text:
# Nowyj Rogaczik
Nowyj Rogaczik (ros. Новый Рогачик) – osiedle typu miejskiego w Rosji, w obwodzie wołgogradzkim, w rejonie gorodiszczeńskim. W 2010 liczyło 7166 mieszkańców.

title: Nowyj Rogaczik

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Nowyj Rogaczik
 |nazwa oryginalna             = {{k|ru|Новый Рогачик}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = obwód wołgogradzki
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna =
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna =
 |5. jednostka administracyjna = [[rejon gorodiszczeński (obwód wołgogradzki)|gorodiszczeński]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 7166
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Nowyj Rogaczik''' ({{w języku|ru|Новый Рогачик}}) – osiedle typu miejskiego w [[Rosja|Rosji]], w [[obwód wołgogradzki|obwodzie wołgogradzkim]], w [[rejon gorodiszczeński (obwód wołgogradzki)|rejonie gorodiszczeńskim]]. W 2010 liczyło 7166 mieszkańców<ref name=spis>{{Cytuj stronę | url = http://pop-stat.mashke.org/russia-census-2010-ethnic/volgogradskaja.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu wołgogradzkiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2010 roku | data dostępu = | język = ru}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Osiedla typu miejskiego w obwodzie wołgogradzkim]]

title: Nowyj RogaczikНовый Рогачик

Państwo: Rosja

Obwód: wołgogradzki

Rejon: gorodiszczeński


text:
# Stratenská píla
Stratenská píla – polana i niewielka osada należąca do miejscowości Stratená na Słowacji. Znajduje się w zakolu rzeki Hnilec, w miejscu, gdzie wpada do niej z lewej strony Krčmársky potok. Koryto Hnilca nieco tutaj rozszerza się – to wskutek zamknięcia Hnilca zaporą wodną w Dedinkach nastąpiło podniesienie poziomu wody i w Stratenskiej píle zaczyna się już zbiornik wodny Palcmanská Maša. Z centrum Strateny dochodzi do Stratenskiej píly droga szutrowa. Na polanie nad lewym brzegiem Hnilca znajduje się kilka domków letniskowych i skrzyżowanie szlaków turystycznych. Miejsce bardzo urokliwe.
Stratenská píla znajduje się w obrębie Parku Narodowego „Słowacki Raj”, ponadto część otaczających ją terenów jest objęta dodatkową ochroną, utworzono tutaj bowiem rezerwat Stratená
Szlaki turystyczne
  Stratená – Stratenská píla – Dedinky. Czas przejścia: 1 h, ↓ 1h
  Stratená – Veľké a Malé Zajfy  – Malé Zajfy – Pod Suchym vrchom. Czas przejścia: 1.20 h, ↓ 1.10 h

wikiname: plwiki

title: Stratenská píla

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Stratenská píla
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Stratenská píla 1SR2 (2).jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = kraj koszycki
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[powiat Rożniawa|Rożniawa]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     = 790{{r|SK}}
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 48°52'25"N 20°21'42"E
 |commons                      = Category:Stratenská píla
 |www                          =
}}
'''Stratenská píla''' – polana i niewielka osada należąca do miejscowości [[Stratená]] na Słowacji. Znajduje się w zakolu rzeki [[Hnilec]], w miejscu, gdzie wpada do niej z lewej strony [[Krčmársky potok (dopływ Hnilca)|Krčmársky potok]]. Koryto Hnilca nieco tutaj rozszerza się – to wskutek zamknięcia Hnilca zaporą wodną w [[Dedinky|Dedinkach]] nastąpiło podniesienie poziomu wody i w Stratenskiej píle zaczyna się już zbiornik wodny [[Palcmanská Maša]]. Z centrum Strateny dochodzi do Stratenskiej píly droga szutrowa. Na polanie nad lewym brzegiem Hnilca znajduje się kilka domków letniskowych i skrzyżowanie szlaków turystycznych<ref name=SK>{{Cytuj stronę |url= http://mapy.hiking.sk/|tytuł= Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji|data dostępu = 2014-04-01}}</ref>. Miejsce bardzo urokliwe.

Stratenská píla znajduje się w obrębie [[Park Narodowy Słowacki Raj|Parku Narodowego „Słowacki Raj”]], ponadto część otaczających ją terenów jest objęta dodatkową ochroną, utworzono tutaj bowiem [[rezerwat Stratená]]<ref name=polkart>{{Cytuj książkę |tytuł=Słowacki Raj. Mapa 1:50 000 |wydawca= Wyd. Kartograficzne Polkart|miejsce= Zielona Góra|rok= 2007/2008 | isbn=978-83-7499-005-9}}</ref>
; Szlaki turystyczne:
: {{szlak SVK|czerwony}} Stratená – Stratenská píla – [[Dedinky]]. Czas przejścia: 1 h, ↓ 1h
: {{szlak SVK|zielony}} Stratená – Veľké a Malé Zajfy  – [[Malé Zajfy]] – Pod Suchym vrchom. Czas przejścia: 1.20 h, ↓ 1.10 h

== Galeria zdjęć ==
<gallery>
Stratenská píla 3SR2.jpg
Strateňská píla 3SR2.jpg
Stratenská píla 1SR2 (1).jpg
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Słowacki Raj]]
[[Kategoria:Polany Rudaw Słowackich]]

title: Stratenská píla

Państwo: Słowacja

Kraj: koszycki

Powiat: Rożniawa


text:
# Astropolityka
Astropolityka (z gr. ástro – gwiazda; politiká – sprawy dotyczące państwa) – wyłaniająca się ostatnio w ramach geopolityki nowa dziedzina wiedzy traktująca o relacjach między przestrzenią kosmiczną, techniką i technologią a polityką. W węższym ujęciu oznacza planowanie, lokalizację zasobów i struktur w przestrzeni kosmicznej w celu osiągnięcia zamierzonych celów polityczno-ekonomicznych. Pojmuje Układ Słoneczny jako miejsce rywalizacji i ekspansji. Mottem przewodnim astropolityki jest:
„Kto panuje w przestrzeni kosmicznej, ten kontroluje świat.”
Budowa bazy kosmicznej na Księżycu czy załogowe loty na Marsa – to tylko niektóre z kierunków, w których będzie się rozwijać ta nauka.

## Historia

### Starożytność
Początki astropolityki sięgają starożytności, kiedy to wiedza na temat zjawisk astronomicznych służyła panującym do utrzymania władzy nad poddanymi. Zwykłe zaćmienie Słońca było uważane za przejaw boskiej ingerencji w świat ziemski, najczęściej za gniew bóstw. Egipscy kapłani, dzięki kalendarzowi opracowanemu na podstawie obserwacji, mogli przewidzieć zaćmienia, a dzięki temu wywierali wpływ na decyzje ziemskiego wcielenia boga Ra, czyli faraona, i w konsekwencji uczestniczyli w zarządzaniu państwem. Podobnie było w kulturze Majów, gdzie król osobiście sprawował rytuały związane ze zjawiskami astronomicznymi, zgodnie z zaleceniami swoich skrybów. Około 500 r. p.n.e. w astronomii babilońskiej pojawiły się modele matematyczne, które umożliwiały obliczanie – na podstawie opracowanych algorytmów i przy użyciu kilku wyznaczonych parametrów – czasu występowania ważnych zjawisk astronomicznych: nowiu i pełni Księżyca, zaćmień, okresów widoczności planet. To przyczyniło się do powstania niektórych świąt. Władcy z biegiem czasu nadawali im również znaczenie polityczne.

### Renesans
Relacje między kosmosem a techniką miały szczególne wyraz w epoce wielkich odkryć geograficznych. Jej nadejście umożliwiła m.in. lepsza nawigacja na morzu. Tę zaś umożliwiło m.in. astrolabium powstałe w wyniku obserwacji nieba i ruchu gwiazd a rozpowszechnione dzięki Arabom. Przyrząd ten był szeroko stosowany w XV w. Na podstawie znajomości położenia gwiazd można było ustalić szerokość geograficzną, a także zmierzyć czas. Statki, znając swoje położenie, mogły wytyczać szlaki, sporządzać dokładniejsze mapy odkrywać nowe lądy, a państwa mogły zakładać nowe kolonie, zdobywać władzę i kształtować politykę międzynarodową. Dla upamiętnienia doniosłych odkryć w 1813 r. w herbie Portugalii umieszczono sferyczne astrolabium, czyli tzw. sferę armilarną, która widnieje w godle do dziś.
Jeszcze w XVI w. uczeni znający astrologię i astronomię byli stałymi doradcami królów ówczesnej Europy, by wspomnieć wielkiego astrologa a jednocześnie proroka Nostradamusa, który doradzał królowej Francji Katarzynie Medycejskiej. XVI-wieczne odkrycie, że to Ziemia razem z innymi planetami krążą wokół Słońca, a nie odwrotnie, spotkało się z ostrą krytyką i potępieniem ze strony papieża, gdyż godziło to w autorytet nauk Kościoła i jego prestiż, i mogło (w przypadku braku reakcji) spowodować obniżenie znaczenia tej instytucji na arenie międzynarodowej, czyli po prostu zagrozić władzy Kościoła. Na drodze przemian mentalnych, gospodarczych i politycznych zmienił się też charakter związku polityki z przestrzenią kosmiczną. Postęp w astronomii i astrofizyce odzwierciedlał postęp naukowy.

### II wojna światowa
Począwszy od 1919 astropolityka stała się domeną państw i organizacji międzynarodowych. Wtedy to podczas międzynarodowej konferencji w Paryżu postanowiono, iż „każde państwo ma pełną i wyłączną suwerenność nad przestrzenią powietrzną ponad swoim terytorium”. Władcy, generałowie i badacze zaczęli sobie zdawać sprawę z możliwości wykorzystania technologii, na początku aeronautycznych, a potem kosmicznych w celach militarnych. Pozwoliło to na konstrukcję pierwszych rakiet V1, V2 w nazistowskich Niemczech, a na podstawie których to planów, konstruktorzy radzieccy i amerykańscy opierali się przy budowie rakietowych pocisków balistycznych służących do przenoszenia statków kosmicznych (w przypadku USA) i broni (jak w przypadku ZSRR).

### Astropolityka w realiach zimnej wojny
Po II wojnie światowej astropolityka na dobre zagościła w strategiach mocarstw światowych. W sytuacji, gdy opadła żelazna kurtyna, wzrosło do rangi globalnej znaczenie dostępności informacji o planach i poczynaniach przeciwnika. Aby przewidzieć, lub choćby wyprzedzić działania wrogiego obozu należało posiadać informacje o położeniu i rozmieszczeniu baz wojskowych, a także o ruchach wojsk czy manewrach – w szczególności przy granicach. Jako że najlepiej jest obserwować z góry, głowy przywódców państw zwróciły się w stronę tego co nad głowami. Nie było mowy o naruszeniu przestrzeni powietrznej, która mogła wywołać międzynarodowy kryzys. Stąd też zaczęto myśleć o wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej do celów obserwacyjnych. W 1957 roku Związek Radziecki wystrzelił pierwszego sztucznego satelitę, a tym samym objął prowadzenie na arenie międzynarodowej i udowodnił wyższość technologii swojej nad technologią amerykańską. Pierwszy raz w historii okazało się, że rakiety są zdolne objąć swym zasięgiem cały glob. Zapoczątkowało to wyścig zbrojeń i badania nad rakietami zdolnymi przenosić w przestrzeni kosmicznej broń nuklearną ICBM. Kosmos stał się obiektem rywalizacji, gdyż kto umieściłby broń jądrową na orbicie okołoziemskiej, ten uzyskałby potężny arsenał militarny służący do wywierania wpływu na międzynarodową politykę. Z obawy przed tą radziecką dominacją ONZ powołało w 1959 Komitet do Spraw Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej. Miała ona zdefiniować granicę, na której kończy się suwerenna władza państwa i określić warunki korzystania z zasobów w przestrzeni kosmicznej w sposób pokojowy. Do dziś jednak trwają spory na temat określenia granicy zewnętrznej przestrzeni powietrznej i wewnętrznej przestrzeni kosmicznej, gdyż wątpliwości państw położonych na równiku budzą m.in. satelity geostacjonarne, które de facto znajdują się nad tymi krajami. 180 stacji geostacjonarnych stwarza problem z jednej strony monopolizacji kosmosu, przez właścicieli stacji, z drugiej zaś równoprawnego dostępu wszystkich państw do korzystania z orbity geostacjonarnej. Jednakże przeważa pogląd określający zasięg tej pierwszej do wysokości 100 km od powierzchni Ziemi, gdyż na tej wysokości powietrze jest tak rozrzedzone, iż uniemożliwia lot wszelkich statków powietrznych. Z drugiej strony na uwagę zasługuje również tzw. kryterium efektywności władztwa H. Kelsena, zakłada ono bowiem, że każdemu państwu przysługuje suwerenność w przestrzeni ponad jego lądowym i morskim terytorium do takiej wysokości, do jakiej może ono te suwerenność faktycznie sprawować.
Istotnym dokumentem, w dużej mierze determinującym dalsze prace w sferze eksploracji kosmosu i rozwój stosunków międzynarodowych, był traktat Narodów Zjednoczonych z 1967 zakładający, iż każdy ma równe prawo do wykorzystania przestrzeni pozaatmosferycznej i jej badania; zakazywała jednocześnie jego zawłaszczania i wykorzystywania w celach militarnych. Niewątpliwie był to ważny krok na drodze do uporządkowania spraw związanych z kosmosem. Niestety nijak się on miał do ówczesnej sytuacji politycznej. Zaledwie 3 lata wcześniej marynarka wojenna USA uruchomiła pierwszy system nawigacji satelitarnej TRANSIT, a już pod koniec lat 60. ZSRR odpowiedział swoim systemem o nazwie CYKADA. Zimna wojna trwała na dobre, a konflikt obozów zaostrzała polityka obronna USA, polegająca na budowie systemu obrony nuklearnej, popularnie nazywana Wojnami Gwiezdnymi, zakładająca m.in. budowę dział laserowych umieszczonych na orbitach zdolnych do unieszkodliwienia rakiet. Projekt ten przyczynił się jednakże do powstania koncepcji tzw. triady nuklearnej, czyli uzyskania możliwości wystrzelenia broni jądrowej i jej przenoszenia: w powietrzu (za pomocą samolotów, rakiet); na morzu (poprzez łodzie podwodne); na lądzie (poprzez mobilne wyrzutnie rakiet i stacjonarne bazy).
Względy finansowe (brak osiągnięć przy ogromnych nakładach), a także niemożność radzieckiej myśli technologicznej ani do nadrobienia dzielącego od amerykanów dystansu w dziedzinie techniki satelitarnej ani do dalszego wyścigu zbrojeń przyczyniły się do upadku bloku radzieckiego i żelaznej kurtyny.

### Początek XXI wieku
W wyniku ocieplenia stosunków na arenie światowej, państwa u progu XXI w. postawiły na kooperację. Gwarantem wzajemnego zaufania i współdziałania, również w zakresie astropolityki stał się Sztokholmski Międzynarodowy Instytut Badań nad Pokojem SIPRI, do którego kraje wysyłające satelity są zobligowane podać liczbę oraz przeznaczenie umieszczanych na orbicie satelitów.
Obecnie astropolityka ma charakter czysto pokojowy, wiąże zagadnienia międzynarodowej współpracy (europejski projekt Galileo), jak również pokojowego wykorzystania przestrzeni kosmicznej, czego przykładem jest uruchomienie w 2000 r. międzynarodowej stacji kosmicznej celem utworzenia bazy do badań i przyszłych lotów na Księżyc.

## Obszary o znaczeniu kluczowym dla astropolityki
Ten, kto uzyska przewagę w technologii i wdrażaniu jej, ten dysponuje niemal nieograniczonym wpływem na losy świata. W sposób widoczny i efektywny będzie mógł sterować gospodarką i światowym przemysłem, w których coraz większe znaczenie ma wzajemny handel i międzynarodowa współpraca. Monopol w dziedzinie technologii satelitarnych równa się kontroli nad aspektami życia społecznego i działalnością człowieka, a to zaś równa się monopolowi na wspólnym globalnym rynku.

### Astrostrategia
Kluczem do strategicznych powiązań państwa z różnorodnością obszarów kosmicznych jest technologia transportu, rozumiana w szczególności jako mobilność wojsk, osób i obiektów. Jeśli państwo nie może fizycznie kontrolować strategicznego obszaru, musi ostatecznie dążyć do wypierania innych państw i ograniczania ich roli. Zważywszy, że ogrom bogactw przysługuje temu, kto potrafi kontrolować terytorium i obszar w przestrzeni. Każde państwo mogące panować nad przestrzenią, wywierałoby kolosalny wpływ na wszystkie pozostałe. Dlatego tak istotne są długofalowe przedsięwzięcia, plany i działania instytucji państw oraz innych podmiotów w sferze umieszczenia zasobów i organizacji przestrzeni kosmicznej, czym zajmuje się tzw. astrostrategia. Nastawiona jest ona na wykorzystanie Księżyca oraz innych ciał niebieskich w celach gospodarczych, politycznych, militarnych, przy użyciu najnowocześniejszych technologii, m.in. satelitarnych.
Bazując na podziale Ziemi na regiony geostrategiczne według Mackindera, astrostrategia rozdzieliła przestrzeń na wyraźne obszary o unikalnym strategicznym charakterze ważkich w rozważaniach o astropolityce. Do takich należą:
- Ziemia – jako termin obejmujący obszar fizyczny Ziemi z jej atmosferą; miejsce rozpoczęcia operacji, komunikacji, rozpoznania, produkcji sprzętu technicznego/nawigacyjnego;
- Przestrzeń ziemska – rozumianą jako przestrzeń między powierzchnią Ziemi a najniższą możliwą orbitą a orbitą geostacjonarną; obszar umieszczenia satelitów wojskowych i komunikacyjnych w celach rozpoznawczych, nawigacyjnych oraz przenoszenia uzbrojenia; również strefa lotu pocisków międzykontynentalnych (ICBM);
- Księżyc – jako obiekt o wyjątkowo strategicznym charakterze, gdyż wybudowanie tu stacji kosmicznej będzie miało doniosłe, światowe znaczenie i wzmocni prestiż państwa, któremu to się uda.

Choć obecnie wydobycie surowców na Księżycu wymaga wielkich inwestycji i nakładów, w przyszłości zapewne stanie się to opłacalne i doprowadzi do eksploatacji satelity w ramach bazy surowcowe. Słaba siła grawitacji, do pokonania której nie będzie wymagana tak duża energia jak w przypadku Ziemi, umożliwi małym kosztem wystrzelenie z jednej strony statku kosmicznego, a z drugiej strony odpalenia pocisku. Księżyc stanie się więc idealną bazą do przyszłych badań i eksploracji kosmosu (w tym Marsa), ale także celem strategicznym w sensie wojskowym.
- Przestrzeń kosmiczna – obszar między orbitami geostacjonarnymi a orbitą księżycową; w tej przestrzeni położony jest Księżyc, jak również punkty Lagrange’a; Wielkie znaczenie (również militarne) będzie miała budowa obserwatoriów, czy to na orbitach okołoziemskich, czy to na Księżycu, a to ze względu na brak atmosfery, która w przypadku ziemskich teleskopów zakłóca obserwację i wszelkie pomiary.
- Przestrzeń słoneczna – obszar będący polem grawitacyjnym Słońca; zdolność do ekspansji tego rejonu jest dość ograniczona, choć zasoby jego są ogromne, nie wyłącza to jednak w przyszłości możliwości kolonizacji i eksploatacji innych planet w układzie słonecznym, jak również ich księżyców i asteroid.

### Wojskowość
Wiek XXI to era astropolityki. Światowe mocarstwa dążą do rozwoju technologii militarnych i satelitarnych, aby uzyskać przewagę już nie w powietrzu, ale w przestrzeni kosmicznej. W tej dziedzinie przodują Stany Zjednoczone, które zapewniły sobie dominację informacyjną m.in. poprzez swój system nawigacji satelitarnej GPS. Udostępniając go w 1993 roku społeczności międzynarodowej przyczyniły się do jego uniwersalizacji, a jednocześnie monopolizacji.
Pierwszą zasadą doktryny USA jest możliwość zablokowania używania GPS w dowolnym momencie i obszarze poprzez intensywne zakłócanie odpowiednich częstotliwości. Używane przez wojsko są tak dobrane, aby nie podlegały zakłócaniu poprzez rozmyślnie wprowadzone błędy w sygnałach, znane jako SA (Selective Availability) i AS (Anti-Spoofing). Włączenie SA zmniejsza dokładność odbiorników cywilnych do 100 metrów (156 m dla pomiarów przestrzennych). Od maja 2000 r. SA jest wyłączone na czas nieokreślony, a ponowne włączenie ma być ogłoszone 24 godziny wcześniej. Anti-spoofing jest włączany bez ostrzeżenia. Możliwość usunięcia wpływu SA i anti-spoofingu jest udostępniana tylko autoryzowanym użytkownikom, dzięki dekodowaniu ich za pomocą modułów kryptograficznych. A tymi dysponuje wyłącznie USA. Każdy użytkownik lub grupa użytkowników otrzymuje specjalny klucz deszyfrujący. Armia USA może w każdej chwili zmienić ten klucz, ustalić nowy sposób szyfrowania sygnału a tym samym uniemożliwić jego użytkownikom odbieranie precyzyjnego sygnału. Tylko 32 kraje (w tym 17 państw NATO) zostały uprawnione do odbioru precyzyjnego sygnału pozycjonującego (PPS). Inne podmioty nie mają możliwości używania wojskowych odbiorników GPS.
Konsekwencją systemu narzuconego przez USA jest możliwość natychmiastowego unieruchomienia systemów uzbrojenia wyposażonych w odbiorniki GPS, należące do państw europejskich uczestniczących w konflikcie zbrojnym. Pozwala to na wywieranie presji i ograniczenie swobody Europy w podejmowaniu interwencji wojskowej. Następuje całkowite uzależnienie Europy od systemu GPS, brak kontroli nad jego składnikami; tworzy się fatyczny monopol USA w dziedzinie produkcji odbiorników wojskowych, a tym samym to one stymulują rozwój technologii, jako że stanowią istotny udział w światowym rynku odbiorników.
Rosyjski system nawigacji GLONASS, który pełną zdolność operacyjną (obejmie zasięgiem cały glob) uzyska do końca 2010 roku, ze względu na problemy finansowe i brak jego stałej modernizacji, a także fakt iż obecnie obejmuje on swym zasięgiem jedynie terytorium Federacji Rosyjskiej nie stanowi aktualnie konkurencji dla GPS. Do uzyskania pełnej zdolności operacyjnej brakuje uzupełnienia systemu o 3 satelity (stan dzisiejszy wynosi 21 działających obiektów).
Alternatywą wobec systemu amerykańskiego jest zainicjowany w 1994 projekt europejskiego systemu nawigacji satelitarnej Galileo. Jest on pierwszym krokiem w dążeniu do zapewnienia Europie kontroli nad technologiami satelitarnymi i informacyjnymi. Dzięki niemu, możliwe będzie ustalenie pozycji dowolnego obiektu, poruszającego się czy statycznego, z dokładnością do nie metrów, ale centymetrów. System Galileo jako projekt Unii Europejskiej pomoże uniezależnić się od USA, a jednocześnie spowoduje zaostrzenie rywalizacji konkurencji w badaniach nad systemami nawigacyjnymi. Z drugiej strony zakłada szeroko zakrojoną współpracę z krajami trzeciego świata (i ewentualne rozpowszechnienie systemu na terenie Afryki, sprzedaż odbiorników) oraz utrzymywanie kontaktów ze wszystkimi organami administracji państwowej. Już teraz USA widząc konkurencję ze strony Galileo pracuje we współpracy (na zasadzie lepsza współpraca niż dominacja UE) z Europą nad wdrożeniem systemu GNSS.

## Współczesne zastosowania
Praktycznym wykorzystanie astropolityki odbywa się w dziedzinie technologii nawigacji satelitarnej. Mając zapewnioną kontrolę nad nimi, uzyskuje się dostęp do informacji (wiedza na temat, np. nielegalnie składowanych odpadów nuklearnych, czy zanieczyszczania światowych zasobów wodnych przez inne państwa), które odpowiednio przetworzone (ogłoszone na forum międzynarodowym) mogą posłużyć do prowadzenia nacisków na inne państwa (wywieranie presji na zaprzestanie szkodliwych praktyk). Badanie litosfery pozwoli danemu państwu na uzyskanie dostępu do bogatych złóż ropy naftowej, gazu ziemnego, co z kolei przełoży się na energetyczne uniezależnienie się od dostaw tych surowców, czy wręcz uzależni inne kraje.
Systemy nawigacji satelitarnej stwarzają obecnie ogromne możliwości w badaniu zarówno środowiska i ekosystemu Ziemi, jak i Ziemi, jako obiektu w kosmosie. Przyczynia się to do rozwoju i zacieśnienia współpracy między społecznościami naukowymi, operatorami, konsorcjami, firmami. Mając kontrolę nad systemami nawigacji uzyskuje się jednocześnie kontrolę nad poszczególnymi gałęziami gospodarki, nauki i przemysłu.
Tak więc, przykładami są szerokie zastosowania w:
1. oceanografii – pomiary poziomu morza, przypływów i odpływów, składu chemicznego wód, badanie roślinności morskiej;
2. meteorologii – doskonalsze modele pogodowe i prognozy pozwolą przewidzieć nadejście huraganów, tajfunów i odpowiednio szybko ewakuować ludność;
3. ekologii – śledzenie dryfu biegunów, monitorowanie: zmian klimatu, linii brzegowych przyczyni się do lepszego poznania procesów i mechanizmów rządzących planetą; odkrycia w tej dziedzinie będą sprzyjały rodzącemu się ekoprzemysłowowi – na podstawie pomiarów i obserwacji będzie można efektywniej wykorzystywać elektrownie wiatrowe, czy słoneczne, a także lepiej ustalać ich przyszłą lokalizację; działania zmierzające do wykrywania zanieczyszczeń i ich sprawców zwielokrotnią zainteresowanie międzynarodowych koncernów tematem ochrony środowiska;
4. zarządzanie zasobami naturalnymi – chodzi tu m.in. o:
  - leśnictwo – wyznaczenie dokładnych granic parków narodowych, zabezpieczenie i obserwacja obszarów chronionych, pomiary powierzchni lasów, alarmowanie o nielegalnym wypalaniu, karczowaniu, wyrębie,;
  - rolnictwo – dokładny pomiar użytków rolnych, a co za tym idzie lepsze wykorzystanie środków unijnych na dofinansowanie upraw; wyznaczanie tras maszyn rolniczych z pomocą sygnałów z satelitów;
  - hydrologię – obserwacja zmian ujść rzek, czy brzegów lądów (akumulacja) przyczyni się planowania przestrzennego w nadmorskich miastach w celu wykorzystania dodatkowych przestrzeni chociażby w celach turystycznych;
  - geologię – odpowiednio czułe nadajniki satelitarne potrafią wykryć i ocenić wielkość złóż surowców naturalnych, nawet tych znajdujących się głęboko pod ziemią, jak i pod morskim dnem; otwierają tym samym drogę do tanich poszukiwań i eksploatacji bogactw mineralnych; badanie tektoniki dna oceanów pozwoli odpowiednio szybko przewidzieć trzęsienia ziemi;
5. astronomii i kosmologii – obserwacja aktywności słonecznej (mającej wpływ na jakość przekazywanych sygnałów), dokładny pomiar ruchu obrotowego Ziemi, znajomość orientacji Ziemi w przestrzeni kosmicznej, mają wielkie znaczenie w udoskonalaniu systemów nawigacyjnych;
6. nawigacji – precyzyjne określanie: orbit satelitów, położenia innych obiektów ruchomych, np. samolotów, ciężarówek, statków towarowych poprawi organizację w dziedzinie logistyki i spedycji, a tym samym spotęguje znaczenie i umożliwi nadzór i regulację w dziedzinie transportu międzynarodowego;
7. geodezji i kartografii – zaowocuje to dokładniejszymi mapami, szybszymi i precyzyjniejszymi pomiarami, analizami a finalnie przyśpieszy proces budowy dróg, linii kolejowych, budynków, pozwoli na lepsze przestrzenne rozplanowanie na danych obszarach;
8. telekomunikacji i zarządzaniu – umożliwią większą prędkość transmisji danych o zasięgu globalnym, lepszą jakość połączeń, określanie pozycji użytkownika/abonenta, przesyłanie krótkich depesz[8]; przyczyni się to, do lepszego zarządzania: środkami komunikacji, użyteczności (administracja) publicznej, w ratownictwie; takie projekty wdrażają obecnie firmy: Alcatel – system EUTELTRACS, a Motorola – system Iridium.

title: Astropolityka

wikitext:
'''Astropolityka''' (z gr. ''ástro'' – gwiazda; ''politiká'' – sprawy dotyczące państwa) – wyłaniająca się ostatnio w ramach [[geopolityka|geopolityki]] nowa dziedzina wiedzy traktująca o relacjach między przestrzenią kosmiczną, techniką i technologią a polityką. W węższym ujęciu oznacza planowanie, lokalizację zasobów i struktur w przestrzeni kosmicznej w celu osiągnięcia zamierzonych celów polityczno-ekonomicznych. Pojmuje [[Układ Słoneczny]] jako miejsce rywalizacji i ekspansji. Mottem przewodnim astropolityki jest:
„Kto panuje w przestrzeni kosmicznej, ten kontroluje świat.”

Budowa bazy kosmicznej na [[Księżyc]]u czy załogowe loty na [[Mars]]a – to tylko niektóre z kierunków, w których będzie się rozwijać ta nauka.

== Historia ==
=== Starożytność ===
Początki astropolityki sięgają starożytności, kiedy to wiedza na temat zjawisk astronomicznych służyła panującym do utrzymania władzy nad poddanymi. Zwykłe zaćmienie Słońca było uważane za przejaw boskiej ingerencji w świat ziemski, najczęściej za gniew bóstw. Egipscy kapłani, dzięki kalendarzowi opracowanemu na podstawie obserwacji, mogli przewidzieć zaćmienia, a dzięki temu wywierali wpływ na decyzje ziemskiego wcielenia boga [[Ra (bóg)|Ra]], czyli [[faraon]]a, i w konsekwencji uczestniczyli w zarządzaniu państwem. Podobnie było w kulturze [[Majowie|Majów]], gdzie król osobiście sprawował rytuały związane ze zjawiskami astronomicznymi, zgodnie z zaleceniami swoich skrybów. Około 500 r. p.n.e. w astronomii babilońskiej pojawiły się modele matematyczne, które umożliwiały obliczanie – na podstawie opracowanych algorytmów i przy użyciu kilku wyznaczonych parametrów – czasu występowania ważnych zjawisk astronomicznych: nowiu i pełni Księżyca, zaćmień, okresów widoczności planet. To przyczyniło się do powstania niektórych świąt. Władcy z biegiem czasu nadawali im również znaczenie polityczne.

=== Renesans ===
Relacje między kosmosem a techniką miały szczególne wyraz w epoce wielkich odkryć geograficznych. Jej nadejście umożliwiła m.in. lepsza nawigacja na morzu. Tę zaś umożliwiło m.in. [[astrolabium]] powstałe w wyniku obserwacji nieba i ruchu gwiazd a rozpowszechnione dzięki Arabom. Przyrząd ten był szeroko stosowany w XV w. Na podstawie znajomości położenia gwiazd można było ustalić szerokość geograficzną, a także zmierzyć czas. Statki, znając swoje położenie, mogły wytyczać szlaki, sporządzać dokładniejsze mapy odkrywać nowe lądy, a państwa mogły zakładać nowe kolonie, zdobywać władzę i kształtować politykę międzynarodową. Dla upamiętnienia doniosłych odkryć w 1813 r. w herbie Portugalii umieszczono sferyczne astrolabium, czyli tzw. ''sferę armilarną'', która widnieje w godle do dziś.

Jeszcze w XVI w. uczeni znający astrologię i astronomię byli stałymi doradcami królów ówczesnej Europy, by wspomnieć wielkiego astrologa a jednocześnie proroka [[Nostradamus]]a, który doradzał królowej [[Francja|Francji]] Katarzynie Medycejskiej. XVI-wieczne odkrycie, że to Ziemia razem z innymi planetami krążą wokół Słońca, a nie odwrotnie, spotkało się z ostrą krytyką i potępieniem ze strony papieża, gdyż godziło to w autorytet nauk Kościoła i jego prestiż, i mogło (w przypadku braku reakcji) spowodować obniżenie znaczenia tej instytucji na arenie międzynarodowej, czyli po prostu zagrozić władzy Kościoła. Na drodze przemian mentalnych, gospodarczych i politycznych zmienił się też charakter związku polityki z przestrzenią kosmiczną. Postęp w astronomii i astrofizyce odzwierciedlał postęp naukowy.

=== II wojna światowa ===
Począwszy od 1919 astropolityka stała się domeną państw i organizacji międzynarodowych. Wtedy to podczas międzynarodowej konferencji w Paryżu postanowiono, iż „każde państwo ma pełną i wyłączną suwerenność nad przestrzenią powietrzną ponad swoim terytorium”. Władcy, generałowie i badacze zaczęli sobie zdawać sprawę z możliwości wykorzystania technologii, na początku aeronautycznych, a potem kosmicznych w celach militarnych. Pozwoliło to na konstrukcję pierwszych rakiet ''V1'', ''V2'' w nazistowskich [[Niemcy|Niemczech]], a na podstawie których to planów, konstruktorzy radzieccy i amerykańscy opierali się przy budowie rakietowych pocisków balistycznych służących do przenoszenia {{fakt|statków kosmicznych (w przypadku [[Stany Zjednoczone|USA]]) i broni (jak w przypadku [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]])|data=2020-05}}.

=== Astropolityka w realiach zimnej wojny ===
Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] astropolityka na dobre zagościła w strategiach mocarstw światowych. W sytuacji, gdy opadła żelazna kurtyna, wzrosło do rangi globalnej znaczenie dostępności informacji o planach i poczynaniach przeciwnika. Aby przewidzieć, lub choćby wyprzedzić działania wrogiego obozu należało posiadać informacje o położeniu i rozmieszczeniu baz wojskowych, a także o ruchach wojsk czy manewrach – w szczególności przy granicach. Jako że najlepiej jest obserwować z góry, głowy przywódców państw zwróciły się w stronę tego co nad głowami. Nie było mowy o naruszeniu przestrzeni powietrznej, która mogła wywołać międzynarodowy kryzys. Stąd też zaczęto myśleć o wykorzystaniu przestrzeni kosmicznej do celów obserwacyjnych. W 1957 roku Związek Radziecki wystrzelił pierwszego sztucznego satelitę, a tym samym objął prowadzenie na arenie międzynarodowej i udowodnił wyższość technologii swojej nad technologią amerykańską. Pierwszy raz w historii okazało się, że rakiety są zdolne objąć swym zasięgiem cały glob. Zapoczątkowało to wyścig zbrojeń i badania nad rakietami zdolnymi przenosić w przestrzeni kosmicznej broń nuklearną [[Międzykontynentalny pocisk balistyczny|ICBM]]. Kosmos stał się obiektem rywalizacji, gdyż kto umieściłby broń jądrową na orbicie okołoziemskiej, ten uzyskałby potężny arsenał militarny służący do wywierania wpływu na międzynarodową politykę. Z obawy przed tą radziecką dominacją [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]] powołało w 1959 ''Komitet do Spraw Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej''. Miała ona zdefiniować granicę, na której kończy się suwerenna władza państwa i określić warunki korzystania z zasobów w przestrzeni kosmicznej w sposób pokojowy. Do dziś jednak trwają spory na temat określenia granicy zewnętrznej przestrzeni powietrznej i wewnętrznej przestrzeni kosmicznej, gdyż wątpliwości państw położonych na równiku budzą m.in. satelity geostacjonarne, które ''de facto'' znajdują się nad tymi krajami. 180 stacji geostacjonarnych stwarza problem z jednej strony monopolizacji kosmosu, przez właścicieli stacji, z drugiej zaś równoprawnego dostępu wszystkich państw do korzystania z orbity geostacjonarnej<ref>S. Otok, ''Przestrzeń powietrzna, kosmiczna i podział polityczny nieba'', w:''Geografia polityczna: geopolityka – państwo – ekopolityka'', Warszawa 1996, s. 98.</ref>. Jednakże przeważa pogląd określający zasięg tej pierwszej do wysokości 100 km od powierzchni Ziemi, gdyż na tej wysokości powietrze jest tak rozrzedzone, iż uniemożliwia lot wszelkich statków powietrznych. Z drugiej strony na uwagę zasługuje również tzw. kryterium efektywności władztwa [[Hans Kelsen|H. Kelsena]], zakłada ono bowiem, że każdemu państwu przysługuje suwerenność w przestrzeni ponad jego lądowym i morskim terytorium do takiej wysokości, do jakiej może ono te suwerenność faktycznie sprawować<ref>S. Otok, ''Przestrzeń powietrzna, kosmiczna i podział polityczny nieba'', w: ''Geografia polityczna: geopolityka – państwo – ekopolityka'', Warszawa 1996, s. 97.</ref>.

Istotnym dokumentem, w dużej mierze determinującym dalsze prace w sferze eksploracji kosmosu i rozwój stosunków międzynarodowych, był traktat Narodów Zjednoczonych z 1967 zakładający, iż każdy ma równe prawo do wykorzystania przestrzeni pozaatmosferycznej i jej badania; zakazywała jednocześnie jego zawłaszczania i wykorzystywania w celach militarnych. Niewątpliwie był to ważny krok na drodze do uporządkowania spraw związanych z kosmosem. Niestety nijak się on miał do ówczesnej sytuacji politycznej. Zaledwie 3 lata wcześniej marynarka wojenna USA uruchomiła pierwszy system nawigacji satelitarnej ''TRANSIT'', a już pod koniec lat 60. ZSRR odpowiedział swoim systemem o nazwie ''CYKADA''. Zimna wojna trwała na dobre, a konflikt obozów zaostrzała polityka obronna USA, polegająca na budowie systemu obrony nuklearnej, popularnie nazywana Wojnami Gwiezdnymi<ref>J. Sawicz, ''Ewolucja „wojen gwiezdnych”'', w: ''Polska Zbrojna'', 2003, nr 14, s. 29.</ref>, zakładająca m.in. budowę dział laserowych umieszczonych na orbitach zdolnych do unieszkodliwienia rakiet. Projekt ten przyczynił się jednakże do powstania koncepcji tzw. triady nuklearnej, czyli uzyskania możliwości wystrzelenia broni jądrowej i jej przenoszenia: w powietrzu (za pomocą samolotów, rakiet); na morzu (poprzez łodzie podwodne); na lądzie (poprzez mobilne wyrzutnie rakiet i stacjonarne bazy).
Względy finansowe (brak osiągnięć przy ogromnych nakładach), a także niemożność radzieckiej myśli technologicznej ani do nadrobienia dzielącego od amerykanów dystansu w dziedzinie techniki satelitarnej ani do dalszego wyścigu zbrojeń przyczyniły się do upadku bloku radzieckiego i żelaznej kurtyny.

=== Początek XXI wieku ===
W wyniku ocieplenia stosunków na arenie światowej, państwa u progu XXI w. postawiły na kooperację. Gwarantem wzajemnego zaufania i współdziałania, również w zakresie astropolityki stał się ''Sztokholmski Międzynarodowy Instytut Badań nad Pokojem'' [[Stockholm International Peace Research Institute|SIPRI]], do którego kraje wysyłające satelity są zobligowane podać liczbę oraz przeznaczenie umieszczanych na orbicie satelitów.
Obecnie astropolityka ma charakter czysto pokojowy, wiąże zagadnienia międzynarodowej współpracy (europejski projekt ''[[Galileo (system nawigacyjny)|Galileo]]''), jak również pokojowego wykorzystania przestrzeni kosmicznej, czego przykładem jest uruchomienie w 2000 r. międzynarodowej stacji kosmicznej celem utworzenia bazy do badań i przyszłych lotów na Księżyc.

== Obszary o znaczeniu kluczowym dla astropolityki ==
Ten, kto uzyska przewagę w technologii i wdrażaniu jej, ten dysponuje niemal nieograniczonym wpływem na losy świata. W sposób widoczny i efektywny będzie mógł sterować gospodarką i światowym przemysłem, w których coraz większe znaczenie ma wzajemny handel i międzynarodowa współpraca. Monopol w dziedzinie technologii satelitarnych równa się kontroli nad aspektami życia społecznego i działalnością człowieka, a to zaś równa się monopolowi na wspólnym globalnym rynku.

=== Astrostrategia ===
Kluczem do strategicznych powiązań państwa z różnorodnością obszarów kosmicznych jest technologia transportu, rozumiana w szczególności jako mobilność wojsk, osób i obiektów. Jeśli państwo nie może fizycznie kontrolować strategicznego obszaru, musi ostatecznie dążyć do wypierania innych państw i ograniczania ich roli. Zważywszy, że ogrom bogactw przysługuje temu, kto potrafi kontrolować terytorium i obszar w przestrzeni. Każde państwo mogące panować nad przestrzenią, wywierałoby kolosalny wpływ na wszystkie pozostałe. Dlatego tak istotne są długofalowe przedsięwzięcia, plany i działania instytucji państw oraz innych podmiotów w sferze umieszczenia zasobów i organizacji przestrzeni kosmicznej, czym zajmuje się tzw. ''[[astrostrategia]]''. Nastawiona jest ona na wykorzystanie [[Księżyc]]a oraz innych ciał niebieskich w celach gospodarczych, politycznych, militarnych, przy użyciu najnowocześniejszych technologii, m.in. satelitarnych.

Bazując na podziale Ziemi na regiony geostrategiczne według [[Halford John Mackinder|Mackindera]], [[astrostrategia]] rozdzieliła przestrzeń na wyraźne obszary o unikalnym strategicznym charakterze ważkich w rozważaniach o astropolityce. Do takich należą<ref>E.C. Dolman, ''Geostrategy in the Space Age. Geopolitics, Geography and Strategy'', Portland 2003, s. 83–106.</ref>:

* Ziemia – jako termin obejmujący obszar fizyczny Ziemi z jej atmosferą; miejsce rozpoczęcia operacji, komunikacji, rozpoznania, produkcji sprzętu technicznego/nawigacyjnego;
* Przestrzeń ziemska – rozumianą jako przestrzeń między powierzchnią Ziemi a najniższą możliwą orbitą a orbitą geostacjonarną; obszar umieszczenia satelitów wojskowych i komunikacyjnych w celach rozpoznawczych, nawigacyjnych oraz przenoszenia uzbrojenia; również strefa lotu pocisków międzykontynentalnych (ICBM);
* Księżyc – jako obiekt o wyjątkowo strategicznym charakterze, gdyż wybudowanie tu stacji kosmicznej będzie miało doniosłe, światowe znaczenie i wzmocni prestiż państwa, któremu to się uda.
Choć obecnie wydobycie surowców na Księżycu wymaga wielkich inwestycji i nakładów, w przyszłości zapewne stanie się to opłacalne i doprowadzi do eksploatacji satelity w ramach bazy surowcowe. Słaba siła grawitacji, do pokonania której nie będzie wymagana tak duża energia jak w przypadku Ziemi, umożliwi małym kosztem wystrzelenie z jednej strony statku kosmicznego, a z drugiej strony odpalenia pocisku. Księżyc stanie się więc idealną bazą do przyszłych badań i eksploracji kosmosu (w tym Marsa), ale także celem strategicznym w sensie wojskowym.

* Przestrzeń kosmiczna – obszar między orbitami geostacjonarnymi a orbitą księżycową; w tej przestrzeni położony jest Księżyc, jak również punkty [[Joseph Louis Lagrange|Lagrange’a]]; Wielkie znaczenie (również militarne) będzie miała budowa obserwatoriów, czy to na orbitach okołoziemskich, czy to na Księżycu, a to ze względu na brak atmosfery, która w przypadku ziemskich teleskopów zakłóca obserwację i wszelkie pomiary.
* Przestrzeń słoneczna – obszar będący polem grawitacyjnym Słońca; zdolność do ekspansji tego rejonu jest dość ograniczona, choć zasoby jego są ogromne, nie wyłącza to jednak w przyszłości możliwości kolonizacji i eksploatacji innych planet w układzie słonecznym, jak również ich księżyców i asteroid.

=== Wojskowość ===
Wiek XXI to era astropolityki. Światowe mocarstwa dążą do rozwoju technologii militarnych i satelitarnych, aby uzyskać przewagę już nie w powietrzu, ale w przestrzeni kosmicznej. W tej dziedzinie przodują Stany Zjednoczone, które zapewniły sobie dominację informacyjną m.in. poprzez swój system nawigacji satelitarnej [[Global Positioning System|GPS]]. Udostępniając go w 1993 roku społeczności międzynarodowej przyczyniły się do jego uniwersalizacji, a jednocześnie monopolizacji.

Pierwszą zasadą doktryny USA jest możliwość zablokowania używania [[Global Positioning System|GPS]] w dowolnym momencie i obszarze poprzez intensywne zakłócanie odpowiednich częstotliwości<ref>Mechet Charles-Henri, Poirier Jean-Paul, Husson Jean-Claude, ''Znaczenie systemu Galileo dla suwerenności Europy'', w: ''System nawigacyjny Galileo – aspekty strategiczne, naukowe i techniczne'', Warszawa 2006, s. 99.</ref>. Używane przez wojsko są tak dobrane, aby nie podlegały zakłócaniu poprzez rozmyślnie wprowadzone błędy w sygnałach, znane jako SA (''Selective Availability'') i AS (''Anti-Spoofing''). Włączenie SA zmniejsza dokładność odbiorników cywilnych do 100 metrów (156 m dla pomiarów przestrzennych). Od maja 2000 r. SA jest wyłączone na czas nieokreślony, a ponowne włączenie ma być ogłoszone 24 godziny wcześniej. Anti-spoofing jest włączany bez ostrzeżenia. Możliwość usunięcia wpływu SA i anti-spoofingu jest udostępniana tylko autoryzowanym użytkownikom, dzięki dekodowaniu ich za pomocą modułów kryptograficznych. A tymi dysponuje wyłącznie USA. Każdy użytkownik lub grupa użytkowników otrzymuje specjalny klucz deszyfrujący. Armia USA może w każdej chwili zmienić ten klucz, ustalić nowy sposób szyfrowania sygnału a tym samym uniemożliwić jego użytkownikom odbieranie precyzyjnego sygnału. Tylko 32 kraje (w tym 17 państw [[NATO]]) zostały uprawnione do odbioru precyzyjnego sygnału pozycjonującego (PPS). Inne podmioty nie mają możliwości używania wojskowych odbiorników GPS.

Konsekwencją systemu narzuconego przez USA jest możliwość natychmiastowego unieruchomienia systemów uzbrojenia wyposażonych w odbiorniki GPS, należące do państw europejskich uczestniczących w konflikcie zbrojnym. Pozwala to na wywieranie presji i ograniczenie swobody Europy w podejmowaniu interwencji wojskowej. Następuje całkowite uzależnienie Europy od systemu GPS, brak kontroli nad jego składnikami; tworzy się fatyczny monopol USA w dziedzinie produkcji odbiorników wojskowych, a tym samym to one stymulują rozwój technologii, jako że stanowią istotny udział w światowym rynku odbiorników.
Rosyjski system nawigacji [[GLONASS]], który pełną zdolność operacyjną (obejmie zasięgiem cały glob) uzyska do końca 2010 roku<ref>[http://www.geoforum.pl/pages/index.php?page=news&id=6867 ''Putin obiecuje: GLONASS już w 2010 roku'' – Geoforum, 29 grudnia 2009 r.] [dostęp 2010-01-19].</ref>, ze względu na problemy finansowe i brak jego stałej modernizacji, a także fakt iż obecnie obejmuje on swym zasięgiem jedynie terytorium Federacji Rosyjskiej nie stanowi aktualnie konkurencji dla GPS. Do uzyskania pełnej zdolności operacyjnej brakuje uzupełnienia systemu o 3 satelity (stan dzisiejszy wynosi 21 działających obiektów).

Alternatywą wobec systemu amerykańskiego jest zainicjowany w 1994 projekt europejskiego systemu nawigacji satelitarnej [[Galileo (system nawigacyjny)|Galileo]]. Jest on pierwszym krokiem w dążeniu do zapewnienia Europie kontroli nad technologiami satelitarnymi i informacyjnymi. Dzięki niemu, możliwe będzie ustalenie pozycji dowolnego obiektu, poruszającego się czy statycznego, z dokładnością do nie metrów, ale centymetrów. System Galileo jako projekt Unii Europejskiej pomoże uniezależnić się od USA, a jednocześnie spowoduje zaostrzenie rywalizacji konkurencji w badaniach nad systemami nawigacyjnymi. Z drugiej strony zakłada szeroko zakrojoną współpracę z krajami trzeciego świata (i ewentualne rozpowszechnienie systemu na terenie Afryki, sprzedaż odbiorników) oraz utrzymywanie kontaktów ze wszystkimi organami administracji państwowej<ref>Mechet Charles-Henri, Poirier Jean-Paul, Husson Jean-Claude, ''Bezpieczeństwo systemu Galileo – wyzwanie i czynnik jednoczący Europę'', w: ''System nawigacyjny Galileo – aspekty strategiczne, naukowe i techniczne'', Warszawa 2006, s. 100.</ref>. Już teraz USA widząc konkurencję ze strony Galileo pracuje we współpracy (na zasadzie lepsza współpraca niż dominacja [[Unia Europejska|UE]]) z Europą nad wdrożeniem systemu [[International GNSS Service|GNSS]].

== Współczesne zastosowania ==
Praktycznym wykorzystanie astropolityki odbywa się w dziedzinie technologii nawigacji satelitarnej. Mając zapewnioną kontrolę nad nimi, uzyskuje się dostęp do informacji (wiedza na temat, np. nielegalnie składowanych odpadów nuklearnych, czy zanieczyszczania światowych zasobów wodnych przez inne państwa), które odpowiednio przetworzone (ogłoszone na forum międzynarodowym) mogą posłużyć do prowadzenia nacisków na inne państwa (wywieranie presji na zaprzestanie szkodliwych praktyk). Badanie litosfery pozwoli danemu państwu na uzyskanie dostępu do bogatych złóż ropy naftowej, gazu ziemnego, co z kolei przełoży się na energetyczne uniezależnienie się od dostaw tych surowców, czy wręcz uzależni inne kraje.

Systemy nawigacji satelitarnej stwarzają obecnie ogromne możliwości w badaniu zarówno środowiska i ekosystemu Ziemi, jak i Ziemi, jako obiektu w kosmosie. Przyczynia się to do rozwoju i zacieśnienia współpracy między społecznościami naukowymi, operatorami, konsorcjami, firmami. Mając kontrolę nad systemami nawigacji uzyskuje się jednocześnie kontrolę nad poszczególnymi gałęziami gospodarki, nauki i przemysłu.
Tak więc, przykładami są szerokie zastosowania w:
# [[oceanografia|oceanografii]] – pomiary poziomu morza, przypływów i odpływów, składu chemicznego wód, badanie roślinności morskiej;
# [[meteorologia|meteorologii]] – doskonalsze modele pogodowe i prognozy pozwolą przewidzieć nadejście huraganów, tajfunów i odpowiednio szybko ewakuować ludność;
# [[ekologia|ekologii]] – śledzenie dryfu biegunów, monitorowanie: zmian klimatu, linii brzegowych przyczyni się do lepszego poznania procesów i mechanizmów rządzących planetą; odkrycia w tej dziedzinie będą sprzyjały rodzącemu się ''ekoprzemysłowowi'' – na podstawie pomiarów i obserwacji będzie można efektywniej wykorzystywać elektrownie wiatrowe, czy słoneczne, a także lepiej ustalać ich przyszłą lokalizację; działania zmierzające do wykrywania zanieczyszczeń i ich sprawców zwielokrotnią zainteresowanie międzynarodowych koncernów tematem ochrony środowiska;
# zarządzanie zasobami naturalnymi – chodzi tu m.in. o:
#* [[Gospodarka leśna|leśnictwo]] – wyznaczenie dokładnych granic parków narodowych, zabezpieczenie i obserwacja obszarów chronionych, pomiary powierzchni lasów, alarmowanie o nielegalnym wypalaniu, karczowaniu, wyrębie,;
#* [[rolnictwo]] – dokładny pomiar użytków rolnych, a co za tym idzie lepsze wykorzystanie środków unijnych na dofinansowanie upraw; wyznaczanie tras maszyn rolniczych z pomocą sygnałów z satelitów;
#* [[hydrologia|hydrologię]] – obserwacja zmian ujść rzek, czy brzegów lądów ([[Akumulacja (geologia)|akumulacja]]) przyczyni się planowania przestrzennego w nadmorskich miastach w celu wykorzystania dodatkowych przestrzeni chociażby w celach turystycznych;
#* [[geologia|geologię]] – odpowiednio czułe nadajniki satelitarne potrafią wykryć i ocenić wielkość złóż surowców naturalnych, nawet tych znajdujących się głęboko pod ziemią, jak i pod morskim dnem; otwierają tym samym drogę do tanich poszukiwań i eksploatacji bogactw mineralnych; badanie tektoniki dna oceanów pozwoli odpowiednio szybko przewidzieć trzęsienia ziemi;
# [[astronomia|astronomii]] i [[kosmologia|kosmologii]] – obserwacja aktywności słonecznej (mającej wpływ na jakość przekazywanych sygnałów), dokładny pomiar ruchu obrotowego Ziemi, znajomość orientacji Ziemi w przestrzeni kosmicznej, mają wielkie znaczenie w udoskonalaniu systemów nawigacyjnych;
# [[nawigacja|nawigacji]] – precyzyjne określanie: [[orbita|orbit]] satelitów, położenia innych obiektów ruchomych, np. samolotów, ciężarówek, statków towarowych poprawi organizację w dziedzinie [[logistyka|logistyki]] i [[spedycja|spedycji]], a tym samym spotęguje znaczenie i umożliwi nadzór i regulację w dziedzinie transportu międzynarodowego;
# [[geodezja|geodezji]] i [[kartografia|kartografii]] – zaowocuje to dokładniejszymi mapami, szybszymi i precyzyjniejszymi pomiarami, analizami a finalnie przyśpieszy proces budowy dróg, linii kolejowych, budynków, pozwoli na lepsze przestrzenne rozplanowanie na danych obszarach;
# [[telekomunikacja|telekomunikacji]] i [[zarządzanie|zarządzaniu]] – umożliwią większą prędkość transmisji danych o zasięgu globalnym, lepszą jakość połączeń, określanie pozycji użytkownika/abonenta, przesyłanie krótkich depesz<ref>A. Felski,J. Urbański, '''Satelitarne systemy łączności i nawigacji użytkowników lądowych'', w: ''Satelitarne systemy nawigacji i bezpieczeństwa żeglugi'', Gdynia 1997, str 168-174.</ref>; przyczyni się to, do lepszego zarządzania: środkami komunikacji, użyteczności (administracja) publicznej, w ratownictwie; takie projekty wdrażają obecnie firmy: [[Alcatel-Lucent|Alcatel]] – system EUTELTRACS, a [[Motorola]] – system [[Iridium]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Mechet Charles-Henri, Poirier Jean-Paul, Husson Jean-Claude, ''System nawigacyjny Galileo – aspekty strategiczne, naukowe i techniczne'', tłum. Michał Klebanowski, Warszawa, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2006, {{ISBN|83-206-1601-8}}.
* E.C. Dolman, ''Geostrategy in the Space Age.” Geopolitics, Geography and Strategy'', Portland 2003, {{ISBN|0-7146-8053-2}}.
* {{Cytuj|autor = Stanisław Otok |tytuł = Geografia polityczna: geopolityka – państwo – ekopolityka |data = 1996 |isbn = 83-01-12055-X |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |oclc = 749754146}}
* Filipek Paweł, Brygida Kuźniak, ''Prawo międzynarodowe publiczne: testy, kazusy, tablice'', Wyd. 3, Warszawa, C. H. Beck, 2000, {{ISBN|83-7387-204-3}}.
* Fraser MacDonald, Anti-Astropolitik: Outer space and the orbit of geography, [w:] ''Progress in Human Geography'', Vol. 31, No. 5, s. 592–615.
* Felski Andrzej, Urbański Józef, ''Satelitarne systemy nawigacji i bezpieczeństwa żeglugi'', Gdynia, Akademia Marynarki Wojennej, 1997, {{ISBN|83-87280-12-7}}.
* Jacek Sawicz, ''Ewolucja „wojen gwiezdnych”'', [w:] ''Polska Zbrojna'', 2003, nr 14, s. 29.

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj02/fal02/reviewessay.html | tytuł = Review Essay – The Military Use of Space: A Diagnostic Assessment; On the Edge of Earth: The Future of American Space Power; Astropolitik: Classical Geopolitics in the Space Age; Space Weapons, Earth Wars; Ten Propositions Regarding Spacepower | opublikowany = airpower.maxwell.af.mil | archiwum = https://web.archive.org/web/20160305134753/http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/apj/apj02/fal02/reviewessay.html | zarchiwizowano = 2016-03-05}} Air & Space Power Journal. 2002 {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę |url = http://www.social-environmental.unimelb.edu.au/geography/geostaff/macdonald/outerspace.pdf |tytuł = Anti- Astropolitik. Outer space and the orbit of geography |nazwisko = MacDonald |imię = Fraser |data = 2007 |praca = preprint Progress in Human Geography |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20080721023309/http://www.social-environmental.unimelb.edu.au/geography/geostaff/macdonald/outerspace.pdf |zarchiwizowano = 2008-07-21 |data dostępu = 2014-07-29 }}
* [http://phg.sagepub.com/ Oficjalna strona ''Progress in Human Geography'']

[[Kategoria:Astronomia]]
[[Kategoria:Geopolityka]]


text:
# Ofanto
Ofanto – rzeka w południowych Włoszech, w regionach Kampania (prowincja Avellino), Basilicata (prowincja Potenza) i Apulia (prowincje Foggia i Barletta-Andria-Trani), dopływ Morza Adriatyckiego.
Źródło rzeki znajduje się w pobliżu miejscowości Torella dei Lombardi, na wysokości 715 m n.p.m. W przeważającej części swego biegu rzeka płynie w kierunku północno-wschodnim. Uchodzi do Adriatyku pomiędzy miejscowościami Barletta a Margherita di Savoia.
Długość rzeki wynosi 134 km, a powierzchnia jej dorzecza 2730 lub 2764 km².

title: Ofanto

wikitext:
{{Rzeka infobox
 |nazwa               = Ofanto
 |zdjęcie             = Ofanto dal ponte di Canosa verso nord.jpg
 |opis zdjęcia        = Rzeka Ofanto w pobliżu [[Canosa di Puglia]]
 |kontynent           = Europa
 |państwo             = Włochy
 |lokalizacja         = regiony [[Kampania (region)|Kampania]], [[Basilicata]] i [[Apulia]]
 |rodzaj cieku        =
 |długość             = 134
 |spadek              =
 |powierzchnia zlewni = 2730–2764
 |średni przepływ     =
 |miejsce przepływu   =
 |źródło: miejsce     = koło [[Torella dei Lombardi]]
 |źródło: wysokość    = 715 m n.p.m.
 |źródło: współrzędne = 40°55'25"N 15°05'35"E
 |ujście: recypient   = [[Morze Adriatyckie]]
 |ujście: miejsce     = pomiędzy [[Barletta|Barlettą]] a [[Margherita di Savoia]]
 |ujście: wysokość    =
 |ujście: współrzędne = 41°21'30"N 16°11'50"E
 |kod mapy            = Apulia
 |mapa                =
 |opis mapy           =
 |szlak               =
 |commons             = Category:Ofanto River
}}
'''Ofanto''' – rzeka w południowych [[Włochy|Włoszech]], w regionach [[Kampania (region)|Kampania]] (prowincja [[prowincja Avellino|Avellino]]), [[Basilicata]] (prowincja [[prowincja Potenza|Potenza]]) i [[Apulia]] (prowincje [[prowincja Foggia|Foggia]] i [[prowincja Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]]), dopływ [[Morze Adriatyckie|Morza Adriatyckiego]].

Źródło rzeki znajduje się w pobliżu miejscowości [[Torella dei Lombardi]], na wysokości 715 m n.p.m. W przeważającej części swego biegu rzeka płynie w kierunku północno-wschodnim. Uchodzi do Adriatyku pomiędzy miejscowościami [[Barletta]] a [[Margherita di Savoia]]{{r|puglia|treccani}}.

Długość rzeki wynosi 134 km, a powierzchnia jej [[dorzecze|dorzecza]] 2730 lub 2764 km²{{r|puglia|treccani}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="treccani">{{cytuj stronę| url = http://www.treccani.it/enciclopedia/ofanto| tytuł = Ofanto| opublikowany = Treccani| język = it| data dostępu = 2018-04-25}}</ref>
<ref name="puglia">{{cytuj stronę| url = http://www.pugliaimperiale.com/turismo/wheretogo/territorio/content.asp?art=36| tytuł = The Ofanto river| opublikowany = Puglia Imperiale Tourism| język = en| data dostępu = 2018-04-25| archiwum = https://web.archive.org/web/20160823162023/http://pugliaimperiale.com/turismo/wheretogo/territorio/content.asp?art=36| zarchiwizowano = 2016-08-23}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Rzeki we Włoszech]]
[[Kategoria:Zlewisko Morza Adriatyckiego]]
[[Kategoria:Prowincja Avellino]]
[[Kategoria:Prowincja Barletta-Andria-Trani]]
[[Kategoria:Prowincja Foggia]]
[[Kategoria:Prowincja Potenza]]

title: Ofanto

Kontynent: Europa

Państwo: Włochy

Lokalizacja: regiony Kampania, Basilicata i Apulia

Miejsce: pomiędzy Barlettą a Margherita di Savoia

Recypient: Morze Adriatyckie


text:
# Białko C-reaktywne
Białko C-reaktywne (ang. C-reactive protein, CRP) – białko należące do tzw. białek ostrej fazy. Wytwarzane głównie w wątrobie i komórkach tłuszczowych, a następnie wydzielane do krwi.

## Funkcja
Białko C-reaktywne bierze udział w odpowiedzi immunologicznej, ponieważ ułatwia wiązanie dopełniacza, ułatwiając tym samym opsonizację i fagocytozę czynnika infekcyjnego oraz moduluje funkcję granulocytów i monocytów. Jest najwcześniej odkrytym receptorem rozpoznającym wzorce (PRR)
Nazwę białko „C-reaktywne” nadano po jego odkryciu, z uwagi na zdolność do łączenia się z wielocukrem, określanym literą „C”, a wchodzącym w skład otoczki bakteryjnej dwoinki zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae).

## Diagnostyka
Podwyższone stężenie CRP we krwi występuje w:
- zakażeniach (zarówno bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych oraz zarażeniach pasożytniczych),
- stanach zapalnych, związanymi z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi,
- urazach,
- zawale serca,
- nowotworach.

Na stężenie CRP mają także wpływ takie czynniki jak płeć, masa ciała, wiek, rasa/badana populacja, palenie tytoniu, stosowane leki oraz metoda oznaczania, dlatego nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych dla tego oznaczenia.
Stężenie CRP we krwi zdrowego człowieka zwykle nie przekracza 5 mg/l (najczęściej 0,1–3,0 mg/l), ale w ciągu 24–48 godzin może zwiększyć się nawet 1000-krotnie. Uznaje się, że stężenie powyżej 10 mg/l mocno przemawia za obecnością stanu zapalnego o różnej etiologii. U osób z chorobami nowotworowymi stężenie CRP może osiągać wartości trójcyfrowe, ale największe wartości obserwuje się w zakażeniach bakteriami Gram-ujemnymi, po dużych urazach lub operacjach (ponad 500 mg/l).
Oznaczenie stężenia CRP wykorzystuje się w monitorowaniu przebiegu lub zagrożenia (np. po operacjach chirurgicznych) chorobami zapalnymi (zakażenie bakteryjne lub wirusowe), u pacjentów z przewlekłymi chorobami zapalnymi (np. choroby reumatyczne) oraz niektórych nowotworów. W tych przypadkach stężenie CRP oznacza się metodami stosunkowo mało czułymi, w zakresie 10–1000 mg/l.
Ponadto coraz częściej służy do oceny ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych, ponieważ istnieje zależność między poziomem CRP we krwi a ryzykiem chorób wieńcowych. Stosuje się test wysokoczuły, tzw. hs-CRP, pozwalający oznaczyć poziom w zakresie 0,5–10 mg/l. Należy pamiętać, aby nie oceniać ryzyka wieńcowego za pomocą hs-CRP u osób z przewlekłym stanem zapalnym, ponieważ poziom CRP będzie u nich bardzo wysoki nie z powodu wysokiego ryzyka, a z powodu stanu zapalnego; innymi słowy oznaczamy metodą wysokoczułą tylko u osób zdrowych. Przydatne jest jednoczesne wykonanie profilu lipidowego.
Grupy ryzyka:
- niskie ryzyko: hs-CRP < 1,0 mg/l,
- przeciętne ryzyko: hs-CRP w zakresie 1,0–3,0 mg/l,
- wysokie ryzyko: hs-CRP > 3,0 mg/l.

title: Białko C-reaktywne

wikitext:
[[Plik:CRP pretty.png|thumb|Budowa CRP]]
'''Białko C-reaktywne''' ({{ang.|C-reactive protein}}, '''CRP''') – [[białka|białko]] należące do tzw. [[białka ostrej fazy|białek ostrej fazy]]. Wytwarzane głównie w [[wątroba|wątrobie]] i [[adipocyt|komórkach tłuszczowych]]<ref>{{Cytuj|autor=David C.W. Lau, Bikramjit Dhillon, Hongyun Yan, Paul E. Szmitko, Subodh Verma |tytuł=Adipokines: molecular links between obesity and atheroslcerosis|czasopismo=Am. J. Physiol. Heart Circ. Physiol |data=2005 |wolumin=288 |numer=5 |s=H2031–H2041 |pmid=15653761 |doi=10.1152/ajpheart.01058.2004 |dostęp=o |język=en}}</ref>, a następnie wydzielane do krwi.

== Funkcja ==
Białko C-reaktywne bierze udział w [[odpowiedź odpornościowa|odpowiedzi immunologicznej]], ponieważ ułatwia wiązanie [[Dopełniacz (biologia)|dopełniacza]], ułatwiając tym samym [[opsonizacja|opsonizację]] i [[fagocytoza|fagocytozę]] czynnika infekcyjnego oraz moduluje funkcję [[Granulocyty|granulocytów]] i [[monocyt]]ów. Jest najwcześniej odkrytym [[Receptory rozpoznające wzorce|receptorem rozpoznającym wzorce]] (PRR)<ref>{{Cytuj |autor = Alberto Mantovani, Cecilia Garlanda, Andrea Doni, Barbara Bottazzi |tytuł = Pentraxins in innate immunity: from C-reactive protein to the long pentraxin PTX3 |czasopismo = Journal of Clinical Immunology |data = 2008 |wolumin = 28 |numer = 1 |s = 1–13 |doi = 10.1007/s10875-007-9126-7 |pmid = 17828584 |dostęp=z |język=en}}</ref>

Nazwę białko „C-reaktywne” nadano po jego odkryciu, z uwagi na zdolność do łączenia się z wielocukrem, określanym literą „C”, a wchodzącym w skład otoczki bakteryjnej [[Dwoinka zapalenia płuc|dwoinki zapalenia płuc]] (''{{j|la|Streptococcus pneumoniae}}'')<ref name="jakóbisiak2017">{{Cytuj |autor = Gołąb, J.; Jakóbisiak, M.; Lasek, M.; Stokłosa, T. |tytuł = Immunologia |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |miejsce = Warszawa |data = 2017 |isbn = 978-83-01-19450-5 |s = 224}}</ref>.

== Diagnostyka ==
Podwyższone stężenie CRP we krwi występuje w<ref>{{cytuj|autor=Szczeklik, Andrzej; Gajewski, Piotr |tytuł=Interna Szczeklika |data=2017 |wydawca=Wydawnictwo Medycyna Praktyczna |miejsce=Kraków |s=1932 |isbn=978-83-7430-517-4}}</ref>:
* [[Zakażenie|zakażeniach]] (zarówno [[Bakterie|bakteryjnych]], wirusowych, grzybiczych oraz zarażeniach pasożytniczych),
* [[zapalenie|stanach zapalnych]], związanymi z chorobami autoimmunologicznymi i zapalnymi,
* [[uraz (medycyna)|urazach]],
* [[zawał mięśnia sercowego|zawale serca]],
* [[nowotwór|nowotworach]].
Na stężenie CRP mają także wpływ takie czynniki jak płeć, masa ciała, wiek, rasa/badana populacja, palenie tytoniu, stosowane leki oraz metoda oznaczania, dlatego nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych dla tego oznaczenia.

Stężenie CRP we krwi zdrowego człowieka zwykle nie przekracza 5 mg/l (najczęściej 0,1–3,0 mg/l), ale w ciągu 24–48 godzin może zwiększyć się nawet 1000-krotnie. Uznaje się, że stężenie powyżej 10 mg/l mocno przemawia za obecnością stanu zapalnego o różnej [[Etiologia|etiologii]]. U osób z [[nowotwór|chorobami nowotworowymi]] stężenie CRP może osiągać wartości trójcyfrowe, ale największe wartości obserwuje się w zakażeniach [[bakterie Gram-ujemne|bakteriami Gram-ujemnymi]], po dużych [[uraz (medycyna)|urazach]] lub operacjach (ponad 500 mg/l).

Oznaczenie stężenia CRP wykorzystuje się w monitorowaniu przebiegu lub zagrożenia (np. po operacjach chirurgicznych) chorobami zapalnymi (zakażenie bakteryjne lub wirusowe), u pacjentów z przewlekłymi chorobami zapalnymi (np. [[choroby reumatyczne]]) oraz niektórych nowotworów. W tych przypadkach stężenie CRP oznacza się metodami stosunkowo mało czułymi, w zakresie 10–1000 mg/l.

Ponadto coraz częściej służy do oceny ryzyka [[incydent sercowo-naczyniowy|incydentów sercowo-naczyniowych]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Poznaj nowe sposoby dbania o serce |url = http://web.archive.org/web/20090122021956/http://portalwiedzy.onet.pl:80/4868,11123,1527151,1,czasopisma.html |data = 15 stycznia 2009 |autor = Jane E. Brody |praca=Portal wiedzy |opublikowany = Onet.pl}}</ref>, ponieważ istnieje zależność między poziomem CRP we krwi a ryzykiem chorób wieńcowych. Stosuje się test wysokoczuły, tzw. hs-CRP, pozwalający oznaczyć poziom w zakresie 0,5–10 mg/l. Należy pamiętać, aby nie oceniać ryzyka wieńcowego za pomocą hs-CRP u osób z przewlekłym stanem zapalnym, ponieważ poziom CRP będzie u nich bardzo wysoki nie z powodu wysokiego ryzyka, a z powodu stanu zapalnego; innymi słowy oznaczamy metodą wysokoczułą tylko u osób zdrowych. Przydatne jest jednoczesne wykonanie profilu lipidowego.

Grupy ryzyka:
* niskie ryzyko: hs-CRP < 1,0 mg/l,
* przeciętne ryzyko: hs-CRP w zakresie 1,0–3,0 mg/l,
* wysokie ryzyko: hs-CRP > 3,0 mg/l.
{{wikisłownik|białko C-reaktywne}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Zastrzeżenia|Medycyna}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Białka ostrej fazy]]
[[Kategoria:Diagnostyka laboratoryjna]]
[[Kategoria:Immunologia]]


text:
# Manuel Gaspar Costa
Manuel Gaspar Costa (ur. 30 grudnia 1989 w Lubango) – piłkarz angolski grający na pozycji pomocnika. Od 2016 roku jest zawodnikiem Benfiki Luanda.

## Kariera klubowa
Swoją karierę piłkarską Manuel rozpoczął w klubie AS Aviação ze stolicy kraju, Luandy. W 2009 roku zadebiutował w nim w pierwszej lidze angolskiej. W 2010 roku zdobył z nim Puchar Angoli, a w 2011 roku - Superpuchar Angoli. W 2013 roku przeszedł do innego stołecznego zespołu, Primeiro de Agosto. Spędził tam sezon 2013, a potem wrócił do Aviação. W 2016 roku przeszedł do Benfiki Luanda.

## Kariera reprezentacyjna
W reprezentacji Angoli Manuel zadebiutował w 2012 roku. W 2013 roku został powołany do kadry na Puchar Narodów Afryki 2013.

title: Manuel Gaspar Costa

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Manuel
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Manuel Gaspar Costa
 |data urodzenia          = 30 grudnia 1989
 |miejsce urodzenia       = [[Lubango]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  =
 |pozycja                 = [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnik]]
 |klub                    = [[Benfica Luanda]]
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2009–2012 ! [[Atlético Sport Aviação|AS Aviação]]
! 2013      ! [[Primeiro de Agosto Luanda|Primeiro de Agosto]]
! 2014–2015 ! [[Atlético Sport Aviação|AS Aviação]]
! 2016–     ! [[Benfica Luanda]]
 |data seniorzy           = 1 września 2016
 |kariera reprezentacyjna = ! 2011–2013 ! {{reprezentacja|AGO|pn}} ! 9 ! 1
 |data reprezentacja      = 1 września 2016
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Manuel Gaspar Costa''' (ur. [[30 grudnia]] [[1989]] w [[Lubango]]) – [[piłkarz]] [[Angola|angolski]] grający na pozycji [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnika]]. Od 2016 roku jest zawodnikiem [[Benfica Luanda|Benfiki Luanda]].

== Kariera klubowa ==
Swoją karierę piłkarską Manuel rozpoczął w klubie [[Atlético Sport Aviação|AS Aviação]] ze stolicy kraju, [[Luanda|Luandy]]. W 2009 roku zadebiutował w nim w [[Girabola|pierwszej lidze angolskiej]]. W 2010 roku zdobył z nim [[Puchar Angoli w piłce nożnej|Puchar Angoli]], a w 2011 roku - [[Superpuchar Angoli w piłce nożnej|Superpuchar Angoli]]. W 2013 roku przeszedł do innego stołecznego zespołu, [[Primeiro de Agosto Luanda|Primeiro de Agosto]]. Spędził tam sezon 2013, a potem wrócił do Aviação. W 2016 roku przeszedł do [[Benfica Luanda|Benfiki Luanda]].

== Kariera reprezentacyjna ==
W [[Reprezentacja Angoli w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Angoli]] Manuel zadebiutował w 2012 roku. W 2013 roku został powołany do kadry na [[Puchar Narodów Afryki 2013]].

== Bibliografia ==
* {{NFT|p|47789}}

{{Angola 2013 PNA}}

{{SORTUJ:Costa, Manuel Gaspar}}
[[Kategoria:Reprezentanci Angoli w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Atlético Sport Aviação]]
[[Kategoria:Piłkarze CD Primeiro de Agosto]]
[[Kategoria:Piłkarze Sport Luanda e Benfica]]
[[Kategoria:Uczestnicy Pucharu Narodów Afryki 2013]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1989]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Lubango]]

title: · Manuel

Pełne imię i nazwisko: Manuel Gaspar Costa

Data i miejsce urodzenia: 30 grudnia 1989 · Lubango

Pozycja: pomocnik

Klub: Benfica Luanda

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

AS Aviação

Primeiro de Agosto

AS Aviação

Benfica Luanda

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Angola · 9 · (1)


text:
# Gmach Szkoły Wojennej w Bydgoszczy
Gmach Szkoły Wojennej w Bydgoszczy – zabytkowy budynek w Bydgoszczy, aktualnie pozostający w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej.

## Położenie
Budynek stoi we wschodniej pierzei ul. Gdańskiej, w obszarze ograniczonym ulicami: Dwernickiego, Żołnierską, Czerkaską i Gdańską. Cały ten obszar leży w obrębie Osiedla Leśnego w Bydgoszczy.

## Historia
Budynek wzniesiono w latach 1913-1914 według projektu architektów niemieckich Arnolda Hartmana i Roberta Schlezingera. Aby doszło do wybudowania gmachu, w 1913 roku włączono obszar o powierzchni około 22 ha w granice administracyjne miasta.
Obiekt był przeznaczony na siedzibę niemieckiej Szkoły Wojennej (niem. Kriegschule), ale jego właściwemu wykorzystaniu przeszkodziła I wojna światowa. W tym czasie mieścił się tu niemiecki szpital wojskowy.
W 1920 roku budynek został przejęty przez polskie władze miasta. Dzięki staraniom ówczesnego Wiceministra Spraw Wojskowych generała Kazimierza Sosnkowskiego - miasto po długich pertraktacjach odstąpiło gmach Ministerstwu Spraw Wojskowych. 11 lipca 1920 gmach zajęła Wielkopolska Szkoła Podchorążych Piechoty przeniesiona z Poznania. 1 sierpnia 1922 szkoła została przekształcona w Oficerską Szkołę dla Podoficerów, a 9 sierpnia 1928 przemianowana na Szkołę Podchorążych dla Podoficerów. W pierwszej połowie 1938 w budynku umieszczono Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej.
Od 1 lipca 1943 do 17 stycznia 1945 w budynku, zajętym przez Niemców, mieściła się Szkoła Wywiadu i Kawalerii (niem. Aufklärungs- und Kavallerieschule). Po wyzwoleniu Bydgoszczy w styczniu 1945 stacjonowali tu żołnierze radzieccy.
W latach 1947–2007 mieścił się w gmachu Dowództwo Pomorskiego Okręgu Wojskowego, zaś od 2007 Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych.

## Architektura
Masywny gmach zbudowano na planie litery E w stylistyce eklektycznej z wyraźną przewagą elementów neobarokowych. Budynek posiada wydatny ryzalit środkowy i skrzydła boczne, kryte wysokimi dachami, w których umieszczono mansardy, facjatki i lukamy.
Od frontu widoczny jest portyk kolumnowy, z kolumnami w typie toskańskim, nad którym usytuowano balkon zwieńczony eliptycznym frontonem. Całość podzielona została szeregiem dekoracyjnych, profilowanych gzymsów oraz szerokimi lizenami. Wśród elementów dekoracji architektonicznej i sztukatorskiej występują: kamienne tralki i szyszaki, płomieniste wazony, lambrekiny oraz herby Bydgoszczy. We wnętrzach zachował się pierwotny układ i wystrój klatek schodowych, arkadowego hallu, korytarzy i przedsionków ze ścianami wyłożonymi boazerią lub podzielonymi pilastrami z pseudobelkowaniem i dekoracją sztukatorską sufitów.
Obok dawnej szkoły, w północno-zachodnim narożu parceli, znajduje się budynek dawnej Dyrekcji (niem. Kommanado). Jest to okazała willa z portykowymi gankami, tarasami i balkonami oraz wystawkami nakrytymi trójkątnymi i półkolistymi naczółkami, wpiętymi w wysoki łamany dach. Cały teren otoczony został żeliwnym ogrodzeniem, który zdobią kamienne panoplia.

## Galeria
- Widok w roku 1916
- Wejście główne
- Ryzalit środkowy
- Panoplia w zwieńczeniu bramy

title: Gmach Szkoły Wojennej w Bydgoszczy

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Szkoła Wojenna w Bydgoszczy
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               = A/30/1-6 z [[28 grudnia]] [[2000]]
 |zdjęcie               = Bdg IWSZ 2 4-2015.jpg
 |opis zdjęcia          = Widok od ul. [[Ulica Gdańska w Bydgoszczy|Gdańskiej]]
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = POL
 |miejscowość           = [[Bydgoszcz]]
 |adres                 = [[Ulica Gdańska w Bydgoszczy|ul. Gdańska]] 190
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny = [[Eklektyzm (architektura)|eklektyzm]], [[Architektura neobarokowa|neobarok]]
 |architekt             = Arnold Hartmann, Robert Schlezinger
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           = 4
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    = [[1913]]
 |ukończenie budowy     = [[1914]]
 |przebudowy            =
 |zniszczono            =
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   = [[Armia Cesarstwa Niemieckiego]]
 |kolejni właściciele   = [[Ministerstwo Spraw Wojskowych]]
[[Wehrmacht]]
[[Armia Czerwona|Armia Radziecka]]
[[Ministerstwo Obrony Narodowej]]
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |kod mapy              = Bydgoszcz
 |współrzędne           = 53°8′28″N 18°1′11″E
 |commons               = Category:Gmach POW w Bydgoszczy
 |www                   =
}}
{{Commons|Gdańska Street in Bydgoszcz|'''Ulica Gdańska w Bydgoszczy'''}}
'''Gmach Szkoły Wojennej w Bydgoszczy''' – [[Zabytek|zabytkowy]] [[budynek]] w [[Bydgoszcz]]y, aktualnie pozostający w zarządzie [[Ministerstwo Obrony Narodowej|Ministerstwa Obrony Narodowej]].

== Położenie ==
Budynek stoi we wschodniej pierzei [[Ulica Gdańska w Bydgoszczy|ul. Gdańskiej]], w obszarze ograniczonym ulicami: Dwernickiego, Żołnierską, Czerkaską i Gdańską. Cały ten obszar leży w obrębie [[Osiedle Leśne (Bydgoszcz)|Osiedla Leśnego]] w [[Bydgoszcz]]y.

== Historia ==
Budynek wzniesiono w latach 1913-1914 według projektu architektów niemieckich Arnolda Hartmana i Roberta Schlezingera. {{fakt|Aby doszło do wybudowania gmachu, w 1913 roku włączono obszar o powierzchni około 22 ha w granice administracyjne miasta.|data=2016-04}}

Obiekt był przeznaczony na siedzibę niemieckiej Szkoły Wojennej (niem. ''Kriegschule''), ale jego właściwemu wykorzystaniu przeszkodziła [[I wojna światowa]]. W tym czasie mieścił się tu niemiecki [[Lazaret|szpital wojskowy]].

W 1920 roku budynek został przejęty przez polskie władze miasta. Dzięki staraniom ówczesnego Wiceministra Spraw Wojskowych generała [[Kazimierz Sosnkowski|Kazimierza Sosnkowskiego]] - miasto po długich pertraktacjach odstąpiło gmach [[Ministerstwo Spraw Wojskowych|Ministerstwu Spraw Wojskowych]]. 11 lipca 1920 gmach zajęła [[Wielkopolska Szkoła Podchorążych Piechoty]] przeniesiona z [[Poznań|Poznania]]. 1 sierpnia 1922 szkoła została przekształcona w [[Szkoła Podchorążych dla Podoficerów|Oficerską Szkołę dla Podoficerów]], a 9 sierpnia 1928 przemianowana na Szkołę Podchorążych dla Podoficerów. W pierwszej połowie 1938 w budynku umieszczono [[Szkoła Podchorążych Marynarki Wojennej|Szkołę Podchorążych Marynarki Wojennej]].

Od 1 lipca 1943 do 17 stycznia 1945 w budynku, zajętym przez Niemców, mieściła się Szkoła Wywiadu i Kawalerii (niem. ''Aufklärungs- und Kavallerieschule''). Po wyzwoleniu Bydgoszczy w styczniu 1945 stacjonowali tu żołnierze radzieccy.

W latach 1947–2007 mieścił się w gmachu [[Pomorski Okręg Wojskowy|Dowództwo Pomorskiego Okręgu Wojskowego]], zaś od 2007 [[Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych]].

== Architektura ==
Masywny gmach zbudowano na planie litery E w stylistyce [[Eklektyzm (architektura)|eklektycznej]] z wyraźną przewagą elementów [[Architektura neobarokowa|neobarokowych]]. Budynek posiada wydatny [[ryzalit]] środkowy i skrzydła boczne, kryte wysokimi dachami, w których umieszczono [[Mansarda|mansardy]], facjatki i [[Lukarna|lukamy]].

Od frontu widoczny jest [[portyk]] kolumnowy, z [[Kolumna (architektura)|kolumnami]] w typie toskańskim, nad którym usytuowano [[balkon]] zwieńczony eliptycznym [[fronton]]em. Całość podzielona została szeregiem dekoracyjnych, profilowanych [[gzyms]]ów oraz szerokimi [[lizena]]mi. Wśród elementów dekoracji architektonicznej i sztukatorskiej występują: kamienne [[balas|tralki]] i szyszaki, płomieniste [[wazon]]y, [[lambrekin]]y oraz herby [[Bydgoszcz]]y. We wnętrzach zachował się pierwotny układ i wystrój klatek schodowych, arkadowego hallu, korytarzy i przedsionków ze ścianami wyłożonymi [[Boazeria|boazerią]] lub podzielonymi [[Pilaster|pilastrami]] z pseudobelkowaniem i dekoracją sztukatorską sufitów.

Obok dawnej szkoły, w północno-zachodnim narożu parceli, znajduje się budynek dawnej Dyrekcji (niem. ''Kommanado''). Jest to okazała willa z [[portyk]]owymi [[Ganek (architektura)|gankami]], [[Taras (architektura)|tarasami]] i [[balkon]]ami oraz wystawkami nakrytymi trójkątnymi i półkolistymi [[Dach naczółkowy|naczółkami]], wpiętymi w wysoki łamany [[dach]]. Cały teren otoczony został żeliwnym ogrodzeniem, który zdobią kamienne [[panoplia]].

== Galeria ==
<gallery>
Plik:War college 1916.jpg|Widok w roku 1916
Plik:Bdg IWSZ 5 4-2015.jpg|Wejście główne
Plik:Bdg IWSZ 1 4-2015.jpg|Ryzalit środkowy
Plik:Gdańska 190 POW rzeźba.jpg|[[Panoplia]] w zwieńczeniu bramy
</gallery>

== Zobacz też ==
* [[Śródmieście (Bydgoszcz)]]

== Bibliografia ==
* ''Wielkopolska Szkoła Podchorążych Piechoty. Szkic historyczny z 55-ma ilustracjami'', oprac. zb. pod red. [[Jan Załuska (pułkownik)|Jana Załuski]], Zakłady Graficzne Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, Bydgoszcz 1924.
* Bręczewska-Kulesza Daria, Derkowska-Kostkowska Bogna, Wysocka A., [i inni]: Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003.
* Derenda Jerzy. Piękna stara Bydgoszcz – tom I z serii Bydgoszcz miasto na Kujawach. Praca zbiorowa. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006.
* Umiński Janusz: Bydgoszcz – przewodnik. Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” w Bydgoszczy. Bydgoszcz 1996. {{ISBN|83-905282-0-7}}.

{{Zabudowa ulicy Gdańskiej w Bydgoszczy}}

[[Kategoria:Zabytkowe budynki szkół i instytucji badawczych w Bydgoszczy]]
[[Kategoria:Ulica Gdańska w Bydgoszczy]]
[[Kategoria:Wojsko w Bydgoszczy]]

title: Szkoła Wojenna w Bydgoszczy

Państwo: Polska

Miejscowość: Bydgoszcz

Adres: ul. Gdańska 190

Styl architektoniczny: eklektyzm, neobarok

Architekt: Arnold Hartmann, Robert Schlezinger

Pierwszy właściciel: Armia Cesarstwa Niemieckiego

Kolejni właściciele: Ministerstwo Spraw Wojskowych · Wehrmacht · Armia Radziecka · Ministerstwo Obrony Narodowej


text:
# Jociszki (rejon postawski)
Jociszki – dawna wieś. Tereny, na których była położona, leżą obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie postawskim, w sielsowiecie Komaje.

## Historia
W czasach zaborów zaścianek rządowy w gminie Hoduciszki, w powiecie święciańskim, w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. W 1866 roku miał 47 mieszkańców w 7 domach.
W latach 1921–1945 wieś leżała w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie święciańskim, w gminie Hoduciszki.
W 1931 w 11 domach zamieszkiwało 57 osób.

title: Jociszki (rejon postawski)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Jociszki
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BY-VI
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Rejon postawski|postawski]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Sielsowiet Komaje|Komaje]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2009
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód witebski # Białoruś # Polska
 |wariant mapy                 = 1939
 |współrzędne                  = 55°08'08"N 26°28'52"E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
{{ISG|Jociszki|Jociszki}}
'''Jociszki''' – dawna wieś. Tereny, na których była położona, leżą obecnie na [[Białoruś|Białorusi]], w [[Obwód witebski|obwodzie witebskim]], w [[Rejon postawski|rejonie postawskim]], w [[Sielsowiet Komaje|sielsowiecie Komaje]].
== Historia ==
W czasach [[Ziemie Rzeczypospolitej pod zaborami|zaborów]] zaścianek rządowy w gminie Hoduciszki, w powiecie święciańskim, w [[Gubernia wileńska|guberni wileńskiej]] [[Imperium Rosyjskie|Imperium Rosyjskiego]]. W 1866 roku miał 47 mieszkańców w 7 domach<ref>{{SgKP|III|593|Jociszki, powiat święciański}}</ref>.

W latach 1921–1945 wieś leżała w Polsce, w [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|województwie wileńskim]], w [[Powiat święciański|powiecie święciańskim]], w gminie Hoduciszki<ref name=":1">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |data = 1938 |wolumin = 1 |miejsce = Warszawa |s = 46}}</ref>.

W [[Drugi Powszechny Spis Ludności|1931]] w 11 domach zamieszkiwało 57 osób<ref name=":1" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==

* {{SgKP|III|593|Jociszki, powiat święciański}}

{{Gmina Hoduciszki (II Rzeczpospolita)}}
[[Kategoria:Opuszczone miejscowości w rejonie postawskim]]
[[Kategoria:Miejscowości powiatu święciańskiego (II Rzeczpospolita)]]

title: Jociszki

Państwo: Białoruś

Obwód: witebski

Rejon: postawski

Sielsowiet: Komaje


text:
# Navsari
Navsari – miasto w Indiach, w stanie Gudźarat. W 2011 roku liczyło 171 109 mieszkańców.

title: Navsari

wikitext:
{{dopracować|źródła=2024-12}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Navsari
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Indie
 |1. jednostka administracyjna = [[Gudźarat]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Gudźarat
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Navsari''' – miasto w [[Indie|Indiach]], w stanie [[Gudźarat]]. W 2011 roku liczyło 171 109 mieszkańców.

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Gudźarat]]

title: Navsari

Państwo: Indie

Stan: Gudźarat


text:
# Wonderlustre
Wonderlustre – czwarty album studyjny brytyjskiej grupy muzycznej Skunk Anansie. Wydawnictwo ukazało się 13 września 2010 roku nakładem wytwórni muzycznej V2 Records. Album poprzedził wydany 16 sierpnia tego samego roku singel do utworu My Ugly Boy. Do kompozycji został również zrealizowany teledysk. Zdjęcia do obrazu zostały wykonane w podziemnym parkingu w Belgradzie w Serbii.
Płyta zadebiutowała na 9. miejscu listy OLiS w Polsce i uzyskała certyfikat złotej.

## Lista utworów
Opracowano na podstawie materiału źródłowego.
1. "God Loves Only You" - 3:48
2. "My Ugly Boy" - 3:27
3. "Over The Love" - 3:27
4. "Talk Too Much" - 3:20
5. "The Sweetest Thing" - 3:38
6. "It Doesn't Matter" - 2:46
7. "You're Too Expensive For Me" - 2:29
8. "My Love Will Fall" - 3:56
9. "You Saved Me" - 3:38
10. "Feeling The Itch" - 3:06
11. "You Can't Always Do What You Like" - 3:31
12. "I Will Stay But You Should Leave" - 2:58

title: Wonderlustre

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Wonderlustre
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Skunk Anansie]]
 |wydany                    = 13 września 2010
 |nagrywany                 =
 |gatunek                   = [[rock]], [[hard rock]]
 |długość                   = 41:03
 |wytwórnia                 = [[V2 Records]], [[Mystic Production]]<ref>{{cytuj stronę|url= https://www.discogs.com/Skunk-Anansie-Wonderlustre/master/277238|tytuł= Skunk Anansie – Wonderlustre|autor= |opublikowany = [[Discogs]]|język= en|data dostępu= 2021-07-06}}</ref>
 |producent                 = Jeremy Wheatley, Skunk Anansie
 |oceny                     =
* [[AllMusic]] {{ocena|5|4}}<ref>{{cytuj stronę|url= https://www.allmusic.com/album/wonderlustre-mw0002023363|tytuł= Wonderlustre – Skunk Anansie|autor= Alexey Eremenko|opublikowany =[[AllMusic]] |język= en|data dostępu=2021-07-06}}</ref>
* [[Onet.pl]] {{ocena|5|4}}<ref>{{cytuj stronę|url=https://archive.is/20100925023521/http://muzyka.onet.pl/10174,88584,recenzje.html|tytuł=Recenzja Wonderlustre|nazwisko=Stelmach|imię=Piotr|opublikowany=muzyka.onet.pl|język=pl|data dostępu=2010-09-24}}</ref>
 |rok wydania               = 2010
 |poprzedni album           = [[Smashes and Trashes]]
 |rok poprzedniego albumu   = 2009
 |następny album            =
 |rok następnego albumu     =
 |1. singel                 = My Ugly Boy
 |data 1. singla            = 16 sierpnia 2010
 |2. singel                 = Over the Love
 |data 2. singla            = 8 listopada 2010
 |3. singel                 = Talk Too Much
 |data 3. singla            = 8 listopada 2010
 |4. singel                 = You Saved Me
 |data 4. singla            = 24 stycznia 2011
}}
'''Wonderlustre''' – czwarty [[album (wydawnictwo muzyczne)|album studyjny]] brytyjskiej grupy muzycznej [[Skunk Anansie]]. Wydawnictwo ukazało się 13 września 2010 roku nakładem wytwórni muzycznej [[V2 Records]]<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.skunkanansie.net/wonderlustre/|tytuł=Skunk Anansie - Wonderlustre|opublikowany=www.skunkanansie.net|język=en|data dostępu=2010-09-24|archiwum=https://web.archive.org/web/20100918100734/http://www.skunkanansie.net/wonderlustre/|zarchiwizowano=2010-09-18}}</ref><ref>{{cytuj stronę|url=http://muzyka.interia.pl/plyty/plyta/skunk-anansie-wonderlustre,286714|tytuł=Skunk Anansie  - Wonderlustre|opublikowany=muzyka.interia.pl|język=pl|data dostępu=2010-09-24}}</ref>. Album poprzedził wydany 16 sierpnia tego samego roku singel do utworu ''My Ugly Boy''. Do kompozycji został również zrealizowany teledysk<ref name="muzyka.interia.pl">{{cytuj stronę|url=https://archive.is/20130504022740/http://muzyka.interia.pl/szukaj/news/ostra-jazda-z-skunk-anansie,1508461|tytuł=Ostra jazda z Skunk Anansie|opublikowany=muzyka.interia.pl|język=pl|data dostępu=2010-09-24}}</ref>. Zdjęcia do obrazu zostały wykonane w podziemnym parkingu w [[Belgrad]]zie w [[Serbia|Serbii]]<ref name="muzyka.interia.pl"/>.

Płyta zadebiutowała na 9. miejscu listy [[OLiS]] w Polsce<ref>{{cytuj stronę|url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=607&lang=|tytuł=OLiS - sprzedaż w okresie  13.09.2010 - 19.09.2010|opublikowany=olis.onyx.pl|język=pl|data dostępu=2010-09-24}}</ref> i uzyskała [[certyfikat sprzedaży w przemyśle muzycznym|certyfikat złotej]]<ref>{{Cytuj | tytuł = Złote płyty CD przyznane w 2010 roku | url = https://archive.ph/20140924184146/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2010 | opublikowany = ZPAV | data dostępu = 2020-07-30}}</ref>.

== Lista utworów ==
Opracowano na podstawie materiału źródłowego<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.discogs.com/Skunk-Anansie-Wonderlustre/release/2450296|tytuł=Skunk Anansie - Wonderlustre|opublikowany=www.discogs.com|język=en|data dostępu=2010-09-24}}</ref>.
# "God Loves Only You" - 3:48
# "My Ugly Boy" - 3:27
# "Over The Love" - 3:27
# "Talk Too Much" - 3:20
# "The Sweetest Thing" - 3:38
# "It Doesn't Matter" - 2:46
# "You're Too Expensive For Me" - 2:29
# "My Love Will Fall" - 3:56
# "You Saved Me" - 3:38
# "Feeling The Itch" - 3:06
# "You Can't Always Do What You Like" - 3:31
# "I Will Stay But You Should Leave" - 2:58

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Albumy Skunk Anansie]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 2010]]
[[Kategoria:Albumy Mystic Production]]
[[Kategoria:Albumy V2 Records]]

title: Wonderlustre

Wydany: 13 września 2010

Gatunek: rock, hard rock

Wydawnictwo: V2 Records, Mystic Production

Producent: Jeremy Wheatley, Skunk Anansie

Smashes and Trashes · (2009): Wonderlustre · (2010) · —


text:
# Edward Paterek
Edward Paterek (ur. 30 maja 1910 w Obojnej koło Stalowej Woli, zm. 27 marca 1941) – sierżant pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

## Życiorys
We wrześniu 1939 walczył w składzie instruktorów grupy dęblińskiej. Przez Rumunię przedostał się do Francji, gdzie walczył w dywizjonie I/145.
23 lipca 1940 ewakuowany do Wielkiej Brytanii, kontynuował w walkę w dywizjonie 302 (numer służbowy P-793342).
23 września 1940 przeniesiony do dywizjonu 303.
21 stycznia 1941 przeniesiony do dywizjonu 315.
Zginął w wypadku nad Morzem Irlandzkim - zderzył się z samolotem Władysława Szulkowskiego.

## Zwycięstwa powietrzne
Na liście Bajana sklasyfikowany został na 229. pozycji z 1 samolotem Luftwaffe zestrzelonym na pewno i jednym zestrzelonym prawdopodobnie.
zwycięstwa pewne:
- Ju–88 - 18 września 1940

zwycięstwa prawdopodobne:
- He-111 - 15 września 1940

## Odznaczenia
- Krzyż Walecznych - 1 lutego 1941

title: Edward Paterek

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Edward Paterek
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = lotnictwo
 |zwycięstwa          = 1
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = Naramiennik Sierzant lotn.svg
 |stopień             = [[sierżant]] pilot
 |data urodzenia      = [[30 maja]] [[1910]]
 |miejsce urodzenia   = [[Obojna]]{{r|bbm}}{{r|zaleszany}}{{r|Dyw303a}}
 |data śmierci        = [[27 marca]] [[1941]]
 |miejsce śmierci     = Mersey, Morze Irlandzkie
 |lata służby         =
 |siły zbrojne        = [[Plik:Orzełek II RP.svg|20px]] [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojsko Polskie]]
[[Plik:Poland badge.jpg|40px]] [[Polskie Siły Zbrojne]]
 |formacja            = [[Plik:Roundel of Poland (1921-1993).svg|20px]] [[Lotnictwo wojskowe II RP|Lotnictwo Wojska Polskiego]]
[[Plik:Roundel of France.svg|20px]] [[Armée de l’air]]
[[Plik:RAF roundel.svg|20px]] [[Royal Air Force|RAF]]
 |jednostki           = [[dywizjon 302]]
[[dywizjon 303]]
[[dywizjon 315]]
 |stanowiska          =
 |wojny i bitwy       = [[II wojna światowa]]
[[kampania wrześniowa]]
[[bitwa o Anglię]]
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         = {{order|KW|1}}
 |commons             =
}}
'''Edward Paterek''' (ur. [[30 maja]] [[1910]] w Obojnej{{r|Dyw303a}} koło Stalowej Woli, zm. [[27 marca]] [[1941]]) – [[sierżant]] [[Pilotaż (lotnictwo)|pilot]] [[Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii|Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii]].

== Życiorys ==
We wrześniu 1939 walczył w składzie instruktorów grupy dęblińskiej. Przez Rumunię przedostał się do Francji, gdzie walczył w [[Dywizjon I/145|dywizjonie I/145]].
23 lipca 1940 ewakuowany do Wielkiej Brytanii, kontynuował w walkę w [[Dywizjon 302|dywizjonie 302]] (numer służbowy P-793342).
23 września 1940 przeniesiony do [[Dywizjon 303|dywizjonu 303]].
21 stycznia 1941 przeniesiony do [[Dywizjon 315|dywizjonu 315]].
Zginął w wypadku nad Morzem Irlandzkim - zderzył się z samolotem [[Władysław Szulkowski|Władysława Szulkowskiego]]{{r|Dyw303b}}{{r|brav}}.

== Zwycięstwa powietrzne ==
Na [[Lista Bajana|liście Bajana]] sklasyfikowany został na 229. pozycji z 1 samolotem [[Luftwaffe]] zestrzelonym na pewno i jednym zestrzelonym prawdopodobnie{{r|samol}}.

'''zwycięstwa pewne:'''
*[[Junkers Ju 88|Ju–88]] - 18 września 1940

'''zwycięstwa prawdopodobne:'''
*[[Heinkel He 111|He-111]] - 15 września 1940

== Odznaczenia ==
* [[Krzyż Walecznych]] - 1 lutego 1941

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=bbm>{{Cytuj stronę | url = http://www.bbm.org.uk/Paterek.htm | tytuł = The Airmen's Stories - Sgt. E Paterek | data = 2007 | opublikowany = bbm.org.uk | język = en | data dostępu = 2015-01-03 | archiwum = https://web.archive.org/web/20150103153301/http://www.bbm.org.uk/Paterek.htm | zarchiwizowano = 2015-01-03 }}</ref>
<ref name=zaleszany>{{Cytuj stronę | url = http://www.nowoczesnegminy.pl/wp-content/uploads/2014/05/20140509_tradycje_lotnicze_zaleszany.pdf | tytuł = Tradycje lotnicze gminy Zaleszany/Aerial traditions of the Municipality of Zaleszany/Flugtraditionen der Gemeinde Zaleszany | data = 2014-05-09 | opublikowany = nowoczesnegminy.pl | strony = 15 | język = pl en de | data dostępu = 2015-01-03 | archiwum = https://web.archive.org/web/20150103171046/http://www.nowoczesnegminy.pl/wp-content/uploads/2014/05/20140509_tradycje_lotnicze_zaleszany.pdf | zarchiwizowano = 2015-01-03 }}</ref>
<ref name=Dyw303a>
{{Cytuj książkę | nazwisko=King | imię=Richard | autor= | autor link= | inni= | tytuł=Dywizjon 303 walka i codzienność| strony=242}}
</ref>
<ref name=Dyw303b>
{{Cytuj książkę | nazwisko=King | imię=Richard | autor= | autor link= | inni= | tytuł=Dywizjon 303 walka i codzienność| strony=394}}
</ref>
<ref name=brav>{{Cytuj stronę | url = http://www.south-lancs-aviation.bravepages.com/v7188r7187_r3936_and_r7656.htm | tytuł = south lancs aviation | data =  | opublikowany =  | język = en | data dostępu = 2015-01-25 | archiwum = https://web.archive.org/web/20090601230225/http://www.south-lancs-aviation.bravepages.com/v7188r7187_r3936_and_r7656.htm | zarchiwizowano = 2009-06-01 }}</ref>
<ref name=samol>
{{Cytuj stronę | url = http://www.samoloty.pl/index.php/ludzie-lotnictwa-hobby-1807/zwipzani-z-lotnictwem-hobby-1809/polscy-hobby-2191/paterek-edward | tytuł = Paterek Edward | data = | opublikowany = samoloty.pl| język = pl | data dostępu = 2015-01-25}}
</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=King | imię=Richard | autor= | autor link= | inni= | tytuł=Dywizjon 303 walka i codzienność| data=2012 | wydawca=Wydawnictwo RM | miejsce=Warszawa | isbn =978-83-7243-979-6 | strony=}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.samoloty.pl/index.php/ludzie-lotnictwa-hobby-1807/zwipzani-z-lotnictwem-hobby-1809/polscy-hobby-2191/paterek-edward | tytuł = Paterek Edward | data = | opublikowany = samoloty.pl| język = pl | data dostępu = 2015-01-25}}

{{SORTUJ:Paterek, Edward}}
[[Kategoria:Polscy piloci myśliwscy]]
[[Kategoria:Polscy lotnicy w kampanii wrześniowej]]
[[Kategoria:Podoficerowie lotnictwa II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Podoficerowie Polskich Sił Powietrznych]]
[[Kategoria:Polacy – uczestnicy bitwy o Anglię 1940]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1910]]
[[Kategoria:Zmarli w 1941]]
[[Kategoria:Żołnierze Polskich Sił Powietrznych we Francji]]
[[Kategoria:Żołnierze Dywizjonu 303]]

title: Edward Paterek

Data i miejsce urodzenia: 30 maja 1910 · Obojna

Data i miejsce śmierci: 27 marca 1941 · Mersey, Morze Irlandzkie

Siły zbrojne: Wojsko Polskie · Polskie Siły Zbrojne

Formacja: Lotnictwo Wojska Polskiego · Armée de l’air · RAF

Jednostki: dywizjon 302 · dywizjon 303 · dywizjon 315

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa · kampania wrześniowa · bitwa o Anglię


text:
# Thomas Cahill
Thomas Cahill (ur. 29 marca 1940 w Nowym Jorku, zm. 18 października 2022 tamże) – amerykański pisarz i naukowiec, autor kilku bestsellerów.

## Życiorys
W 1964 ukończył studia z zakresu literatury klasycznej i filozofii średniowiecznej na Fordham University. Od 1990 kierował działem religijnym wydawnictwa Doubleday. Był autorem światowego bestsellera Jak Irlandczycy ocalili cywilizację.

## Ważniejsze publikacje
- How The Irish Saved Civilization: The Untold Story of Ireland's Heroic Role from the Fall of Rome to the Rise of Medieval Europe (1996), wyd. polskie Jak Irlandczycy ocalili cywilizację
- The Gifts of the Jews: How a Tribe of Desert Nomads Changed the Way Everyone Thinks and Feels (1999)
- Desire of the Everlasting Hills: The World Before and After Jesus (2001)
- Sailing the Wine Dark Sea: Why The Greeks Matter (2004)
- Mysteries of the Middle Ages: The Rise of Feminism, Science, and Art from the Cults of Catholic Europe (2006)

title: Thomas Cahill

wikitext:
'''Thomas Cahill''' (ur. [[29 marca]] [[1940]] w [[Nowy Jork|Nowym Jorku]], zm. [[18 października]] [[2022]] tamże<ref name="ekai">[https://www.ekai.pl/zmarl-historyk-nazywany-katolickim-bardem/ ''Zmarł historyk nazywany „katolickim bardem”'']</ref>) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] pisarz i naukowiec, autor kilku bestsellerów.

== Życiorys ==
W 1964 ukończył studia z zakresu literatury klasycznej i filozofii średniowiecznej na [[Fordham University]]<ref name="ekai" />. Od 1990 kierował działem religijnym wydawnictwa [[Doubleday]]<ref name="ekai" />. Był autorem światowego bestsellera ''[[Jak Irlandczycy ocalili cywilizację]]''<ref name="ekai" />.

== Ważniejsze publikacje ==
* ''How The Irish Saved Civilization: The Untold Story of Ireland's Heroic Role from the Fall of Rome to the Rise of Medieval Europe'' (1996), wyd. polskie ''[[Jak Irlandczycy ocalili cywilizację]]''
* ''The Gifts of the Jews: How a Tribe of Desert Nomads Changed the Way Everyone Thinks and Feels'' (1999)
* ''Desire of the Everlasting Hills: The World Before and After Jesus'' (2001)
* ''Sailing the Wine Dark Sea: Why The Greeks Matter'' (2004)
* ''Mysteries of the Middle Ages: The Rise of Feminism, Science, and Art from the Cults of Catholic Europe'' (2006)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
{{wikicytaty|z Thomasa Cahilla}}
* [http://www.randomhouse.com/features/cahill/ Oficjalna strona autora]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Cahill, Thomas}}
[[Kategoria:Amerykańscy historycy]]
[[Kategoria:Amerykańscy pisarze]]
[[Kategoria:Pisarze związani z Nowym Jorkiem]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1940]]
[[Kategoria:Zmarli w 2022]]