwierzynę, znajdowało się kwadratowe, trawiaste boisko, gdzie urządzano zabawy i różnego rodzaju gry sportowe. Grywał tam w tenisa w młodości między innymi profesor Kierek, wykładowca ekonomiki politycznej na [[Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie|Akademii Rolniczej w Lublinie]] – przyjaciel Adama Głogowskiego – syna dziedzica. Pomiędzy parkiem dworskim a [[Las Zwierzyniec|Lasem Zwierzyńcem]] znajduje się budynek zwany [[Rządcówka w Gardzienicach|Rządcówką]]. W jego okolicy znajdowała się bażanciarnia, z której korzystali kolejni właściciele.

W okresie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] majątek zajmowali [[Niemcy]], a po wojnie w wyniku reformy rolnej z 1944 roku majątek znacjonalizowano. W zespole mieści się Liceum Rolnicze przeniesione tu z Krasnegostawu, później ośrodek kolonijny, Gromadzka Rada Narodowa, biblioteka i poczta. Od 1964 głównym użytkownikiem obiektu staje się Techniczny Uniwersytet Ludowy kształcący mechanizatorów, instruktorów ochrony roślin, księgowych kółek rolniczych, a następnie kadrę instruktorską dla wiejskich domów kultury. Organizowane są tu plenery malarskie i różnego rodzaju zabawy, a sala balowa odnajmowana jest na wesela. Użytkownikiem ziemi i budynków folwarcznych przez pewien okres była Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, która w latach 90. XX w. przeszła w prywatne ręce i aktualnym użytkownikiem budynków i części pola jest Stanisław Kwiatosz, zaś pałac wraz z północną częścią parku i internatem stają się własnością Kuratorium Oświaty i Wychowania w Lublinie i podległy mu Zespół Szkół Zawodowych w Piaskach, później Skarbu Państwa, a ostatnio Starostwa Powiatowego w Świdniku. Jeszcze do niedawna organizowane tam były szkolenia zawodowe młodzieży pozaszkolnej.

Z początkiem lat 90. XX wieku z kompletnej ruiny została wydźwignięta oficyna południowa za sprawą – [[Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice”|Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”]] [[Włodzimierz Staniewski|Włodzimierza Staniewskiego]]. W 2008 również pałac przeszedł w posiadanie tejże instytucji. Obecnie dzięki pozyskanym środkom unijnym, w kwocie 17 mln PLN, zespół pałacowo parkowy w Gardzienicach wraz z budynkiem spichlerza z XIX wieku został wyremontowany, z przeznaczeniem na cele teatralne.

Generalnej odbudowie, za sprawą prywatnego właściciela, podlega również XIX-wieczny zespół dworsko parkowy w innej części Gardzienic zwanej przez mieszkańców Borkiem. Jest to dawny folwark gardzienicki, który w wieku XIX uniezależnił się od Gardzienic za sprawą rodu Lemańskich. Zespół parkowo dworski w Gardzienicach (Borku) znajduje się w odległości około kilometra na północ od zespołu pałacowego w Gardzienicach. Otacza go zabytkowy park z zachowanym [[starodrzew]]iem.

Spadkobiercami zespołu pałacowo-parkowego w Gardzienicach, będących obecnie w rękach Ośrodka Praktyk Teatralnych, oraz zespołu parkowo-dworskiego w Gardzienicach-Borku będącego w prywatnych rękach, jest Halina Głogowska, córka Władysława i Heleny, wdowa po Jerzym Rzewuskim, właścicielu folwarku Borek oraz jej syn i córka{{fakt|data=2022-05}}.

== Zabytki ==
* Pałac z 1610–1627 zbudowany w miejscu wcześniejszego zamku<ref>Łukasz Rejniewicz, ''Dokumentacja wstępna z badań archeologicznych przeprowadzonych przy pałacu w Gardzienicach w sezonie XI–XII 2009'', „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Lubelskiego” 2010.</ref>. Przebudowany w 1 poł. XIX wieku i w XX wieku, nr rej.: A/451 z 21.12.70. W 1689 został rozbudowany w stylu barokowym przez Zofię i Michała Potockich. Od północy pozostała nieprzebudowana część dawnej fortalicji zwanej przez mieszkańców Kaplicą braci polskich, z początków XVII w. ze sklepieniami łukowymi z lunetami w narożach. Nakryta jest manierystycznym szczytem dachowym sprzed 1627. W latach 2011–2013 pałac wraz z Oficyną Południową, Oficyną Północną, spichlerzem i parkiem dworskim przeszedł całkowitą renowację i adaptację na potrzeby Ośrodka Praktyk Teatralnych.
* Oficyna Południowa z końca XVII w., przebudowana w XVIII w. oraz w latach 1986–1993 na potrzeby Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice”. Na ścianach jednego z pomieszczeń części piętrowej, zwanego Salą Kafelkową, zachowały się ręcznie malowane w kolorze biało niebieskim, kafle holenderskie z [[Delft]]u z XVIII w. oraz rokokowy kominek z drugiej poł. XVIII wieku. nr rej.: A/451 z 15.01.1972.
* Oficyna Północna – dawna kuchnia dworska z połowy XIX wieku, o symetrycznej pozbawionej detalu elewacji. W latach 70. i 80. mieściła się tu poczta i biblioteka. Obecnie wyremontowana na potrzeby wystawiennicze O.P.T. „Gardzienice”
* Spichlerz z połowy XIX wieku – do niedawna najstarszy zachowany budynek folwarczny. W latach 2011–2013 rozebrany i odbudowany według pierwotnej bryły z adaptacją na potrzeby teatralne.
* Młynarzówka z końca XIX wieku – dom młynarza znajduje się w części Gardzienic Drugich zwanych Podzamczem. Do połowy lat 90. przy młynarzówce funkcjonował młyn (pierwotnie wodny), który spłonął w czerwcu 1996 roku.
* Dwór Rzewuskich z połowy XIX wieku (w trakcie odbudowy), znajdujący się w zabytkowym parku dworskim w części Gardzienic Drugich zwanych Borkiem. W sąsiedztwie parku zachowały się kamienne budynki folwarczne z końca XIX wieku – szopa, obora i czworak mieszkalny.
* Ruiny gorzelni z połowy XIX wieku (przed wjazdem do zespołu pałacowego w Gardzienicach Pierwszych)
* Ruiny Rządcówki z końca XIX wieku (przy parku w Gardzienicach Pierwszych)

== Turystyka ==
=== Szlaki turystyczne ===
* [[Szlak Renesansu Lubelskiego]]

== Przypisy ==
<references>
<ref name="lubelskie">{{Cytuj stronę |url = http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/dlibra/doccontent?id=9614&from=pubindex&dirids=7&lp=5967 |tytuł = Województwo lubelskie w 15 tomach „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego, Władysława Walewskiego 1880–1904. |autor = Opracowanie: Władysław Sakławski – Lublin 1974 |opublikowany = Polskie Towarzystwo Geograficzne Oddział Lubelski ; Zakład Kartografii Instytutu Nauk o Ziemi UMCS |praca = Tom zawiera wyciąg i przedruk haseł odnoszących się do Województwa Lubelskiego pochodzących z 15-tomowego ''Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' wydawanego w latach 1880–1904. |data dostępu = 2014-03-23}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* Boniecki Adam „Herbarz polski”, tom VII, s. 402, Warszawa 1974
* Mencel Tadeusz „Dzieje Lubelszczyzny”, tom I, Warszawa 1974, PWN.
* Kuraś Stanisław „Dzieje Lubelszczyzny”, tom III, Warszawa 1983, PWN.
* Wojciechowski S., Sochacka A., Szczygieł R. „Dzieje Lubelszczyzny”, tom IV, Warszawa 1986, PWN.
* ''Polski Słownik Biograficzny'', tom XXVIII, Warszawa 1984\85, s. 97–101 – działalność Michała Potockiego.
* Świetlicki Lucjan „Miasto Piaski. Kronikarski zapis dziejów”, Piaski 1994
* Świetlicki Lucjan red. „Dzieje gminy Rybczewice”, Rybczewice–Piaski–Lublin 1996
* Świetlicki Lucjan „Dwory nad Giełczwią”, Lublin 1999
* {{Cytuj stronę |url = http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/dlibra/doccontent?id=9614&from=pubindex&dirids=7&lp=5967 |tytuł = Województwo lubelskie w 15 tomach „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego, Władysława Walewskiego 1880-1904. |data dostępu = 2014-04-13}}, wyciąg haseł dokonany przez Władysława Sakławskiego z inicjatywy Franciszka Uhorczaka, Lublin 1974
* Jan Długosz „Liber Beneficiorum dioecesis Cracoviensis”, tom II, s. 548–549
* Białkowski L. „Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku”, Lublin 1934
* Leszczyńska – Skrętowa Z. „Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej z roku 1529”, Kraków 1968
* Tygodnik Ilustrowany, Nr 308, 1865, s. 76–77, „Dom Stefana Czarnieckiego w Gardzienicach”
* Biuletyn Historii Sztuki, Nr 1/1962, s. 73–78, „Pierwowzór graficzny szczytu kościoła pobernardyńskiego w Lublinie i pałacu w Gardzienicach”.
* Dworzaczek G. „Genealogia”, Warszawa 1959
* Wykaz hipoteczny, sygn. 1659, Dz. I Dobra Gardzienice, Sąd Rejonowy w Lublinie – X Wydział Ksiąg Wieczystych.
* Wykaz hipoteczny, sygn. 1660, Dz. II Gardzienice, Sąd Rejonowy w Lublinie – X Wydział Ksiąg Wieczystych.
* Arkadiusz Cholewa „Historie gardzienickie”, „Konteksty Polska Sztuka Ludowa” 1–4/2001, wyd. Polska Akademia Nauk, s. 295–321
* Arkadiusz Cholewa „Gardzienice wczoraj i dziś” – opracowanie własne
* Arkadiusz Cholewa „Przestrzeń Kulturalna Gardzienic” – opracowanie własne

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę |url = http://www.gardzienice.art.pl/ |tytuł = Oficjalna strona Ośrodka Praktyk Teatralnych Gardzienice |opublikowany = gardzienice.art.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20131024111730/http://www.gardzienice.art.pl/ |zarchiwizowano = 2013-10-24}}

[[Kategoria:Piaski (gmina w województwie lubelskim)]]
[[Kategoria:Opuszczone wsie w województwie lubelskim]]

title: Artykuł

Odległość: 5 m

title: Gardzienice

Państwo: Polska

Województwo: lubelskie

Powiat: świdnicki

Gmina: Piaski

SIMC: nie nadano


text:
# Irena Anders
Irena Renata Anders, z domu Iryna Jarosewycz, ps. art. Renata Bogdańska (ur. 12 maja 1920 w Bruntálu, zm. 29 listopada 2010 w Londynie) – polska i ukraińska artystka rewiowa, pieśniarka, aktorka, kapitan Wojska Polskiego, działaczka polonijna w Wielkiej Brytanii; pierwsza żona Gwidona Boruckiego, druga żona gen. Władysława Andersa.

## Życiorys
Pochodziła z ukraińskiej rodziny o tradycjach muzycznych. Jej ojciec, Mykoła Jarosewycz był księdzem greckokatolickim, kapelanem wojskowym Armii Austro-Węgier i Ukraińskiej Armii Halickiej. Matka, Ołena z Nyżankiwśkich była siostrą ks. Ostapa Nyżankiwśkiego – znanego ukraińskiego kompozytora, księdza greckokatolickiego i posła na Sejm Krajowy Galicji IX kadencji – i Ołeksandra Nyżankiwskiego, śpiewaka operowego.
Od 1926 mieszkała we Lwowie na Kulparkowie, gdzie ojciec od 1925 do 1944 był kapelanem w tamtejszej Państwowym Zakładzie dla Umysłowo Chorych. W latach 1929–1939 studiowała w Wyższym Instytucie Muzycznym im. Mykoły Łysenki, początkowo w klasie fortepianu, prowadzonej przez Nestora Nyżankiwskiego (syna Ostapa), później w klasach wokalnych.
W latach 30. XX wieku była solistką ukraińskiego zespołu Jabcio-jazz.
Po agresji ZSRR na Polskę i zajęciu Lwowa przez Armię Czerwoną przerwała studia. W czasie sowieckiej okupacji Lwowa występowała w teatrzyku rewiowym Feliksa Konarskiego (Ref-Rena). Występowała następnie jako solistka zespołu muzycznego Henryka Warsa Tea-Jazz, dając koncerty w ZSRR.
Po ataku Niemiec na ZSRR i rozpoczęciu formowania Armii Polskiej w ZSRR przyłączyła się, wraz z mężem Gwidonem Boruckim i grupą artystów, do tworzącej się w Tockoje polskich jednostek. Działalność artystyczną kontynuowała w zespole „Polska Parada”, występując m.in. przed żołnierzami, formowanej armii. Przeszła szlak bojowy z oddziałów Władysława Andersa, począwszy od Tockoje, Buzułuku, następnie Iran, Irak, Palestynę, Egipt i Włochy. Dwa dni po bitwie o Monte Cassino wystąpiła wraz z zespołem na górze klasztornej, gdzie odbywały się walki, śpiewając po raz pierwszy (razem z mężem) piosenkę Czerwone maki na Monte Cassino. Odznaczona została Krzyżem Monte Cassino.
W 1946 zagrała główną rolę żeńską w polsko-włoskiej produkcji Michała Waszyńskiego Wielka droga, zorganizowanej i finansowanej przez Ośrodek Kultury i Prasy 2 Korpusu Polskiego. Film opowiada o wojennych losach żołnierzy 2 Korpusu; partnerem filmowym Ireny był Albin Ossowski. W tym samym roku zagrała w filmie Lo Sconosciuto di San Marino (Nieznajomy z San Marino), u boku Anny Magnani i Vittoria De Siki.
Po wojnie zamieszkała w Wielkiej Brytanii. Współpracowała, jako artystka, z Marianem Hemarem i Konarskim. Występowała przed Polonią w Wielkiej Brytanii, Francji i Izraelu, a także w rozgłośniach BBC (w latach 1958–1962) i Radio Wolna Europa (w kabarecie Hemara). W 1948 poślubiła gen. Władysława Andersa. Dwa lata później urodziła córkę, Annę Marię.
Po 1989 regularnie przyjeżdżała do kraju, występując jako gość honorowy na uroczystościach państwowych na szczeblu centralnym.
Została członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010. W sierpniu 2010 roku przyjechała na jego zaprzysiężenie. Była to zarazem jej ostatnia wizyta w Polsce.
Zmarła 29 listopada 2010 w Londynie. Pogrzeb odbył się 8 grudnia w kościele św. Andrzeja Boboli w Londynie, gdzie odprawiono nabożeństwo żałobne, po czym trumna z ciałem została odprowadzona na cmentarz na Mortlake, gdzie dokonano kremacji. Prochy Ireny Anders zostały pochowane przy mężu na cmentarzu na Monte Cassino 21 maja 2011.

## Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (12 maja 2007, za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność polonijną i społeczną)[9]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 maja 1979)[10]
- Złoty Krzyż Zasługi
- Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino
- Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006)[11]

## Filmografia
- 1946: Wielka droga, reż. Michał Waszyński
- 1946: Lo Sconosciuto di San Marino, reż. Michał Waszyński
- 1994: Renata Bogdańska-Anders, reż. Andrzej Konecki, film biograficzny
- 2003: Seans, reż. Maria Dłużewska, dokument o powstaniu filmu Wielka droga

## Dyskografia
- 1962: Do słuchu i do tańca. Melodia Records Co.

wikiname: plwiki

title: Irena Anders

in_language: pl

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Irena Anders
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Irena Anders.jpg
 |opis zdjęcia          = Irena Anders (po 1941)
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Iryna Jarosewycz
 |pseudonim             = Renata Bogdańska
 |data urodzenia        = [[12 maja]] [[1920]]
 |miejsce urodzenia     = [[Bruntál]], [[Pierwsza Republika Czechosłowacka|Czechosłowacja]]
 |data śmierci          = [[29 listopada]] [[2010]]
 |miejsce śmierci       = [[Londyn]], [[Wielka Brytania]]
 |instrument            = [[śpiew|głos]]
 |typ głosu             =
 |gatunek               = muzyka rewiowa
 |zawód                 = artystka rewiowa, [[aktor]]ka
 |aktywność             =
 |wydawnictwo           =
 |powiązania            =
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                =
 |odznaczenia           = {{order|OOP|KKO}} {{order|OOP|KK}} {{order|KZ|Z}} {{order|KMC}} {{order|GA|S}}
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               = Category:Irena Anders
 |www                   =
}}
[[Plik:Irena Anders Young.jpg|thumb|upright|Iryna Jarosewycz przed 1939]]
[[Plik:Irena Anders Senat 2008.JPG|thumb|Irena Anders w [[Senat Rzeczypospolitej Polskiej|Senacie]] (2008)]]
'''Irena Renata Anders''', z domu ''Iryna Jarosewycz'', [[pseudonim artystyczny|ps. art.]] Renata Bogdańska<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.filmweb.pl/person/Renata+Bogda%C5%84ska-88775|tytuł=Renata Bogdańska w bazie filmweb.pl|opublikowany=filmweb.pl|data dostępu=2010-12-09}}</ref> (ur. [[12 maja]] [[1920]] w [[Bruntál]]u, zm. [[29 listopada]] [[2010]] w [[Londyn]]ie) – [[polska]] i [[Ukraińcy|ukraińska]] artystka [[Rewia (przedstawienie)|rewiowa]], [[Pieśń (forma muzyczna)|pieśniarka]], [[Aktor|aktorka]], [[Kapitan (ranga)|kapitan]] Wojska [[Wojsko Polskie|Polskiego]]<ref name="gazeta.pl">{{Cytuj stronę|url=http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80277,8737596,Zmarla_Irena_Anders.html|tytuł=Zmarła Irena Anders – wdowa po generale Andersie|autor=ps, dżek|data=2010-11-29|opublikowany=[[gazeta.pl]]|data dostępu=2010-11-29}}</ref>, działaczka [[Polonia|polonijna]] w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]; pierwsza żona [[Gwidon Borucki|Gwidona Boruckiego]], druga żona gen. [[Władysław Anders|Władysława Andersa]].

== Życiorys ==
Pochodziła z ukraińskiej rodziny o tradycjach muzycznych. Jej ojciec, Mykoła Jarosewycz był [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego|księdzem greckokatolickim]], kapelanem wojskowym [[Armia Austro-Węgier|Armii Austro-Węgier]] i [[Ukraińska Armia Halicka|Ukraińskiej Armii Halickiej]]. Matka, Ołena z Nyżankiwśkich była siostrą ks. [[Ostap Nyżankiwski|Ostapa Nyżankiwśkiego]] – znanego ukraińskiego kompozytora, księdza greckokatolickiego i posła na [[Sejm Krajowy (Galicja)|Sejm Krajowy Galicji]] IX kadencji – i Ołeksandra Nyżankiwskiego, śpiewaka operowego.

Od 1926 mieszkała we [[Lwów|Lwowie]] na [[Kulparków|Kulparkowie]], gdzie ojciec od 1925 do 1944 był kapelanem w tamtejszej [[Państwowy Zakład dla Umysłowo Chorych w Kulparkowie|Państwowym Zakładzie dla Umysłowo Chorych]]. W latach 1929–1939 studiowała w [[Wyższy Instytut Muzyczny im. Mykoły Łysenki|Wyższym Instytucie Muzycznym im. Mykoły Łysenki]], początkowo w klasie fortepianu, prowadzonej przez [[Nestor Nyżankiwski|Nestora Nyżankiwskiego]] (syna Ostapa), później w klasach wokalnych.

W latach 30. XX wieku była solistką ukraińskiego zespołu ''[[Jabcio-jazz]]''<ref>Konstanty Czawaga. [https://web.archive.org/web/20200923133227/https://kuriergalicyjski.com/actualnosci/8154-prapremiera-lwowskiego-kabaretu-artystycznego-czwarta-rano ''Prapremiera lwowskiego kabaretu artystycznego „Czwarta Rano”'']. „[[Kurier Galicyjski]]”. 4 grudnia 2019.</ref>.

Po [[Agresja ZSRR na Polskę|agresji ZSRR na Polskę]] i zajęciu Lwowa przez [[Armia Czerwona|Armię Czerwoną]] przerwała studia. W czasie [[Okupacja sowiecka ziem polskich (1939–1941)|sowieckiej okupacji Lwowa]] występowała w teatrzyku [[Rewia (przedstawienie)|rewiowym]] [[Feliks Konarski|Feliksa Konarskiego (''Ref-Rena'')]]<ref>[[Grzegorz Hryciuk]], ''Polacy we Lwowie 1939-1944'', Warszawa 2000, s. 112.</ref>. Występowała następnie jako solistka zespołu muzycznego [[Henryk Wars|Henryka Warsa]] ''Tea-Jazz'', dając koncerty w [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]].

Po [[Atak Niemiec na ZSRR|ataku Niemiec na ZSRR]] i rozpoczęciu formowania [[Polskie Siły Zbrojne w ZSRR (1941–1942)|Armii Polskiej w ZSRR]] przyłączyła się, wraz z mężem [[Gwidon Borucki|Gwidonem Boruckim]] i grupą artystów, do tworzącej się w [[Tockoje]] polskich jednostek. Działalność artystyczną kontynuowała w zespole „Polska Parada”, występując m.in. przed żołnierzami, formowanej armii. Przeszła szlak bojowy z oddziałów [[Władysław Anders|Władysława Andersa]], począwszy od Tockoje, [[Buzułuk (miasto)|Buzułuku]], następnie [[Iran]], [[Irak]], [[Palestyna|Palestynę]], [[Egipt]] i [[Włochy]]. Dwa dni po [[Bitwa o Monte Cassino|bitwie o Monte Cassino]] wystąpiła wraz z zespołem na górze klasztornej, gdzie odbywały się walki<ref group="uwaga">Pierwsze wykonanie piosenki mogło mieć miejsce w pobliżu terenu walk, a nawet w sąsiednich miejscowościach, [https://archive.ph/20140108114620/http://www.dziennik.com/przeglad-polski/artykul/jego-byly-czerwone-maki por. fotografię z występu G. Boruckiego w artykule ''Jego były „Czerwone maki…”''], opublikowanym przez dziennik.com.</ref>, śpiewając po raz pierwszy (razem z mężem) piosenkę ''[[Czerwone maki na Monte Cassino]]''<ref>[http://www.mojawyspa.co.uk/artykuly/13147/Muza-i-Jutrzenka,2 Muza i Jutrzenka. Wywiad z Andersową].</ref>. Odznaczona została Krzyżem Monte Cassino.

W 1946 zagrała główną rolę żeńską w polsko-włoskiej produkcji [[Michał Waszyński|Michała Waszyńskiego]] ''[[Wielka droga]]'', zorganizowanej i finansowanej przez Ośrodek Kultury i Prasy 2 Korpusu Polskiego. Film opowiada o wojennych losach żołnierzy 2 Korpusu; partnerem filmowym Ireny był [[Albin Ossowski]]. W tym samym roku zagrała w filmie ''[[Lo Sconosciuto di San Marino]]'' (''Nieznajomy z San Marino''), u boku [[Anna Magnani|Anny Magnani]] i [[Vittorio De Sica|Vittoria De Siki]].

Po wojnie zamieszkała w [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Współpracowała, jako artystka, z [[Marian Hemar|Marianem Hemarem]] i Konarskim. Występowała przed Polonią w Wielkiej Brytanii, [[Francja|Francji]] i [[Izrael]]u, a także w rozgłośniach [[BBC]] (w latach 1958–1962) i [[Radio Wolna Europa]] (w kabarecie Hemara). W 1948 poślubiła gen. Władysława Andersa. Dwa lata później urodziła córkę, [[Anna Maria Anders|Annę Marię]].

Po 1989 regularnie przyjeżdżała do kraju, występując jako gość honorowy na uroczystościach państwowych na szczeblu centralnym.

Została członkiem komitetu poparcia [[Bronisław Komorowski|Bronisława Komorowskiego]] przed przyspieszonymi [[Wybory prezydenckie w Polsce w 2010 roku|wyborami prezydenckimi 2010]]<ref>{{cytuj |url=https://web.archive.org/web/20140426095633/http://wybory.onet.pl/prezydenckie-2010/aktualnosci/komitet-poparcia-bronislawa-komorowskiego,1,3225747,aktualnosc.html |tytuł=Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego |data=2010-05-16 |opublikowany=[[onet.pl]] |data dostępu=2014-04-26}}</ref>. W sierpniu 2010 roku przyjechała na jego zaprzysiężenie<ref>{{Cytuj |url = http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114873,8220526,Do_Sejmu_przybywaja_goscie_na_uroczystosc_zaprzysiezenia.html |tytuł = Do Sejmu przybywają goście na uroczystość zaprzysiężenia prezydenta |opublikowany = [[Gazeta.pl]] | data = 2010-08-06 |data dostępu = 2010-08-06 | archiwum = http://archive.is/tq0nz | zarchiwizowano = 2014-05-18}}</ref>. Była to zarazem jej ostatnia wizyta w Polsce.

Zmarła 29 listopada 2010 w Londynie<ref name="gazeta.pl" />. Pogrzeb odbył się 8 grudnia w [[Kościół św. Andrzeja Boboli w Londynie|kościele św. Andrzeja Boboli w Londynie]], gdzie odprawiono nabożeństwo żałobne, po czym trumna z ciałem została odprowadzona na cmentarz na Mortlake, gdzie dokonano [[Kremacja|kremacji]]. Prochy Ireny Anders zostały pochowane przy mężu na [[Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino|cmentarzu na Monte Cassino]] 21 maja 2011<ref>{{cytuj |url=http://wiadomosci.onet.pl/swiat/uroczystosci-na-monte-cassino-irena-anders-spoczel,1,4338469,wiadomosc.html |tytuł=Uroczystości na Monte Cassino – Irena Anders spoczęła przy mężu |data=2011-05-21 |opublikowany=[[Onet.pl]] |data dostępu=2011-05-21}}</ref>.

== Ordery i odznaczenia ==
* [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski]] (12 maja 2007, ''za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność polonijną i społeczną'')<ref>{{Monitor Polski|2007|52|602}}.</ref>
* [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski]] (22 maja 1979)<ref>{{Cytuj pismo |tytuł = Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski |url = http://eprints.hist.pl/352/1/1979-12-31_nr7.pdf|czasopismo = [[Dziennik Ustaw|Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej]] |strony = 32 |data = nr 7 z 31 grudnia 1979}}</ref>
* [[Krzyż Zasługi|Złoty Krzyż Zasługi]]
* [[Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino]]
* [[Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”|Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]] (2006)<ref>{{Cytuj stronę | tytuł = Medal Zasłużony Kulturze - Gloria Artis | url = https://www.gov.pl/web/kultura/lista-laureatow-medalu-zasluzony-kulturze-gloria-artis | opublikowany = www.gov.pl |data dostępu = 2020-05-27}}</ref>

== Filmografia ==
* 1946: ''[[Wielka droga]]'', reż. [[Michał Waszyński]]
* 1946: ''[[Lo Sconosciuto di San Marino]]'', reż. Michał Waszyński
* 1994: ''[[Renata Bogdańska-Anders (film)|Renata Bogdańska-Anders]]'', reż. [[Andrzej Konecki]], film biograficzny
* 2003: ''[[Seans (film 2003)|Seans]]'', reż. [[Maria Dłużewska]], dokument o powstaniu filmu ''Wielka droga''

== Dyskografia ==
* 1962: ''Do słuchu i do tańca''. Melodia Records Co.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj | autor = [[Maria Dłużewska]]| tytuł = Trzy dni zdjęciowe z Ireną Anders i Albinem Ossowskim | data = 2012 | isbn = 978-83-7436-310-5 | miejsce = Warszawa | wydawca = Wydawnictwo Trio}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://stefanbatoryoceanliner.weebly.com/celebrities-iii.html/ Piotr Wieslaw Grajda: Generalowa w randze kaprala – Wywiad z Irena Anders, Londyn 1989]
* [http://www.uaestrada.org/spivaki/bohdanska-renata Irena Anders «Золотий Фонд української естради»]
* [http://www.istpravda.com.ua/articles/2017/05/15/149785/ Оля Гнатюк, ''Ірена Яросевич-Рената Богданська. Найкрасивіші очі Львова між двох вогнів ідентичності'']
* [http://archive.is/ZRvFF ''Pani Irenka w randze symbolu'' – artykuł o Irenie Anders]
* [http://uk.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81:796120 Wywód genealogiczny (ukr.)]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Anders, Irena}}
[[Kategoria:Absolwenci Konserwatorium Lwowskiego]]
[[Kategoria:Podporucznicy piechoty Polskich Sił Zbrojnych]]
[[Kategoria:Londyńska Polonia]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]
[[Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino]]
[[Kategoria:Polskie aktorki]]
[[Kategoria:Polscy działacze emigracyjni]]
[[Kategoria:Polskie wokalistki]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1920]]
[[Kategoria:Zmarli w 2010]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Bruntálu]]

title: Irena Anders

Imię i nazwisko: Iryna Jarosewycz

Pseudonim: Renata Bogdańska

Data i miejsce urodzenia: 12 maja 1920 · Bruntál, Czechosłowacja

Data i miejsce śmierci: 29 listopada 2010 · Londyn, Wielka Brytania

Instrumenty: głos

Gatunki: muzyka rewiowa

Zawód: artystka rewiowa, aktorka


text:
# Dol pri Šmarjeti
Dol pri Šmarjeti – wieś w Słowenii, w gminie Šmarješke Toplice. W 2018 roku liczyła 27 mieszkańców.

title: Dol pri Šmarjeti

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Dol pri Šmarjeti
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Słowenia
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Šmarješke Toplice|Šmarješke Toplice]]

 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2018
 |liczba ludności              = 27{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Gmina Šmarješke Toplice
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Dol pri Šmarjeti''' – [[wieś]] w [[Słowenia|Słowenii]], w [[Gmina Šmarješke Toplice|gminie Šmarješke Toplice]]. W 2018 roku liczyła 27 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.stat.si/StatWeb/File/NewsAttachment/2521|tytuł=Prebivalci po spolu, občine in naselja, Slovenija, 1. januar 2018|opublikowany=Statistični urad Republike Slovenije|język=sl|data dostępu=2019-04-17}}</ref>
}}

{{Gmina Šmarješke Toplice}}

{{kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Šmarješke Toplice]]

title: Dol pri Šmarjeti

Państwo: Słowenia

Gmina: Šmarješke Toplice


text:
# Góry Gutarskie
Góry Gutarskie (ros.: Гутарский хребет, Gutarskij chriebiet) – pasmo górskie w azjatyckiej części Rosji, w obwodzie irkuckim, część łańcucha Sajanu Wschodniego. Rozciąga się południkowo na długości ok. 150 km między Gutarą i Wielką Biriusą. Najwyższy szczyt pasma ma wysokość 2208 m n.p.m. Góry zbudowane są z łupków krystalicznych, wapieni i granitów. Na zboczach dominuje tajga ciemna.

title: Góry Gutarskie

wikitext:
{{Pasmo górskie infobox
 |nazwa                = Góry Gutarskie
 |inne nazwy           =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |kontynent            = [[Azja]]
 |państwo              = Rosja
 |najwyższy szczyt     = 2208 m n.p.m.
 |długość              = ok. 150 km
 |powierzchnia         =
 |jednostka dominująca = [[Sajany]] (Sajan Wschodni)
 |sąsiednie pasma      =
 |mapa                 =
 |opis mapy            =
 |współrzędne          = 54°30′N 97°40′E
 |commons              =
}}
'''Góry Gutarskie''' ([[język rosyjski|ros.]]: Гутарский хребет, ''Gutarskij chriebiet'') – pasmo górskie w azjatyckiej części [[Rosja|Rosji]], w [[obwód irkucki|obwodzie irkuckim]], część łańcucha [[Sajany|Sajanu Wschodniego]]. Rozciąga się południkowo na długości ok. 150 km między [[Gutara|Gutarą]] i [[Bolszaja Biriusa|Wielką Biriusą]]. Najwyższy szczyt pasma ma wysokość 2208 m n.p.m. Góry zbudowane są z [[łupek krystaliczny|łupków krystalicznych]], [[wapień|wapieni]] i [[granit]]ów. Na zboczach dominuje tajga ciemna<ref>{{Cytuj stronę | url = http://bse.sci-lib.com/article017562.html | tytuł = Гутарский хребет | opublikowany = [[Wielka Encyklopedia Radziecka|Большая Советская Энциклопедия]] | data dostępu = 2012-06-20 | język = ru}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
[[Kategoria:Azjatyckie góry Rosji|Gutarskie, Góry]]

title: Góry Gutarskie

Kontynent: Azja

Państwo: Rosja

Długość: ok. 150 km

Jednostka dominująca: Sajany (Sajan Wschodni)


text:
# Jun Maeda
Jun Maeda (jap. 麻枝 准 Maeda Jun; ur. 3 stycznia 1975) – japoński pisarz i kompozytor; współzałożyciel studia Key. Miał ogromny wkład w pisanie scenariuszy i komponowanie utworów muzycznych do gier tego studia. Jest uznawany za pioniera gatunku powieści wizualnych, zwłaszcza nurtu nakigē (jap. 泣きゲー; „gry wywołujące łzy”). Pochodzący z prefektury Mie, ukończył liceum w Mie i studia z psychologii na Uniwersytecie Chukyo w Aichi. Na początku swojej kariery pracował w studiu Tactics przy produkcji dwóch gier: Moon. oraz One: Kagayaku kisetsu e. Po założeniu studia Key pracował nad takimi tytułami jak Kanon, Air, Clannad czy Little Busters!, a także serialami anime – Angel Beats!, Charlotte i Kami-sama ni natta hi. Napisał także scenariusz do mangi Hibiki’s Magic.

## Życiorys

### Młodość
Jun Maeda zainteresował się pisarstwem już w młodym wieku; kiedy uczęszczał do szkoły podstawowej, napisał swoją pierwszą grę paragrafową. Początkowo czerpał inspiracje z serii GrailQuest, autorstwa J.H. Brennana, szczególnie z jej dwóch pierwszych części, które uznał za wyjątkowo interesujące. W gimnazjum pisał do gazetki szkolnej i publikował na jej łamach krótkie opowiadania. Podczas nauki w liceum zaczął pisać teksty do piosenek i samodzielnie komponować utwory muzyczne. To właśnie wtedy zaczął szczególnie interesować się gatunkiem fantasy. Studiując na Uniwersytecie Chukyo, zdołał zamieścić kilka opowiadań w formie light novel w magazynie The Sneaker, wydawanym przez Kadokawa Shoten.

### Wczesna kariera
Wciąż jeszcze uczęszczając na uniwersytet, Maeda postanowił, że zostanie kompozytorem muzyki do gier komputerowych i zapragnął pracować w dużych firmach, takich jak Namco czy Capcom, ale jego zamierzenia się nie powiodły. Ponosząc klęskę podczas szukania pracy jako kompozytor, Maeda zdecydował się na zmianę branży, na scenarzystę gier komputerowych. W połowie lat 90. XX wieku, autorzy scenariuszy do „zwyczajnych” gier byli z reguły niedoświadczeni, więc Maeda postanowił spróbować szczęścia jako scenarzysta gier z gatunku eroge. W zaledwie miesiąc napisał trzystu stronicową historię erotyczną i spróbował sprzedać ją firmie AliceSoft, producentowi słynnej serii Rance, ale ostatecznie zatrudnił się w firmie Scoop. Jako jeden z jej pracowników, w 1997 został głównym scenarzystą pierwszego tytułu tego producenta – Chaos Queen Rōko. Maeda nie był jednak zadowolony ze swojego środowiska pracy i zrezygnował z pracy w Scoop wkrótce po ukończeniu gry.

### Praca w Tactics i Key
Po opuszczeniu Scoop w 1997 Maeda zatrudnił się w nowo powstałym studiu Tactics, podlegającym wydawcy Nexton. Zaczął pisać scenariusz i komponować muzykę do drugiego tytułu tego studia, Moon., a następnie został scenarzystą trzeciej gry Tactics – One: Kagayaku kisetsu e w 1998. Zdawszy sobie sprawę, jak dobrze przyjęte przez krytykę zostały obie gry, Maeda oraz część innych osób pracujących nad Moon. i One, w tym Itaru Hinoue, Shinji Orito, Naoki Hisaya i OdiakeS, opuściło Tactics i zaczęło pracować dla spółki wydawniczej Visual Art's, pod której skrzydłami założyło własne studio, Key.
Po założeniu Key Maeda pracował nad muzyką i scenariuszem do ich pierwszej produkcji, Kanon, wydanej w 1999, która osiągnęła ogromny sukces i zyskała znaczącą popularność na japońskim rynku gier eroge. Oprócz Maedy sporą część scenariusza Kanon napisał Naoki Hisaya, opuścił on jednak Key wkrótce po ukończeniu gry. Następnie Maeda ponownie zajął się scenariuszem, tym razem do kolejnej gry, Air, skomponował też do niej ścieżkę dźwiękową oraz napisał słowa piosenek.
Cztery lata później, w 2004, Key wydał swoją trzecią grę, Clannad. Większość scenariusza została napisana przez Maedę; w sumie włożył on około 75% pracy wymaganej do ukończenia całości. W tym samym roku Maeda zaczął też pisać swoją pierwszą mangę, zatytułowaną Hibiki’s Magic, której scenariusz oparł na krótkim opowiadaniu, które napisał jeszcze jako student. W 2005 pracował nad muzyką i scenariuszem do Tomoyo After: It's a Wonderful Life, piątej gry Key, a następnie nad innym tytułem studia – Little Busters!, wydanym w 2007, gdzie również zajął się zarówno ścieżką dźwiękową, jak i stroną fabularną. W lutym tego samego roku Maeda oświadczył na łamach magazynu Comptiq, że po ukończeniu Little Busters!, nie będzie już dłużej pracował jako scenarzysta do kolejnych gier. Jednakże w wywiadzie z grudnia 2007 dla czasopisma Dengeki G’s Magazine, powiedział, iż nadal będzie zajmował się komponowaniem muzyki dla tytułów studia Key.
W 2007 Maeda skomponował także utwór końcowy do gry Himawari no Chapel de kimi to dla studia Marron oraz był jedną z osób pracujących nad muzyką do wydanej w lipcu 2008, gry 5 od studia Ram. Maeda współpracował z Na-Gą, studiem P.A. Works oraz firmą Aniplex przy tworzeniu anime Angel Beats! jako projektant i scenarzysta, a także jako kompozytor. Brał udział w pracach nad dziewiątym tytułem studia Key, Rewrite, jako kompozytor oraz kontroler jakości. W 2010 rozpoczął pracę nad 6-częściową powieścią wizualną Angel Beats!, jednak wydana została tylko pierwsza z nich. W 2015 ponownie nawiązał współpracę ze studiem P.A. Works oraz firmą Aniplex, aby napisać scenariusz i skomponować muzykę do serialu anime Charlotte. Pod koniec roku opracował też wstępny szkic gry Summer Pocket, przy której tworzeniu pracował później jako kompozytor.
W lutym 2016 trafił do szpitala z ostrą niewydolnością serca. Lekarze zdiagnozowali u niego idiopatyczną kardiomiopatię rozstrzeniową i został wpisany na listę oczekujących na przeszczep serca.
W 2017 rozpoczął pisanie scenariusza do mangi Angel Beats! The Last Operation. W 2019 zapowiedziana została gra mobilna RPG Heaven Burns Red, w której Maeda jest głównym twórcą scenariusza i muzyki. Maeda ponownie zaangażował się w prace nad anime w 2020, tworząc scenariusz do serialu Kami-sama ni natta hi.

## Motywy wykorzystywane w scenariuszach
W powieściach wizualnych tworzonych przez Maedę wciąż powracającym motywem jest pojęcie rodziny, a także więzi łączących poszczególnych jej członków. W znacznej mierze przeważają matczyne więzi we wzajemnych zależnościach pomiędzy matką a córką, co szczególnie silnie widoczne jest w Kanon, Air i Clannad. Jednakże w jednym ze swoich najwcześniejszych dzieł, Moon., Maeda zobrazował konflikt między żeńską protagonistką a jej zmarłą matką. Z drugiej strony, rzadko wchodzi on w szczegóły, pisząc o stosunkach ojca z synem, czego jedynym wyjątkiem jest Clannad. Kolejny motywem przewijającym się w dziełach Juna Maedy jest realizm magiczny, czyli dodawanie elementów fantastycznych do historii, która z pozoru wydaje się zupełnie zwyczajna tak jak pomysł iluzyjnego świata w Clannad albo występowanie magii w Air. Wykorzystana w One: Kagayaku kisetsu e koncepcja „przełączania” pomiędzy rzeczywistością a mistycznym Wiecznym Światem została porównana do opowiadania Koniec Świata i Hard-boiled Wonderland, autorstwa Harukiego Murakami, wykorzystującego podobną dwudzielność świata rzeczywistego i fantastycznego.
Po ukończeniu gry Moon. z jej melancholijną fabułą Maeda postanowił rozwinąć koncepcję nakigē („gier wywołujących łzy”), zaczynając od One: Kagayaku kisetsu e i kontynuując ją w następnych produkcjach. Nakigē jest rodzajem gry bishōjo, która powoduje u gracza wzruszenie losami bohaterów i przez to znacznie silniej i bardziej dogłębnie wpływa na odbiorcę. Pracując nad Kanon z tym samym celem, Maeda zamieścił przygnębiające elementy w historiach dwóch żeńskich postaci, których scenariuszami się zajmował: Makoto Sawatari i Mai Kawasumi.

## Muzyka
Jun Maeda komponuje i pisze słowa do piosenek i muzyki tła wykorzystywanych w grach, nad którymi pracuje. Będąc jeszcze w Tactics, skomponował jeden utwór do Moon., ale nie zajmował się muzyką do One: Kagayaku kisetsu e. W Key Maeda pracował nad ścieżką dźwiękową do wszystkich tytułów studia z wyjątkiem Planetarian: Chiisana hoshi no yume. Zarówno skomponował, jak i ułożył tekst do końcowego utworu w anime Clannad oraz do czołówki anime Clannad: After Story – obie piosenki oparł na skomponowanych przez siebie wcześniej utworach z powieści wizualnej. Muzyka tworzona przez Maedę dla studia Key wydawana jest przez wytwórnię muzyczną Key Sounds Label. W tej wytwórni Maeda skomponował trzy single i jeden album ze wszystkimi utworami swojego autorstwa, w tym: „Natsukage / Nostalgia”, „Birthday Song, Requiem”, „Spica/Hanabi/Moon”, a także „Love Song”; pierwsze trzy zostały zaśpiewane przez Lię, a ostatnia przez Riyę.
Maeda napisał i skomponował piosenkę „Doll” – pierwszą wykonała Lia, natomiast drugą Aoi Tada – a także „Human”, również zaśpiewaną przez Lię; obu wersji „Doll” użyto jako głównych motywów końcowych dla drugiego sezonu anime Gunslinger Girl w 2008, a „Human” został wykorzystany w ostatnim odcinku. Pierwsza praca Maedy jako głównego kompozytora nastąpiła również w 2008, kiedy skomponował 20 utworów BGM dla powieści wizualnej 5 studia Ram. Jest również autorem jej głównych motywów muzycznych – początkowego i końcowego. W 2011, Maeda założył swoją własną wytwórnię muzyczną Flaming June, której pierwszym tytułem był singiel „Killer Song”, wykonany przez Nagi Yanagi i wydany w grudniu 2011. 25 kwietnia 2012, Flaming June wydał wspólnie z Yanagi album pod tytułem Owari no Hoshi no Love Song.
Po pobycie w szpitalu powrócił do tworzenia własnej muzyki – w lipcu 2017 ukazał się jego album Long Long Love Song z piosenkami śpiewanymi przez Anri Kumaki, a w grudniu – Hikikomori Songs zespołu Satsubatsu Kids, który założył wspólnie z Hyonem. Rok później wydany został singel Satsubatsu Kids – Dis-Love Song.
W 2020 Maeda skomponował i napisał tekst do utworów czołówki i tyłówki serialu anime Tamayomi – „Never Let You Go!” i „Plus Minus Zero no Hōsoku”.

title: Jun Maeda

wikitext:
{{Artysta infobox
 |imię i nazwisko       = Jun Maeda
 |imię i nazwisko org   = {{k|ja|麻枝 准}}
 |pseudonim             =
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia        = 3 stycznia 1975
 |miejsce urodzenia     = [[prefektura Mie|Mie]], [[Japonia]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |narodowość            = [[Japonia|japońska]]
 |język                 = [[język japoński|japoński]]
 |Alma Mater            =
 |dziedzina sztuki      = [[powieść wizualna]], [[anime]], [[manga]]
 |epoka                 =
 |muzeum artysty        =
 |ważne dzieła          =
* ''[[Kanon (gra komputerowa)|Kanon]]''
* ''[[Air (gra komputerowa)|Air]]''
* ''[[Clannad (gra komputerowa)|Clannad]]''
* ''[[Little Busters!]]''
* ''[[Angel Beats!]]''
 |faksymile             = Signature of Jun Maeda.svg
 |opis faksymile        =
 |odznaczenia           =
 |nagrody               =
 |commons               =
 |wikiźródła            =
 |wikicytaty            =
 |www                   =
}}
{{nihongo|'''Jun Maeda'''|麻枝 准|Maeda Jun|ur. [[3 stycznia]] [[1975]]}} – japoński pisarz i kompozytor; współzałożyciel studia [[Key]]. Miał ogromny wkład w pisanie scenariuszy i komponowanie utworów muzycznych do gier tego studia. Jest uznawany za pioniera gatunku [[powieść wizualna|powieści wizualnych]], zwłaszcza nurtu {{Nihongo||泣きゲー|nakigē|„gry wywołujące łzy”}}<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.jhunewsletter.com/2011/11/16/the-visual-novel-medium-proves-its-worth-on-the-battlefield-of-narrative-arts-16068/ |tytuł = The visual novel medium proves its worth on the battlefield of narrative arts |autor = Alex Mui |praca = The Johns Hopkins News-Letter |data = 2011-11-16 |język = en |data dostępu = 2016-07-29}}</ref>. Pochodzący z [[prefektura Mie|prefektury Mie]], ukończył liceum w Mie i studia z [[psychologia|psychologii]] na [[Uniwersytet Chukyo|Uniwersytecie Chukyo]] w [[prefektura Aichi|Aichi]]. Na początku swojej kariery pracował w studiu Tactics przy produkcji dwóch gier: ''Moon.'' oraz ''One: Kagayaku kisetsu e''. Po założeniu studia Key pracował nad takimi tytułami jak ''[[Kanon (gra komputerowa)|Kanon]]'', ''[[Air (gra komputerowa)|Air]]'', ''[[Clannad (gra komputerowa)|Clannad]]'' czy ''[[Little Busters!]]'', a także serialami anime – ''[[Angel Beats!]]'', ''[[Charlotte (anime)|Charlotte]]'' i ''[[Kami-sama ni natta hi]]''. Napisał także scenariusz do [[manga|mangi]] ''Hibiki’s Magic''.

== Życiorys ==
=== Młodość ===
Jun Maeda zainteresował się pisarstwem już w młodym wieku; kiedy uczęszczał do szkoły podstawowej, napisał swoją pierwszą [[gra paragrafowa|grę paragrafową]]. Początkowo czerpał inspiracje z serii ''GrailQuest'', autorstwa [[James Herbert Brennan|J.H. Brennana]], szczególnie z jej dwóch pierwszych części, które uznał za wyjątkowo interesujące<ref>{{Cytuj pismo |tytuł = Scenario Writer Special Talk |czasopismo = Colorful Puregirl |wydanie = lipiec 2004 |język = ja}}</ref>. W gimnazjum pisał do gazetki szkolnej i publikował na jej łamach krótkie opowiadania. Podczas nauki w liceum zaczął pisać teksty do piosenek i samodzielnie komponować utwory muzyczne. To właśnie wtedy zaczął szczególnie interesować się gatunkiem [[fantasy]]. Studiując na Uniwersytecie Chukyo, zdołał zamieścić kilka opowiadań w formie [[light novel]] w magazynie ''The Sneaker'', wydawanym przez [[Kadokawa Shoten]].

=== Wczesna kariera ===
Wciąż jeszcze uczęszczając na uniwersytet, Maeda postanowił, że zostanie kompozytorem muzyki do [[gra komputerowa|gier komputerowych]] i zapragnął pracować w dużych firmach, takich jak [[Namco]] czy [[Capcom]], ale jego zamierzenia się nie powiodły. Ponosząc klęskę podczas szukania pracy jako kompozytor, Maeda zdecydował się na zmianę branży, na scenarzystę gier komputerowych. W połowie lat 90. XX wieku, autorzy scenariuszy do „zwyczajnych” gier byli z reguły niedoświadczeni, więc Maeda postanowił spróbować szczęścia jako scenarzysta gier z gatunku [[eroge]]. W zaledwie miesiąc napisał trzystu stronicową historię erotyczną i spróbował sprzedać ją firmie [[AliceSoft]], producentowi słynnej serii ''[[Rance (gra komputerowa)|Rance]]'', ale ostatecznie zatrudnił się w firmie Scoop. Jako jeden z jej pracowników, w 1997 został głównym scenarzystą pierwszego tytułu tego producenta – ''Chaos Queen Rōko''. Maeda nie był jednak zadowolony ze swojego środowiska pracy i zrezygnował z pracy w Scoop wkrótce po ukończeniu gry.

=== Praca w Tactics i Key ===
Po opuszczeniu Scoop w 1997 Maeda zatrudnił się w nowo powstałym studiu Tactics, podlegającym [[wydawca|wydawcy]] [[Nexton]]. Zaczął pisać scenariusz i komponować muzykę do drugiego tytułu tego studia, ''Moon.'', a następnie został scenarzystą trzeciej gry Tactics – ''One: Kagayaku kisetsu e'' w 1998. Zdawszy sobie sprawę, jak dobrze przyjęte przez krytykę zostały obie gry, Maeda oraz część innych osób pracujących nad ''Moon.'' i ''One'', w tym [[Itaru Hinoue]], [[Shinji Orito]], [[Naoki Hisaya]] i [[OdiakeS]], opuściło Tactics i zaczęło pracować dla spółki wydawniczej [[Visual Art's]], pod której skrzydłami założyło własne studio, Key.

Po założeniu Key Maeda pracował nad muzyką i scenariuszem do ich pierwszej produkcji, ''Kanon'', wydanej w 1999, która osiągnęła ogromny sukces i zyskała znaczącą popularność na japońskim rynku gier eroge. Oprócz Maedy sporą część scenariusza ''Kanon'' napisał Naoki Hisaya, opuścił on jednak Key wkrótce po ukończeniu gry. Następnie Maeda ponownie zajął się scenariuszem, tym razem do kolejnej gry, ''Air'', skomponował też do niej ścieżkę dźwiękową oraz napisał słowa piosenek.

Cztery lata później, w 2004, Key wydał swoją trzecią grę, ''Clannad''. Większość scenariusza została napisana przez Maedę; w sumie włożył on około 75% pracy wymaganej do ukończenia całości. W tym samym roku Maeda zaczął też pisać swoją pierwszą mangę, zatytułowaną ''Hibiki’s Magic'', której scenariusz oparł na krótkim opowiadaniu, które napisał jeszcze jako student<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Maeda |imię = Jun |tytuł = Hibiki’s Magic |wydawca = [[Tokyopop]] |data = 9 stycznia 2007 |strony = 228 |tom = 1 |isbn = 978-1-59816-766-5 |język = ja}}</ref>. W 2005 pracował nad muzyką i scenariuszem do ''[[Tomoyo After: It's a Wonderful Life]]'', piątej gry Key, a następnie nad innym tytułem studia – ''Little Busters!'', wydanym w 2007, gdzie również zajął się zarówno ścieżką dźwiękową, jak i stroną fabularną. W lutym tego samego roku Maeda oświadczył na łamach magazynu ''Comptiq'', że po ukończeniu ''Little Busters!'', nie będzie już dłużej pracował jako scenarzysta do kolejnych gier. Jednakże w wywiadzie z grudnia 2007 dla czasopisma ''[[Dengeki G’s Magazine]]'', powiedział, iż nadal będzie zajmował się komponowaniem muzyki dla tytułów studia Key<ref>{{Cytuj pismo |tytuł = Wywiad z Junem Maedą i Shinjim Orito |czasopismo = [[Dengeki G’s Magazine]] |data = 30 października 2007 |wydawca = [[ASCII Media Works|MediaWorks]] |język = ja}}</ref>.

W 2007 Maeda skomponował także utwór końcowy do gry ''Himawari no Chapel de kimi to'' dla studia Marron oraz był jedną z osób pracujących nad muzyką do wydanej w lipcu 2008, gry ''[[5 (gra komputerowa)|5]]'' od studia Ram<ref name="ram">{{cytuj |tytuł = Sekcja produktu na stronie internetowej powieści wizualnej ''5'' |język = ja |data = 2017-01-26 |opublikowany = ram.product.co.jp |url = http://ram.product.co.jp/5/product.html |archiwum = https://web.archive.org/web/20170126075852/http://ram.product.co.jp/5/product.html |zarchiwizowano = 2017-01-26}}</ref>. Maeda współpracował z [[Na-Ga|Na-Gą]], studiem [[P.A. Works]] oraz firmą [[Aniplex]] przy tworzeniu [[anime]] ''[[Angel Beats!]]'' jako projektant i scenarzysta, a także jako kompozytor. Brał udział w pracach nad dziewiątym tytułem studia Key, ''[[Rewrite (gra komputerowa)|Rewrite]]'', jako kompozytor oraz kontroler jakości<ref>{{Cytuj |url = http://web.archive.org/web/20090228185912/http://key.visualarts.gr.jp:80/rewrite/rewrite.html |tytuł = Strona internetowa powieści wizualnej ''Rewrite'' |język = ja |data dostępu = 2012-06-17}}</ref>. W 2010 rozpoczął pracę nad 6-częściową powieścią wizualną ''Angel Beats!''<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-21/key-head/maeda-working-on-possible-angel-beats-game |tytuł = Key Head: Maeda Working on Possible Angel Beats! Game |data = 2010-11-21 |opublikowany = [[Anime News Network]] |język = en |data dostępu = 2013-08-26}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = http://key.visualarts.gr.jp/angelbeats/outline.html |tytuł = Outline |opublikowany = [[Key]] |język = ja |data dostępu = 2016-07-29}}</ref>, jednak wydana została tylko pierwsza z nich<ref>{{Cytuj stronę |url = http://key.visualarts.gr.jp/angelbeats/products.html |tytuł = Products |opublikowany = [[Key]] |język = ja |data dostępu = 2016-07-29}}</ref>. W 2015 ponownie nawiązał współpracę ze studiem P.A. Works oraz firmą Aniplex, aby napisać scenariusz i skomponować muzykę do serialu anime ''[[Charlotte (anime)|Charlotte]]''<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.animenewsnetwork.com/news/2015-06-13/charlotte-anime-gets-tv-special-on-june-20-before-july-series-premiere/.89232 |tytuł = Charlotte Anime Gets TV Special on June 20 Before July Series Premiere |data = 2015-06-13 |opublikowany = [[Anime News Network]] |język = ja |data dostępu = 2016-07-29}}</ref>. Pod koniec roku opracował też wstępny szkic gry ''[[Summer Pocket]]'', przy której tworzeniu pracował później jako kompozytor<ref>{{Cytuj |tytuł = {{k|ja|Key新作『Summer Pockets』発表！　ヒロイン公開＆制作陣に独占インタビュー！}} |url = http://gs.dengeki.com/news/89671/ |opublikowany = [[Dengeki G’s Magazine]] |data = 2016-12-08 |data dostępu = 2019-12-01 |język = ja}}</ref>.

W lutym 2016 trafił do szpitala z [[Ostra niewydolność serca|ostrą niewydolnością serca]]. Lekarze zdiagnozowali u niego [[Idiopatyczny|idiopatyczną]] [[Kardiomiopatia rozstrzeniowa|kardiomiopatię rozstrzeniową]] i został wpisany na listę oczekujących na [[Przeszczepienie serca|przeszczep serca]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-03-01/clannad-charlotte-writer-jun-maeda-hospitalized/.99216 |tytuł = Clannad/Charlotte Writer Jun Maeda Hospitalized |data = 2016-03-01 |opublikowany = [[Anime News Network]] |język = en |data dostępu = 2016-07-29}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-07-02/clannad-charlotte-writer-jun-maeda-recovers-from-heart-condition/.103900 |tytuł = Clannad/Charlotte Writer Jun Maeda Recovers From Heart Condition |data = 2016-07-02 |opublikowany = [[Anime News Network]] |język = en |data dostępu = 2016-07-29}}</ref><ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-07-29/clannad-charlotte-writer-jun-maeda-reveals-he-needs-heart-transplant/.104783 |tytuł = Clannad/Charlotte Writer Jun Maeda Reveals He Needs Heart Transplant |data = 2016-07-02 |opublikowany = [[Anime News Network]] |język = en |data dostępu = 2016-07-29}}</ref>.

W 2017 rozpoczął pisanie scenariusza do mangi ''Angel Beats! The Last Operation''<ref>{{Cytuj |tytuł = {{k|ja|電撃25周年記念作品『Angel Beats! -The Last Operation-』電撃G’sコミックにて連載開始！}} |url = http://gs.dengeki.com/news/104322/ |opublikowany = [[Dengeki G’s Magazine]] |data = 2017-07-27 |data dostępu = 2019-12-01 |język = ja}}</ref>. W 2019 zapowiedziana została gra mobilna [[Komputerowa gra fabularna|RPG]] ''Heaven Burns Red'', w której Maeda jest głównym twórcą scenariusza i muzyki<ref>{{Cytuj |autor = Sal Romano |tytuł = Key and WFS announce smartphone RPG Heaven Burns Red by Jun Maeda |url = https://gematsu.com/2019/11/key-and-wfs-announce-smartphone-rpg-heaven-burns-red-by-jun-maeda |opublikowany = Gematsu |data = 2019-11-28 |data dostępu = 2019-12-01 |język = en}}</ref>. Maeda ponownie zaangażował się w prace nad anime w 2020, tworząc scenariusz do serialu ''[[Kami-sama ni natta hi]]''<ref>{{Cytuj |tytuł = Jun Maeda, Key, P.A. Works, Aniplex Announce The Day I Became a God TV Anime for October Premiere |autor = Crystalyn Hodgkins |data = 2020-05-10 |data dostępu = 2020-05-10 |opublikowany = Anime News Network |url = https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-05-10/jun-maeda-key-p.a-works-aniplex-announce-the-day-i-became-a-god-tv-anime-for-october-premiere/.159410 |język = en}}</ref>.

== Motywy wykorzystywane w scenariuszach ==
W powieściach wizualnych tworzonych przez Maedę wciąż powracającym motywem jest pojęcie rodziny, a także więzi łączących poszczególnych jej członków. W znacznej mierze przeważają matczyne więzi we wzajemnych zależnościach pomiędzy matką a córką, co szczególnie silnie widoczne jest w ''Kanon'', ''Air'' i ''Clannad''. Jednakże w jednym ze swoich najwcześniejszych dzieł, ''Moon.'', Maeda zobrazował konflikt między żeńską protagonistką a jej zmarłą matką. Z drugiej strony, rzadko wchodzi on w szczegóły, pisząc o stosunkach ojca z synem, czego jedynym wyjątkiem jest ''Clannad''. Kolejny motywem przewijającym się w dziełach Juna Maedy jest [[realizm magiczny]], czyli dodawanie elementów [[fantastyka|fantastycznych]] do historii, która z pozoru wydaje się zupełnie zwyczajna tak jak pomysł iluzyjnego świata w ''Clannad'' albo występowanie magii w ''Air''. Wykorzystana w ''One: Kagayaku kisetsu e'' koncepcja „przełączania” pomiędzy rzeczywistością a mistycznym Wiecznym Światem została porównana do opowiadania ''[[Koniec Świata i Hard-boiled Wonderland]]'', autorstwa [[Haruki Murakami|Harukiego Murakami]], wykorzystującego podobną dwudzielność świata rzeczywistego i fantastycznego<ref>{{Cytuj |url = http://web.archive.org/web/20110928135305/http://www32.ocn.ne.jp/~obika/book/game.htm |tytuł = Recenzja ''One'' |język = ja |data dostępu = 2012-06-17}}</ref>.

Po ukończeniu gry ''Moon.'' z jej melancholijną fabułą Maeda postanowił rozwinąć koncepcję ''nakigē'' („gier wywołujących łzy”), zaczynając od ''One: Kagayaku kisetsu e'' i kontynuując ją w następnych produkcjach. ''Nakigē'' jest rodzajem [[gra bishōjo|gry ''bishōjo'']], która powoduje u gracza wzruszenie losami bohaterów i przez to znacznie silniej i bardziej dogłębnie wpływa na odbiorcę. Pracując nad ''Kanon'' z tym samym celem, Maeda zamieścił przygnębiające elementy w historiach dwóch żeńskich postaci, których scenariuszami się zajmował: Makoto Sawatari i Mai Kawasumi.

== Muzyka ==
Jun Maeda komponuje i pisze słowa do [[piosenka|piosenek]] i [[muzyka tła|muzyki tła]] wykorzystywanych w grach, nad którymi pracuje. Będąc jeszcze w Tactics, skomponował jeden utwór do ''Moon.'', ale nie zajmował się muzyką do ''One: Kagayaku kisetsu e''. W Key Maeda pracował nad ścieżką dźwiękową do wszystkich tytułów studia z wyjątkiem ''[[Planetarian: Chiisana hoshi no yume]]''<ref>{{Cytuj |url = http://web.archive.org/web/20170706201650/http://erogamescape.dyndns.org/~ap2/ero/toukei_kaiseki/creater.php?creater=938 |tytuł = Wkład Juna Maedy w powieści wizualne |opublikowany = ErogameScape |język = ja |data dostępu = 2012-06-17}}</ref>. Zarówno skomponował, jak i ułożył tekst do końcowego utworu w anime ''Clannad''<ref>{{Cytuj |url = http://web.archive.org/web/20130621104631/http://61.199.33.219/games/info/musicinfo/keysoundslabel/clannad_maxi/ |tytuł = Informacje o albumie ''Mag Mell / Dango Daikazoku'' |język = ja |data dostępu = 2012-06-17}}</ref> oraz do [[Czołówka (film)|czołówki]] anime ''Clannad: After Story'' – obie piosenki oparł na skomponowanych przez siebie wcześniej utworach z powieści wizualnej. Muzyka tworzona przez Maedę dla studia Key wydawana jest przez [[Wydawnictwo muzyczne|wytwórnię muzyczną]] [[Key Sounds Label]]. W tej wytwórni Maeda skomponował trzy [[Singel (wydawnictwo muzyczne)|single]] i jeden [[Album (wydawnictwo muzyczne)|album]] ze wszystkimi utworami swojego autorstwa, w tym: „Natsukage / Nostalgia”, „Birthday Song, Requiem”, „Spica/Hanabi/Moon”, a także „Love Song”; pierwsze trzy zostały zaśpiewane przez [[Lia|Lię]], a ostatnia przez [[Riya|Riyę]].

Maeda napisał i skomponował piosenkę „Doll” – pierwszą wykonała Lia, natomiast drugą [[Aoi Tada]] – a także „Human”, również zaśpiewaną przez Lię; obu wersji „Doll” użyto jako głównych motywów końcowych dla drugiego sezonu anime ''[[Gunslinger Girl]]'' w 2008, a „Human” został wykorzystany w ostatnim odcinku. Pierwsza praca Maedy jako głównego kompozytora nastąpiła również w 2008, kiedy skomponował 20 utworów [[muzyka tła|BGM]] dla powieści wizualnej ''5'' studia Ram<ref>{{Cytuj stronę |url = http://key.visualarts.gr.jp/diary/2008/06/post_19.html |tytuł = Tutaj Maeda. Oto ogłoszenie |opublikowany = [[Key]] |data dostępu = 2012-06-17}}</ref>. Jest również autorem jej głównych motywów muzycznych – początkowego i końcowego<ref name="ram" />. W 2011, Maeda założył swoją własną wytwórnię muzyczną Flaming June, której pierwszym tytułem był singiel „Killer Song”, wykonany przez [[Nagi Yanagi]] i wydany w grudniu 2011. 25 kwietnia 2012, Flaming June wydał wspólnie z Yanagi album pod tytułem ''Owari no Hoshi no Love Song''<ref>{{Cytuj stronę |url = http://flaming-june.com/001/lovesong2/#discography |tytuł = Dyskografia 『終わりの惑星のLove Song』 |opublikowany = Flaming June |data dostępu = 2012-06-17}}</ref>.

Po pobycie w szpitalu powrócił do tworzenia własnej muzyki – w lipcu 2017 ukazał się jego album ''Long Long Love Song'' z piosenkami śpiewanymi przez Anri Kumaki<ref>{{Cytuj |tytuł = {{k|ja|麻枝 准×熊木杏里コンセプトアルバム「Long Long Love Song」発売中！　お二人が思いを語る独占インタビュー}} |url = http://gs.dengeki.com/news/104234/ |opublikowany = [[Dengeki G’s Magazine]] |data = 2017-07-27 |data dostępu = 2019-12-01 |język = ja}}</ref>, a w grudniu – ''Hikikomori Songs'' zespołu Satsubatsu Kids, który założył wspólnie z Hyonem<ref>{{Cytuj |tytuł = [Hikikomori Songs] Satsubatsu Kids ｜Key Sounds Label HomePage |url = https://web.archive.org/web/20171219033809/http://key.soundslabel.com/satsubatsu_kids/ |opublikowany = [[Key Sounds Label]] |data dostępu = 2019-12-01 |język = ja}}</ref>. Rok później wydany został singel Satsubatsu Kids – ''Dis-Love Song''<ref>{{Cytuj |tytuł = Satsubatsu Kids [殺伐キッズ] ｜Key Sounds Label HomePage |url = https://web.archive.org/web/20190331094523/http://key.soundslabel.com/satsubatsu_kids/ |opublikowany = [[Key Sounds Label]] |data dostępu = 2019-12-01 |język = ja}}</ref>.

W 2020 Maeda skomponował i napisał tekst do utworów czołówki i tyłówki serialu anime ''[[Tamayomi]]'' – „Never Let You Go!” i „Plus Minus Zero no Hōsoku”<ref>{{Cytuj |tytuł = {{k|ja|「球詠」、”泣きゲー”のカリスマ・麻枝准氏によるOP＆EDに視聴者「あのだーまえ！！？」}} |data = 2020-04-04 |data dostępu = 2020-05-10 |opublikowany = AbemaTIMES |url = https://animeanime.jp/article/2020/04/04/52704.html |język = ja}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=51681 Jun Maeda] w bazie [[Anime News Network]] {{lang|en}}
* {{IMDb|osoba|2538150}}

{{Key}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Maeda, Jun}}
[[Kategoria:Japońscy kompozytorzy muzyki do gier komputerowych]]
[[Kategoria:Japońscy projektanci gier komputerowych]]
[[Kategoria:Japońscy scenarzyści]]
[[Kategoria:Kompozytorzy muzyki do anime]]
[[Kategoria:Scenarzyści anime]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1975]]

title: Jun Maeda麻枝 准

Data i miejsce urodzenia: 3 stycznia 1975 · Mie, Japonia

Narodowość: japońska

Język: japoński

Dziedzina sztuki: powieść wizualna, anime, manga


text:
# Lois Anne Veren
Lois Anne Veren – amerykańska brydżystka.

## Wyniki brydżowe

### Zawody światowe
W światowych zawodach zdobyła następujące lokaty:
| Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów | Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów | Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów | Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów | Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów | Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów |
| Rok                                    | Miejsce                                | Zawody                                 | Kategoria                              | Drużyna                                | Pozycja                                |
| -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- |
| 1974                                   | Las Palmas                             | 3. Mistrzostwa Świata                  | Miksty                                 | Cappelletti                            | 3                                      |

## Klasyfikacja
- Lois Anne Veren – klasyfikacja WBF (ang.)

title: Lois Anne Veren

wikitext:
{{Brydżysta infobox
 | imię i nazwisko = Lois Anne Veren
 | zdjęcie =
 | opis zdjęcia =
 | państwo = USA
 | data urodzenia =
 | data śmierci =
 | cezar =
 | kod_WBF = 28875
 | kod_EBL =
 | tytuł PZBS =
 | ranking PZBS =
 | data rankingu PZBS =
 | tytuł WBF Open =
 | tytuł WBF Kobiet =
 | tytuł WBF Seniorów =
 | ranking WBF Open =
 | ranking WBF Kobiet =
 | ranking WBF Seniorów =
 | data rankingu WBF =
 | EC =
 | tytuł EBL =
 | ranking EBL Open =
 | ranking EBL Kobiet =
 | ranking EBL Seniorów =
 | ranking EBL Juniorów =
 | data rankingu EBL =
}}
'''Lois Anne Veren''' – [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] [[Brydż sportowy|brydżystka]].
== Wyniki brydżowe ==
=== Zawody światowe ===
W '''światowych''' zawodach zdobyła następujące lokaty:
<div style="float:left; margin:1px">
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!colspan="6"| Mistrzostwa Świata. Konkurencja teamów
|-
!Rok!!Miejsce!!Zawody!!Kategoria!!Drużyna!!Pozycja
|-
!1974
|[[Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmas]]||3. Mistrzostwa Świata||Miksty||Cappelletti||3<ref name="WOlT1974M">{{cytuj stronę | url=http://archive.is/O3WC4 | tytuł=4th WORLD PAIR OLYMPIAD. Las Palmas, Spain. 1974. Mixed series | data dostępu=2015-01-09 | autor=WBF | język=en}}</ref>
|}
</div>
{{clear}}
== Klasyfikacja ==
* {{Klasyfikacja WBF|28875|Lois Anne Veren}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Zobacz też ==
* [[Brydż sportowy]]
{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Veren, Lois Anne}}
[[Kategoria:Amerykańscy brydżyści]]

title: · Lois Anne Veren

Państwo: Stany Zjednoczone