text:
# (2478) Tokai
(2478) Tokai – planetoida z pasa głównego. Nazwa planetoidy pochodzi od węgierskiego miasta Tokaj. Przed jej nadaniem planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (2478) 1981 JC.

## Odkrycie
Planetoida została odkryta 4 maja 1981 roku przez Toshimasa Furutę.

## Orbita
Orbita (2478) Tokai nachylona jest do płaszczyzny ekliptyki pod kątem 4,14°. Na jeden obieg wokół Słońca ciało to potrzebuje 3 lata i 118 dni, krążąc w średniej odległości 2,22 au od Słońca.

## Właściwości fizyczne
Tokai ma średnicę ok. 10 km. Jasność absolutna tego ciała to 12,8m.

## Księżyc planetoidy
Astronomowie z obserwatorium Ondrejov donieśli na podstawie obserwacji zmian jasności krzywej blasku (2478) Tokai, które przeprowadzono 30 stycznia 2007 roku, o odkryciu w towarzystwie tej planetoidy księżyca.
Księżyc ten został tymczasowo oznaczony S/2007 (2478) 1. Ma on rozmiary ok. 7 km. Odległość między składnikami układu to ok. 25 km. Obiegają się wzajemnie w czasie 25,885 godziny.

title: (2478) Tokai

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 2478
 |       nazwa = Tokai
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Toshimasa Furuta]]
 |       dzień = 4 maja
 |         rok = 1981
 |występowanie =
 |wielka_półoś = 2,2256
 |    mimośród = 0,0681
 |  peryhelium = 2,0739
 |    aphelium = 2,3772
 |         lat = 3
 |         dni = 117
 |      godzin = 17
 |    prędkość = 19,96
 |  nachylenie = 4,14
 |    średnica = 8-10?
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu = 25,885
 |      albedo = 0,16
 |     jasność = 12,8
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity = [[S/2007 (2478) 1]]
}}
'''(2478) Tokai''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego]]. Nazwa planetoidy pochodzi od [[Węgry|węgierskiego]] miasta [[Tokaj (miasto)|Tokaj]]. Przed jej nadaniem planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (2478) 1981 JC.

== Odkrycie ==
Planetoida została odkryta 4 maja 1981 roku przez [[Toshimasa Furuta|Toshimasa Furutę]].

== Orbita ==
Orbita (2478) Tokai nachylona jest do płaszczyzny [[ekliptyka|ekliptyki]] pod kątem 4,14°. Na jeden obieg wokół [[Słońce|Słońca]] ciało to potrzebuje 3 lata i 118 dni, krążąc w średniej odległości 2,22 [[jednostka astronomiczna|au]] od Słońca.

== Właściwości fizyczne ==
Tokai ma średnicę ok. 10 km. [[absolutna wielkość gwiazdowa|Jasność absolutna]] tego ciała to 12,8{{magnitudo}}.

== Księżyc planetoidy ==
Astronomowie z obserwatorium Ondrejov donieśli na podstawie obserwacji zmian jasności krzywej blasku (2478) Tokai, które przeprowadzono 30 stycznia 2007 roku, o odkryciu w towarzystwie tej planetoidy [[księżyc planetoidy|księżyca]].

Księżyc ten został tymczasowo oznaczony [[S/2007 (2478) 1]]. Ma on rozmiary ok. 7 km. Odległość między składnikami układu to ok. 25 km. Obiegają się wzajemnie w czasie 25,885 godziny.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 2001–3000]]
* [[lista ponumerowanych planetoid]]
* [[lista planetoid z księżycami]]

== Bibliografia ==
* {{JPL|2478}}
* {{MPC|2478}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPLorb|2478}}
* Informacje o planetoidzie i jej księżycu [http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-02478.html ]

{{SORTUJ:Tokai}}
[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1981]]

title: (2478) Tokai

Odkrywca: Toshimasa Furuta

Okres obiegu · wokół Słońca: 3 lata 117 dni 17 godzin


text:
# Rhins
Rhins – rzeka we Francji, przepływająca przez tereny departamentów Rodan oraz Loara, o długości 59,7 km. Stanowi prawy dopływ rzeki Loary.

wikiname: plwiki

title: Rhins

in_language: pl

wikitext:
{{Rzeka infobox
 | nazwa               = Rhins
 | zdjęcie             = St.Cyr-de-Favières (Loire, Fr) le Rhins à l'Hôpital-sur-Rhins.JPG
 | opis zdjęcia        = Rhins w [[Saint-Cyr-de-Favières]]
 | kontynent           = Europa
 | państwo             = FRA
 | lokalizacja         =
 | rodzaj cieku        = rzeka
 | długość             = 59,7<ref>{{Cytuj stronę | url= http://www.sandre.eaufrance.fr/Rechercher-une-donnee-d-un-jeu | tytuł = Rhins w bazie services.sandre.eaufrance.fr | język = fr | data dostępu = 2013-11-17}}</ref>
 | spadek              =
 | powierzchnia zlewni = 427
 | średni przepływ     = 5,25
 | miejsce przepływu   =
 | źródło: miejsce     = [[Ranchal]]
 | źródło: wysokość    =
 | źródło: współrzędne =
 | ujście: recypient   = [[Loara]]
 | ujście: miejsce     = [[Roanne]]
 | ujście: wysokość    =
 | ujście: współrzędne =
 | mapa                = Rhins.png
 | opis mapy           =
 | szlak               =
 | commons             =
}}
'''Rhins''' – [[rzeka]] we [[Francja|Francji]], przepływająca przez tereny departamentów [[Rodan (departament)|Rodan]] oraz [[Loara (departament)|Loara]], o długości 59,7 km. Stanowi prawy [[dopływ]] rzeki [[Loara|Loary]].

== Zobacz też ==
* [[rzeki Europy]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Dorzecze Loary]]
[[Kategoria:Rzeki w departamencie Rodan]]
[[Kategoria:Rzeki w departamencie Loara]]

title: Rhins

Kontynent: Europa

Państwo: Francja

Powierzchnia zlewni: 427 km²

Miejsce: Ranchal Roanne

Recypient: Loara


text:
# Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa
Stawka – kierownictwo (kwatera główna) Najwyższego Naczelnego Dowództwa (ros. Ставка Верховного главнокомандования) – najwyższy organ wojskowy, wykonujący w czasie II wojny światowej, po napaści Niemiec na ZSRR (1941–1945) zadania strategicznego kierowania siłami zbrojnymi ZSRR.
Utworzona decyzją Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) 23 czerwca 1941 i początkowo była nazywana Stawką Naczelnego Dowództwa sił zbrojnych ZSRR. Na jej czele stanął ludowy komisarz obrony marszałek Siemion Timoszenko. Członkami byli: Gieorgij Żukow, Wiaczesław Mołotow, Klimient Woroszyłow, Siemion Budionny i Wasilij Kuzniecow.
10 lipca 1941 w związku z utworzeniem Głównych Dowództw na kierunkach działania (Północno-Zachodni, Zachodni i Południowo-Zachodni) przemianowano ją na Kwaterę Główną Najwyższego Naczelnego Dowództwa, a jej przewodniczącym został Stalin, a dodatkowym członkiem Borys Szaposznikow. 17 lutego 1945 decyzją Państwowego Komitetu Obrony w skład Stawki wchodzili: J.W. Stalin (przew.) Gieorgij Żukow, Aleksiej Antonow, Nikołaj Bułganin, Aleksandr Wasilewski, Nikołaj Kuzniecow.
Przy Stawce działał Komitet stałych doradców w składzie: Nikołaj Watutin, Nikołaj Wozniesienski, Nikołaj Woronow, Andriej Żdanow, P.F Żurawlow, Kirył Miereckow, Artiom Mikojan, Borys Szaposznikow i inni. Stawka wnosiła zmiany do struktury i organizacji sił zbrojnych, prowadziła planowanie kampanii i operacji strategicznych, stawiała zadania frontom i flotom, kierowała ich działaniami, uzgadniała działania i współdziałanie sił zbrojnych ZSRR i innych państw sojuszniczych, organizowała współdziałanie pomiędzy strategicznymi zgrupowaniami i związkami operacyjnymi sił zbrojnych i partyzantów. Stawka dysponowała rezerwami, które przydzielała frontom, rozdzielała zaopatrzenie, prowadziła kontrolę i analizę działań.
Organem wykonawczym Stawki był Sztab Generalny Sił Zbrojnych ZSRR, zarządy ministerstwa Obrony i ministerstwa Floty Wojennej. Stawka wypracowała w czasie wojny system dwustopniowego kierowania: Stawka – front (flota). W początkowym okresie wojny był system trzystopniowy: Stawka – Naczelny Dowódca kierunku – front. Trzystopniowy system był zdejmowany w miarę stabilizacji na frontach i doskonalenia dowodzenia frontami. W 1945 roku zatwierdzone zostało stanowisko Naczelnego Dowódcy na Dalekim Wschodzie, który kierował działaniami przeciwko Japonii. W tym wypadku trójstopniowy system spełnił swoją rolę. Naczelny Dowódca na Dalekim Wschodzie otrzymał szerokie pełnomocnictwa Stawki. Zastosowanie znalazł też instytut przedstawicieli Stawki. Znając zamiary i plany Stawki udzielali oni pomocy dowódcom związków strategicznych i operacyjnych w przygotowaniu i prowadzeniu operacji, koordynowali działania frontów, uzgadniali współdziałanie.
Przedstawicielami Stawki na poszczególnych frontach byli: Gieorgij Żukow, Aleksandr Wasilewski, Siemion Timoszenko, Klimient Woroszyłow, Aleksiej Antonow, Siergiej Sztiemienko i inni.

title: Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa

wikitext:
{{inne znaczenia|Stawki Naczelnego Dowódcy|[[Stawka]] – stronę ujednoznaczniającą}}
[[Plik:Red Army badge.gif|right|100px]]
'''''Stawka''''' – kierownictwo (kwatera główna) Najwyższego Naczelnego Dowództwa ({{w języku|ru|Ставка Верховного главнокомандования}}) – najwyższy organ wojskowy, wykonujący w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]], po [[atak Niemiec na ZSRR|napaści Niemiec na ZSRR]] (1941–1945) zadania strategicznego kierowania [[Armia Czerwona|siłami zbrojnymi]] [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]].

Utworzona decyzją [[Rada Komisarzy Ludowych ZSRR|Rady Komisarzy Ludowych ZSRR]] i [[Komitet Centralny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego|Komitetu Centralnego]] [[Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego|Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików)]] 23 czerwca 1941 i początkowo była nazywana ''Stawką'' Naczelnego Dowództwa sił zbrojnych ZSRR. Na jej czele stanął ludowy komisarz obrony marszałek [[Siemion Timoszenko (wojskowy)|Siemion Timoszenko]]. Członkami byli: [[Gieorgij Żukow]], [[Wiaczesław Mołotow]], [[Klimient Woroszyłow]], [[Siemion Budionny]] i [[Wasilij Kuzniecow (polityk)|Wasilij Kuzniecow]].

10 lipca 1941 w związku z utworzeniem Głównych Dowództw na kierunkach działania (Północno-Zachodni, Zachodni i Południowo-Zachodni) przemianowano ją na Kwaterę Główną Najwyższego Naczelnego Dowództwa, a jej przewodniczącym został [[Józef Stalin|Stalin]], a dodatkowym członkiem [[Borys Szaposznikow]]. 17 lutego 1945 decyzją Państwowego Komitetu Obrony w skład ''Stawki'' wchodzili: J.W. Stalin (przew.) Gieorgij Żukow, [[Aleksiej Antonow]], [[Nikołaj Bułganin]], [[Aleksandr Wasilewski]], [[Nikołaj Kuzniecow (admirał)|Nikołaj Kuzniecow]].

Przy ''Stawce'' działał Komitet stałych doradców w składzie: [[Nikołaj Watutin]], [[Nikołaj Wozniesienski]], [[Nikołaj Woronow]], [[Andriej Żdanow]], {{fakt|data=2021-05|P.F Żurawlow}}, [[Kiriłł Mierieckow|Kirył Miereckow]], [[Artiom Mikojan]], Borys Szaposznikow i inni. ''Stawka'' wnosiła zmiany do struktury i organizacji sił zbrojnych, prowadziła planowanie kampanii i operacji strategicznych, stawiała zadania frontom i flotom, kierowała ich działaniami, uzgadniała działania i współdziałanie sił zbrojnych ZSRR i innych państw sojuszniczych, organizowała współdziałanie pomiędzy strategicznymi zgrupowaniami i związkami operacyjnymi sił zbrojnych i partyzantów. Stawka dysponowała rezerwami, które przydzielała frontom, rozdzielała zaopatrzenie, prowadziła kontrolę i analizę działań.

Organem wykonawczym Stawki był Sztab Generalny Sił Zbrojnych ZSRR, zarządy ministerstwa Obrony i ministerstwa Floty Wojennej. Stawka wypracowała w czasie wojny system dwustopniowego kierowania: ''Stawka'' – front (flota). W początkowym okresie wojny był system trzystopniowy: ''Stawka'' – Naczelny Dowódca kierunku – front. Trzystopniowy system był zdejmowany w miarę stabilizacji na frontach i doskonalenia dowodzenia frontami. W 1945 roku zatwierdzone zostało stanowisko Naczelnego Dowódcy na [[Daleki Wschód|Dalekim Wschodzie]], który kierował [[wojna radziecko-japońska|działaniami przeciwko Japonii]]. W tym wypadku trójstopniowy system spełnił swoją rolę. Naczelny Dowódca na Dalekim Wschodzie otrzymał szerokie pełnomocnictwa ''Stawki''. Zastosowanie znalazł też instytut przedstawicieli ''Stawki''. Znając zamiary i plany Stawki udzielali oni pomocy dowódcom związków strategicznych i operacyjnych w przygotowaniu i prowadzeniu operacji, koordynowali działania frontów, uzgadniali współdziałanie.

Przedstawicielami ''Stawki'' na poszczególnych frontach byli: Gieorgij Żukow, Aleksandr Wasilewski, Siemion Timoszenko, Klimient Woroszyłow, Aleksiej Antonow, [[Siergiej Sztiemienko]] i inni.

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę |tytuł=Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija, t.24 |miejsce=Moskwa |rok=1976}}
* {{cytuj książkę |tytuł=Encyklopedia II wojny światowej |wydawca=Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej |miejsce=Warszawa |rok=1975 |inni=płk Kazimierz Sobczak (red.)}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Armia Czerwona]]
[[Kategoria:Front wschodni (II wojna światowa)]]


text:
# Parafia bł. Michała Kozala w Preczowie
Parafia bł. Michała Kozala w Preczowie – parafia rzymskokatolicka, znajdująca się w diecezji sosnowieckiej, w dekanacie będzińskim – św. Jana Pawła II. W parafii posługują księża diecezjalni. Według stanu na listopad 2018 proboszczem parafii był ks. Jan Dyliński.

## Historia parafii
Początki tworzenia parafii bł. Michała Kozala w Preczowie i związanej z nią budowy kościoła sięgają połowy lat 80. XX wieku. W związku z rozwojem miasta Dąbrowa Górnicza w kierunku północnym, dokonano wydzielenia terytorium nowej parafii rzymskokatolickiej. Terytorialnie nowa parafia została wydzielona z części Parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Będzinie-Łagiszy.
Parafia pw. bł. Michała Kozala w Preczowie została erygowana 1 lipca 1988 roku przez ówczesnego biskupa częstochowskiego Stanisława Nowaka. Pierwszym proboszczem zamianował wówczas ks. Stanisława Straża.
Inicjatywę budowy kościoła dla nowej wspólnoty podjął proboszcz macierzystej parafii w Będzinie-Łagiszy, ks. Mieczysław Oset. Uroczystej konsekracji świątyni dokonał ówczesny biskup sosnowiecki Adam Śmigielski SDB w dniu 15 listopada 1992 roku.

title: Parafia bł. Michała Kozala w Preczowie

wikitext:
{{Parafia infobox
 |nazwa                   = Parafia
pw. bł. Michała Kozala
w Preczowie
 |nazwa miejscowa         =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |państwo                 = POL
 |siedziba                = [[Preczów]]
 |adres                   = ul. Szkolna 3A, 42-512 Psary
 |data powołania          = 1 lipca 1988
 |data zamknięcia         =
 |wyznanie                = [[Kościół katolicki|katolickie]]
 |kościół                 = [[Kościół łaciński|rzymskokatolicki]]
 |1. jednostka typ        = Diecezja
 |1. jednostka nazwa      = [[Diecezja sosnowiecka|sosnowiecka]]
 |2. jednostka typ        = Dekanat
 |2. jednostka nazwa      = [[Dekanat II – św. Jana Pawła II w Będzinie|będziński – św. Jana Pawła II]]
 |3. jednostka typ        =
 |3. jednostka nazwa      =
 |obiekt sakralny funkcja = [[Kościół parafialny]]
 |obiekt sakralny         = [[Kościół bł. Michała Kozala w Preczowie]]
 |filie                   =
 |nadzór                  =
 |administrator           =
 |proboszcz               = ks. Jan Dyliński
 |wezwanie                = [[Michał Kozal|bł. Michała Kozala]]
 |dzień wspomnienia       = wspomnienie bł ks. Michała Kozala
14 czerwca
 |kod mapy                = Psary (gmina)
 |współrzędne             = 50°22'12.601"N, 19°10'36.352"E
 |mapa parafii            =
 |opis mapy parafii       =
 |commons                 =
 |www                     =
}}
'''Parafia bł. Michała Kozala w [[Preczów|Preczowie]]''' – parafia [[kościół łaciński|rzymskokatolicka]], znajdująca się w [[Diecezja sosnowiecka|diecezji sosnowieckiej]], w [[Dekanat II – św. Jana Pawła II w Będzinie|dekanacie będzińskim – św. Jana Pawła II]]. W parafii posługują księża diecezjalni. Według stanu na listopad 2018 proboszczem parafii był ks. Jan Dyliński<ref name=parafia>{{Cytuj stronę | url = http://diecezja.sosnowiec.pl/192,preczow,-parafia-pw.-bl.-michala-kozala | tytuł = Preczów, Parafia pw. bł. Michała Kozala | data dostępu = 2018-10-22 | opublikowany = diecezja.sosnowiec.pl | język = pl}}</ref>.

== Historia parafii ==
Początki tworzenia parafii [[Michał Kozal|bł. Michała Kozala]] w Preczowie i związanej z nią budowy kościoła sięgają połowy lat 80. XX wieku. W związku z rozwojem miasta [[Dąbrowa Górnicza]] w kierunku północnym, dokonano wydzielenia terytorium nowej parafii rzymskokatolickiej. Terytorialnie nowa parafia została wydzielona z części [[Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Będzinie-Łagiszy|Parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Będzinie-Łagiszy]]<ref name=parafia />.

Parafia pw. bł. Michała Kozala w Preczowie została erygowana 1 lipca 1988 roku przez ówczesnego biskupa częstochowskiego [[Stanisław Nowak (biskup)|Stanisława Nowaka]]. Pierwszym proboszczem zamianował wówczas ks. Stanisława Straża<ref name=parafia />.

Inicjatywę budowy kościoła dla nowej wspólnoty podjął proboszcz macierzystej parafii w Będzinie-Łagiszy, ks. Mieczysław Oset. Uroczystej konsekracji świątyni dokonał ówczesny biskup sosnowiecki [[Adam Śmigielski (biskup)|Adam Śmigielski]] [[Salezjanie|SDB]] w dniu 15 listopada 1992 roku<ref name=parafia />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Parafie dekanatu św. Jana Pawła II w Będzinie}}
{{SORTUJ:Preczów}}
[[Kategoria:Parafie diecezji sosnowieckiej]]
[[Kategoria:Parafie pod wezwaniem bł. Michała Kozala]]
[[Kategoria:Religia w gminie Psary]]
[[Kategoria:Preczów]]

title: Parafia · pw. bł. Michała Kozala · w Preczowie

Państwo: Polska

Siedziba: Preczów

Adres: ul. Szkolna 3A, 42-512 Psary

Data powołania: 1 lipca 1988

Wyznanie: katolickie

Kościół: rzymskokatolicki

Diecezja: sosnowiecka

Dekanat: będziński – św. Jana Pawła II

Kościół parafialny: Kościół bł. Michała Kozala w Preczowie

Proboszcz: ks. Jan Dyliński

Wezwanie: bł. Michała Kozala

Wspomnienie liturgiczne: wspomnienie bł ks. Michała Kozala · 14 czerwca


text:
# Ute Park
Ute Park – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Meksyk, w hrabstwie Colfax.

title: Ute Park

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Ute Park
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Ute Park
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Nowy Meksyk}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Colfax (Nowy Meksyk)|Colfax]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 35-81450
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 0902380
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 8,79
 |wysokość                     = 2259
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 575
 |kod pocztowy                 = 87749
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-07:00]]
[[UTC-06:00]]
 |kod mapy                     = US-NM
 |współrzędne                  = 36°33′29″N 105°06′54″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Ute Park''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Nowy Meksyk]], w hrabstwie [[Hrabstwo Colfax (Nowy Meksyk)|Colfax]].

[[Kategoria:CDP w stanie Nowy Meksyk]]

title: Ute Park

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Nowy Meksyk

Hrabstwo: Colfax

Populacja · • liczba ludności: · 63 · (1 kwietnia 2020)


text:
# Rentyny
Rentyny – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Wieś znajduje się w historycznej Warmii.

title: Rentyny

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Rentyny
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = nie
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = warmińsko-mazurskie
 |powiat                 = [[Powiat olsztyński|olsztyński]]
 |gmina                  = [[Gietrzwałd (gmina)|Gietrzwałd]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    = 2006
 |strefa numeracyjna     = 89
 |kod pocztowy           = 11-036<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=1092}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = NOL
 |SIMC                   = 0473900
 |kod mapy               = Gietrzwałd (gmina)
 |współrzędne            = 53°46'32"N 20°13'38"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|115310|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Rentyny
 |www                    =
}}
'''Rentyny''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Gietrzwałd (gmina)|gminie Gietrzwałd]].

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo olsztyńskie (1975–1998)|województwa olsztyńskiego]]. Wieś znajduje się w historycznej [[Warmia|Warmii]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|IX|617}}

{{Gmina Gietrzwałd}}

[[Kategoria:Gietrzwałd (gmina)]]

title: Rentyny

Województwo: warmińsko-mazurskie

Powiat: olsztyński

Gmina: Gietrzwałd

Tablice rejestracyjne: NOL


text:
# SMS B 124
B 124 – niemiecki niszczyciel z okresu I wojny światowej. Czwarta jednostka typu B 122. Okręt wyposażony w cztery kotły parowe opalane ropą. Zapas paliwa 716 ton. Okrętu nie zdążono ukończyć przed końcem wojny. Z listy floty został skreślony 3 listopada 1919 roku, złomowany w 1921 roku.

title: SMS B 124

wikitext:
{{Okręt infobox
 |nazwa                  = B 124
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |klasa                  =
 |typ                    =
 |projekt                =
 |oznaczenie NATO        =
 |stocznia               = [[Blohm + Voss|Blohm & Voss]], [[Hamburg]]
 |początek budowy        =
 |położenie stępki       =
 |wodowanie              =
 |1. bandera             = Niemcy
 |1. wersja bandery      = wojenna-1903
 |1. nazwa               =
 |1. wejście do służby   =
 |1. wycofanie ze służby =
 |zatopiony              =
 |zatonął                =
 |los okrętu             = nieukończony, złomowany w 1921
 |wyporność              = projektowa 2040 t
pełna: 2354 t
 |długość                = na linii wodnej: 107,5 m ,
pełna: 108,5 m
 |szerokość              = 10,3 m
 |zanurzenie             = 4,1 m
 |rodzaj kadłuba         =
 |materiał kadłuba       =
 |napęd                  = 4 kotły parowe Navy
turbiny parowe
2 śruby napędowe
45 000 KM
 |prędkość               = 36 węzły
 |prędkość taktyczna     =
 |zasięg                 = 2500 mm/20 w.
 |sensory                =
 |uzbrojenie             = 4 x [[armata okrętowa]] 15 cm KL/45
4 x [[wyrzutnia torped]] kal. 600 mm (2x2)
40 [[mina morska|miny]]
 |wyrzutnie torpedowe    =
 |opancerzenie           =
 |wyposażenie            =
 |wyposażenie lotnicze   =
 |załoga                 = 176
 |commons                =
}}
'''B 124''' – [[Niemcy|niemiecki]] [[niszczyciel]] z okresu [[I wojna światowa|I wojny światowej]]. Czwarta jednostka typu [[Niszczyciele typu B 122|''B 122'']]. Okręt wyposażony w cztery kotły parowe opalane ropą. Zapas paliwa 716 ton. Okrętu nie zdążono ukończyć przed końcem wojny. Z listy floty został skreślony [[3 listopada]] [[1919]] roku, złomowany w [[1921]] roku.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Gardiner | imię=Robert | nazwisko2=Gray | imię2=Randal | autor link= | inni= | tytuł=Conway's All The World's Fighting Ships 1906-1921 | data=1985 | wydawca=Naval Institute Press | miejsce=Annapolis, Md.  | isbn=978-0-87021-907-8 | strony=}}

{{SORTUJ:B-0124}}

[[Kategoria:Niemieckie niszczyciele z okresu I wojny światowej]]
[[Kategoria:Niszczyciele typu B 122]]
[[Kategoria:Okręty zbudowane w Blohm + Voss]]

title: B 124

Stocznia: Blohm & Voss, Hamburg

Los okrętu: nieukończony, złomowany w 1921

Wyporność: projektowa 2040 t · pełna: 2354 t

Długość: na linii wodnej: 107,5 m , · pełna: 108,5 m

Prędkość: 36 węzły


text:
# Hongkong
Hongkong (chiń. 香港, kantoński jyutping: hoeng gong wym. [hœ̂ːŋkɔ̌ːŋ], ang. Hong Kong, mandaryński pinyin: Xiānggǎng wym. [ɕjáŋkàŋ]), oficjalnie: Specjalny Region Administracyjny Hongkong Chińskiej Republiki Ludowej (ang. Hong Kong Special Administrative Region of the People’s Republic of China, w skrócie Hong Kong SAR, HKSAR) – miasto i specjalny region administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej, znajdujący się nad Morzem Południowochińskim, w Delcie Rzeki Perłowej. Zajmuje m.in. półwysep Koulun oraz liczne wyspy, w tym dwie największe: Lantau i Hongkong.
W latach 1842–1997 była to posiadłość brytyjska. Jedno z największych centrów finansowych i portów morskich świata, z rekordową liczbą wieżowców.

## Etymologia
Nazwa 香港 oznacza dosłownie „pachnący port”. W języku kantońskim wymawiana jest ona jako hoeng1 gong2 (transkrypcja jyutping), zaś w mandaryńskim Xiānggǎng (transkrypcja hanyu pinyin).
Angielska nazwa terytorium miała pierwotnie formę Hongkong, w 1926 roku zmieniono ją na obowiązującą do dziś Hong Kong. Niektóre instytucje, jak Hongkong Post czy The Hongkong and Shanghai Banking Corporation, używają jednak nadal starej pisowni.

## Języki oficjalne
Oficjalnymi językami Hongkongu są chiński i angielski. Władze tworzą ważne dokumenty w obu tych językach. Korespondencja z indywidualnymi członkami społeczeństwa jest zawsze w języku właściwym dla odbiorców. Realizację polityki językowej rządu monitoruje Wydział Języków Urzędowych (Official Languages Division) w Biurze Służby Cywilnej (Civil Service Bureau).
Artykuł 9 „Ustawy zasadniczej” (Basic Law) Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkong mówi:

„Oprócz języka chińskiego język angielski może być również używany jako język urzędowy przez władze wykonawcze, ustawodawcę i sądownictwo.”

## Historia
Do początku XIX wieku mała chińska wyspa Hongkong była zamieszkana przez rybaków. Jednakże brytyjscy kupcy stworzyli z wyspy bramę dla przemycanego z Indii opium, a wywozili tędy takie towary, jak: herbata, jedwabie i porcelana, doprowadzając do poważnych konfliktów handlowych. Uzależnienie od narkotyku stało się poważnym problemem dla Chin. Do 1839 roku było już do ok. 10 mln palaczy opium i 2 mln narkomanów.
Władze Chin dążyły do zlikwidowania tego procederu, niszcząc przemycane opium i karząc handlarzy. W odpowiedzi Wielka Brytania postawiła ultimatum, co doprowadziło do pierwszej wojny opiumowej (1839–1842), która spowodowała 520 ofiar ze strony brytyjskiej i do 20 tys. ofiar chińskich.
W 1842 roku podpisano w Nankinie traktat kończący tę wojnę. Na jego podstawie wyspa Hongkong została przejęta przez Wielką Brytanię. Był to pierwszy z trzech „nierównoprawnych traktatów” podpisanych przez Chiny z Wielką Brytanią. W ciągu kolejnych 56 lat obszar znacznie powiększył się m.in. o Nowe Terytoria.
Lata 1856–1860 to druga wojna opiumowa, czyli zbrojna interwencja Wielkiej Brytanii i Cesarstwa Francuskiego w Chinach. Zakończyła się ona „Konwencją pekińską”, na mocy której Chiny scedowały półwysep Koulun (ang. Kowloon) i wyspę Ngong Shuen Chau (ang. Stonecutters) na rzecz Wielkiej Brytanii.
W 1898 podpisano umowę o 99-letniej „dzierżawie” przez Wielką Brytanię. Do Hongkongu napłynęły fale imigrantów z Chin kontynentalnych. Rozwinął się handel międzynarodowy, powstały szkoły, banki i przedsiębiorstwa w stylu zachodnim. Hongkong stał się regionalnym centrum handlowym.
W 1937 roku rozpoczęła się druga wojna chińsko-japońska (1937–1945) i tysiące ludzi z Chin kontynentalnych uciekły do Hongkongu chronionego statusem kolonii brytyjskiej. Jednakże w 1941 roku wojska japońskie wkroczyły do miasta i okupowały je do 1945 roku. Przez cztery lata populacja Hongkongu zmniejszyła się z 1,6 mln do 600 tys. Wielka Brytania odzyskała kontrolę w 1946 roku.
1 października 1949 roku Mao Zedong (1893–1976) proklamował w Pekinie powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Wojna domowa zmusiła setki tysięcy ludzi do ucieczki m.in. do Hongkongu, co doprowadziło do powstania dużych osiedli dzikich lokatorów. Każdego miesiąca docierało ok. 100 tys. osób, przynosząc ze sobą różne dialekty, języki, tradycje. Liczba ludności wzrosła z 600 tys. w 1945 do 2,5 mln w 1956 roku.
W latach 70. Hongkong stał się jednym z „azjatyckich tygrysów”. Mao Zedonga zastąpił Deng Xiaoping (1904–1997), który realizował politykę otwarcia Chin na świat i wewnętrznych reform społeczno-gospodarczych. Wielka Brytania, widząc koniec swojej dzierżawy, zaczynała planować swoje wyjście.
Na mocy umowy chińsko-brytyjskiej, zawartej w 1984, ustalono warunki, na których Hongkong powrócił do Chin po upływie okresu dzierżawy w 1997 roku. Chiny zobowiązały się pozostawić władzom Hongkongu do 2047 roku dużą autonomię we wszystkich sprawach, z wyjątkiem polityki zagranicznej i sił zbrojnych. 1 lipca 1997 ChRL objęła Hongkong w posiadanie.
W 2014 roku w Hongkongu trwały protesty przeciw niedemokratycznej ordynacji wyborczej, które nazwano „rewolucją parasolek”. Stłumiono je 15 grudnia. Kolejne protesty w 2019 r. związane były z ogłoszeniem projektu ekstradycji obywateli Hongkongu do ChRL.
Następstwem protestów było założenie prodemokratycznych partii politycznych, które zajęły część miejsc parlamentarnych wybieranych drogą demokratyczną. Rozwój ruchów prodemokratycznych był wynikiem ograniczania w drugiej połowie 2010 roku swobód panujących w Hongkongu, przejawiającego się m.in. autocenzurą mediów i blokowaniem demokratyzacji regionu. Zmiana polityki chińskiej spowodowała narastanie nastrojów secesjonistycznych i antychińskich oraz w reakcji na nie mobilizacje grup o nastawieniu prochińskim.

## Galeria historyczna
- Hongkong, 1868
- The Peak, ok. 1900
- Panorama Hongkongu, ok. 1869
- Hongkong and Shanghai Bank, 1908
- Flaga Hongkongu 1959–1997

## Podział administracyjny
Wraz z przejęciem Hongkongu przez Chiny poszczególne miasta hongkońskie utraciły swój dotychczasowy status – całe terytorium Hongkongu stało się jednym obszarem miejskim. Utrzymany natomiast został podział na 3 regiony i na 18 dzielnic.
1. Nowe Terytoria            (ang. The New Territories):
2. Koulun                    (ang. Kowloon);
3. Hongkong (ang. Hong Kong Island).

## Geografia
Powierzchnia lądowa wynosi 1110,18 km², a lądowa i morska łącznie 2754,97 km². Poprzez osuszanie terenów, odebrano morzu 74,03 ha. HKSAR rozciąga się między 22°08'N a 22°35'N oraz między 113°49'E a 114°31'E.
Hongkong SAR zajmuje półwysep Koulun oraz liczne przybrzeżne wyspy. Największe z nich to: Lantau (147,51 km²), Hongkong (78,65 km², z sąsiadującymi wysepkami 80,72 km²) oraz Nanya Dao (13,74 km²).
Cały Region HK jest położony na wybrzeżu Morza Południowochińskiego, przy ujściu Rzeki Perłowej (Zhu Jiang). Cieśniną oddzielającą wyspę od półwyspu Koulun jest Port Wiktorii (Victoria Harbour) jeden z najgłębszych portów świata. Od strony prawnej Port Wiktorii jest zdefiniowany jako obszar ograniczony od strony zachodniej linią łączącą wyspę Tsing Yi z Zieloną Wyspą (Green Island), a na wschodzie kończy się w przewężeniu Lei Yue Mun.
Nowe Terytoria zajmują około 200 przybrzeżnych wysp i wysepek. Cały okręg liczy 234 wyspy.
W krajobrazie Hongkongu dominują pagórki, często ze stromymi zboczami. Najwyższy szczyt, Tai Mo Shan, o wysokości 958 m n.p.m. znajduje się w centralnej części Nowych Terytoriów. Niziny zajmują północno-zachodnią część półwyspu Koulun.
Hongkong leży 60 km na wschód od Makau (na przeciwległym brzegu ujścia Rzeki Perłowej). Po drugiej stronie chińskiej granicy leży Shenzhen. Na całej powierzchni 1104 km² mniej niż 25% jest zajętych przez zabudowę. Resztę zajmują parki i rezerwaty przyrody.
Klimat Hongkongu jest zwrotnikowy, monsunowy. W zimie jest zimno i sucho, latem gorąco i wilgotno, a jesienią ciepło, słonecznie i sucho. W Hongkongu sporadycznie występują tajfuny.

### Klimat
Klimat subtropikalny, przez prawie pół roku skłaniający się do umiarkowanego. W listopadzie i grudniu pojawia się łagodna bryza, dużo słońca i przyjemne temperatury. Styczeń i luty są bardziej pochmurne, z okazjonalnymi zimnymi frontami, po których występują suche wiatry północne. Często zdarza się, że na obszarach miejskich temperatura spada poniżej 10 °C. Najniższa temperatura zarejestrowana w Hong Kong Observatory to 0 °C. Temperatury poniżej zera i mrozy występują czasami na wyżynach i w Nowych Terytoriach.
Marzec i kwiecień są łagodniejsze, zdarzają się okresy wysokiej wilgotności. Mgła i mżawka mogą być szczególnie uciążliwe na wzniesieniach, które są wystawione na południowy wschód, a ruch lotniczy i usługi promowe są czasami zakłócane z powodu ograniczonej widoczności.
Od maja do sierpnia jest gorąco i wilgotno z okazjonalnymi przelotnymi opadami i burzami, szczególnie w godzinach porannych. Temperatury popołudniowe często przekraczają 31 °C, podczas gdy w nocy temperatury utrzymują się na poziomie ok. 26 °C przy wysokiej wilgotności. Zwykle w lipcu występuje susza, która może trwać od jednego do dwóch tygodni.
Lipiec i wrzesień to miesiące występowania cyklonów tropikalnych. Średnio około połowa z nich osiąga siłę tajfunu (maksymalny wiatr 118 km/godz. lub więcej).
Kiedy cyklon tropikalny znajduje się ok. 700–1000 km na południowy wschód od Hongkongu, pogoda jest zwykle ładna i wyjątkowo gorąca, ale czasami wieczorami zdarzają się burze. Jeśli centrum zbliża się, rośnie szybkość wiatrów, a deszcze stają się obfite i mogą trwać kilka dni. Średnie roczne opady wahają się od około 1400 do ponad 3000 mm. Około 80% opadów przypada między majem a wrześniem. Czerwiec i sierpień są zwykle najbardziej wilgotnymi miesiącami, natomiast styczeń i grudzień są zazwyczaj najsuchszymi.

## Gospodarka
Hongkong jest jednym ze światowych centrów handlu, finansów, transportu i biznesu. Znajduje się w strategicznym miejscu u progu ogromnej gospodarki kontynentalnej. W 2020 roku Hongkong był szóstym co do wielkości podmiotem handlu i szóstym co do wielkości centrum bankowym na świecie. W 2014 roku w mieście założono przedsiębiorstwo produkujące oprogramowanie Animoca Brands.
Oficjalną walutą Hongkongu jest dolar hongkoński (HKD).

### Charakterystyka ogólna
HKSAR oferuje przyjazne dla biznesu środowisko w oparciu m.in. o: tradycję rządów prawa, niezawisłość sędziowską, nieskrępowany przepływ kapitału, ludzi, towarów i informacji, kompleksową sieć finansową, sprawną infrastrukturę transportową i komunikacyjną, wykształconą siłę roboczą, prosty system podatkowy.
Według Banku Światowego, w 2020 roku produkt krajowy brutto na osobę w Hongkongu wyniósł 46,323 USD, a inflacja 0,635%. Natomiast raport firmy konsultingowej Mercer’s Cost of Living Survey, który klasyfikuje 209 miast pod względem wydatków cudzoziemców-ekspatriantów na mieszkanie, transport, media, żywność i artykuły gospodarstwa domowego, zawiera informację, iż w 2021 roku Hongkong został wyprzedzony przez Aszchabad, stolicę Turkmenistanu, jako najdroższe miasto na świecie.
Współczynnik Giniego (współczynnik nierówności społecznej) wyniósł 0,54 w 2016 roku.
Główną rolę w rozwoju międzynarodowych stosunków gospodarczych Hongkongu odgrywa Rada Rozwoju Handlu Hongkongu (Hong Kong Trade Development Council).
Cztery kluczowe branże Hongkongu:
- usługi finansowe,
- turystyka,
- handel i logistyka,
- profesjonalne usługi i inne usługi producenckie[18].

Hongkong, przy zaludnieniu 7,5 mln, ma jedną z najwyższych na świecie wartości eksportu i importu na mieszkańca. W 2020 roku siła robocza liczyła 3,89 mln osób, po 50% mężczyźni i kobiety.
Większość pracowników – 88,9% – jest zatrudniona w sektorach usługowych, a ich udział w PKB w 2019 roku wyniósł 93,4%. Podział jest następujący:
- 29,3% – publiczne usługi administracyjne, socjalne i osobiste;
- 26,2% – import/eksport, hurt, handel detaliczny, zakwaterowanie (hotele, pensjonaty, inne placówki zapewniające zakwaterowanie krótkoterminowe), usługi gastronomiczne;
- 22,6% – finanse, ubezpieczenia, nieruchomości, usługi profesjonalne i biznesowe;
- 10,9% – transport, składowanie towarów, usługi pocztowe i kurierskie, informacja i komunikacja[13].

Tylko 2,3% jest zatrudnionych w przemyśle.
W rankingach Hongkong jest jednym z najdroższych miejscem na świecie pod względem kosztów wynajmu powierzchni biurowej.
Największym partnerem handlowym Hongkongu są Chiny kontynentalne. Wartość handlu z kontynentem wyniosła w 2020 roku ponad połowę całkowitej wartości handlu HK. Hongkong natomiast był czwartym partnerem handlowym Chin kontynentalnych, po Stanach Zjednoczonych, Japonii i Korei.

### Produkcja przemysłowa
Ze względu na ograniczenia naturalne wynikające z położenia (niewystarczająca powierzchnia pod budowę, konieczność importu praktycznie wszystkich surowców i półproduktów itp.) Hongkong zmuszony był postawić na rozwój gałęzi przemysłu, dających wyspecjalizowane produkty wysokoprzetworzone, jak np. elektronika. Pod koniec lat 70. XX w. stał się np. największym eksporterem elektronicznych zegarków, kalkulatorów, gier i podobnych wyrobów, a także utrzymywał pozycję głównego eksportera odbiorników radiowych. W 1979 r. wartość eksportu urządzeń elektronicznych wyniosła blisko 2 mld dolarów.
Hongkong jest centrum zarządzania i kontroli sieci zglobalizowanej produkcji przemysłowej. Wytwórczość krajowa stanowiła jedynie 1,1% PKB w 2019 roku i dała zatrudnienie dla 82 800 osób w 2020 roku czyli 2,3% ogólnego zatrudnienia.
Największymi pracodawcami są producenci żywności i napojów (34,5%).
Inne gałęzie to:

- poligrafia i reprodukcja zapisanych nośników informacji (13,5%)
- farmaceutyki, produkty lecznicze, chemiczne, botaniczne (6,4%)
- odzież (3,4%)
- wyroby metalowe (2,4%)
- elektronika (2,2%)
- tekstylia (2,1%)
- produkty z gumy i tworzyw sztucznych (2,1%)
- inne (33,4%)[13]

### Rolnictwo
Rolnictwo jest skoncentrowane na Nowych Terytoriach. Użytki rolne zajmują około 8% powierzchni ogólnej, w tym grunty orne i sady około 7%. Dominuje intensywna uprawa warzyw (do 3 zbiorów rocznie), ryżu (2 zbiory), drzew owocowych i kwiatów. Hodowla głównie drobiu i trzody chlewnej. Rozwinięte jest rybołówstwo.

### Turystyka
W 2015 roku Hongkong odwiedziło 26,7 mln turystów (3,9% mniej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 36,150 mld dolarów.

## Demografia
Według spisu ludności z 2016 r. (by-census), liczba mieszkańców Hongkongu wyniosła 7 336 585. Populacja wzrosła ponad dwukrotnie w ciągu 55 lat z 3,13 mln w 1961 do 7,34 mln w 2016 roku. Najliczniejszą zanotowano w Nowych Terytoriach – 52,3%, następnie w Koulun – 30,6% i Hongkongu – 17,1%.
Długość życia dla kobiet wynosi 87,6 lat, dla mężczyzn – 82,2.
Poziom płodności pozostaje na bardzo niskim poziomie. Odsetek gospodarstw domowych bez dzieci poniżej 15. roku życia wzrósł z 70,4% w 2006 roku do 76,9% w 2016 roku.
Migracja jest ważnym elementem zmian struktury populacji, ale odsetek ludności urodzonej w Hongkongu jest nadal wysoki i wynosi około 60%. Liczba osób urodzonych w Chinach kontynentalnych, Makau i na Tajwanie w latach 2006–2016 spadła nieznacznie z 33,5% do 31,0%. Natomiast liczba osób, które urodziły się gdzie indziej wzrosła z 6,2% do 8,4%. Było to głównie z powodu dużej liczby cudzoziemek przyjeżdżających do pracy jako pomoce domowe.
W 2016 r. 90,6% populacji, czyli około 6,65 mln osób było narodowości chińskiej z miejscem zamieszkania w HK. Ponadto, 1,7% ludności narodowości chińskiej z miejscem zamieszkania innym niż Hongkong. Inne uwzględnione grupy narodowościowe o znacznej liczebności to: filipińska (31,5% spośród nie-Chińczyków), indonezyjska (26,2%) i brytyjska (inaczej biali: 10,0%). Ze względu na dużą liczbę zagranicznych pomocy domowych, przytłaczająca jest liczba kobiet wśród populacji spoza Chin, albowiem stanowią one 76,5% ludności nie-chińskiej.
Najczęściej używanym językiem w domu jest kantoński. Posługuje się nim 88,9% ludności w wieku powyżej 5 lat. Tych, którzy mówią po angielsku lub putonghua (mandaryński) – jako zwykłym językiem mówionym lub innym językiem mówionym – jest odpowiednio 53,2% i 48,6% populacji.

## Religia
Wolność religijna jest jednym z praw podstawowych mieszkańców Hongkongu. Jest chroniona przez „Ustawę zasadniczą”  (Art. 32) i inne akty prawne. W HKSAR jest znaczna różnorodność wyznań i grup religijnych, w tym: buddyzm, taoizm, konfucjanizm, chrześcijaństwo, islam, hinduizm, sikhizm i judaizm. Wiele głównych organizacji religijnych prowadzi szkoły oraz zapewnia opiekę zdrowotną i socjalną.
- Dominującą religią jest buddyzm. Istnieją setki organizacji buddyjskich w Hongkongu. Na wyspie Lantau znajduje się klasztor Po Lin słynny z ogromnego, brązowego posągu Buddy Tian Tan przedstawionego w pozycji siedzącej. Godnym uwagi jest także klasztor żeński Chi Nin w Diamond Hill. Jest to nazwa wzgórza we wschodniej części Koulun, ale nazwa odnosi się również do terenu na wzgórzu i do niego przylegającego.
- Taoizm jest rdzennym chińskim systemem religijno-filozoficznym, opowiadającym się za prostym życiem i harmonią z naturą. Jego utworzenie przypisuje się mędrcowi Laozi (VI w. p.n.e.). Jest ponad 300 taoistycznych świątyń w Hongkongu, z których większość jest otwarta dla publiczności. Ze względu na to, że Hongkong zawsze zależał od morza – połowów i handlu – popularne bóstwa związane są z morzem i pogodą. Stowarzyszenie Taoistów, utworzone przez przedstawicieli głównych świątyń w 1961 roku, organizuje wydarzenia religijne, kulturalne i działalność charytatywną.
- Konfucjanizm łączy religię, etykę i filozofię według chińskiego filozofa Konfucjusza (Kong Fuzi, Kongzi; 551–479 p.n.e.). System ten podkreśla znaczenie tradycji i obrzędów. Wartości te są przekazywane w programach studiów wyższych. W 1930 powstała Confucian Academy, która przekazuje zasady konfucjanizmu we własnym programie nauczania. Rząd HK zatwierdził w 2014 roku trzecią niedzielę września jako Dzień Konfucjusza[24].
- Wspólnota rzymskokatolicka w Hongkongu powstała w 1841 roku, a diecezją stała się w 1946 roku. Liczy ok. 280 tys. wiernych zorganizowanych w 52 parafiach dysponujących 40 kościołami. Msze prowadzone są w języku kantońskim, ale większość parafii świadczy usługi również w języku angielskim, a niektóre w języku filipińskim tagalog.
- Również w 1841 roku powstała społeczność protestancka, która obecnie liczy ok. 480 tys. osób w ponad 70 wyznaniach. Społeczność ta jest głęboko zaangażowana w edukację, opiekę zdrowotną i pomoc społeczną. Wydaje tygodniki, realizuje programy w radio i TV. Dwa ciała ekumeniczne organizują współpracę kościołów protestanckich w Hongkongu: Hong Kong Chinese Christian Churches Union (powstała w 1915 r.) i Hong Kong Christian Council (od 1954 r.).
- Społeczność muzułmańska liczy ok. 300 tys. osób z których 50 tys. to Chińczycy, 150 tys. – Indonezyjczycy i 30 tys. – Pakistańczycy. Pozostali pochodzą z innych części świata. Modlą się oni w pięciu głównych meczetach, z których najstarszy został zbudowany w 1849 roku.
- Działalność religijna i społeczna wspólnoty hinduistów, liczącej ok. 100 tys. osób z Indii, Nepalu, Singapuru, Tajlandii i innych krajów azjatyckich, skupia się głównie wokół Hindu Temple w Happy Valley. Hindu Association of Hongkong odpowiada za utrzymanie świątyni i organizację obrzędów, ceremonii, medytacji, wykładów duchowych, zajęć jogi i innych działań.
- W Hongkongu mieszka ok. 12 tys. Sikhów. Ich świątynia Sikh Temple w Wan Chai jest zarządzana przez organizację charytatywną Khalsa Diwan. Jej unikalną cechą jest to, że zapewnia bezpłatne posiłki i krótkoterminowe zakwaterowanie dla zagranicznych gości dowolnej wiary[24].

## Kultura
Kultura Hongkongu jest znana na świecie przede wszystkim z produkcji przemysłu filmowego, a tacy aktorzy i twórcy, jak: Jackie Chan, Bruce Lee, Stephen Chow, Andy Lau, Chow Yun-fat, John Woo, Wong Kar-Wai stali się ikonami obrazów sztuk walki, interpretacji historii i mitologii Chin, specyficznego humoru. Jednakże sukcesy drugiej połowy XX wieku stopniowo zanikły m.in. w wyniku przejęcia produkcji przez wytwórnie filmowe ChRL i Hollywood. Z tego powodu Biuro ds. Handlu i Rozwoju Gospodarczego HKSAR (Commerce & Economic Development Bureau) przeznaczyło w 2020 roku znaczne środki finansowe w ramach Funduszu Rozwoju Filmowego (Film Development Fund) na pobudzenie rozwoju przemysłu filmowego w Hongkongu.
Władze HK kładą nacisk na rozwój i promocję kultury (bezpłatne programy edukacyjne, wykłady tematyczne, warsztaty) m.in. poprzez:
- całoroczne programy występów artystów lokalnych i zapraszanych z zagranicy, przywiązuje się wielką wagę do wymiany kulturalnej;
- organizowanie co roku lokalnych i międzynarodowych festiwali:
  - letniego Międzynarodowego Karnawału Artystycznego (International Arts Carnival) dla dzieci i rodzin. Przedstawienia (w tym występy społeczne) obejmują: muzykę, taniec, teatr muzyczny, dramat, lalkarstwo, pantomimę, magię, akrobatykę, komedię ruchową i teatr multimedialny. Zajęcia są organizowane również przez muzea i biblioteki;
  - Festiwalu Sztuki New Vision (New Vision Arts Festival), który wprowadza najnowocześniejsze sztuki perfomatywne z całego świata. Wśród jego najważniejszych wydarzeń są międzykulturowe, multidyscyplinarne i multimedialne nowe zamówienia i światowe premiery dzieł różnych gatunków artystycznych;
  - Hongkońskiego Festiwalu Sztuki (Hong Kong Arts Festival). Jego celem jest wzbogacanie życia kulturalnego miasta poprzez prezentację czołowych lokalnych i międzynarodowych artystów we wszystkich gatunkach sztuki, w tym m.in.: opery kantońskiej, teatru, opery kameralnej, muzyki i tańca współczesnego;
  - Festiwalu Opery Chińskiej (Chinese Opera Festival) prezentującego różne style i techniki sceniczne tradycyjnego repertuaru, łączone także z innowacyjnością i nowymi kreacjami[26][27].

W Hongkongu odbywają się liczne, barwne święta, wydarzenia i festiwale wynikające z chińskich tradycji. Do najbardziej znanych należą: chiński Nowy Rok (Święto Wiosny), Święto Smoczych Łodzi, Święto Duchów, Święto Środka Jesieni, Qingmingjie.
Mieszkańcy Hongkongu czas wolny często spędzają na uprawianiu sportu i grach. Powszechną rozrywką jest gra w madżonga. Wśród osób starszych popularne są szachy chińskie (xiangqi) oraz taijiquan.

## Edukacja
- Przedszkola i ośrodki opieki przedszkolnej, które są zarejestrowane w Biurze Edukacji (Education Bureau), świadczą usługi dla dzieci w wieku od trzech do sześciu lat. Większość przedszkoli działa w trybie półdniowym. Niektóre oferują również całodniowe zajęcia. Wszystkie dzieci, niezależnie od ich narodowości, mogą ubiegać się o pomoc w odpłatności w ramach programu zwolnień z opłat za przedszkole o ile nie ukończyły 6 lat.
- Rząd HK dąży do zapewnienia wszystkim dzieciom 12-letniej bezpłatnej edukacji podstawowej i średniej w szkołach sektora publicznego. Dąży się m.in. do poprawy biegłości uczniów w komunikacji dwujęzycznej i trójjęzycznej. Uczniowie powinni znać zarówno chiński, jak i angielski oraz biegle mówić po kantońsku, putonghua i angielsku. Rząd zapewnia pomoc dzieciom nowo przybyłym (z Chin kontynentalnych, nie mówiącym po chińsku i powracającym) w integrowaniu się z lokalną społecznością. Bardzo duży nacisk kładzie się na technologie IT w nauczaniu i uczeniu się. Władze HKSAR, we współpracy z korporacjami biznesowymi i organizacjami społecznymi wspierają szkoły w pomocy uczniom w identyfikowaniu ich zainteresowań i umiejętności, a także w zwiększaniu ich gotowości do dalszych studiów i kariery zawodowej poprzez wyposażenie ich w informacje o drogach do jej osiągania[28].

### Szkolnictwo wyższe
Jako jedno z najbardziej konkurencyjnych miast na świecie, Hongkong posiada jedne z najlepszych uniwersytetów Regionu Azji i Pacyfiku pod względem ich osiągnięć dydaktycznych i badawczych. Według rankingu Quacquarelli Symonds (QS) World University Rankings 2021, pięć uniwersytetów: HKU, HKUST, CUHK, CityU i PolyU znajduje się w pierwszej setce na świecie.
Wybrane uczelnie:

- University of Hong Kong (HKU, 22. miejsce na liście QS)
- Hong Kong University of Science and Technology (HKUST, 27. )
- Chinese University of Hong Kong (CUHK, 43.)
- City University of Hong Kong (CityU, 48.)
- Hong Kong Polytechnic University (PolyU, 75.)
- Hong Kong Baptist University (HKBU)
- Hong Kong Metropolitan University (HKMU)
- Lingnan University (LU)
- Education University of Hong Kong (EdUHK)
- Hong Kong Academy for Performing Arts (HKAPA)
- Caritas Bianchi College of Careers (CBCC)
- Hang Seng University of Hong Kong (HSUHK)
- HKU SPACE Po Leung Kuk Stanley Ho Community College
- Hong Kong Institute of Technology (HKIT)
- Hong Kong College of Technology (HKCT)

## Architektura
Z powodu małej ilości miejsca przeznaczonej pod zabudowę w Hongkongu nie pozostało zbyt wiele kolonialnych zabytków. Miasto odznacza się dużą liczbą nowoczesnej zabudowy. Przez lata w Koulun istniały pewne ograniczenia co do wysokości budynków z uwagi na bliskość dotychczasowego portu lotniczego Kai Tak.
Jednym z najwyższych i najbardziej rozpoznawalnych budynków w Hongkongu jest Bank of China Tower, autorstwa Ieoh Ming Pei. Budynek ten wywołał liczne kontrowersje. W roku jego ukończenia (1990) okazało się, że nie jest zgodny z powszechnie stosowanymi w budownictwie chińskim zasadami feng shui, gdyż miał ostre kąty. Nieprawidłowe było również umieszczenie dwóch anten na dachu.
Jednym z ważniejszych budynków Hongkongu jest także miejscowa siedziba banku HSBC, ukończona w 1985, 44 piętra, wysokość 178,8 m. Została ona zbudowana na miejscu pierwszego drapacza chmur w Hongkongu, zbudowanego w 1935.

## Transport
HKSAR charakteryzuje się dużą różnorodnością środków transportu publicznego.
- Kręgosłupem systemu są koleje. Przypada na nie ok. 39% wszystkich podróży odbywanych każdego dnia środkami komunikacji miasta. Są zarządzane przez Mass Transit Railway (MTR) Corporation Limited (MTRCL). Całkowita długość tras sieci MTR wynosi ok. 266,3 km, w tym 9 linii lokalnych[30].

- MTR Light Rail (rodzaj kolejki miejskiej) to lokalna sieć transportowa, obsługująca mieszkańców w części Nowych Terytoriów. Ma długość około 36,2 km z 68 przystankami. W 2020 r. codziennie przewoziła ponad 300 tys. pasażerów[30].

- Tramwaje elektryczne jeżdżą na wyspie Hongkong od 1904 roku. Hongkong Tramways Limited obsługuje siedem dwutorowych tras o długości 13 km wzdłuż północnego brzegu wyspy Hongkong pomiędzy Kennedy Town a Shau Kei Wan i około 3 km jednotorowych wokół Happy Valley. Firma posiada 167 piętrowych tramwajów, w tym także dla turystów i do wynajęcia[30].

- Minibusy (do 19 miejsc siedzących) należące do Public Light Buses (PLB) oferują usługi regularne (zielone minibusy) i nieregularne (czerwone minibusy)[30].

- W HKSAR jest ponad 18 tys. taksówek, z czego ponad 15 tys. to taksówki miejskie (czerwone), pozostałe: z Nowych Terytoriów (zielone) i na Lantau (niebieskie). Mają one wyznaczone obszary działania. Taksówki miejskie działają w większości obszarów Hongkongu, taksówki z Nowych Terytoriów kursują głównie w północno-wschodniej i północno-zachodniej części Nowych Terytoriów. Taksówki Lantau kursują tylko na wyspach Lantau i Chek Lap Kok. Wszystkie mogą obsługiwać terminale lotniska, sekcję HK przeprawy mostowo-tunelowej Hongkong-Zhuhai-Makau i Disneyland[30].

- Od 1 kwietnia 1999 roku większość usług promowych świadczona jest przez licencjonowanych operatorów promowych. Obecnie istnieje 12 operatorów zapewniających 19 regularnych usług promowych na odległe wyspy i poprzez port. Obsługa odległych osiedli przybrzeżnych jest uzupełniana przez niewielkie kai-to. W 2020 roku liczba pasażerów promów wyniosła około 31 mln[30].

- Międzynarodowy węzeł komunikacji morskiej – posiada 9 portów, z których największy (port Victoria) należy też do największych portów w południowo-wschodniej Azji – średnio przyjmuje 220 tys. statków pasażerskich i towarowych rocznie.

- W 1998 roku oddano do użytku nowy port lotniczy Hong Kong International Airport zlokalizowany na połączonych i przekształconych wyspach Chep Lap Kok i Lam Chau, usytuowanych w pobliżu północnego wybrzeża wyspy Lantau. Głównym projektantem był brytyjski architekt Norman Foster. Dotychczasowe lotnisko w Koulun Kai Tak Airport zostało zamknięte.

## Armia
Zgodnie z Art. 14 „Ustawy zasadniczej” siły wojskowe rządu centralnego (Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej), stacjonujące w celu obrony w Specjalnym Regionie Administracyjnym Hongkong nie mogą ingerować w sprawy lokalne Regionu. Rząd HKSAR, w razie potrzeby, może zwrócić się do władz w Pekinie o pomoc garnizonu w utrzymaniu porządku publicznego i pomocy w przypadku katastrof.

title: Hongkong

wikitext:
{{inne znaczenia|Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkong Chińskiej Republiki Ludowej|[[Hongkong (wyspa)|Hongkong]] – wyspa należąca do tego terytorium}}
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Specjalny Region Administracyjny
Hongkong
Chińskiej Republiki Ludowej
 |nazwa oryginalna                = {{k|zh|中華人民共和國香港特別行政區}}
Hong Kong
{{K|en|Special Administrative Region
of the People’s Republic of China}}
 |dopełniacz nazwy                = Hongkongu
 |jednostka                       = Specjalny Region Administracyjny
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |godło                           = Regional Emblem of Hong Kong.svg
 |flaga                           = Flag of Hong Kong.svg
 |hymn                            = [[Hymn Chińskiej Republiki Ludowej|义勇军进行曲]]
(Marsz Ochotników)
 |hymn audio                      = March of the Volunteers instrumental.ogg
 |dewiza                          =
 |państwo                         = ChRL
 |siedziba                        =
 |data powstania                  = 1 lipca 1997
 |ISO 3166-2                      =
 |stanowisko zarządzającego       = [[Szef administracji Hongkongu|Szef administracji]]
 |zarządzający                    = [[Szef administracji Hongkongu|Szef administracji]] [[John Lee Ka-chiu|John Lee]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://hongkongfp.com/2022/07/01/breaking-hong-kong-25-chinas-xi-jinping-inaugurates-john-lee-as-leader-amid-high-security-and-media-restrictions/| tytuł = Hong Kong 25: China’s Xi Jinping inaugurates John Lee as leader amid high security and media restrictions | opublikowany =hongkongfp.com| język = en | data dostępu = 2022-07-10}}</ref>
 |powierzchnia                    = 1110,18 km²
 |rok                             = 2021
 |liczba ludności                 = 7 263 234<ref>{{cytuj |tytuł = The World Factbook |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hong-kong/ |opublikowany = cia.gov |język = en }}</ref>
 |gęstość zaludnienia             = 6 542
 |numer kierunkowy                = +852
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |strefa czasowa                  = [[Uniwersalny czas koordynowany|UTC]] +8
 |języki urzędowe                 = [[Język kantoński|chiński (kantoński)]], [[język angielski|angielski]]
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Hong Kong in China (zoomed) (+all claims hatched).svg
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         = Category:Hong Kong
 |wikisłownik                     = Hongkong
 |www                             =
}}
[[Plik:Hong Kong Island Skyline 2009.jpg|thumb|240px|Panorama Hongkongu]]
[[Plik:13-08-09-hongkong-by-RalfR-030.jpg|thumb|240px|Ulica Hongkongu]]
[[Plik:Hkstarferry.JPG|thumb|240px|Star Ferry, prom łączący Koulun z wyspą Hongkong]]
[[Plik:Hong Kong China Junk-in-Victoria-Harbour-01.jpg|thumb|240px|[[Dżonka]]]]
[[Plik:Discovery Bay 3 at Central Ferry Pier, Hong Kong.jpg|thumb|240px|Katamaran „Discovery Bay 3” w przystani promowej, w głębi wieżowiec International Finance Centre]]
[[Plik:Western Harbour Tunnel.JPG|thumb|240px|Jeden z tuneli łączących Koulun i wyspę Hongkong]]
[[Plik:Repulse Bay 9.jpg|thumb|240px|Plaża nad zatoką Repulse, na południowym wybrzeżu wyspy Hongkong]]
'''Hongkong''' ([[język chiński|chiń.]] {{J|zh|香港}}, [[Standardowy język kantoński|kantoński]] [[jyutping]]: ''hoeng gong'' wym. {{IPA|hœ̂ːŋkɔ̌ːŋ|nawiasy=kwadratowy}}, {{ang.|Hong Kong}}, [[standardowy język mandaryński|mandaryński]] [[Hanyu pinyin|pinyin]]: ''Xiānggǎng'' wym. {{IPA|ɕjáŋkàŋ|nawiasy=kwadratowy}}), oficjalnie: '''Specjalny Region Administracyjny Hongkong Chińskiej Republiki Ludowej''' (ang. {{K|en|Hong Kong Special Administrative Region of the People’s Republic of China}}, w skrócie {{K|en|Hong Kong SAR}}, {{K|en|HKSAR}}) – miasto i specjalny region administracyjny [[Chińska Republika Ludowa|Chińskiej Republiki Ludowej]], znajdujący się nad [[Morze Południowochińskie|Morzem Południowochińskim]], w [[Delta Rzeki Perłowej|Delcie Rzeki Perłowej]]. Zajmuje m.in. półwysep [[Koulun (półwysep)|Koulun]] oraz liczne wyspy, w tym dwie największe: [[Lantau]] i [[Hongkong (wyspa)|Hongkong]].

W latach 1842–1997 była to posiadłość [[Imperium brytyjskie|brytyjska]]. Jedno z największych centrów finansowych i [[port morski|portów morskich]] świata, z rekordową liczbą wieżowców<ref>[http://www.skyscrapercenter.com/cities?list=buildings-150 The Skyscraper Center]</ref>.

== Etymologia ==
Nazwa 香港 oznacza dosłownie „pachnący port”<ref>{{cytuj książkę | autor = Adrian Room| tytuł = Placenames of the World| wydawca = McFarland| miejsce = Jefferson| rok = 2006| isbn = 0-7864-2248-3| strony = 168}}</ref>. W [[Standardowy język kantoński|języku kantońskim]] wymawiana jest ona jako ''hoeng1 gong2'' (transkrypcja [[jyutping]]), zaś w [[standardowy język mandaryński|mandaryńskim]] ''Xiānggǎng'' (transkrypcja [[hanyu pinyin]]).

Angielska nazwa terytorium miała pierwotnie formę ''Hongkong'', w 1926 roku zmieniono ją na obowiązującą do dziś ''Hong Kong''. Niektóre instytucje, jak Hongkong Post czy [[HSBC|The Hongkong and Shanghai Banking Corporation]], używają jednak nadal starej pisowni<ref>{{cytuj książkę | autor = Solomon Bard| tytuł = Voices from the Past. Hong Kong 1842-1918| wydawca = Hong Kong University Press| miejsce = Hong Kong| rok = 2002| isbn = 962-209-574-7| strony = 5}}</ref>.

== Języki oficjalne ==
Oficjalnymi językami Hongkongu są chiński i angielski. Władze tworzą ważne dokumenty w obu tych językach. Korespondencja z indywidualnymi członkami społeczeństwa jest zawsze w języku właściwym dla odbiorców. Realizację polityki językowej rządu monitoruje Wydział Języków Urzędowych (Official Languages Division) w Biurze Służby Cywilnej (Civil Service Bureau){{r|govlang}}.

Artykuł 9 „Ustawy zasadniczej” (Basic Law) Specjalnego Regionu Administracyjnego Hongkong mówi{{r|basic}}:
{{Cytat
 |treść = „Oprócz języka chińskiego język angielski może być również używany jako język urzędowy przez władze wykonawcze, ustawodawcę i sądownictwo.”
}}

== Historia ==
Do początku XIX wieku mała chińska wyspa Hongkong była zamieszkana przez rybaków. Jednakże brytyjscy kupcy stworzyli z wyspy bramę dla przemycanego z Indii [[opium]], a wywozili tędy takie towary, jak: [[herbata]], [[Jedwab|jedwabie]] i [[porcelana]], doprowadzając do poważnych konfliktów handlowych. Uzależnienie od narkotyku stało się poważnym problemem dla Chin. Do 1839 roku było już do ok. 10 mln palaczy opium i 2 mln narkomanów{{r|national}}.

Władze Chin dążyły do zlikwidowania tego procederu, niszcząc przemycane opium i karząc handlarzy. W odpowiedzi Wielka Brytania postawiła ultimatum, co doprowadziło do [[I wojna opiumowa|pierwszej wojny opiumowej]] (1839–1842), która spowodowała 520 ofiar ze strony brytyjskiej i do 20 tys. ofiar chińskich{{r|national}}.

W 1842 roku podpisano w [[Nankin]]ie traktat kończący tę wojnę. Na jego podstawie wyspa Hongkong została przejęta przez Wielką Brytanię. Był to pierwszy z [[Traktaty nierównoprawne|trzech „nierównoprawnych traktatów”]] podpisanych przez Chiny z Wielką Brytanią. W ciągu kolejnych 56 lat obszar znacznie powiększył się m.in. o [[Nowe Terytoria]]{{r|national}}.

Lata 1856–1860 to [[II wojna opiumowa|druga wojna opiumowa]], czyli zbrojna interwencja Wielkiej Brytanii i [[II Cesarstwo Francuskie|Cesarstwa Francuskiego]] w Chinach. Zakończyła się ona [[Traktaty nierównoprawne|„Konwencją pekińską”]], na mocy której Chiny scedowały półwysep Koulun (ang. {{K|en|Kowloon}}) i wyspę Ngong Shuen Chau (ang. {{K|en|Stonecutters}}) na rzecz Wielkiej Brytanii{{r|national}}.

W 1898 podpisano umowę o 99-letniej „dzierżawie” przez Wielką Brytanię. Do Hongkongu napłynęły fale imigrantów z Chin kontynentalnych. Rozwinął się handel międzynarodowy, powstały szkoły, banki i przedsiębiorstwa w stylu zachodnim. Hongkong stał się regionalnym centrum handlowym{{r|national}}.

W 1937 roku rozpoczęła się druga [[wojna chińsko-japońska (1937–1945)]] i tysiące ludzi z Chin kontynentalnych uciekły do Hongkongu chronionego statusem kolonii brytyjskiej. Jednakże w 1941 roku wojska japońskie wkroczyły do miasta i okupowały je do 1945 roku. Przez cztery lata populacja Hongkongu zmniejszyła się z 1,6 mln do 600 tys. Wielka Brytania odzyskała kontrolę w 1946 roku{{r|national}}.

1 października 1949 roku [[Mao Zedong]] (1893–1976) proklamował w Pekinie powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. Wojna domowa zmusiła setki tysięcy ludzi do ucieczki m.in. do Hongkongu, co doprowadziło do powstania dużych osiedli dzikich lokatorów. Każdego miesiąca docierało ok. 100 tys. osób, przynosząc ze sobą różne dialekty, języki, tradycje. Liczba ludności wzrosła z 600 tys. w 1945 do 2,5 mln w 1956 roku{{r|national}}.

W latach 70. Hongkong stał się jednym z „azjatyckich tygrysów”. Mao Zedonga zastąpił [[Deng Xiaoping]] (1904–1997), który realizował politykę otwarcia Chin na świat i wewnętrznych reform społeczno-gospodarczych. Wielka Brytania, widząc koniec swojej dzierżawy, zaczynała planować swoje wyjście{{r|national}}.

Na mocy umowy chińsko-brytyjskiej, zawartej w 1984, ustalono warunki, na których Hongkong powrócił do Chin po upływie okresu dzierżawy w 1997 roku. Chiny zobowiązały się pozostawić władzom Hongkongu do 2047 roku dużą autonomię we wszystkich sprawach, z wyjątkiem polityki zagranicznej i sił zbrojnych. 1 lipca 1997 ChRL objęła Hongkong w posiadanie.

W 2014 roku w Hongkongu trwały [[Protesty w Hongkongu (2014)|protesty przeciw niedemokratycznej ordynacji wyborczej]], które nazwano „rewolucją parasolek”. Stłumiono je 15 grudnia. Kolejne [[Protesty w Hongkongu (2019)|protesty w 2019 r.]] związane były z ogłoszeniem projektu ekstradycji obywateli Hongkongu do ChRL{{r|national}}.

Następstwem protestów było założenie prodemokratycznych partii politycznych, które zajęły część miejsc parlamentarnych wybieranych drogą demokratyczną. Rozwój ruchów prodemokratycznych był wynikiem ograniczania w drugiej połowie 2010 roku swobód panujących w Hongkongu, przejawiającego się m.in. autocenzurą mediów i blokowaniem demokratyzacji regionu. Zmiana polityki chińskiej spowodowała narastanie nastrojów secesjonistycznych i antychińskich oraz w reakcji na nie mobilizacje grup o nastawieniu prochińskim<ref>{{Cytuj|autor=Maria Kruczkowska|tytuł=Sfrustrowany Hongkong stawia się Pekinowi|data=2016-10-26|data dostępu=2016-10-27|opublikowany=wyborcza.pl|url=http://wyborcza.pl/7,75248,20896533,sfrustrowany-hongkong-stawia-sie-pekinowi.html}}</ref>.

== Galeria historyczna ==
<gallery mode="packed" heights="150px">
Hong Kong 1868.jpg|Hongkong, 1868
The Peak of Hongkong ca 1900.jpg|[[Wzgórze Wiktorii|The Peak]], ok. 1900
-Panorama of Hong Kong- MET DP165598.jpg|Panorama Hongkongu, ok. 1869
Tcitp d123 hongkong and shanghai bank.jpg|Hongkong and Shanghai Bank, 1908
Flag of Hong Kong (1959–1997).svg|Flaga Hongkongu 1959–1997
</gallery>

== Podział administracyjny ==
{{Osobny artykuł|Dzielnice Hongkongu}}
[[Plik:Map of Hong Kong 18 Districts en.svg|thumb|240px|Podział administracyjny Hongkongu]]
[[Plik:Legislative Council Complex 201308.jpg|thumb|240px|Rada Legislacyjna Hongkongu]]
Wraz z przejęciem Hongkongu przez [[Chińska Republika Ludowa|Chiny]] poszczególne miasta hongkońskie utraciły swój dotychczasowy status – całe terytorium Hongkongu stało się jednym obszarem miejskim. Utrzymany natomiast został podział na 3 [[region (podział administracyjny)|regiony]] i na [[Dzielnice Hongkongu|18 dzielnic]].
# [[Nowe Terytoria]]            (ang. {{K|en|The New Territories}}):
# [[Koulun]]                    (ang. {{K|en|Kowloon}});
# [[Hongkong (wyspa)|Hongkong]] (ang. {{K|en|Hong Kong Island}}).

== Geografia ==
{{Osobny artykuł|Geografia Hongkongu}}
Powierzchnia lądowa wynosi 1110,18 km², a lądowa i morska łącznie 2754,97 km². Poprzez osuszanie terenów, odebrano morzu 74,03 ha. HKSAR rozciąga się między 22°08'N a 22°35'N oraz między 113°49'E a 114°31'E{{r|land}}.

Hongkong SAR zajmuje półwysep [[Koulun (półwysep)|Koulun]] oraz liczne przybrzeżne wyspy. Największe z nich to: [[Lantau]] (147,51 km²), [[Hongkong (wyspa)|Hongkong]] (78,65 km², z sąsiadującymi wysepkami 80,72 km²) oraz [[Lamma Island|Nanya Dao]] (13,74 km²).

Cały Region HK jest położony na wybrzeżu [[Morze Południowochińskie|Morza Południowochińskiego]], przy ujściu [[Rzeka Perłowa|Rzeki Perłowej]] (Zhu Jiang). Cieśniną oddzielającą wyspę od półwyspu Koulun jest [[Port Wiktorii]] (Victoria Harbour)<ref group="uwaga">Victoria Harbour – wyjątkowo korzystne warunki dla żeglugi i strategiczne położenie na Morzu Południowochińskim zdecydowały o ustanowieniu Hongkongu w 1841 r. kolonią brytyjską, a następnie jego rozwoju jako centrum handlowego.</ref> jeden z najgłębszych portów świata. Od strony prawnej Port Wiktorii jest zdefiniowany jako obszar ograniczony od strony zachodniej linią łączącą wyspę [[Tsing Yi]] z Zieloną Wyspą (Green Island), a na wschodzie kończy się w przewężeniu Lei Yue Mun{{r|harbor}}.

Nowe Terytoria zajmują około 200 przybrzeżnych wysp i wysepek. Cały okręg liczy 234 wyspy.

W krajobrazie Hongkongu dominują pagórki, często ze stromymi zboczami. Najwyższy szczyt, [[Tai Mo Shan]], o wysokości 958 m n.p.m. znajduje się w centralnej części Nowych Terytoriów. Niziny zajmują północno-zachodnią część półwyspu Koulun.

Hongkong leży 60 km na wschód od [[Makau]] (na przeciwległym brzegu ujścia Rzeki Perłowej). Po drugiej stronie chińskiej granicy leży [[Shenzhen]]. Na całej powierzchni 1104 km² mniej niż 25% jest zajętych przez zabudowę. Resztę zajmują parki i rezerwaty przyrody.

Klimat Hongkongu jest zwrotnikowy, monsunowy. W zimie jest zimno i sucho, latem gorąco i wilgotno, a jesienią ciepło, słonecznie i sucho. W Hongkongu sporadycznie występują [[tajfun]]y.
{{Duża grafika|Hong Kong Harbour Night 2019-06-11.jpg|1000px|[[Panorama (zdjęcie)|Panorama]] Hongkongu, widok ze Wzgórza Wiktorii}}

=== Klimat ===
[[Klimat podzwrotnikowy|Klimat subtropikalny]], przez prawie pół roku skłaniający się do umiarkowanego. W listopadzie i grudniu pojawia się łagodna [[bryza]], dużo słońca i przyjemne temperatury. Styczeń i luty są bardziej pochmurne, z okazjonalnymi zimnymi [[Front atmosferyczny|frontami]], po których występują suche wiatry północne. Często zdarza się, że na obszarach miejskich temperatura spada poniżej 10 °C. Najniższa temperatura zarejestrowana w Hong Kong Observatory to 0 °C. Temperatury poniżej zera i mrozy występują czasami na wyżynach i w Nowych Terytoriach{{r|klimat}}.

Marzec i kwiecień są łagodniejsze, zdarzają się okresy wysokiej wilgotności. [[Mgła]] i [[mżawka]] mogą być szczególnie uciążliwe na wzniesieniach, które są wystawione na południowy wschód, a ruch lotniczy i usługi promowe są czasami zakłócane z powodu ograniczonej widoczności{{r|klimat}}.

Od maja do sierpnia jest gorąco i wilgotno z okazjonalnymi przelotnymi opadami i burzami, szczególnie w godzinach porannych. Temperatury popołudniowe często przekraczają 31 °C, podczas gdy w nocy temperatury utrzymują się na poziomie ok. 26 °C przy wysokiej wilgotności. Zwykle w lipcu występuje susza, która może trwać od jednego do dwóch tygodni{{r|klimat}}.

Lipiec i wrzesień to miesiące występowania [[Cyklon tropikalny|cyklonów tropikalnych]]. Średnio około połowa z nich osiąga siłę [[tajfun]]u (maksymalny wiatr 118 km/godz. lub więcej){{r|klimat}}.

Kiedy cyklon tropikalny znajduje się ok. 700–1000 km na południowy wschód od Hongkongu, pogoda jest zwykle ładna i wyjątkowo gorąca, ale czasami wieczorami zdarzają się burze. Jeśli centrum zbliża się, rośnie szybkość wiatrów, a deszcze stają się obfite i mogą trwać kilka dni. Średnie roczne opady wahają się od około 1400 do ponad 3000 mm. Około 80% opadów przypada między majem a wrześniem. Czerwiec i sierpień są zwykle najbardziej wilgotnymi miesiącami, natomiast styczeń i grudzień są zazwyczaj najsuchszymi{{r|klimat}}.

== Gospodarka ==
[[Plik:IFC, Hong Kong Island (2796343561).jpg|thumb|240px|Two International Finance Center]]
[[Plik:Bank of china night.jpg|thumb|240px|Bank of China Tower]]
Hongkong jest jednym ze światowych centrów handlu, finansów, transportu i biznesu. Znajduje się w strategicznym miejscu u progu ogromnej gospodarki kontynentalnej. W 2020 roku Hongkong był szóstym co do wielkości podmiotem handlu i szóstym co do wielkości centrum bankowym na świecie{{r|year}}. W 2014 roku w mieście założono przedsiębiorstwo produkujące oprogramowanie [[Animoca Brands]]<ref>{{cytuj | tytuł = Animoca Brands: Revolutionizing the branded mobile gaming industry | data dostępu = 2023-02-13 | opublikowany = The Silicon Review | url = https://thesiliconreview.com/magazine/profile/animoca-brands-revolutionizing-the-branded-mobile-gaming-industry | język = en}}</ref>.

Oficjalną walutą Hongkongu jest [[dolar hongkoński]] (HKD).

=== Charakterystyka ogólna ===
HKSAR oferuje przyjazne dla biznesu środowisko w oparciu m.in. o: tradycję rządów prawa, niezawisłość sędziowską, nieskrępowany przepływ kapitału, ludzi, towarów i informacji, kompleksową sieć finansową, sprawną infrastrukturę transportową i komunikacyjną, wykształconą siłę roboczą, prosty system podatkowy{{r|year}}.

Według [[Bank Światowy|Banku Światowego]], w 2020 roku [[produkt krajowy brutto]] na osobę w Hongkongu wyniósł 46,323 USD, a inflacja 0,635%{{r|bś}}. Natomiast raport firmy konsultingowej Mercer’s Cost of Living Survey, który klasyfikuje 209 miast pod względem wydatków [[Ekspatriacja|cudzoziemców-ekspatriantów]] na mieszkanie, transport, media, żywność i artykuły gospodarstwa domowego, zawiera informację, iż w 2021 roku Hongkong został wyprzedzony przez [[Aszchabad]], stolicę [[Turkmenistan]]u, jako najdroższe miasto na świecie{{r|tatler}}.

[[Współczynnik Giniego]] (współczynnik nierówności społecznej) wyniósł 0,54 w 2016 roku{{r|bś}}{{r|tatler}}{{r|gini}}<ref group="uwaga">Współczynnik Giniego równy jeden (lub 100%) wyraża maksymalną nierówność między wartościami (np. pokazuje nierówności w dochodach danego społeczeństwa). Należy interpretować go w ten sposób, że im jest wyższy, tym nierówności w dochodach w danym kraju są większe. Od nazwiska [[Corrado Gini]]ego (1884–1965), włoskiego statystyka i demografa.</ref>.

Główną rolę w rozwoju międzynarodowych stosunków gospodarczych Hongkongu odgrywa [[Rada Rozwoju Handlu Hongkongu]] (Hong Kong Trade Development Council).

Cztery kluczowe branże Hongkongu:
* usługi finansowe,
* turystyka,
* handel i logistyka,
* profesjonalne usługi i inne usługi producenckie{{r|csd}}.

Hongkong, przy zaludnieniu 7,5 mln, ma jedną z najwyższych na świecie wartości eksportu i importu na mieszkańca. W 2020 roku siła robocza liczyła 3,89 mln osób, po 50% mężczyźni i kobiety{{r|year}}.

Większość pracowników – 88,9% – jest zatrudniona w sektorach usługowych, a ich udział w PKB w 2019 roku wyniósł 93,4%. Podział jest następujący:
* 29,3% – publiczne usługi administracyjne, socjalne i osobiste;
* 26,2% – import/eksport, hurt, handel detaliczny, zakwaterowanie (hotele, pensjonaty, inne placówki zapewniające zakwaterowanie krótkoterminowe), usługi gastronomiczne;
* 22,6% – finanse, ubezpieczenia, nieruchomości, usługi profesjonalne i biznesowe;
* 10,9% – transport, składowanie towarów, usługi pocztowe i kurierskie, informacja i komunikacja{{r|year}}.
Tylko 2,3% jest zatrudnionych w przemyśle{{r|year}}.

W rankingach Hongkong jest jednym z najdroższych miejscem na świecie pod względem kosztów wynajmu powierzchni biurowej<ref name="autonazwa1">{{Cytuj | url=https://www.homesandproperty.co.uk/property-news/renting/london-rent-most-expensive-in-europe-and-fourth-most-expensive-in-the-world-a128721.html | tytuł=Cost of living in London: rent in the capital is most expensive in Europe and fourth most expensive in the world | Homes and Property | opublikowany=homesandproperty.co.uk | język=en | data dostępu=2019-03-17}}</ref>.

Największym partnerem handlowym Hongkongu są Chiny kontynentalne. Wartość handlu z kontynentem wyniosła w 2020 roku ponad połowę całkowitej wartości handlu HK. Hongkong natomiast był czwartym partnerem handlowym Chin kontynentalnych, po Stanach Zjednoczonych, Japonii i Korei{{r|year}}.

=== Produkcja przemysłowa ===
Ze względu na ograniczenia naturalne wynikające z położenia (niewystarczająca powierzchnia pod budowę, konieczność importu praktycznie wszystkich surowców i półproduktów itp.) Hongkong zmuszony był postawić na rozwój gałęzi przemysłu, dających wyspecjalizowane produkty wysokoprzetworzone, jak np. elektronika. Pod koniec lat 70. XX w. stał się np. największym eksporterem [[Zegarek elektroniczny|elektronicznych zegarków]], [[Zegarek elektroniczny|kalkulatorów]], gier i podobnych wyrobów, a także utrzymywał pozycję głównego eksportera [[Radioodbiornik|odbiorników radiowych]]. W 1979 r. wartość eksportu urządzeń elektronicznych wyniosła blisko 2 mld dolarów<ref name="1zmk" />.

Hongkong jest centrum zarządzania i kontroli sieci zglobalizowanej produkcji przemysłowej. Wytwórczość krajowa stanowiła jedynie 1,1% PKB w 2019 roku i dała zatrudnienie dla 82 800 osób w 2020 roku czyli 2,3% ogólnego zatrudnienia{{r|year}}.

Największymi pracodawcami są producenci żywności i napojów (34,5%).

Inne gałęzie to:
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em  |liczba=4 |
* poligrafia i reprodukcja zapisanych nośników informacji (13,5%)
* farmaceutyki, produkty lecznicze, chemiczne, botaniczne (6,4%)
* odzież (3,4%)
* wyroby metalowe (2,4%)
* elektronika (2,2%)
* tekstylia (2,1%)
* produkty z gumy i tworzyw sztucznych (2,1%)
* inne (33,4%){{r|year}}
}}

=== Rolnictwo ===
Rolnictwo jest skoncentrowane na Nowych Terytoriach. Użytki rolne zajmują około 8% powierzchni ogólnej, w tym grunty orne i sady około 7%. Dominuje intensywna uprawa warzyw (do 3 zbiorów rocznie), ryżu (2 zbiory), drzew owocowych i kwiatów. Hodowla głównie drobiu i trzody chlewnej. Rozwinięte jest rybołówstwo{{r|year}}.

=== Turystyka ===
W 2015 roku Hongkong odwiedziło 26,7 mln turystów (3,9% mniej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 36,150 mld [[dolar amerykański|dolarów]]<ref>{{Cytuj stronę| url = http://mkt.unwto.org/en/publication/unwto-tourism-highlights-2016-edition| tytuł = UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition| autor = | rok = 2016| opublikowany = [[Światowa Organizacja Turystyki|UNWTO]]| strony = 8| język = en| data dostępu = 2016-10-04| archiwum = https://web.archive.org/web/20170822021713/http://mkt.unwto.org/en/publication/unwto-tourism-highlights-2016-edition| zarchiwizowano = 2017-08-22}}</ref>.

== Demografia ==
[[Plik:Flea Market in Hong Kong.jpg|thumb|240px|Na targu]]
[[Plik:Kaito Ferry 6813.jpg|thumb|240px|Prom [[kai-to]]]]
Według spisu ludności z 2016 r. (by-census), liczba mieszkańców Hongkongu wyniosła 7 336 585<ref group="uwaga">Od 1961 roku Hongkong przeprowadza spisy ludności (census) co 10 lat, a w połowie okresu pomiędzy spisami przeprowadza częściowy spis dodatkowy (by-census). Ostatni z nich przeprowadzono w 2016 roku.</ref>. Populacja wzrosła ponad dwukrotnie w ciągu 55 lat z 3,13 mln w 1961 do 7,34 mln w 2016 roku. Najliczniejszą zanotowano w Nowych Terytoriach – 52,3%, następnie w Koulun – 30,6% i Hongkongu – 17,1%{{r|bycensus}}.

Długość życia dla kobiet wynosi 87,6 lat, dla mężczyzn – 82,2{{r|health}}.

Poziom płodności pozostaje na bardzo niskim poziomie. Odsetek gospodarstw domowych bez dzieci poniżej 15. roku życia wzrósł z 70,4% w 2006 roku do 76,9% w 2016 roku{{r|bycensus}}.

Migracja jest ważnym elementem zmian struktury populacji, ale odsetek ludności urodzonej w Hongkongu jest nadal wysoki i wynosi około 60%. Liczba osób urodzonych w Chinach kontynentalnych, Makau i na Tajwanie w latach 2006–2016 spadła nieznacznie z 33,5% do 31,0%. Natomiast liczba osób, które urodziły się gdzie indziej wzrosła z 6,2% do 8,4%. Było to głównie z powodu dużej liczby cudzoziemek przyjeżdżających do pracy jako pomoce domowe{{r|bycensus}}.

W 2016 r. 90,6% populacji, czyli około 6,65 mln osób było narodowości chińskiej z miejscem zamieszkania w HK. Ponadto, 1,7% ludności narodowości chińskiej z miejscem zamieszkania innym niż Hongkong. Inne uwzględnione grupy narodowościowe o znacznej liczebności to: filipińska (31,5% spośród nie-Chińczyków), indonezyjska (26,2%) i brytyjska (inaczej biali: 10,0%). Ze względu na dużą liczbę zagranicznych pomocy domowych, przytłaczająca jest liczba kobiet wśród populacji spoza Chin, albowiem stanowią one 76,5% ludności nie-chińskiej{{r|bycensus}}.

Najczęściej używanym językiem w domu jest kantoński. Posługuje się nim 88,9% ludności w wieku powyżej 5 lat. Tych, którzy mówią po angielsku lub putonghua (mandaryński) – jako zwykłym językiem mówionym lub innym językiem mówionym – jest odpowiednio 53,2% i 48,6% populacji{{r|bycensus}}.
[[Plik:Chi Lin Nunnery (2037672635).jpg|thumb|240px|Klasztor żeński Chi Lin]]
[[Plik:BuddhisticStatuesHKe1.jpg|thumb|240px|Buddyjskie posągi oddające cześć [[Budda Tian Tan|Buddzie Tian Tan]] na [[Lantau|wyspie Lantau]]]]
[[Plik:Lanterns at Mid-Autumn Festival, Hong Kong; September 2013 (02).jpg|thumb|240px|Festiwal Środka Jesieni, Hongkong 2013]]
[[Plik:文雪裘-燕姿藝舍5月14日新光折子戲白龍關.JPG|thumb|240px|Opera kantońska]]

== Religia ==
{{Osobny artykuł|Po Lin|Diecezja Hongkongu|Świadkowie Jehowy w Hongkongu|Prawosławie w Hongkongu}}
Wolność religijna jest jednym z praw podstawowych mieszkańców Hongkongu. Jest chroniona przez „Ustawę zasadniczą”  (Art. 32) i inne akty prawne. W HKSAR jest znaczna różnorodność wyznań i grup religijnych, w tym: [[buddyzm]], [[taoizm]], [[konfucjanizm]], [[chrześcijaństwo]], [[islam]], [[hinduizm]], [[sikhizm]] i [[judaizm]]. Wiele głównych organizacji religijnych prowadzi szkoły oraz zapewnia opiekę zdrowotną i socjalną{{r|govrel}}.

* Dominującą religią jest buddyzm. Istnieją setki organizacji buddyjskich w Hongkongu. Na wyspie [[Lantau]] znajduje się klasztor [[Po Lin]] słynny z ogromnego, brązowego posągu [[Budda Tian Tan|Buddy Tian Tan]] przedstawionego w pozycji siedzącej. Godnym uwagi jest także klasztor żeński Chi Nin w Diamond Hill. Jest to nazwa wzgórza we wschodniej części Koulun, ale nazwa odnosi się również do terenu na wzgórzu i do niego przylegającego.
* Taoizm jest rdzennym chińskim systemem religijno-filozoficznym, opowiadającym się za prostym życiem i harmonią z naturą. Jego utworzenie przypisuje się mędrcowi [[Laozi]] (VI w. p.n.e.). Jest ponad 300 taoistycznych świątyń w Hongkongu, z których większość jest otwarta dla publiczności. Ze względu na to, że Hongkong zawsze zależał od morza – połowów i handlu – popularne bóstwa związane są z morzem i pogodą. Stowarzyszenie Taoistów, utworzone przez przedstawicieli głównych świątyń w 1961 roku, organizuje wydarzenia religijne, kulturalne i działalność charytatywną.
* Konfucjanizm łączy religię, etykę i filozofię według chińskiego filozofa [[Konfucjusz]]a (Kong Fuzi, Kongzi; 551–479 p.n.e.). System ten podkreśla znaczenie tradycji i obrzędów. Wartości te są przekazywane w programach studiów wyższych. W 1930 powstała Confucian Academy, która przekazuje zasady konfucjanizmu we własnym programie nauczania. Rząd HK zatwierdził w 2014 roku trzecią niedzielę września jako Dzień Konfucjusza{{r|govrel}}.
* Wspólnota rzymskokatolicka w Hongkongu powstała w 1841 roku, a diecezją stała się w 1946 roku. Liczy ok. 280 tys. wiernych zorganizowanych w 52 parafiach dysponujących 40 kościołami. Msze prowadzone są w języku kantońskim, ale większość parafii świadczy usługi również w języku angielskim, a niektóre w języku filipińskim [[Język tagalski|tagalog]].
* Również w 1841 roku powstała społeczność protestancka, która obecnie liczy ok. 480 tys. osób w ponad 70 wyznaniach. Społeczność ta jest głęboko zaangażowana w edukację, opiekę zdrowotną i pomoc społeczną. Wydaje tygodniki, realizuje programy w radio i TV. Dwa ciała ekumeniczne organizują współpracę kościołów protestanckich w Hongkongu: Hong Kong Chinese Christian Churches Union (powstała w 1915 r.) i Hong Kong Christian Council (od 1954 r.).
* Społeczność muzułmańska liczy ok. 300 tys. osób z których 50 tys. to Chińczycy, 150 tys. – Indonezyjczycy i 30 tys. – Pakistańczycy. Pozostali pochodzą z innych części świata. Modlą się oni w pięciu głównych meczetach, z których najstarszy został zbudowany w 1849 roku.
* Działalność religijna i społeczna wspólnoty hinduistów, liczącej ok. 100 tys. osób z [[Indie|Indii]], [[Nepal]]u, [[Singapur]]u, [[Tajlandia|Tajlandii]] i innych krajów azjatyckich, skupia się głównie wokół Hindu Temple w Happy Valley. Hindu Association of Hongkong odpowiada za utrzymanie świątyni i organizację obrzędów, ceremonii, medytacji, wykładów duchowych, zajęć jogi i innych działań.
* W Hongkongu mieszka ok. 12 tys. [[Sikhizm|Sikhów]]. Ich świątynia Sikh Temple w Wan Chai jest zarządzana przez organizację charytatywną Khalsa Diwan. Jej unikalną cechą jest to, że zapewnia bezpłatne posiłki i krótkoterminowe zakwaterowanie dla zagranicznych gości dowolnej wiary{{r|govrel}}.

== Kultura ==
Kultura Hongkongu jest znana na świecie przede wszystkim z produkcji przemysłu filmowego, a tacy aktorzy i twórcy, jak: [[Jackie Chan]], [[Bruce Lee]], [[Stephen Chow (aktor)|Stephen Chow]], [[Andy Lau]], [[Chow Yun-fat]], [[John Woo]], [[Wong Kar-Wai]] stali się ikonami obrazów sztuk walki, interpretacji historii i mitologii Chin, specyficznego humoru. Jednakże sukcesy drugiej połowy XX wieku stopniowo zanikły m.in. w wyniku przejęcia produkcji przez wytwórnie filmowe [[Chińska Republika Ludowa|ChRL]] i [[Hollywood]]. Z tego powodu Biuro ds. Handlu i Rozwoju Gospodarczego HKSAR (Commerce & Economic Development Bureau) przeznaczyło w 2020 roku znaczne środki finansowe w ramach Funduszu Rozwoju Filmowego (Film Development Fund) na pobudzenie rozwoju przemysłu filmowego w Hongkongu{{r|culture}}.

Władze HK kładą nacisk na rozwój i promocję kultury (bezpłatne programy edukacyjne, wykłady tematyczne, warsztaty) m.in. poprzez:
* całoroczne programy występów artystów lokalnych i zapraszanych z zagranicy, przywiązuje się wielką wagę do wymiany kulturalnej;
* organizowanie co roku lokalnych i międzynarodowych festiwali:
** letniego Międzynarodowego Karnawału Artystycznego (International Arts Carnival) dla dzieci i rodzin. Przedstawienia (w tym występy społeczne) obejmują: muzykę, taniec, teatr muzyczny, dramat, lalkarstwo, pantomimę, magię, akrobatykę, komedię ruchową i teatr multimedialny. Zajęcia są organizowane również przez muzea i biblioteki;
** Festiwalu Sztuki New Vision (New Vision Arts Festival), który wprowadza najnowocześniejsze [[Performance|sztuki perfomatywne]] z całego świata. Wśród jego najważniejszych wydarzeń są międzykulturowe, multidyscyplinarne i multimedialne nowe zamówienia i światowe premiery dzieł różnych gatunków artystycznych;
** Hongkońskiego Festiwalu Sztuki (Hong Kong Arts Festival). Jego celem jest wzbogacanie życia kulturalnego miasta poprzez prezentację czołowych lokalnych i międzynarodowych artystów we wszystkich gatunkach sztuki, w tym m.in.: [[Opera kantońska|opery kantońskiej]], teatru, opery kameralnej, muzyki i tańca współczesnego;
** Festiwalu [[Opera chińska|Opery Chińskiej]] (Chinese Opera Festival) prezentującego różne style i techniki sceniczne tradycyjnego repertuaru, łączone także z innowacyjnością i nowymi kreacjami{{r|culture1}}{{r|gov1}}.

W Hongkongu odbywają się liczne, barwne święta, wydarzenia i festiwale wynikające z chińskich tradycji. Do najbardziej znanych należą: [[chiński Nowy Rok]] (Święto Wiosny), [[Święto Smoczych Łodzi]], [[Święto Duchów]], [[Święto Środka Jesieni]], [[Qingmingjie]].

Mieszkańcy Hongkongu czas wolny często spędzają na uprawianiu sportu i grach. Powszechną rozrywką jest gra w [[madżong]]a. Wśród osób starszych popularne są szachy chińskie ([[xiangqi]]) oraz [[taijiquan]].

== Edukacja ==
[[Plik:Main Building of the University of Hong Kong and clock tower.JPG|thumb|240px|University of Hong Kong (HKU)]]
[[Plik:HKUST Sundial.JPG|thumb|240px|Hong Kong University of Science and Technology (HKUST)]]
* Przedszkola i ośrodki opieki przedszkolnej, które są zarejestrowane w Biurze Edukacji (Education Bureau), świadczą usługi dla dzieci w wieku od trzech do sześciu lat. Większość przedszkoli działa w trybie półdniowym. Niektóre oferują również całodniowe zajęcia. Wszystkie dzieci, niezależnie od ich narodowości, mogą ubiegać się o pomoc w odpłatności w ramach programu zwolnień z opłat za przedszkole o ile nie ukończyły 6 lat.
* Rząd HK dąży do zapewnienia wszystkim dzieciom 12-letniej bezpłatnej edukacji podstawowej i średniej w szkołach sektora publicznego. Dąży się m.in. do poprawy biegłości uczniów w komunikacji dwujęzycznej i trójjęzycznej. Uczniowie powinni znać zarówno chiński, jak i angielski oraz biegle mówić po kantońsku, [[Standardowy język mandaryński|putonghua]] i angielsku. Rząd zapewnia pomoc dzieciom nowo przybyłym (z Chin kontynentalnych, nie mówiącym po chińsku i powracającym) w integrowaniu się z lokalną społecznością. Bardzo duży nacisk kładzie się na technologie IT w nauczaniu i uczeniu się. Władze HKSAR, we współpracy z korporacjami biznesowymi i organizacjami społecznymi wspierają szkoły w pomocy uczniom w identyfikowaniu ich zainteresowań i umiejętności, a także w zwiększaniu ich gotowości do dalszych studiów i kariery zawodowej poprzez wyposażenie ich w informacje o drogach do jej osiągania{{r|edb}}.

=== Szkolnictwo wyższe ===
Jako jedno z najbardziej konkurencyjnych miast na świecie, Hongkong posiada jedne z najlepszych uniwersytetów Regionu Azji i Pacyfiku pod względem ich osiągnięć dydaktycznych i badawczych. Według rankingu [[QS World University Rankings|Quacquarelli Symonds (QS) World University Rankings 2021]], pięć uniwersytetów: HKU, HKUST, CUHK, CityU i PolyU znajduje się w pierwszej setce na świecie{{r|qs}}.

Wybrane uczelnie:
{{Układ wielokolumnowy |szerokość=28em  |liczba=3 |
* [[University of Hong Kong]] (HKU, 22. miejsce na liście QS)
* [[Hong Kong University of Science and Technology]] (HKUST, 27. )
* [[Chinese University of Hong Kong]] (CUHK, 43.)
* [[City University of Hong Kong]] (CityU, 48.)
* Hong Kong Polytechnic University (PolyU, 75.)
* Hong Kong Baptist University (HKBU)
* Hong Kong Metropolitan University (HKMU)
* Lingnan University (LU)
* Education University of Hong Kong (EdUHK)
* Hong Kong Academy for Performing Arts (HKAPA)
* Caritas Bianchi College of Careers (CBCC)
* Hang Seng University of Hong Kong (HSUHK)
* HKU SPACE Po Leung Kuk Stanley Ho Community College
* Hong Kong Institute of Technology (HKIT)
* Hong Kong College of Technology (HKCT)
}}

== Architektura ==
{{Osobny artykuł|Lista najwyższych budynków w Hongkongu}}
[[Plik:E118-E73(01) MTR East Rail Line 20-03-2020.jpg|thumb|240px|Kolej MTR East Rail Line]]
[[Plik:Hong Kong Tramways Double Decker Tram (Ank Kumar) 04.jpg|thumb|240px|Piętrowy tramwaj w Hongkongu]]
[[Plik:VF7558 Hong Kong Island 54M in Kennedy Town Station 26-01-2018.jpg|thumb|240px|Zielone minibusy obsługują regularne połączenia, ze stałymi trasami i opłatami]]
[[Plik:060001 ToyotacoasterVC3522,CSWtoBelvedereGardenroute.jpg|thumb|240px|Czerwone minibusy nie muszą obsługiwać regularnych tras i mieć stałych przystanków, a opłaty i poziom usług nie są regulowane przez Departament Transportu]]
[[Plik:1133 plus 1211(171) MTR Light Rail 751 28-08-2021.jpg|thumb|240px|MTR Light Rail w dzielnicy [[Tuen Mun]] (region [[Nowe Terytoria]])]]

Z powodu małej ilości miejsca przeznaczonej pod zabudowę w Hongkongu nie pozostało zbyt wiele kolonialnych zabytków. Miasto odznacza się dużą liczbą nowoczesnej zabudowy. Przez lata w [[Koulun]] istniały pewne ograniczenia co do wysokości budynków z uwagi na bliskość dotychczasowego portu lotniczego Kai Tak.

Jednym z najwyższych i najbardziej rozpoznawalnych budynków w Hongkongu jest [[Bank of China Tower]], autorstwa [[I.M. Pei|Ieoh Ming Pei]]. Budynek ten wywołał liczne kontrowersje. W roku jego ukończenia (1990) okazało się, że nie jest zgodny z powszechnie stosowanymi w budownictwie chińskim zasadami [[feng shui]], gdyż miał ostre kąty. Nieprawidłowe było również umieszczenie dwóch anten na dachu.

Jednym z ważniejszych budynków Hongkongu jest także miejscowa siedziba banku [[HSBC]], ukończona w 1985, 44 piętra, wysokość 178,8 m. Została ona zbudowana na miejscu pierwszego drapacza chmur w Hongkongu, zbudowanego w 1935.

== Transport ==
{{Osobny artykuł|Tramwaje w Hongkongu|MTR}}
HKSAR charakteryzuje się dużą różnorodnością środków transportu publicznego.

* Kręgosłupem systemu są koleje. Przypada na nie ok. 39% wszystkich podróży odbywanych każdego dnia środkami komunikacji miasta. Są zarządzane przez Mass Transit Railway ([[MTR]]) Corporation Limited (MTRCL). Całkowita długość tras sieci MTR wynosi ok. 266,3 km, w tym 9 linii lokalnych{{r|transport}}.

* MTR Light Rail (rodzaj kolejki miejskiej) to lokalna sieć transportowa, obsługująca mieszkańców w części Nowych Terytoriów. Ma długość około 36,2 km z 68 przystankami. W 2020 r. codziennie przewoziła ponad 300 tys. pasażerów{{r|transport}}.

* Tramwaje elektryczne jeżdżą na wyspie Hongkong od 1904 roku. Hongkong Tramways Limited obsługuje siedem dwutorowych tras o długości 13 km wzdłuż północnego brzegu wyspy Hongkong pomiędzy Kennedy Town a Shau Kei Wan i około 3 km jednotorowych wokół Happy Valley. Firma posiada 167 piętrowych tramwajów, w tym także dla turystów i do wynajęcia{{r|transport}}.

* Minibusy (do 19 miejsc siedzących) należące do Public Light Buses (PLB) oferują usługi regularne (zielone minibusy) i nieregularne (czerwone minibusy){{r|transport}}.

* W HKSAR jest ponad 18 tys. taksówek, z czego ponad 15 tys. to taksówki miejskie (czerwone), pozostałe: z Nowych Terytoriów (zielone) i na Lantau (niebieskie). Mają one wyznaczone obszary działania. Taksówki miejskie działają w większości obszarów Hongkongu, taksówki z Nowych Terytoriów kursują głównie w północno-wschodniej i północno-zachodniej części Nowych Terytoriów. Taksówki Lantau kursują tylko na wyspach Lantau i Chek Lap Kok. Wszystkie mogą obsługiwać terminale lotniska, sekcję HK przeprawy [[Most Hongkong-Zhuhai-Makau|mostowo-tunelowej Hongkong-Zhuhai-Makau]] i Disneyland{{r|transport}}.

* Od 1 kwietnia 1999 roku większość usług promowych świadczona jest przez licencjonowanych operatorów promowych. Obecnie istnieje 12 operatorów zapewniających 19 regularnych usług promowych na odległe wyspy i poprzez port. Obsługa odległych osiedli przybrzeżnych jest uzupełniana przez niewielkie [[kai-to]]. W 2020 roku liczba pasażerów promów wyniosła około 31 mln{{r|transport}}.

* Międzynarodowy węzeł komunikacji morskiej – [[Port morski Hongkong|posiada 9 portów]], z których największy (port Victoria) należy też do największych portów w południowo-wschodniej [[Azja|Azji]] – średnio przyjmuje 220 tys. statków pasażerskich i towarowych rocznie.

* W 1998 roku oddano do użytku nowy port lotniczy [[Port lotniczy Hongkong|Hong Kong International Airport]] zlokalizowany na połączonych i przekształconych wyspach Chep Lap Kok i Lam Chau, usytuowanych w pobliżu północnego wybrzeża wyspy [[Lantau]]. Głównym projektantem był brytyjski architekt [[Norman Foster]]. Dotychczasowe lotnisko w Koulun [[Port lotniczy Hongkong-Kai Tak|Kai Tak Airport]] zostało zamknięte.

== Armia ==
Zgodnie z Art. 14 „Ustawy zasadniczej” siły wojskowe rządu centralnego ([[Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza|Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej]]), stacjonujące w celu obrony w Specjalnym Regionie Administracyjnym Hongkong nie mogą ingerować w sprawy lokalne Regionu. Rząd HKSAR, w razie potrzeby, może zwrócić się do władz w Pekinie o pomoc garnizonu w utrzymaniu porządku publicznego i pomocy w przypadku katastrof{{r|basic1}}.

== Zobacz też ==
* [[Chiny]]
* [[Historia Chin]]
* [[Chińska Republika Ludowa]]
* [[Hongkońskie Siły Powietrzne]] (Royal Hong Kong Auxiliary Air Force) – jednostka rozwiązana w 1993 r.
* [[Most Hongkong-Zhuhai-Makau]]
* [[Lamma Island]]
* [[Region Metropolitalny Delty Rzeki Perłowej]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
<references responsive>
<ref name = national>{{Cytuj stronę | url = https://www.nationalgeographic.com/culture/article/hong-kong-history-visualized | tytuł = The history of Hong Kong | nazwisko = Blakemore   | imię = Erin  | nazwisko2 = Salinas | imię2 = Taryn  | data = 2019 | opublikowany = National Geographic Partners, LLC | język = en | data dostępu = 2021-10-20}}</ref>
<ref name = govlang>{{Cytuj stronę | url = https://www.csb.gov.hk/english/aboutus/org/scsd/1470.html | tytuł = Official Languages Division | data = 2018 | opublikowany = Civil Service Bureau | język = en | data dostępu = 2021-10-21}}</ref>
<ref name = basic>{{Cytuj stronę | url = https://www.basiclaw.gov.hk/en/basiclaw/chapter1.html | tytuł = Basic Law, Chapter I - General Principles | data = 2021 | opublikowany = Constitutional and Mainland Affairs Bureau | język = en | data dostępu = 2021-10-21}}</ref>
<ref name = govrel>{{Cytuj stronę | url = https://www.gov.hk/en/about/abouthk/factsheets/docs/religion.pdf | tytuł = Religion and Custom | data = 2016 | opublikowany = Home Affairs Bureau | język = en | data dostępu = 2021-10-22}}</ref>
<ref name = basic1>{{Cytuj stronę | url = https://www.basiclaw.gov.hk/en/basiclaw/chapter2.html | tytuł = Basic Law, Chapter II - Relationship between the Central Authorities and the Hong Kong Special Administrative Region | data = 2021 | opublikowany = Constitutional and Mainland Affairs Bureau | język = en | data dostępu = 2021-10-25}}</ref>
<ref name = csd>{{Cytuj stronę | url = https://www.censtatd.gov.hk/en/scode80.html | tytuł = The Four Key Industries and Other Selected Industries | data = 2021 | opublikowany = Census and Statistics Department | język = en | data dostępu = 2021-10-25}}</ref>
<ref name = harbor>{{Cytuj stronę | url = https://www.victoria-harbour.com/map.html | tytuł = Maps of Victoria Harbour | data = 2014 | opublikowany = victoria-harbour.com | język = en | data dostępu = 2021-10-25}}</ref>
<ref name = bycensus>{{Cytuj stronę | url = https://www.bycensus2016.gov.hk/data/16bc-main-results.pdf | tytuł = 2016 Population By-census, Introduction | data = 2017 | opublikowany = Census and Statistics Department, Hong Kong Special Administrative Region  | język = en zh | data dostępu = 2021-10-26}}</ref>
<ref name = health>{{Cytuj stronę | url = https://www.dh.gov.hk/english/statistics/statistics_hs/files/Health_Statistics_pamphlet_E.pdf | tytuł = Health Facts of Hong Kong | data = 2019 | opublikowany = HKSAR Census and Statistics Department | język = en | data dostępu = 2021-10-26}}</ref>
<ref name = klimat>{{Cytuj stronę | url = https://www.hko.gov.hk/en/cis/climahk.htm | tytuł = Climate of Hong Kong | data = 2021 | opublikowany = Hong Kong Observatory | język = en | data dostępu = 2021-10-28}}</ref>
<ref name = land>{{Cytuj stronę | url = https://www.landsd.gov.hk/en/resources/mapping-information/hk-geographic-data.html | tytuł = Hong Kong Geographic Data | data = 2021 | opublikowany = Lands Department | język = en | data dostępu = 2021-10-28}}</ref>
<ref name = transport>{{Cytuj stronę | url = https://www.td.gov.hk/en/transport_in_hong_kong/public_transport/index.html | tytuł = Public Transport | data = 2021 | opublikowany = Transport Department | język = en | data dostępu = 2021-10-31}}</ref>
<ref name = qs>{{Cytuj stronę | url = https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2021 | tytuł = QS World University Rankings | data = 2021 | opublikowany =  QS Quacquarelli Symonds Limited | język = en | data dostępu = 2021-11-03}}</ref>
<ref name = edb>{{Cytuj stronę | url = https://www.edb.gov.hk/en/index.html | tytuł = Education System and Policy | data = 2018 | opublikowany = Education Bureau | język = en | data dostępu = 2021-11-03}}</ref>
<ref name = culture>{{Cytuj stronę | url = https://www.news.gov.hk/eng/2020/07/20200713/20200713_164345_488.html | tytuł = Govt to re-energise HK film industry | data = 2020 | opublikowany = news.gov.hk | język = en | data dostępu = 2021-11-07}}</ref>
<ref name = culture1>{{Cytuj stronę | url = https://www.lcsd.gov.hk/en/programmes/pa/intro.html | tytuł = Introduction - Performing Arts | data = 2021 | opublikowany = Leisure and Cultural Services Department | język = en | data dostępu = 2021-11-07}}</ref>

<ref name="1zmk">{{Cytuj pismo | nazwisko = Krynicki | imię = M. | tytuł = W jednym zdaniu | czasopismo = Poznaj Świat | wydawca = Polskie Towarzystwo Geograficzne | wydanie = Nr 3 (340) | wolumin = R. XXIX | strony = 2 | issn = 0032-6143 | język = pl | data = marzec 1981}}</ref>

<ref name = gov1>{{Cytuj stronę | url = https://www.gov.hk/en/residents/culture/performart/festivals/artsfestivals.htm | tytuł = Arts Festivals | data = 2021 | opublikowany = GovHK | język = en | data dostępu = 2021-11-09}}</ref>
<ref name = bś>{{Cytuj stronę | url = https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=HK | tytuł = GDP per capita (current US$) – Hong Kong SAR, China | data = 2021 | opublikowany = The World Bank Group  | język = en | data dostępu = 2021-11-13}}</ref>
<ref name = tatler>{{Cytuj stronę | url = https://www.tatlerasia.com/culture/travel/most-expensive-city-expats-2021 | tytuł = Hong Kong Is The Second Most Expensive City For Expats 2021 | nazwisko = Lam | imię = Doris | data = 2021 | opublikowany = Tatler Asia Limited. | język = en | data dostępu = 2021-11-13}}</ref>
<ref name = gini>{{Cytuj stronę | url = https://www.socialindicators.org.hk/en/indicators/economy/11.6 | tytuł = Gini Coefficient | data = 2021 | opublikowany = The Hong Kong Council of Social Service | język = en | data dostępu = 2021-11-13}}</ref>
<ref name = year>{{Cytuj stronę | url = https://www.yearbook.gov.hk/2020/en/pdf/E03.pdf | tytuł = The Economy | data = 2021 | opublikowany = Hong Kong Yearbook | strony = 34, 35, 107, 108 | język = en | data dostępu = 2021-11-14}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* [[Lucjan Wolanowski|Wolanowski, Lucjan]]: ''Klejnot Korony. Reporter w Hongkongu w godzinie zarazy'', Czytelnik Warszawa 1963

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.basiclaw.gov.hk/en/basiclaw/index.html Basic Law („Ustawa zasadnicza”)] {{lang|en}}
* [http://www.yearbook.gov.hk/ Hong Kong Yearbook 2011]
* [[wikivoyage:Hong Kong|Hongkong w Wikivoyage]] {{lang|en}}
* [http://www.gov.hk/ Oficjalna strona Hongkongu] {{lang|en}}
* [https://www.lcsd.gov.hk/CE/Museum/ICHO/en_US/web/icho/home.html Hong Kong Intangible Cultural Heritage Centre (Sam Tung Uk Museum)] {{lang|en}}

{{Chiny}}
{{Kolonie brytyjskie}}
{{WTO}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Hongkong| ]]
[[Kategoria:Dawne terytoria zależne Wielkiej Brytanii]]

title: Specjalny Region Administracyjny · Hongkong · Chińskiej Republiki Ludowej中華人民共和國香港特別行政區 · Hong Kong · Special Administrative Region · of the People’s Republic of China

Godło: Flaga

Państwo: ChRL

Data powstania: 1 lipca 1997

Zarządzający: Szef administracji John Lee

Strefa czasowa: UTC +8

Języki urzędowe: chiński (kantoński), angielski