text:
# FC Porto
Futebol Clube do Porto (wym. [futɨˈbɔɫ ˈklub(ɨ) du ˈpoɾtu]) – portugalski klub sportowy (szczególną rolę odgrywa sekcja piłki nożnej), grający obecnie w Primeira Liga i mający siedzibę w Porto.
FC Porto jest odznaczone m.in. Orderem Infanta Henryka i Orderem Zasługi.
Klub został założony w 1893 roku, a od 1934 nieprzerwanie od powstania ligi występuje w najwyższej klasie rozgrywkowej w Portugalii. Domowe mecze rozgrywa na Estádio do Dragão (Stadion Smoka), który może pomieścić niespełna 51 tys. widzów.
Zespół Porto należy do najbardziej utytułowanych w Portugalii. Trzydzieści dwa razy wywalczył Mistrzostwo Portugalii, dziewiętnaście razy zdobywał Puchar Portugalii i siedemnaście razy zdobywał Superpuchar Portugalii. Osiągał także sukcesy w europejskich i światowych pucharach. Choć był do 1987 jedynym klubem z portugalskiej "wielkiej trójki" (SLB, SCP,FCP), bez trofeum międzynarodowego. W 1984 Porto przegrało finał Pucharu Zdobywców Pucharów  z Juventusem Turyn, w którego składzie grał Zbigniew Boniek. Porto wygrało PEMK/Ligę Mistrzów w 1987 i 2004 roku, dwukrotnie zdobyło Puchar UEFA w 2003, oraz po zmianie nazwy zawodów Ligę Europa 2011, jako jedyny zespół portugalski. Klub piłkarski Porto jest także jedynym portugalskim zespołem, który dwukrotnie zdobył Puchar Interkontynentalny w piłce nożnej 1987, 2004. Drużyna zdobyła także w 1987 Superpuchar UEFA. W tabeli wszech czasów ligi portugalskiej Porto zajmuje 2. miejsce za Benfiką. Jednak Porto jest najbardziej utytułowanym klubem pucharowym UEFA i FIFA w Portugalii oraz jednym z nielicznych na świecie, którzy zdobyli Puchar Europy, Superpuchar UEFA, Puchar Interkontynentalny w jednym sezonie.

## Historia

### Założenie Porto i początki
Klub powstał 28 września 1893 roku, a jego założycielem był Antonio Nicolau de Almeida, handlarz winem, który z piłką nożną zetknął się po raz pierwszy podczas swoich podróży po Anglii. W 1906 opiekę nad FC Porto obejmuje José Monteiro da Costa – od tej chwili jest to nie tylko klub piłkarski, ale trenuje również tenisistów, lekkoatletów, bokserów oraz pływaków. Pierwsze boisko klubowe nosiło nazwę „Campo da Rainha” (boisko Królowej). 7 lutego 1907 roku odbyło się spotkanie zarządu, na którym José Monteiro da Costa oficjalnie został mianowany na prezydenta FC Porto. Siedziba klubu mieściła się na Rua da Rainha. W marcu 1933 roku przeniesiona została na Praça do Municipio. Pierwsze logo klubu miało postać granatowej piłki z białymi liniami i napisem FCP. Wybrane kolory miały symbolizować czystość, spokój i siłę woli. Dwadzieścia lat później dodano do niego symbol miasta Porto.

### Świetlane Lata
W ciągu następnych lat Porto zaczęło odnosić sukcesy stając jednym z najważniejszych klubów w Portugalii (obok takich jak SL Benfica i Sporting CP). W latach 1922–1938 czterokrotnie zdobyło Mistrzostwo Portugalii oraz wygrało rozgrywki ligowe w sezonie 1934/35.

### Lata bez mistrzostw
Zwycięstwo w 1948 roku nad Arsenalem 3:2 rozjaśniło okres niepowodzeń (po zwycięstwach w rozgrywkach ligowych w sezonach 1938/39 i 1939/40 Porto nie zdobyło żadnego tytułu aż do 1956 roku). 4 grudnia 1949 położono kamień węgielny pod nowy stadion. Uroczyste otwarcie „Estádio das Antas” odbyło się 28 maja 1952 roku.

### Powrót na fotel mistrza Portugalii
Rok 1956 był rokiem przełomowym dla Porto. Po 16 latach niepowodzeń drużyna zajęła pierwsze miejsce w „Campeonato da 1ª Divisão” oraz zdobyła Puchar Portugalii. Po raz pierwszy wzięła też udział w rozgrywkach UEFA, mierząc swoje siły z Athletic Bilbao. Następny sukces odniesiony został w sezonach: 1957/58 (Puchar Portugalii) oraz 1958/59 (zwycięstwo w Lidze). W latach sześćdziesiątych Porto tylko raz było triumfatorem, zdobywając Puchar Portugalii w sezonie 1967/68. Na kolejne sukcesy trzeba było czekać do roku 1977, który przyniósł zwycięstwo w Pucharze Portugalii. Przełamana została zła passa – następne dwa sezony należały do Porto.

### Europejskie sukcesy
W 1982 roku kontrolę nad klubem przejął Jorge Nuno Pinto da Costa – Porto było wówczas jedynym klubem z „wielkiej trójki”, który nie miał na koncie zwycięstw w międzynarodowych rozgrywkach. Wkrótce uległo to zmianie. W sezonie 1986/87 FC Porto zdobyło po raz pierwszy Puchar Europejskich Mistrzów Krajowych (pokonując w finale 2:1 Bayern Monachium – gole: Rabah Madjer, Juary), a także Superpuchar UEFA. Rok później Puchar Interkontynentalny.

### Era Mourinho
Na następny sukces w rozgrywkach europejskich Porto czekało do 2003 roku. José Mourinho, który objął posadę trenera w klubie, doprowadził zespół do zwycięstwa w Pucharze UEFA (mecz finałowy z Celtic Glasgow zakończony wynikiem 3:2). 2004 rok przyniósł zwycięstwo w Lidze Mistrzów (w drodze po trofeum Porto przegrało tylko raz – z Realem Madryt). W meczu finałowym przeciwnikiem Porto była drużyna AS Monaco, którą Smoki pokonały 3:0 – gole zdobyte przez C. Alberto, Deco i D. Aleniczewa. W grudniu 2004 Porto w rzutach karnych pokonało Once Caldas i zdobyło Puchar Interkontynentalny.

### Era Ferreiry
Po przejęciu Porto przez Jesualdo Ferreirę, klub znowu zaczął dominować w Portugalii, a także znowu liczyć się w Europie. Zdobywał mistrzostwa przez trzy sezony z rzędu (2006/07, 2007/08, 2008/09), a także dwa z rzędu Puchary Portugalii w sezonie 2008/09, 2009/10. W 2009 roku klub wspinał się wysoko w Lidze Mistrzów, lecz w 1/4 finału przegrał z Manchesterem United.

### Era Villas-Boasa
Od 3 czerwca 2010 trenerem drużyny był André Villas-Boas. Ten trener już w pierwszym sezonie zapisał się jako świetny szkoleniowiec. Jako trener Smoków w swym pierwszym sezonie zdobył Superpuchar Portugalii, Mistrzostwo Portugalii, Puchar Portugalii i wygrał Ligę Europa. Wygrywając Ligę Europa 2011 stał się najmłodszym, 33 letnim trenerem, który zdobył międzynarodowe trofeum piłki nożnej. FC Porto jako jedyny zespół europejski po raz drugi zdobył trzy trofea – mistrzostwo kraju, puchar kraju i puchar rozgrywek UEFA. Porto ustanowiło rekordy ligi: zdobycie mistrzostwa z największą liczbą punktów (84) w 16 drużynowej lidze i 3 pkt. za wygraną, osiągnięcie 21 punktów przewagi nad zespołem drugiego miejsca i 16 wygranych meczów z rzędu. Piłkarz Falcao strzelił 17 goli w jednym sezonie Ligi Europa 2011, czym ustanowił rekord tego turnieju.
Piłkarz Hulk strzelił 23 gole, dzięki temu wygrał klasyfikację strzelców Primeira Liga 2010/11. W tym sezonie drużyna pod wodzą Andre Villas-Boasa jako druga w historii wygrała Primeira Liga nie doznając porażki, remisując trzy mecze. Rolę kapitana drużyny pełni bramkarz Helton.

## Obecny skład
Stan na 29 lipca 2025
| Nr | Poz. | Piłkarz           |
| -- | ---- | ----------------- |
| 3  | OB   | Zé Pedro          |
| 5  | OB   | Jan Bednarek      |
| 6  | PO   | Stephen Eustáquio |
| 7  | NA   | William Gomes     |
| 8  | PO   | Victor Froholdt   |
| 9  | NA   | Samu Aghehowa     |
| 10 | PO   | Gabri Veiga       |
| 11 | NA   | Pepê              |
| 12 | OB   | Zaidu Sanusi      |
| 14 | BR   | Cláudio Ramos     |
| 15 | PO   | Vasco Sousa       |
| 16 | PO   | Marko Grujić      |
| 17 | NA   | Borja Sainz       |
| 18 | OB   | Nehuén Pérez      |
| 19 | NA   | Danny Namaso      |
| 20 | OB   | Alberto Costa     |
| 21 | OB   | Dominik Prpić     |

| Nr | Poz. | Piłkarz                   |
| -- | ---- | ------------------------- |
| 22 | PO   | Alan Varela (wicekapitan) |
| 24 | BR   | João Costa                |
| 25 | PO   | Tomás Pérez               |
| 27 | NA   | Deniz Gül                 |
| 45 | OB   | João Moreira              |
| 51 | BR   | Diogo Fernandes           |
| 52 | OB   | Martim Fernandes          |
| 68 | PO   | André Oliveira            |
| 73 | OB   | Gabriel Brás              |
| 74 | OB   | Francisco Moura           |
| 77 | PO   | Iván Jaime                |
| 84 | OB   | Martim Cunha              |
| 86 | NA   | Rodrigo Mora              |
| 87 | NA   | Brayan Caicedo            |
| 88 | PO   | Domingos Andrade          |
| 99 | BR   | Diogo Costa (kapitan)     |

## Stadion

### Estádio das Antas
Estádio das Antas był najdłużej użytkowanym stadionem przez FC Porto. Dosłownie znaczy to Stadion na skałach. Stadion otwarto w 1952 i FC Porto rozgrywało na nim mecze do 2004, kiedy klub przeniósł się na nowo wybudowany Estádio do Dragão. Początkowo miał nawet 80 tysięcy miejsc i niemal pionowe górne trybuny, w latach osiemdziesiątych XX w. jego pojemność zmniejszono do 64300 miejsc. Po wybudowaniu nowego stadionu, stary obiekt rozebrano.

### Estádio do Dragão
- Nazwa – Estádio do Dragão
- Miasto – Porto
- Pojemność – 50 948 widzów
- Inauguracja – 16 października 2003
- Rozmiar boiska – 105 × 68 m
- Projektanci – Manuel Salgado
- Wykonawca – Ballast-Nedam

Obecnie domowe mecze zespół Porto rozgrywa na stadionie Estádio do Dragão, nazwanego od smoka w herbie Porto. Stadion został zbudowany na Mistrzostwa Europy w 2004 roku i inauguracyjnym meczem było spotkanie FC Porto z FC Barceloną, wygrane przez Porto 2-0. Obecnie stadion liczy niespełna 51 tysięcy miejsc. Budowa stadionu kosztowała niespełna 98 milionów euro. W 2003 roku UEFA przyznała stadionowi 5 gwiazdek w swojej klasyfikacji stadionów. Obiekt składa się z czterech trybun, i wszystkie są zadaszone.

## Słynne mecze

### O Clássico
Mecze między najbardziej utytułowanymi drużynami Portugalii, FC Porto i SL Benfica z konkurujących ze sobą miast Porto i Lizbona.
- Pierwsza Liga: 154 mecze |Z| 60 |R| 41 |P| 53
- Puchar Portugalii: 40 meczów |Z| 12 |R| 5 |P| 23
- Superpuchar Portugalii: 25 meczów |Z| 13 |R| 7 |P| 5
- Puchar Ligi: 1 mecz |Z| 0 |R| 0 |P| 1

### Dragões vs Leões
Mecze FC Porto ze Sportingiem.
- Pierwsza Liga: 154 mecze |Z| 59 |R| 40 |P| 55
- Puchar Portugalii: 48 meczów |Z| 18 |R| 14 |P| 16
- Superpuchar Portugalii: 8 meczów |Z| 0 |R| 4 |P| 4
- Puchar Ligi: 1 mecz |Z| 0 |R| 0 |P| 1

### Derby da Invicta
Są to derby miasta Porto, a także północnej Portugalii. Są rozgrywane pomiędzy klubami FC Porto i Boavistą Porto. Boavista Porto jest uważana za dużo słabszy klub od FC Porto, a statystyki potwierdzają dominację Smoków. W historii rozegrano 130 meczów, 85 zwycięstw FC Porto, a 35 Boavisty. Są to trzecie pod względem ważności derby Portugalii.

## Sukcesy

### Trofea międzynarodowe
| \| \| Zdobyte trofea w rozgrywkach międzynarodowych (stan na: 31-05-2012) \| |                                                                     |      |                  |
| Rozgrywki                                                                    | Osiągnięcie                                                         | Razy | Sezon(y)         |
| Puchar Interkontynentalny                                                    | zdobywca                                                            | 2    | 1987, 2004       |
| Puchar Interkontynentalny                                                    | finalista                                                           | 0    |                  |
| · Liga Mistrzów · (Puchar Europy)                                            | zdobywca                                                            | 2    | 1987, 2004       |
| · Liga Mistrzów · (Puchar Europy)                                            | finalista                                                           | 0    |                  |
| · Liga Europy · (Puchar UEFA)                                                | zdobywca                                                            | 2    | 2003, 2011       |
| · Liga Europy · (Puchar UEFA)                                                | finalista                                                           | 0    |                  |
| · Puchar Zdobywców                                                           | zdobywca                                                            | 0    |                  |
| · Puchar Zdobywców                                                           | finalista                                                           | 1    | 1984             |
| · Superpuchar UEFA                                                           | zdobywca                                                            | 1    | 1987             |
| · Superpuchar UEFA                                                           | finalista                                                           | 3    | 2003, 2004, 2011 |
| · Puchar Intertoto                                                           | zdobywca                                                            | 0    |                  |
| · Puchar Intertoto                                                           | finalista                                                           | 0    |                  |
| · Puchar Miast Targowych                                                     | zdobywca                                                            | 0    |                  |
| · Puchar Miast Targowych                                                     | finalista                                                           | 0    |                  |
| · Puchar Miast Targowych                                                     | 1/16 finału                                                         | 2    | 1966, 1970       |
| FIFA                                                                         | Zdobyte trofea w rozgrywkach międzynarodowych (stan na: 31-05-2012) |      |                  |

### Trofea krajowe
| \| \| Zdobyte trofea w rozgrywkach Portugalii (stan na: 17-05-2025) \| |                                                               |             |                                                                                |
| Rozgrywki                                                              | Osiągnięcie                                                   | Razy        | Sezon(y)                                                                                |
| · Mistrzostwo                                                          | I miejsce                                                     | 33          | 1922, 1925, 1932, 1937, 1939, 1940, 1956, 1959, 1978, 1979, 1985, 1986, 1988, 1990, 1992, 1993, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2018, 2020, 2022 |
| · Mistrzostwo                                                          | II miejsce                                                    | 29          | 1924, 1931, 1941, 1951, 1954, 1957, 1958, 1962, 1963, 1964, 1965, 1969, 1975, 1980, 1981, 1983, 1984, 1987, 1989, 1991, 1994, 2000, 2001, 2005, 2015, 2017, 2019, 2021, 2023                         |
| · Mistrzostwo                                                          | III miejsce                                                   | 19          | 1923, 1926, 1933, 1935, 1947, 1952, 1961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1977, 1982, 2002, 2010, 2014, 2016, 2024, 2025                                                                                |
| · Puchar                                                               | zdobywca                                                      | 20          | 1956, 1958, 1968, 1977, 1984, 1988, 1991, 1994, 1998, 2000, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2020, 2022, 2023, 2024                                                                               |
| · Puchar                                                               | finalista                                                     | 14          | 1953, 1959, 1961, 1964, 1978, 1980, 1981, 1983, 1985, 1992, 2004, 2008, 2016, 2019                                                                                |
| · Superpuchar                                                          | zdobywca                                                      | 24 (rekord) | 1981, 1983, 1984, 1986, 1990, 1991, 1993, 1994, 1996, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2018, 2020, 2022, 2024                                                       |
| · Superpuchar                                                          | finalista                                                     | 10          | 1979, 1985, 1988, 1992, 1995, 1997, 2000, 2007, 2008, 2023                                                                                |
| · Puchar Ligi                                                          | zdobywca                                                      | 1           | 2023                                                                                |
| · Puchar Ligi                                                          | finalista                                                     | 4           | 2010, 2013, 2019, 2020                                                                                |
| II liga                                                                | I miejsce                                                     | 0           |                                                                                |
| II liga                                                                | II miejsce                                                    | 0           |                                                                                |
| II liga                                                                | III miejsce                                                   | 0           |                                                                                |
| Portugalia                                                             | Zdobyte trofea w rozgrywkach Portugalii (stan na: 17-05-2025) |             |                                                                                |

- Taça José Monteiro da Costa:
  - mistrz (5x): 1911, 1912, 1914, 1915, 1916
  - wicemistrz (1x): 1913

### Trofea regionalne
- Campeonato do Porto:
  - mistrz (30x): 1915, 1916, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1940, 1941, 1943, 1944, 1945, 1946, 1947
  - wicemistrz (2x): 1914, 1918
  - 3. miejsce (1x): 1942
- Taça Honra do Porto:
  - zdobywca (14x): 1916, 1917, 1948, 1957, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1981, 1984
- Supertaça do Porto:
  - zdobywca (32x):

### Inne trofea
- Taça Ibérica:
  - zdobywca (1x): 1936
- Trofeum Bruges Matins:
  - zdobywca (1x): 2005
- Liga Intercalar:
  - zdobywca (1x): 2009

title: FC Porto

wikitext:
{{Inne znaczenia|klubu sportowego|[[Porto (ujednoznacznienie)]]}}
{{Klub sportowy infobox
 |nazwa                 = FC Porto
 |nazwa oryginalna      =
 |dyscyplina            = piłka nożna
 |grafika               =
 |opis grafiki          =
 |alt grafiki           =
 |pełna nazwa           = Futebol Clube do Porto
 |kod                   =
 |przydomek             = Dragões (Smoki)
 |maskotka              = Smoki ''Draco'' i ''Viena''
 |barwy                 = {{Colorbox|#005099}} {{Colorbox|#FFFFFF}}
niebiesko-białe
 |data założenia        = 28 września 1893
 |debiut w ekstraklasie = 1934
 |data rozwiązania      =
 |liga                  = [[Primeira Liga]]
 |liczba seniorów       =
 |liczba juniorów       =
 |państwo               = POR
 |siedziba              =
 |adres                 = Estádio do Dragão – Piso 3, Nascente 4350-415 Porto
 |obiekt sportowy       = [[Estádio do Dragão]]
 |sponsor techniczny    =
 |właściciel            =
 |prezes                = Jorge Pinto da Costa
 |menedżer              =
 |menedżer generalny    =
 |komandor              =
 |trener                = [[Francesco Farioli]]
 |asystent trenera      = Nuno Piloto
Vítor Gouveia
 |paski_kos1            = _fcporto2122h
 |koszulka1             =
 |paski_spo1            = _fcporto2122h
 |spodenki1             =
 |lewareka1             =
 |paski_lr1             = _fcporto2122h
 |prawareka1            =
 |paski_pr1             = _fcporto2122h
 |skarpety1             =
 |paski_ska1            = _fcporto2122h
 |paski_kos2            = _fcporto2122a
 |koszulka2             =
 |paski_spo2            = _fcporto2122a
 |spodenki2             =
 |lewareka2             =
 |paski_lr2             = _fcporto2122a
 |prawareka2            =
 |paski_pr2             = _fcporto2122a
 |skarpety2             =
 |paski_ska2            = _fcporto2122a
 |lewareka3             =
 |paski_lr3             = _fcporto2122t
 |koszulka3             =
 |paski_kos3            = _fcporto2122t
 |prawareka3            =
 |paski_pr3             = _fcporto2122t
 |spodenki3             =
 |paski_spo3            = _fcporto2122t
 |skarpety3             =
 |paski_ska3            = _porto2122t
 |trzeci strój          =
 |commons               = Category:F.C. Porto
 |wikicytaty            =
 |wikinews              =
 |www                   = https://www.fcporto.pt
}}
'''Futebol Clube do Porto''' (wym. [{{IPA|futɨˈbɔɫ ˈklub(ɨ) du ˈpoɾtu}}]) – [[Portugalia|portugalski]] [[klub sportowy]] (szczególną rolę odgrywa sekcja [[Piłka nożna|piłki nożnej]]), grający obecnie w [[Primeira Liga]] i mający siedzibę w [[Porto]].

FC Porto jest odznaczone m.in. [[Order Infanta Henryka|Orderem Infanta Henryka]] i [[Order Zasługi (Portugalia)|Orderem Zasługi]].

Klub został założony w 1893 roku, a od 1934 nieprzerwanie od powstania ligi występuje w najwyższej klasie rozgrywkowej w Portugalii. Domowe mecze rozgrywa na [[Estádio do Dragão]] (Stadion Smoka), który może pomieścić niespełna 51 tys. widzów.

Zespół Porto należy do najbardziej utytułowanych w Portugalii. Trzydzieści dwa razy wywalczył Mistrzostwo Portugalii, dziewiętnaście razy zdobywał [[Taça de Portugal|Puchar Portugalii]] i siedemnaście razy zdobywał [[Supertaça Cândido de Oliveira|Superpuchar Portugalii]]. Osiągał także sukcesy w europejskich i światowych pucharach. Choć był do 1987 jedynym klubem z portugalskiej "wielkiej trójki" ([[SL Benfica|SLB]], [[Sporting CP|SCP]],FCP), bez trofeum międzynarodowego. W [[1984]] Porto przegrało finał [[Puchar Zdobywców Pucharów w piłce nożnej|Pucharu Zdobywców Pucharów]]  z [[Juventus F.C.|Juventusem Turyn]], w którego składzie grał [[Zbigniew Boniek]]. Porto wygrało [[Liga Mistrzów UEFA|PEMK/Ligę Mistrzów]] w 1987 i 2004 roku, dwukrotnie zdobyło [[Liga Europy UEFA|Puchar UEFA]] w 2003, oraz po zmianie nazwy zawodów Ligę Europa 2011, jako jedyny zespół portugalski. Klub piłkarski Porto jest także jedynym portugalskim zespołem, który dwukrotnie zdobył [[Puchar Interkontynentalny w piłce nożnej]] 1987, 2004. Drużyna zdobyła także w 1987 Superpuchar UEFA. W tabeli wszech czasów ligi portugalskiej Porto zajmuje 2. miejsce za [[SL Benfica|Benfiką]]. Jednak Porto jest najbardziej utytułowanym klubem pucharowym UEFA i FIFA w Portugalii oraz jednym z nielicznych na świecie, którzy zdobyli [[Liga Mistrzów UEFA|Puchar Europy]], [[Superpuchar Europy UEFA|Superpuchar UEFA]], [[Puchar Interkontynentalny w piłce nożnej|Puchar Interkontynentalny]] w jednym sezonie.

== Historia ==
=== Założenie Porto i początki ===
[[Plik:Fcporto1893 1910.png|mały|prawo|Pierwsze logo FC Porto]]
Klub powstał 28 września 1893 roku, a jego założycielem był [[Antonio Nicolau de Almeida]], handlarz winem, który z piłką nożną zetknął się po raz pierwszy podczas swoich podróży po Anglii. W 1906 opiekę nad FC Porto obejmuje [[José Monteiro da Costa]] – od tej chwili jest to nie tylko klub piłkarski, ale trenuje również tenisistów, lekkoatletów, bokserów oraz pływaków. Pierwsze boisko klubowe nosiło nazwę „Campo da Rainha” (boisko Królowej). 7 lutego 1907 roku odbyło się spotkanie zarządu, na którym [[José Monteiro da Costa]] oficjalnie został mianowany na prezydenta FC Porto. Siedziba klubu mieściła się na Rua da Rainha. W marcu 1933 roku przeniesiona została na Praça do Municipio. Pierwsze logo klubu miało postać granatowej piłki z białymi liniami i napisem FCP. Wybrane kolory miały symbolizować czystość, spokój i siłę woli. Dwadzieścia lat później dodano do niego symbol miasta Porto.

=== Świetlane Lata ===
W ciągu następnych lat Porto zaczęło odnosić sukcesy stając jednym z najważniejszych klubów w Portugalii (obok takich jak [[SL Benfica]] i [[Sporting CP]]). W latach 1922–1938 czterokrotnie zdobyło Mistrzostwo Portugalii oraz wygrało rozgrywki ligowe w sezonie 1934/35.

=== Lata bez mistrzostw ===
Zwycięstwo w 1948 roku nad [[Arsenal F.C.|Arsenalem]] 3:2 rozjaśniło okres niepowodzeń (po zwycięstwach w rozgrywkach ligowych w sezonach 1938/39 i 1939/40 Porto nie zdobyło żadnego tytułu aż do 1956 roku). 4 grudnia 1949 położono kamień węgielny pod nowy stadion. Uroczyste otwarcie „[[Estádio das Antas]]” odbyło się 28 maja 1952 roku.

=== Powrót na fotel mistrza Portugalii ===
Rok 1956 był rokiem przełomowym dla Porto. Po 16 latach niepowodzeń drużyna zajęła pierwsze miejsce w „Campeonato da 1ª Divisão” oraz zdobyła Puchar Portugalii. Po raz pierwszy wzięła też udział w rozgrywkach UEFA, mierząc swoje siły z [[Athletic Bilbao]]. Następny sukces odniesiony został w sezonach: 1957/58 (Puchar Portugalii) oraz 1958/59 (zwycięstwo w Lidze). W latach sześćdziesiątych Porto tylko raz było triumfatorem, zdobywając Puchar Portugalii w sezonie 1967/68. Na kolejne sukcesy trzeba było czekać do roku 1977, który przyniósł zwycięstwo w Pucharze Portugalii. Przełamana została zła passa – następne dwa sezony należały do Porto.

=== Europejskie sukcesy ===
W 1982 roku kontrolę nad klubem przejął [[Jorge Nuno Pinto da Costa]] – Porto było wówczas jedynym klubem z „wielkiej trójki”, który nie miał na koncie zwycięstw w międzynarodowych rozgrywkach. Wkrótce uległo to zmianie. W sezonie 1986/87 FC Porto zdobyło po raz pierwszy ''Puchar Europejskich Mistrzów Krajowych'' (pokonując w finale 2:1 [[Bayern Monachium]] – gole: [[Rabah Madjer]], Juary), a także [[Superpuchar Europy UEFA|Superpuchar UEFA]]. Rok później [[Puchar Interkontynentalny w piłce nożnej|Puchar Interkontynentalny]].

=== Era Mourinho ===
Na następny sukces w rozgrywkach europejskich Porto czekało do 2003 roku. [[José Mourinho]], który objął posadę trenera w klubie, doprowadził zespół do zwycięstwa w Pucharze UEFA (mecz finałowy z Celtic Glasgow zakończony wynikiem 3:2). 2004 rok przyniósł zwycięstwo w Lidze Mistrzów (w drodze po trofeum Porto przegrało tylko raz – z [[Real Madryt|Realem Madryt]]). W meczu finałowym przeciwnikiem Porto była drużyna [[AS Monaco FC|AS Monaco]], którą Smoki pokonały 3:0 – gole zdobyte przez [[Carlos Alberto Gomes de Jesus|C. Alberto]], [[Deco]] i [[Dmitrij Aleniczew|D. Aleniczewa]]. W grudniu 2004 Porto w rzutach karnych pokonało [[CD Once Caldas|Once Caldas]] i zdobyło Puchar Interkontynentalny.

=== Era Ferreiry ===
Po przejęciu Porto przez [[Jesualdo Ferreira|Jesualdo Ferreirę]], klub znowu zaczął dominować w Portugalii, a także znowu liczyć się w Europie. Zdobywał mistrzostwa przez trzy sezony z rzędu (2006/07, 2007/08, 2008/09), a także dwa z rzędu [[Taça de Portugal|Puchary Portugalii]] w sezonie 2008/09, 2009/10. W 2009 roku klub wspinał się wysoko w Lidze Mistrzów, lecz w 1/4 finału przegrał z [[Manchester United F.C.|Manchesterem United]].

=== Era Villas-Boasa ===
Od 3 czerwca 2010 [[trener]]em drużyny był [[André Villas-Boas]]. Ten trener już w pierwszym sezonie zapisał się jako świetny szkoleniowiec. Jako trener ''Smoków'' w swym pierwszym sezonie zdobył Superpuchar Portugalii, Mistrzostwo Portugalii, Puchar Portugalii i wygrał Ligę Europa. Wygrywając Ligę Europa 2011 stał się najmłodszym, 33 letnim trenerem, który zdobył międzynarodowe trofeum piłki nożnej. FC Porto jako jedyny zespół europejski po raz drugi zdobył trzy trofea – mistrzostwo kraju, puchar kraju i puchar rozgrywek UEFA. Porto ustanowiło rekordy ligi: zdobycie mistrzostwa z największą liczbą punktów (84) w 16 drużynowej lidze i 3 pkt. za wygraną, osiągnięcie 21 punktów przewagi nad zespołem drugiego miejsca i 16 wygranych meczów z rzędu. Piłkarz [[Radamel Falcao|Falcao]] strzelił 17 goli w jednym sezonie Ligi Europa 2011, czym ustanowił rekord tego turnieju.

Piłkarz [[Hulk (piłkarz)|Hulk]] strzelił 23 gole, dzięki temu wygrał klasyfikację strzelców Primeira Liga 2010/11. W tym sezonie drużyna pod wodzą Andre Villas-Boasa jako druga w historii wygrała Primeira Liga nie doznając porażki, remisując trzy mecze. Rolę [[Kapitan (piłka nożna)|kapitana drużyny]] pełni [[bramkarz]] [[Helton (piłkarz)|Helton]].

== Obecny skład ==
{{Kategoria główna|Piłkarze FC Porto}}

: ''Stan na 29 lipca 2025''<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.fcporto.pt/pt/futebol/fcporto/plantel | tytuł = FC Porto - Plantel | opublikowany = fcporto.pt | język = pt | data dostępu = 2021-06-14}}</ref>
{{Skład piłkarski start}}
{{Skład piłkarski |nr=3 |pozycja=OB |kraj=POR |piłkarz=[[Zé Pedro]]}}
{{Skład piłkarski |nr=5 |pozycja=OB |kraj=POL |piłkarz=[[Jan Bednarek (piłkarz)|Jan Bednarek]]}}
{{Skład piłkarski |nr=6 |pozycja=PO |kraj=CAN |piłkarz=[[Stephen Eustáquio]]}}
{{Skład piłkarski |nr=7 |pozycja=NA |kraj=BRA |piłkarz=[[William Gomes]]}}
{{Skład piłkarski |nr=8 |pozycja=PO |kraj=DNK |piłkarz=[[Victor Froholdt]]}}
{{Skład piłkarski |nr=9 |pozycja=NA |kraj=ESP |piłkarz=[[Samu Aghehowa]]}}
{{Skład piłkarski |nr=10 |pozycja=PO |kraj=ESP |piłkarz=[[Gabri Veiga]]}}
{{Skład piłkarski |nr=11 |pozycja=NA |kraj=BRA |piłkarz=[[Pepê]]}}
{{Skład piłkarski |nr=12 |pozycja=OB |kraj=NGA |piłkarz=[[Zaidu Sanusi]]}}
{{Skład piłkarski |nr=14 |pozycja=BR |kraj=POR |piłkarz=[[Cláudio Ramos]]}}
{{Skład piłkarski |nr=15 |pozycja=PO |kraj=PRT |piłkarz=Vasco Sousa}}
{{Skład piłkarski |nr=16 |pozycja=PO |kraj=SRB |piłkarz=[[Marko Grujić]]}}
{{Skład piłkarski |nr=17 |pozycja=NA |kraj=ESP |piłkarz=[[Borja Sainz]]}}
{{Skład piłkarski |nr=18 |pozycja=OB |kraj=ARG |piłkarz=[[Nehuén Pérez]]}}
{{Skład piłkarski |nr=19 |pozycja=NA |kraj=CMR |piłkarz=[[Danny Namaso]]}}
{{Skład piłkarski |nr=20 |pozycja=OB |kraj=POR |piłkarz=[[Alberto Costa (ur. 2003)|Alberto Costa]]}}
{{Skład piłkarski |nr=21 |pozycja=OB |kraj=CRO |piłkarz=[[Dominik Prpić]]}}
{{Skład piłkarski środek}}
{{Skład piłkarski |nr=22 |pozycja=PO |kraj=ARG |piłkarz=[[Alan Varela]] |inne=wicekapitan}}
{{Skład piłkarski |nr=24 |pozycja=BR |kraj=POR |piłkarz=[[João Costa (ur. 1996)|João Costa]]}}
{{Skład piłkarski |nr=25 |pozycja=PO |kraj=ARG |piłkarz=[[Tomás Pérez]]}}
{{Skład piłkarski |nr=27 |pozycja=NA |kraj=TUR |piłkarz=[[Deniz Gül]]}}
{{Skład piłkarski |nr=45 |pozycja=OB |kraj=BRA |piłkarz=João Moreira}}
{{Skład piłkarski |nr=51 |pozycja=BR |kraj=POR |piłkarz=Diogo Fernandes}}
{{Skład piłkarski |nr=52 |pozycja=OB |kraj=PRT |piłkarz=[[Martim Fernandes]]}}
{{Skład piłkarski |nr=68 |pozycja=PO |kraj=PRT |piłkarz=André Oliveira}}
{{Skład piłkarski |nr=73 |pozycja=OB |kraj=PRT |piłkarz=Gabriel Brás}}
{{Skład piłkarski |nr=74 |pozycja=OB |kraj=PRT |piłkarz=[[Francisco Moura]]}}
{{Skład piłkarski |nr=77 |pozycja=PO |kraj=ESP |piłkarz=[[Iván Jaime]]}}
{{Skład piłkarski |nr=84 |pozycja=OB |kraj=PRT |piłkarz=Martim Cunha}}
{{Skład piłkarski |nr=86 |pozycja=NA |kraj=PRT |piłkarz=[[Rodrigo Mora (portugalski piłkarz)|Rodrigo Mora]]}}
{{Skład piłkarski |nr=87 |pozycja=NA |kraj=COL |piłkarz=Brayan Caicedo}}
{{Skład piłkarski |nr=88 |pozycja=PO |kraj=ANG |piłkarz=[[Domingos Andrade]]}}
{{Skład piłkarski |nr=99 |pozycja=BR |kraj=POR |piłkarz=[[Diogo Costa]] |inne=kapitan}}
{{Skład piłkarski koniec}}

== Stadion ==
=== Estádio das Antas ===
{{osobny artykuł|Estádio das Antas}}
Estádio das Antas był najdłużej użytkowanym stadionem przez FC Porto. Dosłownie znaczy to Stadion na skałach. Stadion otwarto w 1952 i FC Porto rozgrywało na nim mecze do 2004, kiedy klub przeniósł się na nowo wybudowany [[Estádio do Dragão]]. Początkowo miał nawet 80 tysięcy miejsc i niemal pionowe górne trybuny, w latach osiemdziesiątych XX w. jego pojemność zmniejszono do 64300 miejsc. Po wybudowaniu nowego stadionu, stary obiekt rozebrano.

=== Estádio do Dragão ===
{{osobny artykuł|Estádio do Dragão}}
[[Plik:Estádio do Dragão (8468978586).jpg|mały|275x275px|Estadio do Dragão]]
* '''Nazwa''' – [[Estádio do Dragão]]
* '''Miasto''' – [[Porto]]
* '''Pojemność''' – 50 948 widzów
* '''Inauguracja''' – [[16 października]] [[2003]]
* '''Rozmiar boiska''' – 105 × 68 m
* '''Projektanci''' – Manuel Salgado
* '''Wykonawca''' – Ballast-Nedam

Obecnie domowe mecze zespół Porto rozgrywa na stadionie [[Estádio do Dragão]], nazwanego od smoka w herbie Porto. Stadion został zbudowany na [[Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2004|Mistrzostwa Europy w 2004 roku]] i inauguracyjnym meczem było spotkanie FC Porto z [[FC Barcelona|FC Barceloną]], wygrane przez Porto 2-0. Obecnie stadion liczy niespełna 51 tysięcy miejsc. Budowa stadionu kosztowała niespełna 98 milionów euro. W 2003 roku [[UEFA]] przyznała stadionowi 5 gwiazdek w swojej klasyfikacji stadionów. Obiekt składa się z czterech trybun, i wszystkie są zadaszone.

== Słynne mecze ==
=== O Clássico ===
Mecze między najbardziej utytułowanymi drużynami Portugalii, FC Porto i [[SL Benfica]] z konkurujących ze sobą miast [[Porto]] i [[Lizbona]].
* Pierwsza Liga: 154 mecze |'''Z'''| 60 |'''R'''| 41 |'''P'''| 53
* Puchar Portugalii: 40 meczów |'''Z'''| 12 |'''R'''| 5 |'''P'''| 23
* Superpuchar Portugalii: 25 meczów |'''Z'''| 13 |'''R'''| 7 |'''P'''| 5
* Puchar Ligi: 1 mecz |'''Z'''| 0 |'''R'''| 0 |'''P'''| 1

=== Dragões vs Leões ===
Mecze FC Porto ze [[Sporting CP|Sportingiem]].
* Pierwsza Liga: 154 mecze |'''Z'''| 59 |'''R'''| 40 |'''P'''| 55
* Puchar Portugalii: 48 meczów |'''Z'''| 18 |'''R'''| 14 |'''P'''| 16
* Superpuchar Portugalii: 8 meczów |'''Z'''| 0 |'''R'''| 4 |'''P'''| 4
* Puchar Ligi: 1 mecz |'''Z'''| 0 |'''R'''| 0 |'''P'''| 1

=== Derby da Invicta ===
Są to derby miasta Porto, a także północnej Portugalii. Są rozgrywane pomiędzy klubami FC Porto i [[Boavista FC|Boavistą Porto]]. Boavista Porto jest uważana za dużo słabszy klub od FC Porto, a statystyki potwierdzają dominację ''Smoków''. W historii rozegrano 130 meczów, 85 zwycięstw FC Porto, a 35 Boavisty. Są to trzecie pod względem ważności derby Portugalii{{fakt|data=2009-11}}.

== Europejskie Puchary ==
{{osobny artykuł|FC Porto w europejskich pucharach}}

== Sukcesy ==
=== Trofea międzynarodowe ===
{{Trofea międzynarodowe
|stan = 31-05-2012
|PSzdobywcaile =
|PSzdobywca =
|PSfinalistaile =
|PSfinalista =
|PSinnepoz =
|PSinneile =
|PSinne =
|PIzdobywcaile = 2
|PIzdobywca = 1987, 2004
|PIfinalistaile = 0
|PIfinalista =
|PIinnepoz =
|PIinneile =
|PIinne =
|LMzdobywcaile = 2
|LMzdobywca = 1987, 2004
|LMfinalistaile = 0
|LMfinalista =
|LMinnepoz =
|LMinneile =
|LMinne =
|LEzdobywcaile = 2
|LEzdobywca = 2003, 2011
|LEfinalistaile = 0
|LEfinalista =
|LEinnepoz =
|LEinneile =
|LEinne =
|PZzdobywcaile = 0
|PZzdobywca =
|PZfinalistaile = 1
|PZfinalista = 1984
|PZinnepoz =
|PZinneile =
|PZinne =
|SPzdobywcaile = 1
|SPzdobywca = 1987
|SPfinalistaile = 3
|SPfinalista = 2003, 2004, 2011
|SPinnepoz =
|SPinneile =
|SPinne =
|ITzdobywcaile = 0
|ITzdobywca =
|ITfinalistaile = 0
|ITfinalista =
|ITinnepoz =
|ITinneile =
|ITinne =
|PMzdobywcaile = 0
|PMzdobywca =
|PMfinalistaile = 0
|PMfinalista =
|PMinnepoz = ''1/16 finału''
|PMinneile = 2
|PMinne = 1966, 1970
}}

=== Trofea krajowe ===
{{Trofea krajowe
|kraj = PRT
|stan = 17-05-2025
|mistrzostwo1ile = 33
|mistrzostwo1 = 1922, 1925, 1932, 1937, 1939, 1940, 1956, 1959, 1978, 1979, 1985, 1986, 1988, 1990, 1992, 1993, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2018, 2020, 2022
|mistrzostwo2ile = 29
|mistrzostwo2 = 1924, 1931, 1941, 1951, 1954, 1957, 1958, 1962, 1963, 1964, 1965, 1969, 1975, 1980, 1981, 1983, 1984, 1987, 1989, 1991, 1994, 2000, 2001, 2005, 2015, 2017, 2019, 2021, 2023
|mistrzostwo3ile = 19
|mistrzostwo3 = 1923, 1926, 1933, 1935, 1947, 1952, 1961, 1966, 1967, 1968, 1971, 1977, 1982, 2002, 2010, 2014, 2016, 2024, 2025
|mistrzostwoinnepoz =
|mistrzostwoinneile =
|mistrzostwoinne =
|pucharzdobywcaile = 20
|pucharzdobywca = 1956, 1958, 1968, 1977, 1984, 1988, 1991, 1994, 1998, 2000, 2001, 2003, 2006, 2009, 2010, 2011, 2020, 2022, 2023, 2024
|pucharfinalistaile = 14
|pucharfinalista = 1953, 1959, 1961, 1964, 1978, 1980, 1981, 1983, 1985, 1992, 2004, 2008, 2016, 2019
|pucharinnepoz =
|pucharinneile =
|pucharinne =
|pucharligizdobywcaile = 1
|pucharligizdobywca =2023
|pucharligifinalistaile = 4
|pucharligifinalista = 2010, 2013, 2019, 2020
|pucharligiinnepoz =
|pucharligiinneile =
|pucharligiinne =
|superpucharzdobywcaile = 24
(''rekord'')
|superpucharzdobywca = 1981, 1983, 1984, 1986, 1990, 1991, 1993, 1994, 1996, 1998, 1999, 2001, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2018, 2020, 2022, 2024
|superpucharfinalistaile = 10
|superpucharfinalista = 1979, 1985, 1988, 1992, 1995, 1997, 2000, 2007, 2008, 2023
|superpucharinnepoz =
|superpucharinneile =
|superpucharinne =
|drugaliga1ile = 0
|drugaliga1 =
|drugaliga2ile = 0
|drugaliga2 =
|drugaliga3ile = 0
|drugaliga3 =
|drugaligainnepoz =
|drugaligainneile =
|drugaligainne =
}}
* '''Taça José Monteiro da Costa:'''
** ''mistrz (5x)'': 1911, 1912, 1914, 1915, 1916
** ''wicemistrz (1x)'': 1913

=== Trofea regionalne ===
* '''[[Campeonato do Porto]]:'''
** ''mistrz (30x)'': 1915, 1916, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1940, 1941, 1943, 1944, 1945, 1946, 1947
** ''wicemistrz (2x)'': 1914, 1918
** ''3. miejsce (1x)'': 1942
* '''[[Taça Honra do Porto]]:'''
** ''zdobywca (14x)'': 1916, 1917, 1948, 1957, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1981, 1984
* '''[[Supertaça do Porto]]:'''
** ''zdobywca (32x)'':

=== Inne trofea ===
* '''[[Taça Ibérica]]:'''
** ''zdobywca (1x)'': 1936
* '''[[Trofeum Bruges Matins]]:'''
** ''zdobywca (1x)'': 2005
* '''[[Liga Intercalar]]:'''
** ''zdobywca (1x)'': 2009

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.fcporto.pt Oficjalna strona klubu]

{{1 poziom Fb Portugalia}}
{{Liga Europy}}
{{Europejska Liga Mistrzów}}
{{Puchar UEFA i Liga Europy}}
{{Superpuchar Europy UEFA}}
{{Puchar Interkontynentalny w piłce nożnej}}
{{Europejskie Stowarzyszenie Klubów}}
{{Klubowi mistrzowie świata w piłce nożnej}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Porto}}
[[Kategoria:FC Porto| ]]
[[Kategoria:Portugalskie kluby piłkarskie]]
[[Kategoria:Założyciele Europejskiego Stowarzyszenia Klubów]]
[[Kategoria:Kluby G-14|FC Porto]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Infanta Henryka]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Portugalia)]]
[[Kategoria:Zwycięzcy Pucharu Europy i Ligi Mistrzów]]
[[Kategoria:Zwycięzcy Pucharu UEFA i Ligi Europy]]
[[Kategoria:Zwycięzcy Superpucharu Europy UEFA]]
[[Kategoria:Zwycięzcy Pucharu Interkontynentalnego w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Sport w Porto|FC Porto]]
[[Kategoria:Kluby piłkarskie założone w 1893]]

title: · FC Porto

Pełna nazwa: Futebol Clube do Porto

Przydomek: Dragões (Smoki)

Maskotka: Smoki Draco i Viena

Barwy: · niebiesko-białe

Data założenia: 28 września 1893

Liga: Primeira Liga

Państwo: Portugalia

Stadion: Estádio do Dragão

Prezes: Jorge Pinto da Costa

Trener: Francesco Farioli

Asystent trenera: Nuno Piloto · Vítor Gouveia

Stroje · domowe: Stroje · wyjazdowe


text:
# Kouk Kakthen (gmina)
Kouk Kakthen – gmina (khum) w północno-zachodniej Kambodży, w północnej części prowincji Bântéay Méanchey, w dystrykcie Thmâ Puŏk. Stanowi jedną z 6 gmin dystryktu.

## Miejscowości
Na obszarze gminy położonych jest 9 miejscowości:
- Dei
- Sdau
- Treas
- Kouk Kakthen
- Ta Siev
- Chonleas Dai
- Ta Trai
- Preah Chhor
- Kouk Khpos

wikiname: plwiki

title: Kouk Kakthen (gmina)

in_language: pl

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Kouk Kakthen
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = Kouk Kakthen
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Kambodża
 |1. jednostka administracyjna    = [[Bântéay Méanchey]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             =
 |liczba ludności                 =
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 01156<ref name="kod">{{Cytuj stronę | url = http://www.geopostcodes.com/Kouk_Kakthen | tytuł = Baza kodów pocztowych | opublikowany = geopostcodes.com | język = en | data dostępu = 2013-01-02 | archiwum = https://web.archive.org/web/20140106034248/http://www.geopostcodes.com/Kouk_Kakthen | zarchiwizowano = 2014-01-06 }}</ref>
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Kouk Kakthen''' – gmina (''khum'') w północno-zachodniej [[Kambodża|Kambodży]], w północnej części [[Prowincje Kambodży|prowincji]] [[Bântéay Méanchey]], w dystrykcie [[Thmâ Puŏk (dystrykt)|Thmâ Puŏk]]. Stanowi jedną z 6 gmin dystryktu.

== Miejscowości ==
Na obszarze gminy położonych jest 9 miejscowości:
* Dei
* Sdau
* Treas
* Kouk Kakthen
* Ta Siev
* Chonleas Dai
* Ta Trai
* Preah Chhor
* Kouk Khpos

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Bântéay Méanchey}}

[[Kategoria:Gminy w dystrykcie Thmâ Puŏk]]

title: Kouk Kakthen

Państwo: Kambodża

Prowincja: Bântéay Méanchey


text:
# Luis de la Fuente
Luis de la Fuente Castillo (ur. 21 czerwca 1961 w Haro) – hiszpański trener i piłkarz, grający na pozycji obrońcy. Obecnie pełni funkcję selekcjonera reprezentacji Hiszpanii.

## Kariera piłkarska
De la Fuente jest wychowankiem hiszpańskiego klubu Athletic Bilbao. W latach 1978–1982 reprezentował drużynę rezerw tego klubu, Bilbao Athletic. W 1981 roku trafił do pierwszej drużyny Athleticu. De la Fuente był także młodzieżowym reprezentantem Hiszpanii U-18, U-21 i U-23. W 1987 roku odszedł z tego klubu przenosząc się do Sevilli FC. W 1991 roku powrócił do Athletiku. Po dwóch sezonach ponownie opuścił swój pierwszy klub odchodząc do Deportivo Alavés. Po roku gry w tym klubie, w 1994 roku, zdecydował się zakończyć piłkarską karierę.

## Kariera trenerska
De la Fuente karierę trenerską rozpoczął w 1997 roku, obejmując Club Portugalete. Po trzech latach opuścił ten klub, zostając trenerem CD Aurrerá. Opuścił ten klub już po roku. W 2006 roku powrócił do Athletiku jako trener, obejmując rezerwy tego klubu. Ponownie opuścił to stanowisko, zaledwie po roku pracy. Powrócił, jednak, na to stanowisko w 2009 roku. W 2011 powrócił do kolejnego klubu, zostając trenerem pierwszej drużyny Deportivo Alavés. Po kilku miesiącach pracy w tym klubie został zwolniony. W 2013 roku rozpoczął swoją pracę z Hiszpańską Federacją Piłkarską, obejmując reprezentację Hiszpanii do lat 19. W 2018 roku został selekcjonerem reprezentacji Hiszpanii do lat 21. Zdobył z tą drużyną Mistrzostwo Europy U-21 w 2019. W 2021 roku prowadził Olimpijską reprezentację Hiszpanii na IO w Tokio i zdobył z nią srebrny medal. W 2022 roku zastąpił Luisa Enrique na stanowisku selekcjonera dorosłej reprezentacji Hiszpanii.

title: Luis de la Fuente

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Luis de la Fuente
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Luis de la Fuente Castillo
 |data urodzenia          = [[21 czerwca]] [[1961]]
 |miejsce urodzenia       = [[Haro]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 172 cm
 |pozycja                 = [[Obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    = [[Reprezentacja Hiszpanii w piłce nożnej mężczyzn|Hiszpania]] (selekcjoner)
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
! 1976–1978 ! [[Athletic Bilbao]]
 |kariera seniorska       =
! 1978–1982 ! [[Athletic Bilbao|Bilbao Athletic]] !  59 ! 3
! 1981–1987 ! [[Athletic Bilbao]]                 ! 146 ! 1
! 1987–1991 ! [[Sevilla FC]]                      !  86 ! 4
! 1991–1993 ! [[Athletic Bilbao]]                 !  22 ! 1
! 1993–1994 ! [[Deportivo Alavés]]                !  35 ! 3
 |kariera reprezentacyjna =
! 1978–1979 ! {{reprezentacja|ESP|rodzaj=U-18|pn}} !  4 !  0
! 1982–1984 ! {{reprezentacja|ESP|rodzaj=U-21|pn}} !  4 !  0
! 1988      ! {{reprezentacja|ESP|rodzaj=U-23|pn}} !  1 !  0
 |kariera trenerska       =
! 1997–2000 ! Club Portugalete
! 2000–2001 ! [[CD Aurrerá de Vitoria|CD Aurrerá]]
! 2006–2007 ! [[Athletic Bilbao|Bilbao Athletic]]
! 2009–2011 ! [[Athletic Bilbao|Bilbao Athletic]]
! 2011      ! [[Deportivo Alavés]]
! 2013–2018 ! [[Reprezentacja Hiszpanii U-19 w piłce nożnej mężczyzn|Hiszpania U-19]]
! 2018–2022 ! [[Reprezentacja Hiszpanii U-21 w piłce nożnej mężczyzn|Hiszpania U-21]]
! 2021      ! [[Reprezentacja Hiszpanii U-23 w piłce nożnej mężczyzn|Hiszpania U-23]]
! 2022–     ! [[Reprezentacja Hiszpanii w piłce nożnej mężczyzn|Hiszpania]]
 |medale                  =
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Letnie igrzyska olimpijskie|Igrzyska olimpijskie]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|2|[[Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2020 – turniej mężczyzn|Tokio 2020]]|}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Liga Narodów UEFA]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|1|[[Liga Narodów UEFA (2022/2023)|Holandia 2022/2023]]|}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa Europy w piłce nożnej|Mistrzostwa Europy]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|1|[[Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2024|Niemcy 2024]]|}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Mistrzostwa Europy U-21 w piłce nożnej|Mistrzostwa Europy U-21]]}}
{{Medalista infobox/wiersz|1|[[Mistrzostwa Europy U-21 w Piłce Nożnej 2019|Włochy/San Marino 2019]]|}}
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Luis de la Fuente Castillo''' (ur. [[21 czerwca]] [[1961]] w [[Haro]]) – [[Hiszpania|hiszpański]] trener i [[piłkarz]], grający na pozycji [[Obrońca (piłka nożna)|obrońcy]]. Obecnie pełni funkcję selekcjonera [[Reprezentacja Hiszpanii w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Hiszpanii]].

== Kariera piłkarska ==
De la Fuente jest wychowankiem hiszpańskiego klubu [[Athletic Bilbao]]. W latach 1978–1982 reprezentował drużynę rezerw tego klubu, Bilbao Athletic. W 1981 roku trafił do pierwszej drużyny Athleticu. De la Fuente był także młodzieżowym reprezentantem Hiszpanii U-18, U-21 i U-23. W 1987 roku odszedł z tego klubu przenosząc się do [[Sevilla FC|Sevilli FC]]. W 1991 roku powrócił do Athletiku. Po dwóch sezonach ponownie opuścił swój pierwszy klub odchodząc do [[Deportivo Alavés]]. Po roku gry w tym klubie, w 1994 roku, zdecydował się zakończyć piłkarską karierę.

== Kariera trenerska ==
De la Fuente karierę trenerską rozpoczął w 1997 roku, obejmując Club Portugalete. Po trzech latach opuścił ten klub, zostając trenerem [[CD Aurrerá de Vitoria|CD Aurrerá]]. Opuścił ten klub już po roku. W 2006 roku powrócił do Athletiku jako trener, obejmując rezerwy tego klubu. Ponownie opuścił to stanowisko, zaledwie po roku pracy. Powrócił, jednak, na to stanowisko w 2009 roku. W 2011 powrócił do kolejnego klubu, zostając trenerem pierwszej drużyny Deportivo Alavés. Po kilku miesiącach pracy w tym klubie został zwolniony. W 2013 roku rozpoczął swoją pracę z Hiszpańską Federacją Piłkarską, obejmując [[Reprezentacja Hiszpanii U-19 w piłce nożnej mężczyzn|reprezentację Hiszpanii do lat 19]]. W 2018 roku został selekcjonerem [[Reprezentacja Hiszpanii U-21 w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Hiszpanii do lat 21]]. Zdobył z tą drużyną [[Mistrzostwa Europy U-21 w Piłce Nożnej 2019|Mistrzostwo Europy U-21 w 2019]]. W 2021 roku prowadził Olimpijską reprezentację Hiszpanii na [[Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2020 – turniej mężczyzn|IO w Tokio]] i zdobył z nią srebrny medal. W 2022 roku zastąpił [[Luis Enrique|Luisa Enrique]] na stanowisku selekcjonera dorosłej [[Reprezentacja Hiszpanii w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Hiszpanii]].

== Bibliografia ==
* [https://www.bdfutbol.com/en/l/l1774.html Statystyki bazie BDFutbol]
* {{transfermarkt|t|id=20031|nazwa=Luis de la Fuente|data dostępu=2023-03-26}}

{{Trenerzy piłkarscy Deportivo Alavés}}
{{Trenerzy piłkarscy reprezentacji Hiszpanii}}
{{Selekcjonerzy reprezentacji zrzeszonych w UEFA}}
{{Trenerzy zdobywców Ligi Narodów UEFA}}
{{Trenerzy mistrzów Europy w piłce nożnej}}
{{Grupa szablonów
|tytuł=Składy reprezentacji Hiszpanii
|lista=
{{Hiszpania U-21 2019}}
{{Hiszpania U-21 2021}}
{{IO Hiszpania 2020}}
{{Hiszpania 2023}}
{{Hiszpania 2024}}
{{Hiszpania 2025}}
}}
{{Selekcjoner roku na świecie według IFFHS}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Fuente de la, Luis}}
[[Kategoria:Reprezentanci Hiszpanii U-21 w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Reprezentanci Hiszpanii U-23 w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Hiszpańscy trenerzy piłkarscy]]
[[Kategoria:Piłkarze Athletic Bilbao]]
[[Kategoria:Piłkarze Sevilli FC]]
[[Kategoria:Piłkarze Deportivo Alavés]]
[[Kategoria:Trenerzy piłkarzy Deportivo Alavés]]
[[Kategoria:Trenerzy mistrzów Europy w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Selekcjonerzy reprezentacji Hiszpanii w piłce nożnej mężczyzn]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1961]]

title: · Luis de la Fuente

Pełne imię i nazwisko: Luis de la Fuente Castillo

Data i miejsce urodzenia: 21 czerwca 1961 · Haro

Pozycja: obrońca

Klub: Hiszpania (selekcjoner)

title: Kariera juniorska

Lata: Klub

Athletic Bilbao

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Bilbao Athletic · 59 · (3)

Athletic Bilbao · 146 · (1)

Sevilla FC · 86 · (4)

Athletic Bilbao · 22 · (1)

Deportivo Alavés · 35 · (3)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Hiszpania U-18 · 4 · (0)

Hiszpania U-21 · 4 · (0)

Hiszpania U-23 · 1 · (0)

title: Kariera trenerska

Lata: Drużyna

Club Portugalete

CD Aurrerá

Bilbao Athletic

Bilbao Athletic

Deportivo Alavés

Hiszpania U-19

Hiszpania U-21

Hiszpania U-23

Hiszpania

title: Dorobek medalowy

srebro: Tokio 2020

złoto:
Holandia 2022/2023
Niemcy 2024
Włochy/San Marino 2019


text:
# Józef Meissner
Józef Meissner (ur. 1902 w Łodzi, zm. 1977) – polski specjalista w dziedzinie włókiennictwa, profesor Politechniki Łódzkiej.
W 1920 r. ukończył Państwowe Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Łodzi. Studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej ukończył w 1926 roku, uzyskując dyplom magistra inżyniera w Katedrze Wielkiego Przemysłu Organicznego i Farbiarstwa pod kierunkiem prof. Józefa Szczęsnego Turskiego. Następnie kontynuował studia specjalistyczne w zakresie kolorystyki włókienniczej oraz analizy barwników w Wyższej Szkole Chemicznej w Miluzie we Francji. w 1956 roku został mianowany docentem. w roku 1964 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego.
W 1947 roku rozpoczął pracę na Wydziale Chemicznym Politechnice Łódzkiej. Od 1949 roku związany był z Wydziałem Włókienniczym, gdzie zorganizował Katedrę Wykończalnictwa i pełnił funkcję jej kierownika w latach 1949–1970. W latach 1948–1952 był prodziekanem, a następnie w latach 1952–1953 dziekanem Wydziału Włókienniczego.
W latach 1950–1951 był dziekanem Wydziału Włókienniczego Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej w Łodzi, a w latach 1953–1955 rektorem tej uczelni. W latach 1970–1972, tj. do chwili przejścia na emeryturę, był zastępcą dyrektora Instytutu Fizyki Włókna i Chemicznej Obróbki Włókna na Wydziale Włókienniczym.
Pracował w wielu zakładach oraz jednostkach badawczo-rozwojowych przemysłu włókienniczego prowadząc współpracę z przemysłem, która przejawiała się m.in. w aktywnej, wieloletniej działalności w Międzynarodowej Komisji Przemysłu Lekkiego ds. Barwników i Chemicznych Środków Pomocniczych. W latach 1949—1966 pełnił funkcję dyrektora ds. naukowo-badawczych w Instytucie Włókiennictwa. W latach 1965–1974 był przewodniczącym Zarządu Polskiego Komitetu Kolorystyki.
Był autorem dwóch oraz współautorem pięciu podręczników i czterech skryptów akademickich oraz licznych publikacji z zakresu wykończalnictwa tekstyliów. Wypromował 5 doktorów.

title: Józef Meissner

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Józef Meissner
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = Polska
 |data urodzenia            = [[1902]]
 |miejsce urodzenia         = [[Łódź]]
 |data śmierci              = [[1977]]
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = Profesor
 |jakich nauk               =
 |specjalność               = włókiennictwo
 |almamater                 = [[Politechnika Warszawska]]
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Politechnika Łódzka]]
 |okres zatr1               = 1947–1972
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |doktorat data             =
 |doktorat uczelnia         =
 |doktorat dyscyplina       =
 |habilitacja data          =
 |habilitacja uczelnia      =
 |habilitacja dyscyplina    =
 |profesura data            = 1964
 |status pan                =
 |status pau                =
 |funkcja pan typ           =
 |funkcja pan nazwa         =
 |jednostka podrz1 typ      =
 |jednostka podrz1 nazwa    =
 |stanowisko1               =
 |jednostka2 typ            =
 |jednostka2 nazwa          =
 |jednostka podrz2 typ      =
 |jednostka podrz2 nazwa    =
 |stanowisko2               =
 |okres zatr2               =
 |funkcja                   = Dziekan
 |instytucja typ            = Wydział
 |instytucja nazwa          = [[Wydział Technologii Materiałowych i Wzornictwa Tekstyliów Politechniki Łódzkiej|Wydział Włókienniczy PŁ]]
 |od                        = 1952
 |do                        = 1953
 |poprzednik                = [[Tadeusz Żyliński]]
 |następca                  = [[Jan Szmelter]]
 |2 funkcja                 = Rektor
 |2 instytucja typ          = Uczelnia
 |2 instytucja nazwa        = Wieczorowa Szkoła Inżynierska w Łodzi
 |2 od                      = 1953
 |2 do                      = 1955
 |2 poprzednik              =
 |2 następca                =
}}
'''Józef Meissner''' (ur. [[1902]] w [[Łódź|Łodzi]], zm. [[1977]]) – polski specjalista w dziedzinie włókiennictwa, profesor [[Politechnika Łódzka|Politechniki Łódzkiej]].

W 1920 r. ukończył [[I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Łodzi|Państwowe Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Łodzi]]<ref>Nasz wiek. Gimnazjum i Liceum imienia Mikołaja Kopernika w Łodzi 1906–2006. Zarys historyczny. Wspomnienia, Henryk Władysław Skorek (red.), Łódź: I Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Łodzi i Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, 2006, s. 485, <nowiki>ISBN 83-908655-0-5</nowiki>.</ref>. Studia na [[Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej|Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej]] ukończył w 1926 roku, uzyskując dyplom magistra inżyniera w Katedrze Wielkiego Przemysłu Organicznego i Farbiarstwa pod kierunkiem prof. Józefa Szczęsnego Turskiego. Następnie kontynuował studia specjalistyczne w zakresie kolorystyki włókienniczej oraz analizy barwników w Wyższej Szkole Chemicznej w [[Miluza|Miluzie]] we Francji. w 1956 roku został mianowany docentem. w roku 1964 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego.

W 1947 roku rozpoczął pracę na [[Wydział Chemiczny Politechniki Łódzkiej|Wydziale Chemicznym Politechnice Łódzkiej]]. Od 1949 roku związany był z [[Wydział Technologii Materiałowych i Wzornictwa Tekstyliów Politechniki Łódzkiej|Wydziałem Włókienniczym]], gdzie zorganizował Katedrę Wykończalnictwa i pełnił funkcję jej kierownika w latach 1949–1970. W latach 1948–1952 był prodziekanem, a następnie w latach 1952–1953 dziekanem Wydziału Włókienniczego.

W latach 1950–1951 był dziekanem Wydziału Włókienniczego Wieczorowej Szkoły Inżynierskiej w Łodzi, a w latach 1953–1955 rektorem tej uczelni. W latach 1970–1972, tj. do chwili przejścia na emeryturę, był zastępcą dyrektora Instytutu Fizyki Włókna i Chemicznej Obróbki Włókna na Wydziale Włókienniczym.

Pracował w wielu zakładach oraz jednostkach badawczo-rozwojowych przemysłu włókienniczego prowadząc współpracę z przemysłem, która przejawiała się m.in. w aktywnej, wieloletniej działalności w Międzynarodowej Komisji Przemysłu Lekkiego ds. Barwników i Chemicznych Środków Pomocniczych. W latach 1949—1966 pełnił funkcję dyrektora ds. naukowo-badawczych w Instytucie Włókiennictwa. W latach 1965–1974 był przewodniczącym Zarządu Polskiego Komitetu Kolorystyki.

Był autorem dwóch oraz współautorem pięciu podręczników i czterech skryptów akademickich oraz licznych publikacji z zakresu wykończalnictwa tekstyliów. Wypromował 5 doktorów.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę | autor = Ewa Chojnacka, Zbigniew Piotrowski, Ryszard Przybylski (red.) | tytuł = Profesorowie Politechniki Łódzkiej 1945–2005 | wydawca = Wydawnictwo Politechniki Łódzkiej | miejsce = Łódź | rok = 2006 | strony = 166}}
* {{cytuj pismo | nazwisko = | imię = | autor = | tytuł = Pamięci Profesora Józefa Meissnera | czasopismo = [[Życie uczelni: biuletyn informacyjny Politechniki Łódzkiej]] | wolumin = 87 | wydanie = | strony = 10 | data = marzec 2004 | wydawca = Politechnika Łódzka | miejsce = | issn = 1425-4344 | url = http://www.p.lodz.pl/zalaczniki/387,317,zu_87a.pdf,1558690.pdf | język =}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Meissner, Józef}}
[[Kategoria:Polscy inżynierowie]]
[[Kategoria:Absolwenci Politechniki Warszawskiej]]
[[Kategoria:Wykładowcy Politechniki Łódzkiej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1902]]
[[Kategoria:Zmarli w 1977]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi]]
[[Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Łodzi]]

title: Józef Meissner

Państwo działania: Polska

Data i miejsce urodzenia: 1902 · Łódź

Alma Mater: Politechnika Warszawska

Uczelnia:
Politechnika Łódzka
Wieczorowa Szkoła Inżynierska w Łodzi

Wydział: Wydział Włókienniczy PŁ

Poprzednik: Tadeusz Żyliński

Następca: Jan Szmelter


text:
# Uloma planimentum
Uloma planimentum – gatunek chrząszcza z rodziny czarnuchowatych i podrodziny Tenebrioninae.
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1914 roku przez Hansa Gebiena na łamach „Sarawak Museum Journal”. Jako lokalizację typową wskazano Kinabalu w malezyjskim stanie Sabah.
Chrząszcz o ciele długości od 10 do 11 mm. Ubarwienie jest brązowe. Głowa u samca ma wgłębienie na czole, ale pozbawiona jest listewki przedniej, rożków czy zębów. Czułki u obu płci wykształcone są jednakowo. Warga dolna u samca cechuje się języczkiem z kilkoma rozproszonymi szczecinkami oraz całkowicie płaską, szagrynowaną, grubiej po bokach i u podstawy punktowaną, pozbawioną szczecinek bródką. Przedplecze u samca ma na przedzie wyraźne wgłębienie pośrodkowe i parę małych guzków w jego tylnym końcu, krawędź tylną nieobrzeżoną, a punktowanie tylko na bokach nieco gęściej rozmieszczone, bez mikropunktowania między punktami. Pokrywy mają rzędy z punktami nieco szerszymi niż odcinki rowków między nimi, a międzyrzędy słabo wysklepione. Odnóża przedniej pary u samca mają kąty wewnętrzno-odsiebne goleni przedłużone w palcowatą wypustkę. Odwłok ma ostatni z widocznych sternitów pozbawiony obrzeżenia. Edeagus charakteryzuje się paramerami o wąskich szczytach.
Owad orientalny, znany z Borneo, Sumatry i Sumby, w tym z malezyjskich stanów Sabah i Sarawak oraz indonezyjskiej prowincji Sumatra Północna. Spotykany na rzędnych od 900 do 1900 m n.p.m.

title: Uloma planimentum

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Uloma planimentum''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Hans Gebien|Gebien]], 1914
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[chrząszcze]]
 |podrząd                = [[chrząszcze wielożerne]]
 |nadrodzina             = [[czarnuchy]]
 |rodzina                = [[czarnuchowate]]
 |podrodzina             = [[Tenebrioninae]]
 |plemię                 = [[Ulomini]]
 |rodzaj                 = [[ćwieczak]]
 |gatunek                = ''Uloma planimentum''
 |synonimy               =
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Uloma planimentum''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[chrząszcze|chrząszcza]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[czarnuchowate|czarnuchowatych]] i podrodziny [[Tenebrioninae]].

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1914 roku przez [[Hans Gebien|Hansa Gebiena]] na łamach „Sarawak Museum Journal”. Jako [[miejsce typowe|lokalizację typową]] wskazano [[Kinabalu]] w [[Malezja|malezyjskim]] stanie [[Sabah]]{{r|Gebien|Schawaller}}.

Chrząszcz o ciele długości od 10 do 11 mm. Ubarwienie jest brązowe. [[Głowa owadów|Głowa]] u samca ma wgłębienie na [[czoło (anatomia)|czole]], ale pozbawiona jest listewki przedniej, rożków czy zębów. [[Czułki]] u obu płci wykształcone są jednakowo. [[Warga dolna]] u samca cechuje się [[języczek owadów|języczkiem]] z kilkoma rozproszonymi szczecinkami oraz całkowicie płaską, szagrynowaną, grubiej po bokach i u podstawy punktowaną, pozbawioną szczecinek [[bródka stawonogów|bródką]]. [[Przedplecze]] u samca ma na przedzie wyraźne wgłębienie pośrodkowe i parę małych guzków w jego tylnym końcu, krawędź tylną nieobrzeżoną, a punktowanie tylko na bokach nieco gęściej rozmieszczone, bez mikropunktowania między punktami. [[Pokrywy (entomologia)|Pokrywy]] mają rzędy z punktami nieco szerszymi niż odcinki rowków między nimi, a międzyrzędy słabo wysklepione. [[Odnóża]] przedniej pary u samca mają kąty wewnętrzno-odsiebne [[goleń|goleni]] przedłużone w palcowatą wypustkę. [[Odwłok]] ma ostatni z widocznych [[sternum|sternitów]] pozbawiony obrzeżenia. [[Edeagus]] charakteryzuje się [[paramera]]mi o wąskich szczytach{{r|Schawaller}}.

Owad [[kraina orientalna|orientalny]], znany z [[Borneo]], [[Sumatra|Sumatry]] i [[Sumba|Sumby]], w tym z [[Malezja|malezyjskich]] stanów [[Sabah]] i [[Sarawak]] oraz [[Indonezja|indonezyjskiej]] prowincji [[Sumatra Północna]]. Spotykany na rzędnych od 900 do 1900 m n.p.m.{{r|Schawaller}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="Gebien">{{Cytuj pismo | autor = Hans Gebien | tytuł = Die Tenebrionidenfauna Borneos. Erster Teil | czasopismo = Sarawak Museum Journal | wolumin = 5 | strony = 1-58 | data = 1914}}</ref>
<ref name="Schawaller">{{Cytuj pismo | autor = Wolfgang Schawaller | tytuł = The genus Uloma Dejean (Coleoptera: Tenebrionidae) in Borneo and Sumatra | czasopismo = Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde. Serie A (Biologie) | wolumin = 605 | strony = 1-23 | data = 2000}}</ref>
}}

[[Kategoria:Tenebrioninae]]
[[Kategoria:Chrząszcze Indonezji]]
[[Kategoria:Chrząszcze Malezji]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1914 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: chrząszcze

Podrząd: chrząszcze wielożerne

Nadrodzina: czarnuchy

Rodzina: czarnuchowate

Podrodzina: Tenebrioninae

Plemię: Ulomini

Rodzaj: ćwieczak

Gatunek: Uloma planimentum


text:
# Zaraza siatkowata
Zaraza siatkowata, z. bladokwiatowa (Orobanche reticulata Wallr.) – gatunek byliny z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae). Występuje na rozległym obszarze Europy (bez krańców północnych, zachodnich i południowych) oraz w zachodniej Azji. Jest rośliną pasożytniczą. Pasożytuje głównie na ostrożeniach i ostach. W Polsce jest rośliną rzadką, aczkolwiek spotykaną we wszystkich regionach poza środkową częścią kraju. Najliczniejsze stanowiska ma na Pomorzu Zachodnim.

## Morfologia
ŁodygaNierozgałęziona, żółtawa lub czerwonawa, ogruczolona, zgrubiała u nasady, rzadko pokryta łuskami, do 60 (90) cm wysokości.
LiścieŁuskowate, trójkątne do podłużnie lancetowatych. Osiągają do 3 cm długości.
KwiatyLiczne, zebrane w kłosowaty kwiatostan, luźny na dole, gęstniejący ku górze. Kwiaty grzbieciste, siedzące. Łatki kielicha wolne, ukośnie jajowate, jednonerwowe. Korona kwiatu biaława lub żółtawa, ciemno ogruczolona, długości 15-22 (20–23) mm. Pręciki 4, wyrastają 3-4 mm nad nasadą korony.
OwocePodłużna torebka z licznymi, drobnymi nasionami, o długości do 0,5 mm.

## Biologia i ekologia
Bylina bezzieleniowa, bez korzeni. Kwitnie od czerwca do września. Jest rośliną pasożytniczą. Pasożytuje na roślinach z rodziny astrowatych (Asteraceae), głównie na ostrożeniach (Cirsium sp.) i ostach (Carduus sp.).
Występuje w murawach kserotermicznych, rzadziej spotykana w lasach łęgowych i na wilgotnych łąkach. Rośnie na podłożu bogatym w węglan wapnia.

## Zagrożenia i ochrona
W latach 2004–2014 gatunek był objęty w Polsce ochroną ścisłą, od 2014 roku podlega ochronie częściowej. Jedno stanowisko w Górach Kaczawskich znajduje się na terenie rezerwatu Góra Miłek.
Roślina jest umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006) w grupie gatunków rzadkich, potencjalnie zagrożonych (kategoria zagrożenia R). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię EN (zagrożony).
Zagrożeniem dla gatunku jest intensywna gospodarka łąkowa oraz naturalnie następująca sukcesja ekologiczna roślinności.

title: Zaraza siatkowata

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Zaraza siatkowata
 |grafika              = Orobanche reticulata subsp. pallidiflora sl3.jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[astropodobne]]
 |rząd                 = [[jasnotowce]]
 |rodzina              = [[zarazowate]]
 |rodzaj               = [[zaraza (roślina)|zaraza]]
 |gatunek              = zaraza siatkowata
 |nazwa łacińska       = Orobanche reticulata
 |autor                = Wallr.
 |cytat                = Orobanches Gen. Diask.: 42 (1825)<ref name="powo"/>
 |synonimy             =
* ''Orobanche pallidiflora'' Wimm. & Grab.
* ''Orobanche platystigma'' subsp. ''reticulata'' (Wallr.) P.Fourn.
 |wikispecies          = Orobanche reticulata
 |commons              = Category:Orobanche reticulata
}}
'''Zaraza siatkowata'''<ref name="checklist">{{Cytuj |autor = Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając |tytuł = Vascular plants of Poland. An annotated checklist |miejsce = Kraków |wydawca = W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences |data = 2020 |s = 125 |isbn = 978-83-62975-45-7}}</ref>, z. bladokwiatowa<ref name=zajac/> (''Orobanche reticulata'' <small>Wallr.</small>) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[bylina (botanika)|byliny]] z rodziny [[zarazowate|zarazowatych]] (''Orobanchaceae''). Występuje na rozległym obszarze [[Europa|Europy]] (bez krańców północnych, zachodnich i południowych) oraz w zachodniej [[Azja|Azji]]<ref name="powo">{{Cytuj stronę | url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77224045-1 | tytuł = Orobanche reticulata Wallr. | praca = Plants of the World online | opublikowany = Royal Botanic Gardens, Kew | data dostępu = 2022-12-04}}</ref>. Jest [[Rośliny pasożytnicze|rośliną pasożytniczą]]. Pasożytuje głównie na [[ostrożeń (roślina)|ostrożeniach]] i [[oset|ostach]]. W Polsce jest rośliną rzadką, aczkolwiek spotykaną we wszystkich regionach poza środkową częścią kraju. Najliczniejsze stanowiska ma na Pomorzu Zachodnim<ref name=zajac>{{cytuj | autor = Adam Zając, Maria Zając (red.) | tytuł = Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce: dodatek | wydawca = Uniwersytet Jagielloński. Instytut Botaniki | data = 2019 | isbn = 978-83-956282-0-7 | miejsce = Kraków | oclc = 1143739807 | s=97}}</ref>.

== Morfologia ==
[[Plik:Orobanche reticulata subsp. pallidiflora sl20.jpg|thumb|left|180px|Kwiat]]
[[Plik:Orobanche reticulata subsp. pallidiflora sl23.jpg|thumb|left|180px|Wnętrze kwiatu z nagimi pręcikami i słupkiem]]
; [[Łodyga]] : Nierozgałęziona, żółtawa lub czerwonawa, ogruczolona, zgrubiała u nasady, rzadko pokryta łuskami, do 60 (90<ref name=mirkowa/>) cm wysokości.
; [[Liść|Liście]] : Łuskowate, trójkątne do podłużnie lancetowatych. Osiągają do 3 cm długości<ref name=mirkowa/>.
; [[Kwiat]]y : Liczne, zebrane w kłosowaty [[kwiatostan]], luźny na dole, gęstniejący ku górze<ref name=mirkowa/>. Kwiaty [[Kwiat grzbiecisty|grzbieciste]], siedzące. Łatki [[kielich (botanika)|kielicha]] wolne, ukośnie jajowate, jednonerwowe. [[Korona kwiatu]] biaława lub żółtawa, ciemno ogruczolona, długości 15-22 (20–23<ref name=mirkowa/>) mm. [[Pręcik (botanika)|Pręciki]] 4, wyrastają 3-4 mm nad nasadą korony<ref name=szafer/>.
; [[Owoc]]e : Podłużna torebka z licznymi, drobnymi nasionami, o długości do 0,5 mm<ref name=mirkowa/>.

== Biologia i ekologia ==
[[Bylina (botanika)|Bylina]] bezzieleniowa, bez korzeni. Kwitnie od czerwca do września. Jest [[Rośliny pasożytnicze|rośliną pasożytniczą]]. Pasożytuje na roślinach z rodziny [[Astrowate|astrowatych]] (''Asteraceae''), głównie na [[ostrożeń (roślina)|ostrożeniach]] (''Cirsium'' sp.) i [[oset|ostach]] (''Carduus'' sp.)<ref name=mirkowa/>.

Występuje w [[murawa kserotermiczna|murawach kserotermicznych]], rzadziej spotykana w [[Las łęgowy|lasach łęgowych]] i na wilgotnych łąkach. Rośnie na podłożu bogatym w węglan wapnia<ref name=mirkowa/>.

== Zagrożenia i ochrona ==
W latach 2004–2014 gatunek był objęty w Polsce ochroną ścisłą, od 2014 roku podlega [[Lista gatunków roślin objętych ochroną częściową w Polsce|ochronie częściowej]]<ref name=rozp2014/>. Jedno stanowisko w Górach Kaczawskich znajduje się na terenie rezerwatu [[Rezerwat przyrody Góra Miłek|Góra Miłek]]<ref name=mirkowa/>.

Roślina jest umieszczona na [[Czerwona lista roślin i grzybów Polski|Czerwonej liście roślin i grzybów Polski]] (2006)<ref name=redlist/> w grupie gatunków rzadkich, potencjalnie zagrożonych (kategoria zagrożenia '''R'''). W wydaniu z 2016 roku otrzymała kategorię '''EN''' ([[gatunek zagrożony|zagrożony]])<ref>{{Cytuj książkę | autor =Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.| tytuł =Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants | wydawca =Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk | miejsce =Kraków | rok =2016 | strony = | isbn =978-83-61191-88-9 }}</ref>.

Zagrożeniem dla gatunku jest intensywna gospodarka łąkowa oraz naturalnie następująca [[sukcesja ekologiczna]] roślinności<ref name=mirkowa/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name=apweb>{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2010-03-24}}</ref>
<ref name=mirkowa>{{cytuj książkę |autor=Halina Piękoś-Mirkowa |autor2=Zbigniew Mirek |tytuł=Rośliny chronione |seria=Flora Polski |wydawca=Multico |wydanie=II |rok=2006 |isbn=9788370734442}}</ref>
<ref name=redlist>{{cytuj książkę|tytuł=Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski |inni=Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.) |wydawca=Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk|miejsce=Kraków |rok=2006 |isbn=83-89648-38-5}}</ref>
<ref name=rozp2014>{{Dziennik Ustaw|rok=2014|numer=0|pozycja=1409}} – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin.</ref>
<ref name=szafer>{{cytuj książkę |autor=W. Szafer |autor2=S. Kulczyński |autor3=B. Pawłowski |tytuł=Rośliny polskie |wydawca=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |miejsce=Warszawa |rok=1969}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Zarazowate]]
[[Kategoria:Rośliny chronione]]
[[Kategoria:Rośliny pasożytnicze]]

title: Zaraza siatkowata

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: astropodobne

Rząd: jasnotowce

Rodzina: zarazowate

Rodzaj: zaraza

Gatunek: zaraza siatkowata


text:
# Język hawu
Język hawu (Lii Hawu), także: havu, sabu, savu, sawu – język austronezyjski używany w indonezyjskiej prowincji Małe Wyspy Sundajskie Wschodnie, na wyspach Sawu i Raijua; etniczny język ludu Hawu (Savu). Według danych z 1997 roku posługiwało się nim wówczas 110 tys. osób.
Dzieli się na szereg dialektów: seba (heba), timu (dimu), liae, mesara (mehara), raijua (raidjua). Jest na tyle zróżnicowany wewnętrznie, że być może powinien być rozpatrywany jako więcej niż jeden język. Skupiska jego użytkowników występują też na wyspach Sumba (Waingapu i Melolo) i Timor (miasto Kupang).
Jest językiem ergatywnym. Cechuje się złożonym systemem dźwiękowym. A. Capell (1975) postulował, że jest to język nieaustronezyjski, który dokonał wymiany znacznej części swojego słownictwa. W hawu występują zapożyczenia z malajskiego, a w mniejszym zakresie z portugalskiego i niderlandzkiego.
Jest blisko spokrewniony z językiem dhao, który był dawniej uznawany za jego dialekt. Oba języki nie są jednak wzajemnie zrozumiałe. W dhao zaznaczyły się wpływy leksyki języka roti. Między hawu a dhao występują znaczące różnice gramatyczne.
Jest zagrożony wymarciem. Według doniesień z 2012 r. zachował się w użyciu jedynie w sferze kontaktów domowych i w kontekstach związanych z kulturą Hawu. Doszło do redukcji przekazu międzypokoleniowego, zwłaszcza na poziomie wiedzy tradycyjnej i zasobu leksyki. Duże różnice dialektalne sprzyjają ekspansji języka indonezyjskiego.
Badania nad językiem hawu prowadził A. T. Walker, autor opracowania gramatycznego (1980, 1982)  . Zebrano także dane słownikowe i materiały tekstowe w tym języku. Jest zapisywany alfabetem łacińskim.

title: Język hawu

wikitext:
{{Język infobox
 | nazwa oryginalna = Lii Hawu
 | obszar           = [[Małe Wyspy Sundajskie Wschodnie]] ([[Indonezja]])
 | liczba mówiących = 110 tys. (1997)
 | system pisma     = [[Alfabet łaciński|łacińskie]]
 | klasyfikacja     = * [[Języki austronezyjskie]]
* [[Języki malajsko-polinezyjskie]]
* [[Języki malajsko-polinezyjskie centralno-wschodnie|Grupa centralno-wschodnia]]
* [[Języki malajsko-polinezyjskie centralne|Grupa centralna]]
* Języki flores-sumba-hawu
* Języki sumba-hawu
* Języki hawu-dhao
* Język hawu<ref name = "Glottolog" />
 | język urzędowy   =
 | organ regulujący =
 | iso1             =
 | iso2             =
 | iso3             = hvn
 | sil              =
 | dialekty         =
 | kod              =
 | mapka            =
 | opis             =
 | wikisłownik      =
}}
'''Język hawu''' (''Lii Hawu''), także: '''havu''', '''sabu''', '''savu''', '''sawu'''{{r|ethn22}}{{odn|Walker|1980|s=1}}{{odn|Walker|1982|s=1}} – [[Języki austronezyjskie|język austronezyjski]] używany w [[Indonezja|indonezyjskiej]] prowincji [[Małe Wyspy Sundajskie Wschodnie]], na wyspach [[Sawu]] i Raijua; etniczny język ludu [[Savu (lud)|Hawu]] (Savu). Według danych z 1997 roku posługiwało się nim wówczas 110 tys. osób<ref name="ethn22" />.

Dzieli się na szereg dialektów: seba (heba), timu (dimu), liae, mesara (mehara), raijua (raidjua)<ref name="Glottolog" /><ref name="ethn22" />. Jest na tyle zróżnicowany wewnętrznie, że być może powinien być rozpatrywany jako więcej niż jeden język<ref name="ELP" />. Skupiska jego użytkowników występują też na wyspach [[Sumba]] (Waingapu i Melolo) i [[Timor]] (miasto [[Kupang]])<ref name="ethn22" />.

Jest [[Język ergatywno-absolutywny|językiem ergatywnym]]<ref name="Grimes2" />. Cechuje się złożonym systemem dźwiękowym<ref name="ethn22" />. [[Arthur Capell|A. Capell]] (1975) postulował, że jest to język nieaustronezyjski, który dokonał wymiany znacznej części swojego słownictwa{{odn|Capell|1975|s=683–684}}. W hawu występują zapożyczenia z malajskiego, a w mniejszym zakresie z portugalskiego i niderlandzkiego{{odn|Walker|1980|s=17}}{{odn|Walker|1982|s=8}}.

Jest blisko spokrewniony z [[Język dhao|językiem dhao]]<ref name="Glottolog" />, który był dawniej uznawany za jego dialekt<ref name="Grimes2" />. Oba języki nie są jednak wzajemnie zrozumiałe<ref name="Grimes2" />. W dhao zaznaczyły się wpływy leksyki [[Język dela-oenale|języka roti]]{{odn|Walker|1980|s=135}}{{odn|Walker|1982|s=57}}. Między hawu a dhao występują znaczące różnice gramatyczne<ref name="Grimes2" />.

Jest zagrożony wymarciem. Według doniesień z 2012 r. zachował się w użyciu jedynie w sferze kontaktów domowych i w kontekstach związanych z kulturą Hawu. Doszło do redukcji przekazu międzypokoleniowego, zwłaszcza na poziomie wiedzy tradycyjnej i zasobu leksyki. Duże różnice dialektalne sprzyjają ekspansji języka indonezyjskiego<ref name="ELP" />.

Badania nad językiem hawu prowadził A. T. Walker, autor opracowania gramatycznego (1980, 1982){{odn|Walker|1980}}{{odn|Walker|1982}}. Zebrano także dane słownikowe i materiały tekstowe w tym języku<ref name="ethn22" />. Jest zapisywany [[alfabet łaciński|alfabetem łacińskim]]<ref name="ethn22" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name="ethn22">{{Ethnologue |tytuł = Hawu |wydanie = 22 |id = hvn |archiwum = https://web.archive.org/web/20190418061041/https://www.ethnologue.com/language/hvn |zarchiwizowano = 2019-04-18 |data dostępu = 2021-08-15 }}</ref>
* <ref name = "Glottolog">{{Cytuj |tytuł = Hawu |data = 2019 |autor = [[Harald Hammarström]], Robert Forkel, [[Martin Haspelmath]] |opublikowany = Glottolog 4.0 |url = https://glottolog.org/files/glottolog-4.0/sabu1255.html |data dostępu = 2024-03-18 |język = en }}</ref>
* <ref name="Grimes2">{{Cytuj |autor = Charles E. Grimes |tytuł = Hawu and Dhao in eastern Indonesia: revisiting their relationship |data = 2006 |data dostępu = 2021-08-15 |opis = 10th International Conference on Austronesian Linguistics, Puerto Princessa, Philippines, 17–20 January 2006 |url = https://www.sil.org/system/files/reapdata/15/16/10/151610193548557560804873170595354028095/Grimes_Hawu_Dhao.pdf |język = en}}</ref>
<ref name="ELP">{{Cytuj stronę |tytuł = Hawu |data dostępu = 2024-03-18 |opublikowany = Endangered Languages Project |url = http://www.endangeredlanguages.com/lang/9170 |język = en}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj | odn = tak | autor r = [[Arthur Capell]] | rozdział = The West Papuan Phylum | data = 1975 | s = 667–716 | redaktor = [[Stephen Wurm|Stephen Adolphe Wurm]] | tytuł = New Guinea area languages and language study, Vol. 1, Papuan languages and the New Guinea linguistic scene | seria = Pacific Linguistics C-38 | miejsce = Canberra | wydawca = Department of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University | isbn = 978-0-85883-131-5 | oclc = 37096514 | doi = 10.15144/PL-C38.667 | url = http://sealang.net/archives/pl/pdf/PL-C38.pdf | data dostępu = 2022-09-20 | język = en }}
* {{Cytuj | odn = tak | autor = Alan Trevor Walker | data = 1980 | tytuł = Sawu: a language of Eastern Indonesia | miejsce = Canberra | wydawca = Australian National University | oclc = 222141572 | doi = 10.25911/5d7789c1ab8c6 | url = https://openresearch-repository.anu.edu.au/handle/1885/108924 | data dostępu = 2023-01-05 | język = en }}
* {{Cytuj | odn = tak | autor = Alan Trevor Walker | data = 1982 | tytuł = A grammar of Sawu | seria = NUSA: Linguistic studies in Indonesian and languages in Indonesia 13 | miejsce = Jakarta | wydawca = Badan Penyelenggara Seri NUSA, Universitas Atma Jaya | oclc = 1333422491 | url = http://sealang.net/archives/nusa/pdf/nusa-v13.pdf | data dostępu = 2023-01-05 | język = en }}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | tytuł = Hawu language and alphabet | data dostępu = 2024-03-18 | opublikowany = Omniglot | url = https://www.omniglot.com/writing/hawu.htm | język = en}}
* {{Cytuj stronę | tytuł = Hawu | data dostępu = 2024-03-18 | opublikowany = Endangered Languages Project | url = http://www.endangeredlanguages.com/lang/9170 | język = en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Hawu}}
[[Kategoria:Języki austronezyjskie]]
[[Kategoria:Języki Indonezji]]

title: Lii Hawu

Obszar: Małe Wyspy Sundajskie Wschodnie (Indonezja)

Pismo/alfabet: łacińskie

title: Klasyfikacja genetyczna

Klasyfikacja genetyczna: - Języki austronezyjskie - Języki malajsko-polinezyjskie - Grupa centralno-wschodnia - Grupa centralna - Języki flores-sumba-hawu - Języki sumba-hawu - Języki hawu-dhao - Język hawu

title: Status oficjalny

Ethnologue: 5 rozwojowy↗

title: Kody języka

ISO 639-3: hvn

IETF: hvn

Ethnologue: hvn

WALS: saw

title: W Wikipedii

W Wikipedii: Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.


text:
# Kukułka bzowa
Kukułka bzowa, storczyk bzowy, stoplamek bzowy (Dactylorhiza sambucina (L.) Soó) – gatunek rośliny należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae).

## Rozmieszczenie geograficzne
Występuje wyłącznie w Europie. Zwarty zasięg występowania rozciąga się od środkowej Francji na zachodzie po południowo-wschodnią Ukrainę. Północna granica zasięgu przebiega przez południowe Niemcy i południową Polskę, południowa po północną Hiszpanię, południowe Włochy i Grecję. Ponadto występuje na licznych rozproszonych obszarach poza granicą zwartego zasięgu. W południowo-zachodniej Polsce obecnie występuje tylko w Sudetach (na Pogórzu Kaczawskim, Wałbrzyskim, w Rudawach Janowickich, Górach Bardzkich i wschodnim końcu Gór Opawskich).
Najwięcej stanowisk znajduje się w Karpatach, gdzie potwierdzono występowanie w wielu regionach. Najliczniejsze stanowiska w Karpatach znajdują się we wschodniej części Pasma Lubania w Gorcach, w Pieninach Właściwych i przylegającej do nich części Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Pojedyncze stanowiska znajdują się na Pogórzu Cieszyńskim, w południowej części Beskidu Śląskiego i Żywieckiego, w Beskidzie Niskim i w Bieszczadach. Najdalej wysunięte stanowisko, znajdujące się na Wyżynie Miechowskiej, prawdopodobnie już nie istnieje.
Drugim centrum występowania są Sudety, gdzie największe skupisko stanowisk znajduje się na Pogórzu Kaczawskim i Pogórzu Bolkowskim. Poza tym stwierdzona także w Górach Złotych, Górach Bardzkich, Rudawach Janowickich, Górach Kruczych i Górach Orlickich. W latach 90. największa sudecka populacja odnotowana była w okolicach Chwalisławia koło Złotego Stoku.

## Morfologia
PokrójRoślina wieloletnia o wysokości do 25 cm, posiadająca pod ziemia dwie płytko wcinane bulwy.
ŁodygaPusta, ulistniona, mocna, zielona, osiąga wysokość do 25 cm.
LiściePodłużnie lancetowate od 4 do 6 sztuk o długości od 4 do 10 cm i szerokości od 1,5 do 3,0 cm. Dolne podłużne odwrotniełopatkowe, o zaokrąglonym u szczytu kształcie. Górne liście obejmują łodygę. Na liściach nie ma ciemnych plamek.
KwiatNa niektórych okazach kwiaty czerwone, na niektórych żółte. Obydwie formy ubarwienia występują równie często, razem, lub oddzielnie. Ponadto występują mieszańce o kwiatach różowych. Działki okwiatu zaostrzone, trzy większe wyprostowane lub odgięte, dwa wewnętrzne mniejsze, nachylone ku sobie. Kwiatostan jajowaty zbity o wysokości do 8 cm, kilkunastokwiatowy, gęsty w górze, kłos kwiatowy dołem zwykle luźny. Łatki są wyraźnie stępione i tylko nieznacznie karbowane. Ostroga osiąga maksymalnie 1,2 cm, górny zewnętrzny płatek od 0,6 do 0,7 cm, boczny zewnętrzny płatek od 0,7 do 0,8 cm, a boczne wewnętrzne płatki osiągają długość około 0,5 cm. Kwitnie od kwietnia do maja.
OwoceWalcowata Torebka o długości 19-20 i szerokości 5-6 mm. Na szczycie posiada resztki kwiatu.
- Kwiatostan
- Kwiaty czerwone
- Kwiaty żółte
- Morfologia
- Siedlisko

## Biologia i ekologia
Bylina, geofit. Rośnie w widnych lasach, na zboczach porośniętych zaroślami, na naturalnych łąkach górskich regla dolnego, na pastwiskach. W Europie jej zasięg pionowy wynosi 2400 m n.p.m.. W Polsce jest gatunkiem górskim. Najwyżej położone stanowisko znajduje się na stokach Lubania w Gorcach (1115 m). Kwitnie od kwietnia do czerwca, kwiaty zwabiają owady imitując budową kwiaty roślin miododajnych, jednak nie wytwarzają nektaru. Procent zawiązywanych owoców jest nieduży. Liczba chromosomów 2n = 40.
Tworzy mieszańce z kukułką Fuchsa (Dactylorhiza fuchsii), kukułką szerokolistną (Dactylorhiza majalis), Dactylorhiza romana i Dactylorhiza saccifera, a także z ozorką zieloną (Coeloglossum viridis) i prawdopodobnie również z gołkiem białawym (Pseudorchis albida).

## Zagrożenia i ochrona
Gatunek objęty w Polsce ochroną ścisłą. Kategorie zagrożenia:
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[9]: V (narażony na wyginięcie); 2016: EN (zagrożony)[10].
- Kategoria zagrożenia w Polsce według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin[11]: VU (vulnerable, narażony).

Obecnie najliczniejsze są stanowiska tego gatunku w Pieninach, gdzie w 2006 liczba wszystkich osobników wynosiła 1000-1400 i w Gorcach (ok. 1000 osobników). Największym zagrożeniem dla kukułki bzowej jest nawożenie łąk, zarastanie stanowisk w wyniku braku wypasu i koszenia. W parkach narodowych należy okresowo kosić łąki, na których występuje, zaś stanowiska poza parkami winne być objęte ochroną czynną. W pewnym stopniu roślinie zagrażają również ludzie, niszczący rośliny wzdłuż szlaków turystycznych (zadeptywanie, zrywanie).
O wysoki stopniu zagrożenia świadczyć może zanikająca w zastraszającym tempie liczba stanowisk. W Polsce stwierdzono dawniej występowanie tego gatunku na około 170 stanowiskach, jednak ostatnio (do 2008 r.) potwierdzono występowanie tylko na około 40-45 z nich. Kukułka wyginęła m.in. na Nizinie Śląskiej, Nizinie Śląsko-Łużyckiej, Wyżynie Miechowskiej, w Tatrach i w Beskidzie Wyspowym. W niektórych częściach Karpat wyginęła znaczna część stanowisk m.in. na Pogórzu Cieszyńskim, w Beskidzie Śląskim i Beskidzie Żywieckim.

title: Kukułka bzowa

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = Kukułka bzowa
 |grafika              = Dactylorhiza sambucina - Flickr 003.jpg
 |opis grafiki         = Dwa okazy kukułki bzowej o różnej barwie kwiatów
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[liliopodobne]] <small>(≡ [[jednoliścienne]])</small>
 |rząd                 = [[szparagowce]]
 |rodzina              = [[storczykowate]]
 |podrodzina           = [[storczykowe]]
 |rodzaj               = [[Kukułka (roślina)|kukułka]]
 |gatunek              = kukułka bzowa
 |nazwa łacińska       = Dactylorhiza sambucina
 |autor                = ([[Karol Linneusz|L.]]) Soó
 |cytat                = ''Nom. Nov. Gen. Dactylorhiza 3 1962''<ref name=tpl>{{Cytuj stronę | tytuł = The Plant List | url = http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-55564| data dostępu = 2017-03-01}}</ref>
 |synonimy             =
 |IUCN id              = 175983
 |status IUCN          = LC
 |wikispecies          = Dactylorhiza sambucina
 |commons              = category:Dactylorhiza sambucina
}}
'''Kukułka bzowa''', storczyk bzowy, stoplamek bzowy<ref name="checklist2002">{{VascularPlantsPoland|2002}}</ref> (''Dactylorhiza sambucina'' ([[Karol Linneusz|L.]]) Soó) – [[Gatunek (biologia)|gatunek]] rośliny należący do rodziny [[Storczykowate|storczykowatych]] (''Orchidaceae'').

== Rozmieszczenie geograficzne ==
Występuje wyłącznie w Europie. Zwarty [[Zasięg (biogeografia)|zasięg występowania]] rozciąga się od środkowej Francji na zachodzie po południowo-wschodnią Ukrainę. Północna granica zasięgu przebiega przez południowe Niemcy i południową Polskę, południowa po północną Hiszpanię, południowe Włochy i Grecję. Ponadto występuje na licznych rozproszonych obszarach poza granicą zwartego zasięgu. W południowo-zachodniej Polsce obecnie występuje tylko w Sudetach (na [[Pogórze Kaczawskie|Pogórzu Kaczawskim]], [[Pogórze Wałbrzyskie|Wałbrzyskim]], w [[Rudawy Janowickie|Rudawach Janowickich]], [[Góry Bardzkie|Górach Bardzkich]] i wschodnim końcu [[Góry Opawskie|Gór Opawskich]]){{r|K}}.

Najwięcej stanowisk znajduje się w Karpatach, gdzie potwierdzono występowanie w wielu regionach. Najliczniejsze stanowiska w Karpatach znajdują się we wschodniej części [[Pasmo Lubania|Pasma Lubania]] w [[Gorce|Gorcach]], w [[Pieniny Właściwe|Pieninach Właściwych]] i przylegającej do nich części [[Pasmo Radziejowej|Pasma Radziejowej]] w [[Beskid Sądecki|Beskidzie Sądeckim]]. Pojedyncze stanowiska znajdują się na [[Pogórze Śląskie|Pogórzu Cieszyńskim]], w południowej części [[Beskid Śląski|Beskidu Śląskiego]] i [[Beskid Żywiecki|Żywieckiego]], w [[Beskid Niski|Beskidzie Niskim]] i w [[Bieszczady Zachodnie|Bieszczadach]]{{r|K}}. Najdalej wysunięte stanowisko, znajdujące się na Wyżynie Miechowskiej, prawdopodobnie już nie istnieje<ref name=":0" />{{r|K}}.

Drugim centrum występowania są Sudety, gdzie największe skupisko stanowisk znajduje się na [[Pogórze Kaczawskie|Pogórzu Kaczawskim]] i [[Pogórze Wałbrzyskie|Pogórzu Bolkowskim]]. Poza tym stwierdzona także w [[Góry Złote|Górach Złotych]], [[Góry Bardzkie|Górach Bardzkich]], [[Rudawy Janowickie|Rudawach Janowickich]], [[Góry Krucze|Górach Kruczych]] i [[Góry Orlickie|Górach Orlickich]]. W latach 90. największa sudecka populacja odnotowana była w okolicach [[Chwalisław (wieś)|Chwalisławia]] koło Złotego Stoku<ref name=":0">{{Cytuj książkę|nazwisko = Piękoś-Mirkowa|imię = Halina|tytuł = Rośliny chronione|rok = 2006|wydawca = Multico Oficyna|miejsce = Warszawa|strony = |isbn = 978-83-7073-444-2}}</ref>.

== Morfologia ==
; Pokrój: [[Roślina wieloletnia]] o wysokości do 25 cm, posiadająca pod ziemia dwie płytko wcinane [[Bulwa (botanika)|bulwy]]<ref name=":0"/>.
; [[Łodyga]]: Pusta, ulistniona, mocna, zielona, osiąga wysokość do 25 cm<ref name=":0"/>.
; [[Liść|Liście]]: Podłużnie lancetowate od 4 do 6 sztuk o długości od 4 do 10 cm i szerokości od 1,5 do 3,0 cm. Dolne podłużne odwrotniełopatkowe, o zaokrąglonym u szczytu kształcie. Górne liście obejmują łodygę. Na liściach nie ma ciemnych plamek{{r|storczyki}}.
; [[Kwiat]]: Na niektórych okazach kwiaty czerwone, na niektórych żółte. Obydwie formy ubarwienia występują równie często, razem, lub oddzielnie. Ponadto występują mieszańce o kwiatach różowych. Działki [[okwiat]]u zaostrzone, trzy większe wyprostowane lub odgięte, dwa wewnętrzne mniejsze, nachylone ku sobie. [[Kwiatostan]] jajowaty zbity o wysokości do 8 cm, kilkunastokwiatowy, gęsty w górze, [[kwiatostan|kłos kwiatowy]] dołem zwykle luźny. Łatki są wyraźnie stępione i tylko nieznacznie karbowane. [[Ostroga (botanika)|Ostroga]] osiąga maksymalnie 1,2 cm, górny zewnętrzny płatek od 0,6 do 0,7 cm, boczny zewnętrzny płatek od 0,7 do 0,8 cm, a boczne wewnętrzne płatki osiągają długość około 0,5 cm. Kwitnie od kwietnia do maja{{r|storczyki}}.
; [[Owoc]]e: Walcowata [[Torebka (botanika)|Torebka]] o długości 19-20 i szerokości 5-6 mm. Na szczycie posiada resztki kwiatu{{r|storczyki}}.
<gallery>
Plik:Dactylorhiza sambucina Griechenland 419 2.6.JPG|Kwiatostan
Plik:Dactylorhiza sambucina BS16.1.jpg|Kwiaty czerwone
Plik:Dactylorhiza sambucina BS16.jpg|Kwiaty żółte
Plik:Adam och Eva.jpg|Morfologia
Plik:Dactylorhiza sambucina 040531Bw.jpg|Siedlisko
</gallery>

== Biologia i ekologia ==
[[Bylina (botanika)|Bylina]], [[Geofity|geofit]]. Rośnie w widnych lasach, na zboczach porośniętych zaroślami, na naturalnych [[łąka]]ch górskich [[regiel dolny|regla dolnego]], na pastwiskach. W Europie jej zasięg pionowy wynosi 2400 m n.p.m.{{r|storczyki}}. W Polsce jest gatunkiem górskim. Najwyżej położone stanowisko znajduje się na stokach [[Lubań (szczyt)|Lubania]] w Gorcach (1115 m){{r|K}}. Kwitnie od kwietnia do czerwca, kwiaty zwabiają owady imitując budową kwiaty roślin miododajnych, jednak nie wytwarzają nektaru. Procent zawiązywanych owoców jest nieduży. Liczba chromosomów [[diploid|2n]] = 40{{r|storczyki}}.

Tworzy [[Mieszaniec|mieszańce]] z [[Kukułka Fuchsa|kukułką Fuchsa]] (''Dactylorhiza fuchsii''), [[Kukułka szerokolistna|kukułką szerokolistną]] (''Dactylorhiza majalis''), ''[[Dactylorhiza romana]]'' i ''[[Dactylorhiza saccifera]]'', a także z [[Ozorka zielona|ozorką zieloną]] (''Coeloglossum viridis'') i prawdopodobnie również z [[Gołek białawy|gołkiem białawym]] (''Pseudorchis albida''){{r|storczyki}}.

== Zagrożenia i ochrona ==
Gatunek objęty w Polsce [[Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną|ochroną ścisłą]]. Kategorie zagrożenia:
* Kategoria zagrożenia w Polsce według [[Czerwona lista roślin i grzybów Polski|Czerwonej listy roślin i grzybów Polski]] (2006){{r|czerwona-lista}}: '''V''' (narażony na wyginięcie); 2016: '''EN''' ([[gatunek zagrożony|zagrożony]])<ref>{{Cytuj książkę | autor =Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.| tytuł =Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants | wydawca =Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk | miejsce =Kraków | rok =2016 | strony = | isbn =978-83-61191-88-9 }}</ref>.
* Kategoria zagrożenia w Polsce według [[Polska czerwona księga roślin|Polskiej Czerwonej Księgi Roślin]]<ref>{{cytuj książkę |autor = Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z. |tytuł=Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone |rok=2014 |wydawca=Instytut Ochrony Przyrody PAN |miejsce=Kraków |isbn = 978-83-61191-72-8}}</ref>: '''VU''' (''vulnerable'', narażony).

Obecnie najliczniejsze są stanowiska tego gatunku w [[Pieniny|Pieninach]], gdzie w 2006 liczba wszystkich osobników wynosiła 1000-1400 i w Gorcach (ok. 1000 osobników). Największym zagrożeniem dla kukułki bzowej jest nawożenie łąk, zarastanie stanowisk w wyniku braku wypasu i koszenia. W parkach narodowych należy okresowo kosić łąki, na których występuje, zaś stanowiska poza parkami winne być objęte ochroną czynną. W pewnym stopniu roślinie zagrażają również ludzie, niszczący rośliny wzdłuż szlaków turystycznych (zadeptywanie, zrywanie){{r|K}}.

O wysoki stopniu zagrożenia świadczyć może zanikająca w zastraszającym tempie liczba stanowisk. W Polsce stwierdzono dawniej występowanie tego gatunku na około 170 stanowiskach, jednak ostatnio (do 2008 r.) potwierdzono występowanie tylko na około 40-45 z nich. Kukułka wyginęła m.in. na [[Nizina Śląska|Nizinie Śląskiej]], [[Nizina Śląsko-Łużycka|Nizinie Śląsko-Łużyckiej]], Wyżynie Miechowskiej, w Tatrach i w [[Beskid Wyspowy|Beskidzie Wyspowym]]. W niektórych częściach Karpat wyginęła znaczna część stanowisk m.in. na Pogórzu Cieszyńskim, w Beskidzie Śląskim i Beskidzie Żywieckim<ref name=K/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
# <ref name=apweb>{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2010-08-03}}</ref>
# <ref name=K>{{Cytuj książkę |imię=Zbigniew |nazwisko=Mirek |imię2=Halina |nazwisko2=Piękoś-Mirkowa |tytuł=Czerwona księga Karpat Polskich |wydawca=Instytut Botaniki PAN |miejsce=Kraków |rok=2008 |isbn=978-83-89648-71-6}}</ref>
# <ref name=storczyki>{{Cytuj książkę | nazwisko=Baumann | imię = Helmut | tytuł = Storczyki Europy i obszarów sąsiednich |rok=2010 |wydawca=Multico Oficyna Wydawnicza | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-7073-698-9}}</ref>
# <ref name=czerwona-lista>{{cytuj książkę|tytuł=Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski|inni=Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.)|wydawca=Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk|miejsce=Kraków |rok=2006 |isbn = 83-89648-38-5}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Storczykowe]]
[[Kategoria:Rośliny chronione]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]

title: Kukułka bzowa

Nadrząd: liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd: szparagowce

Rodzina: storczykowate

Podrodzina: storczykowe

Rodzaj: kukułka

Gatunek: kukułka bzowa


text:
# Colesville (Nowy Jork)
Colesville – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Broome.

title: Colesville (Nowy Jork)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Colesville
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Colesville
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Nowy Jork}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Broome|Broome]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 36-17046<br />[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 0978851
 |powierzchnia                 = 202,92
 |wysokość                     = 411
 |rok                          = 2015
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 607
 |kod pocztowy                 = 13787
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-NY
 |współrzędne                  = 42°10′14″N 75°39′57″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Colesville''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]], w hrabstwie [[Hrabstwo Broome|Broome]].

[[Kategoria:Miasta w stanie Nowy Jork]]

title: Colesville

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Nowy Jork

Hrabstwo: Broome


text:
# Watch Hill
Watch Hill – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Rhode Island, w hrabstwie Washington, nad Oceanem Atlantyckim.

title: Watch Hill

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Watch Hill
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Watch Hill
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Rhode Island}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Washington (Rhode Island)|Washington]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 44-75200
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 2,07
 |wysokość                     = 13
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 401
 |kod pocztowy                 = 02891
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]<br />[[UTC-04:00]]
 |kod mapy                     = US-RI
 |współrzędne                  = 41°18′49″N 71°50′59″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Watch Hill''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Rhode Island]], w hrabstwie [[Hrabstwo Washington (Rhode Island)|Washington]], nad [[Ocean Atlantycki|Oceanem Atlantyckim]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:CDP w stanie Rhode Island]]

title: Watch Hill

Stan: Rhode Island

Hrabstwo: Washington

Populacja · • liczba ludności: · 212 · (1 kwietnia 2020)