text:
# Sołectwo
Sołectwo – jednostka pomocnicza gminy we współczesnej Polsce, charakterystyczna głównie dla obszarów wiejskich. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa rada gminy w statucie sołectwa.
Według stanu na 31 grudnia 2023 funkcjonowało 40 812 sołectw.

## Charakterystyka
Organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Sołtysa oraz radę sołecką wyłaniają stali mieszkańcy danego sołectwa w tajnym i bezpośrednim głosowaniu na zebraniu wiejskim.
Zebranie wiejskie jest przykładem realizacji idei demokracji bezpośredniej, podczas którego artykułowane są najważniejsze problemy mieszkańców sołectwa. Udział mieszkańców w zebraniach wiejskich jest bardzo zróżnicowany. Średnio kształtuje się na poziomie około 15%.
Od 2010 roku sołectwa, za zgodą rady gminy, mogą dysponować funduszem sołeckim. W 2013 roku ponad połowa gmin, w których jednostkami pomocniczymi były sołectwa, uruchomiła fundusz sołecki.

## Struktura
Sołectwo może obejmować jedną miejscowość (np. wieś bądź przysiółek, a nawet osadę), część miejscowości lub kilka miejscowości. Także w jednej miejscowości może być ustanowionych kilka sołectw.

## Liczba sołectw w Polsce
Dane z rocznika statystycznego GUS według stanu na dzień 31 grudnia każdego roku:
- 2022 – 40 836[6]
- 2021 – 40 825[7]
- 2020 – 40 821[8]
- 2019 – 40 789[9]
- 2018 – 40 740[10]
- 2017 – 40 725[11]
- 2016 – 40 726[12]
- 2015 – 40 688[13]
- 2014 – 40 617[14]
- 2013 – 40 583[15]
- 2012 – 40 571[16]
- 2011 – 40 540[17]
- 2010 – 40 475[18]
- 2009 – 40 464[19]
- 2008 – 40 459[20]
- 2007 – 40 398[20]
- 2006 – 40 348[21]
- 2005 – 40 345[22]
- 2004 – 40 328[23]
- 2003 – 40 278[24]
- 2002 – 40 205[25]
- 2001 – 40 152[26]
- 2000 – 39 938[27]

## Sołectwa miejskie
W miastach najczęściej odpowiednikiem sołectwa jest osiedle (bądź dzielnica). Jednak nie jest to regułą i są przypadki, gdzie w obrębie miasta ustanawiane są także sołectwa. W 2013 roku w 12 gminach miejskich funkcjonowało 49 sołectw. Jednostki pomocnicze w postaci sołectw w wymienionym roku były wyodrębnione w następujących gminach miejskich: Krasnystaw (7 sołectw), Orzesze (7), Jastrzębie-Zdrój (6), Mikołów (5), Pieszyce (4), Zawiercie (4), Suwałki (3), Kalisz (3), Czarna Woda (2), Miasteczko Śląskie (3), Woźniki (4), Sejny (1), Świnoujście (1). Brak było natomiast sołectw w miastach znajdujących się w gminach miejsko-wiejskich. Stan ten uległ zmianie w 2014 roku, gdy prawa miejskie otrzymała Stepnica – na obszarze miasta funkcjonują dwa sołectwa. Do 2010 roku 3 sołectwa istniały w Warszawie w dzielnicy Białołęka.
W sześciu gminach miejskich w 2013 roku podjęta została uchwała o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego na 2014 r. Były to Miasteczko Śląskie, Orzesze, Jastrzębie-Zdrój, Krasnystaw, Czarna Woda oraz Zawiercie.
W Zielonej Górze z początkiem 2015 utworzono jedną jednostkę pomocniczą pod nazwą dzielnica Nowe Miasto, podzieloną na jednostki pomocnicze niższego rzędu – sołectwa. Wcześniej jednostki te wchodziły w skład gminy wiejskiej Zielona Góra.

title: Sołectwo

wikitext:
[[Plik:Sołectwo Słup; powiat grudziadzki.JPG|thumb|Sołectwo]]
'''Sołectwo''' – [[jednostka pomocnicza gminy]] we współczesnej [[Polska|Polsce]], charakterystyczna głównie dla obszarów wiejskich<ref name="Jyż2005">{{cytuj książkę |nazwisko=Jyż |imię=Gabriela |tytuł=Samorząd gminny. Komentarz |wydawca=Dom Wydawniczy ABC |data=2005 |isbn=83-7416-225-2 |nazwisko2=Pławecki |imię2=Zbigniew |nazwisko3=Szewc |imię3=Andrzej |rozdział=Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym}}</ref>. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa [[rada gminy]] w statucie sołectwa.

Według stanu na 31 grudnia 2023 funkcjonowało 40 812 sołectw<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2024 |data dostępu = 2025-02-21 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2024,2,24.html}}</ref>.

== Charakterystyka ==
Organem uchwałodawczym w sołectwie jest [[zebranie wiejskie]], a wykonawczym – [[sołtys]]. Działalność sołtysa wspomaga [[rada sołecka]]. Sołtysa oraz radę sołecką wyłaniają stali mieszkańcy danego sołectwa w tajnym i bezpośrednim głosowaniu na zebraniu wiejskim<ref>(Art. 36) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ({{Dziennik Ustaw|2023|40}}).</ref>.

Zebranie wiejskie jest przykładem realizacji idei demokracji bezpośredniej, podczas którego artykułowane są najważniejsze problemy mieszkańców sołectwa. Udział mieszkańców w zebraniach wiejskich jest bardzo zróżnicowany. Średnio kształtuje się na poziomie około 15%<ref>{{Cytuj |autor = Arkadiusz Ptak |tytuł = Sołectwa w lokalnym systemie władzy |data = 2019-07-15 |isbn = 978-83-7383-811-6 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR}}</ref>.

Od 2010 roku sołectwa, za zgodą rady gminy, mogą dysponować funduszem sołeckim. W 2013 roku ponad połowa gmin, w których jednostkami pomocniczymi były sołectwa, uruchomiła [[fundusz sołecki]]<ref>A. Ptak, Lokalna społeczność w procesie tworzenia funduszu sołeckiego, „Studia Regionalne i Lokalne”, Nr 1 z 2015 roku.</ref>.

== Struktura ==
Sołectwo może obejmować jedną [[miejscowość]] (np. [[wieś]] bądź [[przysiółek]], a nawet [[osada|osadę]]), [[część miejscowości]] lub kilka miejscowości. Także w jednej miejscowości może być ustanowionych kilka sołectw.

== Liczba sołectw w Polsce ==
Dane z [[Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej|rocznika statystycznego]] [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]] według stanu na dzień 31 grudnia każdego roku:

* 2022 – 40 836<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2023 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2023,2,23.html}}</ref>
* 2021 – 40 825<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2022 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2022,2,22.html}}</ref>
* 2020 – 40 821<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2021 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2021,2,21.html}}</ref>
* 2019 – 40 789<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2020 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2020,2,20.html}}</ref>
* 2018 – 40 740<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2019 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2019,2,19.html}}</ref>
* 2017 – 40 725<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2018 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2018,2,18.html}}</ref>
* 2016 – 40 726<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2017 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2017,2,17.html}}</ref>
* 2015 – 40 688<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2016 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2016,2,16.html}}</ref>
* 2014 – 40 617<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2015 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2015,2,10.html}}</ref>
* 2013 – 40 583<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2014 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2014,2,9.html}}</ref>
* 2012 – 40 571<ref>{{Cytuj |autor = GUS |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2013 |data dostępu = 2025-02-22 |opublikowany = stat.gov.pl |url = https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/roczniki-statystyczne/roczniki-statystyczne/rocznik-statystyczny-rzeczypospolitej-polskiej-2013,2,8.html}}</ref>
* 2011 – 40 540<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2011 |url = https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rs_rocznik_statystyczny_rp_2011.pdf}}</ref>
* 2010 – 40 475<ref>{{Cytuj |tytuł = Roczniki statystyczny 2011 |url = https://stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/rs_rocznik_statystyczny_rp_2011.pdf}}</ref>
* 2009 – 40 464<ref>Rocznik statystyczny 2010</ref>
* 2008 – 40 459<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2008 |url = https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/2/3/1/rocznik_statystyczny_rzeczypospolitej_polskiej_2008.pdf}}</ref>
* 2007 – 40 398<ref name=":0" />
* 2006 – 40 348<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007 |url = https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/2/2/1/rocznik_statystyczny_rzeczypospolitej_polskiej_2007.pdf}}</ref>
* 2005 – 40 345<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2006 |url = https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/2/1/1/rocznik_statystyczny_rzeczypospolitej_polskiej_2006.pdf}}</ref>
* 2004 – 40 328<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2005 |url = https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/2/11/1/rs_2005.pdf}}</ref>
* 2003 – 40 278<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2004}}</ref>
* 2002 – 40 205<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2003}}</ref>
* 2001 – 40 152<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2002}}</ref>
* 2000 – 39 938<ref>{{Cytuj |tytuł = Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001}}</ref>

== Sołectwa miejskie ==
W miastach najczęściej odpowiednikiem sołectwa jest [[osiedle]] (bądź [[Dzielnica miasta|dzielnica]]). Jednak nie jest to regułą i są przypadki, gdzie w obrębie miasta ustanawiane są także sołectwa. W 2013 roku w 12 gminach miejskich funkcjonowało 49 sołectw. Jednostki pomocnicze w postaci sołectw w wymienionym roku były wyodrębnione w następujących gminach miejskich: [[Krasnystaw]] (7 sołectw), [[Orzesze]] (7), [[Jastrzębie-Zdrój]] (6), [[Mikołów]] (5), [[Pieszyce]] (4), [[Zawiercie]] (4), [[Suwałki]] (3), [[Kalisz]] (3), [[Czarna Woda (miasto)|Czarna Woda]] (2), [[Miasteczko Śląskie]] (3), [[Woźniki]] (4), [[Sejny]] (1), [[Świnoujście]] (1). Brak było natomiast sołectw w miastach znajdujących się w gminach miejsko-wiejskich. Stan ten uległ zmianie w 2014 roku, gdy prawa miejskie otrzymała [[Stepnica]] – na obszarze miasta funkcjonują dwa sołectwa<ref>{{Cytuj |tytuł = Sołectwa Gminy Stepnica |data dostępu = 2024-09-24 |opublikowany = Urząd Miasta i Gminy Stepnica |url = https://bip.stepnica.pl/artykul/solectwa-gminy-stepnica |język = pl}}</ref>. Do 2010 roku 3 sołectwa istniały w [[Warszawa|Warszawie]] w dzielnicy [[Białołęka]]<ref name="funduszesoleckie">{{cytuj stronę | url = http://www.funduszesoleckie.pl/13,675,solectwa_i_fundusz_solecki_w_gminach_miejskich.html | tytuł = Sołectwa i fundusz sołecki w gminach miejskich | data = 2013-05-01 | opublikowany = Stowarzyszenie Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich | data dostępu = 2013-05-20 | archiwum = https://web.archive.org/web/20130828193539/http://funduszesoleckie.pl/13,675,solectwa_i_fundusz_solecki_w_gminach_miejskich.html | zarchiwizowano = 2013-08-28 }}</ref>.

W sześciu gminach miejskich w 2013 roku podjęta została uchwała o wyodrębnieniu funduszu sołeckiego na 2014 r. Były to Miasteczko Śląskie, Orzesze, Jastrzębie-Zdrój, Krasnystaw, Czarna Woda oraz Zawiercie<ref name="funduszesoleckie" />.

W [[Zielona Góra#Dzielnice i osiedla Zielonej Góry|Zielonej Górze]] z początkiem 2015 utworzono jedną jednostkę pomocniczą pod nazwą [[Nowe Miasto (Zielona Góra)|dzielnica Nowe Miasto]], podzieloną na jednostki pomocnicze niższego rzędu – sołectwa<ref>[http://bipdzielnica.zielonagora.pl/45/Solectwa/ ''Sołectwa''], Biuletyn Informacji Publicznej Dzielnica Nowe Miasto – Zielona Góra [dostęp 8.01.2016].</ref>. Wcześniej jednostki te wchodziły w skład [[Zielona Góra (gmina wiejska)|gminy wiejskiej Zielona Góra]].

== Zobacz też ==
{{Wikisłownik|sołectwo}}
* [[sołtys]]
* [[geografia osadnictwa]], [[osadnictwo wiejskie]], [[agraryzm|ruralizm]]
* [[gmina]], [[wieś]]
* [[rolnictwo]], [[chłopi]], [[zagroda]], [[zasadźca]]
* [[wioska tematyczna]]

== Przypisy ==

{{Przypisy}}

[[Kategoria:Jednostki pomocnicze gminy w Polsce]]


text:
# James Parkinson
James Parkinson FGS (ur. 11 kwietnia 1755 w Londynie, zm. 21 grudnia 1824 tamże) – angielski chirurg, aptekarz, geolog, paleontolog i działacz polityczny. Znany ze swojej pracy An Essay on the Shaking Palsy (1817), w której po raz pierwszy opisał objawy drżączki poraźnej, nazwanej później chorobą Parkinsona przez Jeana-Martina Charcota.

## Życiorys
James Parkinson urodził się 11 kwietnia 1755 w Shoreditch w Londynie w Anglii. Był synem Johna Parkinsona, aptekarza i praktykującego chirurga w Hoxton Square w Londynie, jako najstarszy z pięciorga rodzeństwa, wliczając jego brata Williama i siostrę Marę Sedgwick. W 1784 Parkinson został zaprzysiężony na chirurga przez City of London Corporation.
21 maja 1783, ożenił się z Mary Dale, z którą miał ośmioro dzieci – dwójka z nich nie przeżyła. Wkrótce po ślubie Parkinson zastąpił ojca w swojej praktyce na 1 Hoxton Square.
Jako pierwszy w 1817 roku opisał objawy drżączki poraźnej (łac. Paralysis agitans) w pracy Essay on the Shaking Palsy. Na jego cześć choroba ta została później nazwana chorobą Parkinsona.
Co roku w rocznicę urodzin Jamesa Parkinsona obchodzony jest Światowy Dzień Choroby Parkinsona.

wikiname: plwiki

title: James Parkinson

in_language: pl

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = James Parkinson
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = 11 kwietnia 1755
 |miejsce urodzenia         = [[Shoreditch]], [[Londyn]]
 |data śmierci              = 21 grudnia 1824
 |miejsce śmierci           = Shoreditch, Londyn
 |miejsce spoczynku         = [[St. Leonard’s Church]], Shoreditch
 |zawód                     = [[Chirurgia|chirurg]], [[geolog]], [[Paleontologia|paleontolog]]
 |narodowość                = [[Brytyjczycy|brytyjska]]
 |Alma Mater                = [[Royal London Hospital]]
 |małżeństwo                = Mary Dale
 |dzieci                    = 8
 |faksymile                 = James Parkinson signature 1809.png
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
'''James Parkinson''' [[Londyńskie Towarzystwo Geologiczne|FGS]] (ur. [[11 kwietnia]] [[1755]] w [[Londyn]]ie, zm. [[21 grudnia]] [[1824]] tamże)<ref>{{Cytuj książkę | autor = Cherry Lewis, Simon J. Knell | tytuł = The Making of the Geological Society of London | wydawca = Geological Society | miejsce = | rok = 2009 | strony = 62 i 83 | isbn = 978-1-86239-277-9}}</ref> – angielski [[Chirurgia|chirurg]], [[Farmaceuta|aptekarz]], [[geolog]], [[Paleontologia|paleontolog]] i działacz polityczny. Znany ze swojej pracy ''An Essay on the Shaking Palsy'' (1817)<ref>{{Cytuj książkę | autor = James Parkinson | tytuł = Essay On The Shaking Palsy | wydawca = Sherwood Neely and Jones | miejsce = Londyn | rok = 1817 | strony = | isbn = }}</ref>, w której po raz pierwszy opisał objawy drżączki poraźnej, nazwanej później [[Choroba Parkinsona|chorobą Parkinsona]] przez [[Jean-Martin Charcot|Jeana-Martina Charcota]].

== Życiorys ==
[[File:James Parkinson, No. 1 Hoxton Square Wellcome L0011427.jpg|thumb|left|Dom i biuro Parkinsona na ulicy 1 Hoxton Square (ok. 1912)]]
James Parkinson urodził się 11 kwietnia 1755 w Shoreditch w Londynie w Anglii. Był synem Johna Parkinsona, aptekarza i praktykującego chirurga w [[Hoxton Square]] w Londynie<ref>{{Cytuj książkę | autor =  Ronald F. Pfeiffer, Zbigniew K. Wszolek, Manuchair Ebadi | tytuł = Parkinson's Disease | wydawca = CRC Press | miejsce = | rok = | strony = 3–12 | isbn = 978-1-4398-0714-9}}</ref>, jako najstarszy z pięciorga rodzeństwa, wliczając jego brata Williama i siostrę Marę Sedgwick<ref>{{Cytuj książkę | autor = Dr. Stewart A. Factor,  Dr. William Weiner | tytuł = Parkinson's Disease: Diagnosis and Clinical Management | wydawca = Demos Medical Publishing | miejsce = | rok = 2007 | strony = 3–13 | isbn = 978-1-934559-87-1}}</ref>. W 1784 Parkinson został zaprzysiężony na chirurga przez [[City of London Corporation]].

21 maja 1783, ożenił się z Mary Dale, z którą miał ośmioro dzieci – dwójka z nich nie przeżyła. Wkrótce po ślubie Parkinson zastąpił ojca w swojej praktyce na 1 Hoxton Square.

Jako pierwszy w 1817 roku opisał objawy drżączki poraźnej ([[łacina|łac.]] ''Paralysis agitans'') w pracy ''Essay on the Shaking Palsy''. Na jego cześć choroba ta została później nazwana [[Choroba Parkinsona|chorobą Parkinsona]].
Co roku w rocznicę urodzin Jamesa Parkinsona obchodzony jest [[Światowy Dzień Choroby Parkinsona]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|autor=Christopher Gardner-Thorpe|tytuł=James Parkinson (1755–1824)|czasopismo=Journal of Neurology|data=2010-03-01|issn=0340-5354|wolumin=257|numer=3|s=492–493|doi=10.1007/s00415-009-5440-8|język=en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Parkinson, James}}
[[Kategoria:Angielscy lekarze]]
[[Kategoria:Brytyjscy geolodzy]]
[[Kategoria:Brytyjscy farmaceuci]]
[[Kategoria:Brytyjscy paleontolodzy]]
[[Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami medycznymi]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Londynem]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1755]]
[[Kategoria:Zmarli w 1824]]

title: James Parkinson

Data i miejsce urodzenia: 11 kwietnia 1755 · Shoreditch, Londyn

Data i miejsce śmierci: 21 grudnia 1824 · Shoreditch, Londyn

Miejsce spoczynku: St. Leonard’s Church, Shoreditch

Zawód, zajęcie: chirurg, geolog, paleontolog

Narodowość: brytyjska

Alma Mater: Royal London Hospital

Małżeństwo: Mary Dale


text:
# Heinkel He 219
Heinkel He 219 Uhu – nocny samolot myśliwski, konstrukcji niemieckiej z okresu II wojny światowej.
Konstruktorzy z zakładów Heinkla zaproponowali 28 kwietnia 1940 roku projekt P.1055 szybkiego wysokościowego samolotu rozpoznawczego z kabiną ciśnieniową, także przewidzianego w wersji bombowca lub myśliwca, któremu RLM nadało oznaczenie He 219. Układ konstrukcyjny projektowanego samolotu, wzorowany na przedwojennym prototypie He 119, był jednak zupełnie inny od ostatecznego, gdyż miał być napędzany jednym umieszczonym wewnątrz kadłuba silnikiem Daimler Benz DB 613 o mocy 3600 KM , napędzającym jedno śmigło przeciwbieżne. W toku ewolucji projektu zmieniono układ z dolnopłata na średniopłat i wprowadzono podwozie trójkołowe. 13 lutego 1941 roku makieta samolotu została poddana inspekcji przez RLM. Obliczeniowa prędkość wynosiła 680 km/h, a masa 14 200 kg. Silnik DB 613 (złożony z dwóch połączonych silników DB 603) jednak nie osiągnął gotowości i 25 czerwca 1941 roku ministerstwo nakazało wstrzymanie prac. Projekt uratowało zapotrzebowanie na szybki nocny myśliwiec, w związku z nasilającymi się nocnymi nalotami RAF. Z uwagi na trudność w zsynchronizowaniu uzbrojenia ze śmigłem, a także kłopoty jakie sprawiały podwójne silniki w He 177, zdecydowano się zmienić układ na klasyczny dwusilnikowy, z silnikami w skrzydłach. Charakterystyczną cechą samolotu stał się kadłub o wąskim profilu dla zmniejszenia oporów aerodynamicznych i dwuosobowa kabina załogi w samym nosie kadłuba dla uzyskania możliwie najlepszej widoczności, przy czym operator radaru siedział za pilotem tyłem do niego. Oznaczenie projektu zmieniono na P.1060.
Pierwszy lot odbył się 15 listopada 1942 roku, a chrzest bojowy przeszedł w nocy z 11 na 12 czerwca 1943 roku. Wyposażony był w radar krótkiego zasięgu – FuG 212 Liechtenstein C- 1, a następnie Liechtenstein C-1, SN-2. Samoloty były produkowane w Schwecht, planowano również produkcję w Mielcu, ale okazało się to niemożliwe z powodu braku wykwalifikowanego personelu. Pomimo znacznej skuteczności w zwalczaniu alianckich bombowców, produkcję tego myśliwca wstrzymano w maju 1944 roku na korzyść Ju 88 G i Dornier Do 335. Były przewidywane wersje rozwojowe tego samolotu: He 219C oraz He 319 i 419. Ogółem wyprodukowano 268 samolotów (oraz 20 prototypów). Według innych źródeł, razem z prototypami powstało 315 samolotów; maksymalnie zbudowano 36 w styczniu 1945 roku.
Najważniejsze wersje:
- He 219A-5/R1 uzbrojona w dwa działka MG 151 20 mm, dwa działka MK108 30 mm oraz dwa działka MK 108 „Schräge Musik”
- He 219A-5/R3 uzbrojona w dwa działka MG 151 20 mm, dwa działka MK108 30 mm oraz dwa działka MK 108 „Schräge Musik”
- He 219A-6 przeznaczony do zwalczania brytyjskich samolotów De Havilland Mosquito, pozbawiony opancerzenia i z uzbrojeniem zredukowanym do czterech działek MG 151 20 mm. Napęd stanowiły silniki DB 603 L wyposażone w dwustopniową sprężarkę mechaniczną o mocy startowej 1287 kW (1750 KM). Samolot osiągał 650 km/h.
- He 219 A-7 wersja o zwiększonym opancerzeniu, kabiną ciśnieniową, obaj członkowie załogi zajmowali fotele wyrzucane. Wyposażenie radiowe było bardzo bogate: radar FuG 220 Lichtenstein SN-2 oraz FuG 218 Neptun, odbiornik radiowy FuG 10P, urządzenie identyfikacyjne „swój – obcy” FuG 25 a. Na uzbrojenie składały się cztery działka MG 108 i MK 103 30mm oraz dwa działka MG 151 kalibru 20 mm (He 219 A-7/R-1).

## Służba
Ocenia się, że He 219 miał jedynie nieco lepsze osiągi od konkurencyjnego myśliwca nocnego Ju 88G, dzięki mniejszemu oporowi aerodynamicznemu, przy podobnej masie startowej i silnikach. He 219 miał montowane nieco uboższe wyposażenie radioelektroniczne, w tym nie posiadał namiernika brytyjskich radarów nawigacyjnych FuG 350 Naxos Z. Zaletą Ju 88G było jednak oparcie na znanej konstrukcji produkowanego masowo bombowca, ułatwiające produkcję, a także trzyosobowa załoga, dające lepsze możliwości wykrywania celów w nocy. Zaletą He 219 były zaś fotele wyrzucane.
Po wojnie Wielka Brytania przejęła 54 sprawne samoloty, z których większość złomowano, a pięć przekazano do testów w Wielkiej Brytanii i trzy do USA. Jeden He 219A-2 został zachowany w USA do celów muzealnych w muzeum Smithsonian w Waszyngtonie. Dwa samoloty zostały przejęte przez Czechosłowację i wcielone do służby pod oznaczeniem L-79, używane do patrolowania granic.

title: Heinkel He 219

wikitext:
{{Samolot infobox
 |nazwa                               = Heinkel He 219 Uhu
 |grafika                             = Heinkel 219 2012.jpg
 |podpis grafiki                      =
 |państwo                             = {{państwo|DEU|wariant=III Rzesza}}
 |producent                           = [[Heinkel|Ernst Heinkel Flugzeugwerke A.G.]]
 |konstruktor                         =
 |typ                                 = dwumiejscowy [[nocny myśliwiec]]
 |konstrukcja                         = dwusilnikowy [[średniopłat]] o konstrukcji metalowej, zakrytej ciśnieniowej kabinie, chowanym podwoziu z kółkiem przednim
 |załoga                              = 2 (pilot, operator radaru)
 |data oblotu                         = 15 listopada [[1942]]
 |lata produkcji                      = [[1942]]–[[1944]]
 |wycofany                            =
 |egzemplarze                         = 294 (z prototypami włącznie)<ref>{{Cytuj|autor = Alexander Lüdeke |tytuł = Weapons of World War II |data = 2011 |isbn = 978-1-4454-2435-4 |miejsce = Bath |wydawca = Parragon |s = 196 |oclc = 744570428 }}</ref>
 |liczba wypadków                     =
 |liczba katastrof                    =
 |napęd                               = 12-cylindrowy Daimler-Benz DB 603E (He 219A-7/R2)
 |moc silnika                         = 1324 kW (He 219A-7/R2)
 |ciąg silnika                        =
 |rozpiętość                          = 18,5 m (He 219A-7/R2)
 |wydłużenie                          =
 |średnica wirnika                    =
 |długość                             = 16,34 m (He 219A-7/R2)
 |długość kadłuba                     =
 |szerokość kadłuba                   =
 |wysokość                            = 4,1 m (He 219A-7/R2)
 |powierzchnia nośna                  = 44,5 m² (He 219A-7/R2)
 |profil skrzydła                     =
 |masa własna                         = 8345 kg (He 219A-7/R2)
 |masa użyteczna                      =
 |masa startowa                       = 15100 kg (He 219A-7/R2)
 |masa do lądowania                   =
 |masa uzbrojenia                     =
 |masa paliwa                         =
 |zapas paliwa                        =
 |prędkość maksymalna                 = 585 km/h (He 219A-7/R2)
 |prędkość przelotowa                 =
 |prędkość minimalna                  =
 |prędkość ekonomiczna                =
 |prędkość optymalna                  =
 |prędkość patrolowa                  =
 |prędkość dopuszczalna               =
 |prędkość holowania                  =
 |prędkość wznoszenia                 = 600 m/min (He 219A-7/R2)
 |wznoszenie w locie poziomym         =
 |wznoszenie w locie pionowym         =
 |prędkość minimalna opadania         =
 |pułap                               = 9800 m (He 219A-7/R2)
 |pułap praktyczny                    =
 |pułap zawisu z wpływem ziemi        =
 |pułap zawisu bez wpływu ziemi       =
 |zasięg                              = 1850 km (He 219A-7/R2)
 |promień działania                   =
 |długotrwałość lotu                  =
 |rozbieg                             =
 |dobieg                              =
 |doskonałość                         =
 |współczynnik obciążenia konstrukcji =
 |uzbrojenie                          = 4 działka [[karabin maszynowy MG 151|MG 151]] kalibru 20 mm (2 w skrzydłach i 2 gondoli pod kadłubem), 2 działka [[Działko MK 108|MK 108]] kalibru 30 mm tzw. [[Schräge Musik]] (umieszczone w kadłubie i zaklinowane pod kątem 65 stopni do przodu w górę, dla wersji He 219A-7/R2)
 |liczba miejsc                       =
 |przestrzeń ładunkowa                =
 |wyposażenie dodatkowe               = radary: [[FuG 220]] Lichtenstein SN-2 i [[FuG 218]] Neptun, odbiorniki radiowe: [[FuG 10P]] i [[FuG 16ZY]], urządzenie identyfikujące ''swój-obcy'' [[FuG 25a]], radiowysokościomierz [[FuG 101a]], odbiornik sygnałów radionawigacyjnych pomagających podczas lądowania bez widoczności z ziemi [[FuB1 2F]] (dla wersji He 219A-7/R2)
 |użytkownicy                         = [[III Rzesza|Niemcy]], po wojnie [[Czechosłowacja]]
 |rzuty                               = R1.jpg
 |commons                             = Heinkel He 219
}}
'''Heinkel He 219 ''Uhu''''' – nocny [[samolot myśliwski]], konstrukcji niemieckiej z okresu [[II wojna światowa|II wojny światowej]].

Konstruktorzy z zakładów Heinkla zaproponowali 28 kwietnia 1940 roku projekt P.1055 szybkiego wysokościowego samolotu rozpoznawczego z kabiną ciśnieniową, także przewidzianego w wersji bombowca lub myśliwca, któremu [[Ministerstwo Lotnictwa Rzeszy|RLM]] nadało oznaczenie He 219{{odn|Tetera|2009|s=74}}. Układ konstrukcyjny projektowanego samolotu, wzorowany na przedwojennym prototypie [[Heinkel He 119|He 119]], był jednak zupełnie inny od ostatecznego, gdyż miał być napędzany jednym umieszczonym wewnątrz kadłuba silnikiem Daimler Benz DB 613 o mocy 3600 KM , napędzającym jedno śmigło przeciwbieżne{{odn|Tetera|2009|s=74-75}}. W toku ewolucji projektu zmieniono układ z [[dolnopłat]]a na [[średniopłat]] i wprowadzono podwozie trójkołowe{{odn|Tetera|2009|s=74}}. 13 lutego 1941 roku makieta samolotu została poddana inspekcji przez RLM{{odn|Tetera|2009|s=74}}. Obliczeniowa prędkość wynosiła 680 km/h, a masa 14 200 kg{{odn|Tetera|2009|s=74}}. Silnik DB 613 (złożony z dwóch połączonych silników DB 603) jednak nie osiągnął gotowości i 25 czerwca 1941 roku ministerstwo nakazało wstrzymanie prac{{odn|Tetera|2009|s=75}}. Projekt uratowało zapotrzebowanie na szybki nocny myśliwiec, w związku z nasilającymi się nocnymi nalotami RAF{{odn|Tetera|2009|s=75}}. Z uwagi na trudność w zsynchronizowaniu uzbrojenia ze śmigłem, a także kłopoty jakie sprawiały podwójne silniki w [[Heinkel He 177|He 177]], zdecydowano się zmienić układ na klasyczny dwusilnikowy, z silnikami w skrzydłach{{odn|Tetera|2009|s=75}}. Charakterystyczną cechą samolotu stał się kadłub o wąskim profilu dla zmniejszenia oporów aerodynamicznych i dwuosobowa kabina załogi w samym nosie kadłuba dla uzyskania możliwie najlepszej widoczności, przy czym operator radaru siedział za pilotem tyłem do niego{{odn|Tetera|2009|s=75}}. Oznaczenie projektu zmieniono na P.1060{{odn|Tetera|2009|s=75}}.

Pierwszy lot odbył się 15 listopada 1942 roku, a chrzest bojowy przeszedł w nocy z 11 na 12 czerwca 1943 roku. Wyposażony był w [[radar]] krótkiego zasięgu – FuG 212 Liechtenstein C- 1, a następnie Liechtenstein C-1, SN-2. Samoloty były produkowane w Schwecht, planowano również produkcję w Mielcu, ale okazało się to niemożliwe z powodu braku wykwalifikowanego personelu. Pomimo znacznej skuteczności w zwalczaniu alianckich bombowców, produkcję tego myśliwca wstrzymano w maju 1944 roku na korzyść [[Junkers_Ju_88#Seria_Ju-88G|Ju 88 G]] i [[Dornier Do 335]]. Były przewidywane wersje rozwojowe tego samolotu: He 219C oraz He 319 i 419. Ogółem wyprodukowano 268 samolotów (oraz 20 prototypów)<ref name=EIIWS>{{cytuj książkę| nazwisko= Wołoszański | imię= Bogusław | tytuł= Encyklopedia II wojny światowej front |rok= 1997 | wydawca=Wydawnictwo Amber | miejsce= Warszawa| isbn =8371693095}}</ref>. Według innych źródeł, razem z prototypami powstało 315 samolotów; maksymalnie zbudowano 36 w styczniu 1945 roku<ref name=lot102/>.

Najważniejsze wersje:
* He 219A-5/R1 uzbrojona w dwa działka MG 151 20 mm, dwa działka MK108 30 mm oraz dwa działka MK 108 „[[Schräge Musik]]”
* He 219A-5/R3 uzbrojona w dwa działka MG 151 20 mm, dwa działka MK108 30 mm oraz dwa działka MK 108 „Schräge Musik”
* He 219A-6 przeznaczony do zwalczania brytyjskich samolotów [[De Havilland Mosquito]], pozbawiony opancerzenia i z uzbrojeniem zredukowanym do czterech działek MG 151 20 mm. Napęd stanowiły silniki DB 603 L wyposażone w dwustopniową sprężarkę mechaniczną o mocy startowej 1287 kW (1750 KM). Samolot osiągał 650 km/h.
* He 219 A-7 wersja o zwiększonym opancerzeniu, kabiną ciśnieniową, obaj członkowie załogi zajmowali fotele wyrzucane. Wyposażenie radiowe było bardzo bogate: radar FuG 220 Lichtenstein SN-2 oraz FuG 218 Neptun, odbiornik radiowy FuG 10P, urządzenie identyfikacyjne „swój – obcy” FuG 25 a. Na uzbrojenie składały się cztery działka MG 108 i MK 103 30mm oraz dwa działka MG 151 kalibru 20 mm (He 219 A-7/R-1).

== Służba ==

Ocenia się, że He 219 miał jedynie nieco lepsze osiągi od konkurencyjnego myśliwca nocnego Ju 88G, dzięki mniejszemu oporowi aerodynamicznemu, przy podobnej masie startowej i silnikach<ref name=lot102>{{Cytuj pismo |nazwisko =Tetera |imię =Szymon|tytuł=Heinkel He 219 Uhu. 3|czasopismo = Lotnictwo |wolumin = XIII |oznaczenie = 2/2010|wydanie = 107 |rok = 2010|miesiąc=luty | wydawca =Magnum X | miejsce =Warszawa |strony =86-88}}</ref>. He 219 miał montowane nieco uboższe wyposażenie radioelektroniczne, w tym nie posiadał namiernika brytyjskich radarów nawigacyjnych FuG 350 Naxos Z<ref name=lot102/>. Zaletą Ju 88G było jednak oparcie na znanej konstrukcji produkowanego masowo bombowca, ułatwiające produkcję, a także trzyosobowa załoga, dające lepsze możliwości wykrywania celów w nocy<ref name=lot102/>. Zaletą He 219 były zaś [[fotel wyrzucany|fotele wyrzucane]]<ref name=lot102/>.

Po wojnie Wielka Brytania przejęła 54 sprawne samoloty, z których większość złomowano, a pięć przekazano do testów w Wielkiej Brytanii i trzy do USA<ref name=lot102/>. Jeden He 219A-2 został zachowany w USA do celów muzealnych w muzeum Smithsonian w Waszyngtonie<ref name=lot102/>. Dwa samoloty zostały przejęte przez Czechosłowację i wcielone do służby pod oznaczeniem L-79, używane do patrolowania granic<ref name=lot102/>.

== Zobacz też ==
* [[Heinkel]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę| nazwisko= Murawski | imię= Marek J. | tytuł= Samoloty Luftwaffe 1933-1945: Tom II |rok= 1997 | miesiąc=  | wydawca=Wydawnictwo "Lampart" | miejsce= Warszawa| isbn = 83-86776-03-X}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko =Tetera |imię =Szymon|tytuł=Heinkel He 219 Uhu. 1|czasopismo = Lotnictwo |wolumin = XII |oznaczenie = 12/2009|wydanie = 105 |rok = 2009|miesiąc=grudzień | wydawca =Magnum X | miejsce =Warszawa |strony =74-82|odn=tak}}
* {{Cytuj pismo |nazwisko =Tetera |imię =Szymon|tytuł=Heinkel He 219 Uhu. 3|czasopismo = Lotnictwo |wolumin = XIII |oznaczenie = 2/2010|wydanie = 107 |rok = 2010|miesiąc=luty | wydawca =Magnum X | miejsce =Warszawa |strony =86-88}}
* {{cytuj książkę| nazwisko= Wołoszański | imię= Bogusław | tytuł= Encyklopedia II wojny światowej front |rok= 1997 | miesiąc=  | wydawca=Wydawnictwo "Amber" | miejsce= Warszawa| isbn =8371693095}}

{{Niemieckie samoloty wojskowe 2WŚ}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Niemieckie samoloty myśliwskie II wojny światowej]]
[[Kategoria:Samoloty Heinkel|219]]
[[Kategoria:Myśliwce nocne]]
[[Kategoria:Samoloty myśliwskie z napędem śmigłowym]]

title: Heinkel He 219 Uhu

Państwo: III Rzesza

Producent: Ernst Heinkel Flugzeugwerke A.G.

Typ: dwumiejscowy nocny myśliwiec

Konstrukcja: dwusilnikowy średniopłat o konstrukcji metalowej, zakrytej ciśnieniowej kabinie, chowanym podwoziu z kółkiem przednim

Załoga: 2 (pilot, operator radaru)

Data oblotu: 15 listopada 1942

Liczba egz.: 294 (z prototypami włącznie)


text:
# Magdalena Fronczewska
Magdalena Fronczewska, znana bardziej jako Magda Fronczewska (ur. 30 października 1978) – polska aktorka i piosenkarka dziecięca, popularna na przełomie lat 80. i 90.

## Życiorys
Jest córką Ewy i Piotra Fronczewskich. Zadebiutowała w połowie lat 80., śpiewając wraz z siostrą Kasią w chórkach towarzyszących występom Majki Jeżowskiej. Jej pierwsza solowa piosenka, „Z Donaldem w kieszeni”, ukazała się w 1986 na albumie Jeżowskiej pt. A ja wolę moją mamę. Również w 1986 ukazał się film Podróże pana Kleksa, w którym zagrała epizodyczną rolę. Stała się wówczas częstym gościem radiowych i telewizyjnych programów dla dzieci. Kontynuowała występy na koncertach Majki Jeżowskiej, a w 1987 wystąpiła jako Agnieszka w filmie krótkometrażowym Barbary Sokolenko pt. Rośnie człowiek. W 1988 odbyła serię koncertów w ramach promocji albumu pt. Dyskoteka Pana Jacka, na których śpiewała samodzielnie i w grupie liczne utwory, napisane w większości przez Jacka Cygana. W 1990 nakładem Polskich Nagrań ukazała się jej pierwsza i jedyna solowa płyta pt. Wow!, na której znalazły się m.in. piosenki „Myszka widziała ostatnia” i „Laleczka z saskiej porcelany”; drugi z utworów wszedł na listę przebojów Radiowa piosenka tygodnia na antenie Programu I Polskiego Radia. W 1997 wystartowała w konkursie „Debiuty” na 34. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, jednak nie odniosła sukcesu i z czasem porzuciła działalność artystyczną.
Po ukończeniu studiów w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej zaczęła prowadzić psychoterapię psychoanalityczną.

## Dyskografia

### Solowa
- 1990: Wow!

### Gościnnie
- 1986: A ja wolę moją mamę (Majka Jeżowska)
- 1988: Dyskoteka Pana Jacka (różni wykonawcy)
- 1991: Dyskoteka Pana Jacka II (różni wykonawcy)
- 2000: Złota kolekcja (Jacek Cygan)
- 2008: The Best Kids... Ever! (różni wykonawcy)

## Filmografia
- 1986: Podróże pana Kleksa
- 1987: Rośnie człowiek

title: Magdalena Fronczewska

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Magda Fronczewska
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Magdalena Fronczewska
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = [[30 października]] [[1978]]
 |miejsce urodzenia     = [[Warszawa]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |instrument            =
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[muzyka pop|pop]], [[muzyka dziecięca]]
 |zawód                 = [[aktor]]ka, [[piosenkarz|piosenkarka]]
 |aktywność             = [[1985]]–[[1997]]
 |wydawnictwo           = [[Polskie Nagrania „Muza”]]
 |powiązania            = ''[[Dyskoteka Pana Jacka]]''
 |współpracownicy       = [[Jacek Cygan]], [[Majka Jeżowska]], [[Piotr Fronczewski]]
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                =
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Magdalena Fronczewska''', znana bardziej jako '''Magda Fronczewska''' (ur. [[30 października]] [[1978]]<ref name=fp>{{Filmpolski|osoba|118980|Magdalena Fronczewska}}</ref><ref name=Filmweb>{{Cytuj stronę |url=http://www.filmweb.pl/o509091/Magdalena+Fronczewska |tytuł=Magdalena Fronczewska |opublikowany=[[Filmweb]] |język=pl |data dostępu=2010-01-08}}</ref>) – polska aktorka i piosenkarka dziecięca, popularna na przełomie [[lata 80. XX wieku|lat 80.]] i [[lata 90. XX wieku|90]].

== Życiorys ==
Jest córką Ewy i [[Piotr Fronczewski|Piotra Fronczewskich]]<ref>{{Cytuj stronę |url=https://viva.pl/ludzie/newsy/czy-corki-piotra-fronczewskiego-poszly-w-slady-ojca-tak-wygladaja-dzis-magda-i-katarzyna-135161-r1/ |tytuł=Nie poszły w ślady ojca. Czym zajmują się córki Piotra Fronczewskiego? |data=2022-12-11 |autor=Marta Nawacka |praca=[[Viva! (dwutygodnik)|Viva!]] |data dostępu=2023-01-07 |język=pl}}</ref>. Zadebiutowała w połowie lat 80., śpiewając wraz z siostrą [[Katarzyna Fronczewska|Kasią]] w chórkach towarzyszących występom [[Majka Jeżowska|Majki Jeżowskiej]]. Jej pierwsza solowa piosenka, „Z Donaldem w kieszeni”, ukazała się w 1986 na albumie Jeżowskiej pt. ''A ja wolę moją mamę''. Również w 1986 ukazał się film ''[[Podróże pana Kleksa (film)|Podróże pana Kleksa]]'', w którym zagrała epizodyczną rolę<ref name=Filmweb/><ref name=kobieta.pl>{{Cytuj stronę |url=https://www.kobieta.pl/artykul/piotr-fronczewski-corka-ma-do-mnie-pretensje-ze-poswiecalem-im-za-malo-czasu-ale-moze-gdyby-bylo-go-wiecej-bylbym-koszmarnym-ojcem-170523023746 |tytuł=Piotr Fronczewski "Córka ma do mnie pretensje, że poświęcałem im za mało czasu. Ale może gdyby było go więcej, byłbym koszmarnym ojcem?" |data=2017-05-23 |autor=Anna Luboń |opublikowany=kobieta.pl |data dostępu=2023-01-07 |język=pl}}</ref>. Stała się wówczas częstym gościem radiowych i telewizyjnych programów dla dzieci. Kontynuowała występy na koncertach Majki Jeżowskiej, a w 1987 wystąpiła jako Agnieszka w [[film krótkometrażowy|filmie krótkometrażowym]] [[Barbara Sokolenko|Barbary Sokolenko]] pt. ''[[Rośnie człowiek]]''<ref name=fp/>. W 1988 odbyła serię koncertów w ramach promocji albumu pt. ''[[Dyskoteka Pana Jacka]]'', na których śpiewała samodzielnie i w grupie liczne utwory, napisane w większości przez [[Jacek Cygan|Jacka Cygana]]. W 1990 nakładem [[Polskie Nagrania „Muza”|Polskich Nagrań]] ukazała się jej pierwsza i jedyna solowa płyta pt. ''[[Wow! (album)|Wow!]]''<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.kppg.waw.pl/2022/record.php?plyta=1782 |tytuł=Muza SX2930: Magda Fronczewska - Wow! |opublikowany=[[Katalog Polskich Płyt Gramofonowych]] |data dostępu=2010-01-08 |język=pl}}</ref>, na której znalazły się m.in. piosenki „Myszka widziała ostatnia” i „[[Laleczka z saskiej porcelany]]”; drugi z utworów wszedł na listę przebojów ''[[Radiowa piosenka tygodnia]]'' na antenie [[Polskie Radio Program I|Programu I Polskiego Radia]]<ref>{{Cytuj odcinek |tytuł = [[Radiowa piosenka tygodnia]]|stacja = [[Polskie Radio Program I]]|emisja = 1991-01-27|numer = 293}}</ref>. W 1997 wystartowała w konkursie „Debiuty” na [[Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu|34. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu]], jednak nie odniosła sukcesu i z czasem porzuciła działalność artystyczną.

Po ukończeniu studiów w [[SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny|Szkole Wyższej Psychologii Społecznej]] zaczęła prowadzić [[psychoterapia|psychoterapię]] [[Psychoanaliza|psychoanalityczną]]<ref name=kobieta.pl/><ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Fronczewski | imię = Piotr | autor link = Piotr Fronczewski | nazwisko2 = Mastalerz | imię2 = Marcin | autor link2 = Marcin Mastalerz | tytuł = Ja, Fronczewski | wydawca = Wydawnictwo Znak | rok = 2015 | strony = 285 | isbn=978-83-240-2632-6}}</ref>.

== Dyskografia ==
=== Solowa ===
* 1990: ''[[Wow! (album)|Wow!]]''

=== Gościnnie ===
* 1986: ''A ja wolę moją mamę'' ([[Majka Jeżowska]])
* 1988: ''[[Dyskoteka Pana Jacka]]'' (różni wykonawcy)
* 1991: ''Dyskoteka Pana Jacka II'' (różni wykonawcy)
* 2000: ''Złota kolekcja'' ([[Jacek Cygan]])
* 2008: ''[[The Best Kids... Ever!]]'' (różni wykonawcy)

== Filmografia ==
* 1986: ''[[Podróże pana Kleksa (film)|Podróże pana Kleksa]]''
* 1987: ''[[Rośnie człowiek]]''

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Fronczewska, Magdalena}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1978]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie]]
[[Kategoria:Polskie aktorki dziecięce]]
[[Kategoria:Polskie wokalistki popowe]]
[[Kategoria:Polscy psycholodzy]]
[[Kategoria:Wokaliści dziecięcy]]
[[Kategoria:Absolwenci SWPS Uniwersytetu Humanistycznospołecznego]]
[[Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego]]

title: Magda Fronczewska

Imię i nazwisko: Magdalena Fronczewska

Data i miejsce urodzenia: 30 października 1978 · Warszawa

Gatunki: pop, muzyka dziecięca

Zawód: aktorka, piosenkarka

Wydawnictwo: Polskie Nagrania „Muza”

Powiązania: Dyskoteka Pana Jacka


text:
# Kamizelka KLV
Kamizelka KLV – kamizelka kuloodporna przeznaczona dla kierowców pojazdów wojskowych, używana przez Wojska Lądowe od początku lat 90.
Produkowana przez Lubawa S.A. w trzech wariantach ochronnych:
- bez wkładów twardych (2. klasa kuloodporności[2]; 2,9 kg)
- z przednim wkładem twardym (płyta stalowa; 4. klasa kuloodporności[2]; 5,7 kg)
- z przednim i tylnym wkładem twardym(płyta stalowa; 4. klasa kuloodporności[2]; 8,5 kg)

Kamizelka nie posiada kieszeni na dodatkowe oporządzenie. Jest krótsza od kamizelki OLV. Posiada naramienniki.

title: Kamizelka KLV

wikitext:
'''Kamizelka KLV''' – [[kamizelka kuloodporna]] przeznaczona dla kierowców pojazdów wojskowych, używana przez [[Wojska Lądowe]]<ref name=klv>{{cytuj stronę|url=http://www.polskiejednostkispecjalne.org/kamizelkaklv.htm|tytuł=Kamizelka KLV|data dostępu=2010-09-05|archiwum=https://web.archive.org/web/20090227095039/http://polskiejednostkispecjalne.org/kamizelkaklv.htm|zarchiwizowano=2009-02-27}}</ref><Ref name=pdf>{{cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20221113232532/https://bibliotekanauki.pl/articles/235966.pdf|tytuł=Użytkowanie kamizelek kuloodpornych w wojskach lądowych|data dostępu=2010-09-05|autor=dr inż. Tadeusz Zubik, płk mgr inż. Andrzej Bębnowicz}}</ref> od początku lat 90<ref>{{cytuj stronę|url=http://atplatoon.w.interia.pl/mundu2.html|tytuł=Mundury 4-tej Polski. Cz.2 - Zaawansowana Kamizelka Ochronna.|data dostępu=2012-04-24|archiwum=https://web.archive.org/web/20120420190751/http://atplatoon.w.interia.pl/mundu2.html|zarchiwizowano=2012-04-20}}</ref>.

Produkowana przez Lubawa S.A. w trzech wariantach ochronnych:<ref name=klv/>
*bez wkładów twardych ([[Kamizelka kuloodporna#Typy kamizelek i klasa opancerzenia|2. klasa kuloodporności]]<ref name=pdf/>; 2,9 kg)
*z przednim wkładem twardym (płyta stalowa; [[Kamizelka kuloodporna#Typy kamizelek i klasa opancerzenia|4. klasa kuloodporności]]<ref name=pdf/>; 5,7 kg)
*z przednim i tylnym wkładem twardym(płyta stalowa; [[Kamizelka kuloodporna#Typy kamizelek i klasa opancerzenia|4. klasa kuloodporności]]<ref name=pdf/>; 8,5 kg)

Kamizelka nie posiada kieszeni na dodatkowe [[Oporządzenie żołnierza|oporządzenie]]. Jest krótsza od [[Kamizelka przeciwodłamkowa OLV|kamizelki OLV]]. Posiada naramienniki. <ref name=klv/>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Kamizelki kuloodporne]]
[[Kategoria:Oporządzenie Sił Zbrojnych RP]]


text:
# Tadeusz Krzyżowski
Tadeusz Krzyżowski (ur. 1 października 1946 w Jeleśni koło Żywca) – pułkownik Wojska Polskiego.

## Życiorys
W 1968 ukończył Oficerską Szkołę Radiotechniczną w Jeleniej Górze. W 1969 rozpoczął służbę wojskową w 22 Dywizjonie Rakietowym Obrony Powietrznej zajmując kolejno stanowiska: oficera naprowadzania, dowódcy baterii radiotechnicznej, szefa służb technicznych i dowódcy dywizjonu w latach 1981–1987. Przeniesiony służbowo na stanowisko szefa wynalazczości Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej po reorganizacji, Sił Powietrznych. W 2001 odszedł do rezerwy. W latach 2001–2006 jako pracownik cywilny pracował w Dowództwie Sił Powietrznych na stanowisku starszego specjalisty ds wynalazczości -sekretarza komisji ds wynalazczości Sił Powietrznych.
Absolwent uczelni: OSR (1968), Wyższa Oficerska Szkoła Radiotechniczna (1980), WAP (1987), WAP – studia doktoranckie (1989). W 1989 uzyskał stopień doktora nauk ekonomicznych.
Jest autorem 36 projektów wynalazczych. Wyróżniony za działalność wynalazczą przez Prezesa Rady Ministrów RP tytułem i Złotą Odznaką „Zasłużony dla Wynalazczości i Racjonalizacji” (1992).

## Awanse
- podporucznik (1968)[10]
- porucznik (1971)[10]
- kapitan (1975)[10]
- major (1980)[10]
- podpułkownik (1984)[10]
- pułkownik (1989)[10]

## Orderyiodznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 14 września 1988[10]
- Złoty Krzyż Zasługi – 7 października 1981[10]
- Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”[11]
- Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”[12]
- Medal „Zasłużony dla Lotnictwa”[13]
- Złota Odznaka „Zasłużony dla Wynalazczości i Racjonalizacji”

title: Tadeusz Krzyżowski

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Tadeusz Krzyżowski
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           =
 |rodzaj wojsk        = lotnictwo
 |zwycięstwa          =
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = Naramiennik Pulkownik lotnicze.png
 |stopień             = [[pułkownik]] [[Doktor (stopień naukowy)|dr inż.]]<ref>''Osiągnięcia wynalazców WLOP'', ''Wiraże'' nr 12 z 1998 r., str 8.</ref>
 |data urodzenia      = [[1 października]] [[1946]]
 |miejsce urodzenia   = [[Jeleśnia]]
 |data śmierci        =
 |miejsce śmierci     =
 |lata służby         = 1964–2001
 |siły zbrojne        = [[Plik:Orzeł LWP.jpg|20px]] [[ludowe Wojsko Polskie]]
[[Plik:POL Wojska Lotnicze.svg|20px]] [[Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej]]
 |formacja            = [[Plik:Roundel of Poland (1921-1993).svg|20px]] [[Lotnictwo ludowego Wojska Polskiego]]
[[Plik:Roundel of Poland (1921-1993).svg|20px]] [[Siły Powietrzne|Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej]]
 |jednostki           =
 |stanowiska          = dowódca [[22 Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej|22 dr OP]]
szef wynalazczości [[Siły Powietrzne|WLOP]]
 |wojny i bitwy       =
 |późniejsza praca    =
 |odznaczenia         = {{order|OOP|KK}} {{Order|KZ|Z}} {{order|MSZSO|Z}} {{order|MZOK|Z}}
 |commons             =
 |wikicytaty          =
}}
'''Tadeusz Krzyżowski''' (ur. [[1 października]] [[1946]] w [[Jeleśnia|Jeleśni]] koło [[Żywiec|Żywca]]) – [[pułkownik]] [[Wojsko Polskie|Wojska Polskiego]].

== Życiorys ==
W 1968 ukończył Oficerską Szkołę Radiotechniczną w [[Jelenia Góra|Jeleniej Górze]]. W 1969 rozpoczął służbę wojskową w [[22 Dywizjon Rakietowy Obrony Powietrznej|22 Dywizjonie Rakietowym Obrony Powietrznej]] zajmując kolejno stanowiska: oficera naprowadzania, [[dowódca|dowódcy]] baterii radiotechnicznej, szefa służb technicznych i dowódcy dywizjonu w latach 1981–1987. Przeniesiony służbowo na stanowisko szefa wynalazczości [[Siły Powietrzne|Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej]] po reorganizacji, Sił Powietrznych. W 2001 odszedł do [[Rezerwa|rezerwy]]. W latach 2001–2006 jako pracownik cywilny pracował w Dowództwie Sił Powietrznych na stanowisku starszego specjalisty ds wynalazczości -sekretarza komisji ds wynalazczości Sił Powietrznych<ref>''Przegląd Wojsk Lądowych'' nr 13/126/z 2005 roku oraz ''Wiraże'' nr 14 z 2005 roku</ref>.

Absolwent uczelni: [[Centrum Szkolenia Radioelektronicznego|OSR]] (1968), [[Centrum Szkolenia Radioelektronicznego|Wyższa Oficerska Szkoła Radiotechniczna]] (1980), [[Wojskowa Akademia Polityczna|WAP]] (1987), WAP – studia doktoranckie (1989). W 1989 uzyskał stopień [[doktor]]a nauk ekonomicznych<ref>{{ludzie nauki|232455|osoba=dr Tadeusz Franciszek Krzyżowski|data dostępu=2017-10-08}}</ref><ref>doktorat z zakresu ekonomii – obroniona rozprawa doktorska pt.: ''Metodyczne założenia oceny efektywności funkcjonowania systemu eksploatacji urządzeń technicznych'' (Archiwum AON, Warszawa, nr d. 641 z dn. 14 lipca 1990)</ref>.

Jest autorem 36 projektów wynalazczych. Wyróżniony za działalność wynalazczą<ref>Przegląd Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, str. 62-64, nr 9 wrzesień 1980, ''Droga do sukcesu''</ref><ref>Przegląd Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, str. 16-19, nr 5 maj 1986, ''Pracą do sukcesu''</ref><ref>biografia zamieszczona w [[Przegląd Wojsk Lądowych|Przeglądzie Wojsk Lądowych]], str. 56 nr ?, 1993, ''Sekretarz komisji WiN WLOP''</ref> przez Prezesa Rady Ministrów RP tytułem i [[Odznaka „Zasłużony dla Wynalazczości i Racjonalizacji”|Złotą Odznaką „Zasłużony dla Wynalazczości i Racjonalizacji”]]<ref>Odznaczenie Zasłużony dla Wynalazczości Racjonalizacji nadane przez Premiera Jana Olszewskiego na wniosek MON w dniu 18 maja 1992 (nr 3826-35-92)</ref> (1992).

== [[Awans służbowy|Awanse]] ==
* [[podporucznik]] (1968)<ref name="TAP">Odpis przebiegu służby wojskowej z akt personalnych z dn. 2 maja 2001, Archiwum WLOP i SP</ref>
* [[porucznik]] (1971)<ref name="TAP" />
* [[Kapitan (ranga)|kapitan]] (1975)<ref name="TAP" />
* [[major]] (1980)<ref name="TAP" />
* [[podpułkownik]] (1984)<ref name="TAP" />
* [[pułkownik]] (1989)<ref name="TAP" />

== [[Order]]y i [[Odznaczenie|odznaczenia]] ==
* [[Order Odrodzenia Polski|Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski]] – 14 września 1988<ref name="TAP" />
* [[Krzyż Zasługi|Złoty Krzyż Zasługi]] – 7 października 1981<ref name="TAP" />
* Złoty [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”]]<ref>leg. nr z-613 z dn.3.05.1992r.</ref>
* Złoty [[Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”]]<ref>leg.nr 2952-88-41 z dn.14.09.1998r.</ref>
* Medal „Zasłużony dla Lotnictwa”<ref>Dowódca Wojsk Lotniczych ,Poznań z dn.19.06.1990r</ref>
* Złota [[Odznaka „Zasłużony dla Wynalazczości i Racjonalizacji”]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Krzyżowski, Tadeusz}}
[[Kategoria:Absolwenci Wojskowej Akademii Politycznej]]
[[Kategoria:Absolwenci Wyższej Oficerskiej Szkoły Radiotechnicznej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony dla Wynalazczości i Racjonalizacji”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”]]
[[Kategoria:Pułkownicy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1946]]

title: Tadeusz Krzyżowski

Data i miejsce urodzenia: 1 października 1946 · Jeleśnia

Siły zbrojne: ludowe Wojsko Polskie · Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej

Formacja: Lotnictwo ludowego Wojska Polskiego · Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej

Stanowiska: dowódca 22 dr OP · szef wynalazczości WLOP


text:
# Smutek
Smutek – emocjonalny ból powiązany z uczuciem niekorzystnej sytuacji, stratą, rozpaczą, żałobą, żalem, bezradnością oraz rozczarowaniem.
Osoba doświadczająca smutku może stać się cicha lub letargiczna i może wycofywać się od innych. Przykładem poważnego smutku jest depresja. Płacz często wskazuje na smutek.
Smutek jest jedną z sześciu podstawowych emocji, opisywanych przez Paula Ekmana, wraz ze szczęściem, złością, zaskoczeniem, strachem i wstrętem.

title: Smutek

wikitext:
{{dopracować|or|źródła=2009-07}}
[[Plik:Almeida Júnior - Saudade (Longing) - Google Art Project.jpg|thumb|150px|Smutek często wywołuje [[płacz]]]]
'''Smutek''' – emocjonalny ból powiązany z [[Uczucia|uczuciem]] niekorzystnej sytuacji, stratą, rozpaczą, [[Żałoba|żałobą]], [[żal]]em, [[Bezradność|bezradnością]] oraz [[rozczarowanie]]m.

Osoba doświadczająca smutku może stać się cicha lub [[letarg]]iczna i może wycofywać się od innych. Przykładem poważnego smutku jest [[Zaburzenia depresyjne|depresja]]. Płacz często wskazuje na smutek.

Smutek jest jedną z sześciu podstawowych [[Emocja|emocji]], opisywanych przez [[Paul Ekman|Paula Ekmana]], wraz ze [[Szczęście|szczęściem]], [[Złość|złością]], zaskoczeniem, [[strach]]em i [[Wstręt (emocja)|wstrętem.]]
{{Siostrzane projekty
 |commons = Category:Sadness
 |źródła = Smutek
 |cytaty = Smutek
 |słownik = smutek
}}

{{Emocje}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Emocje i motywacja]]


text:
# Kronika bambusowa
Kronika bambusowa – kronika chińska opisująca okres od legendarnego Żółtego Władcy do 299 p.n.e., spisana najprawdopodobniej w III wieku p.n.e. na tabliczkach wykonanych z drewna bambusowego. Odnaleziona w roku 281 w grobie zamkniętym od 299 p.n.e. Część tabliczek została spalona, pozostałe pomieszane, jednakże w latach późniejszych zostały zinwentaryzowane.

title: Kronika bambusowa

wikitext:
{{Nazwa wschodnioazjatycka infobox
 |nazwa                        = Kronika bambusowa
 |rodzaj                       = nazwa
 |grafika                      =
 |opis grafiki                 =
 |zh:pismo uproszczone         = 竹书纪年
 |zh:pismo tradycyjne          = 竹書紀年
 |zh:transkrypcja hanyu pinyin = Zhúshū Jìnián
 |zh:transkrypcja Wade-Giles   = Chu²-shu¹ chi⁴-nien²
 |zh:transkrypcja jyutping     =
 |zh:transkrypcja poj          =
 |zh:nazwa skrócona            =
 |zh:IPA                       = {{IPA|/ʈʂǔ.ʂú tɕî.njɛ̌n/}}
 |zh:audio                     =
 |commons =
}}
'''Kronika bambusowa''' – kronika [[Chiny|chińska]] opisująca okres od legendarnego [[Żółty Cesarz|Żółtego Władcy]] do 299 p.n.e., spisana najprawdopodobniej w III wieku p.n.e. na tabliczkach wykonanych z drewna [[bambus]]owego. Odnaleziona w roku 281 w grobie zamkniętym od 299 p.n.e. Część tabliczek została spalona, pozostałe pomieszane, jednakże w latach późniejszych zostały zinwentaryzowane<ref>[[Marcel Granet]], ''Cywilizacja chińska'', Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973, s. 63–65, {{ISBN|83-06-02370-6}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Wikisource-lang|strona=古本竹書紀年|dopełniacz=Kroniki bambusowej|język=chińskich |lang=zh}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Historiografia chińska]]
[[Kategoria:Chińskie teksty klasyczne]]

title: Kronika bambusowa

Pismo uproszczone: 竹书纪年

Pismo tradycyjne: 竹書紀年

Hanyu pinyin: Zhúshū Jìnián

Wade-Giles: Chu²-shu¹ chi⁴-nien²

Wymowa (IPA): /ʈʂǔ.ʂú tɕî.njɛ̌n


text:
# Romet Ogar
Ogar – dwuosobowy motorower produkowany w Polsce w latach 80. XX wieku przez firmę Romet w trzech odmianach: Ogar 200, 201 i Ogar 205, z czego  201 nie wszedł do produkcji seryjnej.

## Ogar 200
Ogar 200 jest dwuosobowym pojazdem wyposażonym w dwusuwowy silnik pojemności 49,9 cm³ Jawa typ 223 produkcji czechosłowackiej, który był dostarczany zgodnie z kontraktem w ilości 40 tys. sztuk rocznie i taka też była średnia, roczna produkcja Ogara 200.
Produkcję tego motoroweru Zakłady Rowerowe Romet prowadziły w latach 1983–1990. W tym okresie w Czechosłowacji, zakończono produkcję dwuosobowych motorowerów z tym silnikiem, wobec wzrostu zainteresowania motocyklami. Konstrukcja została oparta na modelu Romet 50 T-3 wyposażonego w silnik produkcji Zakładów Metalowych Dezamet typu 019, którego produkcję wstrzymano.
Wobec dużego popytu w Polsce na motorowery dwuosobowe i braku odpowiedniego polskiego silnika, do produkcji motorowerów dwuosobowych zastosowano silnik Jawa 50/223, z poziomym cylindrem. Dostosowano konstrukcję ramy i innych elementów do tego silnika. Silnik został zmodyfikowany (potocznie: „zdławiony”) aby zmniejszyć jego moc maks. z 3,5 KM do 2 KM, a maks. moment obrotowy z 4 Nm do ok. 3,5. Ulepszonym modelem był Ogar 201, który nie wszedł do produkcji seryjnej, w którym zastosowano tylne amortyzatory z tłumieniem olejowym.

### Ogar 200 – dane techniczne
- Silnik – dwusuwowy, jednocylindrowy, chłodzony powietrzem
- Typ silnika – Jawa 50/223
- Pojemność – 49,9 cm³
- Moc nominalna – 2 KM / 1,4 kW przy 4500 obr./min
- Stopień sprężania – 1:9,5
- Gaźnik – JIKOV 2917 PSb
- Skrzynia biegów – trójstopniowa, w kąpieli olejowej
- Sprzęgło – tarczowe, w kąpieli olejowej
- Instalacja elektryczna – 6 V – 20 W, Cewka zapłonowa 8 V, Kondensator 0,27 μF,
- Świeca zapłonowa – F80 Iskra, FAl 14-8, N8 odległość między elektrodami 0,4 mm/0,5 mm
- Masa w stanie suchym – 60 kg
- Zużycie paliwa – 3 l/100 km (przy prędkości maksymalnej)
- Pojemność zbiornika – 9 l
- Rezerwa – 2 l
- Prędkość maksymalna – 55 km/h
- Paliwo – Etylina LO 94 z olejem Mixol S lub Lux dw w stosunku 1:30
- Przeniesienie napędu
  - pierwotne łańcuchem 3/8''×3,8'' – 44 ogniwa
  - wtórne łańcuchem 12,7×7,75×4,88 – 118 ogniw

## Ogar 205
Jest to druga wersja motoroweru dwuosobowego powstałego w oparciu o konstrukcję 50 T3, dostosowaną do dwubiegowego zespołu napędowego Dezamet. Ogar 205 ma zmienioną konstrukcyjnie ramę, dostosowaną do silnika Dezamet, obszerną skrzynkę narzędziową z miejscem na zapasowe akcesoria typu świeca zapłonowa, żarówki itp. W tym modelu wprowadzono zmodernizowaną przednią i tylną lampę z zewnętrznymi przyłączami. Produkcję rozpoczęto w pierwszych dniach maja 1986 roku, a zakończono w 1993 roku.

### Ogar 205 – dane techniczne
- Silnik – dwusuwowy, jednocylindrowy, chłodzony powietrzem
- Typ silnika – 023 DEZAMET
- Pojemność – 49,8 cm³
- Średnica cylindra/Skok tłoka – 38/44 mm
- Moc – 1,25 kW/1,7 KM przy 4800 obr./min
- Moment obrotowy – 2,85 Nm przy 2800 obr./min
- Stopień sprężania – 8:1
- Gaźnik – GM12F1
- Sprzęgło – cierne, dwutarczowe mokre
- Skrzynia biegów – dwubiegowa, z nożną zmianą biegów
- Instalacja elektryczna – iskrownik-prądnica, 6 V – 20 W
- Ogumienie – 17 × 2 1/4"
- Świeca zapłonowa – F80 Iskra
- Masa w stanie suchym – 58 kg
- Zużycie paliwa – 2,4 l/100 km
- Pojemność zbiornika – 9 l
- Prędkość maksymalna – 45 km/h

title: Romet Ogar

wikitext:
{{Motocykl infobox
 |nazwa               = Ogar 200
 |zdjęcie             = Ogar200i205.jpg
 |opis zdjęcia        =
 |producent           = [[Romet|Zakłady Rowerowe Predom-Romet]]
 |klasa               = [[motorower]]
 |inne nazwy          =
 |data premiery       =
 |okres produkcji     = 1983-1990
 |miejsce produkcji   = [[Bydgoszcz]] {{państwo|POL}}
 |silnik              = jednocylindrowy [[Silnik dwusuwowy|dwusuwowy]] chłodzony powietrzem
 |rozrząd             =
 |pojemność           = 49,9 cm³
 |stopień sprężania   = 9,5:1
 |średnica cylindra   =
 |moc                 = 2 KM/1,4 kW przy 4500 obr./min
 |moment obrotowy     = 3,5 Nm
 |skrzynia biegów     = 3-stopniowa w kąpieli olejowej
 |opona przednia      =
 |opona tylna         =
 |długość             = 1800 mm
 |szerokość           = 650 mm
 |wysokość            = 1000 mm
 |wysokość siedzenia  =
 |rozstaw osi         = 1200 mm
 |masa własna         = 60 na sucho
 |pojemność baku      = 9 l w tym 2 l rezerwy
 |prędkość maksymalna = 60 km/h
 |0-100 km/h          =
 |0-200 km/h          =
 |poprzednik          = Romet 50-T-1
 |następca            = [[Romet 210|Chart 210]]
[[Romet Ogar 900]]
 [[Romet Ogar 202]]
 |modele bliźniacze   =
 |modele pokrewne     = [[Romet Kadet]]
 |modele podobne      = [[Jawa 50]]
[[Simson S51]]
 |commons             = Category:Romet Ogar
}}
'''Ogar''' – dwuosobowy [[motorower]] produkowany w [[Polska|Polsce]] w latach 80. XX wieku przez firmę [[Zakłady Rowerowe Romet|Romet]] w trzech odmianach: ''Ogar 200'', ''201'' i ''Ogar 205'', z czego '' 201'' nie wszedł do produkcji seryjnej.

== Ogar 200 ==
Ogar 200 jest dwuosobowym pojazdem wyposażonym w dwusuwowy silnik pojemności 49,9 cm³ [[Jawa 223|Jawa typ 223]] produkcji [[Czechosłowacja|czechosłowackiej]], który był dostarczany zgodnie z kontraktem w ilości 40 tys. sztuk rocznie i taka też była średnia, roczna produkcja Ogara 200.

Produkcję tego motoroweru Zakłady Rowerowe [[Romet]] prowadziły w latach 1983–1990. W tym okresie w Czechosłowacji, zakończono produkcję dwuosobowych motorowerów z tym silnikiem, wobec wzrostu zainteresowania motocyklami. Konstrukcja została oparta na modelu [[Romet 50 T-3]] wyposażonego w silnik produkcji Zakładów Metalowych [[Dezamet]] typu 019, którego produkcję wstrzymano.

Wobec dużego popytu w Polsce na motorowery dwuosobowe i braku odpowiedniego polskiego silnika, do produkcji motorowerów dwuosobowych zastosowano silnik Jawa 50/223, z poziomym cylindrem. Dostosowano konstrukcję ramy i innych elementów do tego silnika. Silnik został zmodyfikowany (potocznie: „zdławiony”) aby zmniejszyć jego moc maks. z 3,5 KM do 2 KM, a maks. moment obrotowy z 4 Nm do ok. 3,5. Ulepszonym modelem był Ogar 201, który nie wszedł do produkcji seryjnej, w którym zastosowano tylne amortyzatory z tłumieniem olejowym<ref>Adam Zakrzewski, ''Auto-moto PRL: władcy dróg i poboczy'', Demart, Warszawa 2010, {{ISBN|978-83-7427-484-5}}, s. 179</ref>.

=== Ogar 200 – dane techniczne ===
* Silnik – dwusuwowy, jednocylindrowy, chłodzony powietrzem
* Typ silnika – Jawa 50/223
* Pojemność – 49,9 cm³
* Moc nominalna – 2 KM / 1,4 kW przy 4500 obr./min
* Stopień sprężania – 1:9,5
* Gaźnik – JIKOV 2917 PSb
* Skrzynia biegów – trójstopniowa, w kąpieli olejowej
* Sprzęgło – tarczowe, w kąpieli olejowej
* Instalacja elektryczna – 6 V – 20 W, Cewka zapłonowa 8 V, Kondensator 0,27 μF,
* Świeca zapłonowa – F80 Iskra, FAl 14-8, N8 odległość między elektrodami 0,4 mm/0,5 mm
* Masa w stanie suchym – 60 kg
* Zużycie paliwa – 3 l/100 km (przy prędkości maksymalnej)
* Pojemność zbiornika – 9 l
* Rezerwa – 2 l
* Prędkość maksymalna – 55 km/h
* Paliwo – Etylina LO 94 z olejem Mixol S lub Lux dw w stosunku 1:30
* Przeniesienie napędu
** pierwotne łańcuchem 3/8<nowiki>''×3,8''</nowiki> – 44 ogniwa
** wtórne łańcuchem 12,7×7,75×4,88 – 118 ogniw

== Ogar 205 ==
{{Motocykl infobox
 |nazwa               = Ogar 205
 |zdjęcie             = Ogar 205.jpg
 |opis zdjęcia        =
 |producent           = [[Romet|Zakłady Rowerowe Predom-Romet]]
 |klasa               = [[motorower]]
 |inne nazwy          =
 |data premiery       = 1986
 |okres produkcji     = 1986–1993
 |miejsce produkcji   = [[Bydgoszcz]] {{państwo|POL}}
 |silnik              = jednocylindrowy [[Silnik dwusuwowy|dwusuwowy]] chłodzony powietrzem
 |rozrząd             =
 |pojemność           = 49,8 cm³
 |stopień sprężania   = 8:1
 |średnica cylindra   =
 |moc                 = 1,7/1,25 przy 4800
 |moment obrotowy     = 2,85 Nm przy 2800 obr./min
 |skrzynia biegów     = 2-stopniowa
 |opona przednia      =
 |opona tylna         =
 |długość             = 1800 mm
 |szerokość           = 650 mm
 |wysokość            = 1000 mm
 |wysokość siedzenia  =
 |rozstaw osi         = 1200 mm
 |masa własna         = 58 kg
 |pojemność baku      = 9 l w tym 2 l rezerwy
 |prędkość maksymalna = 45km/h
 |0-100 km/h          =
 |0-200 km/h          =
 |poprzednik          = Ogar 200
 |następca            = [[Romet 210|Chart 210]]
 |modele bliźniacze   =
 |modele pokrewne     = [[Romet Kadet]]
 |modele podobne      = [[Jawa 50]]
[[Simson S51]]
 |commons             = Category:Romet Ogar
}}
Jest to druga wersja motoroweru dwuosobowego powstałego w oparciu o konstrukcję 50 T3, dostosowaną do dwubiegowego zespołu napędowego Dezamet. Ogar 205 ma zmienioną konstrukcyjnie ramę, dostosowaną do silnika Dezamet, obszerną skrzynkę narzędziową z miejscem na zapasowe akcesoria typu świeca zapłonowa, żarówki itp. W tym modelu wprowadzono zmodernizowaną przednią i tylną lampę z zewnętrznymi przyłączami. Produkcję rozpoczęto w pierwszych dniach maja 1986 roku, a zakończono w 1993 roku.

=== Ogar 205 – dane techniczne ===
* Silnik – dwusuwowy, jednocylindrowy, chłodzony powietrzem
* Typ silnika – 023 DEZAMET
* Pojemność – 49,8 cm³
* Średnica cylindra/Skok tłoka – 38/44 mm
* Moc – 1,25 kW/1,7 KM przy 4800 obr./min
* Moment obrotowy – 2,85 Nm przy 2800 obr./min
* Stopień sprężania – 8:1
* Gaźnik – GM12F1
* Sprzęgło – cierne, dwutarczowe mokre
* Skrzynia biegów – dwubiegowa, z nożną zmianą biegów
* Instalacja elektryczna – iskrownik-prądnica, 6 V – 20 W
* Ogumienie – 17 × 2 1/4"
* Świeca zapłonowa – F80 Iskra
* Masa w stanie suchym – 58 kg
* Zużycie paliwa – 2,4 l/100 km
* Pojemność zbiornika – 9 l
* Prędkość maksymalna – 45 km/h

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Pojazdy Romet}}
{{Polskie jednoślady silnikowe}}

[[Kategoria:Motorowery Romet|Ogar]]
[[Kategoria:Życie codzienne w PRL]]

title: Ogar 200

Producent: Zakłady Rowerowe Predom-Romet

Klasa: motorower

Miejsce produkcji: Bydgoszcz Polska

Silnik: jednocylindrowy dwusuwowy chłodzony powietrzem

Moc: 2 KM/1,4 kW przy 4500 obr./min

Skrzynia biegów: 3-stopniowa w kąpieli olejowej

Masa własna: 60 na sucho

Pojemność baku: 9 l w tym 2 l rezerwy

Prędkość maks.: 60 km/h

Poprzednik: Romet 50-T-1

Następca: Chart 210 · Romet Ogar 900 · Romet Ogar 202

Modele pokrewne: Romet Kadet

Modele podobne: Jawa 50 · Simson S51

title: Ogar 205

Moment obrotowy: 2,85 Nm przy 2800 obr./min

Masa własna: 58 kg

Poprzednik: Ogar 200

Następca: Chart 210


text:
# Pożywka YPD
YPD, pożywka (podłoże) YPD (z ang. Yeast extract Peptone Dextrose, Ekstrakt drożdżowy Pepton Dekstroza), także YEPD – kompletna pożywka do mikrobiologicznej hodowli drożdży. Zawiera rozpuszczone w wodzie bidestylowanej: ekstrakt (lizat) z drożdży, pepton, glukozę (czyli dekstrozę). Może być także stosowana jako podłoże stałe po dodaniu czynnika żelującego (zwykle agar-agar). Pożywka taka zawiera wszystkie niezbędne do wzrostu aminokwasy, czyli źródło azotu (z peptonu i lizatu), a także witaminy i mikroelementy (z lizatu drożdżowego). Źródłem węgla jest glukoza. Jako pożywka kompletna nie może być stosowana jako podłoże selekcyjne dla auksotrofów. Po dodaniu czynnika selekcjonującego, np. antybiotyku, nadaje się do selekcji na podstawie oporności.
Pożywkę sterylizuje się przed dodaniem glukozy/dekstrozy, żeby uniknąć ich rozkładu podczas ogrzewania z aminokwasami (lub peptydami) na drodze reakcji Maillarda. Gotowa pożywka ma bursztynowo-herbacianą barwę i jest przezroczysta.

## Skład[3]

### Pożywka płynna
- 1% (w/o) ekstrakt drożdżowy
- 2% (w/o) pepton
- 2% (w/o) glukoza (dekstroza)
- w wodzie bidestylowanej

### Pożywka stała
- 1% (w/o) ekstrakt drożdżowy
- 2% (w/o) pepton
- 2% (w/o) glukoza (dekstroza)
- 2% (w/o) agar-agar
- w wodzie bidestylowanej

title: Pożywka YPD

wikitext:
[[Plik:YPDmedium.jpg|thumb|right|200px|Butelka pożywki i płytka ze stałym podłożem YPD]]
'''YPD''', '''pożywka (podłoże) YPD''' (z [[język angielski|ang.]] '''''Y'''east extract '''P'''eptone '''D'''extrose'', ''Ekstrakt drożdżowy Pepton Dekstroza''), także '''YEPD''' – kompletna [[Podłoże hodowlane|pożywka]] do mikrobiologicznej hodowli [[drożdże|drożdży]]<ref>{{Cytuj pismo | autor=Murthy MS., Rao BS., Reddy NM., Subrahmanyam P., Madhvanath U | tytuł=Non-equivalence of YEPD and synthetic complete media in yeast reversion studies. | rok=1975 | czasopismo=Mutat Res | doi= | wolumin=2 | miesiąc=luty|wydanie=27 | pmid= 1128538 | strony=219-23}}</ref>. Zawiera rozpuszczone w [[Woda redestylowana|wodzie bidestylowanej]]: ekstrakt (lizat) z [[Drożdże piekarnicze|drożdży]], [[Peptony|pepton]], [[glukoza|glukozę]] (czyli dekstrozę). Może być także stosowana jako [[podłoże stałe]] po dodaniu czynnika [[żel]]ującego (zwykle [[agar-agar]]). Pożywka taka zawiera wszystkie niezbędne do wzrostu [[aminokwasy]], czyli źródło [[azot]]u (z peptonu i lizatu), a także [[witaminy]] i [[Znaczenie biologiczne pierwiastków|mikroelementy]] (z lizatu drożdżowego). Źródłem [[Węgiel (pierwiastek)|węgla]] jest glukoza. Jako pożywka kompletna nie może być stosowana jako podłoże selekcyjne dla [[auksotrof]]ów. Po dodaniu czynnika selekcjonującego, np. [[Antybiotyki|antybiotyku]], nadaje się do selekcji na podstawie oporności<ref>{{Cytuj pismo | autor=Webster TD., Dickson RC | tytuł=Direct selection of Saccharomyces cerevisiae resistant to the antibiotic G418 following transformation with a DNA vector carrying the kanamycin-resistance gene of Tn903. | rok=1984 | czasopismo=Gene | doi= | wolumin=2-3 | miesiąc=grudzień|wydanie=26 | pmid= 6323263 | strony=243-52}}</ref>.

Pożywkę [[Sterylizacja (mikrobiologia)|sterylizuje]] się przed dodaniem glukozy/dekstrozy, żeby uniknąć ich rozkładu podczas ogrzewania z aminokwasami (lub [[Peptydy|peptydami]]) na drodze [[Reakcja Maillarda|reakcji Maillarda]]. Gotowa pożywka ma bursztynowo-herbacianą barwę i jest przezroczysta.

== Skład<ref>{{cytuj pismo|tytuł =YPD|czasopismo=Cold Spring Harbor Protocols|wydawca=Cold Spring Harbor Laboratory Press|wydanie=3|issn=1559-6095|język=en|data=2006|url=http://cshprotocols.cshlp.org/cgi/content/full/2006/3/pdb.rec8194?maxtoshow|doi=10.1101/pdb.rec8194|oclc = 62938806}}</ref>==
=== Pożywka płynna ===
* 1% (w/o) ekstrakt drożdżowy
* 2% (w/o) pepton
* 2% (w/o) glukoza (dekstroza)
* w wodzie bidestylowanej

=== Pożywka stała ===
* 1% (w/o) ekstrakt drożdżowy
* 2% (w/o) pepton
* 2% (w/o) glukoza (dekstroza)
* 2% (w/o) agar-agar
* w wodzie bidestylowanej

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Podłoża i pożywki mikrobiologiczne|YPD]]


text:
# Bolszoj Dwor (woskriesienskoje sielskoje posielenije)
Bolszoj Dwor (ros. Большой Двор) – wieś (dieriewnia) w Rosji, w obwodzie wołogodzkim, w rejonie czerepowieckim. W 2021 liczyła 11 mieszkańców.

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Bolszoj Dwor
 |nazwa oryginalna             = {{k|ru|Большой Двор}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = obwód wołogodzki
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna =
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna =
 |5. jednostka administracyjna = [[rejon czerepowiecki|czerepowiecki]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2021
 |liczba ludności              = 11
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Bolszoj Dwor''' ({{w języku|ru|Большой Двор}}) – wieś (dieriewnia) w [[Rosja|Rosji]], w [[obwód wołogodzki|obwodzie wołogodzkim]], w [[rejon czerepowiecki|rejonie czerepowieckim]]. W 2021 liczyła 11 mieszkańców<ref name=spis>{{Cytuj stronę | url = http://pop-stat.mashke.org/russia-census-2021-ethnic/vologodskaja.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu wołogodzkiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 1 października 2021 roku | data dostępu = | język = ru}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wsie w rejonie czerepowieckim]]

title: Bolszoj DworБольшой Двор

Państwo: Rosja

Obwód: wołogodzki

Rejon: czerepowiecki


text:
# Petrokemija
Petrokemija d.d. – chorwackie przedsiębiorstwo przemysłowe, producent nawozów.

## Historia
Poprzednikiem spółki była Fabryka Nawozów w Kutinie, wybudowana w 1968 roku. W tym samym roku została włączona w struktury tworzonego wówczas koncernu INA (Industrija nafte). 24 czerwca została przekształcona w osobną spółkę, należącą do INA i wprowadzona na Giełdę Papierów Wartościowych w Zagrzebiu.
Rząd chorwacki podejmował próby pozyskania inwestora dla spółki, dwukrotnie (w 2014 oraz 2017 roku) zainteresowanie nabyciem akcji wyrażała m.in. Grupa Azoty, jednakże wycofała się po przeprowadzenia due diligence.

## Produkty
Firma produkuje nawozy azotowe (azotan amonu, saletrę azotowo-wapniową, mocznik, czy siarczan amonu), nawozy NPK oraz ciekłe nawozy pod marką Fertina. Do innych produktów należą kwas azotowy i siarkowy, a także dodatki do pasz.

title: Petrokemija

wikitext:
{{Przedsiębiorstwo infobox
 |nazwa             = Petrokemija d.d.
 |nazwa oryginalna  =
 |grafika           = Petrokemija Kutina.jpg
 |opis grafiki      = Zakłady Petrokemija w [[Kutina|Kutinie]]
 |państwo           = żupania sisacko-moslawińska
 |siedziba          = [[Kutina]]
 |adres             =
 |data założenia    = 1968
 |data likwidacji   =
 |forma prawna      = spółka akcyjna
 |prezes            =
 |dyrektor          =
 |przewodniczący RN =
 |udziałowcy        =
 |rejestr           =
 |numer rejestru    =
 |zatrudnienie      =
 |giełda            =
 |ISIN              =
 |symbol akcji      =
 |rok               =
 |przychody         =
 |wynik operacyjny  =
 |wynik netto       =
 |aktywa            =
 |kapitał własny    =
 |kapitał zakładowy =
 |współrzędne       = 45°28′19,8″N 16°47′40″E
 |commons           =
 |www               = https://petrokemija.hr
}}
'''Petrokemija d.d.''' – [[Chorwacja|chorwackie]] przedsiębiorstwo przemysłowe, producent [[Nawozy mineralne|nawozów]].

== Historia ==
Poprzednikiem spółki była Fabryka Nawozów w [[Kutina|Kutinie]], wybudowana w 1968 roku. W tym samym roku została włączona w struktury tworzonego wówczas koncernu [[INA]] (''Industrija nafte''). 24 czerwca została przekształcona w osobną spółkę, należącą do INA i wprowadzona na [[Giełda Papierów Wartościowych w Zagrzebiu|Giełdę Papierów Wartościowych w Zagrzebiu]]<ref name="petrokemija">{{Cytuj stronę |url = https://petrokemija.hr/Kompanija/Povijest-tvrtke |tytuł = Povijest tvrtke |praca = petrokemija.hr |język = hr |data dostępu = 2020-05-17}}</ref>.

Rząd chorwacki podejmował próby pozyskania inwestora dla spółki, dwukrotnie (w 2014 oraz 2017 roku) zainteresowanie nabyciem akcji wyrażała m.in. [[Grupa Azoty]], jednakże wycofała się po przeprowadzenia [[due diligence]]<ref name="parkiet">{{Cytuj stronę |url = https://www.parkiet.com/Firmy/310319831-Grupa-Azoty-rezygnuje-z-przejecia-Petrokemiji.html |tytuł = Grupa Azoty rezygnuje z przejęcia Petrokemiji |data = 2017-10-31 |praca = Parkiet |język = pl |data dostępu = 2020-05-17}}</ref>.

== Produkty ==
Firma produkuje nawozy azotowe ([[azotan amonu]], [[Azotan amonowo-wapniowy|saletrę azotowo-wapniową]], [[mocznik]], czy [[siarczan amonu]]), [[nawozy NPK]] oraz ciekłe nawozy pod marką Fertina. Do innych produktów należą [[kwas azotowy]] i [[kwas siarkowy|siarkowy]], a także dodatki do pasz<ref name="products">{{Cytuj stronę |url = https://petrokemija.hr/en-us/Products-and-services |tytuł = Products and services |praca = Petrokemija |język = en |data dostępu = 2020-05-17}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://petrokemija.hr Oficjalna strona przedsiębiorstwa] {{Lang|hr|en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Przedsiębiorstwa chemiczne]]
[[Kategoria:Przedsiębiorstwa w Chorwacji]]
[[Kategoria:Kutina]]

title: Petrokemija d.d.

Państwo: Chorwacja

Żupania: sisacko-moslawińska

Siedziba: Kutina

Forma prawna: spółka akcyjna


text:
# Wielki Rezerwat Arktyczny
Wielki Rezerwat Arktyczny (ros. Большой Арктический государственный природный заповедник) – największy w Eurazji i trzeci co do wielkości na świecie rezerwat przyrody. Jest zapowiednikiem i znajduje się w Rosji, na północy Kraju Krasnojarskiego (Tajmyrskij Dołgano-Nienieckij rejon), na półwyspie Tajmyr i wyspach leżących na Morzu Karskim i Morzu Łaptiewów. Jego obszar wynosi 41 692 km². Rozciąga się 1000 km ze wschodu na zachód i 500 km z północy na południe.
Rezerwat został utworzony dekretem rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 11 maja 1993 roku. Od 2013 roku podlega wraz z Rezerwatem Putorańskim i Tajmyrskim Rezerwatem Biosfery Zjednoczonej Dyrekcji Rezerwatów Tajmyru z siedzibą w Norylsku.

## Opis
Rezerwat jest podzielony na siedem części. Dodatkowo podlega mu rezerwat na Ziemi Północnej (czteroczęściowy) i  rezerwat na wyspach w delcie Jeniseju:

### Dikson – Wyspa Sibirakowa
(powierzchnia: 1830 km²).
Obejmuje Wyspę Sibirakowa (85 tys. hektarów) z sąsiednimi wysepkami i niewielkimi obszarami „Zatoki Meduzy" i „Zatoki Efraima" w pobliżu Dikson.
Wyspa Sibirakowa jest dużą piaszczysto-pagórkowatą wyspą na Morzu Karskim w pobliżu ujścia Jeniseju.
Na terenie tej części rezerwatu przeważa arktyczna tundra, skaliste wybrzeże i małe skaliste wyspy przybrzeżne.

### Wyspy na Morzu Karskim
(powierzchnia: 3718 km²).
Jest tu kilkanaście wysp m.in.: Wyspy Kirowa, Wyspa Sverdrupa, Wyspy Instytutu Arktycznego, Wyspy Izwiestii CIK.
Wysokość większości wysp nie przekracza 60 m. Są tu klify, zatoki i laguny. Roślinność to arktyczna tundra z zubożoną florą.

### Delta rzeki Piasina
(powierzchnia: 10670 km²).
Obejmuje deltę rzeki Piasina, wschodnie wybrzeże zatoki u ujścia rzeki, półwysep Tajmyr na wschód od rzeki, a także wiele okolicznych wysp.
Teren jest bardzo zróżnicowany, reprezentowana jest tu arktyczna tundra wszystkich typów.

### Zatoka Middendorffa
(powierzchnia: 685 km²).
Obejmuje fiordowe wybrzeże Zatoki Middendorffa, a także sąsiednie wyspy i część dorzecza rzeki Tołewaja. Obszar ten jest mało zbadany. Przeważa arktyczna tundra.

### Archipelag Nordenskiölda
(powierzchnia: 5080 km²).
Archipelag Nordenskiölda składa się z wielu wysp. Ich brzegi są w większości skaliste z zatokami. Archipelag jest słabo zbadany.

### Dolna Tajmyra
(powierzchnia: 18740 km²).
Największa część rezerwatu obejmująca tereny wokół Dolnej Tajmyry i jej dopływu - rzeki Szrenk, a także wybrzeże zatoki Tajmyr.
Jest tu duża różnorodność krajobrazów. Dolna Tajmyra ma strome brzegi, szczególnie na południu, gdzie przepływa u podnóża gór Byrranga.

### Przylądek Czeluskin
(powierzchnia: 850 km²).
Rezerwat obejmuje wybrzeże w północno-zachodniej części przylądka Czeluskin, deltę rzeki Tessema, okoliczne zatoki oraz kilka wysp. Przylądek jest jedyną kontynentalną pustynią lodową w Arktyce. Fauna roślin lądowych i wodnych jest niezwykle zubożała.

### Rezerwat na Ziemi Północnej
(powierzchnia: 4217 km²) składa się z czterech części:
1. Wyspa Domasznij (280 ha) w archipelagu Siedowa
2. Półwysep Komuny Paryskiej (93 542 ha) na Wyspie Rewolucji Październikowej
3. Fiord Matusewicz (169 233 ha) na Wyspie Rewolucji Październikowej
4. Zatoka Ahmatowa (158 645 ha)

Są tu lodowce, małe rzeki i jeziora. Dominują pustynie arktyczne.

### Rezerwat na wyspach w delcie Jeniseju
(powierzchnia: 2881 km²).
Rezerwat obejmuje wyspy delty Jeniseju, a także dopływy, bagna i jeziora w delcie.

## Klimat
Cały rezerwat  leży na północ od koła podbiegunowego. Roczna suma opadów waha się od 200 do 400 mm.
Pokrywa śnieżna powstaje zwykle we wrześniu, ale całkowicie znika dopiero pod koniec czerwca lub na początku lipca. Na przylądku Czeluskin śnieg leży około trzystu dni w roku. W najcieplejszym miesiącu lipcu średnia temperatura waha się od 4 do 10–11 °C.

## Przyroda
Roślinność rezerwatu jest dość monotonna i jest reprezentowana głównie przez porosty. W strefie pustyń lodowych roślinność prawie zupełnie nie występuje.
Rezerwat zamieszkuje 16 gatunków ssaków, w tym niedźwiedzie polarne, foki, morsy, renifery, lemingi, lisy polarne, wilki i gronostaje. Żyje tu 124 gatunków ptaków, m.in. puchacz śnieżny, pardwa górska, bernikla obrożna, birginiak i mewy. Rzeki i jeziora zamieszkuje wiele gatunków ryb, m.in. sielawa, nelma, stynka azjatycka i lipienie.

title: Wielki Rezerwat Arktyczny

wikitext:
{{Obszar chroniony infobox
 |nazwa                = Wielki Rezerwat Arktyczny
 |nazwa oryginalna     = {{k|ru|Большой Арктический государственный природный заповедник}}
 |kod obszaru          =
 |logo                 =
 |grafika              = Karte des Bolschoi Arktitscheski Sapowednik.svg
 |opis grafiki         =
 |rodzaj               = rezerwat przyrody
 |państwo              = RU-KYA
 |położenie            = [[Tajmyr (półwysep)|Tajmyr]]
 |siedziba             = [[Norylsk]]
 |mezoregion           =
 |data utworzenia      = 11 maja 1993
 |akt prawny           =
 |data likwidacji      =
 |powód likwidacji     =
 |powierzchnia         = 41692 km²
 |powierzchnia otuliny =
 |obszary chronione    =
 |ochrona              = kategoria [[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|IUCN]] –  '''Ia''' (ścisły rezerwat przyrody)
 |odwiedzający         =
 |dyrekcja             =
 |plan                 =
 |opis planu           =
 |kod mapy             = RU-KYA
 |współrzędne          = 75°46′39″N 98°15′11″E
 |commons              =
 |www                  =
}}
[[Plik:Реки Таймыра, названные Константином Петровым.svg|mały|278x278px|Mapa półwyspu Tajmyr]]
[[Plik:2010-09-18 05-47-59 DSC 0314 Boris.jpg|mały|240x240px|Przylądek Czeluskin]]
'''Wielki Rezerwat Arktyczny'''<ref>{{Cytuj |tytuł = KSNG Nazwy geograficzne |data dostępu = 2018-04-19 |opublikowany = ksng.gugik.gov.pl |url = http://ksng.gugik.gov.pl/ |archiwum = https://web.archive.org/web/20180428112213/http://ksng.gugik.gov.pl/ |zarchiwizowano = 2018-04-28 }}</ref> ([[Język rosyjski|ros.]] Большой Арктический государственный природный заповедник) – największy w [[Eurazja|Eurazji]] i trzeci co do wielkości na świecie [[rezerwat przyrody]]. Jest [[Zapowiednik (rezerwat przyrody)|zapowiednikiem]] i znajduje się w [[Rosja|Rosji]], na północy [[Kraj Krasnojarski|Kraju Krasnojarskiego]] ([[Tajmyrskij Dołgano-Nienieckij rajon|Tajmyrskij Dołgano-Nienieckij rejon]]), na półwyspie [[Tajmyr (półwysep)|Tajmyr]] i wyspach leżących na [[Morze Karskie|Morzu Karskim]] i [[Morze Łaptiewów|Morzu Łaptiewów]]<ref>{{Cytuj |tytuł = ООПТ России - заповедник Большой Арктический |data dostępu = 2018-04-19 |opublikowany = oopt.info |url = http://oopt.info/index.php?oopt=217 |język = ru}}}</ref>. Jego obszar wynosi 41 692 km²<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Большой Арктический, государственный природный заповедник ● Каталог ООПТ ● Особо Охраняемые Природные Территории (ООПТ) |data dostępu = 2018-04-19 |opublikowany = www.zapoved.ru |url = http://www.zapoved.ru/catalog/13/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9-%D0%90%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA |język = ru}}</ref>. Rozciąga się 1000 km ze wschodu na zachód i 500 km z północy na południe<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Заповедник «Большой Арктический» |data dostępu = 2018-04-19 |opublikowany = zapovedsever.ru |url = http://zapovedsever.ru/other/arctic |język = ru}}</ref>.

Rezerwat został utworzony dekretem rządu [[Rosja|Federacji Rosyjskiej]] z dnia 11 maja 1993 roku. Od 2013 roku podlega wraz z [[Rezerwat Putorański|Rezerwatem Putorańskim]] i [[Tajmyrski Rezerwat Biosfery|Tajmyrskim Rezerwatem Biosfery]] Zjednoczonej Dyrekcji Rezerwatów Tajmyru z siedzibą w [[Norylsk]]u<ref>{{Cytuj |tytuł = Заповедник "Большой арктический" - Территория |data dostępu = 2018-04-19 |opublikowany = www.bigarctic.ru |url = http://www.bigarctic.ru/index.php?r=pages/view&id=51 |język = ru |archiwum = https://web.archive.org/web/20210712125803/http://www.bigarctic.ru/index.php?r=pages%2Fview&id=51 |zarchiwizowano = 2021-07-12 }}</ref>.

== Opis ==
Rezerwat jest podzielony na siedem części. Dodatkowo podlega mu rezerwat na [[Ziemia Północna|Ziemi Północnej]] (czteroczęściowy) i  rezerwat na wyspach w delcie [[Jenisej]]u<ref name=":0" />:

=== Dikson – Wyspa Sibirakowa ===
(powierzchnia: 1830 km²).

Obejmuje [[Wyspa Sibiriakowa|Wyspę Sibirakowa]] (85 tys. hektarów) z sąsiednimi wysepkami i niewielkimi obszarami „Zatoki Meduzy" i „Zatoki Efraima" w pobliżu [[Dikson]].

Wyspa Sibirakowa jest dużą piaszczysto-pagórkowatą wyspą na Morzu Karskim w pobliżu ujścia Jeniseju.

Na terenie tej części rezerwatu przeważa arktyczna [[tundra]], skaliste wybrzeże i małe skaliste wyspy przybrzeżne<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Wyspy na Morzu Karskim ===
(powierzchnia: 3718 km²).

Jest tu kilkanaście wysp m.in.: [[Wyspy Kirowa]], [[Wyspa Sverdrupa]], [[Wyspy Instytutu Arktycznego]], [[Wyspy Izwiestii CIK]].

Wysokość większości wysp nie przekracza 60 m. Są tu [[klif]]y, zatoki i laguny. Roślinność to arktyczna [[tundra]] z zubożoną florą<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Delta rzeki Piasina ===
(powierzchnia: 10670 km²).

Obejmuje deltę rzeki [[Piasina]], wschodnie wybrzeże zatoki u ujścia rzeki, półwysep Tajmyr na wschód od rzeki, a także wiele okolicznych wysp.

Teren jest bardzo zróżnicowany, reprezentowana jest tu arktyczna tundra wszystkich typów<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Zatoka Middendorffa ===
(powierzchnia: 685 km²).

Obejmuje fiordowe wybrzeże [[Zatoka Middendorffa|Zatoki Middendorffa]], a także sąsiednie wyspy i część dorzecza rzeki Tołewaja. Obszar ten jest mało zbadany. Przeważa arktyczna tundra<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Archipelag Nordenskiölda ===
(powierzchnia: 5080 km²).

[[Archipelag Nordenskiölda]] składa się z wielu wysp. Ich brzegi są w większości skaliste z zatokami. Archipelag jest słabo zbadany<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Dolna Tajmyra ===
(powierzchnia: 18740 km²).

Największa część rezerwatu obejmująca tereny wokół [[Tajmyra|Dolnej Tajmyry]] i jej dopływu - rzeki Szrenk, a także wybrzeże zatoki Tajmyr.

Jest tu duża różnorodność krajobrazów. Dolna Tajmyra ma strome brzegi, szczególnie na południu, gdzie przepływa u podnóża gór [[Byrranga]]<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Przylądek Czeluskin ===
(powierzchnia: 850 km²).
[[Plik:Laptev sea ice hummocks.JPG|mały|240x240px|Pokrywa lodowa na Morzu Łaptiewów]]
Rezerwat obejmuje wybrzeże w północno-zachodniej części przylądka [[Czeluskin (przylądek)|Czeluskin]], deltę rzeki Tessema, okoliczne zatoki oraz kilka wysp. Przylądek jest jedyną kontynentalną pustynią lodową w Arktyce. Fauna roślin lądowych i wodnych jest niezwykle zubożała<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Rezerwat na Ziemi Północnej ===
(powierzchnia: 4217 km²) składa się z czterech części:

# Wyspa Domasznij (280 ha) w [[Archipelag Siedowa|archipelagu Siedowa]]
# Półwysep Komuny Paryskiej (93 542 ha) na [[Wyspa Rewolucji Październikowej|Wyspie Rewolucji Październikowej]]
# Fiord Matusewicz (169 233 ha) na Wyspie Rewolucji Październikowej
# Zatoka Ahmatowa (158 645 ha)

Są tu lodowce, małe rzeki i jeziora. Dominują pustynie arktyczne<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

=== Rezerwat na wyspach w delcie Jeniseju ===
(powierzchnia: 2881 km²).

Rezerwat obejmuje wyspy delty Jeniseju, a także dopływy, bagna i jeziora w delcie<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

== Klimat ==
Cały rezerwat  leży na północ od koła podbiegunowego. Roczna suma opadów waha się od 200 do 400 mm.

Pokrywa śnieżna powstaje zwykle we wrześniu, ale całkowicie znika dopiero pod koniec czerwca lub na początku lipca. Na przylądku Czeluskin śnieg leży około trzystu dni w roku. W najcieplejszym miesiącu lipcu średnia temperatura waha się od 4 do 10–11 °C<ref>{{Cytuj |tytuł = Большой Арктический, государственный природный заповедник ● Каталог ООПТ ● Особо Охраняемые Природные Территории (ООПТ) |data dostępu = 2018-04-21 |opublikowany = www.zapoved.ru |url = http://www.zapoved.ru/catalog/characteristics/13/%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%BE%D0%B9-%D0%90%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA |język = ru}}</ref>.

== Przyroda ==
Roślinność rezerwatu jest dość monotonna i jest reprezentowana głównie przez [[porosty]]. W strefie pustyń lodowych roślinność prawie zupełnie nie występuje.

Rezerwat zamieszkuje 16 gatunków ssaków, w tym [[Niedźwiedź polarny|niedźwiedzie polarne]], [[Fokowate|foki]], [[Mors arktyczny|morsy]], [[Renifer tundrowy|renifery]], [[lemingi]], [[Lis polarny|lisy polarne]], [[Wilk szary|wilki]] i [[Gronostaj europejski|gronostaje]]. Żyje tu 124 gatunków ptaków, m.in. [[puchacz śnieżny]], [[pardwa górska]], [[bernikla obrożna]], [[birginiak]] i [[mewy]]. Rzeki i jeziora zamieszkuje wiele gatunków ryb, m.in. [[Sielawa północna|sielawa]], [[nelma]], [[stynka azjatycka]] i [[Thymallus|lipienie]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Большой Арктический заповедник - История, факты |czasopismo = Это Сибирь! |data dostępu = 2018-04-19 |url = http://etosibir.ru/bolshoj-arkticheskij-zapovednik_menu_istoria_fakty/ |język = ru}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Rezerwaty przyrody w Kraju Krasnojarskim]]
[[Kategoria:Rezerwaty biosfery w Rosji]]
[[Kategoria:Zapowiedniki w Rosji]]

title: Wielki Rezerwat ArktycznyБольшой Арктический государственный природный заповедник

Kraj: Krasnojarski

Położenie: Tajmyr

Siedziba: Norylsk

Ochrona: kategoria IUCN – Ia (ścisły rezerwat przyrody)