text:
# Konflikt w prowincji Kiwu
Konflikt w prowincji Kiwu – kolejna odsłona wojen w Demokratycznej Republice Konga trwająca od 2004 do 23 marca 2009 pomiędzy dowodzonymi przez Laurenta Nkundę siłami Tutsi pod sztandarem Narodowego Kongresu na rzecz Obrony Ludu a armią rządową Demokratycznej Republiki Konga, zakończona pokonaniem partyzantów, a także rebelią Ruchu 23 Marca w latach 2012–2013.

## Zarys sytuacji
Od czasu uzyskania niepodległości w 1960 przez DR Kongo sytuacja w tym kraju jest niestabilna. Obszarami najbardziej dotykanymi przez wojny domowe, konflikty etniczne, grabieże i pospolitą przestępczość są wschodnie terytoria państwa, ze szczególnym uwzględnieniem prowincji Kiwu oraz Ituri. Na terenach tych znajdują się m.in. złoża diamentów i złota.
W wyniku Kryzysu Wielkich Jezior dwa miliony uchodźców z plemienia Hutu zamieszkujących Rwandę uciekło przed możliwym odwetem po przejęciu przez Rwandyjski Front Patriotyczny władzy w Rwandzie w lipcu 1994 roku. Wśród uciekinierów byli członkowie Interahamwe, którzy w 1994 roku dokonali ludobójstwa na członkach plemienia Tutsi.
W latach 1996–1997 w Kongu miała miejsce I wojna domowa, w wyniku której obalony został pierwszy, wieloletni prezydent Zairu Mobutu Sese Seko. Nazwę państwa Zair przemianowano na Demokratyczną Republikę Konga.
Laurent-Désiré Kabila w maju 1997 ogłosił się prezydentem Demokratycznej Republiki Konga. Po objęciu władzy nowy prezydent był podejrzewany o korupcje, a jego rządy zostały porównane do władzy prezydenta Mobutu. Wiele prodemokratycznych grup odstąpiło od popierania prezydenta Kabila. Prezydent rozpoczął proces centralizacji władzy, który doprowadził do konfliktu z mniejszościami etnicznymi na wschodzie kraju.
W wyniku tego wybuchła II wojna domowa, trwająca w latach 1998–2003. W wojnie wzięło udział osiem afrykańskich krajów, którzy wycofując się pozostawili na terenie demokratycznej Republiki Konga wyszkolone bojówki niosące cierpienie ludności i śmierć. Do roku 2008 wojna i jej następstwa spowodowały śmierć 5,4 mln ludzi, głównie z powodów chorób i głodu; tym samym II wojna domowa w Kongu jest najkrwawszym konfliktem od zakończenia II wojny światowej. Miliony osób zostało wysiedlonych ze swoich domów lub starało się o azyl w sąsiednich krajach.

## Rebelia CNDP (2006–2009)

### Preludium
W 2004 roku Nkunda awansował na pułkownika. W tym samym roku wycofał się z armii i zaczął formować bojówki, którymi potem dowodził. W maju 2004 Laurent Nkunda przeprowadził selekcję swoich bojówek wśród członków plemiona Tutsi. Po zgłoszeniu się dużej liczby chętnych chłopów do wstąpienia w szeregi rebeliantów, Tutsi wymaszerowali na miasto Bukavu, które w następnie zajęli. Tam dowódca bojówkarzy Laurent Nkunda został oskarżony o ludobójstwo.
W 2005 Nkunda wezwał do obalenia rządu ze względu na kwitnącą korupcję i rosnącą liczbę żołnierzy, którzy opuszczali szeregi armii rządowej.

### 2006
W styczniu 2006 miały miało miejsce szereg starć między rebeliantami a siłami rządowymi DRK.
Po wyborach prezydenckich i parlamentarnych 30 lipca 2006 wywołał bunt części oddziałów, jednak ostatecznie zgodził się na zawarcie porozumienia i włączenie swoich wojsk w struktury armii rządowej. Orzekł również, że będzie respektować wyniki wyborów. Dalsze walki miały miejsce w sierpniu 2006 wokół miasta Sake. Do 25 listopada z miasta uciekło ponad 12 tys. cywilów. Statystyki pokazują, że w 2004 roku w mieście mieszkało 17 151 ludzi. Większość cywilów uciekło do Ugandy.
30 grudnia 2006 powołał organizację Narodowy Kongres na rzecz Obrony Ludu (CNDP), która zrzeszała zbuntowanych żołnierzy i ochotników do walki z rządem. W 2007 pod dowództwem Nkundy było 8–8,5 tys. milicjantów. Oficjalnym celem organizacji była obrona kongijskich Tutsich przed atakami bojówek Hutu.

### 2007
Na początku 2007 rząd próbował zintegrować swoje wojska z rebeliantami Tutsi. Nkunda jednak po raz kolejny zbuntował się wobec rządu. Rebelianci w 2007 roku prowadzili walki partyzanckie. 5 września 2007 śmigłowiec Mi-24 w wyniku ostrzału zabił 80 rebeliantów
Po tym incydencie rebelia znacznie ucichła, a rząd postawił ultimatum, mówiące o rozbrojeniu bojówek do 15 października. Kiedy Nkunda nie wykonał przedstawionego mu ultimatum, bo oskarżał Kinszasę o kontynuowanie ataków na jego wojska oraz o korzystanie z pomocy ukrywających się w dżunglach wschodniego Konga rebeliantów z plemienia Hutu z sąsiedniej Rwandy, 17 października prezydent Kabila wysłał tysiące żołnierzy do prowincji Kiwu. Najcięższe walki toczyły się wokół miast Rutshuru, Bukima, Bunagana, Nyanzale szacuje się, że w wyniku starć z regionów uciekło 370 tys. cywilów do Ugandy.
14 grudnia Nkunda ogłosił, że jest skory do rozmów pokojowych. Rozmowy pokojowe toczyły się w dniach 27 grudnia – 5 stycznia 2008, a także 6–14 stycznia 2008.

### 2008
W pierwszej turze rozmów Nkunda nie brał udziału, lecz po aresztowaniu kilku członków swoich jednostek na początku 2008 do owych rozmów przystąpił. Wynikiem rozmów był podpisany przez obie strony pokój w Demokratycznej Republice Konga 23 stycznia 2008.
Działania rwandyjskich bojówek Demokratycznych Sił Wyzwolenia Rwandy (FDLR), których członkowie to byli żołnierze rwandyjskiej armii oraz członkowie paramilitarnych bojówek Interahamwe, odpowiedzialni za ludobójstwo dokonane w Rwandzie, są oficjalną przyczyną dla której zbuntowany generał Laurent Nkunda rozpoczął swą rebelię w prowincji Północne Kiwu. Zdaniem Nkundy bojownicy Hutu prześladowali jego rodaków Banyamulenge (kongijski odłam plemienia Tutsi), a rząd nic nie robił by się temu przeciwstawić.
Nowe walki wybuchły 25 października 2008 roku, gdy gen. Laurent Nkunda podjął decyzję o przejęciu kongijskiego miasta Goma. Dzień później bojówki Nkundy zajęły całkowicie Park Narodowy Wirunga, który stał się bazą rebeliantów. Park, który został zajęty, leży na głównej drodze do Gomy, tak więc droga z północy kraju do tego miasta była odcięta. Komunikaty docierające z obszaru objętego działaniami militarnymi zawierały nieweryfikowalne informacje. Wiadomo jednak, że główne starcia toczyły się pomiędzy siłami Nkundy, lokalnymi rebeliantami i oddziałami z Rwandy. Walk unikał siły pokojowe ONZ stacjonujące na miejscu w ramach MONUC. Gdy armia Laurenta Nkundy 27 października stanęła u bram miasta Goma, ludność, która jeszcze pozostała w mieście (bowiem od czasu pierwszych walk z miasta uciekło 30 tys. ludzi) wszczęła ataki na konwoje ONZ, skandując „ci nic nie robią, by zatrzymać rebeliantów”.
29 października Nkunda ogłosił jednak jednostronne zawieszenie broni. Od tego momentu walki w prowincji częściowo ucichły. Rozejm, który wysunął Nkunda oficjalnie był ochroną mieszkańców Gomy przed dalszymi cierpieniami.
31 października gen. Laurent Nkunda oświadczył, iż chciał zorganizować „korytarz pomocy humanitarnej” dla cywilów, a nie wysiedlić ich z miasta. Ponadto w Gomie działy się wręcz dantejskie sceny. Uciekający przed rebeliancką ofensywą żołnierze kongijskiej armii grabili, gwałcili i mordowali mieszkańców Gomy. Czerwony Krzyż ogłosił już humanitarną katastrofę.
4 listopada rząd w Kinszasie ogłosił, iż nie ma zamiaru rozmawiać z Nkundą, którego zresztą uznają za terrorystę. Z kolei podczas konferencji prasowej z 3 listopada Nkunda ponownie oskarżył rząd w Kinszasie o wspieranie rebeliantów z plemienia Hutu z sąsiedniej Rwandy.
Akcje militarne zostały wstrzymane jedynie częściowo wskutek rozejmu. Nie ustały one np. w rejonie miasta Kiwanja. Podczas trwania zasadniczego rozejmu, 4 listopada wybuchły nowe walki wokół Rutshuru z milicją Mai Mai (ochotnicza milicja składająca się głównie z plemion wrogich wobec Tutsich). Jednak podczas udziału walk milicji Mai Mai, armia rządowa nie brała udziału w starciach. Podczas walk o Rutshuru ogłoszono, iż zabito kongijskiego dziennikarza Alfreda Nzonzo Bitwahiki Munyamariza, lecz później się okazało, że uciekł wraz z rodziną przed wojną.
5 listopada rozpoczęła się bitwa o kontrolę nad miastem Kiwanja. Także tu, jak i w mieście Rutshuru, przeciwko rebeliantom Tutsi walczyli milicjanci Mai Mai i Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy złożone z Hutu. Podczas trwających walk rebelianci ostrzelali przeciwników głównie z broni moździerzowej. W trakcie trwania bitwy o Kiwanję 6 lipca nieopodal wioski Mabenga doszło też do uprowadzenia belgijskiego dziennikarza Thomasa Scheena pracujący dla niemieckiego „Frankfurter Allgemeine Zeitung” wraz z jego dwoma współpracownikami. Walki o miasto zakończyły się 7 listopada. Tego dnia w mieście doszło do samosądów. Dowódcy Mai Mai, stracili dwóch członków tej organizacji, którzy podobno zostali oskarżeni o zdradę i wspieranie bojowników Nkundy. Niektórzy mieszkańcy zaczęli powracać do swych domów po wycofaniu się rebeliantów z Kiwanji. W wyniku walk o miasto Kiwanji według Human Rights Watch zginęło 20 osób, a 33 zostało rannych.
Rankiem 6 listopada rozpoczęła się walka o kontrolę nad miejscowością Nyanzale. Bojówki Laurenta Nkundy zaatakowały armię kongijską, wspieraną wówczas przez milicję Mai Mai. Już w godzinach popołudniowych armia rządowa zaczęła się wycofywać po klęsce którą zadali bojownicy. Wraz z żołnierzami z miasta w popłochu ucieka tysiące cywilów.
7 listopada wojska rebeliantów podjęły atak na Kibati. W obu wymienionych miastach najprawdopodobniej doszło do masowych mordów na mieszkańcach. Ponadto gen. Nkunda zagroził, że w razie niepodjęcia bezpośrednich rokowań z rządem, rozpocznie ofensywę w kierunku stołecznej Kinszasy.
Rebelianci Nkundy, którzy w swoich szeregach jak się okazało posiadają najemników z Rwandy podążyli po atakach na Kibati i Nyanzale, na miasto Kanyabayonga, gdzie mieści się skrzyżowanie najważniejszych dróg prowincji. Armia rządowa w ogóle nie stawia oporu rebeliantom, a wręcz kilka dni przed wymarszem bojowników na miasto, żołnierze Kinszasy dokonali w Kanyabayonga grabieży i gwałtów, a także zabijali cywilów.
16 listopada doszło do rozmów specjalnego wysłannika ONZ z samym Nkundą. Generał Laurent Nkunda utrzymywał nadal, iż poprze zawieszenie broni z 29 października. W tym samym czasie odbyła się misja mediacyjna byłego prezydenta Nigerii, Oluseguna Obasanjo. Nkunda obiecał Obasanjowi, wszelkie starania ku zakończeniu wojny, a także przepuszczać przez swoje linie konwoje z pomocą humanitarną dla cywilów.
Mimo kolejnych rozmów pokojowych dzień później, 17 listopada padła szturmowana przez rebeliantów miejscowość Rwindi. W nocy z 16 na 17 listopada rozpoczęły się ciężkie działania artyleryjskie. Rebelianci nie potrzebowali wiele czasu aby pokonać armię rządową. Tak więc bojownicy zajęli kolejne miasto tym razem Riwindi leżące w Parku Narodowym Wirunga – 125 kilometrów na północ od stolicy prowincji Północne Kiwu, Gomy. Rwindi stanęło na drodze rebeliantów w drodze na miasto Kanyabayonga.
18 listopada Laurent Nkunda nakazał swym bojówkom wycofać się na dwóch odcinkach frontu walk na odległość 40 kilometrów. Powstałą w ten sposób strefę buforową w pobliżu miast Kanyabayonga i Kiwanja, mają zająć żołnierze ONZ.
18 listopada doszło do potyczki między armią rządową a milicją Mai Mai, która rzekomo starała się chronić bezbronnych cywilów. Gdy armia Nkundy znalazła się u bram miejscowości Kanyabayonga i ogłosiła powstanie strefy buforowej wokół miasta, armia rządowa rozpoczęła plądrowanie miast Kirumba i Kayna. To zjawisko to nie nowość w tej wojnie kongijskiej. Słabi i nie wyszkoleni żołnierze, nie mogąc stawić czoła rebeliantom, odgrywali się na cywilach, których mordowali i gwałcili. Taką sytuację nie akceptowali milicjanci Mai Mai, którzy pochodzili z tego samego plemiona jak większość cywilów – Hutu.
20 listopada Rada Bezpieczeństwa ONZ jednogłośnie zgodziła się na zwiększenie kontyngentu ONZ w DR Konga. Do rejonu wojny zostanie wysłanych dodatkowo 3085 żołnierzy ONZ. To reakcja na krytyczną sytuację humanitarną, rozboje armii rządowej i rekrutację dzieci do wojska.
23 listopada w rejonie strefy buforowej otwarto humanitarny korytarz dla cywilów. Bojówki Nkundy zgodziły się na utworzenie owego korytarza, którego z kolei patrolują żołnierze z mandatem MONUC. Dany korytarz pomocy humanitarnej odnosi się głównie do miejscowości Kanyabayonga i Kirumba w których od 10 dni nie było jakichkolwiek dostaw humanitarnych, ze względu na zajęcie przez rebeliantów.
24 listopada Laurent Nkunda wyraził chęć scalenia jego wojska z siłami rządu. Negocjator Olusegun Obasanjo uznał to jak pozytywny skutek rozmów pokojowych.
5 grudnia kongijski rząd zgodził się na pokojowe rozmowy z Laurentem Nkundą, przywódcą rebeliantów. Dotychczas rząd podczas trwania walk, nie chciał rozmawiać ze zbuntowanym generałem, określając go mianem „terrorysty” i „rwandyjskiej marionetki”. Owe rozmowy zaczęły się 8 grudnia w Kinszasie. Rząd zgodził się na rozmowy tak późno, ponieważ teraz widać, iż armia krajowa nie jest w stanie sobie poradzić z rebelią Nkundy. Tymczasem na froncie walk panuje względny pokój, gdzieniegdzie wybuchały sporadyczne walki między milicją Mai Mai a armią DR Konga.
Tymczasem 8 grudnia Ministrowie spraw zagranicznych UE nie uzgodnili możliwości rozpoczęcia unijnej misji w rejonie kongijskiej wojny. 5 grudnia o wysłanie unijnej misji wojskowej do DR Kongo zaapelował sekretarz generalny ONZ, Ban Ki-moon. W połowie grudnia ONZ wystosował raport do Komitetu ds. Sankcji Rady Bezpieczeństwa NZ. Raport oskarża władze Rwandy oraz Demokratycznej Republiki Konga o wspieranie rebeliantów w walce. rwanda dostarcza uzbrojenie i rekrutuje dzieci-żołnierzy na potrzeby rebeliantów Tutsi. 18 grudnia ponownie przedstawiciele rządu i rebeliantów spotkali się w Nairobi, by omówić kwestię pokojową.
22 grudnia ONZ zdecydowała jednogłośnie, przedłużyć o jeden rok mandat misji pokojowej w Demokratycznej Republice Kongo (MONUC). Nowy mandat misji, przyjęła Rada Bezpieczeństwa ONZ. Siły MONUC będą liczyć ok. 22 tysięcy żołnierzy, policjantów i obserwatorów.
14 grudnia 2008, połączone siły wojskowe rozpoczęły operacje pod kryptonimem '"Lightning Thunder”. Do 21 grudnia siły koalicji wyparły rebeliantów ze znacznej części terenów północnego Konga, a także zniszczyły ponad 70% obozów Armii Bożego Oporu na terenie tego kraju.
15 marca 2009 armia ugandyjska rozpoczęła nagłe wycofywanie z terenów Demokratycznej Republiki Konga. Było to wynikiem osiągnięcia porozumienia z wojskami DRK, które przejęły odpowiedzialność za sytuację w Garambie i zobowiązały się do zabezpieczenia tam bezpieczeństwa. Podczas ceremonii przekazania odpowiedzialności sekretarz generalny wojsk DRK gen. Didier Etumba Longila powiedział, że będą wspierać Ugandę w neutralizacji Armii Bożego Oporu. W wyniku wycofania się wojsk ugandyjskich, nie zostały osiągnięte cele operacji, czyli zniszczenie baz i struktur LRA w DRK. W wyniku ofensywy zginęło 146 rebeliantów oraz co najmniej 400 cywili. Straty wojsk koalicji nie są znane.

### 2009

#### Zmierzch rebelii Nkundy
4 stycznia 2009 Laurent Nkunda został obalony ze stanowiska dowódcy Narodowego Kongresu Obrony Ludu (CNDP). Generał Bosco Ntaganda podał, że zdecydowano się pozbyć Nkundy stanowiska z powodu „złego zarządzania” i „błędów w dowodzeniu”. Jednakże rzecznik Nkundy 6 stycznia podał iż Nkunda nadal stoi na czele bojówek, bo tego samego dnia po spotkaniu w szeregach bojowników CNDP, oficerowie przyznali lojalność Nkundzie. 8 stycznia dowódca rwandyjskich wojsk James Kabarebe spotkał się w Kinszasie z prezydentem DRK Kabilą, by omówić plan przeciw rwandyjskim rebeliantom z plemienia Hutu.
Z kolei 16 stycznia załamały się rozmowy pokojowe w trwające w Nairobi między rządem DRK a rebeliantami. W takim razie odbyło się bez podpisania oczekiwanego rozejmu. 20 stycznia do DRK wkroczyło ok. 2 tys. żołnierzy rwandyjskich. Wprowadzenie żołnierzy wcześniej uzgodniono w Kinszasie. Wojska pomagały zwalczać bojówki FLDR z plemienia Hutu na pograniczu Konga, z Rwandą. FLDR to Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy z którymi walczy rząd Rwandy.
22 stycznia generał Laurent Nkunda został zatrzymany i aresztowany w Rwandzie. W Rwandzie ukrywał się przed armią rządową Konga. Na początku lutego, kongijscy rebelianci domagali się aby rząd w Kinszasie udzielił im amnestii. Rebelianci z CNDP, deklarowali chęć zakończenia wojny.

#### Ofensywa przeciwko rwandyjskim rebeliantom z Hutu
Po wkroczeniu wojsk Rwandy 20 stycznia rozpoczęła się ofensywa przeciwko bojówkom FLDR. Wszystko działo się za zgodą rządu w Kinszasie, który podkreślał, że te kolejne operacje to rozbrajanie ugrupowań rebelianckich w Kiwu. W walkach, które rozpoczęły się na dużą skalę 23 stycznia 2009 zginęło 153 bojowników, 5 kongijskich żołnierzy i 3 rwandyjskich. W walkach zginęło też 250 cywilów.
Bojówki Mai Mai, które walczył wspólnie z FLDR przeciwko Nkundzie 26 stycznia poinformowały, że zakończyły oficjalnie działania wojenne.
25 lutego wojska rwandyjskie wyszły z terytorium DKR. Główny cel ich misji – zniszczenie baz rebeliantów z plemienia Hutu – nie został jednak zrealizowany.
Wkroczenie wojsk Rwandy za zgodą Kinszasy komplikowało sytuację w Kiwu, bowiem rząd Rwandy oskarżany był przez DR Konga o wspieranie finansowe Narodowego Kongresu Obrony Ludu (CNDP) Nkundy. Formacje Mai Mai walczyły w jednym szeregu z bojownikami Demokratycznych Sił Wyzwolenia Rwandy (FLDR), zwalczane zresztą przez rząd Rwandy. FLDR zmagały się też z bojówkami Nkundy, uważanego za terrorystę przez rząd Demokratycznej Republiki Konga. Laurent Nkunda oskarżał rwandyjskich rebeliantów z FLDR o mordowanie członków plemienia Tutsi. Jakby tego było mało, rząd DR Konga razem z siłami ugandyjskimi walczył w prowincji przeciwko ugandyjskiemu ugrupowaniu wojskowemu Armia Bożego Oporu.

#### Porozumienie pokojowe
Rząd Demokratycznej Republiki Kongo podpisał 23 marca 2009 oficjalne porozumienie pokojowe z Narodowym Kongresem Obrony Ludu, kończąc tym samym konflikt w Kiwu. Porozumienie podpisano w Gomie, stolicy prowincji Północne Kivu. Postanowienia porozumienia przewidują m.in. przekształcenie CNDP w normalną partię polityczną, uwolnienie więzionych bojowników i amnestię dla wszystkich eks-rebeliantów.

### Rebelia M23 (2012-2013)
23 marca 2012 w trzy lata od porozumień pokojowych, szef sztabu CNDP, generał w wojsku narodowym Bosco Ntaganda zbuntował się i uformował Ruch 23 Marca (M23). 4 kwietnia 2012 generał wraz z 300 żołnierzami zdezerterował w prowincji Kiwu. Doszło wówczas do walk z armią pod Rutshuru. W wyniku tego 11 kwietnia 2012 prezydent Kabila wydał nakaz aresztowania Ntagandy. Walki partyzanckie wybuchły w maju 2012. Z powodu nich 30 tys. cywilów uciekło do Ugandy. Ataki na miasta rozpoczęły się w lipcu 2012 po tym, jak wycofali się w Parku Narodowego Virunga, po zbombardowaniu ich stanowisk. 6 lipca 2012 po intensywnych walkach, ok. 600 żołnierzy kongijskich uciekło do sąsiedniej Ugandy. 8 lipca 2012 rebelianci zdobyli miasto Kiwanija oraz wioskę Rubare, z kolei dzień później odbili ważne strategiczne miasto Rusthuru.
Ponowna kampania rebeliantów wybuchła w listopadzie 2012. W czasie starć 17 listopada 2012 do akcji po stronie wojsk DRK włączyły się śmigłowce ONZ. Jednak nie powstrzymało to rebeliantów, którzy 20 listopada 2012 zajęli Gomę. Zajęcie Gomy przez rebeliantów poważnie zdestabilizowało sytuację w Kiwu, jak i całym kraju. Następnego dnia zajęli miasto Sake, ruszając następnie na stolicę prowincji Kiwu Południowe – Bukavu. Jednakże po międzynarodowej mediacji, rebelianci wycofali się pod koniec listopada 2012 z Gomy, dając czas władzom na spełnienie ich żądań.
24 lutego 2013 w etiopskiej stolicy Addis Abebie miały udział rozmowy, które zakończyły się podpisaniem przez liderów krajów Wielkich Jezior porozumienia pokojowego dla wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga. Sygnatariuszami porozumienia byli prezydenci DRK (Joseph Kabila), Angoli (José Eduardo dos Santos), Burundi (Pierre Nkurunziza), Republiki Środkowoafrykańskiej (François Bozizé), Republiki Konga (Denis Sassou-Nguesso), Rwandy (Paul Kagame), Republiki Południowej Afryki (Jacob Zuma), Sudanu Południowego (Salva Kiir Mayardit), Tanzanii (Jakaya Kikwete), Ugandy (Yoweri Museveni) i Zambii (Michael Sata). Świadkiem podpisania umowy był Sekretarz Generalny ONZ Ban Ki-moon. Dokument pozwalał 2500-osobowej brygadzie interwencyjnej wojsk MONUSCO brać udział w walkach z zorganizowanymi ugrupowaniami rebelianckimi. Wówczas siły oenzetowskie w Kiwu liczył 17 tys. żołnierzy z możliwością rozszerzenia kontyngentu do 19,8 tys. żołnierzy.
W czasie rokowań w Kampali i Addis Abebie doszło do wewnętrznego rozłamu wśród ugrupowania M23. Przeciwko Bosco Ntagandzie i biskupowi Jean-Marie Runiga Lugerero, będącemu przywódcą politycznym M23, wystąpił Sultani Makenga wraz ze swoimi poplecznikami. Przyczyną napięcia wśród buntowników były odmienne stanowiska co do wycofania się z Gomy i toczących się wówczas rozmów pokojowych. Bosco Ntaganda ponownie chciał przejąć kontrolę nad Gomą, z kolei Makenga był ostrożniejszym dowódcą, który był skory przyjąć porozumienie z Addis Abeby. Runiga Lugerero oskarżył Makengę o układ z Kabilą i misję pojmania dowódców M23, w wyniku czego na przełomie lutego i marca 2013 doszło do bratobójczych walk między rebeliantami pod Gomą. W wyniku bratobójczego konfliktu Ntaganda oddał się do dyspozycji ambasady USA w Kigali 18 marca 2013.
Po przejęciu władzy w M23 przez Makengę, organizacja militarna była skora do rokowań pokojowych. I tak w 2013 działania wojenne przeplatały się rozmowami w Kampali. W międzyczasie ONZ powołało Brygadę Interwencyjną licząca 3 tys. żołnierzy z Malawi, Tanzanii i Republiki Południowej Afryki, która na przełomie października i listopada 2013 rozbiła partyzantów, którzy ogłosili zakończenie działań wojennych.

## Skutki konfliktu
Z powodu ciągłych niepokojów w regionie oraz nasilających się walk doszło do masowych ucieczek ludności cywilnej. Szacuje się, że swoje domostwa opuściło ok. 800 tysięcy osób. Uciekinierom brakuje wody, żywności i leków, co powoduje wzrost ryzyka wybuchu epidemii.

## Reakcje międzynarodowe
O wypracowanie trwałego porozumienia zabiegają głównie politycy z państw Unii Europejskiej, m.in. Bernard Kouchner, David Miliband, Louis Michel oraz Gordon Brown. Swojego specjalnego wysłannika do DR Konga mianował sekretarz generalny ONZ Ban Ki-moon – został nim były prezydent Nigerii Olusẹgun Ọbasanjọ. O wysłaniu 1200-osobowego batalionu Gurkhów w rejon konfliktu postanowiły władze Indii. Na początku listopada doszło do spotkania przywódców państw afrykańskich w Nairobi.
W związku z katastrofą humanitarną o pomoc do społeczności międzynarodowej zaapelowali też przedstawiciele UNICEFu. 3 listopada do miasta Rutsuhuru dotarł pierwszy konwój ONZ z pomocą humanitarną.

title: Konflikt w prowincji Kiwu

wikitext:
{{Inne znaczenia|konfliktu w Kiwu|hasła dt. [[Wojna domowa w Kongu|wojen domowych w Kongu]]}}
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Wojna domowa w DR Konga
 |epoka        = czasy najnowsze
 |konflikt     = konflikty Hutu-Tutsi
 |grafika      = DCongoNordKivu.png
 |opis grafiki = Położenie prowincji Kiwu
 |czas         = '''Rebelia CNDP:''' [[2004]] – [[23 marca]] [[2009]]
'''Rebelia M23:''' [[4 kwietnia]] [[2012]] – [[5 listopada]] [[2013]]
 |miejsce      = [[Kiwu Północne]], [[Ituri (prowincja)|Ituri]]
 |terytorium   = [[Demokratyczna Republika Konga]]
 |przyczyna    = walka o złoża naturalne, konflikty etniczne; echa [[ludobójstwo w Rwandzie|ludobójstwa w Rwandzie]]
 |wynik        =
 |strona1      = {{flaga grafika|Flag of CNDP.svg}} [[Narodowy Kongres na rzecz Obrony Ludu]] (CNDP – Tutsi) (2006–2009)
[[Ruch 23 Marca]] (2012–2013)
{{Państwo|RWA}}<ref name="autonazwa2">{{cytuj stronę| url = http://www.psz.pl/130-afryka/regionowi-wielkich-jezior-grozi-kolejny-wielki-konflikt| tytuł = Regionowi Wielkich Jezior grozi kolejny wielki konflikt| data dostępu = 2008-11-13| autor = Maciej Konarski| data = 2008-11-13| opublikowany = afryka24.pl}}</ref><ref name="autonazwa3">O uczestnictwie [[Zimbabwe]] i [[Rwanda|Rwandy]] w wojnie pisał także [[Financial Times]].</ref>

----
{{flaga_grafika|Flag red yellow 5x3.svg}} [[Armia Bożego Oporu]]
 |strona2      = {{Państwo|COD}}
{{Państwo|Angola}}<ref>{{cytuj stronę| url = http://archive.is/R5fB| tytuł = U.N. officials: Angolan troops fighting in Congo| data dostępu = 2010-04-22| autor = Michelle Faul| data = 2008-11-07| opublikowany = chicagodefender.com| język = en}}</ref>
{{Państwo|ZWE}}<ref name="autonazwa2" /><ref name="autonazwa3" />
{{państwo|UNO}}
{{flaga grafika|Flagge FDLR.svg}} [[Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy]] (FDLR – Hutu)

----
[[Mai Mai]]
----
{{Państwo|UGA}}
 |dowódca1     = [[Laurent Nkunda]]
{{flaga|RWA}} [[Paul Kagame]]
 |dowódca2     = {{flaga|COD}} [[Joseph Kabila]]
{{flaga|Angola}} [[José Eduardo dos Santos]]
{{flaga|UNO}} [[Babacar Gaye]]
{{flaga|ZWE}} [[Robert Mugabe]]
[[Ignace Murwanashyaka]]
{{flaga|COD}} [[Gedeon Mutanga]] (dowódca milicji Mai Mai)
{{flaga|UGA}} [[Yoweri Museveni]]
 |siły1        = 6 000 - 10 000<ref name="BBC">{{cytuj stronę| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7141941.stm| tytuł = Congo rebels call for peace talks| data dostępu = 2008-11-04| autor = | data = 2007-12-13| opublikowany = rp.pl| język = en}}</ref><ref name="ONZ">{{cytuj stronę| url = http://www.rp.pl/artykul/213104-ONZ-bezradna-wobec-starc-w-jadrze-ciemnosci-.html| tytuł = ONZ bezradna wobec starć w jądrze ciemności| data dostępu = 2008-11-01| autor = Piotr Zychowicz| data = 2008-11-01| opublikowany = rp.pl}}</ref>
 |siły2        = 20 000<ref name="BBC" />
17 000 żołnierzy ONZ
3000 Mai Mai
 |straty1      =
 |straty2      =
 |kod mapy     =
 |współrzędne  =
 |commons      =
}}
'''Konflikt w prowincji Kiwu''' – kolejna odsłona wojen w [[Demokratyczna Republika Konga|Demokratycznej Republice Konga]] trwająca od 2004 do 23 marca 2009 pomiędzy dowodzonymi przez [[Laurent Nkunda|Laurenta Nkundę]] siłami Tutsi pod sztandarem [[Narodowy Kongres na rzecz Obrony Ludu|Narodowego Kongresu na rzecz Obrony Ludu]] a armią rządową [[Demokratyczna Republika Konga|Demokratycznej Republiki Konga]], zakończona pokonaniem partyzantów, a także rebelią [[Ruch 23 Marca|Ruchu 23 Marca]] w latach 2012–2013.

== Zarys sytuacji ==
Od czasu uzyskania niepodległości w 1960 przez [[Demokratyczna Republika Konga|DR Kongo]] sytuacja w tym kraju jest niestabilna. Obszarami najbardziej dotykanymi przez wojny domowe, konflikty etniczne, grabieże i pospolitą przestępczość są wschodnie terytoria państwa, ze szczególnym uwzględnieniem prowincji [[Kiwu Północne|Kiwu]] oraz [[Ituri (prowincja)|Ituri]]. Na terenach tych znajdują się m.in. złoża [[diament]]ów i [[złoto|złota]]<ref name="ONZ" />.

W wyniku [[Kryzys Wielkich Jezior|Kryzysu Wielkich Jezior]] dwa miliony uchodźców z plemienia [[Hutu]] zamieszkujących Rwandę uciekło przed możliwym odwetem po przejęciu przez [[Rwandyjski Front Patriotyczny]] władzy w Rwandzie w lipcu 1994 roku. Wśród uciekinierów byli członkowie [[Interahamwe]], którzy w 1994 roku dokonali [[Ludobójstwo w Rwandzie|ludobójstwa]] na członkach plemienia [[Tutsi]]<ref>[http://www.isn.ethz.ch/news/sw/details.cfm?id=18434 ISN Security Watch – North Kivu: How to end a war].</ref>.

W latach 1996–1997 w Kongu miała miejsce [[I wojna domowa w Kongu|I wojna domowa]], w wyniku której obalony został pierwszy, wieloletni prezydent Zairu [[Mobutu Sese Seko]]. Nazwę państwa Zair przemianowano na Demokratyczną Republikę Konga.

[[Laurent-Désiré Kabila]] w maju 1997 ogłosił się prezydentem Demokratycznej Republiki Konga. Po objęciu władzy nowy prezydent był podejrzewany o korupcje, a jego rządy zostały porównane do władzy prezydenta Mobutu. Wiele prodemokratycznych grup odstąpiło od popierania prezydenta Kabila. Prezydent rozpoczął proces centralizacji władzy, który doprowadził do konfliktu z mniejszościami etnicznymi na wschodzie kraju.

W wyniku tego wybuchła [[II wojna domowa w Kongu|II wojna domowa]], trwająca w latach 1998–2003. W wojnie wzięło udział osiem afrykańskich krajów, którzy wycofując się pozostawili na terenie demokratycznej Republiki Konga wyszkolone bojówki niosące cierpienie ludności i śmierć. Do roku 2008 wojna i jej następstwa spowodowały śmierć 5,4 mln ludzi, głównie z powodów chorób i głodu<ref>[http://www.alertnet.org/thenews/newsdesk/L22802012.htm Congo war-driven crisis kills 45,000 a month-study] [dostęp 25 grudnia 2009].</ref>; tym samym II wojna domowa w Kongu jest najkrwawszym konfliktem od zakończenia [[II wojna światowa|II wojny światowej]]<ref>[http://www.reuters.com/article/idUSL2280201220080122 Congo war-driven crisis kills 45,000 a month: study]. [[Agencja Reutera|Reuters]] [dostęp 25 grudnia 2009].</ref>. Miliony osób zostało wysiedlonych ze swoich domów lub starało się o azyl w sąsiednich krajach<ref>[https://www.globalsecurity.org/military/world/war/congo.htm Congo Civil War]. GlobalSecurity.org. [dostęp 2009-12-25].</ref>.

== Rebelia CNDP (2006–2009) ==
=== Preludium ===
W 2004 roku Nkunda awansował na pułkownika. W tym samym roku wycofał się z armii i zaczął formować bojówki, którymi potem dowodził. W maju 2004 [[Laurent Nkunda]] przeprowadził selekcję swoich bojówek wśród członków plemiona Tutsi. Po zgłoszeniu się dużej liczby chętnych chłopów do wstąpienia w szeregi rebeliantów, Tutsi wymaszerowali na miasto [[Bukavu]], które w następnie zajęli. Tam dowódca bojówkarzy [[Laurent Nkunda]] został oskarżony o ludobójstwo.

W 2005 Nkunda wezwał do obalenia rządu ze względu na kwitnącą korupcję i rosnącą liczbę żołnierzy, którzy opuszczali szeregi armii rządowej.

=== 2006 ===
W styczniu 2006 miały miało miejsce szereg starć między rebeliantami a siłami rządowymi DRK.
Po [[wybory prezydenckie w Demokratycznej Republice Konga w 2006 roku|wyborach prezydenckich]] i [[wybory prezydenckie w Demokratycznej Republice Konga w 2006 roku|parlamentarnych]] 30 lipca 2006 wywołał bunt części oddziałów, jednak ostatecznie zgodził się na zawarcie porozumienia i włączenie swoich wojsk w struktury armii rządowej. Orzekł również, że będzie respektować wyniki wyborów<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20130504011034/http://wyborcza.pl/1,86715,3862516.html| tytuł = Ostatni buntownik kongijski składa broń| data dostępu = 2008-11-08| autor = | data = 2006-01-19| opublikowany = gazeta.pl}}</ref>. Dalsze walki miały miejsce w sierpniu 2006 wokół miasta [[Sake]]. Do 25 listopada z miasta uciekło ponad 12 tys. cywilów. Statystyki pokazują, że w 2004 roku w mieście mieszkało 17 151 ludzi<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.dsrp-rdc.org/documents/Monographies_Provinciales/Monographie+Nord-+Kivu+4.swf | tytuł = Monographies_Provinciales | opublikowany = dsrp-rdc.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20070316085545/http://www.dsrp-rdc.org/documents/Monographies_Provinciales/Monographie+Nord-+Kivu+4.swf | zarchiwizowano = 2007-03-16}} dsrp-rdc.org.</ref>. Większość cywilów uciekło do [[Uganda|Ugandy]].

30 grudnia 2006 powołał organizację [[Narodowy Kongres na rzecz Obrony Ludu]] (CNDP), która zrzeszała zbuntowanych żołnierzy i ochotników do walki z rządem. W 2007 pod dowództwem Nkundy było 8–8,5 tys. milicjantów. Oficjalnym celem organizacji była obrona kongijskich Tutsich przed atakami bojówek Hutu<ref name="hrw">{{cytuj stronę| url = http://www.hrw.org/en/node/10625/section/7| tytuł =Renewed Crisis in North Kivu| data dostępu = | autor = | data = | opublikowany = Human Rights Watch}}</ref>.

=== 2007 ===
Na początku 2007 rząd próbował zintegrować swoje wojska z rebeliantami Tutsi. Nkunda jednak po raz kolejny zbuntował się wobec rządu. Rebelianci w 2007 roku prowadzili walki partyzanckie. 5 września 2007 śmigłowiec [[Mi-24]] w wyniku ostrzału zabił 80 rebeliantów<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6979375.stm DRC rebel general calls for peace].</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/03/congo.rwanda Fear of fresh conflict in Congo as renegade general turns guns on government forces].</ref>
Po tym incydencie rebelia znacznie ucichła, a rząd postawił ultimatum, mówiące o rozbrojeniu bojówek do 15 października. Kiedy Nkunda nie wykonał przedstawionego mu ultimatum, bo oskarżał Kinszasę o kontynuowanie ataków na jego wojska oraz o korzystanie z pomocy ukrywających się w dżunglach wschodniego Konga rebeliantów z plemienia Hutu z sąsiedniej Rwandy, 17 października prezydent Kabila wysłał tysiące żołnierzy do prowincji Kiwu. Najcięższe walki toczyły się wokół miast Rutshuru, Bukima, Bunagana, Nyanzale szacuje się, że w wyniku starć z regionów uciekło 370 tys. cywilów do Ugandy.

14 grudnia Nkunda ogłosił, że jest skory do rozmów pokojowych<ref>[https://psz.pl/130-afryka/drk-zbuntowany-general-proponuje-pokoj DRK – Zbuntowany generał proponuje pokój].</ref>. Rozmowy pokojowe toczyły się w dniach 27 grudnia – 5 stycznia 2008, a także 6–14 stycznia 2008.

=== 2008 ===
W pierwszej turze rozmów Nkunda nie brał udziału, lecz po aresztowaniu kilku członków swoich jednostek na początku 2008 do owych rozmów przystąpił. Wynikiem rozmów był podpisany przez obie strony pokój w Demokratycznej Republice Konga 23 stycznia 2008<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.ph/20120720090510/http://www.afryka24.pl/tekst-9102/DRK-Chwieje-sie-rozejm-pomiedzy-rzadem-a-Nkunda | tytuł = Chwieje się rozejm pomiędzy rządem a Nkundą| data dostępu = | autor = Maciej Konarski | data = | opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

Działania rwandyjskich bojówek [[Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy|Demokratycznych Sił Wyzwolenia Rwandy]] (FDLR), których członkowie to byli żołnierze rwandyjskiej armii oraz członkowie paramilitarnych bojówek [[Interahamwe]], odpowiedzialni za [[Ludobójstwo w Rwandzie|ludobójstwo dokonane w Rwandzie]], są oficjalną przyczyną dla której zbuntowany generał Laurent Nkunda rozpoczął swą rebelię w prowincji Północne Kiwu. Zdaniem Nkundy bojownicy Hutu prześladowali jego rodaków Banyamulenge (kongijski odłam plemienia Tutsi), a rząd nic nie robił by się temu przeciwstawić<ref name="Banyamulenge" />.

Nowe walki wybuchły 25 października 2008 roku, gdy gen. [[Laurent Nkunda]] podjął decyzję o przejęciu kongijskiego miasta [[Goma]]. Dzień później bojówki Nkundy zajęły całkowicie [[Park Narodowy Wirunga]], który stał się bazą rebeliantów. Park, który został zajęty, leży na głównej drodze do [[Goma|Gomy]], tak więc droga z północy kraju do tego miasta była odcięta<ref>{{cytuj stronę| url =http://edition.cnn.com/2008/WORLD/africa/10/26/congo.gorillapark/index.html#cnnSTCText| tytuł = UN officials: Angolan troops fighting in Congo| data dostępu = 2008-10-26| autor = | data = 2008-10-26| opublikowany = cnn.com| język = en}}</ref>. Komunikaty docierające z obszaru objętego działaniami militarnymi zawierały nieweryfikowalne informacje. Wiadomo jednak, że główne starcia toczyły się pomiędzy siłami Nkundy, lokalnymi rebeliantami i oddziałami z [[Rwanda|Rwandy]]. Walk unikał siły pokojowe [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]] stacjonujące na miejscu w ramach [[MONUC]]<ref name="ONZ" /><ref>{{cytuj stronę| url = https://web.archive.org/web/20180806210802/https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/onz-bezradne-w-kongu,75108.html| tytuł = ONZ bezradne w Kongu| data dostępu = 2008-10-29| autor = | data = 2008-10-29| opublikowany = tvn24.pl}}</ref>. Gdy armia Laurenta Nkundy 27 października stanęła u bram miasta Goma, ludność, która jeszcze pozostała w mieście (bowiem od czasu pierwszych walk z miasta uciekło 30 tys. ludzi)<ref name="autonazwa5">{{cytuj stronę| url = http://afryka.org/?showNewsPlus=3327| tytuł =DRK: Goma w środku wojny| data dostępu = 2008-10-31| autor = maru | data = 2008-10-31| opublikowany = afryka.org}}</ref> wszczęła ataki na konwoje [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]], skandując „ci nic nie robią, by zatrzymać rebeliantów”.

29 października Nkunda ogłosił jednak jednostronne zawieszenie broni. Od tego momentu walki w prowincji częściowo ucichły. Rozejm, który wysunął Nkunda oficjalnie był ochroną mieszkańców Gomy przed dalszymi cierpieniami<ref name="afryka24.pl">{{cytuj stronę| url = https://archive.ph/20120729123409/http://www.afryka24.pl/tekst-14625/Nowe-walki-w-Demokratycznej-Republice-Kongo| tytuł = Nowe walki w Demokratycznej Republice Kongo| data dostępu = 2008-11-05| autor = Maciej Konarski | data = 2008-11-06| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.
[[Plik:CongoAid1.jpg|268px|thumb|Obóz uchodźców [[UNICEF]]]]

31 października gen. [[Laurent Nkunda]] oświadczył, iż chciał zorganizować „korytarz pomocy humanitarnej” dla cywilów, a nie wysiedlić ich z miasta<ref name="autonazwa5" />. Ponadto w Gomie działy się wręcz dantejskie sceny. Uciekający przed rebeliancką ofensywą żołnierze kongijskiej armii grabili, gwałcili i mordowali mieszkańców Gomy. Czerwony Krzyż ogłosił już humanitarną katastrofę<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/dantejskie-sceny-w-gomie| tytuł = Dantejskie sceny w Gomie | data dostępu = 2008-10-31| autor = Maciej Konarski | data = 2008-10-31| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

4 listopada rząd w [[Kinszasa|Kinszasie]] ogłosił, iż nie ma zamiaru rozmawiać z Nkundą, którego zresztą uznają za terrorystę. Z kolei podczas konferencji prasowej z 3 listopada Nkunda ponownie oskarżył rząd w Kinszasie o wspieranie rebeliantów z plemienia Hutu z sąsiedniej [[Rwanda|Rwandy]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/kongijski-rzad-odmawia-negocjacji-z-nkunda| tytuł = Kongijski rząd odmawia negocjacji z Nkundą| data dostępu = 2008-11-04| autor = Maciej Konarski | data = 2008-11-04| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

Akcje militarne zostały wstrzymane jedynie częściowo wskutek rozejmu. Nie ustały one np. w rejonie miasta Kiwanja<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402173000/http://www.rp.pl/artykul/215189-Zlamano-zawieszenie-broni-w-Kongo.html| tytuł = Złamano zawieszenie broni w Kongo| data dostępu = 2008-11-06| autor = | data = 2008-11-05| opublikowany = rp.pl}}</ref>. Podczas trwania zasadniczego rozejmu, 4 listopada wybuchły nowe walki wokół [[Rutshuru]] z milicją Mai Mai (ochotnicza milicja składająca się głównie z plemion wrogich wobec [[Tutsi]]ch). Jednak podczas udziału walk milicji Mai Mai, armia rządowa nie brała udziału w starciach<ref name="afryka24.pl" />. Podczas walk o Rutshuru ogłoszono, iż zabito kongijskiego dziennikarza Alfreda Nzonzo Bitwahiki Munyamariza, lecz później się okazało, że uciekł wraz z rodziną przed wojną.

5 listopada rozpoczęła się bitwa o kontrolę nad miastem [[Kiwanja]]. Także tu, jak i w mieście Rutshuru, przeciwko rebeliantom Tutsi walczyli milicjanci Mai Mai i [[Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy]] złożone z Hutu. Podczas trwających walk rebelianci ostrzelali przeciwników głównie z broni moździerzowej. W trakcie trwania bitwy o Kiwanję 6 lipca nieopodal wioski Mabenga doszło też do uprowadzenia [[Belgia|belgijskiego]] dziennikarza Thomasa Scheena pracujący dla niemieckiego „[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]” wraz z jego dwoma współpracownikami<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.rp.pl/artykul/216082-DR-Konga--Beligjski-dziennikarz-uwolniony.html| tytuł = DR Konga: Belgijski dziennikarz uwolniony| data dostępu = 2008-11-07| autor = | data = 2008-11-07| opublikowany = rp.pl| archiwum = https://web.archive.org/web/20171210130712/http://www.rp.pl/artykul/216082-DR-Konga--Beligjski-dziennikarz-uwolniony.html| zarchiwizowano = 2017-12-10}}</ref>. Walki o miasto zakończyły się 7 listopada. Tego dnia w mieście doszło do samosądów. Dowódcy Mai Mai, stracili dwóch członków tej organizacji, którzy podobno zostali oskarżeni o zdradę i wspieranie bojowników Nkundy. Niektórzy mieszkańcy zaczęli powracać do swych domów po wycofaniu się rebeliantów z Kiwanji. W wyniku walk o miasto Kiwanji według [[Human Rights Watch]] zginęło 20 osób, a 33 zostało rannych.

Rankiem 6 listopada rozpoczęła się walka o kontrolę nad miejscowością Nyanzale. Bojówki [[Laurent Nkunda|Laurenta Nkundy]] zaatakowały armię kongijską, wspieraną wówczas przez milicję [[Mai Mai]]. Już w godzinach popołudniowych armia rządowa zaczęła się wycofywać po klęsce którą zadali bojownicy. Wraz z żołnierzami z miasta w popłochu ucieka tysiące cywilów.
[[Plik:Kibativillagers.jpg|280px|left|thumb|Uciekający cywile z wioski Kibati]]
7 listopada wojska rebeliantów podjęły atak na [[Kibati]]. W obu wymienionych miastach najprawdopodobniej doszło do masowych mordów na mieszkańcach. Ponadto gen. Nkunda zagroził, że w razie niepodjęcia bezpośrednich rokowań z rządem, rozpocznie ofensywę w kierunku [[stolica|stołecznej]] [[Kinszasa|Kinszasy]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.rp.pl/artykul/216481-Choc-ONZ-czuwa--krew-sie-leje-.html| tytuł = Choć ONZ czuwa, krew się leje| data dostępu = 2008-11-08| autor = Marcin Szymaniak| data = 2008-11-08| opublikowany = rp.pl}}</ref>.

Rebelianci Nkundy, którzy w swoich szeregach jak się okazało posiadają najemników z Rwandy podążyli po atakach na Kibati i Nyanzale, na miasto Kanyabayonga, gdzie mieści się skrzyżowanie najważniejszych dróg prowincji. Armia rządowa w ogóle nie stawia oporu rebeliantom, a wręcz kilka dni przed wymarszem bojowników na miasto, żołnierze Kinszasy dokonali w Kanyabayonga grabieży i gwałtów, a także zabijali cywilów<ref name="autonazwa2" />.

[[Plik:Congopeacekeepers.jpg|300px|right|thumb|Żołnierz z Indii w składzie sił pokojowych ONZ]]
16 listopada doszło do rozmów specjalnego wysłannika ONZ z samym Nkundą. Generał [[Laurent Nkunda]] utrzymywał nadal, iż poprze zawieszenie broni z 29 października. W tym samym czasie odbyła się misja mediacyjna byłego prezydenta Nigerii, [[Olusẹgun Ọbasanjọ|Oluseguna Obasanjo]]. Nkunda obiecał Obasanjowi, wszelkie starania ku zakończeniu wojny, a także przepuszczać przez swoje linie konwoje z pomocą humanitarną dla cywilów<ref name="autonazwa4">{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/walki-nie-ustaja-mimo-misji-obasanjo| tytuł = Walki nie ustają mimo misji Obasanjo| data dostępu = 2008-11-17| autor = Maciej Konarski | data = 2008-11-17| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

Mimo kolejnych rozmów pokojowych dzień później, 17 listopada padła szturmowana przez rebeliantów miejscowość [[Rwindi]]. W nocy z 16 na 17 listopada rozpoczęły się ciężkie działania artyleryjskie. Rebelianci nie potrzebowali wiele czasu aby pokonać armię rządową. Tak więc bojownicy zajęli kolejne miasto tym razem Riwindi leżące w [[Park Narodowy Wirunga|Parku Narodowym Wirunga]] – 125 kilometrów na północ od stolicy prowincji Północne Kiwu, Gomy. Rwindi stanęło na drodze rebeliantów w drodze na miasto Kanyabayonga<ref name="autonazwa4" />.

18 listopada [[Laurent Nkunda]] nakazał swym bojówkom wycofać się na dwóch odcinkach frontu walk na odległość 40 kilometrów. Powstałą w ten sposób [[Strefa buforowa|strefę buforową]] w pobliżu miast Kanyabayonga i Kiwanja, mają zająć żołnierze [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]]<ref name="autonazwa1">{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/rebelianci-nkundy-wycofuja-sie-w-gescie-dobrej-woli| tytuł = Rebelianci Nkundy wycofują się w geście dobrej woli| data dostępu = 2008-11-19| autor = Maciej Konarski | data = 2008-11-19| opublikowany = afryka24.pl}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://pl.wikinews.org/wiki/Boj%C3%B3wki_Nkundy_powoli_wycofuj%C4%85_si%C4%99_z_areny_walk_w_%27%27ge%C5%9Bcie_dobrej_woli%27%27| tytuł = Bojówki Nkundy powoli wycofują się z areny walk w ''geście dobrej woli''| data dostępu = 2008-11-19| autor = Artur Rosiński| data = 2008-11-19| opublikowany = wikinews.pl}}</ref>.

18 listopada doszło do potyczki między armią rządową a milicją Mai Mai, która rzekomo starała się chronić bezbronnych cywilów<ref name="autonazwa1" />. Gdy armia Nkundy znalazła się u bram miejscowości Kanyabayonga i ogłosiła powstanie strefy buforowej wokół miasta, armia rządowa rozpoczęła plądrowanie miast Kirumba i Kayna. To zjawisko to nie nowość w tej wojnie kongijskiej. Słabi i nie wyszkoleni żołnierze, nie mogąc stawić czoła rebeliantom, odgrywali się na cywilach, których mordowali i gwałcili. Taką sytuację nie akceptowali milicjanci Mai Mai, którzy pochodzili z tego samego plemiona jak większość cywilów – [[Hutu]].
[[Plik:Congorebel.jpg|200px|right|thumb|Jeden z rebeliantów [[Laurent Nkunda|Nkundy]]]]
20 listopada [[Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych|Rada Bezpieczeństwa ONZ]] jednogłośnie zgodziła się na zwiększenie kontyngentu ONZ w DR Konga. Do rejonu wojny zostanie wysłanych dodatkowo 3085 żołnierzy [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]]. To reakcja na krytyczną sytuację humanitarną, rozboje armii rządowej i rekrutację dzieci do wojska<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/3-tysiace-blekitnych-helmow-poleci-do-konga| tytuł = 3 tysiące błękitnych hełmów poleci do Konga| data dostępu = 2008-11-21| autor = Maciej Konarski | data = 2008-11-21| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

23 listopada w rejonie strefy buforowej otwarto humanitarny korytarz dla cywilów. Bojówki Nkundy zgodziły się na utworzenie owego korytarza, którego z kolei patrolują żołnierze z mandatem [[MONUC]]. Dany korytarz pomocy humanitarnej odnosi się głównie do miejscowości Kanyabayonga i Kirumba w których od 10 dni nie było jakichkolwiek dostaw humanitarnych, ze względu na zajęcie przez rebeliantów<ref>{{cytuj stronę| url = http://news.theage.com.au/world/tension-rises-between-drcongo-troops-un-peacekeepers-20081124-6f4r.html| tytuł = Tension rises between DRCongo troops, UN peacekeepers| data dostępu = 2008-11-24| autor = | data = 2008-11-24| opublikowany = theage.com.}}</ref>.

24 listopada [[Laurent Nkunda]] wyraził chęć scalenia jego wojska z siłami rządu. Negocjator [[Olusẹgun Ọbasanjọ|Olusegun Obasanjo]] uznał to jak pozytywny skutek rozmów pokojowych<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.cnn.com/2008/WORLD/africa/11/24/congo.rebel.army/index.html?iref=newssearch| tytuł = en| data dostępu = 2008-11-24| autor = | data = 2008-11-25| opublikowany = cnn.com}}</ref>.

5 grudnia kongijski rząd zgodził się na pokojowe rozmowy z [[Laurent Nkunda|Laurentem Nkundą]], przywódcą rebeliantów. Dotychczas rząd podczas trwania walk, nie chciał rozmawiać ze zbuntowanym generałem, określając go mianem „terrorysty” i „rwandyjskiej marionetki”. Owe rozmowy zaczęły się 8 grudnia w Kinszasie. Rząd zgodził się na rozmowy tak późno, ponieważ teraz widać, iż armia krajowa nie jest w stanie sobie poradzić z rebelią Nkundy. Tymczasem na froncie walk panuje względny pokój, gdzieniegdzie wybuchały sporadyczne walki między milicją Mai Mai a armią DR Konga<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/kongijski-rzad-zgodzil-sie-na-rozmowy-z-nkunda| tytuł = Kongijski rząd zgodził się na rozmowy z Nkundą| data dostępu = 2008-12-08| autor = Maciej Konarski | data = 2008-12-08| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.
Tymczasem 8 grudnia Ministrowie spraw zagranicznych UE nie uzgodnili możliwości rozpoczęcia unijnej misji w rejonie kongijskiej wojny. 5 grudnia o wysłanie unijnej misji wojskowej do DR Kongo zaapelował sekretarz generalny ONZ, [[Ban Ki-moon]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/ue-pozostaje-podzielona-w-sprawie-interwencji-w-dr-kongo| tytuł = UE pozostaje podzielona w sprawie interwencji w DR Kongo| data dostępu = 2008-12-09| autor = Maciej Konarski | data = 2008-12-09| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>. W połowie grudnia ONZ wystosował raport do Komitetu ds. Sankcji Rady Bezpieczeństwa NZ. Raport oskarża władze Rwandy oraz Demokratycznej Republiki Konga o wspieranie rebeliantów w walce. rwanda dostarcza uzbrojenie i rekrutuje dzieci-żołnierzy na potrzeby rebeliantów Tutsi<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/onz-oskarza-ruande-i-drk| tytuł = ONZ oskarża rwandę i DRK| data dostępu = 2008-12-13| autor = Katarzyna Wiatr | data = 2008-12-13| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>. 18 grudnia ponownie przedstawiciele rządu i rebeliantów spotkali się w Nairobi, by omówić kwestię pokojową<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/wznowiono-rozmowy-pokojowe-w-sprawie-dr-kongo| tytuł = Wznowiono rozmowy pokojowe w sprawie DR Kongo| data dostępu = 2008-12-19| autor = Maciej Konarski | data = 2008-12-19| opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

22 grudnia ONZ zdecydowała jednogłośnie, przedłużyć o jeden rok mandat misji pokojowej w Demokratycznej Republice Kongo ([[MONUC]]). Nowy mandat misji, przyjęła Rada Bezpieczeństwa ONZ. Siły [[MONUC]] będą liczyć ok. 22 tysięcy żołnierzy, policjantów i obserwatorów<ref>{{cytuj | url = http://www.afryka24.pl/tekst-15747/-Blekitne-helmy-w-Kongo-dostana-wiecej-uprawnien| tytuł = "Błękitne hełmy" w Kongo dostaną więcej uprawnień | data dostępu = 2008-12-23| autor = Maciej Konarski | data = 2008-12-23| opublikowany = afryka24.pl |archiwum=https://archive.is/kpaR#selection-295.1-295.51 |zarchiwizowano=18 lip 2012}}</ref>.
[[Plik:Ugandans march.jpg|250px|right|thumb|[[w:Uganda|Ugandyjscy]] żołnierze w Garambie]]
{{osobny artykuł|Ofensywa w Garambie (2008–2009)}}
14 grudnia 2008, połączone siły wojskowe rozpoczęły operacje pod kryptonimem '"Lightning Thunder”. Do 21 grudnia siły koalicji wyparły rebeliantów ze znacznej części terenów północnego Konga, a także zniszczyły ponad 70% obozów Armii Bożego Oporu na terenie tego kraju<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7794399.stm Uganda 'strikes LRA rebel camps].</ref>.

15 marca 2009 armia ugandyjska rozpoczęła nagłe wycofywanie z terenów [[Demokratyczna Republika Konga|Demokratycznej Republiki Konga]]. Było to wynikiem osiągnięcia porozumienia z wojskami DRK, które przejęły odpowiedzialność za sytuację w Garambie i zobowiązały się do zabezpieczenia tam bezpieczeństwa. Podczas ceremonii przekazania odpowiedzialności sekretarz generalny wojsk DRK gen. Didier Etumba Longila powiedział, że będą wspierać Ugandę w neutralizacji Armii Bożego Oporu. W wyniku wycofania się wojsk ugandyjskich, nie zostały osiągnięte cele operacji, czyli zniszczenie baz i struktur LRA w DRK<ref>{{cytuj stronę| url= http://www.guardian.co.uk/katine/2009/mar/16/uganda-withdraws-troops-from-drc| tytuł = „UPDF ends DR Congo operation” | data dostępu =2009-03-16| autor = | praca = | opublikowany = guardian.co.uk| oznaczenie = | strony =| język =en}}</ref>. W wyniku ofensywy zginęło 146 rebeliantów oraz co najmniej 400 cywili. Straty wojsk koalicji nie są znane<ref>{{cytuj stronę | url = http://allafrica.com/stories/200902150006.html | tytuł = 146 LRA rebels killed | nazwisko = Among | imię = Barbara | data = 2009-02-14 | opublikowany = New Vision | język = en | data dostępu = 2012-07-03 | archiwum = https://web.archive.org/web/20090219195005/http://allafrica.com/stories/200902150006.html | zarchiwizowano = 2009-02-19 }}</ref>.

=== 2009 ===
==== Zmierzch rebelii Nkundy ====
4 stycznia 2009 [[Laurent Nkunda]] został obalony ze stanowiska dowódcy Narodowego Kongresu Obrony Ludu (CNDP). Generał [[Bosco Ntaganda]] podał, że zdecydowano się pozbyć Nkundy stanowiska z powodu „złego zarządzania” i „błędów w dowodzeniu”<ref>[https://psz.pl/130-afryka/upadek-generala-nkundy Upadek generała Nkundy].</ref>. Jednakże rzecznik Nkundy 6 stycznia podał iż Nkunda nadal stoi na czele bojówek, bo tego samego dnia po spotkaniu w szeregach bojowników CNDP, oficerowie przyznali lojalność Nkundzie<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.afryka24.pl/tekst-15967/Nkunda-poskromil-bunt-w-swych-szeregach |tytuł=Nkunda poskromił bunt w swych szeregach |data dostępu=2009-01-23 |archiwum=https://web.archive.org/web/20090125202046/http://www.afryka24.pl/tekst-15967/Nkunda-poskromil-bunt-w-swych-szeregach |zarchiwizowano=2009-01-25 }}</ref>. 8 stycznia dowódca rwandyjskich wojsk James Kabarebe spotkał się w Kinszasie z prezydentem DRK Kabilą, by omówić plan przeciw rwandyjskim rebeliantom z plemienia Hutu<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.afryka24.pl/tekst-16037/Wojenna-narada-w-Kinszasie | tytuł = Wojenna narada w Kinszasie | opublikowany = afryka24.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20090125202200/http://www.afryka24.pl/tekst-16037/Wojenna-narada-w-Kinszasie | zarchiwizowano = 2009-01-25}}.</ref>.

Z kolei 16 stycznia załamały się rozmowy pokojowe w trwające w Nairobi między rządem DRK a rebeliantami. W takim razie odbyło się bez podpisania oczekiwanego rozejmu<ref>[https://psz.pl/130-afryka/sytuacja-w-kivu-coraz-bardziej-sie-komplikuje Sytuacja w Kivu coraz bardziej się komplikuje].</ref>. 20 stycznia do DRK wkroczyło ok. 2 tys. żołnierzy rwandyjskich. Wprowadzenie żołnierzy wcześniej uzgodniono w Kinszasie. Wojska pomagały zwalczać bojówki FLDR z plemienia [[Hutu]] na pograniczu Konga, z Rwandą<ref>[https://psz.pl//130-afryka/ruandyjskie-wojska-wkroczyly-na-terytorium-kongo rwandyjskie wojska wkroczyły na terytorium Kongo].</ref>. [[Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy|FLDR]] to Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy z którymi walczy rząd Rwandy.

22 stycznia generał [[Laurent Nkunda]] został zatrzymany i aresztowany w Rwandzie<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.afryka24.pl/tekst-16518/General-Nkunda-zostal-aresztowany |tytuł=Generał Nkunda został aresztowany |data dostępu=2009-01-23 |archiwum=https://web.archive.org/web/20090204201518/http://www.afryka24.pl/tekst-16518/General-Nkunda-zostal-aresztowany |zarchiwizowano=2009-02-04 }}</ref>. W Rwandzie ukrywał się przed armią rządową Konga. Na początku lutego, kongijscy rebelianci domagali się aby rząd w Kinszasie udzielił im amnestii. Rebelianci z CNDP, deklarowali chęć zakończenia wojny<ref>[https://psz.pl/130-afryka/kongijscy-rebelianci-domagaja-sie-amnestii Kongijscy rebelianci domagają się amnestii].</ref>.
[[Plik:Rwandan Peacekeepers return home from Darfur 4oct2005.jpg|250px|thumb|Rwandyjscy żołnierze]]

==== Ofensywa przeciwko rwandyjskim rebeliantom z Hutu ====
{{osobny artykuł|Ofensywa Rwandy w Demokratycznej Republice Konga (2009)}}
Po wkroczeniu wojsk Rwandy 20 stycznia rozpoczęła się ofensywa przeciwko bojówkom [[Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy|FLDR]]. Wszystko działo się za zgodą rządu w Kinszasie, który podkreślał, że te kolejne operacje to rozbrajanie ugrupowań rebelianckich w Kiwu<ref name="Banyamulenge">{{cytuj stronę| url = https://psz.pl//130-afryka/ruandyjskie-wojska-wkroczyly-na-terytorium-kongo| tytuł = rwandyjskie wojska wkroczyły na terytorium Kongo| data dostępu = | autor = Maciej Konarski | data = | opublikowany = afryka24.pl}}</ref>. W walkach, które rozpoczęły się na dużą skalę 23 stycznia 2009 zginęło 153 bojowników, 5 kongijskich żołnierzy i 3 rwandyjskich. W walkach zginęło też 250 cywilów.

Bojówki Mai Mai, które walczył wspólnie z FLDR przeciwko Nkundzie 26 stycznia poinformowały, że zakończyły oficjalnie działania wojenne<ref>{{cytuj stronę| url = https://psz.pl/130-afryka/trwa-ofensywa-przeciw-rebeliantom-hutu| tytuł = Trwa ofensywa przeciw rebeliantom Hutu| data dostępu = | autor = Maciej Konarski | data = | opublikowany = afryka24.pl}}</ref>.

25 lutego wojska rwandyjskie wyszły z terytorium DKR. Główny cel ich misji – zniszczenie baz rebeliantów z plemienia Hutu – nie został jednak zrealizowany<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.ph/20120903161240/http://www.mg.co.za/article/2009-03-02-un-chief-pledges-more-help-for-drc-refugees| tytuł = UN chief pledges more help for DRC refugees| data dostępu =2010-04-22 | autor = | data = | opublikowany =mg.co.za}}</ref>.

Wkroczenie wojsk Rwandy za zgodą Kinszasy komplikowało sytuację w Kiwu, bowiem rząd Rwandy oskarżany był przez DR Konga o wspieranie finansowe [[Narodowy Kongres na rzecz Obrony Ludu|Narodowego Kongresu Obrony Ludu]] (CNDP) Nkundy. Formacje [[Mai Mai]] walczyły w jednym szeregu z bojownikami [[Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy|Demokratycznych Sił Wyzwolenia Rwandy]] (FLDR), zwalczane zresztą przez rząd Rwandy. FLDR zmagały się też z bojówkami Nkundy, uważanego za terrorystę przez rząd Demokratycznej Republiki Konga. [[Laurent Nkunda]] oskarżał rwandyjskich rebeliantów z FLDR o mordowanie członków plemienia Tutsi. Jakby tego było mało, rząd DR Konga razem z siłami ugandyjskimi walczył w prowincji [[Ofensywa w Garambie (2008–2009)|przeciwko ugandyjskiemu ugrupowaniu wojskowemu]] [[Armia Bożego Oporu]].

==== Porozumienie pokojowe ====
Rząd Demokratycznej Republiki Kongo podpisał 23 marca 2009 oficjalne porozumienie pokojowe z Narodowym Kongresem Obrony Ludu, kończąc tym samym konflikt w Kiwu. Porozumienie podpisano w Gomie, stolicy prowincji Północne Kivu. Postanowienia porozumienia przewidują m.in. przekształcenie CNDP w normalną [[Partia polityczna|partię polityczną]], uwolnienie więzionych bojowników i amnestię dla wszystkich eks-rebeliantów<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.afryka24.pl/tekst-18670/Rebelianci-z-Kivu-zawarli-pokoj-z-kongijskim-rzadem| tytuł = Rebelianci z Kivu zawarli pokój z kongijskim rządem| data dostępu = | autor = Maciej Konarski| data = | opublikowany = afryka24.pl| archiwum = https://web.archive.org/web/20090329065014/http://www.afryka24.pl/tekst-18670/Rebelianci-z-Kivu-zawarli-pokoj-z-kongijskim-rzadem| zarchiwizowano = 2009-03-29}}</ref>.

=== Rebelia M23 (2012-2013) ===
{{osobny artykuł|Rebelia M23 w Demokratycznej Republice Konga}}
[[Plik:M23 withdrawl from Goma.PNG|thumb|250px|Partyzanci M23 wycofujący się z Gomy]]
23 marca 2012 w trzy lata od porozumień pokojowych, [[szef sztabu]] CNDP, generał w wojsku narodowym [[Bosco Ntaganda]] zbuntował się i uformował Ruch 23 Marca (M23). 4 kwietnia 2012 generał wraz z 300 żołnierzami zdezerterował w prowincji Kiwu. Doszło wówczas do walk z armią pod Rutshuru. W wyniku tego 11 kwietnia 2012 prezydent Kabila wydał nakaz aresztowania Ntagandy<ref>{{cytuj stronę| url = https://web.archive.org/web/20200528122659/https://www.aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html| tytuł =DR Congo troops shell rebel bases | data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =Al Jazeera}}</ref>. Walki partyzanckie wybuchły w maju 2012. Z powodu nich 30 tys. cywilów uciekło do Ugandy. Ataki na miasta rozpoczęły się w lipcu 2012 po tym, jak wycofali się w Parku Narodowego Virunga, po zbombardowaniu ich stanowisk. 6 lipca 2012 po intensywnych walkach, ok. 600 żołnierzy kongijskich uciekło do sąsiedniej Ugandy<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.ph/20130427042025/http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_21018996/un-peacekeeper-killed-volatile-eastern-congo| tytuł =UN: peacekeeper killed in volatile eastern Congo| data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =mercurynews.com}}</ref>. 8 lipca 2012 rebelianci zdobyli miasto Kiwanija oraz wioskę Rubare, z kolei dzień później odbili ważne strategiczne miasto Rusthuru<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/07/201279174550855264.html| tytuł =DR Congo rebels retreat from strategic town | data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =Al Jazeera}}</ref>.

Ponowna kampania rebeliantów wybuchła w listopadzie 2012. W czasie starć 17 listopada 2012 do akcji po stronie wojsk DRK włączyły się śmigłowce ONZ<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/11/20121117101630579162.html| tytuł =UN calls for end to DR Congo violence | data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =Al Dżazira}}</ref>. Jednak nie powstrzymało to rebeliantów, którzy 20 listopada 2012 zajęli [[Goma|Gomę]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.guardian.co.uk/world/2012/nov/20/goma-falls-congo-rebels| tytuł =Goma falls to Congo rebels| data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =Guardian}}</ref>. Zajęcie Gomy przez rebeliantów poważnie zdestabilizowało sytuację w Kiwu, jak i całym kraju. Następnego dnia zajęli miasto Sake, ruszając następnie na stolicę prowincji [[Kiwu Południowe]] – [[Bukavu]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/11/20121122113057620540.html| tytuł =DR Congo rebels push forward | data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =Al Dżazira}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.lethbridgeherald.com/world-news/congo-rebels-military-battle-over-town-of-sake-rebels-vow-to-press-ahead-with-offensive-20121122.html| tytuł =Congo rebels, military battle over town of Sake; rebels vow to press ahead with offensive | data dostępu = | autor = | data = | opublikowany =lethbridgeherald.com}}</ref>. Jednakże po międzynarodowej mediacji, rebelianci wycofali się pod koniec listopada 2012 z Gomy, dając czas władzom na spełnienie ich żądań<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.aljazeera.com/news/africa/2012/12/201212184043522311.html| tytuł =DR Congo rebels hand back control of Goma | data dostępu =2 grudnia listopada 2012 | autor = | data = | opublikowany =Al Dżazira}}</ref>.

24 lutego 2013 w etiopskiej stolicy [[Addis Abeba|Addis Abebie]] miały udział rozmowy, które zakończyły się podpisaniem przez liderów krajów Wielkich Jezior porozumienia pokojowego dla wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga. Sygnatariuszami porozumienia byli prezydenci DRK ([[Joseph Kabila]]), [[Angola|Angoli]] ([[José Eduardo dos Santos]]), [[Burundi]] ([[Pierre Nkurunziza]]), Republiki Środkowoafrykańskiej ([[François Bozizé]]), Republiki Konga ([[Denis Sassou-Nguesso]]), Rwandy ([[Paul Kagame]]), Republiki Południowej Afryki ([[Jacob Zuma]]), [[Sudan Południowy|Sudanu Południowego]] ([[Salva Kiir Mayardit]]), Tanzanii ([[Jakaya Kikwete]]), Ugandy ([[Yoweri Museveni]]) i Zambii ([[Michael Sata]]). Świadkiem podpisania umowy był Sekretarz Generalny ONZ [[Ban Ki-moon]]. Dokument pozwalał 2500-osobowej brygadzie interwencyjnej wojsk [[MONUSCO]] brać udział w walkach z zorganizowanymi ugrupowaniami rebelianckimi. Wówczas siły oenzetowskie w Kiwu liczył 17 tys. żołnierzy z możliwością rozszerzenia kontyngentu do 19,8 tys. żołnierzy<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/02/201322473023560834.html| tytuł =African leaders sign DR Congo peace deal | data dostępu =2013-02-24 | autor = | data = | opublikowany =Al Dżazira}}</ref>.

W czasie rokowań w Kampali i Addis Abebie doszło do wewnętrznego rozłamu wśród ugrupowania M23. Przeciwko Bosco Ntagandzie i biskupowi Jean-Marie Runiga Lugerero, będącemu przywódcą politycznym M23, wystąpił Sultani Makenga wraz ze swoimi poplecznikami. Przyczyną napięcia wśród buntowników były odmienne stanowiska co do wycofania się z Gomy i toczących się wówczas rozmów pokojowych. Bosco Ntaganda ponownie chciał przejąć kontrolę nad Gomą, z kolei Makenga był ostrożniejszym dowódcą, który był skory przyjąć porozumienie z Addis Abeby. Runiga Lugerero oskarżył Makengę o układ z Kabilą i misję pojmania dowódców M23, w wyniku czego na przełomie lutego i marca 2013 doszło do bratobójczych walk między rebeliantami pod Gomą. W wyniku bratobójczego konfliktu Ntaganda oddał się do dyspozycji ambasady [[Stany Zjednoczone|USA]] w Kigali 18 marca 2013<ref>{{cytuj stronę| url=http://archive.is/20160402172515/http://www.rp.pl/artykul/991327-Kongijski--Terminator--zglosil-sie-do-ambasady-USA.html | tytuł=Kongijski „Terminator” zgłosił się do ambasady USA | opublikowany=Rzeczpospolita | data dostępu=2013-03-18}}</ref>.

Po przejęciu władzy w M23 przez Makengę, organizacja militarna była skora do rokowań pokojowych. I tak w 2013 działania wojenne przeplatały się rozmowami w [[Kampala|Kampali]]. W międzyczasie ONZ powołało Brygadę Interwencyjną licząca 3 tys. żołnierzy z Malawi, Tanzanii i Republiki Południowej Afryki, która na przełomie października i listopada 2013 rozbiła partyzantów, którzy ogłosili zakończenie działań wojennych<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-24849814| tytuł =DR Congo's M23 rebel chief Sultani Makenga 'surrenders'| data dostępu =2013-11-07 | autor = | data = | opublikowany =BBC News}}</ref>.

== Skutki konfliktu ==
Z powodu ciągłych niepokojów w regionie oraz nasilających się walk doszło do masowych ucieczek ludności cywilnej. Szacuje się, że swoje domostwa opuściło ok. 800 tysięcy osób. Uciekinierom brakuje wody, żywności i leków, co powoduje wzrost ryzyka wybuchu [[epidemia|epidemii]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402162331/http://www.rp.pl/artykul/213521-Wielka-ucieczka-z-jadra-ciemnosci.html| tytuł = Wielka ucieczka z jądra ciemności| data dostępu = 2008-11-04| autor = | data = 2008-11-02| opublikowany = rp.pl}}</ref>.

== Reakcje międzynarodowe ==
O wypracowanie trwałego porozumienia zabiegają głównie politycy z państw [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]], m.in. [[Bernard Kouchner]], [[David Miliband]], [[Louis Michel]] oraz [[Gordon Brown]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402172442/http://www.rp.pl/artykul/213344-Zolnierze-UE-powinni-jechac-do-Demokratycznej-Republiki-Konga.html| tytuł = Żołnierze UE powinni jechać do Demokratycznej Republiki Konga| data dostępu = 2008-11-01| autor = | data = 2008-11-01| opublikowany = rp.pl}}</ref>. Swojego specjalnego wysłannika do DR Konga mianował [[Sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych|sekretarz generalny ONZ]] [[Ban Ki-moon]] – został nim były prezydent [[Nigeria|Nigerii]] [[Olusẹgun Ọbasanjọ]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402173059/http://www.rp.pl/artykul/214222-Ban-Ki-Mun-z-ONZ-mianowal-swojego-wyslannika-w-Kongu.html| tytuł = Ban Ki Mun z ONZ mianował swojego wysłannika w Kongu| data dostępu = 2008-11-06| autor = | data = 2008-11-03| opublikowany = rp.pl}}</ref>. O wysłaniu 1200-osobowego batalionu [[Gurkhowie|Gurkhów]] w rejon konfliktu postanowiły władze [[Indie|Indii]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402172606/http://www.rp.pl/artykul/215787-Indie-wysla-batalion-Gurkhow-do-DR-Konga.html| tytuł = Indie wyślą batalion Gurkhów do DR Konga| data dostępu = 2008-11-06| autor = | data = 2008-11-06| opublikowany = rp.pl}}</ref>. Na początku listopada doszło do spotkania przywódców państw afrykańskich w [[Nairobi]]<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402172943/http://www.rp.pl/artykul/216054-Afryka-glowi-sie-nad-problemem-Konga.html| tytuł = Afryka głowi się nad problemem Konga| data dostępu = 2008-11-09| autor = | data = 2008-11-07| opublikowany = rp.pl}}</ref>.

W związku z katastrofą humanitarną o pomoc do społeczności międzynarodowej zaapelowali też przedstawiciele [[UNICEF]]u<ref>{{cytuj stronę| url = https://archive.is/20160402172614/http://www.rp.pl/artykul/214056-UNICEF-na-ratunek-dzieciom-z-Kongo-.html| tytuł = UNICEF na ratunek dzieciom z Kongo| data dostępu = 2008-11-03| autor = | data = 2008-11-03| opublikowany = rp.pl}}</ref>. 3 listopada do miasta [[Rutsuhuru]] dotarł pierwszy konwój ONZ z pomocą humanitarną<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.rp.pl/artykul/214364.html| tytuł = Kongo umiera z głodu| data dostępu = 2008-11-06| autor = | data = 2008-11-04| opublikowany = rp.pl| archiwum = https://web.archive.org/web/20150908052450/http://www.rp.pl/artykul/214364.html| zarchiwizowano = 2015-09-08}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[ludobójstwo w Rwandzie]]

{{Wikinewsy|Afryka: apel przywódców afrykańskich o rozejm w Demokratycznej Republice Konga|Demokratyczna Republika Konga: bojówki Nkundy powoli wycofują się z areny walk w „geście dobrej woli”|Rwanda: aresztowano Laurenta Nkundę}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Konflikty Hutu-Tutsi}}

{{SORTUJ:Demokratyczna Republika Konga}}
[[Kategoria:Demokratyczna Republika Konga w XXI wieku|Konflikt w prowincji Kiwu]]
[[Kategoria:Wojny domowe w historii Afryki]]
[[Kategoria:Wojny w Afryce]]
[[Kategoria:2004 w Afryce]]
[[Kategoria:2005 w Afryce]]
[[Kategoria:2006 w Afryce]]
[[Kategoria:2007 w Afryce]]
[[Kategoria:2008 w Afryce|Konflikt w prowincji Kiwu]]
[[Kategoria:2009 w Afryce]]

title: Wojna domowa w DR Konga

Czas: Rebelia CNDP: 2004 – 23 marca 2009 · Rebelia M23: 4 kwietnia 2012 – 5 listopada 2013

Miejsce: Kiwu Północne, Ituri

Terytorium: Demokratyczna Republika Konga

Przyczyna: walka o złoża naturalne, konflikty etniczne; echa ludobójstwa w Rwandzie

title: Strony konfliktu

Demokratyczna Republika Konga · Angola · Zimbabwe · ONZ · Demokratyczne Siły Wyzwolenia Rwandy (FDLR – Hutu) · Mai Mai Uganda

title: Dowódcy

Laurent Nkunda · Paul Kagame: Joseph Kabila · José Eduardo dos Santos · Babacar Gaye · Robert Mugabe · Ignace Murwanashyaka · Gedeon Mutanga (dowódca milicji Mai Mai) · Yoweri Museveni

title: Siły

20 000 · 17 000 żołnierzy ONZ · 3000 Mai Mai


text:
# Fidel Chaves
Fidel Chaves de la Torre (ur. 27 października 1989 w Minas de Riotinto) – hiszpański piłkarz występujący na pozycji pomocnika w Elche CF.

wikiname: plwiki

title: Fidel Chaves

in_language: pl

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko            = Fidel Chaves
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    =
 |opis grafiki               =
 |pełne imię i nazwisko      = Fidel Chaves de la Torre{{r|udalmeria}}
 |imię i nazwisko urodzenia  =
 |data urodzenia             = 27 października 1989
 |miejsce urodzenia          = [[Minas de Riotinto]]
 |data śmierci               =
 |miejsce śmierci            =
 |obywatelstwo               =
 |wzrost                     = 188 cm<ref name="udalmeria">{{cytuj stronę | url = http://web.archive.org/web/20180907032302/https://www.udlaspalmas.es/jugador/fidel-chaves-de-la-torres | tytuł = Fidel Chaves de la Torre | data dostępu = 2018-09-06 | opublikowany = udlaspalmas.es | język = es}}</ref>
 |pozycja                    = [[Pomocnik (piłka nożna)|pomocnik]]
 |klub                       = [[Elche CF]]
 |numer w klubie             = 16
 |kariera juniorska          = !  ! [[Recreativo Huelva]]
 |kariera seniorska          = ! 2008–2010 ! Recreativo Huelva B             ! 56 !  4
! 2010–2012 ! [[Recreativo Huelva]]           ! 57 !  6
! 2012–2015 ! [[Elche CF]]                    ! 75 !  6
! 2015      ! → [[Córdoba CF]] (wyp.)         ! 25 !  1
! 2015–2016 ! [[Córdoba CF]]                  ! 39 ! 11
! 2016–2018 ! [[UD Almería]]                  ! 71 ! 12
! 2018–2019 ! [[UD Las Palmas]]               ! 26 !  2
! 2019–     ! [[Elche CF]]                    !  107 !  20
 |data seniorzy              = 14 stycznia 2023
 |kariera reprezentacyjna    =
 |data reprezentacja         =
 |kariera trenerska          =
 |faksymile                  =
 |opis faksymile             =
 |medale                     =
 |odznaczenia                =
 |commons                    =
 |wikicytaty                 =
 |www                        =
}}
'''Fidel Chaves de la Torre''' (ur. 27 października 1989 w [[Minas de Riotinto]]) – [[Hiszpania|hiszpański]] [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji [[Pomocnik (piłka nożna)|pomocnika]] w [[Elche CF]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{soccerbase|54629}}
* [http://www.espnfc.com/player/147491/fidel Statystyki w bazie ESPN FC] {{lang|en}}
* [http://www.bdfutbol.com/en/j/j12544.html Statystyki w bazie BDFutbol] {{lang|en}}

{{Elche CF skład}}

{{SORTUJ:Chaves, Fidel}}
[[Kategoria:Hiszpańscy piłkarze]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1989]]
[[Kategoria:Piłkarze Recreativo Huelva]]
[[Kategoria:Piłkarze Elche CF]]
[[Kategoria:Piłkarze Córdoby CF]]
[[Kategoria:Piłkarze UD Almería]]
[[Kategoria:Piłkarze UD Las Palmas]]

title: · Fidel Chaves

Pełne imię i nazwisko: Fidel Chaves de la Torre

Data i miejsce urodzenia: 27 października 1989 · Minas de Riotinto

Pozycja: pomocnik

Klub: Elche CF

title: Kariera juniorska

Lata: Klub

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Recreativo Huelva B · 56 · (4)

Recreativo Huelva · 57 · (6)

Elche CF · 75 · (6)

→ Córdoba CF (wyp.) · 25 · (1)

Córdoba CF · 39 · (11)

UD Almería · 71 · (12)

UD Las Palmas · 26 · (2)

Elche CF · 107 · (20)


text:
# Tall Badżir
Tall Badżir (arab. تل باجر) – wieś w Syrii, w muhafazie Aleppo. W 2004 roku liczyła 656 mieszkańców.

title: Tall Badżir

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Tall Badżir
 |nazwa oryginalna             = {{k|ar|تل باجر}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Syria
 |1. jednostka administracyjna = [[Aleppo (muhafaza)|Aleppo]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2004
 |liczba ludności              = 656
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 35°56′51″N 36°58′53″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Tall Badżir''' ([[Język arabski|arab]]. تل باجر) – wieś w [[Syria|Syrii]], w [[Aleppo (muhafaza)|muhafazie Aleppo]]. W 2004 roku liczyła 656 mieszkańców<ref>[http://cbssyr.sy/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB02-6-2004.htm نتائج تعداد السكان والمساكن لعام 2004 على مستوى المدينة / قرية]</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Muhafaza Aleppo}}

[[Kategoria:Miejscowości w muhafazie Aleppo]]

title: Tall Badżirتل باجر

Państwo: Syria

Muhafaza: Aleppo


text:
# Hoffa (film)
Hoffa – amerykańsko-francuski film kryminalny z 1992 roku.

## Główne role
- Jack Nicholson – James R. Hoffa
- Danny DeVito – Bobby Ciaro
- Armand Assante – Carol D'Allesandro
- J.T. Walsh – Frank Fitzsimmons
- John C. Reilly – Pete Connelly
- Kevin Anderson – Robert Kennedy

i inni

## Fabuła
James R. Hoffa był przywódcą związkowym i szefem związków zawodowych kierowców ciężarówek. Karierę zaczął już w latach 30. W połowie lat 50. Hoffa został oskarżony o powiązania z mafią i sprzeniewierzenie pieniędzy związkowych. W 1975 roku Hoffa znika w niewyjaśnionych okolicznościach. Film opowiada o Hoffie z perspektywy przyjaciela Bobby’ego Ciaro.

title: Hoffa (film)

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Hoffa
 |oryginalny tytuł =
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = biograficzny
kryminał
 |rok produkcji    = 1992
 |data premiery    = 25 grudnia [[1992 w filmie|1992]]
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
[[Francja]]
 |język            = angielski
 |czas trwania     = 140 min
 |reżyseria        = [[Danny DeVito]]
 |scenariusz       = [[David Mamet]]
 |główne role      = [[Jack Nicholson]]
[[Danny DeVito]]
 |muzyka           = [[David Newman]]
 |zdjęcia          = [[Stephen H. Burum]]
 |scenografia      = [[Ida Random]]
 |kostiumy         = [[Deborah Lynn Scott]]
 |montaż           = [[Lynzee Klingman]]
[[Ronald Roose]]
 |produkcja        = [[Caldecot Chubb]]
[[Danny DeVito]]
[[Edward R. Pressman]]
 |wytwórnia        = [[Canal+ France|Canal+]]
[[Jersey Films]]
[[20th Century Fox]]
 |dystrybucja      = [[20th Century Fox]]
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          = [[65. ceremonia wręczenia Oscarów|Oscary za rok 1992]]
nominacja za zdjęcia i charakteryzację
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Hoffa''' – amerykańsko-francuski film kryminalny z 1992 roku.

== Główne role ==
* [[Jack Nicholson]] – [[Jimmy Hoffa|James R. Hoffa]]
* [[Danny DeVito]] – Bobby Ciaro
* [[Armand Assante]] – Carol D'Allesandro
* [[J.T. Walsh]] – Frank Fitzsimmons
* [[John C. Reilly]] – Pete Connelly
* [[Kevin Anderson (aktor)|Kevin Anderson]] – [[Robert F. Kennedy|Robert Kennedy]]
i inni

== Fabuła ==
James R. Hoffa był przywódcą związkowym i szefem związków zawodowych kierowców ciężarówek. Karierę zaczął już w latach 30. W połowie lat 50. Hoffa został oskarżony o powiązania z mafią i sprzeniewierzenie pieniędzy związkowych. W 1975 roku Hoffa znika w niewyjaśnionych okolicznościach. Film opowiada o Hoffie z perspektywy przyjaciela Bobby’ego Ciaro.

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|0104427|Hoffa}}
* {{Filmweb|tytuł|6175|Hoffa}}

{{Danny DeVito}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy biograficzne]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy kryminalne]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 1992 roku]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Danny’ego DeVito]]
[[Kategoria:Francuskie filmy biograficzne]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni 20th Century Fox]]
[[Kategoria:Francuskie filmy z 1992 roku]]

title: Hoffa

Gatunek: biograficzny · kryminał

Data premiery: 25 grudnia 1992

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone · Francja

Język: angielski

Czas trwania: 140 min

Reżyseria: Danny DeVito

Scenariusz: David Mamet

Główne role: Jack Nicholson · Danny DeVito

Muzyka: David Newman

Zdjęcia: Stephen H. Burum

Scenografia: Ida Random

Kostiumy: Deborah Lynn Scott

Montaż: Lynzee Klingman · Ronald Roose

Produkcja: Caldecot Chubb · Danny DeVito · Edward R. Pressman

Wytwórnia: Canal+ · Jersey Films · 20th Century Fox

Dystrybucja: 20th Century Fox


text:
# FBR
FBR (Fast Breeder Reactor) – typ reaktora prędkiego powielającego, chłodzonego ciekłym sodem, będący w stanie wytwarzać więcej materiału rozszczepialnego niż zużywa. Reaktor FBR wykorzystuje neutrony prędkie do przemiany materiału paliworodnego - uranu jako zubożonego uranu, czyli izotop U-238 w pluton Pu-239, który jest paliwem jądrowym. Pierwszy przemysłowy tego typu reaktor (BN-350) działał w Szewczence.

title: FBR

wikitext:
[[Plik:Shevchenko BN350.gif|right|thumb|[[Reaktor jądrowy]] FBR typu [[BN-350]] w [[Aktau|Szewczence]] służył do [[odsalanie|odsalania wody]].]]
'''FBR (Fast Breeder Reactor)''' – typ [[Reaktor prędki|reaktora prędkiego]] powielającego, chłodzonego ciekłym [[Sód|sodem]], będący w stanie wytwarzać więcej [[materiał rozszczepialny|materiału rozszczepialnego]] niż zużywa. Reaktor ''FBR'' wykorzystuje [[neutrony prędkie]] do przemiany [[materiał paliworodny|materiału paliworodnego]] - [[Uran (pierwiastek)|uranu]] jako [[uran zubożony|zubożonego uranu]], czyli [[izotopy|izotop]] [[Uran (pierwiastek)|U-238]] w [[Pluton (pierwiastek)|pluton]] [[Pluton-239|Pu-239]], który jest [[Paliwo jądrowe|paliwem jądrowym]]. Pierwszy przemysłowy tego typu reaktor ([[BN-350]]) działał w [[Aktau|Szewczence]].

== Bibliografia ==
* {{Cytuj|autor = [[Ryszard Szepke]] |tytuł = 1000 słów o atomie i technice jądrowej |data = 1982 |isbn = 83-11-06723-6 |miejsce = Warszawa |wydawca = [[Wydawnictwo MON]] |oclc = 835943619 }}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/fast-neutron-reactors.aspx | tytuł = Fast Neutron Reactors | opublikowany = World Nuclear Association | język = en | data dostępu = 2020-05-03}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Reaktory jądrowe]]
[[Kategoria:Technika jądrowa]]


text:
# Paweł Banachewicz
Paweł Banachewicz (ur. 28 lipca 1989 w Tychach) – polski hokeista, reprezentant polski U23.

## Kariera
- GKS Tychy (2008–2013)
- Naprzód Janów (2012–2013)

## Sukcesy

### Klubowe
- Srebrny medal mistrzostw Polski: 2009, 2011 z GKS Tychy
- Brązowy medal mistrzostw Polski: 2010 z GKS Tychy
- Puchar Polski:  2008, 2009  z GKS Tychy

title: Paweł Banachewicz

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Paweł Banachewicz
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = hokej
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = [[28 lipca]] [[1989]]
 |miejsce urodzenia         = [[Tychy]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              = [[Polska]]
 |wzrost                    = 179 cm
 |pozycja                   = napastnik
 |uchwyt                    = lewy
 |klub                      =
 |numer w klubie            = 11
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Paweł Banachewicz''' (ur. [[28 lipca]] [[1989]] w [[Tychy|Tychach]]) – [[Polska|polski]] hokeista, reprezentant polski U23<ref>{{Cytuj |tytuł = Hokej.net - Kadra U-23 zagra z Morawami |data dostępu = 2018-08-13 |opublikowany = hokej.net |url = http://hokej.net/pl/news,artykul,8,23020 |język = en}}</ref>.

== Kariera ==

* {{flaga|POL}} [[GKS Tychy (hokej na lodzie)|GKS Tychy]] ([[2008]]–[[2013]])
* {{flaga|POL}} [[Naprzód Janów]] ([[2012]]–[[2013]])

== Sukcesy ==
=== Klubowe ===

* [[Plik:Silver_medal_with_cup.svg|16x16px]] Srebrny medal mistrzostw Polski: [[Polska Liga Hokejowa (2008/2009)|2009]], [[Polska Liga Hokejowa (2010/2011)|2011]] z [[GKS Tychy (hokej na lodzie)|GKS Tychy]]
* [[Plik:Bronze_medal_with_cup.svg|16x16px]] Brązowy medal mistrzostw Polski: [[Polska Liga Hokejowa (2009/2010)|2010]] z [[GKS Tychy (hokej na lodzie)|GKS Tychy]]
* {{Trofeum|puchar|złoty}} '''[[Puchar Polski w hokeju na lodzie|Puchar Polski]]''':  [[Puchar Polski w hokeju na lodzie 2008|2008]], [[Puchar Polski w hokeju na lodzie 2009|2009]]  z [[GKS Tychy (hokej na lodzie)|GKS Tychy]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://hokej.net/pl/zawodnik,pokaz,1892,pawelbanachewicz Paweł Banachewicz w bazie Hokej.net]
* [https://www.eliteprospects.com/player/40271/pawel-banachewicz Paweł Banachewicz w bazie Eliteprospects.com]

[[Kategoria:Hokeiści GKS Tychy]]
[[Kategoria:Polscy hokeiści]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Tychach]]
{{SORTUJ:Banachewicz Paweł}}

title: · Paweł Banachewicz

Data i miejsce urodzenia: 28 lipca 1989 · Tychy

Obywatelstwo: Polska

Pozycja: napastnik

Uchwyt: lewy


text:
# 79 Pułk Piechoty (Cesarstwo Niemieckie)
79 Pułk Piechoty im. von Voigts-Rhetza (3 Hanowerski) (niem. Infanterie-Regiment „von Voigts-Rhetz“ (3. Hannoversches) Nr. 79  – pułk piechoty niemieckiej okresu Cesarstwa Niemieckiego.

## Historia
Pułk został sformowany 3 stycznia 1838. Stacjonował w Hildesheim . Wchodził w skład X Korpusu Armijnego . Wiosną 1914 był w strukturze 20 Dywizji Piechoty.
W wyniku mobilizacji, w sierpniu 1914 pułk osiągnął gotowość bojową i w składzie 39 Brygady Piechoty został wysłany na front zachodni.
Na stopie wojennej pułk liczył początkowo 3287 żołnierzy i dysponował 53-osobowym sztabem. Jego trzon stanowiły trzy bataliony piechoty liczące etatowo po 1079 żołnierzy. Te dzieliły się na cztery trzyplutonowe kompanie. Ponadto pułk posiadał organiczną kompanię karabinów maszynowych. W kolejnych latach w armii cesarskiej następowała restrukturyzacje wojsk. Wprowadzono nowy model „dywizji wz. 1915”. Zgodnie z jej etatem, pozostawiono w pułku 97-osobową kompanię karabinów maszynowych z 15 kaemami, ale liczebność batalionu piechoty zmniejszono do 650 żołnierzy. Słabszym liczebnie batalionom dodano jednak kompanię karabinów maszynowych, a w 1917 pluton granatników i pluton moździerzy.

title: 79 Pułk Piechoty (Cesarstwo Niemieckie)

wikitext:
{{inne znaczenia|79 pp [[Cesarstwo Niemieckie|Cesarstwa Niemieckiego]]|[[79 Pułk Piechoty|inne pułki piechoty noszące numer „79”]]}}
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = 79 pułk piechoty
 |nazwa oryginalna     = Infanterie-Regiment Nr. 79
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              = Siegelmarke K.Pr. Infanterie-Regiment von Voigts-Rhetz (3. Hannoversches) No. 79 W0346858.jpg
 |opis grafiki         =
 |państwo              = Cesarstwo Niemieckie
 |sformowanie          = 1838
 |rozformowanie        = 1919
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               = von Voigts-Rhetz
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     =
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    = [[I wojna światowa]]
 |numer                =
 |dyslokacja           =  [[Hildesheim]]
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         = [[piechota]]
 |podległość           = [[X Korpus Armijny (Cesarstwo Niemieckie)|X Korpus Armijny]]
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              = Category:Infanterie-Regiment „von Voigts-Rhetz“ (3. Hannoversches) Nr. 79
 |www                  =
}}
'''79 Pułk Piechoty im. von Voigts-Rhetza (3 Hanowerski)''' ({{w języku|de|Infanterie-Regiment „von Voigts-Rhetz“ (3. Hannoversches) Nr. 79}}  – [[pułk]] [[Piechota|piechoty]] niemieckiej okresu [[Cesarstwo Niemieckie|Cesarstwa Niemieckiego]].

== Historia ==
Pułk został [[Formowanie jednostki|sformowany]] 3 stycznia 1838. Stacjonował w [[Hildesheim]]{{odn|Wykaz niemieckich pułków piechoty}}. Wchodził w skład X Korpusu Armijnego{{odn|Wykaz niemieckich pułków piechoty}}. Wiosną 1914 był w strukturze [[20 Dywizja Piechoty (Cesarstwo Niemieckie)|20 Dywizji Piechoty]]{{odn|Piechota Cesarstwa Niemieckiego|loc=pułki piechoty nr 61 – 80}}.

W wyniku [[Mobilizacja|mobilizacji]], w sierpniu 1914 pułk osiągnął [[Gotowość bojowa|gotowość bojową]] i w składzie 39 Brygady Piechoty{{odn|Thomas|2019a|s=13}} został wysłany na [[Front zachodni (I wojna światowa)|front zachodni]]{{odn|Thomas|2019a|s=11}}.
Na stopie wojennej pułk liczył początkowo 3287 [[żołnierz]]y i dysponował 53-osobowym [[sztab]]em. Jego trzon stanowiły trzy bataliony piechoty liczące [[Etat (wojsko)|etatowo]] po 1079 żołnierzy. Te dzieliły się na cztery trzyplutonowe [[Kompania|kompanie]]. Ponadto pułk posiadał organiczną kompanię [[Karabin maszynowy|karabinów maszynowych]]{{odn|Thomas|2019a|s=9}}. W kolejnych latach w armii cesarskiej następowała restrukturyzacje wojsk. Wprowadzono nowy model „dywizji wz. 1915”. Zgodnie z jej etatem, pozostawiono w pułku 97-osobową kompanię karabinów maszynowych z 15 kaemami, ale liczebność batalionu piechoty zmniejszono do 650 żołnierzy{{odn|Thomas|2019b|s=10}}. Słabszym liczebnie batalionom dodano jednak kompanię karabinów maszynowych, a w 1917 pluton [[granatnik]]ów i pluton [[moździerz]]y{{odn|Thomas|2019c|s=11}}.

[[Plik:Kalefeld Inschrift 1871.jpg|mały|Tablica]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Thomas| imię = Nigel| tytuł = Armia niemiecka w I wojnie światowej 1914–1915 |tom = 1 | rok = 2019 | miejsce = Oświęcim | wydawca = Wydawnictwo Napoleon V | isbn = 9788381780742| odn = a}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Thomas| imię = Nigel| tytuł = Armia niemiecka w I wojnie światowej 1915–1917 |tom = 2 | rok = 2019 | miejsce = Oświęcim | wydawca = Wydawnictwo Napoleon V | isbn = 9788381780759| odn = b}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Thomas| imię = Nigel| tytuł = Armia niemiecka w I wojnie światowej 1917–1918 |tom = 3 | rok = 2019 | miejsce = Oświęcim | wydawca = Wydawnictwo Napoleon V | isbn = 9788381780766| odn = c}}
* {{Cytuj stronę |url = http://www.tnke.home.pl/armianiemiecka/Armia/pulkipiech.htm |tytuł = Niemieckie pułki piechoty 1914 – 1918 | opublikowany = tnke.home.pl |język = pl |data dostępu = 2023-08-18 |odn = {{odn/id|Wykaz niemieckich pułków piechoty|loc=}}}}
* {{Cytuj stronę |url = https://prussianmachine.com/army/rgtsinf.htm |tytuł = Imperial German Infantry Regiments |autor = Jonathan Viser |praca = The Prussian Machine |opublikowany = prussianmachine.com |język = en |data dostępu = 2025-01-30 |odn = {{odn/id|Piechota Cesarstwa Niemieckiego|loc=}} }}

{{Pułki piechoty Cesarstwa Niemieckiego}}

[[Kategoria:Pułki piechoty Cesarstwa Niemieckiego]]
[[Kategoria:Wojsko w Hildesheim]]
[[Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1838]]
[[Kategoria:Niemieckie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1919]]

title: 79 pułk piechotyInfanterie-Regiment Nr. 79

Państwo: Cesarstwo Niemieckie

Patron: von Voigts-Rhetz

Dyslokacja: Hildesheim

Rodzaj wojsk: piechota

Podległość: X Korpus Armijny


text:
# Boliwia na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2019
Boliwia na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2019 – reprezentacja Boliwii podczas mistrzostw świata w Doha liczyła tylko jedną zawodniczkę, specjalizującą się w chodzie sportowym.

## Skład reprezentacji

### Kobiety
| Zawodniczka   | Konkurencja   | Eliminacje | Eliminacje | Półfinał | Półfinał | Finał   | Finał   |
| Zawodniczka   | Konkurencja   | Wynik      | Pozycja    | Wynik    | Pozycja  | Wynik   | Pozycja |
| ------------- | ------------- | ---------- | ---------- | -------- | -------- | ------- | ------- |
| Ángela Castro | chód na 20 km | —          | —          | —        | —        | 1:41:15 | 28.     |

wikitext:
{{Wyniki reprezentacji infobox
 | nazwa                  = Boliwia na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2019
 | państwo                = BOL
 | kod MKOl               =
 | kod organizacja        = BOL
 | organizacja            = [[Międzynarodowe Stowarzyszenie Federacji Lekkoatletycznych|IAAF]]
 | federacja              =
 | impreza z linkiem      = [[Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce 2019]]
 | miejscowość            = [[Doha]], [[Katar]]
 | chorąży                =
 | liczba zawodników      = 1<ref>{{Cytuj stronę | url = https://media.aws.iaaf.org/competitioninfo/287e3750-bd6c-43f0-b8b8-5b072aee1d2c.pdf | tytuł = Entry Lists by COUNTRY and EVENT | opublikowany = iaaf.org | język = en | data dostępu = 2021-02-18}}</ref>
 | liczba konkurencji     = 1
 | liczba dyscyplin       =
 | pozycja w klasyfikacji = -
 | złote                  = 0
 | srebrne                = 0
 | brązowe                = 0
 | suma                   = 0
}}
'''[[Boliwia]] na [[Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce 2019|Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2019]]''' – reprezentacja Boliwii podczas mistrzostw świata w [[Doha]] liczyła tylko jedną zawodniczkę, specjalizującą się w [[chód sportowy|chodzie sportowym]].

== Skład reprezentacji ==
=== Kobiety ===
{|class=wikitable
!rowspan=2|Zawodniczka
!rowspan=2|Konkurencja
!colspan=2|Eliminacje
!colspan=2|Półfinał
!colspan=2|Finał
|-
!Wynik
!Pozycja
!Wynik
!Pozycja
!Wynik
!Pozycja
|- style="text-align:center"
| style="text-align:left" | [[Ángela Castro]]
| style="text-align:left" | [[Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce 2019 – chód na 20 km kobiet|chód na 20 km]]
|colspan=4 {{kom-skrót|n/a}}
|1:41:15
|28.<ref>{{Cytuj stronę|url=https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-20KR-W-f----.RS6.pdf|tytuł=IAAF World Athletics Championships – Doha (Qatar), 27 September-6 October 2019, 20 Kilometres Race Walk Women – Final, Results|opublikowany=worldathletics.org|data=2019-09-29|język=en|archiwum=https://web.archive.org/web/20200623210314/https://media.aws.iaaf.org/competitiondocuments/pdf/6033/AT-20KR-W-f----.RS6.pdf|zarchiwizowano=2020-06-23}}</ref>
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj| url = https://media.aws.iaaf.org/competitioninfo/287e3750-bd6c-43f0-b8b8-5b072aee1d2c.pdf| tytuł = Entry Lists by COUNTRY and EVENT – IAAF World Championships, Doha 2019 |opublikowany = iaaf.org| data dostępu = 2020-09-10| język = en| archiwum=https://web.archive.org/web/20200322001932/https://media.aws.iaaf.org/competitioninfo/287e3750-bd6c-43f0-b8b8-5b072aee1d2c.pdf| zarchiwizowano=2020-03-22}}

{{Państwa uczestniczące w Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2019}}

[[Kategoria:Państwa uczestniczące w Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce 2019]]
[[Kategoria:Lekkoatletyka w Boliwii]]
[[Kategoria:2019 w Boliwii]]

Kod IAAF: BOL

Liczba zawodników: 1 w 1 konkurencji

Medale · Pozycja: -.: Złoto · 0 · Srebro · 0 · Brąz · 0 · Razem · 0


text:
# Heksafluoroglinian sodu
Heksafluoroglinian trisodu (fluoroglinian sodu), Na3[AlF6] – nieorganiczny związek kompleksowy, podstawowy składnik minerału kriolitu.

## Budowa cząsteczki
Atomem centralnym  w tej cząsteczce jest glin, połączony kowalencyjnie z sześcioma atomami fluoru tworząc anion heksafluoroglinowy [AlF6]3−, połączony jonowo z trzema kationami sodowymi.
Heksafluoroglinian trisodu dysocjuje na kationy sodowe oraz jony kompleksowe:
Na3[AlF6] → 3 Na+ + [AlF6]3−

## Otrzymywanie
Heksafluoroglinian sodu można uzyskać w reakcji fluorku sodu z  fluorkiem glinu:
3 NaF + AlF3 → Na3[AlF6]

## Zastosowanie
Syntetyczny fluoroglinian sodu stosowany jest jako topnik obniżający temperaturę w procesie produkcji elektrolitycznej aluminium.

title: Heksafluoroglinian sodu

wikitext:
{{dopracować|źródła=2010-05|czerwiec 2008}}
{{Związek chemiczny infobox
 |nazwa                      = Heksafluoroglinian trisodu
 |1. grafika                 = 816- Ivigtut - cryolite.jpg
 |opis 1. grafiki            = Kriolit
 |2. grafika                 =
 |opis 2. grafiki            =
 |3. grafika                 =
 |opis 3. grafiki            =
 |nazwa systematyczna        = heksafluoroglinian trisodu
 |inne nazwy                 = fluoroglinian sodu, sześciofluoroglinian sodu, [[kriolit]]
 |wzór sumaryczny            = Na3[AlF6]
 |inne wzory                 =
 |masa molowa                = 209,94
 |wygląd                     = białe lub szare kryształy
 |SMILES                     =
 |numer CAS                  = 13775-53-6
 |PubChem                    = 16693908
 |DrugBank                   =
 |gęstość                    = 2,9
 |gęstość źródło             = <ref name="SA">{{Sigma-Aldrich|MSDS=tak|230049|Aldrich|nazwa=Heksafluoroglinian sodu}}</ref>
 |stan skupienia w podanej g = ciało stałe
 |g warunki niestandardowe   =
 |2. gęstość                 = 2,948
 |2. gęstość źródło          = {{r|AKRON}}
 |2. stan skupienia w podanej g = ciało stałe
 |2. g warunki niestandardowe = 19 °C
 |rozpuszczalność w wodzie   = nierozpuszczalny
 |rww źródło                 = {{r|AKRON}}
 |rww warunki niestandardowe =
 |inne rozpuszczalniki       =
 |temperatura topnienia      = 977
 |tt źródło                  = <ref name="AKRON">{{Akron|24000/23668|data dostępu=2012-11-01}}</ref>
 |tt warunki niestandardowe  =
 |temperatura wrzenia        =
 |tw źródło                  =
 |tw warunki niestandardowe  =
 |temperatura krytyczna      =
 |tk źródło                  =
 |ciśnienie krytyczne        =
 |ck źródło                  =
 |logP                       =
 |kwasowość                  =
 |zasadowość                 =
 |lepkość                    =
 |l źródło                   =
 |l warunki niestandardowe   =
 |napięcie powierzchniowe    =
 |np źródło                  =
 |np warunki niestandardowe  =
 |układ krystalograficzny    =
 |moment dipolowy            =
 |moment dipolowy źródło     =
 |karta charakterystyki      = {{Sigma-Aldrich|link=tak|230049|Aldrich}}
 |zagrożenia GHS źródło      = {{CLI|8528|CLP=tak|data dostępu=2015-03-28}}
 |piktogram GHS              = {{Piktogram GHS|08|07|09}}
 |hasło GHS                  = Dgr
 |zwroty H                   = {{Zwroty H|372|332|411}}
 |zwroty EUH                 = {{Zwroty EUH|brak}}
 |zwroty P                   = {{Zwroty P|273|314}}
 |zagrożenia UE źródło       = {{CLI|8528|CLP=tak|data dostępu=2015-03-28}}
 |piktogram UE               = {{Piktogram ostrzegawczy|T|N}}
 |zwroty R                   = {{Zwroty R|20|48/23/25|51/53}}
 |zwroty S                   = {{Zwroty S|1/2|22|37|45|61}}
 |NFPA 704                   = {{NFPA 704|1|0|0}}
 |NFPA 704 źródło            = {{r|AKRON}}
 |temperatura zapłonu        =
 |tz źródło                  =
 |tz warunki niestandardowe  =
 |temperatura samozapłonu    =
 |ts źródło                  =
 |ts warunki niestandardowe  =
 |numer RTECS                = BD0075000
 |dawka śmiertelna           = LD50 >5 g/kg (szczur, doustnie)
 |pochodne                   =
 |podobne związki            = [[tetrahydroglinian litu]], [[Tetrahydroksoglinian sodu|tetrahydroksyglinian sodu]], [[Tetrahydroksoglinian potasu|tetrahydroksyglinian potasu]]
 |commons                    =
}}
'''Heksafluoroglinian trisodu''' (fluoroglinian sodu), Na3[AlF6] – nieorganiczny [[Związki kompleksowe|związek kompleksowy]], podstawowy składnik minerału [[kriolit]]u.

== Budowa cząsteczki ==
[[Atom centralny|Atomem centralnym]]  w tej [[Cząsteczka|cząsteczce]] jest [[glin]], połączony [[wiązanie kowalencyjne|kowalencyjnie]] z sześcioma atomami [[fluor]]u tworząc [[anion]] heksafluoroglinowy [AlF6]3−, połączony [[wiązanie jonowe|jonowo]] z trzema [[kation]]ami [[sód|sodowymi]].

Heksafluoroglinian trisodu [[dysocjacja elektrolityczna|dysocjuje]] na kationy sodowe oraz [[kompleksy jonowe|jony kompleksowe]]:

Na3[AlF6] → 3 Na+ + [AlF6]3−

== Otrzymywanie ==
Heksafluoroglinian sodu można uzyskać w reakcji [[fluorek sodu|fluorku sodu]] z  [[fluorek glinu|fluorkiem glinu]]:

3 NaF + AlF3 → Na3[AlF6]

== Zastosowanie ==
Syntetyczny fluoroglinian sodu stosowany jest jako topnik obniżający temperaturę w procesie produkcji elektrolitycznej [[aluminium]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Związki glinu]]
[[Kategoria:Związki fluoru]]
[[Kategoria:Nieorganiczne sole sodu]]
[[Kategoria:Związki kompleksowe]]

title: Heksafluoroglinian trisodu

Wygląd: białe lub szare kryształy

Dawka śmiertelna: LD50 >5 g/kg (szczur, doustnie)

Podobne związki: tetrahydroglinian litu, tetrahydroksyglinian sodu, tetrahydroksyglinian potasu

title: Niebezpieczeństwa

Zagrożenie dla zdrowia: Wykrzyknik · Środowisko

title: Zwroty P

Toksyczny: Groźny dla środowiska

Toksyczny · (T): Groźny dla · środowiska · (N)

title: Zwroty S


text:
# Eton (Wielka Brytania)
Eton – miasteczko w Anglii, w hrabstwie  Berkshire, nad rzeką Tamizą, w regionie Londynu; ok. 4000 mieszkańców. Słynne głównie jako siedziba Eton College, jednej z najstarszych elitarnych angielskich internatowych męskich szkół średnich.

title: Eton (Wielka Brytania)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Eton
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Eton
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[South East England|South East]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Berkshire]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Windsor and Maidenhead]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 01753
 |kod pocztowy                 = SL4
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Berkshire
 |współrzędne                  = 51°29′N 0°36′W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Eton''' – miasteczko w [[Anglia|Anglii]], w hrabstwie  [[Berkshire]], nad rzeką [[Tamiza|Tamizą]], w regionie [[Londyn]]u; ok. 4000 mieszkańców. Słynne głównie jako siedziba [[Eton College]], jednej z najstarszych elitarnych angielskich internatowych męskich szkół średnich.

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w hrabstwie Berkshire]]

title: Eton

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: South East

Hrabstwo ceremonialne: Berkshire

Unitary authority: Windsor and Maidenhead