text:
# Piotr Zarzycki
Piotr Paweł Zarzycki – polski chemik, dr hab. nauk chemicznych, profesor Instytutu Chemii Fizycznej PAN.

## Życiorys
W 2005 r. obronił rozprawę doktorską pt. Badania teoretyczne równowagi i kinetyki adsorpcji jonów prostych na granicy faz tlenek metalu/roztwór elektorlitu, przygotowaną pod kierunkiem dr. hab. Roberta Charmasa, a w 2013 r. habilitował się na podstawie pracy zatytułowanej Badania teoretyczne i symulacje komputerowe własności elektrostatycznych granicy faz minerał/roztwór elektrolitu. Został profesorem Instytutu Chemii Fizycznej PAN, gdzie kierował Zespołem badawczym nr 22. Pracował też w Instytucie Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN.

title: Piotr Zarzycki

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Piotr Zarzycki
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = POL
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            =
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = doktor habilitowany
 |jakich nauk               = chemicznych
 |specjalność               = chemia fizyczna<ref name="nauka polska.pl">{{ludzie nauki|129362|osoba=dr hab. Piotr Paweł Zarzycki|data dostępu=2023-10-31}}</ref>
 |almamater                 =
 |doktorat data             = 27 czerwca 2005<ref name="nauka polska.pl" />
 |doktorat uczelnia         = [[Wydział Chemii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej|Wydział Chemii UMCS]]
 |doktorat dyscyplina       = chemia fizyczna
 |habilitacja data          = 14 października 2013<ref name="nauka polska.pl" />
 |habilitacja uczelnia      = [[Instytut Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk|IChF PAN]]
 |habilitacja dyscyplina    = chemia fizyczna
 |profesura data            =
 |aktywność zawodowa        =
 |jednostka1 typ            =
 |jednostka1 nazwa          =
 |okres zatr1               =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Piotr Paweł Zarzycki''' – polski [[chemia|chemik]], dr [[habilitacja|hab]]. [[nauki chemiczne|nauk chemicznych]], [[Profesor uczelni|profesor]] [[Instytut Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk|Instytutu Chemii Fizycznej PAN]].

== Życiorys ==
W 2005 r. obronił rozprawę doktorską pt. ''Badania teoretyczne równowagi i kinetyki adsorpcji jonów prostych na granicy faz tlenek metalu/roztwór elektorlitu'', przygotowaną pod kierunkiem dr. hab. [[Robert Charmas|Roberta Charmasa]], a w 2013 r. habilitował się na podstawie pracy zatytułowanej ''Badania teoretyczne i symulacje komputerowe własności elektrostatycznych granicy faz minerał/roztwór elektrolitu''<ref name="nauka polska.pl" />. Został profesorem [[Instytut Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk|Instytutu Chemii Fizycznej PAN]], gdzie kierował Zespołem badawczym nr 22<ref name="Zespół">{{Cytuj | tytuł = Zespół badawczy nr 22. Przeniesienie ładunku w układach biologicznych i na granicach faz | opublikowany = IChF PAN | archiwum = https://web.archive.org/web/20220930123327/https://ichf.edu.pl/zespoly/przeniesienie-ladunku-w-ukladach-biologicznych-i-na-granicach-faz}}</ref>. Pracował też w [[Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni Polskiej Akademii Nauk|Instytucie Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN]]<ref name="nauka polska.pl" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Zarzycki, Piotr}}
[[Kategoria:Polscy chemicy]]
[[Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN]]
[[Kategoria:Urodzeni w XX wieku]]

title: Piotr Zarzycki

Państwo działania: Polska

Doktorat: 27 czerwca 2005 – chemia fizyczna · Wydział Chemii UMCS

Habilitacja: 14 października 2013 – chemia fizyczna · IChF PAN


text:
# Bang! (album Frankie Goes to Hollywood)
Bang! – kompilacja zespołu Frankie Goes to Hollywood z 1985.

## Lista utworów
1. „War” (Hidden) – 8:37
2. „Relax” (U.S. Mix) – 7:20
3. „Black Night White Light” – 4:08
4. „Welcome to the Pleasuredome” – 8:08
5. „Two Tribes” (Hibakusha Mix) – 6:38
6. „The Power of Love” – 5:30

wikiname: plwiki

title: Bang! (album Frankie Goes to Hollywood)

in_language: pl

wikitext:
{{nie mylić z|''[[Bang!... The Greatest Hits of Frankie Goes to Hollywood]]''}}
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu           = składanka
 |tytuł                   = Bang!
 |okładka                 =
 |wykonawca               = [[Frankie Goes to Hollywood]]
 |wydany                  = 1985
 |nagrywany               = 1983–1984
 |gatunek                 = [[pop-rock]], [[nowa fala (muzyka)|new wave]]
 |długość                 = 40:21
 |wytwórnia               = [[ZTT Records]]<br />[[Island Records]]
 |producent               = [[Trevor Horn]]
 |oceny                   =
 |rok wydania             = 1985
 |poprzedni album         = [[Welcome to the Pleasuredome]]
 |rok poprzedniego albumu = 1984
 |następny album          = [[Liverpool (album)|Liverpool]]
 |rok następnego albumu   = 1996
}}
'''Bang!''' – kompilacja zespołu [[Frankie Goes to Hollywood]] z 1985.

== Lista utworów ==
# „War” (Hidden) – 8:37
# „[[Relax (singel)|Relax]]” (U.S. Mix) – 7:20
# „Black Night White Light” – 4:08
# „[[Welcome to the Pleasuredome (singel)|Welcome to the Pleasuredome]]” – 8:08
# „[[Two Tribes]]” (Hibakusha Mix) – 6:38
# „[[The Power of Love (singel Frankie Goes to Hollywood)|The Power of Love]]” – 5:30

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.discogs.com/Frankie-Goes-To-Hollywood-Bang/master/69897 ''Bang!''] w bazie [[Discogs]]

{{Frankie Goes to Hollywood}}

[[Kategoria:Albumy Frankie Goes to Hollywood]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 1985]]
[[Kategoria:Albumy kompilacyjne]]
[[Kategoria:Albumy Island Records]]
[[Kategoria:Albumy wyprodukowane przez Trevora Horna]]

title: Bang!

Gatunek: pop-rock, new wave

Wydawnictwo: ZTT Records · Island Records

Producent: Trevor Horn

Welcome to the Pleasuredome · (1984): Bang! · (1985) · Liverpool · (1996)


text:
# Michele Beretta
Michele Beretta (ur. 22 października 1994 roku) – włoski kierowca wyścigowy.

## Życiorys

### Formuła Abarth
Beretta rozpoczął karierę w wyścigach samochodowych w 2012 roku od startów w Formule Abarth. W pierwszym sezonie startów ani w serii europejskiej, ani w serii włoskiej nie stawał na podium. Punkty zdobywał jedynie we włoskiej edycji. Uzbierane 31 punktów dało mu tam jedenaste miejsce w klasyfikacji generalnej. Rok później, po połączeniu obu edycji, Włoch do końca liczył się w walce o tytuł. Dziewięciokrotnie stawał na podium, a raz na jego najwyższym stopniu. Dorobek 168 punktów dał mu drugie miejsce w końcowej klasyfikacji kierowców.

### Formuła 3
Na sezon 2014 Beretta podpisał kontrakt z włoską ekipą EuroInternational na starty w Europejskiej Formule 3. Wystartował łącznie w 33 wyścigach, w ciągu których nie zdobywał punktów. W końcowej klasyfikacji kierowców uplasował się na 28 pozycji.
W roku 2015 przeniósł się do niemieckiej ekipy Mücke Motorsport. Jedyne punkty zdobył w ostatnim wyścigu sezonu, na Hockenheimringu, gdzie dojechał na dziewiątej pozycji. Dwa punkty sklasyfikowały go na 22. miejscu.

### Seria GP3
W 2016 Beretta zastąpił w ostatnich trzech rundach sezonu GP3 Francuza Amaury Bonduela w zespole Trident Racing. Najwyższa pozycję uzyskał w niedzielnych zmaganiach na rosyjskim torze w Soczi, gdzie dojechał na trzynastej lokacie.

## Wyniki

### GP3
| Legenda oznaczeń w tabelach wyników Wyświetl szablon na nowej stronie | Legenda oznaczeń w tabelach wyników Wyświetl szablon na nowej stronie                                                                     |
| Oznaczenie                                                            | Wyjaśnienie                                                                                |
| --------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Złoty                                                                 | Zwycięzca lub mistrzostwo                                                                                |
| Srebrny                                                               | 2. miejsce lub wicemistrzostwo                                                                                |
| Brązowy                                                               | 3. miejsce lub II wicemistrzostwo                                                                                |
| Zielony                                                               | Ukończył, punktował (w klasyfikacji generalnej, gdy zdobył co najmniej jeden punkt na przestrzeni sezonu, poza trzema powyższymi opcjami) |
| Niebieski                                                             | Ukończył, nie punktował (w klasyfikacji generalnej, gdy nie zdobył co najmniej jednego punktu na przestrzeni sezonu)                      |
| Czerwony                                                              | Nie zakwalifikował się (NZ)                                                                                |
| Czerwony                                                              | Nie prekwalifikował się (NPK)                                                                                |
| Różowy                                                                | Nie ukończył (NU)                                                                                |
| Różowy                                                                | Niesklasyfikowany (NS) (w klasyfikacji generalnej, gdy nie został sklasyfikowany w żadnym wyścigu sezonu)                                 |
| Czarny                                                                | Zdyskwalifikowany (DK)                                                                                |
| Czarny                                                                | Wykluczony (WYK/EX)                                                                                |
| Biały                                                                 | Nie wystartował (NW)                                                                                |
| Biały                                                                 | Kontuzjowany (K/INJ)                                                                                |
| Biały                                                                 | Wyścig odwołany (OD/C)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Został wycofany (WYC/WD)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Nie przybył (NP/DNA)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Nie brał udziału w treningach (NT/DNP)                                                                                |
| Bez koloru                                                            | Nie został zgłoszony (–)                                                                                |
| Pogrubienie                                                           | Start z pole position                                                                                |
| Kursywa                                                               | Najszybsze okrążenie wyścigu                                                                                |
| †                                                                     | Nie ukończył, ale jego rezultat został zaliczony ze względu na przejechanie więcej niż 90% dystansu wyścigu.                              |
| *                                                                     | Sezon w trakcie                                                                                |
| 1/2/3                                                                 | Punktowana pozycja w sprincie kwalifikacyjnym                                                                                |
| Lista systemów punktacji Formuły 1                                    |                                                                                |

| Rok  | Zespół  | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Wyniki w poszczególnych eliminacjach | Punkty | Pozycja |
| ---- | ------- | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------------------ | ------ | ------- |
| 2015 | Trident | ESP                                  | ESP                                  | AUT                                  | AUT                                  | GBR                                  | GBR                                  | HUN                                  | HUN                                  | BEL                                  | BEL                                  | ITA                                  | ITA                                  | RUS                                  | RUS                                  | BHR                                  | BHR                                  | ARE                                  | ARE                                  | 0      | 27      |
| 2015 | Trident | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | -                                    | 18                                   | 13                                   | 20                                   | 15                                   | 20                                   | 18                                   | 0      | 27      |

### Podsumowanie
| Sezon | Seria                                    | Zespół                      | Wyścigi | Zwycięstwa | PP | NO | Podium | Punkty | Pozycja |
| ----- | ---------------------------------------- | --------------------------- | ------- | ---------- | -- | -- | ------ | ------ | ------- |
| 2012  | Europejska Formuła Abarth                | Cram Competition            | 16      | 0          | 0  | 0  | 0      | 0      | NS      |
| 2012  | Włoska Formuła Abarth                    | Cram Competition            |         |            |    |    |        | 31     | 11      |
| 2013  | Włoska Formuła Abarth                    | Euronova by Fortec          | 18      | 1          | 1  | 1  | 9      | 168    | 2       |
| 2014  | Europejska Formuła 3                     | EuroInternational           | 33      | 0          | 0  | 0  | 0      | 0      | 28      |
| 2014  | Euroformula Open Championship            | RP Motorsport               | 1       | 0          | 0  | 0  | 0      | 0      | NS      |
| 2015  | Europejska Formuła 3                     | KFZTeile24 Mücke Motorsport | 32      | 0          | 0  | 0  | 0      | 4      | 22      |
| 2015  | 6 Hours of Rome - Overall                | Oregon Team                 | 1       | 0          | 0  | 1  | 0      | 0      | 4       |
| 2016  | Blancpain GT Series Sprint Cup - Overall | GRT Grasser Racing Team     | 10      | 0          | 0  | 0  | 0      | 7      | 22      |
| 2016  | British GT Championship – GT3            | GRT Grasser Racing Team     | 1       | 0          | 0  | 0  | 0      | 0      | 21      |
| 2016  | Blancpain Endurance Series – GT3 Overall | GRT Grasser Racing Team     | 5       | 0          | 1  | 0  | 0      | 15     | 27      |
| 2016  | Blancpain GT Series – Sprint Cup Silver  | GRT Grasser Racing Team     |         |            |    |    |        | 125    | 1       |
| 2016  | ADAC GT Masters                          | GRT Grasser Racing Team     | 2       | 0          | 0  | 0  | 0      | 0      | NS      |

title: Michele Beretta

wikitext:
{{Kierowca infobox
 |imię i nazwisko       = Michele Beretta
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |pełne imię i nazwisko = Michele Beretta
 |kraj                  = ITA
 |pochodzenie           =
 |data urodzenia        = [[22 października]] [[1994]]
 |miejsce urodzenia     =
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |sezon rok             =
 |sezon artykuł         =
 |sezon seria           =
 |sezon zespół          =
 |sezon samochód        =
 |sezon motocykl        =
 |sezon numer           =
 |sezon pilot           =
 |sezon partnerzy       =
 |sukcesy               = 2013: [[Formuła Abarth|Włoska Formuła Abarth]] (wicemistrz)
2016: [[Blancpain GT Series]] (mistrz w Sprint Cup Silver)
 |commons               =
 |wikiquote             =
 |www                   =
}}
'''Michele Beretta''' (ur. [[22 października]] [[1994]] roku) – [[Włochy|włoski]] [[Kierowca|kierowca wyścigowy]].

== Życiorys ==
=== Formuła Abarth ===
Beretta rozpoczął karierę w wyścigach samochodowych w 2012 roku od startów w [[Formuła Abarth|Formule Abarth]]. W pierwszym sezonie startów ani w serii europejskiej, ani w serii włoskiej nie stawał na podium. Punkty zdobywał jedynie we włoskiej edycji. Uzbierane 31 punktów dało mu tam jedenaste miejsce w klasyfikacji generalnej. Rok później, po połączeniu obu edycji, Włoch do końca liczył się w walce o tytuł. Dziewięciokrotnie stawał na podium, a raz na jego najwyższym stopniu. Dorobek 168 punktów dał mu drugie miejsce w końcowej klasyfikacji kierowców.

=== Formuła 3 ===
Na sezon [[Europejska Formuła 3 Sezon 2014|2014]] Beretta podpisał kontrakt z włoską ekipą [[EuroInternational]] na starty w [[Europejska Formuła 3|Europejskiej Formule 3]]. Wystartował łącznie w 33 wyścigach, w ciągu których nie zdobywał punktów. W końcowej klasyfikacji kierowców uplasował się na 28 pozycji.

W roku [[Europejska Formuła 3 Sezon 2015|2015]] przeniósł się do niemieckiej ekipy [[Mücke Motorsport]]. Jedyne punkty zdobył w ostatnim wyścigu sezonu, na [[Hockenheim]]ringu, gdzie dojechał na dziewiątej pozycji. Dwa punkty sklasyfikowały go na 22. miejscu.

=== Seria GP3 ===
W [[Seria GP3 - sezon 2016|2016]] Beretta zastąpił w ostatnich trzech rundach sezonu [[GP3]] Francuza [[Amaury Bonduel]]a w zespole [[Trident Racing]]. Najwyższa pozycję uzyskał w niedzielnych zmaganiach na rosyjskim torze [[Sochi Autodrom|w Soczi]], gdzie dojechał na trzynastej lokacie.

== Wyniki ==
=== GP3 ===
{{Sporty motorowe/Oznaczenia}}
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%"
! Rok
! Zespół
! colspan="18"| Wyniki w poszczególnych eliminacjach
! Punkty
! Pozycja
|-
!rowspan="2"| [[Seria GP3 - sezon 2015|2015]]
!rowspan="2"| [[Trident Racing|Trident]]
! {{flaga|ESP}}
[[Seria GP3 - Catalunya 2015|ESP]]
! {{flaga|ESP}}
[[Seria GP3 - Catalunya 2015|ESP]]
! {{flaga|AUT}}
[[Seria GP3 - Red Bull Ring 2015|AUT]]
! {{flaga|AUT}}
[[Seria GP3 - Red Bull Ring 2015|AUT]]
! {{flaga|GBR}}
[[Seria GP3 - Silverstone 2015|GBR]]
! {{flaga|GBR}}
[[Seria GP3 - Silverstone 2015|GBR]]
! {{flaga|HUN}}
[[Seria GP3 - Hungaroring 2015|HUN]]
! {{flaga|HUN}}
[[Seria GP3 - Hungaroring 2015|HUN]]
! {{flaga|BEL}}
[[Seria GP3 - Spa-Francorchamps 2015|BEL]]
! {{flaga|BEL}}
[[Seria GP3 - Spa-Francorchamps 2015|BEL]]
! {{flaga|ITA}}
[[Seria GP3 - Monza 2015|ITA]]
! {{flaga|ITA}}
[[Seria GP3 - Monza 2015|ITA]]
! {{flaga|RUS}}
[[Seria GP3 - Sochi 2015|RUS]]
! {{flaga|RUS}}
[[Seria GP3 - Sochi 2015|RUS]]
! {{flaga|BHR}}
[[Seria GP3 - Bahrain 2015|BHR]]
! {{flaga|BHR}}
[[Seria GP3 - Bahrain 2015|BHR]]
! {{flaga|ARE}}
[[Seria GP3 - Yas Marina 2015|ARE]]
! {{flaga|ARE}}
[[Seria GP3 - Yas Marina 2015|ARE]]
|bgcolor="#cfcfff" rowspan="2"| 0
|bgcolor="#cfcfff" rowspan="2"| 27
|-
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|bgcolor="#cfcfff"| 18
|bgcolor="#cfcfff"| 13
|bgcolor="#cfcfff"| 20
|bgcolor="#cfcfff"| 15
|bgcolor="#cfcfff"| 20
|bgcolor="#cfcfff"| 18
|}

=== Podsumowanie ===
{| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align:center"
! Sezon
! Seria
! Zespół
! Wyścigi
! Zwycięstwa
! [[pole position|PP]]
! NO
! Podium
! Punkty
! Pozycja
|-
!rowspan=2| 2012
|align=left| [[Formuła Abarth|Europejska Formuła Abarth]]
|align=left rowspan=2| [[Cram Competition]]
| 16
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| NS
|-
|align=left| [[Formuła Abarth|Włoska Formuła Abarth]]
|
|
|
|
|
| 31
| 11
|-
! 2013
|align=left| [[Formuła Abarth|Włoska Formuła Abarth]]
|align=left| [[Euronova Racing|Euronova]] by [[Fortec Motorsport|Fortec]]
| 18
| 1
| 1
| 1
| 9
| 168
|bgcolor="#dfdfdf"| '''2'''
|-
!rowspan=2| 2014
|align=left| [[Europejska Formuła 3 Sezon 2014|Europejska Formuła 3]]
|align=left| [[EuroInternational]]
| 33
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 28
|-
|align=left| [[Euroformula Open Championship]]
|align=left| [[RP Motorsport]]
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| NS
|-
!rowspan=2| 2015
|align=left| [[Europejska Formuła 3 Sezon 2015|Europejska Formuła 3]]
|align=left| KFZTeile24 [[Mücke Motorsport]]
| 32
| 0
| 0
| 0
| 0
| 4
| 22
|-
|align=left| 6 Hours of Rome - Overall
|align=left| Oregon Team
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| 4
|-
!rowspan=5| 2016
|align=left| [[Blancpain GT Series]] Sprint Cup - Overall
|align=left rowspan=5| GRT Grasser Racing Team
| 10
| 0
| 0
| 0
| 0
| 7
| 22
|-
|align=left| [[British GT Championship]] – GT3
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 21
|-
|align=left| [[Blancpain Endurance Series]] – GT3 Overall
| 5
| 0
| 1
| 0
| 0
| 15
| 27
|-
|align=left| [[Blancpain GT Series]] – Sprint Cup Silver
|
|
|
|
|
| 125
|bgcolor="#ffffbf"| '''1'''
|-
|align=left| [[ADAC GT Masters]]
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| NS
|}

== Bibliografia ==
* [http://www.driverdb.com/drivers/michele-beretta/career/ Michele Beretta]

{{SORTUJ:Beretta, Michele}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1994]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy Europejskiej Formuły 3]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy Formuły Abarth]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy European F3 Open]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy GP3]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy British GT Championship]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy Blancpain Endurance Series]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy ADAC GT Masters]]

title: Michele Beretta

Państwo: Włochy

Data urodzenia: 22 października 1994


text:
# Wojna światowa
Wojna światowa – konflikt zbrojny, w którym uczestniczy większość lub wszystkie spośród najważniejszych państw świata, a jego bitwy i kampanie toczone są na rozległym obszarze wielu kontynentów, na morzach i oceanach oraz w przestrzeni powietrznej. Wojna taka dotyka społeczeństw najsilniejszych i krajów najgęściej zamieszkałych, oraz angażuje większość zasobów ludzkich i materialnych państw w niej uczestniczących. Termin ten jest zazwyczaj stosowany w odniesieniu do dwóch wielkich konfliktów XX wieku: I wojny światowej (1914–1918) i II wojny światowej (1939–1945), jakkolwiek niektóre wcześniejsze wojny można również określić tym mianem. Funkcjonuje też pojęcie III wojny światowej, które odnosi się do hipotetycznego globalnego konfliktu w przyszłości.

## Pochodzenie nazwy
Termin wojna światowa powstał przypuszczalnie w początkach XX wieku w Niemczech, gdzie słowa Weltkrieg użył w roku 1904 pisarz August Wilhelm Otto Niemann w tytule swej antybrytyjskiej książki Der Weltkrieg: Deutsche Träume („Wojna światowa: niemieckie marzenia”).
Uważano wówczas, że system przeciwstawnych sobie sojuszów – z jednej strony Cesarstwo Niemieckie, Austro-Węgry i Królestwo Włoch, a z drugiej III Republika Francuska, Cesarstwo Rosyjskie i Imperium brytyjskie – będą dążyły do wywołania w niedalekiej przyszłości konfliktu. W związku z tym, że większość mocarstw posiadała wiele posiadłości zamorskich, było niemal pewne, iż będzie to konflikt globalny, a zasoby kolonii staną się kluczowym czynnikiem strategicznym. Było też jasne, że strony walczące będą atakować nawzajem swe kolonie, co znacznie powiększy teatr działań wojennych.
W innych językach również przyjął się ten termin; na przykład po francusku wojny światowe to Guerres Mondiales; po niemiecku der Erste und Zweite Weltkrieg (I wojna światowa nosiła w Niemczech nazwę der Weltkrieg, jakkolwiek przed jej wybuchem określenie to odnosiło się do bliżej nieokreślonego globalnego konfliktu); po rosyjsku мировые войны (mirowyje wojny); po hiszpańsku Guerra Mundial, po angielsku World wars, itd.
Termin I wojna światowa został po raz pierwszy użyty na Zachodzie w książce The First World War: A Photographic History, wydanej w roku 1933 przez brytyjskiego scenarzystę i weterana wojny Laurence’a Stallingsa. Ponownie termin ten pojawił się na łamach magazynu Time 12 czerwca 1939 roku. W tym samym wydaniu Time użył terminu World War II w odniesieniu do konfliktu, którego już się spodziewano. Prasa brytyjska po raz pierwszy użyła tego terminu w odniesieniu do trwającego już konfliktu 11 września 1939 roku.
W dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce w odniesieniu do I wojny światowej używano najczęściej terminu Wielka Wojna. Określenie „wojna światowa” pojawiło się dopiero w latach trzydziestych, a „II wojna światowa” w tytule wydanej w 1939 roku książki Władysława Studnickiego Wobec nadchodzącej drugiej wojny światowej.

## Wcześniejsze konflikty o zasięgu światowym
Do końca XIX wieku termin wojna światowa nie był używany i nie miał praktycznego znaczenia. Mocarstwa azjatyckie, jak Indie, Chiny czy Japonia nie działały poza swym własnym terytorium. Indie już w XVI wieku stały się celem kolonizacji ze względu na ich strategiczne znaczenie jako punktu zaczepienia na morskim odpowiedniku Szlaku Jedwabnego do Indii Wschodnich i Chin, jakkolwiek i Chiny i Japonia do XIX wieku były krajami zamkniętymi i izolacjonistycznymi. Europejskie konflikty były ograniczone terytorialnie, chociaż rozmiar owych terytoriów mógł być znaczny.
Tam gdzie w wojnie brali udział tubylczy mieszkańcy innych kontynentów, traktowano ich raczej jako siły posiłkowe niż sprzymierzeńców o równorzędnym znaczeniu. Na przykład w wojnach toczonych przez Wielką Brytanię z Francją Indianie północnoamerykańscy wspomagali obie wojujące strony na własnym terytorium i nie byli wysyłani na kontynent europejski, by walczyć jako sojusznicy u boku armii któregoś z tych państw. Dla odmiany podczas obu wojen światowych XX wieku miliony żołnierzy z Afryki, Azji, Ameryki Północnej, Australii i Oceanii służyły u boku wojsk mocarstw kolonialnych w Europie i na innych teatrach działań.
Mimo to niektóre wojny stoczone przed XX wiekiem można uznać za konflikty o skali światowej, biorąc pod uwagę ich międzykontynentalny i międzykulturowy wymiar. Przykładowo:
- podboje arabskie (622–750) – podboje dokonane przez Arabów od momentu założenia kalifatu w roku 632 aż do jego rozpadu w drugiej połowie VIII. Arabowie podbili perskie imperium Sasanidów, większość posiadłości Bizancjum (w tym Afrykę Północną, Syrię, Trypolitanię, Sycylię, Sardynię, Korsykę, Cypr, Rodos), Armenię, wizygocką Hiszpanię, południe państwa frankijskiego (tymczasowo) oraz część Afryki Wschodniej. Tym samym podbili tereny na trzech kontynentach, Europie, Afryce i Azji.
- podboje Mongołów (XIII wiek) – podboje dokonane przez imperium mongolskie. Ich łupem padły państwo Xixia i Cesarstwo Jin, Imperium Chorezmijskie, kalifat Abbasydów, Cesarstwo Song, Bułgaria Kamska, księstwa Rusi, Węgry, Korea, a szturmowali oni Polskę i Japonię. Choć ich inwazja objęła tylko dwa kontynenty, Europę i Azję, to Mongołom udało się stworzyć drugie, po brytyjskim, największe imperium w dziejach. Ogrom ofiar ich zbrodni oraz multum zaangażowanych państw i sił pozwalają porównać podboje mongolskie do wojny światowej.
- wojna Francji z Ligą Augsburską (1689–1697) – wojna stoczona pomiędzy Francją a państwami Wielkiej Koalicji (Świętym Cesarstwem Rzymskim, Holandią, Hiszpanią, Szwecją, Sabaudią i Anglią). Walki toczono w Europie kontynentalnej, w Irlandii (zob. wojna irlandzka), Ameryce Północnej (zob. wojna króla Wilhelma), w Indiach Zachodnich, na morzach i oceanach.
- wojna o sukcesję hiszpańską (1701–1713) – wojna stoczona pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Portugalią, Austrią, Sabaudią, Aragonią i Prusami a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią. Walki toczono w Europie, w Ameryce Północnej (zob. wojna królowej Anny), w Indiach Zachodnich, na morzach i oceanach.
- wojna siedmioletnia (1756–1763) –  wojna stoczona pomiędzy Wielką Brytanią, Portugalią, Prusami, Ligą Irokezów, Schaumburgiem-Lippe, Brunszwikiem-Wolfenbüttel i Hanowerem a Francją, Austrią, Hiszpanią, Rosją, Szwecją, Imperium Wielkich Mogołów, Neapolem, Sardynią, Konfederacją Abenaków i Saksonią. Walki toczono na terytorium Europy, Ameryki Północnej (zob. wojna o kolonie amerykańskie), Afryki, Indii i Filipin, a także na morzach i oceanach.
- wojny rewolucyjnej Francji i wojny napoleońskie (1792–1815) – seria wojen i kampanii stoczonych pomiędzy Francją i jej sojusznikami, np. Danią-Norwegią oraz państwami zależnymi (najważniejsze – Związek Reński, Neapol, Polska, Holandia, Włochy) a uczestnikami siedmiu koalicji antyfrancuskich (m.in. Austrią, Rosją, Wielką Brytanią i Prusami, a także Szwecją, Hiszpanią, Portugalią, Imperium Osmańskim, Państwem Kościelnym). Walki toczono w Europie, na Bliskim Wschodzie, na morzach i oceanach i w koloniach.

## Wojny światowe XX wieku

### Charakterystyka
Działania obu wojen światowych toczyły się na niemal wszystkich zamieszkałych kontynentach. Wiele państw, które walczyły w czasie pierwszej wojny światowej, wzięło udział także w drugiej, choć nie zawsze po tej samej stronie. Niektórzy historycy (zwłaszcza na Zachodzie) uważają, że wojny światowe to de facto jedna „europejska wojna domowa” trwająca od roku 1914 do 1945. Ta koncepcja pomija jednakże wojnę na Dalekim Wschodzie, do której doszło w wyniku realizacji przez Japonię programu ekspansji terytorialnej, a która z konfliktami europejskimi nie miała wiele wspólnego.
Wojny o zasięgu światowym umożliwiały, poza czynnikami politycznymi i militarnymi, gwałtowny rozwój łączności (telegraf, radio) i komunikacji (transport morski, kolejowy i drogowy, lotnictwo). Umożliwiało to sprawne koordynowanie akcji militarnych na wielkich obszarach, a także pozwalało na szybkie i dalekie przerzucanie wojsk.

### Skutki
Dwie wojny światowe w sposób znaczący zmieniły bieg historii. Dawne europejskie imperia upadły lub zostały znacząco osłabione. Dla uniknięcia podobnych konfliktów w przyszłości zbudowano system bezpieczeństwa międzynarodowego, polepszyła się też współpraca gospodarcza i dyplomatyczna. By osiągnąć te cele powołano do życia organizacje takie jak NATO, ONZ czy UE. Wojny w znaczącym stopniu wpłynęły na życie codzienne człowieka. Wynalazki i technologie czasu wojen przyczyniły się do rozwoju i postępu w czasach pokoju (przykładowo: samolot odrzutowy, penicylina, energia jądrowa, komputer).
Skutkiem obu wojen światowych XX wieku były straty ludzkie i zniszczenia materialne na niespotykaną wcześniej skalę. Oblicza się, że w czasie ich trwania śmierć poniosło od 60 do 100 milionów ludzi. Co więcej, w odróżnieniu od wszelkich poprzednich wojen, cywile ponieśli straty równe, a często nawet wyższe niż wojskowi, a w wielu wypadkach różnica między walczącymi i niewalczącymi ulegała zatarciu.
|                | I wojna światowa | II wojna światowa |
| -------------- | ---------------- | ----------------- |
| zabitych       | 10–15 mln        | 60–70 mln         |
| rannych        | 20 mln           | 30 mln            |
| żołnierzy      | 65 mln           | 90 mln            |
| obszar działań | 3 mln km²        | 17 mln km²        |

## Następne wojny światowe
NATO
     Inni sojusznicy USA
     Układ Warszawski
     Państwa sojusznicze sprzymierzone z ZSRR
     Państwa skolonizowane
     Państwa niezaangażowane
Od czasu zrzucenia bomb atomowych na Hiroszmę i Nagasaki pod koniec II wojny światowej na świecie zaczęła narastać obawa przed możliwością wybuchu III wojny światowej pomiędzy supermocarstwami dysponującymi bronią jądrową. Wojna taka mogłaby doprowadzić do zniszczenia życia na ziemi lub do upadku ludzkiej cywilizacji. W 1947 roku Albert Einstein powiedział: „Nie wiem jaką bronią będzie się walczyć w czasie III wojny światowej, ale IV wojna światowa będzie wojną na kamienie i maczugi”.
Po roku 1945 niektórzy politycy i historycy próbowali nadać nazwę „wojny światowej” rozmaitym konfliktom zbrojnym. Pomimo ich starań termin „III wojna światowa” nie został powszechnie przypisany do żadnej z wojen.
Zimna wojna
Zimna wojna (1947–1991) była okresem napięć, kryzysów (np. kryzys berliński, kryzys kubański) i rywalizacji pomiędzy państwami NATO i Układu Warszawskiego. Supermocarstwa prowadziły też wojny zastępcze na terytorium państw trzecich (wojna koreańska, południowoafrykańska wojna graniczna, wojna wietnamska). W związku z tym niektórzy proponują uznanie zimnej wojny za wojnę światową, tyle że prowadzoną poza terytorium głównych mocarstw.
I wojna w Zatoce Perskiej
I wojna w Zatoce Perskiej (1990–1991) była prowadzona na stosunkowo niewielkim terytorium (Kuwejt, Irak, Arabia Saudyjska i Izrael), ale doprowadziła do zaangażowania ponad 30 państw. Koalicja antyiracka była największym sojuszem wojskowym od czasu zakończenia II wojny światowej. Wojna ta bywa nazywana „wojną światową” pomiędzy bogatą Północą a biedniejszym Południem świata.
Wojny domowe w Kongu
W roku 1994 doszło do ludobójstwa w Rwandzie, którego konsekwencją była pierwsza (1996–1997) i druga wojna domowa w Kongu (1998–2003). Były to największe wojny w nowoczesnej historii Afryki. W drugiej wojnie domowej wzięło udział osiem państw i kilkadziesiąt ugrupowań zbrojnych. Był to też najkrwawszy konflikt od czasu zakończenia II wojny światowej. Oblicza się, że w wyniku walk, głodu i chorób śmierć poniosło ponad 5 milionów ludzi.
Z tego powodu seria wojen w Rwandzie i Kongu bywa nazywana „afrykańską wojną światową”.
Wojna z terroryzmem
Wojna z terroryzmem rozpoczęła się po zamachu z 11 września 2001 roku na Nowy Jork i Waszyngton. W ramach tej wojny doszło do inwazji międzynarodowych koalicji na Afganistan (2001) i na Irak (2003), do ciężkich walk w Pakistanie (od 2004 roku) i do interwencji przeciwko Państwu Islamskiemu w Syrii i Iraku (od 2014 roku). Termin obejmuje także operacje antyterrorystyczne prowadzone w wielu innych częściach świata. Według różnych poglądów wojna z terroryzmem jest III albo IV wojną światową (w zależności od uznania zimnej wojny za wojnę światową).

title: Wojna światowa

wikitext:
[[Plik:Chateauwood.jpg|thumb|I wojna światowa, pole bitwy w 1917 roku]]
[[Plik:Bundesarchiv Bild 116-168-618, Russland, Kampf um Stalingrad, Soldat mit MPi.jpg|mały|II wojna światowa, żołnierz niemiecki podczas [[Bitwa stalingradzka|walk o Stalingrad]]]]
'''Wojna światowa''' – [[wojna|konflikt zbrojny]], w którym uczestniczy większość lub wszystkie spośród najważniejszych państw świata<ref>{{Cytuj |autor =  |tytuł = World war |data =  |data dostępu = 2020-10-03 |wydawca = Merriam-Webster Dictionary |url = https://www.merriam-webster.com/dictionary/world%20war |język = en}}</ref>, a jego bitwy i kampanie toczone są na rozległym obszarze wielu kontynentów, na morzach i oceanach oraz w przestrzeni powietrznej. Wojna taka dotyka społeczeństw najsilniejszych i krajów najgęściej zamieszkałych, oraz angażuje większość zasobów ludzkich i materialnych państw w niej uczestniczących<ref>{{Cytuj |autor =  |tytuł = Weltkrieg |data =  |data dostępu = 2020-10-03 |wydawca = Bundeszentrale für politische Bildung |url = https://www.bpb.de/nachschlagen/lexika/politiklexikon/18475/weltkrieg |język = de}}</ref>. Termin ten jest zazwyczaj stosowany w odniesieniu do dwóch wielkich konfliktów XX wieku: [[I wojna światowa|I wojny światowej]] (1914–1918) i [[II wojna światowa|II wojny światowej]] (1939–1945)<ref>{{Cytuj |autor =  |tytuł = World war |data =  |data dostępu = 2020-10-03 |opublikowany = www.lexico.com |url = https://www.lexico.com/en/definition/world_war |język = en}}</ref>, jakkolwiek niektóre wcześniejsze wojny można również określić tym mianem. Funkcjonuje też pojęcie [[III wojna światowa|III wojny światowej]], które odnosi się do hipotetycznego globalnego konfliktu w przyszłości.

== Pochodzenie nazwy ==
Termin ''wojna światowa'' powstał przypuszczalnie w początkach XX wieku w [[Cesarstwo Niemieckie|Niemczech]], gdzie słowa ''Weltkrieg'' użył w roku 1904 pisarz August Wilhelm Otto Niemann w tytule swej antybrytyjskiej książki ''Der Weltkrieg: Deutsche Träume'' („Wojna światowa: niemieckie marzenia”).

Uważano wówczas, że system przeciwstawnych sobie sojuszów – z jednej strony [[Cesarstwo Niemieckie]], [[Austro-Węgry]] i [[Królestwo Włoch (1861–1946)|Królestwo Włoch]], a z drugiej [[III Republika Francuska]], [[Imperium Rosyjskie|Cesarstwo Rosyjskie]] i [[Imperium brytyjskie]] – będą dążyły do wywołania w niedalekiej przyszłości konfliktu. W związku z tym, że większość mocarstw posiadała wiele posiadłości zamorskich, było niemal pewne, iż będzie to konflikt globalny, a zasoby kolonii staną się kluczowym czynnikiem strategicznym. Było też jasne, że strony walczące będą atakować nawzajem swe kolonie, co znacznie powiększy teatr działań wojennych.

W innych językach również przyjął się ten termin; na przykład po [[Język francuski|francusku]] wojny światowe to ''Guerres Mondiales''; po [[Język niemiecki|niemiecku]] ''der'' ''Erste und Zweite Weltkrieg'' (I wojna światowa nosiła w Niemczech nazwę ''der Weltkrieg'', jakkolwiek przed jej wybuchem określenie to odnosiło się do bliżej nieokreślonego globalnego konfliktu); po [[Język rosyjski|rosyjsku]] ''мировые войны'' (''mirowyje wojny''); po [[Język hiszpański|hiszpańsku]] ''Guerra Mundial'', po [[Język angielski|angielsku]] ''World wars,'' itd.

Termin ''I wojna światowa'' został po raz pierwszy użyty na Zachodzie w książce ''The First World War: A Photographic History'', wydanej w roku 1933<ref>O’Connell, s. 241 twierdzi, że termin nie był znany do roku 1939.</ref> przez brytyjskiego scenarzystę i weterana wojny Laurence’a Stallingsa<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,753873,00.html | tytuł = ''Dziesięć milionów zabitych'' | opublikowany = time.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20101127085245/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,753873,00.html | zarchiwizowano = 2010-11-27}}, „Time”, 31 lipca 1933.</ref>. Ponownie termin ten pojawił się na łamach magazynu [[Time (tygodnik)|''Time'']] 12 czerwca 1939 roku<ref>„W czasie pierwszej wojny światowej, na przykład, dowodzenie siłami powietrznymi zmieniało się kilka razy...” [https://web.archive.org/web/20101114024646/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762392,00.html ''War Machines''], „Time”, 12 czerwca 1939 roku.</ref>. W tym samym wydaniu ''Time'' użył terminu ''World War II'' w odniesieniu do konfliktu, którego już się spodziewano<ref>„Możliwe, że podczas II wojny światowej nawet te państwa, które nie opowiedzą się po żadnej ze stron, mogą odgrywać ważną rolę militarną...” [https://web.archive.org/web/20101114024646/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762392,00.html ''War Machines''], „Time”, 12 czerwca 1939].</ref>. Prasa brytyjska po raz pierwszy użyła tego terminu w odniesieniu do trwającego już konfliktu 11 września 1939 roku<ref>„II wojna światowa rozpoczęła się w zeszłym tygodniu (!), w piątek 1 września o godzinie 5:20 (polskiego czasu); niemiecki bombowiec zrzucił bomby na wioskę rybacką i bazę lotniczą Puck, oraz na umocniony półwysep Hel” [https://web.archive.org/web/20110124074658/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,711740,00.html ''World War: Grey Friday''], „Time”, 11 września 1939].</ref>.

W dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce w odniesieniu do I wojny światowej używano najczęściej terminu ''Wielka Wojna''. Określenie „wojna światowa” pojawiło się dopiero w latach trzydziestych, a „II wojna światowa” w tytule wydanej w 1939 roku książki [[Władysław Studnicki|Władysława Studnickiego]] ''Wobec nadchodzącej drugiej wojny światowej.''

== Wcześniejsze konflikty o zasięgu światowym ==
[[Plik:Umayyad-Empire.png|thumb|325px|Najdalszy zasięg zdobyczy arabskich]]
[[Plik:Mongol_Empireaccuratefinal.png|thumb|325px|Najdalszy zasięg [[Imperium mongolskie|zdobyczy mongolskich]]]]
[[Plik:NineYearsWar.png|thumb|325px|Wszyscy uczestnicy [[wojna Francji z Ligą Augsburską|wojny Francji z Ligą Augsburską]]]]
[[Plik:WaroftheSpanishSuccession.png|thumb|325px|Wszyscy uczestnicy [[wojna o sukcesję hiszpańską|wojny o sukcesję hiszpańską]] (1701–1714)]]
[[Plik:SevenYearsWar.png|thumb|325px|Wszyscy uczestnicy [[wojna siedmioletnia|wojny siedmioletniej]] (1756–1763)]]
[[Plik:NapoleonicWars.png|thumb|325px|Wszyscy uczestnicy [[Wojny napoleońskie|wojen napoleońskich]] (1803–1815)]]

Do końca XIX wieku termin ''wojna światowa'' nie był używany i nie miał praktycznego znaczenia. Mocarstwa azjatyckie, jak [[Indie]], [[Chiny]] czy [[Japonia]] nie działały poza swym własnym terytorium. Indie już w XVI wieku stały się celem kolonizacji ze względu na ich strategiczne znaczenie jako punktu zaczepienia na [[Jedwabny szlak|morskim odpowiedniku Szlaku Jedwabnego]] do [[Indonezja|Indii Wschodnich]] i Chin, jakkolwiek i Chiny i Japonia do XIX wieku były krajami zamkniętymi i izolacjonistycznymi. Europejskie konflikty były ograniczone terytorialnie, chociaż rozmiar owych terytoriów mógł być znaczny.

Tam gdzie w wojnie brali udział tubylczy mieszkańcy innych kontynentów, traktowano ich raczej jako siły posiłkowe niż sprzymierzeńców o równorzędnym znaczeniu. Na przykład w wojnach toczonych przez Wielką Brytanię z Francją [[Indianie|Indianie północnoamerykańscy]] wspomagali obie wojujące strony na własnym terytorium i nie byli wysyłani na kontynent europejski, by walczyć jako sojusznicy u boku armii któregoś z tych państw. Dla odmiany podczas obu wojen światowych XX wieku miliony żołnierzy z Afryki, Azji, Ameryki Północnej, Australii i Oceanii służyły u boku wojsk mocarstw kolonialnych w Europie i na innych teatrach działań.

Mimo to niektóre wojny stoczone przed XX wiekiem można uznać za konflikty o skali światowej, biorąc pod uwagę ich międzykontynentalny i międzykulturowy wymiar. Przykładowo:

* [[podboje arabskie]] (622–750) – podboje dokonane przez [[Arabowie|Arabów]] od momentu założenia [[Kalifowie prawowierni|kalifatu]] w roku 632 aż do jego rozpadu w drugiej połowie VIII. Arabowie podbili perskie imperium [[Sasanidzi|Sasanidów]], większość posiadłości [[Cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]] (w tym [[Afryka Północna|Afrykę Północną]], [[Wielka Syria|Syrię]], [[Trypolitania|Trypolitanię]], [[Sycylia|Sycylię]], [[Sardynia|Sardynię]], [[Korsyka|Korsykę]], [[Cypr]], [[Rodos (wyspa)|Rodos]]), Armenię, [[Wizygoci|wizygocką]] [[Królestwo Wizygotów|Hiszpanię]], południe [[Państwo frankijskie|państwa frankijskiego]] (tymczasowo) oraz część [[Afryka Wschodnia|Afryki Wschodniej]]. Tym samym podbili tereny na trzech kontynentach, Europie, Afryce i Azji.
*[[podboje Mongołów]] (XIII wiek) – podboje dokonane przez [[imperium mongolskie]]. Ich łupem padły państwo [[Xixia]] i [[Dynastia Jin (1115–1234)|Cesarstwo Jin]], [[Imperium Chorezmijskie]], kalifat [[Abbasydzi|Abbasydów]], [[Dynastia Song|Cesarstwo Song]], [[Bułgaria Wołżańsko-Kamska|Bułgaria Kamska]], [[Podbój Rusi przez Mongołów|księstwa Rusi]], [[Królestwo Węgier|Węgry]], Korea, a szturmowali oni [[Mongolskie najazdy na Polskę|Polskę]] i [[Mongolskie inwazje na Japonię|Japonię]]. Choć ich inwazja objęła tylko dwa kontynenty, Europę i Azję, to Mongołom udało się stworzyć drugie, po brytyjskim, największe imperium w dziejach. Ogrom ofiar ich zbrodni oraz multum zaangażowanych państw i sił pozwalają porównać podboje mongolskie do wojny światowej.
*[[wojna Francji z Ligą Augsburską]] (1689–1697) – wojna stoczona pomiędzy [[Królestwo Francji (987–1791)|Francją]] a państwami [[Liga Augsburska|Wielkiej Koalicji]] ([[Święte Cesarstwo Rzymskie|Świętym Cesarstwem Rzymskim]], [[Republika Zjednoczonych Prowincji|Holandią]], [[Hiszpania Habsburgów|Hiszpanią]], [[Szwecja|Szwecją]], [[Księstwo Sabaudii-Piemontu|Sabaudią]] i [[Królestwo Anglii|Anglią]]). Walki toczono w Europie kontynentalnej, w Irlandii (zob. [[wojna irlandzka]]), Ameryce Północnej (zob. [[wojna króla Wilhelma]]), w [[Indie Zachodnie|Indiach Zachodnich]], na morzach i oceanach.
* [[wojna o sukcesję hiszpańską]] (1701–1713) – wojna stoczona pomiędzy [[Królestwo Wielkiej Brytanii|Wielką Brytanią]], [[Republika Zjednoczonych Prowincji|Holandią]], [[Królestwo Portugalii|Portugalią]], [[Monarchia Habsburgów|Austrią]], [[Księstwo Sabaudii-Piemontu|Sabaudią]], [[Królestwo Aragonii|Aragonią]] i [[Królestwo Prus|Prusami]] a [[Królestwo Francji (987–1791)|Francją]], [[Hiszpania|Hiszpanią]], [[Elektorat Bawarii|Bawarią]] i [[Elektorat Kolonii|Kolonią]]. Walki toczono w Europie, w Ameryce Północnej (zob. [[wojna królowej Anny]]), w Indiach Zachodnich, na morzach i oceanach.
* [[wojna siedmioletnia]] (1756–1763) –  wojna stoczona pomiędzy [[Królestwo Wielkiej Brytanii|Wielką Brytanią]], [[Królestwo Portugalii|Portugalią]], [[Królestwo Prus|Prusami]], [[Irokezi|Ligą Irokezów]], [[Schaumburg-Lippe|Schaumburgiem-Lippe]], [[Księstwo Brunszwiku-Wolfenbüttelu|Brunszwikiem-Wolfenbüttel]] i [[Księstwo Brunszwiku i Lüneburga|Hanowerem]] a [[Królestwo Francji (987–1791)|Francją]], [[Monarchia Habsburgów|Austrią]], [[Hiszpania|Hiszpanią]], [[Imperium Rosyjskie|Rosją]], [[Szwecja|Szwecją]], [[Wielcy Mogołowie|Imperium Wielkich Mogołów]], [[Królestwo Neapolu|Neapolem]], [[Królestwo Sardynii|Sardynią]], [[Abenakowie|Konfederacją Abenaków]] i [[Elektorat Saksonii|Saksonią]]. Walki toczono na terytorium Europy, Ameryki Północnej (zob. [[Wojna o panowanie w Ameryce Północnej|wojna o kolonie amerykańskie]]), Afryki, Indii i Filipin, a także na morzach i oceanach.
* [[wojny napoleońskie|wojny rewolucyjnej Francji i wojny napoleońskie]] (1792–1815) – seria wojen i kampanii stoczonych pomiędzy Francją i jej sojusznikami, np. [[Królestwo Danii i Norwegii|Danią-Norwegią]] oraz państwami zależnymi (najważniejsze – [[Związek Reński]], [[Królestwo Neapolu|Neapol]], [[Księstwo Warszawskie|Polska]], [[Królestwo Holandii|Holandia]], [[Królestwo Włoch (1805–1814)|Włochy]]) a uczestnikami siedmiu [[Koalicja antyfrancuska|koalicji antyfrancuskich]] (m.in. [[Monarchia Habsburgów|Austrią]], [[Imperium Rosyjskie|Rosją]], [[Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii|Wielką Brytanią]] i [[Królestwo Prus|Prusami]], a także [[Szwecja|Szwecją]], [[Hiszpania|Hiszpanią]], [[Królestwo Portugalii|Portugalią]], [[Imperium Osmańskie|Imperium Osmańskim]], [[Państwo Kościelne|Państwem Kościelnym]]). Walki toczono w Europie, na Bliskim Wschodzie, na morzach i oceanach i w koloniach.

== Wojny światowe XX wieku ==
[[Plik:WWI-re.png|thumb|325px|I wojna światowa (1914–1918). Państwa [[Ententa|Ententy]] oznaczono kolorem zielonym, [[Państwa centralne|Państwa Centralne]] pomarańczowym, a neutralne szarym]]
[[Plik:Map of participants in World War II.png|thumb|325px|II wojna światowa (1939–1945). [[Alianci (II wojna światowa)|Państwa alianckie]] oznaczono kolorem zielonym (jasnozielonym oznakowano te, które weszły do wojny po [[atak na Pearl Harbor|ataku na Pearl Harbor]]), [[państwa Osi]] niebieskim, a neutralne szarym]]

=== Charakterystyka ===
Działania obu wojen światowych toczyły się na niemal wszystkich zamieszkałych kontynentach. Wiele państw, które walczyły w czasie pierwszej wojny światowej, wzięło udział także w drugiej, choć nie zawsze po tej samej stronie. Niektórzy historycy (zwłaszcza na Zachodzie) uważają, że wojny światowe to ''de facto'' jedna „europejska wojna domowa”<ref>O’Connell, s. 270 nazywa ją, za Arnoldem Toynbee'm, „wojną podwójną”.</ref> trwająca od roku 1914 do 1945. Ta koncepcja pomija jednakże [[wojna na Pacyfiku|wojnę na Dalekim Wschodzie]], do której doszło w wyniku realizacji przez Japonię programu ekspansji terytorialnej, a która z konfliktami europejskimi nie miała wiele wspólnego.

Wojny o zasięgu światowym umożliwiały, poza czynnikami politycznymi i militarnymi, gwałtowny rozwój łączności ([[telegraf]], [[radio]]) i komunikacji (transport morski, kolejowy i drogowy, lotnictwo). Umożliwiało to sprawne koordynowanie akcji militarnych na wielkich obszarach, a także pozwalało na szybkie i dalekie przerzucanie wojsk.

=== Skutki ===
Dwie wojny światowe w sposób znaczący zmieniły bieg historii. Dawne europejskie imperia upadły lub zostały znacząco osłabione. Dla uniknięcia podobnych konfliktów w przyszłości zbudowano system bezpieczeństwa międzynarodowego, polepszyła się też współpraca gospodarcza i dyplomatyczna. By osiągnąć te cele powołano do życia organizacje takie jak [[NATO]], [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]] czy [[Unia Europejska|UE]]. Wojny w znaczącym stopniu wpłynęły na życie codzienne człowieka. Wynalazki i technologie czasu wojen przyczyniły się do rozwoju i postępu w czasach pokoju (przykładowo: [[samolot odrzutowy]], [[penicyliny|penicylina]], [[energia jądrowa]], [[komputer]]).

Skutkiem obu wojen światowych XX wieku były straty ludzkie i zniszczenia materialne na niespotykaną wcześniej skalę. Oblicza się, że w czasie ich trwania śmierć poniosło od 60 do 100 milionów ludzi. Co więcej, w odróżnieniu od wszelkich poprzednich wojen, cywile ponieśli straty równe, a często nawet wyższe niż wojskowi, a w wielu wypadkach różnica między walczącymi i niewalczącymi ulegała zatarciu.
{| class="wikitable"
|-
!
! [[I wojna światowa]]
! [[II wojna światowa]]
|-
| zabitych
| 10–15 mln
| 60–70 mln
|-
| rannych
| 20 mln
| 30 mln
|-
| żołnierzy
| 65 mln
| 90 mln
|-
| obszar działań
| 3 mln km²
| 17 mln km²
|}

== Następne wojny światowe ==
[[Plik:Cold War Map 1959.svg|325px|thumb|Podział świata w 1959 roku (zimna wojna):
{{legenda|#0000b0|[[NATO]]}}
{{legenda|#96b3f6|Inni sojusznicy [[Stany Zjednoczone|USA]]}}
{{legenda|#b00000|[[Układ Warszawski]]}}
{{legenda|#f4a091|Państwa sojusznicze sprzymierzone z [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]}}
{{legenda|#90c090|Państwa skolonizowane}}
{{legenda|#b9b9b9|Państwa niezaangażowane}}]]
[[Plik:Coalition_of_the_Gulf_War_vs_Iraq.png|thumb|325px|Uczestnicy [[I wojna w Zatoce Perskiej|I wojny w Zatoce Perskiej]]. Kolorem pomarańczowym zaznaczono [[Irak]], a niebieskim koalicję]]
[[Plik:Battlefields in The Global War on Terror.svg|thumb|325px|Wojna z terroryzmem. '''Ciemnozielony''': [[NATO]]. '''Jasnozielony''': sojusznicy NATO w głównych operacjach. '''Jasnoniebieski''': Inicjatywa transsaharyjska. '''Czerwony''': główne operacje wojskowe: '''[[wojna w Afganistanie (2001–2021)|Afganistan]] • [[wojna w Pakistanie|Pakistan]] • [[II wojna w Zatoce Perskiej|Irak]] • [[wojna domowa w Somalii|Somalia]] • [[Rebelia islamska w Jemenie|Jemen]]''' • '''Czerwone punkty''': największe ataki [[Al-Ka’ida|Al-Ka’idy]] i powiązanych z nią grup: 1. [[Zamach na amerykańskie ambasady w Nairobi i Dar es Salaam (1998)|Nairobi, Dar es Salaam (1998)]]  •  2. [[Zamach z 11 września 2001 roku|Nowy Jork, Waszyngton (2001)]] •  3. [[Zamach na Bali (2002)|Bali (2002)]] •  4. [[Zamach w Madrycie|Madryt (2004)]]  •  5. [[Zamach w Londynie (7 lipca 2005)|Londyn (2005)]] •  6. [[Zamach w Mumbaju (2008)|Mumbaj (2008)]]]]

Od czasu [[Atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki|zrzucenia bomb atomowych na Hiroszmę i Nagasaki]] pod koniec II wojny światowej na świecie zaczęła narastać obawa przed możliwością wybuchu [[III wojna światowa|III wojny światowej]] pomiędzy [[supermocarstwo|supermocarstwami]] dysponującymi [[broń jądrowa|bronią jądrową]]. Wojna taka mogłaby doprowadzić do zniszczenia życia na ziemi lub do upadku ludzkiej cywilizacji<ref>O’Connell, s. 296.</ref>. W 1947 roku [[Albert Einstein]] powiedział: ''„Nie wiem jaką bronią będzie się walczyć w czasie III wojny światowej, ale IV wojna światowa będzie wojną na kamienie i maczugi”''<ref>Alice Calaprice: ''The new quotable Einstein'', Princeton University Press 2005, s. 173.</ref>.

Po roku 1945 niektórzy politycy i historycy próbowali nadać nazwę „wojny światowej” rozmaitym konfliktom zbrojnym. Pomimo ich starań termin „III wojna światowa” nie został powszechnie przypisany do żadnej z wojen.

'''Zimna wojna'''

[[Zimna wojna]] (1947–1991) była okresem napięć, kryzysów (np. [[Kryzys berliński 1961|kryzys berliński]], [[kryzys kubański]]) i rywalizacji pomiędzy państwami [[NATO]] i [[Układ Warszawski|Układu Warszawskiego]]. Supermocarstwa prowadziły też [[wojna zastępcza|wojny zastępcze]] na terytorium państw trzecich ([[wojna koreańska]], [[południowoafrykańska wojna graniczna]], [[wojna wietnamska]]). W związku z tym niektórzy proponują uznanie zimnej wojny za wojnę światową, tyle że prowadzoną poza terytorium głównych mocarstw<ref>{{cytuj stronę| url = http://edition.cnn.com/2003/US/04/03/sprj.irq.woolsey.world.war/ | tytuł = Ex-CIA director: U.S. faces 'World War IV' | data dostępu = 2013-06-30| autor = Charles Feldman i Stan Wilson | opublikowany = edition.cnn.com | praca = | data = 3 kwietnia 2003 | język =en}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://web.archive.org/web/20040406043752/http://www.opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=95001493 | tytuł = World War IV: Let's call this conflict what it is | data dostępu = 2013-06-30| autor = Eliot A. Cohen | opublikowany = web.archive.org | praca = | data = 20 listopada 2001 | język =en}}</ref>.

'''I wojna w Zatoce Perskiej'''

[[I wojna w Zatoce Perskiej]] (1990–1991) była prowadzona na stosunkowo niewielkim terytorium (Kuwejt, Irak, Arabia Saudyjska i Izrael), ale doprowadziła do zaangażowania ponad 30 państw. Koalicja antyiracka była największym sojuszem wojskowym od czasu zakończenia II wojny światowej. Wojna ta bywa nazywana „wojną światową” pomiędzy bogatą Północą a biedniejszym Południem świata<ref>Andre Gunder Frank: ''Third World War: A political economy of the Gulf War and the new world order'', Third World Quarterly, Vol. 13, No. 2, 1992.</ref>.

'''Wojny domowe w Kongu'''

W roku 1994 doszło do [[Ludobójstwo w Rwandzie|ludobójstwa w Rwandzie]], którego konsekwencją była [[I wojna domowa w Kongu|pierwsza]] (1996–1997) i [[II wojna domowa w Kongu|druga wojna domowa w Kongu]] (1998–2003). Były to największe wojny w nowoczesnej historii Afryki. W drugiej wojnie domowej wzięło udział osiem państw i kilkadziesiąt ugrupowań zbrojnych. Był to też najkrwawszy konflikt od czasu zakończenia II wojny światowej. Oblicza się, że w wyniku walk, głodu i chorób śmierć poniosło ponad 5 milionów ludzi<ref>{{cytuj stronę| url = https://www.reuters.com/article/idUSL2280201220080122 | tytuł = Congo war-driven crisis kills 45,000 a month: study |data dostępu = 2014-06-29| autor = Joe Bavier | opublikowany = reuters.com | praca = | data = 22 stycznia 2008 | język =en}}</ref>.

Z tego powodu seria wojen w Rwandzie i Kongu bywa nazywana „afrykańską wojną światową”<ref>{{cytuj stronę| url =http://fas.org/irp/gao/d01917.pdf | tytuł =U.N. peacekeeping executive branch consultations with Congress did not fully meet expectations in 1999-2000 | data dostępu = 2013-12-15| autor =US [[Government Accountability Office]] (GAO) | opublikowany = | praca = | data =2001 | język =en}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url = http://www.nytimes.com/2009/04/05/books/review/Gettleman-t.html | tytuł =A Wound in the Heart of Africa | data dostępu = 2015-06-09| autor = Jeffrey Gettleman | opublikowany = nytimes.com | praca = | data =2 kwietnia 2009 | język =en}}</ref>.

'''Wojna z terroryzmem'''

[[Wojna z terroryzmem]] rozpoczęła się po [[Zamachy z 11 września 2001 roku|zamachu z 11 września 2001 roku]] na Nowy Jork i Waszyngton. W ramach tej wojny doszło do [[Inwazja na Afganistan (2001–2002)|inwazji międzynarodowych koalicji na Afganistan]] (2001) i [[II wojna w Zatoce Perskiej|na Irak]] (2003), do ciężkich [[wojna w Pakistanie|walk w Pakistanie]] (od 2004 roku) i do [[Międzynarodowa interwencja przeciwko Państwu Islamskiemu|interwencji przeciwko Państwu Islamskiemu]] w Syrii i Iraku (od 2014 roku). Termin obejmuje także operacje antyterrorystyczne prowadzone w wielu innych częściach świata. Według różnych poglądów wojna z terroryzmem jest III<ref>{{cytuj stronę| url =http://web.archive.org/web/20110204112337/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200605/s1632213.htm | tytuł =Bush likens 'war on terror' to WWIII | data dostępu = 2013-12-15| autor =ABC News Online | opublikowany = web.archive.org | praca = | data = 6 maja 2006 | język =en}}</ref><ref>{{cytuj stronę| url =https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=11401689 | tytuł =Iraqi Government asks for NZ help with 'World War III' | data dostępu = 2015-02-18| autor =Brendan Manning, Isaac Davison | opublikowany = nzherald.co.nz| praca = | data = 13 lutego 2015 | język =en}}</ref> albo IV wojną światową<ref>[[Norman Podhoretz]], ''World War IV: The Long Struggle Against Islamofascism'', Doubleday, New York 2008.</ref> (w zależności od uznania zimnej wojny za wojnę światową).

== Zobacz też ==
* [[Broń masowego rażenia]]
* [[wojna totalna]]
* [[wojna jądrowa]]
* [[wojna hegemoniczna]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | autor =Marcin Kamler [red:] | tytuł =PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń | wydawca =Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce =Warszawa | rok =2001 | isbn =83-01-13506-9}}
* {{Cytuj książkę | autor =Robert L. O’Connell | tytuł =Of Arms and Men: A History of War, Weapons, and Aggression | wydawca =Oxford University Press | rok =1989 | isbn =0-19505359-1}}

[[Kategoria:Wojny światowe| ]]


text:
# Grzegorz Piotrowski (muzyk)
Grzegorz Piotrowski ps. Grzech (ur. 12 lipca 1974 w Olsztynie) – polski muzyk, kompozytor, producent muzyczny i multiinstrumentalista, a także wydawca.

## Życiorys
Absolwent Wydziału Jazzu i Muzyki Rozrywkowej Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. Członek Akademii Fonograficznej ZPAV.
W 1997 roku, założył grupę Alchemik, w której występowali m.in. studiujący wówczas na Wydziale Jazzu i Muzyki Rozrywkowej Akademii Muzycznej w Katowicach, Łukasz i Paweł Golcowie. Grupa zdobyła kilka nagród, między innymi na festiwalu Jazz nad Odrą w 1997 roku oraz na festiwalu Jazz Hoeilaart w Belgii w 1998 roku, gdzie zajęła pierwsze miejsce w konkursie.
W 2003 roku opracował wraz z zespołem Alchemik muzykę do filmu Powiedz to, Gabi w reżyserii Rolanda Rowińskiego. W 2005 roku zagrał na saksofonie w słuchowisku Saksofon basowy Josefa Skvoreckiego w reżyserii Andrzeja Piszczatowskiego. Realizacja otrzymała Grand Prix w kategorii słuchowisk radiowych na festiwalu Dwa Teatry, a Piotrowski otrzymał nagrodę za kreację instrumentalną. Również w 2005 roku ukazała się jego solowa płyta, jako Grzech Piotrowski, zatytułowana SIN.

## Dyskografia
- Harlem – Lustra (1995, Eurocom Music, saksofon, fortepian)[3]
- Kasia Kowalska – Koncert inaczej (1995, Izabelin Studio, PolyGram Polska, saksofon)[4]
- Norbi – Samertajm (1997, PolyGram Polska, saksofon)[5]
- Kasia Stankiewicz – Kasia Stankiewicz (1999, Zic Zac, aranżacje, muzyka)[6]
- Reni Jusis – Elektrenika (2001, Pomaton EMI, muzyka, saksofon)[7]
- Perfect – Symfonicznie (2002, Polskie Radio, aranżacje)[8]
- Budka Suflera – Mokre oczy (2002, Pomaton EMI, saksofon)[9]
- Grzegorz Piotrowski, Alchemik - Powiedz to, Gabi (2003, Alchemik Studio, ścieżka dźwiękowa)[10]
- Full Power Spirit – Hip-hop Dekalog (2004, Wydawnictwo Salezjańskie, muzyka)
- Grzech Piotrowski - Sin (2005, Arms Records)[11]
- Marysia Starosta – Maryland (2008, EMI Music Poland, produkcja muzyczna)
- Paweł Kaczmarczyk – Complexity in Simplicity (2009, The ACT Company, saksofon)[12]
- Grzech Piotrowski - Emotronica (2009, Alchemik Studio)[13]
- Anna Voigt - Dreams Come True (2010, EMI Music Poland, saksofon)[14]
- Grzech Piotrowski Quartet - Archipelago (2011, Challenge Records)
- Te-Tris – LOT 2011 (2011, Aptaun Records, saksofon)[15]
- Grzech Piotrowski - World Orchestra (2012, Alchemik Studio/Agora)
- Nowe pokolenie 14/44 (2014, Polskie Radio)[16]
- Grzech Piotrowski – The Best Of (2022, Ministerstwo Dźwięku)[17]

## Filmografia
- "Pamiętnik pani Hanki" (2013, spektakl telewizyjny, wykonanie muzyki, aranżacje)[18]

## Nagrody i wyróżnienia
- 2005 – Grand Prix konkursu radiowego V Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" w Sopocie za kreację instrumentalną w spektaklu "Saksofon basowy"[19]
- 2012 – Nominacja do Nagrody Muzycznej Programu Trzeciego – „Mateusz” w kategorii Muzyka rozrywkowa – za World Orchestra, „niezwykle śmiały projekt określany przez Autora mianem europejskiej muzyki improwizowanej, w której korzenie muzyki słowiańskiej, skandynawskiej i bałkańskiej połączyły się w jedną fascynującą całość”[20].
- 2013 – Nominacja do nagrody polskiego przemysłu fonograficznego Fryderyka w kategoriach Album roku - jazz za wydawnictwo World Music i Artysta roku - jazz[21]

## Galeria
- Grzech Piotrowski w swoim studio w Warszawie - sierpień 2010
- Grzeh Piotrowski w warszawskim klubie jazzowym Tygmont - styczeń 2010.
- World Orchestra - koncert w Warszawe - lipiec 2010.
- Grzech Piotrowski na saksofonie, w tle Michał Barański na kontrabasie i Grzegorz Grzyb na perkusji - jazzowy klub Tygmont w Warszawie - styczeń 2010
- Norweski projekt AKKU rozszerzony o saksofon, OCH-Teatr w Warszawie, grudzień 2011.

title: Grzegorz Piotrowski (muzyk)

wikitext:
{{Inne znaczenia|muzyka|[[Grzegorz Piotrowski|inne osoby o tym imieniu i nazwisku]]}}
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Grzegorz Piotrowski
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Grzegorz Piotrowski.jpg
 |opis zdjęcia          = Grzegorz Piotrowski podczas koncertu wraz z zespołem Alchemik w 2008
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       =
 |pseudonim             = Grzech
 |data urodzenia        = [[12 lipca]] [[1974]]
 |miejsce urodzenia     = [[Olsztyn]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |instrument            = [[saksofon tenorowy]], [[saksofon altowy]], [[fortepian]], [[flet]]
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[jazz]], [[muzyka pop|pop]]
 |zawód                 = [[muzyk]], [[kompozytor]], [[producent muzyczny]]
 |aktywność             =
 |wydawnictwo           = Alchemik Studio
 |powiązania            = [[Matheo]], Head Up, Karuzela Group, Akku, Arild Andersen Trio, NorPol Bridge, [[Alchemik (zespół muzyczny)|Alchemik]], [[Freedom Nation]], Grzech Piotrowski Quartet, Patches Stewart Sextet
 |współpracownicy       =
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                = [[World Orchestra]]
 |odznaczenia           =
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               = Category:Grzech Piotrowski (musician)
 |www                   = http://www.grzechpiotrowski.pl/
}}
'''Grzegorz Piotrowski''' ps. '''Grzech''' (ur. [[12 lipca]] [[1974]] w [[Olsztyn]]ie) – polski [[muzyk]], [[kompozytor]], [[producent muzyczny]] i [[multiinstrumentalista]], a także wydawca.
== Życiorys ==
Absolwent Wydziału Jazzu i Muzyki Rozrywkowej [[Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach|Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://archive.is/20131013185729/http://muzyka.onet.pl/artysci/katalog/grzech-piotrowski,169845,artysta.html | tytuł = Grzech Piotrowski - Piosenki, Płyty, Biografia | opublikowany = muzyka.onet.pl | język = pl | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>. Członek Akademii Fonograficznej [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]]<ref>{{cytuj stronę|url=https://fryderyki.pl/czlonkowie-akademii/|tytuł=Członkowie Akademii – FRYDERYK 2024|opublikowany=fryderyki.pl|język=pl|data dostępu=2010-10-03}}</ref>.

W 1997 roku, założył grupę [[Alchemik (zespół muzyczny)|Alchemik]], w której występowali m.in. studiujący wówczas na Wydziale Jazzu i Muzyki Rozrywkowej [[Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach|Akademii Muzycznej w Katowicach]], [[Łukasz Golec|Łukasz]] i [[Paweł Golec|Paweł Golcowie]]. Grupa zdobyła kilka nagród, między innymi na festiwalu [[Jazz nad Odrą]] w 1997 roku oraz na festiwalu ''Jazz Hoeilaart'' w [[Belgia|Belgii]] w 1998 roku, gdzie zajęła pierwsze miejsce w konkursie.

W 2003 roku opracował wraz z zespołem Alchemik muzykę do filmu [[Powiedz to, Gabi]] w reżyserii [[Roland Rowiński|Rolanda Rowińskiego]]. W 2005 roku zagrał na saksofonie w słuchowisku ''Saksofon basowy'' Josefa Skvoreckiego w reżyserii [[Andrzej Piszczatowski|Andrzeja Piszczatowskiego]]. Realizacja otrzymała Grand Prix w kategorii słuchowisk radiowych na festiwalu [[Dwa Teatry]], a Piotrowski otrzymał nagrodę za kreację instrumentalną. Również w 2005 roku ukazała się jego solowa płyta, jako ''Grzech Piotrowski'', zatytułowana ''SIN''.

== Dyskografia ==
{{Osobna sekcja|Alchemik (zespół muzyczny)|Dyskografia}}
{{Osobna sekcja|Freedom Nation|Dyskografia}}
* [[Harlem (zespół muzyczny)|Harlem]] – ''[[Lustra (album)|Lustra]]'' (1995, Eurocom Music, saksofon, fortepian)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Harlem-Lustra/release/1149634 | tytuł = Harlem –  Lustra | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Kasia Kowalska]] – ''[[Koncert inaczej]]'' (1995, Izabelin Studio, PolyGram Polska, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Kasia-Kowalska-Koncert-Inaczej/release/1603944 | tytuł = Kasia Kowalska  –  Koncert inaczej | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Norbi]] – ''Samertajm'' (1997, PolyGram Polska, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Norbi-Samertajm/release/4706684 | tytuł =  Norbi  –  Samertajm | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Kasia Stankiewicz]] – ''[[Kasia Stankiewicz (album)|Kasia Stankiewicz]]'' (1999, Zic Zac, aranżacje, muzyka)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Kasia-Stankiewicz-Kasia-Stankiewicz/release/1520667 | tytuł = Kasia Stankiewicz  –  Kasia Stankiewicz | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Reni Jusis]] – ''[[Elektrenika]]'' (2001, Pomaton EMI, muzyka, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Reni-Jusis-Elektrenika/release/1580630 | tytuł = Reni Jusis  –  Elektrenika | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Perfect (zespół muzyczny)|Perfect]] – ''[[Perfect Symfonicznie|Symfonicznie]]'' (2002, Polskie Radio, aranżacje)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Perfect-7-I-Polska-Orkiestra-Radiowa-Symfonicznie/release/4716397 | tytuł = Perfect (7) I Polska Orkiestra Radiowa*  –  Symfonicznie | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Budka Suflera]] – ''[[Mokre oczy]]'' (2002, Pomaton EMI, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Budka-Suflera-Mokre-Oczy/release/843763 | tytuł = Budka Suflera  –  Mokre Oczy | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* Grzegorz Piotrowski, Alchemik - ''[[Powiedz to, Gabi]]'' (2003, Alchemik Studio, ścieżka dźwiękowa)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.soundtrackcollector.com/title/89096/Powiedz+To,+Gabi | tytuł = Powiedz To, Gabi (2003) | opublikowany = soundtrackcollector.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Full Power Spirit]] – ''Hip-hop Dekalog'' (2004, Wydawnictwo Salezjańskie, muzyka)
* Grzech Piotrowski - ''Sin'' (2005, Arms Records)<ref>{{Cytuj stronę | url = https://archive.is/20131013174138/http://www.diapazon.pl/PelnaPlyta.php?Id=6437 | tytuł = Grzech Piotrowski  - Sin | opublikowany = diapazon.pl | język = pl | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* [[Marysia Starosta]] – ''[[Maryland (album)|Maryland]]'' (2008, EMI Music Poland, produkcja muzyczna)
* [[Paweł Kaczmarczyk]] – ''Complexity in Simplicity'' (2009, The ACT Company, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Paweł-Kaczmarczyk-Complexity-In-Simplicity/release/3405295 | tytuł = Paweł Kaczmarczyk  –  Complexity In Simplicity | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* Grzech Piotrowski - ''Emotronica'' (2009, Alchemik Studio)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Grzech-Piotrowski-Emotronica/release/2099261 | tytuł = Grzech Piotrowski  –  Emotronica | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* Anna Voigt - ''Dreams Come True'' (2010, EMI Music Poland, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Anna-Voigt-Dreams-Come-True/release/2259924 | tytuł = Anna Voigt  –  Dreams Come True | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* Grzech Piotrowski Quartet - ''Archipelago'' (2011, Challenge Records)
* [[Te-Tris]] – ''[[LOT 2011]]'' (2011, Aptaun Records, saksofon)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.discogs.com/Te-Tris-LOT2011/release/3164284 | tytuł = Te-Tris*  –  LOT2011 | opublikowany = discogs.com | język = en | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* Grzech Piotrowski - ''World Orchestra'' (2012, Alchemik Studio/Agora)
* ''[[Nowe pokolenie 14/44]]'' (2014, Polskie Radio)<ref>{{cytuj stronę |imię=Krystian|nazwisko= Krupiński| url = http://www.popkiller.pl/2014-09-26,matheo-grzech-piotrowski-nowe-pokolenie-1444-tracklista-promomix-i-preorder| tytuł =Matheo & Grzech Piotrowski "Nowe Pokolenie 14/44" - tracklista, promomix i preorder | opublikowany = popkiller.pl | język = pl | data dostępu = 2014-12-01}}</ref>
* Grzech Piotrowski – The Best Of (2022, Ministerstwo Dźwięku)<ref>{{Cytuj |tytuł = Grzech Piotrowski – The Best Of - audiofilska płyta winylowa 2LP 180G |data dostępu = 2023-09-01 |opublikowany = ministerstwodzwieku.pl |url = https://www.ministerstwodzwieku.pl/pl/grzech-piotrowski-the-best-of-audiofilska-plyta-winylowa-2lp-180g.html |język = pl}}</ref>

== Filmografia ==
* "Pamiętnik pani Hanki" (2013, spektakl telewizyjny, wykonanie muzyki, aranżacje)<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/1232951 | tytuł = Pamiętnik pani Hanki | opublikowany = filmpolski.pl | język = pl | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>

== Nagrody i wyróżnienia ==
* 2005 – Grand Prix konkursu radiowego V Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "[[Dwa Teatry#Laureaci 5|Dwa Teatry]]" w Sopocie za kreację instrumentalną w spektaklu "Saksofon basowy"<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/1144876 | tytuł = Grzegorz Piotrowski | opublikowany = filmpolski.pl | język = pl | data dostępu = 2013-10-13}}</ref>
* 2012 – Nominacja do [[Nagroda Muzyczna Programu Trzeciego – „Mateusz”|Nagrody Muzycznej Programu Trzeciego – „Mateusz”]] w kategorii ''Muzyka rozrywkowa'' – za World Orchestra, „niezwykle śmiały projekt określany przez Autora mianem europejskiej muzyki improwizowanej, w której korzenie muzyki słowiańskiej, skandynawskiej i bałkańskiej połączyły się w jedną fascynującą całość”<ref>{{Cytuj stronę | url = http://bilety.polskieradio.pl/print.aspx?id=200422 | tytuł = Trójka przyzna Mateusze - coroczne nagrody muzyczne | opublikowany = polskieradio.pl | język = pl | data dostępu = 2013-10-13 | archiwum = https://web.archive.org/web/20131014172642/http://bilety.polskieradio.pl/print.aspx?id=200422 | zarchiwizowano = 2013-10-14 }}</ref>.
* 2013 – Nominacja do nagrody polskiego przemysłu fonograficznego [[Fryderyk (nagroda)|Fryderyka]] w kategoriach ''Album roku - jazz'' za wydawnictwo ''World Music'' i ''Artysta roku - jazz''<ref>{{Cytuj |url = https://fryderyki.pl/fryderyk-2013 |tytuł = Nominowani i laureaci 2013 |opublikowany = fryderyki.pl |data dostępu = 2024-12-24 |język = pl}}</ref>
== Galeria ==
<gallery>
Plik:WiKi GrzechPiotrowski20100802.jpg|Grzech Piotrowski w swoim studio w Warszawie - sierpień 2010
Plik:WiKi GrzechPiotrowski20100115.jpg|Grzeh Piotrowski w warszawskim klubie jazzowym Tygmont - styczeń 2010.
Plik:WiKi GrzechPiotrowski20100716.jpg|[[World Orchestra]] - koncert w Warszawe - lipiec 2010.
Plik:WiKi GPiotrowskiEnsemble20100115.jpg|Grzech Piotrowski na saksofonie, w tle Michał Barański na kontrabasie i Grzegorz Grzyb na perkusji - jazzowy klub Tygmont w Warszawie - styczeń 2010
plik:WiKi AKKU5 20111211c.jpg|Norweski projekt AKKU rozszerzony o saksofon, OCH-Teatr w Warszawie, grudzień 2011.
</gallery>
== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.grzechpiotrowski.pl/ | tytuł = Strona oficjalna | opublikowany = grzechpiotrowski.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20080802212425/http://www.grzechpiotrowski.pl/ | zarchiwizowano = 2008-08-02}} {{lang|pl}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Piotrowski, Grzegorz}}
[[Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach]]
[[Kategoria:Polscy fleciści]]
[[Kategoria:Polscy kompozytorzy jazzowi]]
[[Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki rozrywkowej]]
[[Kategoria:Polscy multiinstrumentaliści]]
[[Kategoria:Polscy pianiści]]
[[Kategoria:Polscy producenci muzyczni]]
[[Kategoria:Polscy saksofoniści jazzowi]]
[[Kategoria:Polscy muzycy popowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1974]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Olsztynie]]

title: Grzegorz Piotrowski

Pseudonim: Grzech

Data i miejsce urodzenia: 12 lipca 1974 · Olsztyn

Instrumenty: saksofon tenorowy, saksofon altowy, fortepian, flet

Gatunki: jazz, pop

Zawód: muzyk, kompozytor, producent muzyczny

Wydawnictwo: Alchemik Studio

Powiązania: Matheo, Head Up, Karuzela Group, Akku, Arild Andersen Trio, NorPol Bridge, Alchemik, Freedom Nation, Grzech Piotrowski Quartet, Patches Stewart Sextet


text:
# John Casper
John Casper (ur. 9 lipca 1943 w Greenville) – amerykański astronauta i pilot wojskowy.

## Życiorys
Dzieciństwo spędził w Gainesville w Georgii, ukończył szkołę w Chamblee, a później nauki inżynieryjne w United States Air Force Academy w Colorado Springs, nauki astronautyczne w Purdue University w West Lafayette i studia w Air Force Air War College w Montgomery. Uzyskał licencję pilota w bazie lotniczej w Teksasie, szkolił się też w Luke Air Force Base w Arizonie. Brał udział w 229 misjach bojowych podczas wojny w Wietnamie. Później ukończył szkołę pilotów doświadczalnych w Edwards Air Force Base w Kalifornii. Ma wylatane ponad 10 000 godzin na 52 typach samolotów.

## Kariera astronauty
23 maja 1984 został wyselekcjonowany przez NASA jako kandydat na astronautę, w czerwcu 1985 ukończył szkolenie przygotowawcze. Od 28 lutego do 4 marca 1990 był pilotem misji STS-36 trwającej 4 dni, 10 godzin i 18 minut; start nastąpił z Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego na Florydzie, a lądowanie w Edwards Air Force Base w Kalifornii. Od 13 do 19 stycznia 1993 był dowódcą misji STS-54 trwającej 5 dni, 23 godziny i 38 minut; start i lądowanie nastąpiły w Centrum Kosmicznym Johna F. Kennedy’ego. Od 4 do 18 marca 1994 dowodził misją STS-62 trwającą 13 dni, 23 godziny i 16 minut. Od 19 do 29 maja 1996 jako dowódca brał udział w misji STS-77 trwającej 10 dni i 39 minut. Łącznie spędził w kosmosie 34 dni, 9 godzin i 51 minut.
W 1997 przeszedł na emeryturę.
Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych (Association of Space Explorers) przyznało mu Universal Astronaut Insignia za lot orbitalny (nr 227).

title: John Casper

wikitext:
{{Astronauta infobox
 |imię i nazwisko             = John Casper
 |imię i nazwisko org         =
 |grafika                     =
 |opis grafiki                =
 |data urodzenia              = 9 lipca 1943
 |miejsce urodzenia           = [[Greenville (Karolina Południowa)]]
 |data śmierci                =
 |miejsce śmierci             =
 |narodowość                  = [[Amerykanie|amerykańska]]
 |funkcja                     = pilot, dowódca
 |czas spędzony w kosmosie    = 34 dni, 9 godzin i 51 minut
 |liczba spacerów kosmicznych =
 |czas spacerów kosmicznych   =
 |misje                       = [[STS-36]], [[STS-54]], [[STS-62]], [[STS-77]]
 |stopień wojskowy            = pułkownik
 |wyuczony zawód              = pilot wojskowy
 |odznaczenia                 = {{order|US-DMSM|2}} {{order|LM|2}} {{order|DFCUSA|2}} {{order|US-AM|3}} {{order|US-AM|3}} {{order|US-AM|3}} {{order|US-AM|2}} {{order|US-JSCOM|6V}} {{order|RVN-KW|0}} {{order|US-NSFM|4A}}
 |commons                     = Category:John Casper
 |wikicytaty                  =
 |www                         =
}}
'''John Casper''' (ur. [[9 lipca]] [[1943]] w [[Greenville (Karolina Południowa)|Greenville]]) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[astronauta]] i pilot wojskowy.

== Życiorys ==
Dzieciństwo spędził w [[Gainesville (Georgia)|Gainesville]] w [[Georgia|Georgii]], ukończył szkołę w [[Chamblee]], a później nauki inżynieryjne w [[United States Air Force Academy]] w [[Colorado Springs]], nauki astronautyczne w [[Purdue University]] w [[West Lafayette]] i studia w Air Force Air War College w [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]]. Uzyskał licencję pilota w bazie lotniczej w [[Teksas]]ie, szkolił się też w Luke Air Force Base w [[Arizona|Arizonie]]. Brał udział w 229 misjach bojowych podczas [[wojna wietnamska|wojny w Wietnamie]]. Później ukończył szkołę pilotów doświadczalnych w [[Edwards Air Force Base]] w [[Kalifornia|Kalifornii]]. Ma wylatane ponad 10 000 godzin na 52 typach samolotów.

== Kariera astronauty ==
23 maja 1984 został wyselekcjonowany przez [[NASA]] jako kandydat na astronautę, w czerwcu 1985 ukończył szkolenie przygotowawcze. Od 28 lutego do 4 marca 1990 był pilotem misji [[STS-36]] trwającej 4 dni, 10 godzin i 18 minut; start nastąpił z [[Centrum Kosmiczne Johna F. Kennedy’ego|Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego]] na [[Floryda|Florydzie]], a lądowanie w Edwards Air Force Base w Kalifornii. Od 13 do 19 stycznia 1993 był dowódcą misji [[STS-54]] trwającej 5 dni, 23 godziny i 38 minut; start i lądowanie nastąpiły w Centrum Kosmicznym Johna F. Kennedy’ego. Od 4 do 18 marca 1994 dowodził misją [[STS-62]] trwającą 13 dni, 23 godziny i 16 minut. Od 19 do 29 maja 1996 jako dowódca brał udział w misji [[STS-77]] trwającej 10 dni i 39 minut. Łącznie spędził w kosmosie 34 dni, 9 godzin i 51 minut.<br />W 1997 przeszedł na emeryturę.

Stowarzyszenie Uczestników Lotów Kosmicznych ({{link-interwiki|Association of Space Explorers|Q=Q744007}}) przyznało mu ''Universal Astronaut Insignia'' za [[lot orbitalny]] (nr 227)<ref>{{Cytuj stronę|url=https://ase-astronauts.paperturn-view.com/registry-of-space-travelers?pid=MzA304084&v=59.1 |tytuł=Registry of Space Travelers |opublikowany=ase-astronauts.paperturn-view.com |data dostępu=2025-06-30 |język=en }}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[alfabetyczna lista astronautów]]
* [[Grupy i oddziały kosmonautów|grupy i oddziały astronautów]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [https://archive.is/20120805114506/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/casper.html John Casper] Oficjalna biografia na stronie NASA (ang.) [dostęp 2018-08-27]
* [http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/casper_john.htm John Casper] Informacje na stronie spacefacts.de (ang.) [dostęp 2018-08-27]

{{SORTUJ:Casper, John}}
[[Kategoria:Amerykańscy astronauci]]
[[Kategoria:Amerykańscy piloci]]
[[Kategoria:Odznaczeni Defense Superior Service Medal]]
[[Kategoria:Odznaczeni Distinguished Flying Cross (Stany Zjednoczone)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Legią Zasługi]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Pochwalnym (USA)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem za Lot Kosmiczny]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1943]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Greenville (Karolina Południowa)]]

title: John Casper

Data i miejsce urodzenia: 9 lipca 1943 · Greenville (Karolina Południowa)

Narodowość: amerykańska

Funkcja: pilot, dowódca

Łączny czas misji kosmicznych: 34 dni, 9 godzin i 51 minut

Stopień wojskowy: pułkownik

Wyuczony zawód: pilot wojskowy


text:
# Warpechy Stare
Warpechy Stare (do 31 grudnia 2002 Stare Warpechy) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie bielskim, w gminie Wyszki.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 200 osób, wśród których 195 było wyznania rzymskokatolickiego, 2 prawosławnego a 3 mojżeszowego. Jednocześnie 195 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 2 białoruską a 3 żydowską. Było tu 39 budynków mieszkalnych.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa białostockiego. 1 stycznia 2003 nastąpiła zmiana nazwy wsi ze Stare Warpechy na Warpechy Stare.
Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Andrzeja Apostoła w Wyszkach.

title: Warpechy Stare

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Warpechy Stare
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = podlaskie
 |powiat                 = [[Powiat bielski (województwo podlaskie)|bielski]]
 |gmina                  = [[Wyszki (gmina)|Wyszki]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 105{{r|pwl|nsp}}
 |rok                    = 2011
 |strefa numeracyjna     = 85
 |kod pocztowy           = 17-132{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = BBI
 |SIMC                   = 0044227{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Wyszki (gmina)
 |współrzędne            = 52°51'45"N 23°01'24"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|144304|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Warpechy Stare''' (do 31 grudnia 2002 ''Stare Warpechy'') – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo podlaskie|województwie podlaskim]], w [[Powiat bielski (województwo podlaskie)|powiecie bielskim]], w [[Wyszki (gmina)|gminie Wyszki]]{{r|teryt|roz}}.

Według [[Pierwszy Powszechny Spis Ludności|Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku]] wieś zamieszkiwało 200 osób, wśród których 195 było wyznania rzymskokatolickiego, 2 prawosławnego a 3 [[Judaizm|mojżeszowego]]. Jednocześnie 195 mieszkańców zadeklarowało [[Polacy|polską]] przynależność narodową, 2 białoruską a 3 żydowską. Było tu 39 budynków mieszkalnych<ref name=":02">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. |data = 1924 |wolumin = T. 5, województwo białostockie |s = 30}}</ref>.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość należała administracyjnie do [[Województwo białostockie (1975–1998)|województwa białostockiego]]. 1 stycznia 2003 nastąpiła zmiana nazwy wsi ze ''Stare Warpechy'' na ''Warpechy Stare''<ref>''Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości w województwach: dolnośląskim, kujawsko-pomorskim, lubelskim, lubuskim, mazowieckim, opolskim, podlaskim, pomorskim, śląskim, świętokrzyskim, warmińsko-mazurskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim oraz obiektu fizjograficznego w województwie podkarpackim'' ({{Dziennik Ustaw|2002|233|1964}}).</ref>.

Wierni kościoła [[Kościół łaciński|rzymskokatolickiego]] należą do parafii [[Parafia św. Andrzeja Apostoła w Wyszkach|św. Andrzeja Apostoła w Wyszkach]].

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=pwl>{{Polska w liczbach|id=wies_Warpechy_Stare|nazwa=Wieś Warpechy Stare w liczbach|data dostępu=2020-12-17}}</ref>
* <ref name=nsp>{{cytuj stronę | url = http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx|tytuł = GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.}}</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=1325|data dostępu=2020-12-22}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|XIII|17|Warpechy}}

{{Gmina Wyszki}}

[[Kategoria:Wyszki (gmina)]]

title: Warpechy Stare

Państwo: Polska

Województwo: podlaskie

Powiat: bielski

Gmina: Wyszki

Tablice rejestracyjne: BBI


text:
# Breithorn (Lötschental)
Breithorn – szczyt w Alpach Berneńskich, części Alp Zachodnich. Leży w Szwajcarii w kantonie Valais. Należy do głównego łańcucha Alp Berneńskich. Można go zdobyć ze schroniska Baltschiederklause (2783 m) lub Hollandiahütte (3240 m).

title: Breithorn (Lötschental)

wikitext:
{{Góra infobox
 |nazwa                 = Breithorn
 |nazwa oryginalna      =
 |grafika               = Hollandia.jpg
 |opis grafiki          =
 |państwo               = CHE
 |położenie             =
 |pasmo                 = [[Alpy Berneńskie]]
 |wysokość              = 3785
 |kod mapy              = Alpy
 |wybitność             =
 |współrzędne           = 46°25′8″N 7°53′38″E
 |commons               =
}}
'''Breithorn''' – szczyt w [[Alpy Berneńskie|Alpach Berneńskich]], części [[Alpy Zachodnie|Alp Zachodnich]]. Leży w [[Szwajcaria|Szwajcarii]] w kantonie [[Valais]]. Należy do głównego łańcucha Alp Berneńskich. Można go zdobyć ze schroniska Baltschiederklause (2783 m) lub Hollandiahütte (3240 m).

== Bibliografia ==
* [http://www.hikr.org/dir/Breithorn_L%C3%B6tschentaler_Breithorn_565/ Breithorn]

[[Kategoria:Szczyty Alp Berneńskich]]
[[Kategoria:Szczyty Szwajcarii]]

title: Breithorn

Państwo: Szwajcaria

Położenie: Valais

Pasmo: Alpy Berneńskie


text:
# Piotr Mniszek
Piotr Mniszek herbu Poraj – mieszczanin sieradzki, uczestnik bitwy pod Byczyną, nobilitowany w 1598, protoplasta szlacheckiego rodu Mniszków herbu Poraj, którzy w 1783 uzyskali tytuł hrabiów Galicji.

## Życiorys
Urodził się w Sieradzu w rodzinie mieszczańskiej, był synem Jakuba i Anny. Wziął udział w walkach pomiędzy wojskami pretendenta do tronu polskiego po śmierci Stefana Batorego, arcyksięcia austriackiego Maksymiliana III Habsburga, a armią Rzeczypospolitej. Wyróżnił się męstwem w boju podczas bitwy pod Byczyną, gdzie walczył jako żołnierz w chorągwi Andrzeja Zebrzydowskiego, podczaszego koronnego. 14 marca 1598 na sejmie warszawskim król Zygmunt III Waza na wniosek marszałka wielkiego koronnego Mikołaja Zebrzydowskiego za zasługi wojenne dla Rzeczypospolitej, nobilitował Piotra Mniszka. Drogą adopcji herbowej otrzymał herb Poraj, do tej rodziny herbowej przyjął go kasztelan sieradzki Hieronim Bużeński.

title: Piotr Mniszek

wikitext:
[[Plik:POL COA Poraj.svg|thumb|200px|Poraj herb, który otrzymał Piotr Mniszek podczas nobilitacji.]]
'''Piotr Mniszek''' herbu [[Poraj (herb szlachecki)|Poraj]] – mieszczanin sieradzki, uczestnik bitwy pod Byczyną, nobilitowany w 1598, protoplasta szlacheckiego rodu Mniszków [[Poraj (herb szlachecki)|herbu Poraj]], którzy w 1783 uzyskali tytuł hrabiów Galicji<ref>{{Cytuj książkę |autor = [[Sławomir Górzyński]] |tytuł = Arystokracja polska W Galicji |data = 2009 |wydawca = Wydawnictwo DIG |miejsce = Warszawa |isbn = 978-83-7181-597-3 |strony = 259}}</ref>.

== Życiorys ==
Urodził się w [[Sieradz]]u w rodzinie mieszczańskiej, był synem Jakuba i Anny. Wziął udział w walkach pomiędzy wojskami pretendenta do tronu polskiego po śmierci Stefana Batorego, arcyksięcia austriackiego [[Maksymilian III Habsburg|Maksymiliana III Habsburga]], a armią Rzeczypospolitej. Wyróżnił się męstwem w boju podczas [[Bitwa pod Byczyną|bitwy pod Byczyną]], gdzie walczył jako żołnierz w chorągwi Andrzeja Zebrzydowskiego, podczaszego koronnego<ref>{{Cytuj książkę |autor = Stanisław Kazimierz Kossakowski |tytuł = Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich, Tom 3 |data = 1872 |wydawca = Drukarnia Józefa Bergera |miejsce = Warszawa |isbn = |strony = dopełnienia do t II, XXXVI i XXXVII}}</ref>. 14 marca 1598 na sejmie warszawskim król [[Zygmunt III Waza]] na wniosek [[Marszałek wielki koronny|marszałka wielkiego koronnego]] [[Mikołaj Zebrzydowski|Mikołaja Zebrzydowskiego]] za zasługi wojenne dla Rzeczypospolitej, [[nobilitacja|nobilitował]] Piotra Mniszka<ref>{{Cytuj książkę |autor = Anna Wajs |tytuł = Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie |data = 2001 |wydawca = [[Wydawnictwo DiG]] |miejsce = Warszawa |isbn = 978-83-7181-173-9 |strony = 84}}</ref>. Drogą [[adopcja herbowa|adopcji herbowej]] otrzymał herb Poraj, do tej rodziny herbowej przyjął go [[kasztelan]] sieradzki [[Hieronim Bużeński (zm. 1603)|Hieronim Bużeński]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{SORTUJ:Mniszek, Piotr}}
[[Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Sieradzu]]
[[Kategoria:Mniszkowie herbu Poraj|Piotr Mniszek]]
[[Kategoria:Nobilitowani przez Zygmunta III Wazę]]
[[Kategoria:Uczestnicy wojny domowej w Rzeczypospolitej 1587–1588 (strona Zygmunta III Wazy)]]


text:
# Admir Teli
Admir Teli (ur. 2 czerwca 1981 roku w Szkodrze) – albański piłkarz grający na pozycji obrońcy w azerskim klubie Qarabağ Ağdam, do którego trafił w 2009 roku. W reprezentacji Albanii zadebiutował w 2008 roku. Do tej pory rozegrał w niej 14 meczów (stan na 10.11.2012).

title: Admir Teli

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Admir Teli
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Admir Teli.jpg
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = [[2 czerwca]] [[1981]]
 |miejsce urodzenia       = [[Szkodra]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 185 cm
 |pozycja                 = [[Obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    = [[Qarabağ Ağdam]]
 |numer w klubie          = 24
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2000–2008 ! [[Vllaznia Szkodra]] ! 175 ! 6
! 2008      ! [[Hacettepe SK]]     !  16 ! 0
! 2009–     ! [[Qarabağ Ağdam]]    ! 135 ! 8
 |data seniorzy           = 1 lipca 2013
 |kariera reprezentacyjna = ! 2008– ! {{reprezentacja|ALB|pn}} ! 15 ! 0
 |data reprezentacja      = 12 lipca 2013
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Admir Teli''' (ur. [[2 czerwca]] [[1981]] roku w [[Szkodra|Szkodrze]]) – [[Albania|albański]] [[piłka nożna|piłkarz]] grający na pozycji obrońcy w azerskim klubie [[Qarabağ Ağdam]], do którego trafił w 2009 roku. W [[Reprezentacja Albanii w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Albanii]] zadebiutował w 2008 roku. Do tej pory rozegrał w niej 14 meczów (stan na 10.11.2012).

== Bibliografia ==
* {{NFT|p|27283}}

{{SORTUJ:Teli, Admir}}
[[Kategoria:Reprezentanci Albanii w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze KF Vllaznia]]
[[Kategoria:Piłkarze Hacettepe SK]]
[[Kategoria:Piłkarze Qarabağu FK]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1981]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Szkodrze]]

title: · Admir Teli

Data i miejsce urodzenia: 2 czerwca 1981 · Szkodra

Pozycja: obrońca

Klub: Qarabağ Ağdam

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Vllaznia Szkodra · 175 · (6)

Hacettepe SK · 16 · (0)

Qarabağ Ağdam · 135 · (8)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Albania · 15 · (0)


text:
# Ulistnienie
Ulistnienie, filotaksja – regularny układ liści na łodydze roślin, stały dla poszczególnych gatunków. Różne schematy ulistnienia wyróżnia się na podstawie liczby liści wyrastających z poszczególnych węzłów i ich ułożenia względem siebie. Czynnikiem ekologicznym determinującym układ liści na łodydze jest dążenie do optymalnego wykorzystania światła, w tym poprzez unikanie wzajemnego ocieniania się przez liście.
Ulistnienie okółkoweWystępuje u roślin, u których z węzła wyrasta więcej niż jeden liść. W zależności od liczby liści wyrastających z węzła wyróżnia się okółki dwulistne, trójlistne, czterolistne itd. W przypadku okółków złożonych z dwóch liści wyrastających naprzeciw siebie – układ taki nazywa się ulistnieniem naprzeciwległym. Gdy takie pary liści ułożone są w kolejnych węzłach pod kątem prostym względem siebie mówi się o ulistnieniu nakrzyżległym. W tej odmianie dwulistnego ulistnienia okółkowego liście wyrastają w czterech prostnicach (ortostychach), czyli w czterech umownych liniach biegnących wzdłuż łodygi przez nasady liści.
Ulistnienie skrętoległe (helikalne)Występuje wówczas, gdy liście wyrastają pojedynczo kolejno w linii mającej kształt helisy, zwanej helisą genetyczną lub spiralą genetyczną. Układ liści skrętoległych opisywany jest za pomocą ułamka zwanego dywergencją. Jego licznik wyraża liczbę obrotów helisy dookoła łodygi występujących między dwoma liśćmi rosnącymi w jednej prostnicy (pionowo nad sobą). W mianowniku wstawia się liczbę liści wyrastających na helisie pomiędzy liśćmi znajdującymi się na jednej prostnicy. Najprostszy układ skrętoległy określany jest mianem ulistnienia naprzemianległego (dwuszeregowego, distychia). Występuje u roślin, u których liście wyrastają na helisie na przemian po dwóch stronach łodygi w dwóch prostnicach (tak jest np. u traw). Liczba obrotów helisy wokół łodygi pomiędzy dwoma liśćmi rosnącymi w tej samej prostnicy należy zwykle do liczb Fibonacciego (1, 2, 3, 5, 8, 13, 21...).

title: Ulistnienie

wikitext:
[[Plik:Ulistnienie.png|350px|thumb|'''Ulistnienie:''' '''a.''' skrętoległe, '''b.''' nakrzyżległe, '''c.''' naprzeciwległe, '''d.''' okółkowe]]
'''Ulistnienie''', '''filotaksja''' – regularny układ [[liść|liści]] na [[łodyga|łodydze]] [[rośliny|roślin]], stały dla poszczególnych [[gatunek (biologia)|gatunków]]. Różne schematy ulistnienia wyróżnia się na podstawie liczby liści wyrastających z poszczególnych [[węzeł (botanika)|węzłów]] i ich ułożenia względem siebie{{r|szweykowska}}{{r|slownik}}. Czynnikiem ekologicznym determinującym układ liści na łodydze jest dążenie do optymalnego wykorzystania światła, w tym poprzez unikanie wzajemnego ocieniania się przez liście{{r|podbielkowski}}.

; Ulistnienie okółkowe: Występuje u roślin, u których z węzła wyrasta więcej niż jeden liść. W zależności od liczby liści wyrastających z węzła wyróżnia się [[Okółek (botanika)|okółki]] dwulistne, trójlistne, czterolistne itd. W przypadku okółków złożonych z dwóch liści wyrastających naprzeciw siebie – układ taki nazywa się '''ulistnieniem naprzeciwległym'''. Gdy takie pary liści ułożone są w kolejnych węzłach pod kątem prostym względem siebie mówi się o '''ulistnieniu nakrzyżległym'''. W tej odmianie dwulistnego ulistnienia okółkowego liście wyrastają w czterech prostnicach (ortostychach), czyli w czterech umownych liniach biegnących wzdłuż łodygi przez nasady liści{{r|szweykowska}}.

[[Plik:Clivia miniata IP0903001.jpg|thumb|Ulistnienie naprzemianległe u [[kliwia cynobrowa|kliwii cynobrowej]]]]
; Ulistnienie skrętoległe (helikalne): Występuje wówczas, gdy liście wyrastają pojedynczo kolejno w linii mającej kształt [[Linia śrubowa|helisy]], zwanej helisą genetyczną lub spiralą genetyczną. Układ liści skrętoległych opisywany jest za pomocą ułamka zwanego '''dywergencją'''. Jego licznik wyraża liczbę obrotów helisy dookoła łodygi występujących między dwoma liśćmi rosnącymi w jednej prostnicy (pionowo nad sobą). W mianowniku wstawia się liczbę liści wyrastających na helisie pomiędzy liśćmi znajdującymi się na jednej prostnicy. Najprostszy układ skrętoległy określany jest mianem '''ulistnienia naprzemianległego''' (dwuszeregowego, distychia). Występuje u roślin, u których liście wyrastają na helisie na przemian po dwóch stronach łodygi w dwóch prostnicach (tak jest np. u [[wiechlinowate|traw]]). Liczba obrotów helisy wokół łodygi pomiędzy dwoma liśćmi rosnącymi w tej samej prostnicy należy zwykle do [[Ciąg Fibonacciego|liczb Fibonacciego]] (1, 2, 3, 5, 8, 13, 21...){{r|szweykowska}}{{r|slownik}}.

== Zobacz też ==
* [[heterofilia]]
* [[złoty kąt]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=podbielkowski>{{cytuj książkę|autor=Zbigniew Podbielkowski, Maria Podbielkowska|tytuł=Przystosowania roślin do środowiska|wydawca=Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne|miejsce=Warszawa|data=1992|strony=73|isbn=83-02-04299-4}}</ref>
* <ref name=slownik>{{cytuj książkę|autor=Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.) |tytuł=Słownik botaniczny |wydanie=II, zmienione i uzupełnione |miejsce=Warszawa |rok=2003 |wydawca=Wiedza Powszechna |strony=946-947 |isbn = 83-214-1305-6}}</ref>
* <ref name=szweykowska>{{Cytuj książkę | autor = Szweykowska Alicja, Szweykowski Jerzy | tytuł = Botanika t.1 Morfologia | data = 2003 | wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN | miejsce = Warszawa | isbn = 83-01-13953-6 | strony =194-195}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Liść]]