text:
# Aleksander Sewruk
Aleksander Sewruk (ur. 17 stycznia 1912 w Korninie, zm. 23 listopada 1974 w Warszawie) – polski aktor, dyrektor Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie, Teatrów Dramatycznych w Poznaniu i Teatru Ziemi Mazowieckiej w Warszawie.

## Życiorys
Urodził się 17 stycznia 1912 roku w Korninie, w ówczesnym powiecie skwirskim, guberni kijowskiej, w rodzinie Konstantego, księgowego, i Stanisławy z Szabrańskich. W nowe granice odrodzonej Polski przybył w 1920 roku. Osiedlił się wraz z rodziną w Ciechanowcu. Maturę zdał 23 maja 1930 roku w Gimnazjum Państwowym im. Tadeusza Kościuszki w Bielsku Podlaskim. Zaczął studia matematyczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego. Po roku przerwał studia i odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu. Na stopień podporucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1934 roku i 360. lokatą w korpusie oficerów artylerii. W 1932 roku pracował jako urzędnik. Od 1932 roku był w Ochotniczych Drużynach Roboczych, potem Junackich Hufcach Pracy.
10 kwietnia 1939 roku został powołany do służby czynnej. W kampanii wrześniowej walczył jako oficer ogniowy 5. baterii 30 pułku artylerii lekkiej. Po kapitulacji Modlina dostał się do niewoli. Przebywał w obozie w Działdowie, a potem w oflagach II B Arnswalde i II D Gross-Born. W 1940 roku razem z Bolesławem Płotnickim, Józefem Słotwińskim i Leonem Kruczkowskim zorganizował teatr obozowy. Jego pierwszą rolą był Papkin w „Zemście”, wystawionej w 1940 roku. W Arnswalde występował w „Teatrze Symbolów”. Po wyzwoleniu obozu w maju 1945 roku założył objazdowy teatrzyk rewiowy „Oberża Komediantów”, a następnie w latach 1946–1947 występował w teatrze rewiowym Polskiej Dywizji Pancernej w Niemczech.
W czerwcu 1947 roku wrócił do kraju i debiutował rolą Rzecznickiego w „Fantazym” w olsztyńskim teatrze. Od 1949 roku był to teatr łączący dwie sceny – elbląską i olsztyńską – w jednym organizmie. Sewruk występował w nim do 1952 roku. W latach 1952–1957 występował w Teatrach Dramatycznych w Poznaniu oraz współpracował z poznańskim Teatrem Satyry. W 1957 roku objął stanowisko dyrektora i kierownika artystycznego Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie-Elblągu i kierował nim jako dyrektor do 1969 roku. Od 1969 roku do końca życia był dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Ziemi Mazowieckiej w Warszawie. Był gorącym rzecznikiem teatru i aktorów.
W filmie zadebiutował w 1953 roku w Celulozie. Chętnie zapraszany na plany filmowe, w latach 1954–1974 wystąpił w 30 filmach i serialach. Zdobył ogólnopolską sławę. Tworzył postacie charakterystyczne, zapadające w pamięć. Występował także w spektaklach Teatru Telewizji (1969–1974) i słuchowiskach Teatru Polskiego Radia (1955–1971).
Od września 1945 roku był mężem Heleny z Wyrzykowskich (1919–1988).
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A35-4-8).

## Filmografia
- 1953: Celuloza – Wajszyc, naczelnik policji
- 1954: Pod gwiazdą frygijską – Wajszyc, naczelnik policji
- 1955: Godziny nadziei – górnik Dosiad
- 1955: Zaczarowany rower – mechanik Wanicki
- 1958: Orzeł – komandor Kozłowski
- 1958: Popiół i diament – Święcki, prezydent miasta
- 1959: Pociąg – adwokat
- 1960:  Szklana góra – przewodniczący MRN
- 1961: Czas przeszły – „Filip”, szef grupy
- 1961: Dziś w nocy umrze miasto – strażnik obozowy
- 1961: Milczące ślady – pijaczek w knajpie
- 1961: Zaduszki – „Szary”, komendant oddziału partyzanckiego
- 1963: Ubranie prawie nowe – ksiądz
- 1964: Giuseppe w Warszawie – Kischke, przesłuchujący Staszka
- 1964: Panienka z okienka – karczmarz
- 1964: Rachunek sumienia – Aleksy
- 1965: Głos ma prokurator
- 1966: Kochajmy syrenki – dewizowy myśliwy
- 1966–1968: Czterej pancerni i pies – generał radziecki
- 1968: Dancing w kwaterze Hitlera – kombatant
- 1968: Stawka większa niż życie – współpracownik Klossa (odc. 7)
- 1968: Tabliczka marzenia – ojciec Ludki
- 1970: Album polski – lekarz
- 1970: Epilog norymberski – przewodniczący trybunału
- 1970: Mała ankieta – ławnik
- 1970: Romantyczni – karczmarz
- 1972: Anatomia miłości – ksiądz
- 1972: Egzamin - sędzia
- 1972: Szklana kula – ojciec Agi
- 1972: Ucieczka-wycieczka – Paciorek
- 1973: Czarne chmury – marszałek dworu królewskiego (odc. 6 i 8)
- 1973: Godzina szczytu – prezes Trzos
- 1974: Czterdziestolatek – trener Michalak (odc. 5)
- 1974: Gniazdo
- 1975: Noce i dnie – doktor Wettler
- 1977: Noce i dnie – doktor Wettler (odc. 3–4, 6–7, 11)

## Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy II klasy (1963)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1959)
- Krzyż Walecznych (1939)[5]
- Medal 30-lecia Polski Ludowej
- Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1965)
- Złota Odznaka „Za zasługi dla województwa warszawskiego” (1974)
- Złota Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur”
- Medal Pamiątkowy „Za zasługi dla rozwoju Płocka w latach 1945–1965” (18 grudnia 1965)

Źródło:.

## Nagrody i wyróżnienia
- Nagroda Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich za rolę Łomowa w Oświadczynach Antona Czechowa (1949)
- Nagroda Artystyczna Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie za podniesienie poziomu artystycznego olsztyńskiej sceny i stworzenie interesujących ról, a szczególnie Iwana Piotrowicza Wojnickiego w Wujaszku Wani Antona Czechowa (1958)
- Srebrny Medal na I Międzynarodowym Festiwalu w Moskwie za rolę Komandora Kozłowskiego w filmie Orzeł (1959)[7]
- nagroda na III FTPP w Toruniu za rolę Osborne w Kresie wędrówki R.G. Sheriffa (1961)
- Nagroda Artystyczna miasta Elbląga (1961)[8]
- nagroda na V FTPP w Toruniu za role: Maksa w przedstawieniu Piąta kolumna Ernesta Hemingwaya i Króla-Ojca w przedstawieniu Nagi król Eugeniusza Szwarca w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie-Elbląg (1963)
- Nagroda Państwowa II stopnia za wybitną działalność artystyczną dla rozwoju teatru na Warmii i Mazurach (1966)
- III nagroda na II OPZTMF w Szczecinie za rolę Onego w przedstawieniu Życie współczesne Sławomira Mrożka w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie (1967)
- wyróżnienie na XI FTPP w Toruniu za rolę Mamajewa w przedstawieniu Pamiętnik Szubrawca z Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie (1969)
- Nagroda Artystyczna Województwa Warszawskiego (1971)
- Nagroda miesięcznika „Warmia i Mazury” (1973)

Źródło:.

## Upamiętnienie
- Od 2004 roku przyznawane są „Aleksandry” (statuetki z brązu projektu Ewy Prelewskiej), które są wyróżnieniem dla Aktorów za kreacje aktorskie oraz Przyjaciół Teatru w Elblągu za ich zaangażowanie i wsparcie teatralnej kultury[9].
- W grudniu 2007 roku elbląski Teatr Dramatyczny przyjął jego imię i działa jako Teatr im. Aleksandra Sewruka[10].
- W Olsztynie funkcjonuje Policealne Studium Aktorskie im. Aleksandra Sewruka przy Teatrze im. Stefana Jaracza[11].

title: Aleksander Sewruk

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko            = Aleksander Sewruk
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    =
 |opis grafiki               = Grób Aleksandra Serwuka
 |alt grafiki                =
 |prawdziwe imię i nazwisko  =
 |data urodzenia             = 17 stycznia 1912
 |miejsce urodzenia          = [[Kornyn (obwód żytomierski)|Kornin]]
 |data śmierci               = 23 listopada 1974
 |miejsce śmierci            = [[Warszawa]]
 |zawód                      = [[aktor]], dyrektor teatrów
 |lata aktywności            =
 |zespół artystyczny         =
 |odznaczenia                = {{order|OSP|2}} {{order|OOP|KK}} {{order|KW|1}} {{order|MPL30}}<br>{{Order|PL-ONP}} {{Order|ZDK}} {{order|PL-OzZdww||30}} {{order|PL-OhZdWiM|1}}
 |commons                    = Category:Aleksander Sewruk
 |www                        =
}}
[[Plik:Aleksander Sewruk grób.JPG|240px|thumb|Grób Aleksandra Sewruka na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|cmentarzu Wojskowym na Powązkach]]]]
'''Aleksander Sewruk''' (ur. [[17 stycznia]] [[1912]] w [[Kornyn (obwód żytomierski)|Korninie]], zm. [[23 listopada]] [[1974]] w [[Warszawa|Warszawie]]<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Sikorski|imię=Jerzy|autor link=Jerzy Sikorski (historyk)|inni=red. i wybór il. Tomasz Śrutkowski|tytuł=Galopem przez stulecia : Olsztyn 1353–2003|url=|wydanie=|wydawca=Edytor „Wers”|miejsce=Olsztyn|data=|rok=2003|miesiąc=|strony=182|tom=|tytuł tomu=|część=|tytuł części=|seria=|isbn=83-919110-0-4|język=}}</ref>) – polski aktor, dyrektor [[Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie|Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie]], Teatrów Dramatycznych w [[Poznań|Poznaniu]] i [[Teatr Ziemi Mazowieckiej|Teatru Ziemi Mazowieckiej w Warszawie]].

== Życiorys ==
Urodził się 17 stycznia 1912 roku w Korninie, w ówczesnym [[Powiat skwirski|powiecie skwirskim]], [[Gubernia kijowska|guberni kijowskiej]], w rodzinie Konstantego, księgowego, i Stanisławy z Szabrańskich. W nowe granice odrodzonej Polski przybył w 1920 roku. Osiedlił się wraz z rodziną w [[Ciechanowiec|Ciechanowcu]]. [[Matura|Maturę]] zdał 23 maja 1930 roku w Gimnazjum Państwowym im. Tadeusza Kościuszki w [[Bielsk Podlaski|Bielsku Podlaskim]]. Zaczął studia matematyczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym [[Uniwersytet Warszawski|Uniwersytetu Warszawskiego]]. Po roku przerwał studia i odbył służbę wojskową w [[Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii|Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu]]. Na stopień [[podporucznik]]a rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1934 roku i 360. lokatą w korpusie oficerów artylerii{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=122}}. W 1932 roku pracował jako urzędnik. Od 1932 roku był w [[Ochotnicze Drużyny Robocze|Ochotniczych Drużynach Roboczych]], potem [[Junackie hufce pracy|Junackich Hufcach Pracy]].

10 kwietnia 1939 roku został powołany do służby czynnej. W [[Kampania wrześniowa|kampanii wrześniowej]] walczył jako oficer ogniowy 5. baterii [[30 Pułk Artylerii Lekkiej|30 pułku artylerii lekkiej]]. Po kapitulacji [[Modlin]]a dostał się do niewoli. Przebywał w obozie w [[Działdowo|Działdowie]], a potem w [[oflag]]ach [[Oflag II B Arnswalde|II B Arnswalde]] i [[Oflag II D Gross-Born|II D Gross-Born]]. W 1940 roku razem z [[Bolesław Płotnicki|Bolesławem Płotnickim]], [[Józef Słotwiński|Józefem Słotwińskim]] i [[Leon Kruczkowski|Leonem Kruczkowskim]] zorganizował teatr obozowy. Jego pierwszą rolą był [[Józef Papkin|Papkin]] w „[[Zemsta (komedia)|Zemście]]”, wystawionej w 1940 roku. W Arnswalde występował w „Teatrze Symbolów”. Po wyzwoleniu obozu w maju 1945 roku założył objazdowy teatrzyk rewiowy „Oberża Komediantów”, a następnie w latach 1946–1947 występował w teatrze rewiowym [[1 Dywizja Pancerna (PSZ)|Polskiej Dywizji Pancernej]] w Niemczech.

W czerwcu 1947 roku wrócił do kraju i debiutował rolą Rzecznickiego w „[[Fantazy]]m” w olsztyńskim teatrze. Od 1949 roku był to teatr łączący dwie sceny – [[Elbląg|elbląską]] i olsztyńską – w jednym organizmie. Sewruk występował w nim do 1952 roku. W latach 1952–1957 występował w Teatrach Dramatycznych w Poznaniu oraz współpracował z poznańskim Teatrem Satyry. W 1957 roku objął stanowisko dyrektora i kierownika artystycznego Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie-Elblągu i kierował nim jako dyrektor do 1969 roku. Od 1969 roku do końca życia był dyrektorem i kierownikiem artystycznym [[Teatr Ziemi Mazowieckiej|Teatru Ziemi Mazowieckiej]] w Warszawie. Był gorącym rzecznikiem teatru i aktorów.

W filmie zadebiutował w 1953 roku w ''[[Celuloza (film)|Celulozie]]''. Chętnie zapraszany na plany filmowe, w latach 1954–1974 wystąpił w 30 filmach i serialach. Zdobył ogólnopolską sławę. Tworzył postacie charakterystyczne, zapadające w pamięć. Występował także w spektaklach [[Teatr Telewizji|Teatru Telewizji]] (1969–1974) i słuchowiskach [[Teatr Polskiego Radia|Teatru Polskiego Radia]] (1955–1971).

Od września 1945 roku był mężem Heleny z Wyrzykowskich<ref name=":0">{{EncyklopediaTeatru|o|id=1036|nazwa=Aleksander Sewruk|data dostępu=2024-12-16}}</ref> (1919–1988)<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Wyszukiwarka cmentarna --- Warszawskie cmentarze |data dostępu = 2024-12-16 |opublikowany = www.cmentarzekomunalne.com.pl |url = http://www.cmentarzekomunalne.com.pl/mapa/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=4&kwatera=A%2035&grob=8&dane=+imie=+nazwisko=Sewruk+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=2020+miesiac2=4+dzien2=14+check_zg=+rok_zg1=1944+miesiac_zg1=9+dzien_zg1=1+rok_zg2=1944+miesiac_zg2=9+dzien_zg2=14+cmentarz=#kotwica}}</ref>.

Zmarł w Warszawie, pochowany na [[Cmentarz Wojskowy na Powązkach|cmentarzu Wojskowym na Powązkach]] (kwatera A35-4-8)<ref name=":1" />.

== Filmografia ==
* [[1953 w filmie|1953]]: ''[[Celuloza (film)|Celuloza]]'' – Wajszyc, naczelnik policji
* [[1954 w filmie|1954]]: ''[[Pod gwiazdą frygijską]]'' – Wajszyc, naczelnik policji
* [[1955 w filmie|1955]]: ''[[Godziny nadziei]]'' – górnik Dosiad
* 1955: ''[[Zaczarowany rower]]'' – mechanik Wanicki
* [[1958 w filmie|1958]]: ''[[Orzeł (film)|Orzeł]]'' – komandor Kozłowski
* 1958: ''[[Popiół i diament (film)|Popiół i diament]]'' – Święcki, prezydent miasta
* [[1959 w filmie|1959]]: ''[[Pociąg (film 1959)|Pociąg]]'' – adwokat
* [[1960 w filmie|1960]]: '' [[Szklana góra (film)|Szklana góra]]'' – przewodniczący MRN
* [[1961 w filmie|1961]]: ''[[Czas przeszły (film)|Czas przeszły]]'' – „Filip”, szef grupy
* 1961: ''[[Dziś w nocy umrze miasto]]'' – strażnik obozowy
* 1961: ''[[Milczące ślady]]'' – pijaczek w knajpie
* 1961: ''[[Zaduszki (film)|Zaduszki]]'' – „Szary”, komendant oddziału partyzanckiego
* [[1963 w filmie|1963]]: ''[[Ubranie prawie nowe]]'' – ksiądz
* [[1964 w filmie|1964]]: ''[[Giuseppe w Warszawie]]'' – Kischke, przesłuchujący Staszka
* 1964: ''[[Panienka z okienka (film)|Panienka z okienka]]'' – karczmarz
* 1964: ''[[Rachunek sumienia (film 1964)|Rachunek sumienia]]'' – Aleksy
* [[1965 w filmie|1965]]: ''[[Głos ma prokurator]]''
* [[1966 w filmie|1966]]: ''[[Kochajmy syrenki]]'' – dewizowy myśliwy
* [[1966 w filmie|1966]]–[[1968 w filmie|1968]]: ''[[Czterej pancerni i pies (serial telewizyjny)|Czterej pancerni i pies]]'' – generał radziecki
* [[1968 w filmie|1968]]: ''[[Dancing w kwaterze Hitlera]]'' – kombatant
* 1968: ''[[Stawka większa niż życie]]'' – współpracownik Klossa (odc. 7)
* 1968: ''[[Tabliczka marzenia]]'' – ojciec Ludki
* [[1970 w filmie|1970]]: ''[[Album polski]]'' – lekarz
* 1970: ''[[Epilog norymberski]]'' – przewodniczący trybunału
* 1970: ''[[Mała ankieta]]'' – ławnik
* 1970: ''[[Romantyczni]]'' – karczmarz
* [[1972 w filmie|1972]]: ''[[Anatomia miłości]]'' – ksiądz
* 1972: ''Egzamin'' - sędzia
* 1972: ''[[Szklana kula]]'' – ojciec Agi
* 1972: ''[[Ucieczka-wycieczka]]'' – Paciorek
* [[1973 w filmie|1973]]: ''[[Czarne chmury]]'' – marszałek dworu królewskiego (odc. 6 i 8)
* 1973: ''[[Godzina szczytu]]'' – prezes Trzos
* [[1974 w filmie|1974]]: ''[[Czterdziestolatek]]'' – trener Michalak (odc. 5)
* 1974: ''[[Gniazdo (film 1974)|Gniazdo]]''
* [[1975 w filmie|1975]]: ''[[Noce i dnie (film)|Noce i dnie]]'' – doktor Wettler
* [[1977 w filmie|1977]]: ''[[Noce i dnie (serial telewizyjny)|Noce i dnie]]'' – doktor Wettler (odc. 3–4, 6–7, 11)

== Ordery i odznaczenia ==

* [[Order Sztandaru Pracy]] II klasy (1963)
* Krzyż Kawalerski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (1959)
* [[Krzyż Walecznych]] (1939)<ref name=":2">{{Cytuj |tytuł = Aleksander Sewruk – LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR |data dostępu = 2024-12-16 |opublikowany = leksykonkultury.ceik.eu |url = http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Aleksander_Sewruk}}</ref>
* [[Medal 30-lecia Polski Ludowej]]
* [[Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”]] (1965)
* Złota [[Odznaka „Za zasługi dla województwa warszawskiego”]] (1974)
* Złota [[Odznaka „Zasłużony dla Warmii i Mazur”|Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur”]]
* Medal Pamiątkowy „Za zasługi dla rozwoju Płocka w latach 1945–1965” (18 grudnia 1965)

Źródło:<ref name=":0" /><ref>{{Cytuj pismo|autor=Franciszek Dorobek|tytuł=Wspomnienie pośmiertne o Aleksandrze Sewruku|url=http://www.tnp.org.pl/Notatki%20Plockie%201975.pdf|czasopismo=Notatki Płockie|wolumin=1/80|strony=62–63|data=styczeń-marzec 1975|wydawca=Towarzystwo Naukowe Płockie|miejsce=Płock|data dostępu=2024-12-16}}</ref>.

== Nagrody i wyróżnienia ==

* Nagroda Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuk Rosyjskich i Radzieckich za rolę Łomowa w ''Oświadczynach'' [[Anton Czechow|Antona Czechowa]] (1949)
* Nagroda Artystyczna Prezydium [[Wojewódzka Rada Narodowa|Wojewódzkiej Rady Narodowej]] w Olsztynie za podniesienie poziomu artystycznego olsztyńskiej sceny i stworzenie interesujących ról, a szczególnie Iwana Piotrowicza Wojnickiego w ''Wujaszku Wani'' Antona Czechowa (1958)
* Srebrny Medal na I Międzynarodowym Festiwalu w Moskwie za rolę Komandora Kozłowskiego w filmie ''[[Orzeł (film)|Orzeł]]'' (1959)<ref>[http://www.moscowfilmfestival.ru/miff36/eng/archives/?year=1959 ''Srebrny Medal na MIFF w Moskwie w 1959 roku''] Oficjalna strona Festiwalu w Moskwie.</ref>
* nagroda na III [[Festiwal Teatrów Polski Północnej w Toruniu|FTPP w Toruniu]] za rolę Osborne w ''Kresie wędrówki'' R.G. Sheriffa (1961)
* Nagroda Artystyczna miasta Elbląga (1961)<ref>{{Cytuj książkę|tytuł=Gdański Rocznik Kulturalny|rok=1964|wydawca=Wydawnictwo Morskie|miejsce=Gdynia|strony=174|url=http://bibliotekacyfrowa.eu/dlibra/show-content/publication/60545/edition/54462/|data dostępu=2024-12-16}}</ref>
* nagroda na V FTPP w Toruniu za role: Maksa w przedstawieniu ''Piąta kolumna'' [[Ernest Hemingway|Ernesta Hemingwaya]] i Króla-Ojca w przedstawieniu ''Nagi król'' [[Eugeniusz Szwarc|Eugeniusza Szwarca]] w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie-Elbląg (1963)
* [[Nagroda Państwowa II stopnia]] za wybitną działalność artystyczną dla rozwoju teatru na Warmii i Mazurach (1966)
* III nagroda na II OPZTMF w Szczecinie za rolę Onego w przedstawieniu ''Życie współczesne'' [[Sławomir Mrożek|Sławomira Mrożka]] w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie (1967)
* wyróżnienie na XI FTPP w Toruniu za rolę Mamajewa w przedstawieniu ''Pamiętnik Szubrawca'' z Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie (1969)
* Nagroda Artystyczna Województwa Warszawskiego (1971)
* Nagroda miesięcznika [[Warmia i Mazury|„Warmia i Mazury”]] (1973)

Źródło:<ref name=":0" /><ref name=":2" />.

== Upamiętnienie ==

* Od 2004 roku przyznawane są „Aleksandry” (statuetki z brązu projektu Ewy Prelewskiej), które są wyróżnieniem dla Aktorów za kreacje aktorskie oraz Przyjaciół Teatru w Elblągu za ich zaangażowanie i wsparcie teatralnej kultury<ref>[https://teatr.elblag.pl/aleksandry/ ''Aleksandry''] teatr.elblag.pl [dostęp 2024-12-16].</ref>.
* W grudniu 2007 roku [[Elbląg|elbląski]] Teatr Dramatyczny przyjął jego imię i działa jako [[Teatr im. Aleksandra Sewruka w Elblągu|Teatr im. Aleksandra Sewruka]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Historia teatru |data dostępu = 2022-07-04 |praca = teatr.elblag.pl |url = https://teatr.elblag.pl/o-teatrze/historia-teatru/}}</ref>.
* W Olsztynie funkcjonuje Policealne Studium Aktorskie im. Aleksandra Sewruka przy Teatrze im. Stefana Jaracza<ref>{{Cytuj |autor = Policealne Studium Aktorskie |tytuł = O szkole - Studium Aktorskie im. Aleksandra Seweruka w Olsztynie |data dostępu = 2022-07-04 |opublikowany = O szkole - Studium Aktorskie im. Aleksandra Seweruka w Olsztynie |url = http://studiumaktorskie.olsztyn.pl/o-szkole_2 |język = pl}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Rybka |imię = Ryszard |nazwisko2 = Stepan |imię2 = Kamil |tytuł = Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939 |wydanie = 2 poszerzone |wydawca = Wydawnictwo Tetragon |miejsce = Warszawa |rok = 2021 |isbn = 978-83-66687-09-7 |odn = tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0786622|Aleksander Sewruk}}
* {{Filmweb|osoba|44499|Aleksander Sewruk}}
* {{Filmpolski|osoba|112240|Aleksander Sewruk}}
* {{EncyklopediaTeatru |o |id = 1036 |nazwa = Aleksander Sewruk |data dostępu = 2024-12-16}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Sewruk, Aleksander}}
[[Kategoria:Artyści Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie]]
[[Kategoria:Dyrektorzy teatrów w Polsce]]
[[Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (kampania wrześniowa)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Elblągiem]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (kampania wrześniowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za zasługi dla województwa warszawskiego”]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy]]
[[Kategoria:Oficerowie 30 Pułku Artylerii Lekkiej]]
[[Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie]]
[[Kategoria:Podporucznicy artylerii II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Polscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Polscy aktorzy teatralni]]
[[Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1912]]
[[Kategoria:Zmarli w 1974]]

title: Aleksander Sewruk

Data i miejsce urodzenia: 17 stycznia 1912 · Kornin

Data i miejsce śmierci: 23 listopada 1974 · Warszawa

Zawód: aktor, dyrektor teatrów


text:
# Siergiej Puzikow
Siergiej Timofiejewicz Puzikow (ros. Серге́й Тимофе́евич Пу́зиков, ur. 1916 w chutorze Priszyb w Obwodzie Wojska Dońskiego, zm. 18 października 1962 w Lipiecku) – radziecki polityk.

## Życiorys
W 1935 ukończył technikum pedagogiczne i został nauczycielem, był także redaktorem rejonowej gazety, 1939 został członkiem WKP(b). Do 1944 szef wydziału politycznego stanicy maszynowo-traktorowej, 1944-1946 funkcjonariusz partyjny w obwodzie rostowskim, 1946-1949 słuchacz Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC WKP(b), potem I sekretarz Azowskiego Komitetu Rejonowego WKP(b) w obwodzie rostowskim. Do stycznia 1954 kierownik wydziału Komitetu Obwodowego KPZR w Rostowie nad Donem, od stycznia 1954 do lipca 1960 II sekretarz Komitetu Obwodowego KPZR w Rostowie nad Donem, od lipca do grudnia 1960 przewodniczący Komitetu Wykonawczego Rostowskiej Rady Obwodowej. Od 21 listopada 1960 do końca życia I sekretarz Komitetu Obwodowego KPZR w Lipiecku, od 31 października 1961 do 18 października 1962 zastępca członka KC KPZR. Deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 6 kadencji.

wikiname: plwiki

title: Siergiej Puzikow

in_language: pl

wikitext:
'''Siergiej Timofiejewicz Puzikow''' ([[język rosyjski|ros.]] Серге́й Тимофе́евич Пу́зиков, ur. [[1916]] w chutorze Priszyb w [[Obwód Wojska Dońskiego|Obwodzie Wojska Dońskiego]], zm. [[18 października]] [[1962]] w [[Lipieck]]u) – [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecki]] polityk.

== Życiorys ==
W 1935 ukończył technikum pedagogiczne i został nauczycielem, był także redaktorem rejonowej gazety, 1939 został członkiem [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|WKP(b)]]. Do 1944 szef wydziału politycznego stanicy maszynowo-traktorowej, 1944-1946 funkcjonariusz partyjny w [[obwód rostowski|obwodzie rostowskim]], 1946-1949 słuchacz Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC WKP(b), potem I sekretarz Azowskiego Komitetu Rejonowego WKP(b) w obwodzie rostowskim. Do stycznia 1954 kierownik wydziału Komitetu Obwodowego [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|KPZR]] w [[Rostów nad Donem|Rostowie nad Donem]], od stycznia 1954 do lipca 1960 II sekretarz Komitetu Obwodowego KPZR w Rostowie nad Donem, od lipca do grudnia 1960 przewodniczący Komitetu Wykonawczego Rostowskiej Rady Obwodowej. Od 21 listopada 1960 do końca życia I sekretarz Komitetu Obwodowego KPZR w Lipiecku, od 31 października 1961 do 18 października 1962 zastępca członka KC KPZR. Deputowany do [[Rada Najwyższa ZSRR|Rady Najwyższej ZSRR]] 6 kadencji.

== Bibliografia ==
* [http://www.knowbysight.info/PPP/09518.asp Przewodnik po historii Partii Komunistycznej i ZSRR (ros.)]
* http://www.az-libr.ru/index.htm?Persons&FL7/15ba1e36/index (ros.)

{{SORTUJ:Puzikow, Siergiej}}
[[Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR]]
[[Kategoria:Politycy KPZR]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1916]]
[[Kategoria:Zmarli w 1962]]


text:
# Curia (przystanek kolejowy)
Curia (port: Apeadeiro de Curia) – przystanek kolejowy, w miejscowości Curia, w dystrykcie Aveiro, w Portugalii. Znajduje się na Linha do Norte.
Obsługiwany jest wyłącznie przez pociągi regionalne Comboios de Portugal.

## Historia
Linia między stacjami Estarreja i Taveiro, która została wybudowana przez Companhia dos Caminhos de Ferro Portugueses, została otwarta w dniu 10 kwietnia 1864.

## Linie kolejowe
- Linha do Norte

title: Curia (przystanek kolejowy)

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Curia
 |nazwa oryginalna           =
 |zdjęcie                    =
 |opis zdjęcia               =
 |państwo                    = PRT
 |miejscowość                = [[Curia (Anadia)|Curia]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   = [[Rede Ferroviária Nacional|REFER]]
 |data otwarcia              = 1864
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           =
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 2
 |liczba krawędzi peronowych = 2
 |kasy                       = {{Nie}}
 |linie kolejowe             =
* [[Linha do Norte]]
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |współrzędne                = 40°25′27″N 8°27′22″W
 |commons                    =
 |www                        = https://www.cp.pt/passageiros/pt/consultar-horarios/estacoes/curia
}}
'''Curia''' ([[język portugalski|port]]: ''Apeadeiro de Curia'') – [[Przystanek osobowy|przystanek kolejowy]], w miejscowości [[Curia (Anadia)|Curia]], w dystrykcie [[Dystrykt Aveiro|Aveiro]], w [[Portugalia|Portugalii]]. Znajduje się na [[Linha do Norte]].

Obsługiwany jest wyłącznie przez pociągi regionalne [[Comboios de Portugal]].

== Historia ==
Linia między stacjami [[Estarreja]] i [[Taveiro]], która została wybudowana przez [[Companhia dos Caminhos de Ferro Portugueses]], została otwarta w dniu 10 kwietnia 1864{{r|obras}}.

== Linie kolejowe ==
* [[Linha do Norte]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="obras">{{Cytuj stronę | url =http://hemerotecadigital.cm-lisboa.pt/OBRAS/GazetaCF/1958/N1681/N1681_master/GazetaCFN1681.pdf | tytuł = "A evolução das linhas portuguesas e o seu significado ferroviário" | data dostępu = 2015-10-22 | autor = | opublikowany =Gazeta dos Caminhos de Ferro | praca = | data = | język =pt}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.cp.pt/passageiros/pt/consultar-horarios/estacoes/curia Informacje o stacji na CP]

{{Stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Curia
|linia         = [[Linha do Norte]]
|kilometr      = 241,652
|typ           =
|poprzedni     = [[Aguim (przystanek kolejowy)|Aguim]]
|poprzedni_km  =
|następny      = [[Mogofores (stacja kolejowa)|Mogofores]]
|następny_km   =
|następny_stan =
|następny_typ  =
|inne          =
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w dystrykcie Aveiro]]

title: Curia

Państwo: Portugalia

Miejscowość: Curia

Zarządca: REFER

Kasy: N


text:
# Szyfr bifid
Szyfr bifid, szyfr dwudzielny – szyfr został zaprezentowany w 1895 roku przez francuskiego kryptologa Felixa Delastelle we francuskim „Przeglądzie inżynierii lądowej” („Revue du Génie civil”) pod nazwą Nowoczesna Kryptografia (Cryptographie Nouvelle). Jest połączeniem szyfru podstawieniowego z szyfrem przestawieniowym.

## Algorytm
Podstawowym elementem szyfru bifid jest klasyczna szachownica Polibiusza. O ile jednak szyfrowanie przy jej pomocy polega na prostym zastąpieniu liter dwucyfrowymi liczbami – współrzędnymi komórek tabeli, w których się te litery znajdują, to bifid dodaje do tego następny etap – przestawienie.
|   | 1 | 2 | 3 | 4   | 5 |
| 1 | A | B | C | D   | E |
| 2 | F | G | H | I/J | K |
| 3 | L | M | N | O   | P |
| 4 | Q | R | S | T   | U |
| 5 | V | W | X | Y   | Z |

Przykładem jest słowo WIKIPEDIA. Zaszyfrowane tylko szachownicą będzie ciągiem cyfr:

52 24 25 24 35 15 14 24 11
W pierwszym etapie szyfrowania szyfrem bifid współrzędne liter tekstu jawnego zapisywane są nie w wierszu, ale w kolumnach:

| W | I | K | I | P | E | D | I | A |
| - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| 5 | 2 | 2 | 2 | 3 | 1 | 1 | 2 | 1 |
| 2 | 4 | 5 | 4 | 5 | 5 | 4 | 4 | 1 |

Następnie cyfry szyfru przepisuje się z tabeli poziomo w jeden wiersz, dzieli na dwucyfrowe grupy i przy pomocy tej samej szachownicy zamienia ponownie w litery otrzymując tekst zaszyfrowany:
| 52 | 22 | 31 | 12 | 12 | 45 | 45 | 54 | 41 |
| W  | G  | L  | B  | B  | U  | U  | Y  | Q  |

Drugi etap szyfrowania usuwa związki między parami cyfr i zaszyfrowanymi literami, co bardzo utrudnia kryptoanalizę. Delastelle udoskonalił ten szyfr w postaci bardziej skomplikowanego szyfru trifid.

title: Szyfr bifid

wikitext:
'''Szyfr bifid''', ''szyfr dwudzielny'' – [[szyfr]] został zaprezentowany w 1895 roku przez francuskiego [[kryptologia|kryptologa]] [[Felix Delastelle|Felixa Delastelle]] we francuskim „Przeglądzie inżynierii lądowej” („Revue du Génie civil”) pod nazwą Nowoczesna Kryptografia (''Cryptographie Nouvelle).'' Jest połączeniem [[Szyfr podstawieniowy|szyfru podstawieniowego]] z [[Szyfr przestawieniowy|szyfrem przestawieniowym]].

== Algorytm ==
Podstawowym elementem szyfru bifid jest klasyczna [[szachownica Polibiusza]]. O ile jednak szyfrowanie przy jej pomocy polega na prostym zastąpieniu liter dwucyfrowymi liczbami – współrzędnymi komórek tabeli, w których się te litery znajdują, to bifid dodaje do tego następny etap – przestawienie.
{|class="wikitable"
|
!1
!2
!3
!4
!5
|-
!1
|A
|B
|C
|D
|E
|-
!2
|F
|G
|H
|I/J
|K
|-
!3
|L
|M
|N
|O
|P
|-
!4
|Q
|R
|S
|T
|U
|-
!5
|V
|W
|X
|Y
|Z
|}
Przykładem jest słowo '''WIKIPEDIA'''. Zaszyfrowane tylko szachownicą będzie ciągiem cyfr:

52 24 25 24 35 15 14 24 11

W pierwszym etapie szyfrowania szyfrem bifid współrzędne liter tekstu jawnego zapisywane są nie w wierszu, ale w kolumnach:

{|class="wikitable"
!style="text-align:center" width="17px" | W
!width="17px" | I
!width="17px" | K
!width="17px" | I
!width="17px" | P
!width="17px" | E
!width="17px" | D
!width="17px" | I
!width="17px" | A
|- style="text-align:center"
|5 || 2 || 2 || 2 || 3 || 1 || 1 || 2 || 1
|- style="text-align:center"
|2 || 4 || 5 || 4 || 5 || 5 || 4 || 4 || 1
|}

Następnie cyfry szyfru przepisuje się z tabeli poziomo w jeden wiersz, dzieli na dwucyfrowe grupy i przy pomocy tej samej szachownicy zamienia ponownie w litery otrzymując tekst zaszyfrowany:
{|class="wikitable"
|style="text-align:center" width="17px"| 52
|width="17px"|22
|width="17px"|31
|width="17px"|12
|width="17px"|12
|width="17px"|45
|width="17px"|45
|width="17px"|54
|width="17px"|41
|- style="text-align:center"
! W || G || L || B || B || U || U || Y || Q
|}

Drugi etap szyfrowania usuwa związki między parami cyfr i zaszyfrowanymi literami, co bardzo utrudnia [[kryptoanaliza|kryptoanalizę]]. Delastelle udoskonalił ten szyfr w postaci bardziej skomplikowanego szyfru [[Szyfr trifid|trifid]].

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor = David Kahn| tytuł = Łamacze kodów | wydawca = Wydawnictwa Naukowo-Techniczne | miejsce = Warszawa | rok = 2004 | strony = | isbn = 83-204-2746-0}}

[[Kategoria:Szyfry klasyczne|bifid]]


text:
# Joanna Grzela
Joanna Grzela (ur. 30 lipca 1970 w Kielcach) – polska nauczycielka akademicka, politolożka i polityk, doktor habilitowana nauk społecznych, w latach 2001–2005 wicewojewoda świętokrzyski.

## Życiorys
W 1994 ukończyła studia politologiczne w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach. W 2003 na Uniwersytecie Warszawskim uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce na podstawie napisanej pod kierunkiem Grażyny Michałowskiej pracy pt. Współpraca państw w Regionie Morza Bałtyckiego na przełomie XX i XXI wieku. W 2020 habilitowała się w zakresie nauk o bezpieczeństwie na Uniwersytecie Przyrodniczo-Humanistycznym w Siedlcach na podstawie rozprawy pt. Polityka bezpieczeństwa państw nordyckich. Podjęła pracę jako nauczycielka akademicka w Wyższej Szkole Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego oraz na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach, gdzie w 2012 objęła stanowisko prodziekana Wydziału Zarządzania i Administracji, przekształconego w 2015 w Wydział Prawa, Administracji i Zarządzania. Później została prodziekanem Wydziału Prawa i Nauk Społecznych tej uczelni.
W latach 1994–2001 w trakcie dwóch kadencji była radną miasta Kielce, następne do 2005 pełniła obowiązki wicewojewody świętokrzyskiego. W wyborach samorządowych w 2006 bez powodzenia ubiegała się o urząd prezydenta Kielc z ramienia LiD, uzyskując 20,65% głosów. W tych samych wyborach ponownie uzyskała mandat radnej, objęła stanowisko wiceprzewodniczącej rady miasta. Reelekcję uzyskiwała kolejno w 2010 i 2014. W 2018 nie została wybrana na kolejną kadencję. Członkini Sojuszu Lewicy Demokratycznej, następnie związana z Nową Lewicą.

title: Joanna Grzela

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Joanna Grzela
 |doktorat uczelnia         = [[Uniwersytet Warszawski]]
 |od                        = 2001
 |funkcja                   = [[wojewoda|Wicewojewoda]] [[województwo świętokrzyskie|świętokrzyski]]
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach]]
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |habilitacja dyscyplina    = nauki o bezpieczeństwie
 |habilitacja uczelnia      = [[Uniwersytet w Siedlcach]]
 |habilitacja data          = 2020
 |doktorat dyscyplina       = nauki o polityce
 |grafika                   =
 |doktorat data             = 2003
 |miejsce urodzenia         = [[Kielce]]
 |data urodzenia            = 30 lipca 1970
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |almamater                 = [[Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach|Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach]]
 |specjalność               = polityka regionalna, polityka społeczno-gospodarcza, teoria organizacji zarządzania
 |stopień lub tytuł naukowy = Doktor habilitowany nauk społecznych
 |do                        = 2005
}}
'''Joanna Grzela''' (ur. [[30 lipca]] [[1970]] w [[Kielce|Kielcach]]) – polska nauczycielka akademicka, politolożka i [[polityk]], doktor habilitowana nauk społecznych, w latach 2001–2005 [[wojewoda|wicewojewoda]] [[województwo świętokrzyskie|świętokrzyski]].

== Życiorys ==
W 1994 ukończyła studia politologiczne w [[Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach|Wyższej Szkole Pedagogicznej w Kielcach]]. W 2003 na [[Uniwersytet Warszawski|Uniwersytecie Warszawskim]] uzyskała stopień [[doktor (stopień naukowy)|doktora]] nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce na podstawie napisanej pod kierunkiem [[Grażyna Michałowska|Grażyny Michałowskiej]] pracy pt. ''Współpraca państw w Regionie Morza Bałtyckiego na przełomie XX i XXI wieku''. W 2020 habilitowała się w zakresie nauk o bezpieczeństwie na [[Uniwersytet w Siedlcach|Uniwersytecie Przyrodniczo-Humanistycznym w Siedlcach]] na podstawie rozprawy pt. ''Polityka bezpieczeństwa państw nordyckich''. Podjęła pracę jako nauczycielka akademicka w [[Wyższa Szkoła Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach|Wyższej Szkole Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego]] oraz na [[Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach|Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach]], gdzie w 2012 objęła stanowisko prodziekana [[Wydział Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach|Wydziału Zarządzania i Administracji]], przekształconego w 2015 w Wydział Prawa, Administracji i Zarządzania. Później została prodziekanem Wydziału Prawa i Nauk Społecznych tej uczelni.

W latach 1994–2001 w trakcie dwóch kadencji była radną miasta [[Kielce]], następne do 2005 pełniła obowiązki wicewojewody świętokrzyskiego<ref>{{Cytuj |tytuł = Joanna Grzela – kandydat na radnego kadencji 2018–2023 w: Kielce |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = portalsamorzadowy.pl |url = https://www.portalsamorzadowy.pl/osoba/joanna-grzela,2340.html}}</ref>. W [[wybory samorządowe w Polsce w 2006 roku|wyborach samorządowych]] w 2006 bez powodzenia ubiegała się o urząd [[prezydent miasta|prezydenta]] Kielc z ramienia [[Lewica i Demokraci|LiD]], uzyskując 20,65% głosów<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory samorządowe 2006 |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://wybory2006.pkw.gov.pl/kbw/geoPowiatcacd.html?id=266101}}</ref>. W tych samych wyborach ponownie uzyskała mandat radnej<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory samorządowe 2006 |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://wybory2006.pkw.gov.pl/kbw/wynikiKandydat0f32-2.html?okregId=266101-RDA/3&kandydatId=8a8a8a830e2f6f58010e32b9a6220319}}</ref>, objęła stanowisko wiceprzewodniczącej [[rada gminy|rady miasta]]. Reelekcję uzyskiwała kolejno w [[wybory samorządowe w Polsce w 2010 roku|2010]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory samorządowe 2010|data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://wybory2010.pkw.gov.pl/owk/pl/266101/2c9682212ba6098f012baeb3a7391225.html}}</ref> i [[wybory samorządowe w Polsce w 2014 roku|2014]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory samorządowe 2014 |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://samorzad2014.pkw.gov.pl/359_Rady_gmin/0/2661.html}}</ref>. W [[Wybory samorządowe w Polsce w 2018 roku|2018]] nie została wybrana na kolejną kadencję<ref>{{Cytuj |tytuł = Wybory samorządowe 2018 |data dostępu = 2022-02-16 |opublikowany = pkw.gov.pl |url = https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/delegatury/panstwowa-komisja-wyborcza/koalicyjny-komitet-wyborczy-sld-lewica-razem-5162/266101/48147/176659#results_wbp}}</ref>. Członkini [[Sojusz Lewicy Demokratycznej|Sojuszu Lewicy Demokratycznej]], następnie związana z [[Nowa Lewica|Nową Lewicą]]<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Joanna Grzela |opublikowany = Nowa Lewica |archiwum =https://web.archive.org/web/20220216120757/https://lewica.org.pl/blog/1266-nic_nowego_na_sesji_nadzwyczajnej.html}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{ludzie nauki|122118|osoba=dr hab. Joanna Grzela|data dostępu=2021-11-25}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Grzela, Joanna}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Kielcach]]
[[Kategoria:Politycy SdRP i SLD]]
[[Kategoria:Radni Kielc]]
[[Kategoria:Wicewojewodowie kieleccy i świętokrzyscy]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wydziału Prawa, Administracji i Zarządzania Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach]]
[[Kategoria:Wykładowcy Wyższej Szkoły Ekonomii, Prawa i Nauk Medycznych im. prof. Edwarda Lipińskiego w Kielcach]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1970]]

title: Joanna Grzela

Data i miejsce urodzenia: 30 lipca 1970 · Kielce

Alma Mater: Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach

Doktorat: 2003 – nauki o polityce · Uniwersytet Warszawski

Habilitacja: 2020 – nauki o bezpieczeństwie · Uniwersytet w Siedlcach


text:
# NGC 260
NGC 260 (również PGC 2844 lub UGC 497) – galaktyka spiralna (Sc/P), znajdująca się w gwiazdozbiorze Andromedy. Odkrył ją Heinrich Louis d’Arrest 27 sierpnia 1865 roku.

title: NGC 260

wikitext:
{{Koordynaty astronomiczne|00|48|34|9|+27|41|31|}}
{{Galaktyka infobox
 |        nazwa = NGC 260
 |      zdjęcie = NGC260 - SDSS DR14.jpg
 |         opis = NGC 260 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]])
 |     odkrywca = [[Heinrich Louis d’Arrest]]
 |        dzień = 27 sierpnia
 |          rok = 1865
 | gwiazdozbiór = [[Gwiazdozbiór Andromedy|Andromeda]]
 |          typ = [[galaktyka spiralna|spiralna]] (Sc/P)
 | rektascensja = {{RA|00|48|34,9}}
 |   deklinacja = {{DEC|+27|41|31}}
 |       odl_ly =
 |       odl_pc =
 |     redshift = 0,017342{{r|simbad}}
 |      jas_wid = 13,6
 |     rozm_kąt = 0,8' × 0,8'
 |      wymiary =
 |      jas_abs =
 |         masa =
 |     satelity =
 |      alt_ozn = PGC 2844, UGC 497, MCG 4-3-6, ZWG 480.9, IRAS00458+2725
 |      commons = Category:NGC 260
}}
'''NGC 260''' (również '''PGC 2844''' lub '''UGC 497''') – [[galaktyka spiralna]] (Sc/P), znajdująca się w [[Gwiazdozbiór Andromedy|gwiazdozbiorze Andromedy]]. Odkrył ją [[Heinrich Louis d’Arrest]] 27 sierpnia 1865 roku{{r|cseligman}}.

== Zobacz też ==
* [[Lista obiektów NGC]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="cseligman">{{Cytuj stronę | url = http://cseligman.com/text/atlas/ngc2a.htm#260 | tytuł = NGC 260 | nazwisko = Seligman | imię = Courtney | praca = Celestial Atlas | język = en | data dostępu = 2014-11-06}}</ref>
<ref name=simbad>{{simbad|NGC 260}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SEDS|NGC 260}}
* {{simbad|NGC 260}}
* {{NED|NGC 260}}

{{SORTUJ:NGC 0260}}
[[Kategoria:Obiekty NGC|0260]]
[[Kategoria:Galaktyki spiralne]]
[[Kategoria:Gwiazdozbiór Andromedy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1865]]

title: NGC 260

Odkrywca: Heinrich Louis d’Arrest

Data odkrycia: 27 sierpnia 1865

Gwiazdozbiór: Andromeda

Typ: spiralna (Sc/P)


text:
# Stadion 8 Listopada
Stadion 8 Listopada (tur. 8 Kasım Stadi) – wieloużytkowy stadion znajdujący się w mieście Lüleburgaz, w Turcji. Na tym stadionie swoje mecze rozgrywa drużyna piłkarska Lüleburgazspor SK. Stadion może pomieścić 3 000 widzów. Został oddany do użytku w roku 1988.

title: Stadion 8 Listopada

wikitext:
'''Stadion 8 Listopada''' ([[język turecki|tur.]] ''8 Kasım Stadi'') – wieloużytkowy [[stadion]] znajdujący się w mieście [[Lüleburgaz]], w [[Turcja|Turcji]]. Na tym stadionie swoje mecze rozgrywa drużyna [[Piłka nożna|piłkarska]] [[Lüleburgazspor SK]]. Stadion może pomieścić 3 000 widzów. Został oddany do użytku w roku 1988.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/turkey/marmara.shtml | tytuł = Stadiums in Turkey – Marmara | opublikowany = worldstadiums.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20160923153919/http://www.worldstadiums.com/middle_east/countries/turkey/marmara.shtml | zarchiwizowano = 2016-09-23}} {{lang|en}}

[[Kategoria:Stadiony piłkarskie w Turcji|8 Listopada]]


text:
# Juan Carlos Onganía
Juan Carlos Ongania (ur. 17 marca 1914 w Marcos Paz, zm. 8 czerwca 1995 w Buenos Aires) – argentyński polityk i wojskowy,  prezydent Argentyny.

## Życiorys
Urodził się 17 marca 1914 roku w rodzinie należącej do klasy średniej. Dorastał na niewielkim ranchu w pobliżu Marcos Paz. Studiował w Colegio Militar de la Nación, po ukończeniu szkoły rozpoczął karierę oficerską. W 1959 roku awansował do stopnia generała brygady. W 1962 roku był zwolennikiem The Azules (Niebieskich), jednej z frakcji w argentyńskiej armii, która popierała powołanie konstytucyjnego koalicyjnego rządu, z ograniczonym udziałem peronistów. Ongania został wodzem naczelnym armii, i, w 1963 roku, wsparł zorganizowanie wyborów, w wyniku których, prezydentem został Arturo Umberto Illia.
Rozczarowany rządami Arturo Ilii, przeprowadził kolejny zamach stanu i 29 czerwca 1966 roku został prezydentem Argentyny. Prowadził agresywną i represyjną politykę, w czasie jego prezydentury, milicja weszła na teren Uniwersytetu w Buenos Aires, aby poskromić i usunąć zbuntowanych studentów i pracowników uczelni. Kongres został rozwiązany, a liczne ugrupowania polityczne uznano za nielegalne. Przeprowadzono wymianę sędziów w sądzie najwyższym, ograniczono rolę związków zawodowych, wprowadzono cenzurę prasy i literatury. Komunistom zabroniono pracy w państwowych szkołach, a za dystrybucję prokomunistycznych wydawnictw, zasądzano wyroki do siedmiu lat więzienia.
Na skutek protestów, został obalony w dniu 8 czerwca 1970 roku przez kolejny wojskowy zamach stanu. Zmarł 8 czerwca 1995 roku mając 81 lat.

title: Juan Carlos Onganía

wikitext:
{{Polityk infobox
 | polityk           = Juan Carlos Onganía
 | grafika           = Ongania presidente.jpg
 | opis grafiki      =
 | data urodzenia    = [[17 marca]] [[1914]]
 | miejsce urodzenia = [[Marcos Paz]]
 | data śmierci      = [[8 czerwca]] [[1995]]
 | miejsce śmierci   =
 | funkcja           = [[prezydenci Argentyny|Prezydent Argentyny]]
 | partia            =
 | od                = 29 czerwca 1966
 | do                = 8 czerwca 1970
 | poprzednik        = [[Arturo Umberto Illia]]
 | następca          = [[Roberto Marcelo Levingston]]
 | pierwsza dama     =
 | wiceprezydent     =
 | odznaczenia       =
 | commons           = Category:Juan Carlos Onganía
 | quote             =
}}
'''Juan Carlos Ongania''' (ur. [[17 marca]] [[1914]] w [[Marcos Paz]], zm. [[8 czerwca]] [[1995]] w [[Buenos Aires]]) – argentyński polityk i wojskowy,  [[Prezydenci Argentyny|prezydent Argentyny]].

== Życiorys ==
Urodził się 17 marca 1914 roku w rodzinie należącej do klasy średniej. Dorastał na niewielkim ranchu w pobliżu [[Marcos Paz]]. Studiował w [[Colegio Militar de la Nación]], po ukończeniu szkoły rozpoczął karierę oficerską. W 1959 roku awansował do stopnia generała brygady<ref name="NYT">{{Cytuj pismo | tytuł = Gen. Juan Carlos Ongania, Argentine Ex-president, 81 | czasopismo = New York Times | język = en | data = 9 czerwca 1995 | url = https://www.nytimes.com/1995/06/09/obituaries/gen-juan-carlos-ongania-argentine-ex-president-81.html}}</ref>. W 1962 roku był zwolennikiem ''The Azules'' (''Niebieskich''), jednej z frakcji w argentyńskiej armii, która popierała powołanie konstytucyjnego koalicyjnego rządu, z ograniczonym udziałem [[peronizm|peronistów]]<ref name="Britannica">{{Encyklopedia Britannica |id = place/Argentina/The-conservative-restoration-and-the-Concordancia-1930-43 |tytuł = Argentina - The conservative restoration and the Concordancia, 1930–43 |data dostępu = 2019-01-12}}</ref>. Ongania został wodzem naczelnym armii, i, w 1963 roku, wsparł zorganizowanie wyborów, w wyniku których, prezydentem został [[Arturo Umberto Illia]]{{r|NYT}}.

Rozczarowany rządami Arturo Ilii, przeprowadził kolejny zamach stanu i 29 czerwca 1966 roku został prezydentem Argentyny. Prowadził agresywną i represyjną politykę, w czasie jego prezydentury, milicja weszła na teren [[Uniwersytet w Buenos Aires|Uniwersytetu w Buenos Aires]], aby poskromić i usunąć zbuntowanych studentów i pracowników uczelni. Kongres został rozwiązany, a liczne ugrupowania polityczne uznano za nielegalne. Przeprowadzono wymianę sędziów w sądzie najwyższym, ograniczono rolę związków zawodowych, wprowadzono cenzurę prasy i literatury. Komunistom zabroniono pracy w państwowych szkołach, a za dystrybucję prokomunistycznych wydawnictw, zasądzano wyroki do siedmiu lat więzienia{{r|NYT}}.

Na skutek protestów, został obalony w dniu 8 czerwca 1970 roku przez kolejny wojskowy zamach stanu{{r|Britannica}}. Zmarł 8 czerwca 1995 roku mając 81 lat.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Prezydenci Argentyny}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ongania, Juan Carlos}}
[[Kategoria:Prezydenci Argentyny]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1914]]
[[Kategoria:Zmarli w 1995]]
[[Kategoria:Pochowani na Cementerio de La Chacarita]]
[[Kategoria:Argentyńscy wojskowi]]

title: Juan Carlos Onganía

Data i miejsce urodzenia: 17 marca 1914 · Marcos Paz

Data śmierci: 8 czerwca 1995

Okres: od 29 czerwca 1966 · do 8 czerwca 1970

Poprzednik: Arturo Umberto Illia

Następca: Roberto Marcelo Levingston


text:
# Bachmackie Kolonie
Bachmackie Kolonie – kolonia w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Suchowola.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.
Bachmackie Kolonie stanowią samodzielne sołectwo.
Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Suchowoli.

title: Bachmackie Kolonie

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Bachmackie Kolonie
 |rodzaj miejscowości    = kolonia
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = podlaskie
 |powiat                 = [[Powiat sokólski|sokólski]]
 |gmina                  = [[Suchowola (gmina)|Suchowola]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 91<ref>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=2022-09-19 |data dostępu=2022-10-07 |opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
 |rok                    = 2022
 |strefa numeracyjna     = 85
 |kod pocztowy           = 16-150{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = BSK
 |SIMC                   = 0040844{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Suchowola (gmina)
 |współrzędne            = 53°35'03"N 23°14'56"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|1545|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Bachmackie Kolonie''' – [[kolonia (osada)|kolonia]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo podlaskie|województwie podlaskim]], w [[powiat sokólski|powiecie sokólskim]], w [[Suchowola (gmina)|gminie Suchowola]]{{r|teryt|roz}}.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo białostockie (1975–1998)|województwa białostockiego]].

Bachmackie Kolonie stanowią samodzielne [[sołectwo]]{{r|sol}}.

Wierni kościoła [[Kościół łaciński|rzymskokatolickiego]] należą do parafii [[Parafia św. Apostołów Piotra i Pawła w Suchowoli|św. Apostołów Piotra i Pawła w Suchowoli]]{{r|par}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=10|data dostępu=2022-11-28}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
* <ref name=sol>[http://bip.um.suchowola.wrotapodlasia.pl/Jednostki_org/jedn_pomoc/ BIP gminy, sołectwa]</ref>
* <ref name=par>[https://archibial.pl/parafie/info/90-sw-apostolow-piotra-i-pawla-suchowola/ Opis parafii na stronie diecezji]</ref>
}}

{{Gmina Suchowola}}

[[Kategoria:Suchowola (gmina)]]

title: Bachmackie Kolonie

Państwo: Polska

Województwo: podlaskie

Powiat: sokólski

Gmina: Suchowola

Tablice rejestracyjne: BSK


text:
# Karta graficzna
Karta graficzna – w węższym rozumieniu karta rozszerzeń komputera, która przetwarza dane graficzne, adaptując je na sygnał odpowiedni do wyświetlenia przez monitor lub inne urządzenie wyjściowe. W szerszym znaczeniu obejmuje każdy układ zawierający procesor graficzny (GPU), niezależnie od tego, czy jest to karta rozszerzeń, zintegrowana część płyty głównej, procesora, specjalistyczny moduł przeznaczony do zastosowań naukowych, karty w sieciach neuronowych czy karty do kopania kryptowalut.

## Historia

### Frame buffer
Najwcześniejszym komercyjnym protoplastą kart graficznych był frame buffer (bufor ramki) o handlowej nazwie Picture System, z roku 1974 firmy Evans & Sutherland, wyświetlał obraz w 256 odcieniach szarości o rozdzielczości 512 na 512 pikseli. Współcześnie bufor ramki to integralna część struktury każdej karty graficznej, czyli wydzielony obszar pamięci VRAM.

### Przed główną erą GPU
Pierwszą kartą graficzną produkowaną na masową skalę, która implementowała ideę osobnego procesora do przetwarzania grafiki, podobnie jak we współczesnych konstrukcjach, był IBM Professional Graphics Adapter (PGA) z 1984 roku, przeznaczony dla komputerów IBM XT i IBM PC/AT. W przeciwieństwie do współczesnych GPU, które przetwarzają dane równolegle, korzystając z wielowątkowości, PGA posiadał procesor 8088, który przetwarzał dane sekwencyjne z podstawowym pipeliningiem, zgodnie z ówczesną architekturą x86. Aż do wczesnych lat 80. XX wieku, przed pojawieniem się rozwiązań zastosowanych w PGA, systemy graficzne były jednostkami zajmującymi się obsługą pamięci ramki do przechowywania i generowania obrazu, zintegrowanym buforem ramki.
W latach 90 modele kart graficznych miały ograniczoną wydajność i oferowały podstawowe funkcje graficzne i technologie 3d. Główni producenci tego okresu to: SGI cards; 3DFX (Voodoo); Nvidia(TNT); ATI (Rage); Matrox.
W 1996 roku 3dfx wypuszcza na rynek, pierwszy powszechnie dostępny akcelerator 3d o nazwie Voodoo Graphics, później znany jako Voodoo 1. Glide interfejs programistyczny opracowany dla tych kart, stał się popularnym standardem, na komputery PC zgodne z architekturą x86 w drugiej dekadzie lat 90., przed erą DirectX.
Termin „GPU” (Procesor graficzny) został wprowadzony dopiero w 1999 roku przez NVIDIA.

### Główna era GPU[23]
- Pierwsza generacja[24] 1999 DirectX 7 Obejmuje postęp w technologiach 3D, większą wydajność, wprowadzenie akceleracji sprzętowej. Ukucie pojęcia GPU przez NVIDIA[22].

- Druga generacja[23] 2001-2006 DirectX 8,9. Programowalne vertex (wierzchołki) i geometry shaders (cieniowanie geometryczne), Shader Model 1.0, 2.0 i 3.0. Seria ikonicznych GPU GeForce 3.

- Trzecia generacja[25] 2006-2009 DirectX 10, 11. CUDA (dla NVIDIA), Shader Model 4.0. Pierwsza seria GPU kompatybilna z DirectX 10 – NVIDIA GeForce 8.

- Czwarta generacja[26] 2009-2015 DirectX 11. Shader Model 5.0. Pierwsza kompatybilna seria GPU z DirectX 11 – AMD Radeon HD 5000.

- piąta generacja[27] 2015-2020 DirectX 12 i Vulkan – oba API niskopoziomowe, wprowadzenie wielowątkowości. Ikoniczny model karty graficznej tego okresu to 1080ti.

- Szósta generacja[28] 2020- DirectX 12 ultimate, pełna implementacja ray tracingu.

## Rodzaje procesorów graficznych
Procesory graficzne (GPU), produkowane na rynek masowy, przez AMD, Intela oraz NVIDIA, dzielimy ze względu na przeznaczenie.
1. Procesory dedykowane, przeznaczone do kart graficznych, także tych laptopowych, nie dzielące pamięci RAM z CPU.
- Radeon produkowany przez AMD
- GeForce produkowany przez Nvidia
- ARC produkowany przez Intela[30]

2. Procesory zintegrowane, będące częścią płyty głównej lub CPU, dzielące pamięć RAM z CPU.
- Radeony z sufiksem m produkowane przez AMD
- Intel HD Graphics produkowane przez Intela
- laptopowe GeForce produkowany przez Nvidia

Produkowane są też inne modele kart graficznych i kart z GPU do zastosowań profesjonalnych i kopania kryptowalut.

## Funkcje
Cechy współczesnych GPU na przykładzie procesorów NVIDIA z 2024:
| Narzędzia Deweloperskie: | Przemysł Gier:            | Sztuczna Inteligencja(AI) i Uczenie Maszynowe(ML): | Grafika i Obliczenia Wizualne:     | Wirtualna Rzeczywistość (VR): | Technologie Profesjonalne i Renderowania: | Optymalizacja i Wydajność: |
| ------------------------ | ------------------------- | -------------------------------------------------- | ---------------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------------------- | -------------------------- |
| CUDA                     | GameWorks                 | AI Computing                                       | IndeX                              | Virtual Reality               | DirectX 12 Ultimate                       | GPUBoost                   |
| OptiX Ray Tracing Engine | GameStream                | Deep Learning                                      | Iray                               | vGPU                          | Pixar Universal Scene Description         | WhisperMode                |
| PhysX (Developer)        | G-SYNC                    | Machine Learning                                   | Material Definition Language (MDL) |                               | PostWorks                                 | VLink                      |
|                          | RTX Real-Time Ray Tracing |                                                    | Multi-GPU                          |                               | SceniX                                    | Optimus                    |
|                          | ShadowPlay                |                                                    | NVAPI                              |                               | ShadowWorks                               |                            |
|                          | ShadowWorks               |                                                    | Visual Computing                   |                               |                                           |                            |
|                          | SLI                       |                                                    | SceniX                             |                               |                                           |                            |
|                          | 3DVision & Surround       |                                                    |                                    |                               |                                           |                            |
|                          | 4K                        |                                                    |                                    |                               |                                           |                            |
|                          | TXAA                      |                                                    |                                    |                               |                                           |                            |

## Budowa karty graficznej

### Podstawowe elementy karty graficznej
- procesor graficzny (GPU) – serce karty graficznej
- Video random-access memory (VRAM) – pamięć RAM karty graficznej
- wyjścia sygnałów
- złącze do płyty głównej
- układ chłodzenia

W przeszłości część kart graficznych posiadała:
- RAMDAC (ang. RAM + Digital-to-Analog Converter) przetwornik cyfrowo-analogowy – odpowiedzialny za przekształcenie cyfrowych danych z pamięci obrazu na sygnał sterujący dla monitora analogowego; w przypadku kart wyłącznie z wyjściem cyfrowym RAMDAC nie występuje.
- framegrabber – układ zamieniający zewnętrzny, analogowy sygnał wideo na postać cyfrową (tylko w kartach posiadających przechwytywanie obrazu),
- procesor wideo – układ wspomagający dekodowanie i przetwarzanie strumieniowych danych wideo; w najnowszych konstrukcjach zintegrowany z procesorem graficznym.

### Typy złącz do płyt głównych używane przez karty graficzne
historyczne:
- AGP (Accelerated Graphics Port) – magistrala zaprojektowane dla kart graficznych, wprowadzona w 1997 roku, używana głównie w komputerach osobistych do połowy lat 2000.[33]
- ISA (Industry Standard Architecture) – złącze magistrali szeroko stosowane w komputerach zgodnych z IBM PC i ich późniejszych rozwinięciach w latach 80. i wczesnych 90.[34][35]
- PCI (Peripheral Component Interconnect) – standard głównej lokalnej magistrali komunikacyjnej w przemyśle komputerowym między 1992 a 2004, został zastąpiony przez PCI-Express[36].
- PCI-Express (PCIe) wersje 1.0 do 4.0 – następca PCI i AGP, wprowadzony jako standard w 2004.[37][36]
- Zorro – magistrala używana w komputerach Amiga wprowadzona wraz z Amigą 1000 w 1985.[38]

obecne:
- PCI-Express 5.0 i 6.0

### Wyjścia sygnału
- D-Sub
- DFP (Digital Flat Panel)
- DisplayPort
- DVI (Digital Visual Interface)
- HDMI (High-Definition Multimedia Interface)
- P&D (Plug and Display)
- Thunderbolt
- USB-C (z obsługą DisplayPort Alternate Mode)
- WHDI (Wireless Home Digital Interface)

### Zasilanie
Karta graficzna na złączu PCI Express jest zasilana z płyty głównej do mocy 75 W. Karty graficzne potrzebujące więcej prądu posiadają dodatkowe złącza zasilania:
- MOLEX – stosowane w starszych modelach.
- Złącza PCI-e: W standardowych wersjach: 6-pin dla kart o poborze mocy od 75 do 150 watów oraz 8-pin dla kart o poborze mocy powyżej 150 W[39]. W wersji PCI-e 5.0, 12VHPWR obsługującej do 600 W[40].

### Układ chłodzenia
Większość kart graficznych do poprawnego działania potrzebuje układu chłodzenia. Najwięcej ciepła wytwarza GPU, dlatego stosuje się trzy rozwiązania:
- Chłodzenie pasywne – stosowane w mniej wydajnych kartach.
- Chłodzenie aktywne – poprzez montaż wentylatora lub wentylatorów na radiatorze.
- Chłodzenie wodne – w kartach o dużej emisji cieplnej montuje się układ chłodzenia wodą.

Elementem wydzielającym ciepło jest również pamięć RAM karty graficznej. Zazwyczaj jest chłodzona wspólnym z GPU układem chłodzenia.

### Multi-GPU
Historycznie istniały dwie szerzej znane technologie łączenia kart graficznych, w celu zwiększenia wydajności w grach. Pierwsza od Nvidia o nazwie SLI (Scalable Link Interface), wspierana do 2020. Druga od ATI później AMD, funkcjonująca pod różnym nazwami, w różnych okresach czasu jako: ATI Multi-Rendering (AMR); CrossFire; CrossFireX; Multi-GPU (MGPU) (w kolejności chronologicznej). Rozwijana przez AMD do roku 2019. Zarówno w przypadku AMD, jak i Nvidii, do trybu Multi-GPU wymagany był mostek łączący dwie karty.
Mniej znanym rozwiązaniem było ATI Hybrid CrossFireX, wprowadzone na rynek pod koniec 2007 roku wraz z chipsetami serii AMD 700. Później przemianowane na AMD Dual Graphics. Pozwalało na łączenie dedykowanej karty graficznej z zintegrowanym procesorem graficznym, szybko porzucone przez producenta. Także za niszową można uznać SLI (Scan Line Interleave) od 3dfx, z drugiej połowy lat 90 XX wieku, mimo identycznego akronimu jak SLI (Scalable Link Interface) od NIVIDI to różne technologie. W przeszłości jeszcze trzy inne firmy wdrożyły w swoich produktach łączenie kart graficznych. Były to S3 Graphics z MultiChrome, XGI Technology z BitFluent Protocol i Metabyte z Parallel Graphics Configuration.
Współczesne połączenia dla wielu GPU:
- PCIe
- NVLink
- NV-SLI
- NVSwitch
- GPUDirect

## Różnice w terminologii
Wraz z pojawieniem się w 1996 roku kart Voodoo firmy 3dfx, zrodził się termin akcelerator graficzny. Karty te wymagały obecności w komputerze zwykłej karty graficznej.
W drugiej połowie lat 90. pozostali producenci zdecydowali się na integrację akceleratorów grafiki trójwymiarowej z samymi kartami graficznymi, podobnie jak to miało miejsce z akceleratorami grafiki dwuwymiarowej. Później także firma 3dfx zdecydowała się połączyć swoje akceleratory z kartami graficznymi.
Karta graficzna jest często nazywana GPU, co pochodzi od skrótu angielskiego terminu „Graphics Processing Unit”. To określenie odnosi się jednak wyłącznie do procesora graficznego, który stanowi jeden z komponentów karty graficznej.
W polskiej terminologii zintegrowane procesory graficzne nazywane są „integrami” (od ang. Integrated graphics), zintegrowanymi kartami graficznymi lub zintegrowanymi układami graficznymi. Stanowią one część płyty głównej lub procesora. Technicznie rzecz biorąc, są to procesory graficzne, a nie karty graficzne.

## Znaczenie kart graficznych
Karty graficzne, oprócz swojej roli w renderowaniu grafiki i obsłudze wyświetlacza, są wykorzystywane do przyspieszania obliczeń w zastosowaniach naukowych, w tym w symulacjach naukowych, analizach danych i badaniach. Dodatkowo, za sprawą swojej mocy obliczeniowej, są często używane do treningu modeli sztucznej inteligencji, ponieważ potrafią szybko przetwarzać duże ilości danych potrzebnych do uczenia maszynowego i głębokich sieci neuronowych.
Karty graficzne o dużej mocy obliczeniowej są wykorzystywane w procesie wydobywania, zwłaszcza w przypadku niektórych kryptowalut takich jak Ethereum, które korzystają z algorytmu Proof of Work (PoW).

title: Karta graficzna

wikitext:
[[Plik:2023 Gigabyte GeForce RTX 4070 Aero OC 12GB (1).jpg|thumb|240px|Karta graficzna [[Gigabyte Technology|Gigabyte]] RTX 4070 Aero]]
[[Plik:2023 MSI GeForce RTX 2080 Gaming X Trio (5).jpg|thumb|240px|Karta graficzna [[Micro-Star International|MSI]] RTX 2080 Gaming X Trio]]
[[Plik:6600GT GPU.jpg|thumb|240px|Procesor graficzny karty 6600GT]]
[[Plik:Geforce8800gts.jpg|thumb|240px|Jedna z kart Nvidia – GeForce 8800 GTS]]
{{Siostrzane projekty
 |commons = Category:Video cards
 |słownik = karta graficzna
}}
'''Karta graficzna''' – w węższym rozumieniu [[Karta rozszerzenia|karta rozszerzeń]] [[komputer]]a, która przetwarza dane graficzne, adaptując je na sygnał odpowiedni do wyświetlenia przez monitor lub inne urządzenie wyjściowe<ref name="What Is a GPU Graphics Processing" /><ref name="Składamy komputer Karta graficzna" />. W szerszym znaczeniu obejmuje każdy układ zawierający procesor graficzny (GPU), niezależnie od tego, czy jest to karta rozszerzeń<ref name="Video card 124 Definition" />, zintegrowana część płyty głównej<ref name="dobreprogramy-" />, [[procesor]]a<ref name="intel-what-is-a-gpu" /><ref name="APU Performance Evaluation" /><ref name="Zintegrowana karta graficzna" /><ref name="purepc" />, specjalistyczny moduł przeznaczony do zastosowań naukowych, karty w sieciach neuronowych<ref name="dsp.vscht-051-kajan" /> czy karty do kopania kryptowalut<ref name="AMD Nvidia coin mining graphics" />.

== Historia ==
=== Frame buffer ===
Najwcześniejszym komercyjnym protoplastą kart graficznych był [[Bufor ramki|frame buffer]] (bufor ramki) o handlowej nazwie Picture System, z roku 1974<ref name="The Evans Sutherland Pciture" /> firmy Evans & Sutherland, wyświetlał obraz w 256 odcieniach szarości o rozdzielczości 512 na 512 pikseli. Współcześnie bufor ramki to integralna część struktury każdej karty graficznej, czyli wydzielony obszar pamięci [[VRAM]]<ref name="GPU Framebuffer" /><ref name="Microsoft PowerPoint framebuffer" /><ref name="A Deeper Look At VRAM On" />.

=== Przed główną erą GPU ===
Pierwszą kartą graficzną produkowaną na masową skalę, która implementowała ideę osobnego procesora do przetwarzania grafiki, podobnie jak we współczesnych konstrukcjach, był IBM [[Professional Graphics Controller|Professional Graphics Adapter]] (PGA) z 1984 roku, przeznaczony dla komputerów [[IBM PC|IBM XT]] i [[IBM PC/AT]]<ref name="Crow" /><ref name=":1" />. W przeciwieństwie do współczesnych GPU, które przetwarzają dane równolegle, korzystając z wielowątkowości<ref name="GPU Performance Background" />, PGA posiadał procesor 8088<ref name=":1" />, który przetwarzał dane sekwencyjne z podstawowym [[Przetwarzanie potokowe|pipeliningiem]], zgodnie z ówczesną architekturą x86<ref name="om Shanley Don Anderson2002-s14" />. Aż do wczesnych lat 80. XX wieku, przed pojawieniem się rozwiązań zastosowanych w PGA, systemy graficzne były jednostkami zajmującymi się obsługą pamięci ramki do przechowywania i generowania obrazu, zintegrowanym buforem ramki<ref name="Buck Ian2010" /><ref name="Evolution" />.

W latach 90 modele kart graficznych miały ograniczoną wydajność i oferowały podstawowe funkcje graficzne i technologie 3d. Główni producenci tego okresu to: [[SGI]] cards; [[3dfx|3DFX]] (Voodoo); [[Nvidia]](TNT); [[ATI Technologies|ATI]] (Rage); [[Matrox]]<ref name="Proceedings Template WORD" />.

W 1996 roku 3dfx wypuszcza na rynek, pierwszy powszechnie dostępny akcelerator 3d o nazwie '''[[Voodoo Graphics]]''', później znany jako Voodoo 1. [[Glide]] interfejs programistyczny opracowany dla tych kart, stał się popularnym standardem, na komputery PC zgodne z architekturą x86 w drugiej dekadzie lat 90., przed erą DirectX.

Termin „[[Procesor graficzny|GPU]]” (Procesor graficzny) został wprowadzony dopiero w 1999 roku przez NVIDIA<ref name="download.nvidia-TDCI-Arch" />.

=== Główna era GPU<ref name="Peddie-s63" /> ===
* Pierwsza generacja<ref name="Peddie-s66" /> 1999 DirectX 7 Obejmuje postęp w technologiach 3D, większą wydajność, wprowadzenie akceleracji sprzętowej. Ukucie pojęcia GPU przez NVIDIA<ref name="download.nvidia-TDCI-Arch" />.

* Druga generacja<ref name="Peddie-s63" /> 2001-2006 DirectX 8,9. Programowalne vertex (wierzchołki) i [[Shader|geometry shaders]] (cieniowanie geometryczne), Shader Model 1.0, 2.0 i 3.0. Seria ikonicznych GPU GeForce 3.

* Trzecia generacja<ref name="Peddie-s72" /> 2006-2009 DirectX 10, 11. CUDA (dla NVIDIA), Shader Model 4.0. Pierwsza seria GPU kompatybilna z DirectX 10 – NVIDIA GeForce 8.

* Czwarta generacja<ref name="Peddie-s79" /> 2009-2015 DirectX 11. Shader Model 5.0. Pierwsza kompatybilna seria GPU z DirectX 11 – AMD Radeon HD 5000.

* piąta generacja<ref name="Peddie-s83" /> 2015-2020 DirectX 12 i Vulkan – oba API niskopoziomowe, wprowadzenie wielowątkowości. Ikoniczny model karty graficznej tego okresu to 1080ti.

* Szósta generacja<ref name="Peddie-s91" /> 2020- DirectX 12 ultimate, pełna implementacja [[Śledzenie promieni|ray tracingu]].

== Rodzaje procesorów graficznych ==
Procesory graficzne (GPU), produkowane na rynek masowy, przez AMD, Intela oraz NVIDIA, dzielimy ze względu na przeznaczenie<ref name="What Is the Difference Between" />.

1. Procesory dedykowane, przeznaczone do kart graficznych, także tych laptopowych, nie dzielące pamięci RAM z CPU<ref name="What Is the Difference Between" />.

* Radeon produkowany przez AMD
* GeForce produkowany przez Nvidia
* ARC produkowany przez Intela<ref name="Intel Arc A Series Graphics" />

2. Procesory zintegrowane, będące częścią płyty głównej lub CPU, dzielące pamięć RAM z CPU<ref name="What Is the Difference Between" />.
* Radeony z sufiksem m produkowane przez AMD
* [[Intel HD Graphics]] produkowane przez Intela
* laptopowe GeForce produkowany przez Nvidia
Produkowane są też inne modele kart graficznych i kart z GPU do zastosowań profesjonalnych i kopania kryptowalut<ref name="Professional Workstations" />.

== Funkcje ==
Cechy współczesnych GPU na przykładzie procesorów NVIDIA z 2024<ref name=":0" />:
{| class="wikitable"
!Narzędzia Deweloperskie:
!Przemysł Gier:
!Sztuczna Inteligencja(AI) i Uczenie Maszynowe(ML):
!Grafika i Obliczenia Wizualne:
!Wirtualna Rzeczywistość (VR):
!Technologie Profesjonalne i Renderowania:
!Optymalizacja i Wydajność:
|-
|[[CUDA]]
|GameWorks
|AI Computing
|IndeX
|Virtual Reality
|[[DirectX]] 12 Ultimate
|GPUBoost
|-
|OptiX Ray Tracing Engine
|GameStream
|Deep Learning
|Iray
|vGPU
|Pixar Universal Scene Description
|WhisperMode
|-
|[[PhysX]] (Developer)
|G-SYNC
|Machine Learning
|Material Definition Language (MDL)
|
|PostWorks
|VLink
|-
|
|RTX Real-Time Ray Tracing
|
|Multi-GPU
|
|SceniX
|Optimus
|-
|
|ShadowPlay
|
|NVAPI
|
|ShadowWorks
|
|-
|
|ShadowWorks
|
|Visual Computing
|
|
|
|-
|
|[[SLI]]
|
|SceniX
|
|
|
|-
|
|3DVision & Surround
|
|
|
|
|
|-
|
|4K
|
|
|
|
|
|-
|
|TXAA
|
|
|
|
|
|}

== Budowa karty graficznej ==
=== Podstawowe elementy karty graficznej ===
* [[procesor graficzny]] (GPU) – serce karty graficznej
* Video random-access memory (VRAM) – pamięć RAM karty graficznej
* wyjścia sygnałów
* złącze do płyty głównej
* układ chłodzenia

W przeszłości część kart graficznych posiadała:
* [[RAMDAC]] ({{ang.|RAM + Digital-to-Analog Converter}}) [[przetwornik cyfrowo-analogowy]] – odpowiedzialny za przekształcenie cyfrowych danych z pamięci obrazu na sygnał sterujący dla monitora analogowego; w przypadku kart wyłącznie z wyjściem cyfrowym RAMDAC nie występuje.
* framegrabber – układ zamieniający zewnętrzny, [[Sygnał analogowy|analogowy sygnał]] wideo na postać cyfrową (tylko w kartach posiadających przechwytywanie obrazu),
* procesor wideo – układ wspomagający dekodowanie i przetwarzanie strumieniowych danych wideo; w najnowszych konstrukcjach zintegrowany z [[Procesor graficzny|procesorem graficznym]].

=== Typy złącz do płyt głównych używane przez karty graficzne ===
historyczne:
* [[Accelerated Graphics Port|AGP]] (Accelerated Graphics Port) – magistrala zaprojektowane dla kart graficznych, wprowadzona w 1997 roku, używana głównie w komputerach osobistych do połowy lat 2000.<ref name="Intel Announces Final Accelerated" />
* [[Industry Standard Architecture|ISA]] (Industry Standard Architecture) – złącze magistrali szeroko stosowane w komputerach zgodnych z IBM PC i ich późniejszych rozwinięciach w latach 80. i wczesnych 90.<ref name="Tom Shanley Don Anderson2002-s428" /><ref name="The IBM PC" />
* [[Peripheral Component Interconnect|PCI]] (Peripheral Component Interconnect) – standard głównej lokalnej magistrali komunikacyjnej w przemyśle komputerowym między 1992 a 2004, został zastąpiony przez PCI-Express<ref name="PCI Case Study" />.
* [[PCI Express|PCI-Express]] (PCIe) wersje 1.0 do 4.0 – następca PCI i AGP, wprowadzony jako standard w 2004.<ref name="PCI Express Architecture" /><ref name="PCI Case Study" />
* [[Zorro (informatyka)|Zorro]] – magistrala używana w komputerach Amiga wprowadzona wraz z Amigą 1000 w 1985.<ref name="Dave Haynie1991-s1-2" />
obecne:
* [[PCI Express|PCI-Express]] 5.0 i 6.0

=== Wyjścia sygnału ===
* [[D-Sub]]
* [[Digital Flat Panel|DFP]] (Digital Flat Panel)
* [[DisplayPort]]
* [[Digital Visual Interface|DVI]] (Digital Visual Interface)
* [[HDMI]] (High-Definition Multimedia Interface)
* [[Plug & Display|P&D]] (Plug and Display)
* [[Thunderbolt (złącze komputerowe)|Thunderbolt]]
* [[USB-C]] (z obsługą DisplayPort Alternate Mode)
* [[WHDI]] (Wireless Home Digital Interface)

=== Zasilanie ===
Karta graficzna na złączu [[PCI Express]] jest zasilana z płyty głównej do mocy 75 W<ref name="The maximum power consumption" />. Karty graficzne potrzebujące więcej prądu posiadają dodatkowe złącza zasilania:
* [[Molex|MOLEX]] – stosowane w starszych modelach.
* Złącza [[PCI Express|PCI-e]]: W standardowych wersjach: 6-pin dla kart o poborze mocy od 75 do 150 watów oraz 8-pin dla kart o poborze mocy powyżej 150 W<ref name="The maximum power consumption" />. W wersji PCI-e 5.0, 12VHPWR obsługującej do 600 W<ref name="members.pcisig-16495" />.

=== Układ chłodzenia ===
Większość kart graficznych do poprawnego działania potrzebuje układu chłodzenia. Najwięcej ciepła wytwarza [[Procesor graficzny|GPU]], dlatego stosuje się trzy rozwiązania:
* [[Chłodzenie pasywne]] – stosowane w mniej wydajnych kartach.
* Chłodzenie aktywne – poprzez montaż wentylatora lub wentylatorów na radiatorze.
* [[Chłodzenie wodne]] – w kartach o dużej emisji cieplnej montuje się układ chłodzenia wodą.

Elementem wydzielającym ciepło jest również pamięć [[VRAM|RAM]] karty graficznej. Zazwyczaj jest chłodzona wspólnym z GPU układem chłodzenia.

=== Multi-GPU ===
Historycznie istniały dwie szerzej znane technologie łączenia kart graficznych, w celu zwiększenia wydajności w grach. Pierwsza od Nvidia o nazwie [[SLI]] (Scalable Link Interface), wspierana do 2020. Druga od ATI później AMD, funkcjonująca pod różnym nazwami, w różnych okresach czasu jako: ATI Multi-Rendering (AMR); [[CrossFire]]; CrossFireX; Multi-GPU (MGPU)<ref name="AMD zmienia nazwę CrossFire" /><ref name="AMD Dual Graphics Technology" /> (w kolejności chronologicznej). Rozwijana przez AMD do roku 2019<ref name="AMD Radeon RX 5700 XT przetestowany" />. Zarówno w przypadku AMD, jak i Nvidii, do trybu Multi-GPU wymagany był mostek łączący dwie karty.

Mniej znanym rozwiązaniem było ATI Hybrid CrossFireX, wprowadzone na rynek pod koniec 2007 roku wraz z chipsetami serii AMD 700. Później przemianowane na AMD Dual Graphics<ref name="AMD Dual Graphics Analysis" />. Pozwalało na łączenie dedykowanej karty graficznej z zintegrowanym procesorem graficznym<ref name="AMD Dual Graphics Technology" />, szybko porzucone przez producenta. Także za niszową można uznać SLI (Scan Line Interleave) od [[3dfx]], z drugiej połowy lat 90 XX wieku, mimo identycznego akronimu jak SLI ([[SLI|Scalable Link Interface]]) od NIVIDI to różne technologie. W przeszłości jeszcze trzy inne firmy wdrożyły w swoich produktach łączenie kart graficznych. Były to [[S3 Graphics]] z MultiChrome, XGI Technology z BitFluent Protocol i Metabyte z Parallel Graphics Configuration.

Współczesne połączenia dla wielu GPU<ref name="RG" />:

* PCIe
* NVLink
* NV-SLI
* NVSwitch
* GPUDirect

== Różnice w terminologii ==
Wraz z pojawieniem się w 1996 roku kart [[Voodoo Graphics|Voodoo]] firmy [[3dfx]], zrodził się termin akcelerator graficzny. Karty te wymagały obecności w komputerze zwykłej karty graficznej.

W drugiej połowie lat 90. pozostali producenci zdecydowali się na integrację akceleratorów grafiki trójwymiarowej z samymi kartami graficznymi, podobnie jak to miało miejsce z akceleratorami grafiki dwuwymiarowej. Później także firma 3dfx zdecydowała się połączyć swoje akceleratory z kartami graficznymi.

Karta graficzna jest często nazywana GPU, co pochodzi od skrótu angielskiego terminu „Graphics Processing Unit”. To określenie odnosi się jednak wyłącznie do procesora graficznego, który stanowi jeden z komponentów karty graficznej.

W polskiej terminologii zintegrowane procesory graficzne nazywane są „integrami” (od {{ang.|Integrated graphics}}), zintegrowanymi kartami graficznymi lub zintegrowanymi układami graficznymi. Stanowią one część płyty głównej lub procesora. Technicznie rzecz biorąc, są to procesory graficzne, a nie karty graficzne.

== Znaczenie kart graficznych ==
Karty graficzne, oprócz swojej roli w renderowaniu grafiki i obsłudze wyświetlacza, są wykorzystywane do przyspieszania obliczeń w zastosowaniach naukowych, w tym w symulacjach naukowych, analizach danych i badaniach. Dodatkowo, za sprawą swojej mocy obliczeniowej, są często używane do treningu modeli [[Sztuczna inteligencja|sztucznej inteligencji]], ponieważ potrafią szybko przetwarzać duże ilości danych potrzebnych do [[Uczenie maszynowe|uczenia maszynowego]] i głębokich sieci neuronowych<ref name="dsp.vscht-051-kajan" />.

Karty graficzne o dużej mocy obliczeniowej są wykorzystywane w procesie wydobywania, zwłaszcza w przypadku niektórych [[Kryptowaluta|kryptowalut]] takich jak [[Ethereum]], które korzystają z algorytmu [[Proof of Work]] (PoW).

== Przypisy ==
<references>
<ref name=":0">{{cytuj |url = https://www.nvidia.com/en-us/technologies/ |tytuł = NVIDIA Technologies and GPU Architectures | NVIDIA |opublikowany = nvidia.com |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20240113161900/https://www.nvidia.com/en-us/technologies/ |zarchiwizowano = 2024-01-13 |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name=":1">{{cytuj |tytuł = IBM Personal Computer Professional Graphics Controller Technical Reference |data = 1984-08-15 |s = 1 |wydawca = lBM Corporation |język = en |url = http://www.bitsavers.org/pdf/ibm/pc/cards/Technical_Reference_Options_and_Adapters_Volume_3.pdf}}</ref>
<ref name="A Deeper Look At VRAM On">{{cytuj |url = https://www.nvidia.com/en-us/geforce/news/rtx-40-series-vram-video-memory-explained/ |tytuł = A Deeper Look At VRAM On GeForce RTX 40 Series Graphics Cards | GeForce News | NVIDIA |opublikowany = nvidia.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="AMD Dual Graphics Analysis">{{cytuj |url = https://www.tomshardware.com/reviews/dual-graphics-crossfire-benchmark,3583.html |tytuł = AMD Dual Graphics Analysis: Better Benchmarks; Same Experience? | Tom’s Hardware |opublikowany = tomshardware.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="AMD Dual Graphics Technology">{{cytuj |url = https://hardwaresecrets.com/amd-dual-graphics-technology-review/ |tytuł = AMD Dual Graphics Technology Review – Hardware Secrets |opublikowany = hardwaresecrets.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="AMD Nvidia coin mining graphics">{{cytuj |url = https://www.pcworld.com/article/407065/amd-nvidia-coin-mining-graphics-cards-appear-as-gaming-gpu-shortage-intensifies.html |tytuł = AMD, Nvidia coin mining graphics cards appear as gaming GPU shortage intensifies | PCWorld |opublikowany = pcworld.com |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20230822092603/https://www.pcworld.com/article/407065/amd-nvidia-coin-mining-graphics-cards-appear-as-gaming-gpu-shortage-intensifies.html |zarchiwizowano = 2023-08-22 |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="AMD Radeon RX 5700 XT przetestowany">{{cytuj |url = https://gamingsociety.pl/artykul/amd-radeon-rx-5700-xt-wydajnosc-764803/ |tytuł = AMD Radeon RX 5700 XT przetestowany. Jak wypada w popularnym benchmarku? | Gaming Society |opublikowany = gamingsociety.pl |język = pl |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="AMD zmienia nazwę CrossFire">{{cytuj |url = https://www.benchmark.pl/aktualnosci/amd-zmienia-nazwe-crossfire-na-multi-gpu-od-teraz-wsparcie-dla-2x.html |tytuł = AMD zmienia nazwę CrossFire na Multi GPU – od teraz wsparcie dla 2x GPU |opublikowany = benchmark.pl |język = pl |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="APU Performance Evaluation">{{cytuj |url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1571066120300153 |tytuł = APU Performance Evaluation for Accelerating Computationally Expensive Workloads – ScienceDirect |opublikowany = sciencedirect.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="Buck Ian2010">{{cytuj |autor = Buck, Ian. |tytuł = The Evolution of GPUs for General Purpose Computing. |data = 2010 |opublikowany = nvidia.com |url = https://www.nvidia.com/content/gtc-2010/pdfs/2275_gtc2010.pdf |język = en}}</ref>
<ref name="Dave Haynie1991-s1-2">{{cytuj |autor = Dave Haynie |rozdział = Chapter 1: Introduction 1.3 Amiga Bus History |tytuł = THE ZORRO III BUS SPECIFICATION |data = 1991-03-20 |s = 1–2 |wydawca = Commodore-Amiga, Inc. |język = en |url = https://www.devili.iki.fi/mirrors/haynie/zorroiii/docs/zorro3.pdf}}</ref>
<ref name="dobreprogramy-">https://www.dobreprogramy.pl/integry-sa-wystarczajace-spada-popularnosc-dedykowanych-kart-graficznych,6628560685389441a.</ref>
<ref name="download.nvidia-TDCI-Arch">https://download.nvidia.com/developer/cuda/seminar/TDCI_Arch.pdf.</ref>
<ref name="dsp.vscht-051-kajan">http://dsp.vscht.cz/konference_matlab/matlab10/full_text/051_kajan.pdf.</ref>
<ref name="GPU Framebuffer">{{cytuj |tytuł = GPU Framebuffer Memory: Understanding Tiling |data dostępu = 2024-01-21 |opublikowany = Samsung Developer |url = https://developer.samsung.com/galaxy-gamedev/resources/articles/gpu-framebuffer.html |język = en}}</ref>
<ref name="GPU Performance Background">{{cytuj |tytuł = GPU Performance Background User’s Guide – NVIDIA Docs |data dostępu = 2024-06-06 |opublikowany = nvidia.com |url = https://docs.nvidia.com/deeplearning/performance/dl-performance-gpu-background/index.html |język = en}}</ref>
<ref name="Evolution">{{cytuj |autor = Chris McClanahan |tytuł = History and Evolution of GPU Architecture |opublikowany = Georgia Tech College of Computing |url = https://mcclanahoochie.com/blog/wp-content/uploads/2011/03/gpu-hist-paper.pdf |język = en}}</ref>
<ref name="Intel Announces Final Accelerated">{{cytuj |url = https://www.intel.com/pressroom/archive/releases/1998/AG072198.HTM |tytuł = Intel Announces Final Accelerated Graphics Port (AGP) Interface Specification For High-Performance Workstation Market Segment |opublikowany = intel.com |data dostępu = 2024-06-06}}</ref>
<ref name="Intel Arc A Series Graphics">{{cytuj |url = https://ark.intel.com/content/www/us/en/ark/products/series/227957/intel-arc-a-series-graphics.html |tytuł = Intel® Arc™ A-Series Graphics |opublikowany = intel.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="intel-what-is-a-gpu">[https://www.intel.com/content/www/us/en/products/docs/processors/what-is-a-gpu.html#:~:text=While%20the%20terms%20GPU%20and,board%20that%20incorporates%20the%20GPU. https://www.intel.com/content/www/us/en/products/docs/processors/what-is-a-gpu.html#:~:text=While%20the%20terms%20GPU%20and,board%20that%20incorporates%20the%20GPU.]</ref>
<ref name="Peddie-s63">{{cytuj |autor = Jon Peddie |tytuł = The History of the GPU – Eras and Environment |data = 2022 |wydawca = Springer Nature Swizerland AG |s = 63 |język = en}}</ref>
<ref name="Peddie-s66">{{cytuj |autor = Jon Peddie |tytuł = The History of the GPU – Eras and Environment |data = 2022 |wydawca = Springer Nature Swizerland AG |s = 66 |język = en}}</ref>
<ref name="Peddie-s72">{{cytuj |autor = Jon Peddie |tytuł = The History of the GPU – Eras and Environment |data = 2022 |wydawca = Springer Nature Swizerland AG |s = 72 |język = en}}</ref>
<ref name="Peddie-s79">{{cytuj |autor = Jon Peddie |tytuł = The History of the GPU – Eras and Environment |data = 2022 |wydawca = Springer Nature Swizerland AG |s = 79 |język = en}}</ref>
<ref name="Peddie-s83">{{cytuj |autor = Jon Peddie |tytuł = The History of the GPU – Eras and Environment |data = 2022 |wydawca = Springer Nature Swizerland AG |s = 83 |język = en}}</ref>
<ref name="Peddie-s91">{{cytuj |autor = Jon Peddie |tytuł = The History of the GPU – Eras and Environment |data = 2022 |wydawca = Springer Nature Swizerland AG |s = 91 |język = en}}</ref>
<ref name="members.pcisig-16495">https://members.pcisig.com/site/login?return=%2Fwg%2FPCI-SIG%2Fdocument%2F16495.</ref>
<ref name="Microsoft PowerPoint framebuffer">{{cytuj |url = https://graphics.stanford.edu/courses/cs448a-01-fall/lectures/lecture5/framebuffer.2up.pdf |tytuł = Microsoft PowerPoint – framebuffer.ppt |opublikowany = stanford.edu |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="om Shanley Don Anderson2002-s14">{{cytuj |autor = om Shanley, Don Anderson |tytuł = ISA System Architecture |data = grudzień 2002 |wydawca = MindShare, Inc |s = 14 |cytat = After executing a JUMP instruction, the microprocessor resumes fetching in-structions from sequential memory locations until another JUMP instruction is executed. Most well-written programs do not contain an excessive number of JUMPs. Statistically then, the microprocessor is executing non-jump instruc-tions the majority of the time. This means that the microprocessor is perform-ing what is commonly referred to as in-line code fetches most of the time. |język = en}}</ref>
<ref name="PCI Case Study">{{cytuj |url = https://www.intel.ie/content/dam/doc/case-study/intel-pci-pci-express-3-case-study.pdf |tytuł = PCI Case Study |opublikowany = intel.ie |data dostępu = 2024-06-06}}</ref>
<ref name="PCI Express Architecture">{{cytuj |url = https://www.intel.com/content/www/us/en/io/pci-express/pci-express-architecture-general.html |tytuł = PCI Express* Architecture |opublikowany = intel.com |język = en |data dostępu = 2024-06-06}}</ref>
<ref name="Proceedings Template WORD">{{cytuj |url = https://picture.iczhiku.com/resource/paper/WyiWoZOZoDZWgvxN.pdf |tytuł = Proceedings Template – WORD |opublikowany = iczhiku.com |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="Professional Workstations">{{cytuj |url = https://www.nvidia.com/en-us/design-visualization/desktop-graphics/ |tytuł = Professional Workstations with RTX Graphics | NVIDIA |opublikowany = nvidia.com |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20240205221106/https://www.nvidia.com/en-us/design-visualization/desktop-graphics/ |zarchiwizowano = 2024-02-05 |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="purepc">https://www.purepc.pl/test-zintegrowanego-uklady-graficznego-radeon-w-procesorze-amd-ryzen-5-7600x-czy-jest-szybszy-od-intel-uhd-770.</ref>
<ref name="RG">https://www.researchgate.net/publication/334489746_Evaluating_Modern_GPU_Interconnect_PCIe_NVLink_NV-SLI_NVSwitch_and_GPUDirect.</ref>
<ref name="Składamy komputer Karta graficzna">{{cytuj |tytuł = Składamy komputer. Karta graficzna, budowa, podstawowe informacje |czasopismo = Poradnik komputerowy |data = 2016-03-18 |data dostępu = 2016-11-06 |opublikowany = mamkomputer.info |url = http://www.mamkomputer.info/karta-graficzna-budowa/ |język = pl}}</ref>
<ref name="The Evans Sutherland Pciture">{{cytuj |url = http://s3data.computerhistory.org/brochures/evanssutherland.3d.1974.102646288.pdf |tytuł = The Evans & Sutherland Pciture System, 1974 |opublikowany = computerhistory.org |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="The IBM PC">{{cytuj |url = https://www.ibm.com/history/personal-computer |tytuł = The IBM PC |opublikowany = ibm.com |język = en |data dostępu = 2024-06-06}}</ref>
<ref name="The maximum power consumption">{{cytuj |url = https://www.gigabyte.com/Support/Consumer/FAQ/2773 |tytuł = The maximum power consumption of the connectors. – GIGABYTE Global |opublikowany = gigabyte.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="Crow">{{cytuj |autor = Thomas Scott Crow; Frederick C. Harris, Jr. |tytuł = Evolution of the Graphical Processing Unit |data = grudzień 2004 |wydawca = University of Nevada Reno |url = https://www.cse.unr.edu/~fredh/papers/thesis/023-crow/GPUFinal.pdf |język = en}}</ref>
<ref name="Tom Shanley Don Anderson2002-s428">{{cytuj |autor = Tom Shanley, Don Anderson |tytuł = ISA System Architecture |data = grudzień 2002 |wydawca = MindShare, Inc |s = 428 |język = en}}</ref>
<ref name="Video card 124 Definition">{{cytuj |url = https://www.britannica.com/technology/video-card |tytuł = Video card | Definition & Facts | Britannica |opublikowany = britannica.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="What Is a GPU Graphics Processing">{{cytuj |url = https://www.intel.com/content/www/us/en/products/docs/processors/what-is-a-gpu.html |tytuł = What Is a GPU? Graphics Processing Units Defined |opublikowany = intel.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="What Is the Difference Between">{{cytuj |url = https://www.intel.com/content/www/us/en/support/articles/000057824/graphics.html |tytuł = What Is the Difference Between Integrated Graphics and Discrete |opublikowany = intel.com |język = en |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
<ref name="Zintegrowana karta graficzna">{{cytuj |url = https://www.euro.com.pl/artykuly/wszystkie/artykul-zintegrowana-karta-graficzna-co-to-znaczy-wady-i-zalety.bhtml |tytuł = Zintegrowana karta graficzna czy dedykowana? Którą wybrać? |opublikowany = euro.com.pl |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20220817143241/https://www.euro.com.pl/artykuly/wszystkie/artykul-zintegrowana-karta-graficzna-co-to-znaczy-wady-i-zalety.bhtml |zarchiwizowano = 2022-08-17 |data dostępu = 2024-04-23}}</ref>
</references>

{{Części komputera}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Karty graficzne| ]]


text:
# Great Thurlow
Great Thurlow – wieś w Anglii, w hrabstwie Suffolk, w dystrykcie West Suffolk. Leży 49 km na zachód od miasta Ipswich i 80 km na północny wschód od Londynu. Miejscowość liczy 980 mieszkańców.

title: Great Thurlow

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Great Thurlow
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Collis Mill, Great Thurlow.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Great Thurlow
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[East of England]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Suffolk]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna = [[West Suffolk (dystrykt)|West Suffolk]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              = 980<ref name=population>{{Cytuj stronę | url = http://www.suffolk.gov.uk/NR/rdonlyres/38314C3E-02A0-4515-92FE-8909C6FDB3A3/0/Parishestimates01to05.pdf | tytuł = Estimates of Total Population of Areas in Suffolk | opublikowany = suffolk.gov.uk | archiwum = https://web.archive.org/web/20081219023551/http://www.suffolk.gov.uk/NR/rdonlyres/38314C3E-02A0-4515-92FE-8909C6FDB3A3/0/Parishestimates01to05.pdf | zarchiwizowano = 2008-12-19}} Suffolk County Council</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Suffolk
 |współrzędne                  = 52°7′30″N 0°27′0″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Great Thurlow''' – [[wieś]] w [[Anglia|Anglii]], w hrabstwie [[Suffolk]], w [[dystrykt|dystrykcie]] [[West Suffolk (dystrykt)|West Suffolk]]. Leży 49 km na zachód od miasta [[Ipswich]] i 80 km na północny wschód od [[Londyn]]u<ref>{{cytuj stronę|url=http://getamap.ordnancesurvey.co.uk/getamap/frames.htm?mapAction=gaz&gazName=g&gazString=TL6769650286|tytuł=Great Thurlow na mapie|opublikowany=getamap.ordnancesurvey.co.uk|język=en|data dostępu=2010-11-27}}</ref>. Miejscowość liczy 980 mieszkańców.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{St Edmundsbury}}

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Suffolk]]

title: Great Thurlow

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: East of England

Hrabstwo: Suffolk

Dystrykt: West Suffolk