text:
# Ildefons Krysiński
Ildefons Krysiński herbu Leliwa (ur. 11 lutego 1795 w Jedlińsku, zm. 11 października 1870 w Warszawie) – polski lekarz psychiatra.

## Życiorys
Był synem Macieja (1764–1827) i Anny z Zaleskich. Prawdopodobnie pochodził ze znanej, bardzo rozgałęzionej i zasłużonej dla Kongresówki rodziny frankistowskiej, której protoplastą był Jehuda Lejb Notowicz Krysa (przyjął on katolicki chrzest w 1759 we Lwowie, a uzyskał szlachectwo w 1815).
Krysiński kształcił się w Liceum Warszawskim i w Szkole Lekarskiej w Warszawie, dalsze studia odbywał w Berlinie, Getyndze i Wiedniu. W roku 1817 powrócił do Warszawy i uzyskał tytuł doktora medycyny na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1818–1822 był fizykiem (lekarzem miejskim) w Kaliszu i Sandomierzu. Po powrocie do Warszawy uzyskał w połowie lat 20. XIX wieku stanowisko fizyka m.st. Warszawy. Brał udział w powstaniu listopadowym jako lekarz korpusu gen. Dwernickiego.
Po upadku powstania Krysiński udał się na emigrację do Paryża, gdzie od 1834, uzyskawszy nostryfikację polskiego dyplomu, pracował jako psychiatra w klinice Falreta i Voisina. Do Polski powrócił w roku 1846 i objął posadę ordynatora w warszawskim szpitalu dla chorych umysłowo pw. Jana Bożego. Dwa lata później został tam naczelnym lekarzem. Wprowadził zmiany polegające na bardziej humanitarnym traktowaniu chorych i w zakresie nowoczesnego leczenia farmakologicznego oraz higieniczno-dietetycznego.
Około roku 1866, w ramach represji rosyjskich po powstaniu styczniowym, został usunięty ze stanowiska i skazany na grzywnę pieniężną. W ostatnich latach życia działał w nowo powstałym, pierwszym w Polsce towarzystwie neurologiczno-psychiatrycznym w Warszawie, opracowując polską terminologię chorób umysłowych. Za zasługi Szkoła Główna Warszawska nadała mu godność doktora honoris causa nauk medycznych.
Krysiński poślubił 31 grudnia 1818 roku Urszulę Jasińską (1789–1885). Potomstwa nie mieli lub milczą o nim źródła. Pochowany jest na cmentarzu Powązkowskim (kwatera A-1/2-17/18).

title: Ildefons Krysiński

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Ildefons Krysiński
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[11 lutego]] [[1795]]
 |miejsce urodzenia         = [[Jedlińsk]]
 |data śmierci              = [[11 października]] [[1870]]
 |miejsce śmierci           = [[Warszawa]]
 |miejsce spoczynku         = [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie]]
 |zawód                     = [[lekarz]]
 |Alma Mater                = [[Uniwersytet Warszawski|Królewski Uniwersytet Warszawski]]
 |rodzice                   =
 |małżeństwo                =
 |dzieci                    =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
[[Plik:Ildefons Krysiński grób.jpg|thumb|240px|Nagrobek Ildefonsa Krysińskiego na Cmentarzu Powązkowskim]]
'''Ildefons Krysiński''' herbu [[Leliwa (herb szlachecki)|Leliwa]] (ur. [[11 lutego]] [[1795]] w [[Jedlińsk]]u, zm. [[11 października]] [[1870]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – polski lekarz [[psychiatria|psychiatra]].

== Życiorys ==
Był synem Macieja (1764–1827) i Anny z Zaleskich. Prawdopodobnie pochodził ze znanej, bardzo rozgałęzionej i zasłużonej dla Kongresówki rodziny [[frankiści|frankistowskiej]], której protoplastą był Jehuda Lejb Notowicz Krysa (przyjął on katolicki chrzest w 1759 we [[Lwów|Lwowie]], a uzyskał szlachectwo w 1815).

Krysiński kształcił się w [[Liceum Warszawskie|Liceum Warszawskim]] i w Szkole Lekarskiej w Warszawie, dalsze studia odbywał w [[Berlin]]ie, [[Getynga|Getyndze]] i [[Wiedeń|Wiedniu]]. W roku 1817 powrócił do Warszawy i uzyskał tytuł doktora medycyny na [[Uniwersytet Warszawski|Królewskim Uniwersytecie Warszawskim]]. W latach 1818–1822 był fizykiem (lekarzem miejskim) w [[Kalisz]]u i [[Sandomierz]]u. Po powrocie do Warszawy uzyskał w połowie lat 20. XIX wieku stanowisko fizyka m.st. Warszawy. Brał udział w [[Powstanie listopadowe|powstaniu listopadowym]] jako lekarz [[Korpus (wojsko)|korpusu]] gen. [[Józef Dwernicki|Dwernickiego]].

Po upadku powstania Krysiński udał się na emigrację do [[Paryż]]a, gdzie od 1834, uzyskawszy nostryfikację polskiego dyplomu, pracował jako psychiatra w klinice [[Jean-Pierre Falret|Falreta]] i [[Félix Voisin|Voisina]]. Do Polski powrócił w roku 1846 i objął posadę ordynatora w warszawskim szpitalu dla chorych umysłowo pw. Jana Bożego. Dwa lata później został tam naczelnym lekarzem. Wprowadził zmiany polegające na bardziej humanitarnym traktowaniu chorych i w zakresie nowoczesnego leczenia farmakologicznego oraz higieniczno-dietetycznego.

Około roku 1866, w ramach represji rosyjskich po [[Powstanie styczniowe|powstaniu styczniowym]], został usunięty ze stanowiska i skazany na grzywnę pieniężną. W ostatnich latach życia działał w nowo powstałym, pierwszym w Polsce towarzystwie neurologiczno-psychiatrycznym w Warszawie, opracowując polską terminologię chorób umysłowych. Za zasługi [[Szkoła Główna Warszawska]] nadała mu godność doktora [[Doctor honoris causa|honoris causa]] nauk medycznych.

Krysiński poślubił 31 grudnia 1818 roku Urszulę Jasińską (1789–1885)<ref>{{Cytuj | url=http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.13951.1 | tytuł=Ildefons Krysiński (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego)<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.sejm-wielki.pl | data dostępu=2017-11-23}}</ref>. Potomstwa nie mieli lub milczą o nim źródła. Pochowany jest na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|cmentarzu Powązkowskim]] (kwatera A-1/2-17/18)<ref>{{Cmentarze Warszawa|id=12164|cmentarz=Cmentarz Stare Powązki|osoba=KRYSIŃSCY|data dostępu=2020-05-15}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Stanisław Szenic]], ''Cmentarz Powązkowski w Warszawie 1851-1890'', Warszawa 1982 <!--strony?-->

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Krysiński, Ildefons}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego]]
[[Kategoria:Absolwenci Liceum Warszawskiego]]
[[Kategoria:Lekarze w powstaniu listopadowym]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Polscy psychiatrzy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1795]]
[[Kategoria:Zmarli w 1870]]
[[Kategoria:Krysińscy herbu Leliwa|Ildefons]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Jedlińsku]]

title: Ildefons Krysiński

Data i miejsce urodzenia: 11 lutego 1795 · Jedlińsk

Data i miejsce śmierci: 11 października 1870 · Warszawa

Miejsce spoczynku: Cmentarz Powązkowski w Warszawie

Zawód, zajęcie: lekarz

Alma Mater: Królewski Uniwersytet Warszawski


text:
# Meszkucie
Meszkucie (lit. Meškuičiai) – miasteczko na Litwie, położone w okręgu szawelskim i w rejonie szawelskim. Liczy 1 218 mieszkańców (2001).
Znajduje się tu stacja kolejowa Meškuičiai, położona na linii Jełgawa - Szawle.

wikiname: plwiki

title: Meszkucie

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Meszkucie
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Meskuiciai1.jpg
 |opis zdjęcia                 = Kościół św. Stanisława BM w Meszkuciach
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        = Flag of Meskuciai.png
 |dopełniacz nazwy             = Meszkuci
 |państwo                      = okręg szawelski
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 1 218
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 56°4′8″N 23°28′30″E
 |commons                      = Category:Meškuičiai
 |www                          =
}}
'''Meszkucie'''<ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Zagórski |imię=Bogusław R. |nazwisko2=Głownia |imię2=Krzysztof |tytuł=Lietuvos Republikos žemėlapis. Mapa Republiki Litewskiej |wydawca=Echnateon |miejsce=Celestynów |data=1990 |isbn=83-900076-0-6|oclc=174827254}}</ref><ref>{{SgKP|VI|263}} [dostęp 15 września 2011]</ref> ([[język litewski|lit]]. ''Meškuičiai'') – [[miasteczka na Litwie|miasteczko na Litwie]], położone w [[okręg szawelski|okręgu szawelskim]] i w [[Rejon szawelski|rejonie szawelskim]]. Liczy 1 218 mieszkańców (2001).

Znajduje się tu stacja kolejowa [[Meškuičiai (stacja kolejowa)|Meškuičiai]], położona na linii [[Jełgawa]] - [[Szawle]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasteczka w okręgu szawelskim]]
[[Kategoria:Rejon szawelski]]

title: Meszkucie

Herb: Flaga

Państwo: Litwa

Okręg: szawelski


text:
# Rhizina
Rhizina Fr. (przyczepka) – rodzaj grzybów należący do rzędu kustrzebkowców (Pezizales).

## Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Rhizinaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Nazwa polska według M.A. Chmiel.
Gatunki:
- Rhizina atra Rodway 1921
- Rhizina undulata Fr. 1815 – przyczepka falista

Wykaz gatunków i nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Nazwy polskie według M.A. Chmiel.

title: Rhizina

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Przyczepka
 |grafika              = Rhizina undulata California.jpg
 |opis grafiki         = [[Przyczepka falista]]
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      =
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[grzyby]]
 |typ                  = [[workowce]]
 |klasa                = [[kustrzebniaki]]
 |rząd                 = [[kustrzebkowce]]
 |rodzina              = ''[[Rhizinaceae]]''
 |rodzaj               = przyczepka
 |nazwa łacińska       = Rhizina
 |autor                = [[Elias Fries|Fr.]]
 |cytat                = ''Observ. mycol.'' (Havniae) 1: 161 (1815)
 |typ nomenklatoryczny = ''[[przyczepka falista|Rhizina undulata]]'' Fr. 1815
 |synonimy             =
 |wikispecies          =
 |commons              = Category:Rhizina
}}
'''''Rhizina''''' Fr. ('''przyczepka''') – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[grzyby|grzybów]] należący do [[rząd (biologia)|rzędu]] [[kustrzebkowce|kustrzebkowców]] (''Pezizales'')<ref name=if />.

== Systematyka i nazewnictwo ==
Pozycja w klasyfikacji według [[Index Fungorum]]: ''Rhizinaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi''<ref name=if />.

Nazwa polska według M.A. Chmiel<ref name=chm />.

Gatunki:
* ''[[Rhizina atra]]'' Rodway 1921
* ''[[Rhizina undulata]]'' Fr. 1815 – [[przyczepka falista]]
<small>Wykaz gatunków i nazwy naukowe na podstawie ''[[Index Fungorum]]''<ref name=if2 />. Nazwy polskie według M.A. Chmiel<ref name=chm /></small>.

== Przypisy ==
<references>
<ref name=chm>{{Cytuj |autor = Maria Alicja Chmiel |tytuł = [[Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski]] |miejsce = Kraków |wydawca = W. Szafer Institute of Botany PAN |data = 2006 |isbn = 978-83-89648-46-4}}</ref>
<ref name=if>{{Cytuj |url = https://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=4704 |tytuł = Index Fungorum |data dostępu = 2023-10-26 |język = en}}</ref>
<ref name=if2>{{Cytuj |url = http://www.indexfungorum.org/names/Names.asp |tytuł = Index Fungorum (gatunki) |data dostępu = 2013-10-20 |język = en}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Rhizinaceae]]

title: Przyczepka

Domena: eukarionty

Królestwo: grzyby

Typ: workowce

Klasa: kustrzebniaki

Rząd: kustrzebkowce

Rodzina: Rhizinaceae

Rodzaj: przyczepka


text:
# Kołpaczek łosiowy
Kołpaczek łosiowy (Panaeolus alcis M.M. Moser) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales).

## Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Galeropsidaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go Meinhard Moser w 1983 r. jako Panaeolus alcis, rok później opublikował o nim artykuł, ale pod nazwą Panaeolus alcidis. Zgodnie z międzynarodowym kodeksem nomenklatury botanicznej prawidłowa jest nazwa wcześniejsza.
Nazwę polską zarekomendował Władysław Wojewoda w 2003 r.

## Morfologia
Kapelusz
Kształt dzwonkowaty lub stożkowaty, średnica 4–10 mm, wysokość 3–9 mm, powierzchnia gładka, brązowa.
Hymenofor
Blaszkowy, blaszki średnio gęste, początkowo ciemnoszare, w trakcie dojrzewania zarodników pojawiają się na nich czarne plamki.
Trzon
Wysokość 2–9 cm, grubość 0,5–1,5 cm, powierzchnia blado ochrowoszara, przy podstawie szarobrązowa, biało oprószona.
Miąższ
W kapeluszu i w górnej części trzonu jasnoszary, w dolnej części trzonu blado brązowawy.
Cechy mikroskopowe
Wszystkie strzępki ze sprzążkami. Podstawki krótkie i grube, 4-sterygmowe lub 2-sterygmowe, 25–23 × 13–16 µm. Cheilocystydy z nabrzmiałą podstawą i długą szyjką, 25–35 × 4–7 µm. Pleurocystyd brak. Zarodniki gładkie, ciemnobrązowe, w widoku z przodu 6,3–21 × 8–12 µm, w widoku z boku 8–10 µm, z ekscentrycznymi porami rostkowymi o średnicy 2–4 µm. Na trzonie pęczki szklistych, butelkowatych kaulocystyd. Komórki skórki o kształcie od kulistego do elipsoidalnego z rozproszonymi, butelkowatymi pileocystydami.

## Występowanie i siedlisko
Opisano występowanie kołpaczka łosiowego w Ameryce Północnej, Europie i Azji. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2003 r. podano tylko jedno stanowisko, w późniejszych latach podano kilka następnych. Według W. Wojewody jego częstość występowania i stopień zagrożenia nie są znane. Najbardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną.
Grzyb koprofilny występujący wśród traw na łajnie. Rozwija się głównie na odchodach łosi, chociaż odnotowano go również na odchodach saren i reniferów.

title: Kołpaczek łosiowy

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Kołpaczek łosiowy
 |grafika              = Panaeolus alcidis (4037850480).jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      =
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[grzyby]]
 |typ                  = [[podstawczaki]]
 |klasa                = [[pieczarniaki]]
 |rząd                 = [[pieczarkowce]]
 |rodzina              = ''[[Galeropsidaceae]]''
 |rodzaj               = [[Galeropsidaceae|kołpaczek]]
 |gatunek              = kołpaczek łosiowy
 |nazwa łacińska       = Panaeolus alcis
 |autor                = M.M. Moser
 |cytat                = ''Kl. Krypt.-Fl.'', Rev. Edn 5 (Stuttgart) 2b/2: 264 (1983)
 |synonimy             =
 |wikispecies          =
 |commons              = category:Panaeolus alcidis
}}
'''Kołpaczek łosiowy''' (''Panaeolus alcis'' M.M. Moser) – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] grzybów należący do rzędu [[pieczarkowce|pieczarkowców]] (''Agaricales'')<ref name=if />.

== Systematyka i nazewnictwo ==
Pozycja w klasyfikacji według [[Index Fungorum]]: ''Galeropsidaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi''<ref name=if />.

Po raz pierwszy opisał go [[Meinhard Moser]] w 1983 r. jako ''Panaeolus alcis''<ref name=if />, rok później opublikował o nim artykuł, ale pod nazwą ''Panaeolus alcidis''<ref name=pan />. Zgodnie z [[międzynarodowy kodeks nomenklatury botanicznej|międzynarodowym kodeksem nomenklatury botanicznej]] prawidłowa jest nazwa wcześniejsza<ref name=if />.

[[Biologiczne nazewnictwo zwyczajowe|Nazwę polską]] zarekomendował [[Władysław Wojewoda]] w 2003 r.<ref name=check />

== Morfologia ==
; [[Kapelusz]]:
Kształt dzwonkowaty lub stożkowaty, średnica 4–10 mm, wysokość 3–9 mm, powierzchnia gładka, brązowa<ref name=pan />.
; [[Hymenofor]]:
Blaszkowy, [[Blaszki grzyba|blaszki]] średnio gęste, początkowo ciemnoszare, w trakcie dojrzewania zarodników pojawiają się na nich czarne plamki<ref name=pan />.
; [[Trzon]]:
Wysokość 2–9 cm, grubość 0,5–1,5 cm, powierzchnia blado ochrowoszara, przy podstawie szarobrązowa, biało oprószona<ref name=pan />.
; [[Miąższ grzyba|Miąższ]]:
W kapeluszu i w górnej części trzonu jasnoszary, w dolnej części trzonu blado brązowawy<ref name=pan />.
; Cechy mikroskopowe:
Wszystkie [[strzępka|strzępki]] ze [[sprzążka]]mi. [[Podstawka grzyba|Podstawki]] krótkie i grube, 4-[[sterygma (grzyby)|sterygmowe]] lub 2-sterygmowe, 25–23 × 13–16 µm. [[Cheilocystyda|Cheilocystydy]] z nabrzmiałą podstawą i długą szyjką, 25–35 × 4–7 µm. [[Pleurocystyda|Pleurocystyd]] brak. [[Zarodnik]]i gładkie, ciemnobrązowe, w widoku z przodu 6,3–21 × 8–12 µm, w widoku z boku 8–10 µm, z ekscentrycznymi [[pora rostkowa|porami rostkowymi]] o średnicy 2–4 µm. Na trzonie pęczki szklistych, butelkowatych [[kaulocystyda|kaulocystyd]]. Komórki [[skórka (grzyby)|skórki]] o kształcie od kulistego do elipsoidalnego z rozproszonymi, butelkowatymi [[pileocystyda]]mi<ref name=pan />.

== Występowanie i siedlisko ==
Opisano występowanie kołpaczka łosiowego w Ameryce Północnej, Europie i Azji<ref name=gbif />. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2003 r. podano tylko jedno stanowisko<ref name=check />, w późniejszych latach podano kilka następnych<ref name=lit />. Według W. Wojewody jego częstość występowania i stopień zagrożenia nie są znane<ref name=check />. Najbardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną<ref name=atlas />.

[[Grzyby koprofilne|Grzyb koprofilny]] występujący wśród traw na łajnie<ref name=check />. Rozwija się głównie na odchodach [[Alceini|łosi]], chociaż odnotowano go również na odchodach saren i reniferów<ref name=pan />.

== Przypisy ==
<references>
<ref name=atlas>{{Cytuj |url = https://grzyby.pl/gatunki/Panaeolus_alcis.htm |tytuł = Aktualne stanowiska Panaeolus alcidis w Polsce |opublikowany = gbif.org |data dostępu = 2023-10-02}}</ref>
<ref name=check>{{Cytuj |autor = [[Władysław Wojewoda]] |tytuł = [[Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski]] |miejsce = Kraków |wydawca = W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences |data = 2003 |isbn = 83-89648-09-1 |s = 485}}</ref>
<ref name=gbif>{{Cytuj |url = https://www.gbif.org/species/3316998 |tytuł = Występowanie Panaeolus alcidis na świecie (mapa) |opublikowany = gbif.org |data dostępu = 2023-10-02}}</ref>
<ref name=if>{{Cytuj |url = https://www.indexfungorum.org/names/NamesRecord.asp?RecordID=521585 |tytuł = Index Fungorum |data dostępu = 2023-10-02 |język = en}}</ref>
<ref name=lit>{{cytuj |url = https://grzyby.pl/grzyby-makroskopijne-Polski-w-literaturze-mikologicznej-gatunki.htm |tytuł = Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej |opublikowany = grzyby.pl |data dostępu = 2023-10-02 |język = pl}}</ref>
<ref name=pan>{{Cytuj |autor = M. Moser |jstor = 3793340 |tytuł = Panaeolus alcidis, a new species from Scandinavia and Canada |czasopismo = Mycologia |wolumin = 76 |numer = 3 |data = 1984 |język = en |s = 551 |doi = 10.1080/00275514.1984.12023878}}</ref>
</references>

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Galeropsidaceae]]
[[Kategoria:Grzyby koprofilne]]
[[Kategoria:Mykobiota Polski]]

title: Kołpaczek łosiowy

Typ: podstawczaki

Klasa: pieczarniaki

Rząd: pieczarkowce

Rodzina: Galeropsidaceae

Rodzaj: kołpaczek

Gatunek: kołpaczek łosiowy


text:
# Cradle Mountain-Lake St Clair National Park
Cradle Mountain-Lake St Clair National Park – park narodowy położony na Tasmanii, 165 km na północny zachód od Hobart. Najbardziej charakterystycznymi elementami parku są: szczyt Cradle Mountain (1 545 m n.p.m.) oraz jezioro St Clair. Park wchodzi w skład obszaru światowego dziedzictwa Tasmanian Wilderness. Założony w 1922 roku.
Na terenie Parku Narodowego Cradle Mountain-Lake St Clair rośnie wiele endemicznych gatunków. Od 40 do 55% udokumentowanych roślin alpejskich rosnących na terenie parku ma charakter endemiczny. Ponadto 68% lasów tropikalnych na Tasmanii w strefie alpejskiej występuje w parku Cradle Mountain-Lake St Clair.
Niektóre ze zwierząt żyjących na terenie parku: walabia Bennetta, dasyurus, kolczatki, wombaty i kruki.

wikitext:
{{Obszar chroniony infobox
 |nazwa                = Cradle Mountain-Lake St Clair National Park
 |nazwa oryginalna     =
 |kod obszaru          =
 |logo                 =
 |grafika              = Cradle Mountain Behind Dove Lake.jpg
 |opis grafiki         = Widok na [[Cradle Mountain]] i [[jezioro Dove]].
 |rodzaj               =
 |państwo              = AUS
 |położenie            =
 |siedziba             =
 |mezoregion           =
 |data utworzenia      = 1922
 |akt prawny           =
 |data likwidacji      =
 |powód likwidacji     =
 |powierzchnia         = 161 443<ref>[https://archive.is/20090526014657/http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=5714 Reserve Listing - National Parks]</ref> ha
 |powierzchnia otuliny =
 |obszary chronione    =
 |ochrona              =
 |odwiedzający         =
 |dyrekcja             =
 |plan                 =
 |opis planu           =
 |kod mapy             = AU-TAS
 |współrzędne          = 41°49′49″S 145°55′27″E
 |commons              =
 |www                  = https://parks.tas.gov.au/explore-our-parks/cradle-mountain
}}
'''Cradle Mountain-Lake St Clair National Park''' – [[park narodowy]] położony na [[Tasmania|Tasmanii]], 165 km na północny zachód od [[Hobart]]. Najbardziej charakterystycznymi elementami parku są: szczyt [[Cradle Mountain]] (1 545 m n.p.m.) oraz [[jezioro St Clair]]. Park wchodzi w skład obszaru [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|światowego dziedzictwa]] [[Tasmanian Wilderness]]. Założony w 1922 roku.

Na terenie Parku Narodowego Cradle Mountain-Lake St Clair rośnie wiele endemicznych gatunków. Od 40 do 55% udokumentowanych [[piętro alpejskie|roślin alpejskich]] rosnących na terenie parku ma charakter endemiczny. Ponadto 68% lasów tropikalnych na Tasmanii w strefie alpejskiej występuje w parku Cradle Mountain-Lake St Clair.

Niektóre ze zwierząt żyjących na terenie parku: [[walabia Bennetta]], [[dasyurus]], [[kolczatkowate|kolczatki]], [[wombatowate|wombaty]] i [[kruk]]i.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Parki narodowe w stanie Tasmania]]

Państwo: Australia


text:
# Biała plamistość liści truskawki
Biała plamistość liści truskawki (ang. leaf blight of strawberry, leaf spot of strawberry) – grzybowa choroba roślin atakująca truskawki i poziomki. Wywołuje ją grzyb Ramularia grevilleana, którego anamorfą jest Mycosphaerella fragariae.

## Występowanie i szkodliwość
Choroba występuje we wszystkich rejonach uprawy truskawek i poziomek na świecie. W Polsce jest bardzo powszechna, nie wyrządza jednak większych szkód. Istotne szkody może wyrządzić głównie w wilgotnych latach na matecznikach truskawek. Silnie porażone przez tę chorobę sadzonki nie nadają się do zakładania plantacji.
Na malinach i jeżynach występuje bardzo podobna choroba – biała plamistość liści maliny, wywołana przez spokrewniony gatunek Microsphaerella rubi.

## Objawy
Początkowo na liściach pojawiają się okrągłe, jasnoszare lub szarobrunatne plamy otoczone brunatnoczerwoną, czasami nieco fioletową obwódką. Początkowo są niewielkie, ale stopniowo powiększają się, osiągając wielkość od 2 do 12 mm. Zazwyczaj na tej samej roślinie, a nawet na tej samej plantacji plamy mają podobną wielkość. Zaobserwowano natomiast, że wielkość plam jest różna na różnych plantacjach, lub na tej samej plantacji w różnych latach. Prawdopodobnie zależy to od podatności odmiany na chorobę, zapewne istnieją też różne formy grzyba różniące się patogenicznością. Plamy rozrastając się mogą się z sobą zlewać, mogą też występować na ogonkach liściowych, pędach kwiatostanowych i na rozłogach. Liście silnie porażone zamierają. W czasie wilgotnej pogody na plamach pojawia się delikatny, szary nalot złożony z konidioforów i zarodników grzyba.
Objawy są bardzo podobne do wczesnych stadiów czerwonej plamistości liści truskawki wywołanej przez Diplocarpon earlianum.

## Epidemiologia
Pasożytem jest forma bezpłciowa (anamorfa). Grzyb zimuje głównie w postaci pseudosklerot na martwych liściach truskawki. Powstające w nich wiosną zarodniki konidialne dokonują infekcji pierwotnej na młodych liściach truskawki. Rozwijająca się w tkance miękiszowej liści grzybnia patogena tworzy zarodniki konidialne, które wydostają się przez aparaty szparkowe na zewnątrz, Roznoszone przez krople deszczu dokonują infekcji wtórnej na innych roślinach na plantacji. Częste opady deszczów sprzyjają takim infekcjom. W okresie wegetacji grzybnia wytwarza zazwyczaj 3-4 pokoleń zarodników konidialnych. Choroba szczególnie szybko rozprzestrzenia się po zbiorze owoców. Prawdopodobnie przyczyną tego jest fakt, że młode i silnie omszone liście są mniej podatne na infekcję od starszych.
Forma płciowa (teleomorfa) rozwija się jako saprotrof na obumarłych liściach, na których powstają pseudotecja wytwarzające askospory. Askospory również mogą dokonywać infekcji pierwotnej, jednak ich znaczenie jest znikome, gdyż forma płciowa pojawia się rzadko.

## Ochrona
Opryskiwania chemiczne stosowane do zwalczania szarej pleśni zwalczają również białą plamistość liści truskawki. Przy wilgotnej pogodzie należy je kontynuować również po zbiorze owoców, zarówno na plantacjach, jak i matecznikach. Stosuje się w tym celu fungicydy zawierające tiofanat metylowy oraz niektóre triazole (np. tetrakonazol) i strobiluryny (np. trifloksystrobina). Należy wykonać po zbiorze owoców jeszcze 2-3 opryskiwania tymi preparatami. Jeśli plantacja jest silnie porażona, zaleca się po zbiorze owoców skosić liście i starannie usunąć je z plantacji. W przydomowych uprawach truskawek zaleca się pominięcie ochrony chemicznej, a jedynie skoszenie liści po zbiorze i staranne ich usunięcie.
Różne kultywary truskawek różnią się odpornością na tę chorobę, jednak cecha ta nie odgrywa istotnej roli przy wyborze odmiany do uprawy – dużo większe znaczenie mają inne cechy odmian.

title: Biała plamistość liści truskawki

wikitext:
[[Plik:Ramularia grevilleana a1.jpg|thumb|240px|Objawy na liściu]]
[[Plik:Ramularia grevilleana a2.jpg|thumb|240px|Liście silnie porażone]]
'''Biała plamistość liści truskawki''' ({{w języku|en|leaf blight of strawberry, leaf spot of strawberry}}<ref name="eppo" />) – [[Grzybowe choroby roślin|grzybowa choroba roślin]] atakująca [[Truskawka|truskawki]] i [[Poziomka|poziomki]]<ref name="sad" />. Wywołuje ją grzyb ''[[Ramularia grevilleana]]'', którego [[Anamorfa|anamorfą]] jest ''Mycosphaerella fragariae''<ref name="if" />.

== Występowanie i szkodliwość ==
Choroba występuje we wszystkich rejonach uprawy truskawek i poziomek na świecie. W Polsce jest bardzo powszechna, nie wyrządza jednak większych szkód. Istotne szkody może wyrządzić głównie w wilgotnych latach na [[matecznik]]ach truskawek. Silnie porażone przez tę chorobę sadzonki nie nadają się do zakładania plantacji<ref name="fito" />.

Na malinach i jeżynach występuje bardzo podobna choroba – [[biała plamistość liści maliny]], wywołana przez spokrewniony gatunek ''[[Microsphaerella rubi]]''<ref name="sad" />.

== Objawy ==
Początkowo na liściach pojawiają się okrągłe, jasnoszare lub szarobrunatne plamy otoczone brunatnoczerwoną, czasami nieco fioletową obwódką. Początkowo są niewielkie, ale stopniowo powiększają się, osiągając wielkość od 2 do 12 mm. Zazwyczaj na tej samej roślinie, a nawet na tej samej plantacji plamy mają podobną wielkość. Zaobserwowano natomiast, że wielkość plam jest różna na różnych plantacjach, lub na tej samej plantacji w różnych latach. Prawdopodobnie zależy to od podatności odmiany na chorobę, zapewne istnieją też różne [[Forma (biologia)|formy]] grzyba różniące się patogenicznością. Plamy rozrastając się mogą się z sobą zlewać, mogą też występować na ogonkach liściowych, pędach kwiatostanowych i na [[rozłogi|rozłogach]]. Liście silnie porażone zamierają. W czasie wilgotnej pogody na plamach pojawia się delikatny, szary nalot złożony z [[konidiofor]]ów i [[zarodnik]]ów grzyba<ref name="fito" />.

Objawy są bardzo podobne do wczesnych stadiów [[czerwona plamistość liści truskawki|czerwonej plamistości liści truskawki]] wywołanej przez ''[[Diplocarpon earlianum]]''<ref name="leaf" />.

== Epidemiologia ==
Pasożytem jest forma bezpłciowa ([[anamorfa]]). Grzyb zimuje głównie w postaci [[Pseudosklerocjum|pseudosklerot]] na martwych liściach truskawki. Powstające w nich wiosną [[Konidium|zarodniki konidialne]] dokonują [[Infekcja pierwotna|infekcji pierwotnej]] na młodych liściach truskawki. Rozwijająca się w [[Miękisz|tkance miękiszowej]] liści grzybnia [[patogen]]a tworzy zarodniki konidialne, które wydostają się przez aparaty szparkowe na zewnątrz, Roznoszone przez krople deszczu dokonują [[infekcja wtórna|infekcji wtórnej]] na innych roślinach na plantacji. Częste opady deszczów sprzyjają takim infekcjom. W okresie wegetacji grzybnia wytwarza zazwyczaj 3-4 pokoleń zarodników konidialnych. Choroba szczególnie szybko rozprzestrzenia się po zbiorze owoców. Prawdopodobnie przyczyną tego jest fakt, że młode i silnie omszone liście są mniej podatne na infekcję od starszych<ref name="fito" />.

Forma płciowa ([[teleomorfa]]) rozwija się jako saprotrof na obumarłych liściach, na których powstają [[Pseudotecjum|pseudotecja]] wytwarzające [[Askospora|askospory]]. Askospory również mogą dokonywać infekcji pierwotnej, jednak ich znaczenie jest znikome, gdyż forma płciowa pojawia się rzadko<ref name="fito" />.

== Ochrona ==
Opryskiwania chemiczne stosowane do zwalczania [[szara pleśń|szarej pleśni]] zwalczają również białą plamistość liści truskawki. Przy wilgotnej pogodzie należy je kontynuować również po zbiorze owoców, zarówno na plantacjach, jak i matecznikach. Stosuje się w tym celu [[fungicydy]] zawierające [[tiofanat metylowy]] oraz niektóre [[azole|triazole]] (np. [[tetrakonazol]]) i [[strobiluryny]] (np. [[trifloksystrobina]]). Należy wykonać po zbiorze owoców jeszcze 2-3 opryskiwania tymi preparatami. Jeśli plantacja jest silnie porażona, zaleca się po zbiorze owoców skosić liście i starannie usunąć je z plantacji. W przydomowych uprawach truskawek zaleca się pominięcie ochrony chemicznej, a jedynie skoszenie liści po zbiorze i staranne ich usunięcie<ref name="fito" />.

Różne [[kultywar]]y truskawek różnią się odpornością na tę chorobę, jednak cecha ta nie odgrywa istotnej roli przy wyborze odmiany do uprawy – dużo większe znaczenie mają inne cechy odmian<ref name="fito" />.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="eppo">{{cytuj |url = https://gd.eppo.int/taxon/MYCOFR |tytuł = EPPO Global Database |data dostępu = 2022-08-20}}</ref>
<ref name="fito">{{Cytuj |redaktor = Selim Kryczyński, Zbigniew Weber |tytuł = Fitopatologia |wolumin = 2. ''Choroby roślin uprawnych'' |miejsce = Poznań |wydawca = Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne |data = 2011 |isbn = 978-83-09-01077-7 |s = 302, 303}}</ref>
<ref name="if">{{Cytuj |url = http://www.indexfungorum.org/names/Names.asp |tytuł = Index Fungorum |język = en |data dostępu = 2015-08-15}}</ref>
<ref name="leaf">{{cytuj |url = https://content.ces.ncsu.edu/leaf-scorch-of-strawberry |autor = Frank Louws, Garrett Ridge, Bill Cline |tytuł = Leaf Scorch of Strawberry |data dostępu = 2022-08-12}}</ref>
<ref name="sad">{{Cytuj |autor = Praca zbiorowa |tytuł = Sadownictwo i szkółkarstwo |data = 1995 |wydawca = PWRiL |miejsce = Warszawa |isbn = 83-09-01624-7}}</ref>
</references>

{{commonscat|Mycosphaerella fragariae}}

[[Kategoria:Grzybowe choroby roślin]]
[[Kategoria:Choroby roślin sadowniczych]]


text:
# Colossal Order
Colossal Order – fińskie studio deweloperskie zlokalizowane w centrum Tampere. Zostało założone w 2009 roku przez Mariinę Hallikainen.

## Produkcje
Colossal Order wyprodukowało: Cities in Motion (2011), jego kontynuację Cities in Motion 2 (2013) oraz Cities: Skylines (2015) i jego kontynuację Cities: Skylines II (2023). Początkowe wydanie Cities: Skylines II wzbudziło negatywne reakcje graczy związane ze słabą wydajnością. Mimo wprowadzonych poprawek, również po wydaniu płatnego DLC pojawiły się problemy, za które studio zdecydowało się oficjalnie przeprosić.
| Rok  | Tytuł               |
| ---- | ------------------- |
| 2011 | Cities in Motion    |
| 2013 | Cities in Motion 2  |
| 2015 | Cities: Skylines    |
| 2023 | Cities: Skylines II |

title: Colossal Order

wikitext:
{{Przedsiębiorstwo infobox
 |nazwa             = Colossal Order
 |nazwa oryginalna  =
 |logo              = Colossal Order logo.svg
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |państwo           = Finlandia
 |siedziba          = [[Tampere]]
 |adres             = Pellavatehtaankatu 10 B
 |data założenia    = 2009
 |data likwidacji   =
 |forma prawna      = {{link-interwiki |Osakeyhtiö |Q=Q333920}}
 |prezes            = Mariina Hallikainen
 |dyrektor          =
 |przewodniczący RN =
 |udziałowcy        =
 |rejestr           =
 |numer rejestru    =
 |zatrudnienie      =
 |giełda            =
 |ISIN              =
 |symbol akcji      =
 |rok               =
 |przychody         =
 |wynik operacyjny  =
 |wynik netto       =
 |aktywa            =
 |kapitał własny    =
 |kapitał zakładowy =
 |współrzędne       = 61°29′51,7911″N 23°46′01,3310″E
 |commons           = Category:Colossal Order
 |www               = https://www.colossalorder.fi/
}}
'''Colossal Order''' – fińskie studio deweloperskie zlokalizowane w centrum [[Tampere]]. Zostało założone w 2009 roku przez {{link-interwiki |Mariina Hallikainen |tekst=Mariinę Hallikainen |Q=Q98213456}}<ref>{{Cytuj |autor = Alex Calvin, PCGamesInsider Contributing Editor |tytuł = How Colossal Order's Mariina Hallikainen became a game studio CEO right out of university |data = 2019-03-08 |data dostępu = 2024-12-04 |opublikowany = pcgamesinsider.biz |url = https://www.pcgamesinsider.biz/interviews-and-opinion/68677/how-colossal-orders-mariina-hallikainen-became-a-game-studio-ceo-right-out-of-university/}}</ref>.

== Produkcje ==
Colossal Order wyprodukowało: ''[[Cities in Motion: Symulator transportu miejskiego|Cities in Motion]]'' (2011), jego kontynuację ''[[Symulator współczesnej metropolii: Transport i komunikacja miejska|Cities in Motion 2]]'' (2013) oraz ''[[Cities: Skylines]]'' (2015) i jego kontynuację ''[[Cities: Skylines II]]'' (2023)<ref>{{Cytuj |tytuł = Colossal Order |data dostępu = 2022-03-15 |opublikowany = colossalorder.fi |url = https://www.colossalorder.fi}}</ref><ref name=":0">{{Cytuj |autor = Edwin Evans-Thirlwell |tytuł = Players are now less "accepting" that games will be fixed, say Paradox, after "underestimating" the reaction to Cities: Skylines 2's performance woes |data = 2024-10-10 |data dostępu = 2024-12-04 |opublikowany = [[Rock Paper Shotgun]] |url = https://www.rockpapershotgun.com/players-are-now-less-accepting-that-games-will-be-fixed-say-paradox-after-underestimating-the-reaction-to-cities-skyline-2s-performance-woes |język = en}}</ref>. Początkowe wydanie ''Cities: Skylines II'' wzbudziło negatywne reakcje graczy związane ze słabą wydajnością. Mimo wprowadzonych poprawek, również po wydaniu płatnego [[Zawartość do pobrania|DLC]] pojawiły się problemy, za które studio zdecydowało się oficjalnie przeprosić<ref name=":0" /><ref>{{Cytuj |autor = James Archer |tytuł = Cities: Skylines 2 devs apologise for "rushed" DLC, offer refunds, promise conciliatory fan summit |data = 2024-04-19 |data dostępu = 2024-12-04 |opublikowany = [[Rock Paper Shotgun]] |url = https://www.rockpapershotgun.com/cities-skylines-2-devs-apologise-for-rushed-dlc-offer-refunds-promise-conciliatory-fan-summit |język = en}}</ref>.

{| class="wikitable"
|+
!Rok
!Tytuł
|-
|2011
|[[Cities in Motion: Symulator transportu miejskiego|Cities in Motion]]
|-
|2013
|[[Symulator współczesnej metropolii: Transport i komunikacja miejska|Cities in Motion 2]]
|-
|2015
|[[Cities: Skylines]]
|-
|2023
|[[Cities: Skylines II]]
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Fińscy producenci gier komputerowych]]
[[Kategoria:Tampere]]

title: Colossal Order

Państwo: Finlandia

Siedziba: Tampere

Adres: Pellavatehtaankatu 10 B

Forma prawna: Osakeyhtiö

Prezes: Mariina Hallikainen


text:
# Bystrzyca (dopływ Wieprza)
Bystrzyca – największy lewobrzeżny dopływ Wieprza, jedna z rzek Wyżyny Lubelskiej. Swoje źródła ma w Sulowie (na wysokości 275 m n.p.m.). Przepływa przez Lublin. Całkowita długość rzeki wynosi 86,91 km, a powierzchnia jej dorzecza 1318,37 km². Poniżej miejscowości Spiczyn (na wysokości 152 m n.p.m.) uchodzi do Wieprza.

## Dopływy
Dopływami Bystrzycy są Kosarzewka, Ciemięga (południowa), Czerniejówka, Czechówka i Ciemięga (północna). Kosarzewka wpada w Osmolicach, płynąca od zachodu Ciemięga (południowa), od południa Czerniejówka i od północnego zachodu Czechówka wpadają w granicach Lublina, a ostatnim dopływem, już poza granicami miasta, jest Ciemięga (północna).

## Miejscowości nad Bystrzycą

### Lublin
Przez Lublin Bystrzyca płynie z południa na północny wschód wraz ze swoimi dopływami – Czerniejówką i Czechówką. Dolina Bystrzycy dzieli Lublin na część zachodnią, którą zalicza się do Równiny Bełżyckiej i Płaskowyżu Nałęczowskiego, oraz część wschodnią, która wchodzi w skład Płaskowyżu Świdnickiego i Wyniosłości Giełczewskiej. Bystrzyca przepływa przez lub wyznacza granice następujących dzielnic Lublina: Zemborzyce, Wrotków, Czuby Południowe i Północne, Za Cukrownią, Rury, Śródmieście, Stare Miasto, Bronowice, Kalinowszczyzna, Tatary, Ponikwoda oraz Hajdów-Zadębie.
Na rzece w południowej części Lublina (na terenie Zemborzyc i w bezpośrednim sąsiedztwie Wrotkowa i Abramowic) znajduje się zbiornik retencyjny o powierzchni ok. 250 ha – Zalew Zemborzycki. Jest to miejsce wypoczynku i rekreacji, dysponujące turystyczną i sportową bazą usługową. W rejonie ujścia Czechówki i Czerniejówki, poniżej Zamku Lubelskiego, od XIV do XIX wieku istniał Wielki Staw Królewski, pełniący funkcję retencyjną,hodowlaną i napędzający młyny.
Tereny nad Bystrzycą były wykorzystywane przez mieszkańców Lublina w celach rekreacyjnych znacznie wcześniej: w okresie międzywojennym nad rzeką znajdowała się plaża.

### Inne miejscowości
Sulów, Zakrzówek-Wieś, Zakrzówek, Majorat, Bystrzyca, Kiełczewice Górne, Kiełczewice Maryjskie, Kiełczewice Dolne, Borkowizna, Dębina, Rechta, Strzyżewice, Bystrzyca Nowa, Bystrzyca Stara, Piotrowice, Żabia Wola, Polanówka, Sobianowice, Bystrzyca, Charlęż i Spiczyn.

## Sztuczne zbiorniki
Największym obiektem hydrograficznym na Bystrzycy jest Zalew Zemborzycki, zbiornik retencyjno-przeciwpowodziowy dla miasta Lublin. Ponadto utworzono zespoły stawów rybnych w Zakrzówku, Dębinie, Strzyżewicach i Piotrowicach, a także mniejsze zbiorniki spiętrzające na potrzeby licznych młynów wodnych, m.in. w Osmolicach, Kiełczewicach Górnych i Dolnych.

## Ujście Bystrzycy
W strefie ujścia Bystrzycy do Wieprza brzegi obydwu rzek są porośnięte typowymi dla łęgów roślinami drzewiastymi i krzewami. Licznie występują tu pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), uczepy (Bidens cernae i Bidens tripartita) oraz wiele roślin szuwarowych, a wśród nich manna mielec (Glyceria aquatica).
Wody Bystrzycy są zanieczyszczone. Zdecydowana poprawa czystości wody Bystrzycy nastąpiła po uruchomieniu komunalnej oczyszczalni Hajdów, zbierającej i oczyszczającej ścieki z Lublina i Świdnika.
Przy brzegach, gdzie jest słaby nurt, pływa rzęsa (Lemna minor). Zarośnięta droga polna wiedzie do głównej drogi Spiczyn-Zawieprzyce i jedyny w tej okolicy most na Bystrzycy.
Do Zawieprzyc prowadzą drogi polne oraz kamienista droga. W pobliżu mostu w Zawieprzycach widać usypany kopiec ziemny. Na tej wyniosłości stoi stary, kamienny, dobrze zachowany słup z pozłacanym krzyżem.

title: Bystrzyca (dopływ Wieprza)

wikitext:
{{Inne znaczenia|rzeki Bystrzycy ([[Wieprz (rzeka)|dopływ Wieprza]])|inne znaczenie słowa "[[bystrzyca]]"}}
{{Rzeka infobox
 | nazwa               = Bystrzyca
 | zdjęcie             = Osmolicebystrzyca.JPG
 | opis zdjęcia        = Bystrzyca w [[Osmolice Pierwsze|Osmolicach]]
 | kontynent           = Europa
 | państwo             = POL
 | lokalizacja         = [[Województwo lubelskie|lubelskie]]
 | rodzaj cieku        = rzeka
 | długość             = 86,91
 | spadek              = 1,42‰
 | powierzchnia zlewni = 1318,37
 | średni przepływ     =
 | miejsce przepływu   =
 | źródło: miejsce     = okolice [[Szastarka (zniesiona osada)|Szastarki]]
 | źródło: wysokość    = 275 m [[n.p.m.]]
 | źródło: współrzędne = 50°51'37"N 22°21'52"E
 | ujście: recypient   = rzeka [[Wieprz (rzeka)|Wieprz]]
 | ujście: miejsce     = w [[Spiczyn]]ie
 | ujście: wysokość    = 152 m [[n.p.m.]]
 | ujście: współrzędne = 51°20'59″N 22°45'25″E
 | mapa                =
 | opis mapy           =
 | kod mapy            = PL-LU
 | szlak               =
{{Rzeka infobox/źródło|86,91|okolice [[Szastarka (zniesiona osada)|Szastarki]]|275 m [[n.p.m.]]}}
{{Rzeka infobox/dopływ||P|[[Kosarzewka]]}}
{{Rzeka infobox/dopływ||L|[[Ciemięga (południowy dopływ Bystrzycy)|Ciemięga]]}}
{{Rzeka infobox/dopływ||P|[[Czerniejówka]]}}
{{Rzeka infobox/dopływ||L|[[Czechówka (struga)|Czechówka]]}}
{{Rzeka infobox/dopływ||L|[[Ciemięga (północny dopływ Bystrzycy)|Ciemięga]]}}
{{Rzeka infobox/ujście|D||w [[Spiczyn]]ie}}
 | commons             = Category:Bystrzyca (tributary of Wieprz)
}}
'''Bystrzyca''' – największy lewobrzeżny dopływ [[Wieprz (rzeka)|Wieprza]], jedna z [[Rzeka|rzek]] [[Wyżyna Lubelska|Wyżyny Lubelskiej]]. Swoje źródła ma w Sulowie (na wysokości 275 m [[n.p.m.]]). Przepływa przez [[Lublin]]. Całkowita długość rzeki wynosi 86,91 km, a powierzchnia jej dorzecza 1318,37 km². Poniżej miejscowości [[Spiczyn]] (na wysokości 152 m n.p.m.) uchodzi do [[Wieprz (rzeka)|Wieprza]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://wody.isok.gov.pl/imap_kzgw/?locale=pl&gui=classic&sessionID=179891 | tytuł= Bystrzyca na mapie Geoportalu Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej >> Moduł: Obszary Dorzeczy (wynik wyszukiwania) | opublikowany = [[Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej]] | data dostępu = 2022-04-27}}</ref>.

== Dopływy ==
Dopływami Bystrzycy są [[Kosarzewka]], [[Ciemięga (południowy dopływ Bystrzycy)|Ciemięga (południowa]]), [[Czerniejówka]], [[Czechówka (struga)|Czechówka]] i [[Ciemięga (północny dopływ Bystrzycy)|Ciemięga (północna]]). Kosarzewka wpada w [[Osmolice Pierwsze|Osmolicach]], płynąca od zachodu Ciemięga (południowa), od południa Czerniejówka i od północnego zachodu Czechówka wpadają w granicach Lublina, a ostatnim dopływem, już poza granicami miasta, jest [[Ciemięga (północny dopływ Bystrzycy)|Ciemięga (północna]]).

== Miejscowości nad Bystrzycą ==
=== Lublin ===
Przez [[Lublin]] Bystrzyca płynie z południa na północny wschód wraz ze swoimi dopływami – [[Czerniejówka|Czerniejówką]] i [[Czechówka (struga)|Czechówką]]. Dolina Bystrzycy dzieli Lublin na część zachodnią, którą zalicza się do [[Równina Bełżycka|Równiny Bełżyckiej]] i [[Płaskowyż Nałęczowski|Płaskowyżu Nałęczowskiego]], oraz część wschodnią, która wchodzi w skład [[Płaskowyż Świdnicki|Płaskowyżu Świdnickiego]] i [[Wyniosłość Giełczewska|Wyniosłości Giełczewskiej]]. Bystrzyca przepływa przez lub wyznacza granice następujących dzielnic Lublina: [[Zemborzyce]], [[Wrotków (Lublin)|Wrotków]], [[Czuby|Czuby Południowe i Północne]], [[Za Cukrownią]], [[Rury (Lublin)|Rury]], [[Śródmieście (Lublin)|Śródmieście]], [[Stare Miasto w Lublinie|Stare Miasto]], [[Bronowice (Lublin)|Bronowice]], [[Kalinowszczyzna]], [[Tatary (Lublin)|Tatary]], [[Ponikwoda]] oraz [[Hajdów-Zadębie]].

Na rzece w południowej części Lublina (na terenie [[Zemborzyce|Zemborzyc]] i w bezpośrednim sąsiedztwie [[Wrotków (Lublin)|Wrotkowa]] i [[Abramowice (Lublin)|Abramowic]]) znajduje się [[zbiornik retencyjny]] o powierzchni ok. 250 ha – [[Jezioro Zemborzyckie|Zalew Zemborzycki]]. Jest to miejsce wypoczynku i rekreacji, dysponujące turystyczną i sportową bazą usługową<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.loit.lublin.pl/historia/krainy.htm | tytuł = Miasto Lublin – geografia i przyroda | data dostępu = 2009-09-03 | autor = Lubelski Ośrodek Informacji Turystycznej LOIT | archiwum = https://web.archive.org/web/20101009173140/http://www.loit.lublin.pl/historia/krainy.htm | zarchiwizowano = 2010-10-09 }}</ref>. W rejonie ujścia Czechówki i Czerniejówki, poniżej [[Zamek w Lublinie|Zamku Lubelskiego]], od XIV do XIX wieku istniał [[Wielki Staw Królewski]], pełniący funkcję retencyjną,hodowlaną i napędzający młyny<ref>{{Cytuj stronę | url = https://archive.is/20150706223523/http://tnn.pl/Wielki_Staw_Kr%C3%B3lewski_-_Zapomniana_Oczywisto%C5%9B%C4%87,3529.html | tytuł = Wielki Staw Królewski – Zapomniana Oczywistość | nazwisko = Szafranek | imię = Krzysztof | nazwisko2 = Krzykała | imię2 = Monika | opublikowany = [[Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”]] | data dostępu = 2015-07-06}}</ref>.

Tereny nad Bystrzycą były wykorzystywane przez mieszkańców Lublina w celach rekreacyjnych znacznie wcześniej: w okresie międzywojennym nad rzeką znajdowała się plaża<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = A na plaży nadbystrzyckiej… gdy ktoś się chłodzi, korzystają złodzieje | czasopismo = Głos Lubelski | wolumin = 224 | strony = 5 | data = 1931-08-08 | url = https://teatrnn.pl/zrodla/zrodlo/a-na-plazy-nadbystrzyckiej-gdy-ktos-sie-chlodzi-korzystaja-zlodzieje-s-5/}}</ref>.

=== Inne miejscowości ===
[[Sulów]], [[Zakrzówek-Wieś (województwo lubelskie)|Zakrzówek-Wieś]], [[Zakrzówek (województwo lubelskie)|Zakrzówek]], [[Majorat (województwo lubelskie)|Majorat]], [[Bystrzyca (powiat kraśnicki)|Bystrzyca]], [[Kiełczewice Górne]], [[Kiełczewice Maryjskie]], [[Kiełczewice Dolne]], [[Borkowizna (gmina Strzyżewice)|Borkowizna]], [[Dębina (gmina Strzyżewice)|Dębina]], [[Rechta (Strzyżewice)|Rechta]], [[Strzyżewice (województwo lubelskie)|Strzyżewice]], [[Bystrzyca Nowa]], [[Bystrzyca Stara]], [[Piotrowice (powiat lubelski)|Piotrowice]], [[Żabia Wola (gmina Strzyżewice)|Żabia Wola]], [[Polanówka (powiat lubelski)|Polanówka]], [[Sobianowice]], [[Bystrzyca (powiat lubelski)|Bystrzyca]], [[Charlęż]] i [[Spiczyn]].

== Sztuczne zbiorniki ==
Największym obiektem hydrograficznym na Bystrzycy jest [[Jezioro Zemborzyckie|Zalew Zemborzycki]], zbiornik retencyjno-przeciwpowodziowy dla miasta Lublin. Ponadto utworzono zespoły stawów rybnych w Zakrzówku, [[Dębina (gmina Strzyżewice)|Dębinie]], Strzyżewicach i [[Piotrowice (powiat lubelski)|Piotrowicach]], a także mniejsze zbiorniki spiętrzające na potrzeby licznych młynów wodnych, m.in. w Osmolicach, Kiełczewicach Górnych i Dolnych.

== Ujście Bystrzycy ==
W strefie ujścia Bystrzycy do Wieprza brzegi obydwu rzek są porośnięte typowymi dla [[Las łęgowy|łęgów]] roślinami drzewiastymi i krzewami. Licznie występują tu [[pokrzywa zwyczajna]] (''Urtica dioica''), [[uczep]]y (''Bidens cernae'' i ''Bidens tripartita'') oraz wiele roślin [[szuwar]]owych, a wśród nich [[manna mielec]] (''Glyceria aquatica'').

Wody Bystrzycy są zanieczyszczone. Zdecydowana poprawa czystości wody Bystrzycy nastąpiła po uruchomieniu komunalnej [[Oczyszczalnia ścieków|oczyszczalni]] Hajdów, zbierającej i oczyszczającej ścieki z Lublina i [[Świdnik]]a.

Przy brzegach, gdzie jest słaby nurt, pływa [[rzęsa]] (''Lemna minor''). Zarośnięta droga polna wiedzie do głównej drogi [[Spiczyn]]-[[Zawieprzyce]] i jedyny w tej okolicy most na Bystrzycy.

Do Zawieprzyc prowadzą drogi polne oraz kamienista droga. W pobliżu mostu w Zawieprzycach widać usypany kopiec ziemny. Na tej wyniosłości stoi stary, kamienny, dobrze zachowany słup z pozłacanym krzyżem<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.zsrkijany.pl/index.php/glowna/obok-nas | tytuł = Przystanek VI: Ujście Bystrzycy | praca = Dolina Wieprza – Nadwieprzański Park Krajobrazowy | data dostępu = 2009-09-03 | autor = Zespół Szkół Rolniczych w Kijanach | archiwum = https://web.archive.org/web/20090831084559/http://www.zsrkijany.pl/index.php/glowna/obok-nas | zarchiwizowano = 2009-08-31 }}</ref>.

{{Galeria
|Nazwa=Bystrzyca w Lublinie
|Plik:Lublin dzielnice.png|Bystrzyca na mapie dzielnic Lublina
|Plik:Dolina Bystrzycy w Lublinie.jpg|Dolina Bystrzycy w Lublinie, odcinek stanowiący granicę Rur i „Za Cukrownią”
|Plik:Lublin wrotkow ul zeglarska szlak.jpg|Ścieżka edukacyjna „Doliną rzeki Bystrzycy” – tablica informacyjna nieopodal [[Zapora wodna|zapory]] na Bystrzycy i [[Jezioro Zemborzyckie|Jeziora Zemborzyckiego]] w Lublinie
|Plik:Bystrzyca in Lublin.jpg|Bystrzyca na wysokości [[Aleja Tysiąclecia w Lublinie|al. Tysiąclecia]]
}}

== Zobacz też ==
* [[Nadwieprzański Park Krajobrazowy]]
* [[Kijany (województwo lubelskie)]]
* [[Rzeki Polski]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Dorzecze Bystrzycy (dopływu Wieprza)| ]]

title: Bystrzyca

Kontynent: Europa

Państwo: Polska

Lokalizacja: lubelskie

Miejsce:
okolice Szastarki
w Spiczynie

Recypient: rzeka Wieprz


text:
# Zdeněk Špinar
Zdeněk Vlastimil Špinar (ur. 4 kwietnia 1916 w Čáslavie, zm. 14 sierpnia 1995 k. České Kamenicy) – czeski paleontolog. Zajmował się przede wszystkim wymarłymi płazami bezogonowymi.

## Życiorys
Od 1935 r. studiował biologię i chemię na Uniwersytecie Karola w Pradze. Ukończył studia w 1939 r., ale dyplom otrzymał dopiero w 1945 r.. W latach II wojny światowej pracował przymusowo jako robotnik przy budowie dróg oraz jako nadzorca w zakładach chemicznych. W 1968 został doktorem na macierzystej uczelni. Zmarł 14 sierpnia 1995 w swojej letniej rezydencji koło miejscowości Česká Kamenice.

## Dorobek naukowy
Pierwsze prace Špinara dotyczyły wymarłych bezkręgowców, ale z czasem (pod wpływem prof. Josefa Augusty) zainteresował się wymarłymi płazami. Pierwszą pracę na ich temat, poświęconą morawskim Discosauriscidae, opublikował w 1952 r. W tej pracy Špinar udowodnił, że Discosauriscidae były płazami, a nie gadami, jak wtenczas jeszcze uważano. Dalsze prace dotyczyły wymarłych żab, których liczne i doskonale zachowane skamieniałości odkryto w północnej części Czech, w osadach datowanych na oligocen i miocen. W 1972 r. ukazała się monografia będąca podsumowaniem tych prac, poświęcona trzeciorzędowym żabom środkowej Europy. W pracy tej opisał skamieniałości 1100 dorosłych osobników i 80 kijanek, zaliczanych do wymarłych przedstawicieli płazów bezogonowych, głównie z rodzin Palaeobatrachidae i Pelobatidae.
Špinar opublikował szereg podręczników paleobiologii kręgowców, a także książki popularnonaukowe. Współpracował z uznanymi ilustratorami, Zdenkiem Burianem i Ludomirem Dédkiem. Książki te były tłumaczone na wiele języków, w tym na polski.

## Wybrane prace
- Úvod do zoopaleontologie: Určeno pro posl přírodověd fak Karlovy univ v Praze. SPN, 1965 ss. 148
- Stromatoporoidea moravského devonu (1949)
- Eopelobates bayeri, nová žába z českých třetihor. Přírodověd. vydav., 1952
- Revise některých moravských Diskosauriscidů [Labyrinthodontia]. Přírodověd. vydav., 1952
- Základy paleontologie bezobratlých. ČSAV, 1960
- Systematická paleontologie bezobratlých. Academia, 1966
- Tertiary Frogs from Central Europe. Academia, Prague; D.W. Junk, The Hague, 1972 ss. 286
- Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian, Ema Echsnerová: Leben in der Urzeit. Urania-Verlag, 1975 ss. 228
- Richard Estes, Zdeněk V. Špinar, Eviatar Nevo. Early Cretaceous Pipid Tadpoles from Israel (Amphibia: Anura). Herpetologica 34, 4, 374-393 (1978) link
- Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian: Zanim pojawił się człowiek. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1975
- Fossile Raniden aus dem oberen Pliozän von Willershausen (Niedersachsen). Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde. Serie B, Stuttgart 1980 ss. 53
- Wolfgang Böhme, Zbynĕk Roček, Zdenĕk V. Špinar. On Pelobates decheni Troschel, 1861, and Zaphrissa eurypelis Cope, 1866 (Amphibia: Salientia: Pelobatidae) from the Early Miocene of Rott near Bonn, West Germany. Journal of Vertebrate Paleontology 2, 1, 1-7 (1982) link
- Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian: Paleontologie obratlovců: celost vysokošk učebnice pro stud přírodověd fakult. Academia, 1984
- Charles A. M. Meszoely, Zdeněk V. Špinar, Richard L. E. Ford. A New Palaeobatrachid Frog from the Eocene of the British Isles. Journal of Vertebrate Paleontology 3, 3, 143-147 (1984) link
- Zdeněk V. Špinar, Jozef Klembara, Štefan Meszároš. A New Toad from the Miocene at Devínska Nová Ves (Slovakia). Západné Karpaty, séries paleont. 17, 135-160 (1993)
- Zdeněk Vlastimil Špinar, Jiří Bumbálek, Philip J. Currie, Jan Sovák: Velcí dinosauři: příběh evoluce gigantů. Aventinum, 1999 ISBN 80-7151-082-3
(polskie wydanie: Zdeněk V. Špinar, Philip J. Currie, Jan Sovák: Wielkie dinozaury. Dzieje ewolucji gigantów. Warszawski Dom Wydawniczy, 1994 ISBN 83-85558-18-7)
- Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian: Velká kniha o pravěku. Aventinum, 2000 ISBN 80-7151-171-4

title: Zdeněk Špinar

wikitext:
'''Zdeněk Vlastimil Špinar''' (ur. [[4 kwietnia]] [[1916]] w [[Čáslav]]ie, zm. [[14 sierpnia]] [[1995]] k. [[Česká Kamenice|České Kamenicy]]) – [[Czechy|czeski]] [[paleontologia|paleontolog]]. Zajmował się przede wszystkim wymarłymi [[płazy bezogonowe|płazami bezogonowymi]].

== Życiorys ==
Od 1935 r. studiował biologię i chemię na [[Uniwersytet Karola|Uniwersytecie Karola]] w [[Praga|Pradze]]. Ukończył studia w 1939 r., ale dyplom otrzymał dopiero w 1945 r.. W latach [[II wojna światowa|II wojny światowej]] pracował przymusowo jako robotnik przy budowie dróg oraz jako nadzorca w zakładach chemicznych. W 1968 został doktorem na macierzystej uczelni. Zmarł 14 sierpnia 1995 w swojej letniej rezydencji koło miejscowości [[Česká Kamenice]].

== Dorobek naukowy ==
Pierwsze prace Špinara dotyczyły wymarłych bezkręgowców, ale z czasem (pod wpływem prof. [[Josef Augusta|Josefa Augusty]]) zainteresował się wymarłymi płazami. Pierwszą pracę na ich temat, poświęconą morawskim [[Discosauriscidae]], opublikował w 1952 r. W tej pracy Špinar udowodnił, że Discosauriscidae były płazami, a nie gadami, jak wtenczas jeszcze uważano. Dalsze prace dotyczyły wymarłych żab, których liczne i doskonale zachowane skamieniałości odkryto w północnej części Czech, w osadach datowanych na [[oligocen]] i [[miocen]]. W 1972 r. ukazała się monografia będąca podsumowaniem tych prac, poświęcona trzeciorzędowym żabom środkowej Europy. W pracy tej opisał skamieniałości 1100 dorosłych osobników i 80 kijanek, zaliczanych do wymarłych przedstawicieli płazów bezogonowych, głównie z rodzin [[Palaeobatrachidae]] i [[grzebiuszkowate|Pelobatidae]].

Špinar opublikował szereg podręczników paleobiologii kręgowców, a także książki popularnonaukowe. Współpracował z uznanymi ilustratorami, [[Zdeněk Burian|Zdenkiem Burianem]] i [[Ludomir Dédek|Ludomirem Dédkiem]]. Książki te były tłumaczone na wiele języków, w tym na polski.

== Wybrane prace ==
* Úvod do zoopaleontologie: Určeno pro posl přírodověd fak Karlovy univ v Praze. SPN, 1965 ss. 148
* Stromatoporoidea moravského devonu (1949)
* Eopelobates bayeri, nová žába z českých třetihor. Přírodověd. vydav., 1952
* Revise některých moravských Diskosauriscidů [Labyrinthodontia]. Přírodověd. vydav., 1952
* ''Základy paleontologie bezobratlých''. ČSAV, 1960
* ''Systematická paleontologie bezobratlých''. Academia, 1966
* Tertiary Frogs from Central Europe. Academia, Prague; D.W. Junk, The Hague, 1972 ss. 286
* Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian, Ema Echsnerová: ''Leben in der Urzeit''. Urania-Verlag, 1975 ss. 228
* Richard Estes, Zdeněk V. Špinar, Eviatar Nevo. Early Cretaceous Pipid Tadpoles from Israel (Amphibia: Anura). ''Herpetologica'' 34, 4, 374-393 (1978) [https://www.jstor.org/stable/3891513 link]
* Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian: ''Zanim pojawił się człowiek''. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1975
* Fossile Raniden aus dem oberen Pliozän von Willershausen (Niedersachsen). Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde. Serie B, Stuttgart 1980 ss. 53
* Wolfgang Böhme, Zbynĕk Roček, Zdenĕk V. Špinar. On Pelobates decheni Troschel, 1861, and Zaphrissa eurypelis Cope, 1866 (Amphibia: Salientia: Pelobatidae) from the Early Miocene of Rott near Bonn, West Germany. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 2, 1, 1-7 (1982) [https://www.jstor.org/stable/4522876 link]
* Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian: ''Paleontologie obratlovců: celost vysokošk učebnice pro stud přírodověd fakult''. Academia, 1984
* Charles A. M. Meszoely, Zdeněk V. Špinar, Richard L. E. Ford. A New Palaeobatrachid Frog from the Eocene of the British Isles. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' 3, 3, 143-147 (1984) [https://www.jstor.org/stable/4522942 link]
* Zdeněk V. Špinar, Jozef Klembara, Štefan Meszároš. A New Toad from the Miocene at Devínska Nová Ves (Slovakia). Západné Karpaty, séries paleont. 17, 135-160 (1993)
* Zdeněk Vlastimil Špinar, Jiří Bumbálek, Philip J. Currie, Jan Sovák: ''Velcí dinosauři: příběh evoluce gigantů''. Aventinum, 1999 {{ISBN|80-7151-082-3}}<br />(polskie wydanie: Zdeněk V. Špinar, Philip J. Currie, Jan Sovák: ''Wielkie dinozaury. Dzieje ewolucji gigantów''. Warszawski Dom Wydawniczy, 1994 {{ISBN|83-85558-18-7}})
* Zdeněk Vlastimil Špinar, Zdeněk Burian: ''Velká kniha o pravěku''. Aventinum, 2000 {{ISBN|80-7151-171-4}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=S. Applegarth | imię=John | nazwisko2=Altig | imię2=Ronald | nazwisko3=Adler | imię3=Kraig | autor link= | tytuł=Contributions to the History of Herpetology, Volume 2 (Contributions to Herpetology) | rok=2007 | wydawca=Society for the Study of Amphibians and Reptiles | miejsce= | isbn=978-0-916984-71-7 | strony=231–232}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.geology.cz/aplikace/fotoarchiv/fotoarchiv.php?osoba=34 Foto: Doc. Špinar při výzkumu (Bechlejovice u Děčína)] Fotoarchiv ČGS: elektronický archiv obsahuje současné i staré historické fotky se zaměřením na geologii a geologické fotky {{lang|cs}} Zdjęcia docenta Špinara podczas wykopalisk

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Špinar, Zdeněk}}
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Karola]]
[[Kategoria:Czechosłowaccy biolodzy]]
[[Kategoria:Czescy paleontolodzy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Čáslaviu]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1916]]
[[Kategoria:Zmarli w 1995]]


text:
# Luiza Cruz
Luiza Cruz (ur. 16 marca 2000) – brazylijska judoczka.
Złota medalistka igrzysk Ameryki Południowej w 2018. Trzecia na MŚ kadetów w 2017 roku.

title: Luiza Cruz

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Luiza Cruz
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = judo
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[16 marca]] [[2000]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    = 167 cm
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|BRA}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Igrzyska Ameryki Południowej]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|1|[[Judo na Igrzyskach Ameryki Południowej 2018|Cochabamba 2018]]|+78 kg}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Luiza Cruz''' (ur. [[16 marca]] [[2000]]) – [[Brazylia|brazylijska]] [[judo]]czka<ref>{{Cytuj | url = https://www.alljudo.net/judoka-76046-cruz-luiza.html| tytuł = Le palmarès du judoka | opublikowany = Alljudo.net | data dostępu = 2 maja 2024| język = fr}}</ref>.

Złota medalistka [[igrzyska Ameryki Południowej|igrzysk Ameryki Południowej]] w [[Igrzyska Ameryki Południowej 2018|2018]]. Trzecia na MŚ kadetów w 2017 roku<ref>{{Cytuj | url= https://www.ijf.org/judoka/36973/results?results_rank_group=all| tytuł= Results| opublikowany= Ijf.org| język=en | data dostępu= 2 maja 2024}}</ref><ref>{{cytuj| url = https://www.judoinside.com/judoka/112322/Luiza_Cruz/judo-matches| tytuł = Judoka | opublikowany = Judoinside.com | data dostępu  = 2 maja 2024|język = en}}</ref><ref>{{cytuj| url = https://www.judoinside.com/judoka/112322/Luiza_Cruz/judo-results| tytuł = Judoka | opublikowany = Judoinside.com | data dostępu  = 2 maja 2024|język = en}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Cruz, Luiza}}
[[Kategoria:Brazylijscy judocy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 2000]]

title: · Luiza Cruz

title: Dorobek medalowy

złoto: Cochabamba 2018 · +78 kg


text:
# Climbach
Climbach – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Grand Est, w departamencie Dolny Ren.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 480 osób, 67 os./km².

title: Climbach

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Climbach
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Climbach
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Climbach-St Philipp und Jakob-24-gje.jpg
 |opis zdjęcia                    = Kościół św. Filipa i Jakuba
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Blason ville fr Climbach (Bas-Rhin).svg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Grand Est
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Dolny Ren]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Wissembourg|Wissembourg]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 67075
 |powierzchnia                    = 7,16 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 480
 |gęstość zaludnienia             = 67 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 67510
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Dolny Ren
 |współrzędne                     = 49°1′N 7°51′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Climbach''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Grand Est]], w departamencie [[Dolny Ren]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 480 osób, 67 os./km².

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Wissembourg}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Dolny Ren]]

title: Climbach

Herb:
Flaga
flaga gminy Climbach↗

Państwo: Francja

Region: Grand Est

Departament: Dolny Ren

Okręg: Wissembourg

• gęstość: 67 os./km²


text:
# Aya RL (niebieska)
Aya RL "niebieska" – drugi album grupy Aya RL, wydany w 1989 roku, nakładem wydawnictwa Tonpress.
Nagrania dokonano w Studio Tonpress KAW. Produkcja nagrań – Igor Czerniawski. Inżynierowie dźwięku – Włodzimierz Kowalczyk, Andrzej Puczyński. Asystent inżyniera dźwięku – Dariusz Gospodarczyk. Foto – Paweł Wroniszewski. Projekt graficzny – Maciej Smogorzewski.

## Lista utworów
źródło:.
Strona A
1. „Sabotaż” (muz. I. Czerniawski, A. Romanowski – sł. P. Kukiz) – 3:48
2. „Słoneczko - piosenka z okładki” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 4:14
3. „Waltera pamięci rapsod żałobny” (muz. I. Czerniawski) – 5:02
4. „Moje on” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 4:46

Strona B
1. „Jak ze szkła i stali” (muz. I. Czerniawski, A. Romanowski – sł. P. Kukiz) – 4:19
2. „Fiji (Where is Fiji?)” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 3:59
3. „Ten człowiek z teczką” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 5:06
4. „Za chlebem” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 4:10
5. „Prinsie serce” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 3:32

## Skład zespołu
źródło:.
- Igor Czerniawski – instrumenty klawiszowe, programowanie, śpiew
- Paweł Kukiz – śpiew, instrumenty klawiszowe
- Adam Romanowski – gitara, śpiew

title: Aya RL (niebieska)

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Aya RL (niebieska)
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Aya RL]]
 |wydany                    = [[1989]]
 |nagrywany                 = [[marzec]] [[1989]]
 |gatunek                   = [[rock]], [[muzyka elektroniczna]]
 |długość                   = 38:56
 |wytwórnia                 = [[Tonpress]], [[Polton]]
 |producent                 = [[Igor Czerniawski]]
 |oceny                     =
 |rok wydania               = 1989
 |poprzedni album           = [[Aya RL (czerwona)]]
 |rok poprzedniego albumu   = 1985
 |następny album            = [[Nomadeus]]
 |rok następnego albumu     = 1994
}}
'''Aya RL "niebieska"''' – drugi [[Album (wydawnictwo muzyczne)|album]] grupy [[Aya RL]], wydany w [[1989 w muzyce|1989]] roku, nakładem wydawnictwa [[Tonpress]]{{r|APR|dada}}.

Nagrania dokonano w Studio Tonpress KAW. Produkcja nagrań – Igor Czerniawski. Inżynierowie dźwięku – [[Włodzimierz Kowalczyk]], [[Andrzej Puczyński]]. Asystent inżyniera dźwięku – Dariusz Gospodarczyk. Foto – Paweł Wroniszewski. Projekt graficzny – Maciej Smogorzewski.

== Lista utworów ==
źródło:{{r|APR}}.

; Strona A
# „Sabotaż” (muz. I. Czerniawski, A. Romanowski – sł. P. Kukiz) – 3:48
# „Słoneczko - piosenka z okładki” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 4:14
# „Waltera pamięci rapsod żałobny” (muz. I. Czerniawski) – 5:02
# „Moje on” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 4:46

; Strona B
# „Jak ze szkła i stali” (muz. I. Czerniawski, A. Romanowski – sł. P. Kukiz) – 4:19
# „Fiji (Where is Fiji?)” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 3:59
# „Ten człowiek z teczką” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 5:06
# „Za chlebem” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 4:10
# „Prinsie serce” (muz. I. Czerniawski – sł. P. Kukiz) – 3:32

== Skład zespołu ==
źródło:{{r|APR|dada}}.

* [[Igor Czerniawski]] – instrumenty klawiszowe, programowanie, śpiew
* [[Paweł Kukiz]] – śpiew, instrumenty klawiszowe
* Adam Romanowski – gitara, śpiew

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="APR">{{APR|płyta|aya-rl-aya-rl-sxt163}}</ref>
<ref name="dada">{{Cytuj stronę | url = http://dada.serpent.pl/aya/dyskografia.html#aya2 | tytuł = Informacja o płycie na stronie dada.serpent.pl | opublikowany = dada.serpent.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20160305053216/http://dada.serpent.pl/aya/dyskografia.html#aya2 | zarchiwizowano = 2016-03-05 | data dostępu = 2009-07-16 }}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{APR|płyta|aya-rl-aya-rl-cdpl010|Aya RL (niebieska) wyd. CD Polton 1990}}
* {{APR|płyta|aya-rl-aya-rl-cdt163|Aya RL (niebieska) wyd. CD Tonpress 2004}}
* {{Discogs|wydania|144531|''Aya RL''}}

[[Kategoria:Albumy Aya RL]]
[[Kategoria:Albumy Poltonu]]
[[Kategoria:Albumy Tonpressu]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 1989]]

title: Aya RL (niebieska)

Nagrywany: marzec 1989

Gatunek: rock, muzyka elektroniczna

Wydawnictwo: Tonpress, Polton

Producent: Igor Czerniawski

Aya RL (czerwona) · (1985): Aya RL (niebieska) · (1989) · Nomadeus · (1994)


text:
# Szkroby
Szkroby (ukr. Шкроби) – wieś na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie kowelskim. W 2001 roku liczyła 251 mieszkańców.
Do 2020 w rejonie starowyżewskim.

title: Szkroby

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Szkroby
 |nazwa oryginalna             = Шкроби
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = UA-07
 |2. jednostka administracyjna = [[Rejon kowelski|kowelski]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 251
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = +380 3346
 |kod pocztowy                 = 44453
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód wołyński
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Szkroby''' ({{w języku|uk|Шкроби}}) – wieś na [[Ukraina|Ukrainie]], w [[obwód wołyński|obwodzie wołyńskim]], w [[Rejon kowelski|rejonie kowelskim]]. W 2001 roku liczyła 251 mieszkańców<ref>[http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/Varvalagg.asp?ma=19A0501%5F07%5F007&ti=19A0501%5F07%5F007%2E+Number+of+actual+population+in+rural+areas%2C+Volynska+oblast+%281%2C2%2C3%2C4%29&path=../Database/Census/01/02/&lang=2&xu=&yp=&nr=1&aggfile(1)=007%5FSTAROVYZHIVSKYI+RAION&prevagg=NN&mapname=&multilang=en&aggdir1= Oficjalna ukraińska baza danych statystycznych]</ref>.

Do 2020 w [[Rejon starowyżewski|rejonie starowyżewskim]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX "Про утворення та ліквідацію районів" |data dostępu = 2023-03-12 |opublikowany = Офіційний вебпортал парламенту України |url = https://zakon.rada.gov.ua/go/807-20 |język = uk}}</ref>.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/717 Skroby w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego]
* {{SgKP|XV_cz.2|643}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Rejon starowyżewski]]
[[Kategoria:Wsie w obwodzie wołyńskim]]
[[Kategoria:Rejon kowelski]]

title: SzkrobyШкроби

Państwo: Ukraina

Obwód: wołyński

Rejon: kowelski


text:
# Ogród Saski w Warszawie
Ogród Saski – park miejski w śródmieściu Warszawy, położony między placem marsz. Józefa Piłsudskiego, placem Żelaznej Bramy, ul. Marszałkowską i ul. Królewską, na Osi Saskiej.
Pierwotnie geometryczny ogród francuski założony w latach 1724–1748 dla króla Augusta II Mocnego według projektu Matthäusa Daniela Pöppelmanna i Zachariasa Longuelune’a przy współpracy (od 1733) Carla Friedricha Pöppelmanna i Johanna Christopha von Naumanna jako ogród pałacu Saskiego. Został zdewastowany w czasie insurekcji kościuszkowskiej (1794), przekomponowany na krajobrazowy ogród angielski w latach 1816–1827 według projektu Jamesa Savage’a. Częściowo zniszczony w czasie powstania warszawskiego, został odtworzony po wojnie.
Jest pierwszym publicznym parkiem miejskim w Warszawie i w Polsce.

## Historia
Ogród Saski został założony na przełomie XVII i XVIII wieku przez króla Augusta II Mocnego, na tzw. Osi Saskiej, jako ogród przypałacowy przy pałacu Saskim w stylu francuskim.
27 maja 1727 został udostępniony przez króla mieszkańcom Warszawy. Był to pierwszy park publiczny w mieście. Dla użytku dworu królewskiego pozostawiono dwa niewielkie ogródki w części przylegającej do pałacu Saskiego.
Ogród szybko zyskał dużą popularność stając się ulubionym miejscem wypoczynku i rozrywki mieszkańców miasta. Mógł korzystać z niego każdy, kto był porządnie ubrany.
W 1748 August III Sas wzniósł tam Opernhaus (operalnię), pierwszy na terenie Polski zbudowany specjalnie w tym celu wolno stojący budynek teatralny. W ogrodzie od XVIII wieku odbywały się występy orkiestry janczarskiej istniejącej na dworze króla Augusta II, która dawała tzw. Koncerty Promenadowe.
W 1797 Ogród Saski został odkupiony od dworu drezdeńskiego przez rząd pruski i przekazany miastu.
W 1847 w ogrodzie wybudowano zaprojektowany przez Henryka Marconiego Instytut Wód Mineralnych. Pijalnia wód utrwaliła rolę Ogrodu Saskiego jako salonu Warszawy.
16 czerwca 1855 uruchomiono pierwszy warszawski wodociąg miejski, prowadzący wodę z Wisły przez stację pomp przy ul. Karowej, zbudowany według projektu Henryka Marconiego. Wzniesiony w Ogrodzie Saskim wodozbiór, o kształcie wzorowanym na rzymskiej świątyni Westy w Tivoli pod Rzymem, pełnił funkcję wieży ciśnień. Wodę ze zbiornika rozprowadzano do 16 zdrojów oraz 4 fontann w różnych częściach miasta, z najbardziej efektowną w samym Ogrodzie Saskim, zachowaną do dziś.
W czerwcu 1862 oficer armii rosyjskiej Andrij Potebnia dokonał w Ogrodzie Saskim nieudanego zamachu na namiestnika Królestwa Polskiego Aleksandra Lüdersa.
W XIX wieku zamieniony został w park w stylu angielskim. Do ogrodzonego obiektu nie były wpuszczane osoby niechlujnie ubrane lub nietrzeźwe, Żydzi w tradycyjnych strojach, a także dzieci do lat 14 bez opieki. Przy każdej bramie ogrodu stał policjant. W 1870 roku zbudowano tam drewniany budynek Teatru Letniego. W 1899 Warszawskie Towarzystwo Higieniczne otworzyło w Ogrodzie Saskim jeden z pierwszych w mieście placów zabaw dla dzieci, ufundowany przez Wilhelma Raua. Pomiędzy 31 marca a 2 kwietnia 1902 roku pierwsza polska wytwórnia filmowa Towarzystwo Udziałowe Pleograf założona przez wynalazcę Kazimierza Prószyńskiego organizowała w budynku teatru pionierskie pokazy polskich filmów dokumentujących życie codzienne w Warszawie.
W 1935 przez zachodnią część parku przebito do placu Żelaznej Bramy i ul. Żabiej ulicę Marszałkowską. Projekt przebicia tej ulicy do placu Bankowego dokończyli Niemcy podczas okupacji, wykorzystując zniszczenia w czasie obrony Warszawy w 1939, w tym zwłaszcza zniszczenie i rozbiórkę oficyn pałacu Błękitnego.
Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 spłonął trafiony bombą budynek Teatru Letniego. W wyniku pożarów ucierpiał także park. W okresie okupacji niemieckiej Ogrodowi Saskiemu nadano niemiecką nazwę Sächsischengarten. 4 maja 1942 został on zamknięty dla ludności polskiej.
W kwietniu 1945 oczyszczony z min park przekazano do użytku mieszkańców.
Drzewostan częściowo przetrwał wojnę, jednak wiele cennych starych drzew zostało uszkodzonych. Największą ich grupę stanowią kasztanowce. Rosną tam także m.in. topole czarne, wiązy, lipy drobnolistne, glediczje trójcierniowe, miłorzęby japońskie i klony pospolite.
W 1947 w parku wzniesiono murowany barak z przeznaczeniem na szkołę, który został rozebrany w latach 50. Przed 1950 usunięto otaczające park ogrodzenie. Został on także powiększony dzięki przyłączeniu do niego ogrodu Zamoyskich (od strony ul. Senatorskiej) oraz ogrodu Ministerstwa Spraw Zagranicznych (od strony ul. Wierzbowej).
W 2023 spółka Pałac Saski poinformowała, że z planową inwestycją w zakresie odbudowy pałacu Saskiego, pałacu Brühla oraz kamienic przy ulicy Królewskiej w Warszawie koliduje ok. 150 drzew rosnących we wschodniej części Ogrodu Saskiego, głównie lip i dębów. Do wycięcia przeznaczono 60 drzew, a 90 do przesadzenia w inne miejsca.

## Najważniejsze obiekty
- 21 barokowych rzeźb muz i cnót (Jan Jerzy Plersch)
- Empirowa fontanna autorstwa Henryka Marconiego z 1855
- Wodozbiór w kształcie rotundy, wzorowany na świątyni Westy w Tivoli (Henryk Marconi)
- Staw w Ogrodzie Saskim
- Zegar słoneczny (Jakub Pik, A. Sikorski, 1863)
- Grób Nieznanego Żołnierza
- Pałac Błękitny
- Płyta upamiętniająca powitanie wojsk polskich przez Józefa Piłsudskiego w 1921 (1938, kopia płyty odsłonięta w 1995)[29]
- Pomnik Marii Konopnickiej
- Kamień pamiątkowy ustawiony w 1927 w dwusetną rocznicę oddania Ogrodu do użytku publicznego[30]
- Płyta upamiętniająca 6 mln Polaków, w tym 800 tys. mieszkańców Warszawy, poległych w II wojnie światowej (odsłonięta 7 maja 1965)[31]
- Tablica pamiątkowa Tchorka (przy pałacu Błękitnym)

### Obiekty nieistniejące lub przeniesione w inne miejsce
- Wielki Salon
- Pałac Saski
- Teatr Letni
- Oranżeria
- Żelazna Brama
- Pomnik Stefana Starzyńskiego

title: Ogród Saski w Warszawie

wikitext:
{{Inne znaczenia|parku w Warszawie|[[Ogród Saski w Lublinie]]}}
{{Park infobox
 |nazwa          = Ogród Saski w Warszawie
 |zabytek        = 512/1 z 1 lipca 1965
 |zdjęcie        = Warszawa-Ogród Saski fontanna.jpg
 |opis zdjęcia   = Ogród Saski, główna aleja z fontanną (2008)
 |alt zdjęcia    =
 |państwo        = PL-MZ
 |miejscowość    = [[Warszawa]]
 |dzielnica      = [[Śródmieście (Warszawa)|Śródmieście]]
 |adres          =
 |powierzchnia   = 15,5
 |data założenia = 1724–1748
 |projektant     = [[Matthäus Daniel Pöppelmann]]
[[Zacharias Longuelune]]
[[Carl Friedrich Pöppelmann]]
[[Johann Christoph von Naumann]]
[[James Savage (architekt)|James Savage]]
 |kod mapy       = Warszawa
 |współrzędne    = 52°14′25″N 21°00′30″E
 |commons        = Category:Ogród Saski
 |www            = https://eko.um.warszawa.pl/-/ogrod-saski?redirect=%2Fparki
}}
{{Galeria
|Nazwa            = Ogród Saski
|wielkość         = 240
|Plik:Saxonian Garden Warsaw.jpg|Staw i Wodozbiór w Ogrodzie Saskim, ok. 1900
|Plik:Reservoir Warsaw.jpg|Staw i Wodozbiór współcześnie
|Plik:Żelazna Brama.jpg|Żelazna Brama
|Plik:Teatr Letni w Ogrodzie Saskim.jpg|Teatr Letni
|Plik:Oranżeria w Ogrodzie Saskim 1908.jpg|Oranżeria
|Plik:Instytut wód Mineralnych w Ogrodzie Saskim.jpg|Instytut Wód Mineralnych
|Plik:Kamień pamiątkowy Ogród Saski 1927.JPG|Kamień upamiętniający dwóchsetlecie udostępnienia Ogrodu Saskiego do użytku publicznego
|Plik:Warszawa, Ogród Saski SDC11485.JPG|Fontanna
|Plik:Konopnicka Ogrod Saski.jpg|Pomnik Marii Konopnickiej
|Plik:Płyta pamiątkowa 1939-1945 Ogród Saski.JPG|Płyta upamiętniająca Polaków, którzy zginęli w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]]
|File:Grob Nieznanego Zołnierza w Warszawie 2010 (2).JPG|Grób Nieznanego Żołnierza
|File:Zegar słoneczny w Ogrodzie Saskim 2019.jpg|[[Zegar słoneczny w Ogrodzie Saskim|Zegar słoneczny]]
|File:Ogrod Saski Medycyna.jpg|Alegoria Medycyny
|File:Warszawa. Ogród Saski, rzeźba Astronomia Jana Jerzego Plerscha (Aw58).JPG|Alegoria Astronomii
|Plik:Artur Grottger, W Saskim Ogrodzie.jpg|[[Artur Grottger]], ''W Saskim Ogrodzie'', 1863
}}
'''Ogród Saski''' – [[park miejski]] w [[Śródmieście (Warszawa)|śródmieściu]] [[Warszawa|Warszawy]], położony między [[plac marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie|placem marsz. Józefa Piłsudskiego]], [[Plac Żelaznej Bramy|placem Żelaznej Bramy]], [[Ulica Marszałkowska w Warszawie|ul. Marszałkowską]] i [[ulica Królewska w Warszawie|ul. Królewską]], na [[Oś Saska|Osi Saskiej]].

Pierwotnie geometryczny [[ogród francuski]] założony w latach 1724–1748 dla króla [[August II Mocny|Augusta II Mocnego]] według projektu [[Matthäus Daniel Pöppelmann|Matthäusa Daniela Pöppelmanna]] i [[Zacharias Longuelune|Zachariasa Longuelune’a]] przy współpracy (od 1733) [[Carl Friedrich Pöppelmann|Carla Friedricha Pöppelmanna]] i [[Johann Christoph von Naumann|Johanna Christopha von Naumanna]] jako ogród [[pałac Saski w Warszawie|pałacu Saskiego]]. Został zdewastowany w czasie [[insurekcja kościuszkowska|insurekcji kościuszkowskiej]] (1794), przekomponowany na krajobrazowy [[ogród angielski]] w latach 1816–1827 według projektu [[James Savage (architekt)|Jamesa Savage’a]]. Częściowo zniszczony w czasie [[powstanie warszawskie|powstania warszawskiego]], został odtworzony po wojnie.

Jest pierwszym publicznym parkiem miejskim w Warszawie<ref name="Pierwsze" /> i w Polsce<ref name="Charazińska44">{{Cytuj książkę |nazwisko = Charazińska |imię = Elżbieta |tytuł = Ogród Saski |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce = Warszawa |data = 1979 |strony = 44 |isbn = 83-01-00061-9}}</ref>.

== Historia ==
Ogród Saski został założony na przełomie [[XVII wiek|XVII]] i [[XVIII wiek]]u przez króla [[August II Mocny|Augusta II Mocnego]], na tzw. [[Oś Saska|Osi Saskiej]], jako ogród przypałacowy przy [[Pałac Saski w Warszawie|pałacu Saskim]] w stylu [[ogród francuski|francuskim]].

27 maja 1727 został udostępniony przez króla mieszkańcom Warszawy<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku) | wydawca = Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 55 | isbn = 978-83-928349-8-4}}</ref>. Był to pierwszy park publiczny w mieście<ref name="Pierwsze" />. Dla użytku dworu królewskiego pozostawiono dwa niewielkie ogródki w części przylegającej do pałacu Saskiego<ref name="Charazińska44" />.

Ogród szybko zyskał dużą popularność stając się ulubionym miejscem wypoczynku i rozrywki mieszkańców miasta<ref name="Berdecka52" />. Mógł korzystać z niego każdy, kto był porządnie ubrany<ref name="Berdecka52">{{Cytuj książkę |nazwisko = Berdecka |imię = Anna |tytuł = Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce = Warszawa |data = 1969 |strony = 52 |nazwisko2 = Turnau |imię2 = Irena}}</ref>.

W 1748 [[August III Sas]] wzniósł tam [[Operalnia|Opernhaus (operalnię)]], pierwszy na terenie [[Polska|Polski]] zbudowany specjalnie w tym celu wolno stojący budynek teatralny<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Charazińska |imię = Elżbieta |tytuł = Ogród Saski |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce = Warszawa |data = 1979 |strony = 38 |isbn = 83-01-00061-9}}</ref>. W ogrodzie od XVIII wieku odbywały się występy orkiestry janczarskiej istniejącej na dworze króla Augusta II, która dawała tzw. ''Koncerty Promenadowe''<ref>[http://wiadomosci.onet.pl/tradycyjne-koncerty-promenadowe-w-ogrodzie-saskim/vl2z1 „Tradycyjne Koncerty Promenadowe w Ogrodzie Saskim” Onet.pl].</ref>.

W 1797 Ogród Saski został odkupiony od dworu drezdeńskiego przez rząd pruski i przekazany miastu<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku) | wydawca = Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 56 | isbn = 978-83-928349-8-4}}</ref>.

W 1847 w ogrodzie wybudowano zaprojektowany przez [[Henryk Marconi|Henryka Marconiego]] [[Instytut Wód Mineralnych w Ogrodzie Saskim|Instytut Wód Mineralnych]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Fijałkowski | imię = Wojciech | tytuł = Szlakiem warszawskich rezydencji i siedzib królewskich | wydawca = Wydawnictwa PTTK „Kraj” | miejsce = Warszawa | data = 1990 | strony = 72−73 | isbn = 83-7005-191-X}}</ref>. Pijalnia wód utrwaliła rolę Ogrodu Saskiego jako salonu Warszawy<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Gieysztor |imię = Aleksander |tytuł = Warszawa. Jej dzieje i kultura |wydawca = [[Wydawnictwo Arkady|Arkady]] |miejsce = Warszawa |data = 1980 |strony = 295 |isbn = 83-213-2958-6 |nazwisko2 = Durko |imię2 = Janusz}}</ref>.

16 czerwca 1855 uruchomiono pierwszy warszawski wodociąg miejski, prowadzący wodę z Wisły przez stację pomp przy ul. Karowej, zbudowany według projektu [[Henryk Marconi|Henryka Marconiego]]. Wzniesiony w Ogrodzie Saskim [[wodozbiór (budowla)|wodozbiór]], o kształcie wzorowanym na rzymskiej [[Świątynia Westy (Tivoli)|świątyni Westy w Tivoli]] pod [[Rzym]]em, pełnił funkcję wieży ciśnień. Wodę ze zbiornika rozprowadzano do 16 zdrojów oraz 4 fontann w różnych częściach miasta, z najbardziej efektowną w samym Ogrodzie Saskim, [[Fontanna w Ogrodzie Saskim|zachowaną do dziś]]<ref>{{Cytuj stronę |url = http://ekartkazwarszawy.pl/kartka/pierwszy-warszawski-wodociag/ |tytuł = Pierwszy warszawski wodociąg |nazwisko = |imię = |autor = |autor link = |data = |rok = |opublikowany = E-kartka z Warszawy |język = |archiwum = |zarchiwizowano = |data dostępu = 2018-06-28}}</ref>.

W czerwcu 1862 oficer armii rosyjskiej [[Andrij Potebnia]] dokonał w Ogrodzie Saskim nieudanego zamachu na [[Namiestnik (Królestwo Polskie)|namiestnika Królestwa Polskiego]] [[Aleksandr Lüders|Aleksandra Lüdersa]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Charazińska |imię = Elżbieta |tytuł = Ogród Saski |wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN|Państwowe Wydawnictwo Naukowe]] |miejsce = Warszawa |data = 1979 |strony = 100 |isbn = 83-01-00061-9}}</ref>.

W [[XIX wiek]]u zamieniony został w park w [[Ogród angielski|stylu angielskim]]. Do ogrodzonego obiektu nie były wpuszczane osoby niechlujnie ubrane lub nietrzeźwe<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Podhorska-Okołów |imię = Stefania |tytuł = Warszawa mego dzieciństwa |wydawca = Wydawnictwo Czytelnik |miejsce = Warszawa |data = 1955 |strony = 143}}</ref>, Żydzi w tradycyjnych strojach, a także dzieci do lat 14 bez opieki<ref name="Galewski26">{{Cytuj książkę |nazwisko = Galewski |imię = Józef |tytuł = Warszawa zapamiętana |wydawca = [[Państwowy Instytut Wydawniczy]] |miejsce = Warszawa |data = 1961 |strony = 26 |nazwisko2 = Grzeniewski |imię2 = Ludwik B.}}</ref>. Przy każdej bramie ogrodu stał policjant<ref name="Galewski26" />. W 1870 roku zbudowano tam drewniany budynek [[Teatr Letni w Warszawie|Teatru Letniego]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Król-Kaczorowska |imię = Barbara |tytuł = Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975 |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce = Warszawa |data = 1986 |strony = 118 |isbn = 83-06-01183-X}}</ref>. W 1899 Warszawskie Towarzystwo Higieniczne otworzyło w Ogrodzie Saskim jeden z pierwszych w mieście placów zabaw dla dzieci, ufundowany przez [[Wilhelm Rau|Wilhelma Raua]]<ref name="Pierwsze">{{cytuj książkę |nazwisko = Klekot (red.) |imię = Ewa |tytuł = Dane warszawskie |wydawca = Muzeum Warszawy |miejsce = Warszawa |strony = Tab. ''Pierwsze razy'' |isbn = 978-83-65777-55-3}}</ref>. Pomiędzy 31 marca a 2 kwietnia 1902 roku pierwsza polska wytwórnia filmowa [[Towarzystwo Udziałowe Pleograf]] założona przez wynalazcę [[Kazimierz Prószyński|Kazimierza Prószyński]]ego{{r|Jewsiewicki}} organizowała w budynku teatru pionierskie pokazy polskich filmów dokumentujących życie codzienne w Warszawie{{r|Jewsiewicki}}.

W 1935 przez zachodnią część parku przebito do [[Plac Żelaznej Bramy|placu Żelaznej Bramy]] i ul. Żabiej [[Ulica Marszałkowska w Warszawie|ulicę Marszałkowską]]<ref name="Łoza58">{{Cytuj książkę |nazwisko = Łoza |imię = Stanisław |autor link=Stanisław Łoza|tytuł = Szkice warszawskie |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce = Warszawa |data = 1958 |strony = 58}}</ref>. Projekt przebicia tej ulicy do placu Bankowego dokończyli Niemcy podczas [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji]], wykorzystując zniszczenia w czasie [[Obrona Warszawy (1939)|obrony Warszawy w 1939]], w tym zwłaszcza zniszczenie i rozbiórkę oficyn [[Pałac Błękitny w Warszawie|pałacu Błękitnego]]<ref name="Łoza58" /><ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Zieliński |imię = Jarosław |autor link=Jarosław Zieliński (historyk)|tytuł = Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 10. Mackiewicza-Mazowiecka |wydawca = Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami |miejsce = Warszawa |data = 2004 |strony = 171 |isbn = 83-88372-28-9}}</ref>.

Podczas [[Obrona Warszawy (1939)|obrony Warszawy]] we wrześniu 1939 spłonął trafiony bombą budynek Teatru Letniego<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Król-Kaczorowska |imię = Barbara |tytuł = Teatry Warszawy. Budynki i sale w latach 1748–1975 |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce = Warszawa |data = 1986 |strony = 126 |isbn = 83-06-01183-X}}</ref>. W wyniku pożarów ucierpiał także park<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Drozdowski |imię = Marian Marek |tytuł = Alarm dla Warszawy. Ludność cywilna w obronie stolicy we wrześniu 1939 r |wydawca = Wiedza Powszechna |miejsce = Warszawa |data = 1969 |strony = 214}}</ref>. W okresie [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji niemieckiej]] Ogrodowi Saskiemu nadano [[Język niemiecki|niemiecką]] nazwę ''Sächsischengarten''<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Szarota |imię = Tomasz |tytuł = Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne |wydawca = Czytelnik |miejsce = Warszawa |data = 2010 |strony = 49 |isbn = 978-83-07-03239-9}}</ref>. 4 maja 1942 został on [[Nur für Deutsche|zamknięty dla ludności polskiej]]<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Szarota |imię = Tomasz |tytuł = Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Studium historyczne |wydawca = Czytelnik |miejsce = Warszawa |data = 2010 |strony = 38 |isbn = 978-83-07-03239-9}}</ref>.

W kwietniu 1945 oczyszczony z min park przekazano do użytku mieszkańców<ref>{{Cytuj pismo | tytuł = Kronika wydarzeń w Warszawie 1945−1958 | czasopismo = Warszawskie kalendarz ilustrowany 1959 | wydawca = Wydawnictwo Tygodnika Ilustrowanego „Stolica” | strony = 25 | data = 1958}}</ref>.

Drzewostan częściowo przetrwał wojnę, jednak wiele cennych starych drzew zostało uszkodzonych<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Łaszek |imię = Czesław |tytuł = Przyroda Warszawy |wydawca = Krajowa Agencja Wydawnicza |miejsce = Warszawa |data = 1980 |strony = 13–14}}</ref>. Największą ich grupę stanowią kasztanowce<ref name="Łaszek">{{Cytuj książkę |nazwisko = Łaszek |imię = Czesław |tytuł = Przyroda Warszawy |wydawca = Krajowa Agencja Wydawnicza |miejsce = Warszawa |data = 1980 |strony = 14}}</ref>. Rosną tam także m.in. [[Topola czarna|topole czarne]], [[wiąz]]y, [[Lipa drobnolistna|lipy drobnolistne]], [[Glediczja trójcierniowa|glediczje trójcierniowe]], [[Miłorząb dwuklapowy|miłorzęby japońskie]] i [[Klon zwyczajny|klony pospolite]]<ref name="Łaszek" />.

W 1947 w parku wzniesiono murowany barak z przeznaczeniem na szkołę, który został rozebrany w latach 50<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Jastrzębski | imię = Jakub | tytuł = Tymczasowe oblicze ogrodu Saskiego | czasopismo = Skarpa Warszawska | strony = 24−25 | data = maj 2023}}</ref>. Przed 1950 usunięto otaczające park ogrodzenie<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Charazińska |imię = Elżbieta |tytuł = Ogród Saski |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce = Warszawa |data = 1979 |strony = 163 |isbn = 83-01-00061-9}}</ref>. Został on także powiększony dzięki przyłączeniu do niego ogrodu Zamoyskich (od strony ul. Senatorskiej) oraz ogrodu [[Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Polska)|Ministerstwa Spraw Zagranicznych]] (od strony ul. Wierzbowej)<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Gajewski |imię = Marian |tytuł = Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny |wydawca = Państwowy Instytut Wydawniczy |miejsce = Warszawa |data = 1979 |strony = 346 |isbn = 83-06-00089-7}}</ref>.

W 2023 [[Pałac Saski (przedsiębiorstwo)|spółka Pałac Saski]] poinformowała, że z planową inwestycją w zakresie odbudowy pałacu Saskiego, pałacu Brühla oraz kamienic przy ulicy Królewskiej w Warszawie koliduje ok. 150 drzew rosnących we wschodniej części Ogrodu Saskiego, głównie lip i dębów<ref name="Urzykowski4">{{Cytuj pismo | nazwisko = Urzykowski | imię = Tomasz | tytuł = Ropucha zatrzyma odbudowę Pałacu Saskiego? | czasopismo = Gazeta Stołeczna | strony = 4 | data = 12 grudnia 2023}}</ref>. Do wycięcia przeznaczono 60 drzew, a 90 do przesadzenia w inne miejsca<ref name="Urzykowski4"/>.

== Najważniejsze obiekty ==
* 21 [[barok]]owych rzeźb [[Muzy|muz]] i cnót ([[Jan Jerzy Plersch]])
* [[Fontanna w Ogrodzie Saskim|Empirowa fontanna]] autorstwa [[Henryk Marconi|Henryka Marconiego]] z 1855
* Wodozbiór w kształcie rotundy, wzorowany na [[Świątynia Westy (Tivoli)|świątyni Westy w Tivoli]] ([[Henryk Marconi]])
* [[Staw w Ogrodzie Saskim]]
* [[Zegar słoneczny w Ogrodzie Saskim|Zegar słoneczny]] ([[Jakub Pik]], A. Sikorski, [[1863]])
* [[Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie|Grób Nieznanego Żołnierza]]
* [[Pałac Błękitny w Warszawie|Pałac Błękitny]]
* Płyta upamiętniająca powitanie wojsk polskich przez Józefa Piłsudskiego w 1921 (1938, kopia płyty odsłonięta w 1995)<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Ciepłowski |imię = Stanisław |tytuł = Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w |wydawca = Argraf |miejsce = Warszawa |data = 2004 |strony = 211 |isbn = 83-912463-4-5}}</ref>
* [[Pomnik Marii Konopnickiej w Warszawie|Pomnik Marii Konopnickiej]]
* Kamień pamiątkowy ustawiony w 1927 w dwusetną rocznicę oddania Ogrodu do użytku publicznego<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Ciepłowski |imię = Stanisław |tytuł = Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w |wydawca = Argraf |miejsce = Warszawa |data = 2004 |strony = 210 |isbn = 83-912463-4-5}}</ref>
* Płyta upamiętniająca 6 mln Polaków, w tym 800 tys. mieszkańców Warszawy, poległych w [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] (odsłonięta 7 maja 1965)<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Ciepłowski |imię = Stanisław |tytuł = Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w |wydawca = Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce = Warszawa |data = 1987 |strony = 164 |isbn = 83-01-06109-X}}</ref>
* [[Tablice pamiątkowe Tchorka w Warszawie|Tablica pamiątkowa Tchorka]] (przy pałacu Błękitnym)

=== Obiekty nieistniejące lub przeniesione w inne miejsce ===
* [[Wielki Salon w Warszawie|Wielki Salon]]
* [[Pałac Saski w Warszawie|Pałac Saski]]
* [[Teatr Letni w Warszawie|Teatr Letni]]
* Oranżeria
* [[Żelazna Brama w Warszawie|Żelazna Brama]]
* [[Pomnik Stefana Starzyńskiego w Warszawie (ul. Saska)|Pomnik Stefana Starzyńskiego]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="Jewsiewicki">{{Cytuj książkę |autor = Władysław Jewsiewicki |tytuł = Kazimierz Prószyński |strony = 33–38 |miejsce = Warszawa |wydawca = [[Wydawnictwo Interpress|Interpress]] |data = 1974 |isbn =}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://eko.um.warszawa.pl/-/ogrod-saski?redirect=%2Fparkii Ogród Saski na stronach Urzędu m.st. Warszawy]
* [http://www.sztuka.net/palio/html.run?_Instance=sztuka&_PageID=853&newsId=5560&callingPageId=852&_cms=newser&_CheckSum=-1723245467 Ogród Saski na portalu sztuka.net]
* [https://polska-org.pl/7190199,Warszawa,Ogrod_Saski.html Ogród Saski] na portalu polska-org.pl
* [https://polona.pl/search/?filters=keyword:%22Ogr%C3%B3d_Saski_(Warszawa)%22,public:1,hasTextContent:0 Archiwalne widoki Ogrodu Saskiego] w bibliotece [[Polona]]

{{SORTUJ:Saski, Ogród}}
[[Kategoria:Ogród Saski w Warszawie| ]]
[[Kategoria:Pomniki historii]]

title: Ogród Saski w Warszawie

Województwo: mazowieckie

Miejscowość: Warszawa

Dzielnica: Śródmieście

Projektant: Matthäus Daniel Pöppelmann · Zacharias Longuelune · Carl Friedrich Pöppelmann · Johann Christoph von Naumann · James Savage


text:
# Saint-Branchs
Saint-Branchs – miejscowość i gmina we Francji, w Regionie Centralnym, w departamencie Indre i Loara.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 2103 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 41 osób/km² (wśród 1842 gmin Regionu Centralnego Saint-Branchs plasuje się na 176. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 73.).

title: Saint-Branchs

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Saint-Branchs
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Saint-Branchs
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Region Centralny-Dolina Loary
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Indre i Loara]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Tours|Tours]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 37211
 |powierzchnia                    = 51,29 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 2103
 |gęstość zaludnienia             = 41 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 37320
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Indre i Loara
 |współrzędne                     = 47°14′N 0°46′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Saint-Branchs''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w [[Region Centralny-Dolina Loary|Regionie Centralnym]], w departamencie [[Indre i Loara]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 2103 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 41 osób/km² (wśród 1842 gmin Regionu Centralnego Saint-Branchs plasuje się na 176. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 73.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Tours}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Indre i Loara]]

title: Saint-Branchs

Region: Region Centralny-Dolina Loary

Departament: Indre i Loara

Okręg: Tours

• gęstość: 41 os./km²


text:
# Siegfried Warwel
Siegfried Warwel (ur. 16 sierpnia 1939 w Braniewie, zm. 28 marca 2021 w Akwizgranie) – niemiecki chemik, doktor habilitowany, w latach 1982–1993 profesor Politechniki w Akwizgranie.

## Życiorys
Urodził się w Braniewie w Prusach Wschodnich. Studiował chemię. Uzyskał stopień doktora nauk ścisłych (Dr. rer. nat.). Habilitował się z dziedziny chemii technicznej. 18 czerwca 1975 został wykładowcą chemii technicznej i petrochemii. Od 1 marca 1979 wykładał jako nieetatowy profesor, w 1982 mianowany profesorem uczelni i na tym stanowisku wykładał do 30 września 1993. Od 1993 roku kierował Instytutem Badań Lipidów BAGKF w Detmold i Münster. W 1999 roku został dyrektorem Federalnego Instytutu Badawczego.
Obszar jego zainteresowań badawczych obejmował katalizę, chemię tłuszczów i surowce odnawialne. W 2004 przeszedł na emeryturę.
Zmarł 28 marca 2021 w Akwizgranie, w wieku 81 lat.

title: Siegfried Warwel

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Siegfried Warwel
 |grafika                   =
 |stopień lub tytuł naukowy = dr hab. chemii technicznej
 |specjalność               =
 |almamater                 =
 |aktywność zawodowa        =
 |data urodzenia            = [[16 sierpnia]] [[1939]]
 |miejsce urodzenia         = [[Braniewo]]
 |doktorat data             =
 |opis grafiki              =
 |commons                   =
 |habilitacja data          =
 |data śmierci              = [[28 marca]] [[2021]]
 |miejsce śmierci           = [[Akwizgran]]
}}
'''Siegfried Warwel''' (ur. [[16 sierpnia]] [[1939]] w [[Braniewo|Braniewie]], zm. [[28 marca]] [[2021]] w [[Akwizgran]]ie) – niemiecki chemik, doktor habilitowany, w latach 1982–1993 profesor [[RWTH Aachen|Politechniki w Akwizgranie]].

== Życiorys ==
Urodził się w [[Braniewo|Braniewie]]<ref name=":1" /> w [[Prusy Wschodnie|Prusach Wschodnich]]. Studiował chemię. Uzyskał stopień doktora nauk ścisłych (''Dr. rer. nat.''). Habilitował się z dziedziny chemii technicznej<ref name=":0">[https://www.ugb.de/bewegung-sport/xenical-simplesse-co-alles-fuer-schlanke-linie/druckansicht.pdf UGB – Forum 4/02, Xenical, Simplesse & Co. ''Alles für die schlanke Linie''].</ref>. 18 czerwca 1975 został wykładowcą chemii technicznej i petrochemii. Od 1 marca 1979 wykładał jako nieetatowy profesor, w 1982 mianowany profesorem uczelni i na tym stanowisku wykładał do 30 września 1993<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Quelle: Alma Mater Aquensis, Sonderband 1870-1995, S. 71ff. |data = 2024 |data dostępu = 2024-09-26 |opublikowany = Hochschularchiv der RWTH Aachen |url = https://www.archiv.rwth-aachen.de/bestaende/quellenkunde/auflistung-der-rwth-rektoren/quelle-alma-mater-aquensis-sonderband-1870-1995-s-71ff/ |język = de}}</ref>. Od 1993 roku kierował Instytutem Badań Lipidów BAGKF w [[Detmold]] i [[Münster]]. W 1999 roku został dyrektorem Federalnego Instytutu Badawczego<ref name=":0" />.

Obszar jego zainteresowań badawczych obejmował katalizę, chemię tłuszczów i [[surowce odnawialne]]. W 2004 przeszedł na emeryturę<ref>[http://www.abiosus.org/docs/1.0_FortbildungsveranstaltungFetteOele2006.pdf abiosus e.V. Gemeinnütziger Verein zur Förderung der Forschung über nachwachsende Rohstoffe Nachwachsende Rohstoffe: Neue Synthesen mit Ölen und Fetten].</ref>.

Zmarł 28 marca 2021 w Akwizgranie, w wieku 81 lat<ref>[https://www.gdch.de/fileadmin/downloads/Netzwerk_und_Strukturen/Fachgruppen/Chemie_des_Waschens/2022-10-26_PRAES_MV_FG_CdW.pdf GDCh-Fachgruppe Chemie des Waschens Mitgliederversammlung 2022 www.gdch.de/waschen 26. Oktober 2022 Berlin].</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = BTB Aachen – Vereinsneuigkeiten |data dostępu = 2024-09-26 |opublikowany = www.btb-aachen.de |url = https://www.btb-aachen.de/btb/btb_btb_news_2021-2022.html |język = de}}</ref><ref>[https://www.aachen-gedenkt.de/traueranzeige/siegfried-warwel Traueranzeige, [w:] Aachener Zeitung, Siegfried Warwel, opublikowano 10.04.2021].</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Warwel, Siegfried}}
[[Kategoria:Wykładowcy RWTH Aachen]]
[[Kategoria:Niemieccy chemicy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1939]]
[[Kategoria:Zmarli w 2021]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Braniewie]]

title: Siegfried Warwel

Data i miejsce urodzenia: 16 sierpnia 1939 · Braniewo

Data i miejsce śmierci: 28 marca 2021 · Akwizgran