text:
# Pawian
Pawian (Papio) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny koczkodanów (Cercopithecinae) w obrębie rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

## Zasięg występowania i biotop
Pawiany zamieszkują otwarte tereny leśne i trawiaste Afryki na południe od Sahary i kilka terenów górskich tej pustyni.

## Charakterystyka
Długość ciała (bez ogona) samic 35–69 cm, samców 43–100 cm, długość ogona samic 34–57 cm, samców 41–84 cm; masa ciała samic 8–20 kg, samców 16–35 kg. Pawiany mają wydłużony pysk, oczy położone blisko siebie, silne szczęki i krótki ogon. Dymorfizm płciowy jest uwidoczniony w rozmiarach ciała, ubarwieniu i uzębieniu. Sierść ciemnooliwkowo-brązowa, skóra na pośladkach jest naga, fioletowo-brązowa, przechodząca w różową podczas ciąży.

## Tryb życia i zachowanie
Prowadzą naziemny i stadny tryb życia. Wśród wszystkich gatunków pawianów znacznie odróżnia się trybem życia pawian płaszczowy, który tworzy złożone struktury oparte na systemie haremowym. Pozostałe gatunki, które określa się niekiedy wspólnym mianem pawianów sawannowych, skupiają się w grupy wielosamcowe z niewielką liczebną przewagą samic. Dominującymi samcami są z reguły młode, najsprawniejsze i najsilniejsze osobniki, niedawno przybyłe do stada. Starsze, wysłużone samce często zawiązują taktyczne koalicje, aby zespołowo przeciwstawić się młodemu samcowi alfa i wywalczyć sobie trochę więcej praw. Młode samce przechodzą okres kilku-, kilkunastomiesięcznej samotności po opuszczeniu macierzystego stada, a przed przyłączeniem się do nowego. Często stają się wtedy łupem drapieżników. Samicom w rui najczęściej asystuje przez jakiś czas wybrany samiec, tworząc z nią rodzaj tymczasowego stada. Samice często wybierają starszych, przyjaznych partnerów, a nie najsilniejszego samca, zwłaszcza gdy mają młode i obawiają się o ich los.
Pawiany zjadają prawie wszystko, ale szczególnie trawę, liście, owoce, orzechy, nasiona, korzenie, bulwy i kwiaty. Nie pogardzą również bezkręgowcami, młodymi ptakami i małymi ssakami, a nawet młodymi gazelami.
U pawianów po ciąży trwającej 173-193 dni samica rodzi 1 młode.
Długość życia pawianów dochodzi do 45 lat.

## Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1777 roku niemiecki zoolog i weterynarz Johann Christian Polycarp Erxleben w książce swojego autorstwa poświęconej systematyce królestwa zwierząt. Erxleben wymienił kilka gatunków – Simia Nemestrina Linnaeus, 1766, Simia maimon Linnaeus, 1766 (= Simia sphinx Linnaeus, 1758), Simia mormon Alströmer, 1766 (= Simia sphinx Linnaeus, 1758), Papio sphinx Erxleben, 1777 (= Cynocephalus papio Desmarest, 1821) i Simia apedia Linnaeus, 1758 (= Simia sciurea Linnaeus, 1758) – nie wyznaczając gatunku typowego; w ramach późniejszego oznaczenia w 1982 roku Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej na typ nomenklatoryczny wyznaczyła pawiana gwinejskiego (P. papio).

### Etymologia
- Pavianus: niem. pavian ‘pawian’[19]. Gatunek typowy: Frisch wymienił kilka gatunków nie określając gatunku typowego.
- Papio: fr. papión ‘pawian’, od hiszp. papion ‘pawian’; nazwa w nowoczesnej łacinie została zaadaptowana przez Buffona[20].
- Cynocephalus: gr. κυνοκέφαλος kunokephalos ‘psiogłowy’, od κυων kuōn, κυνος kunos ‘pies’; -κεφαλος -kephalos ‘-głowy’, od κεφαλη kephalē ‘głowa’[21]. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Simia cynocephalus Linnaeus, 1766.
- Chaeropithecus (Choeropithecus): gr. χοιρος choiros ‘świnia’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’[22]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Simia cynocephalus Linnaeus, 1766.
- Hamadryas: w mitologii greckiej Hamadrias (gr. Άμαδρυάς Hamadryas) była nimfą leśną która miała żyć i umrzeć wraz z drzewem z którym była związana[23]. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Hamadryas choeropithecus Lesson, 1840 (= Simia hamadryas Linnaeus, 1758).
- Choiropithecus: gr. χοιρος choiros ‘świnia’; πιθηκος pithēkos ‘małpa’[24]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Simia porcaria Boddaert, 1787 (= Simia Cercopithecus hamadryas ursinus Kerr, 1792).
- Comopithecus: gr. κομη komē ‘włosy’[25]; πιθηκος pithēkos ‘małpa’[26][11].

### Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:
| Grafika | Gatunek            | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa   | Podgatunki         | Rozmieszczenie geograficzne                                                                                | Podstawowe wymiary                      | Status IUCN |
| ------- | ------------------ | ----------------- | ------------------ | ------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------- | ----------- |
|         | Papio cynocephalus | (Linnaeus, 1766)  | pawian masajski    | 2 podgatunki       | południowo-wschodnia Somalia, wschodnia Kenia (włącznie z wyspą Manda), Tanzania, Malawi, wschodnia Zambia (na wschód od rzeki Luangwa) i północny Mozambik; być może skrajnie południowo-wschodnia Etiopia                                                       | DC: 51–85 cm DO: 34–66 cm MC: 8–28 kg   | LC          |
|         | Papio kindae       | Lönnberg, 1919    | pawian chudy       | gatunek monotypowy | północna Angola, południowa Demokratyczna Republika Konga, zachodnia Zambia (na zachód od rzeki Luangwa), skrajny południowo-zachodni Tanzania (prawdopodobnie na północ do Parku Narodowego Gór Mahale)                                                          | DC: 56–58 cm DO: 47–53 cm MC: 10–16 kg  | LC          |
|         | Papio ursinus      | (Kerr, 1792)      | pawian niedźwiedzi | 3 podgatunki       | południowo-zachodnia Angola (na północ wzdłuż wybrzeża do około 11°30′ szerokości geograficznej południowej), południowo-zachodnia Zambia, Namibia, Botswana, Zimbabwe, południowy Mozambik (na południe od rzeki Zambezi), Południowa Afryka, Eswatini i Lesotho | DC: 51–100 cm DO: 37–84 cm MC: 12–35 kg | LC          |
|         | Papio anubis       | (Lesson, 1827)    | pawian oliwkowy    | gatunek monotypowy | pas sawanny od Malawi, Gwinei i Sierra Leone do zachodniej Erytrei i Etiopii, na południe do północnej i wschodniej Demokratycznej Republiki Konga i północno-zachodniej Tanzanii; izolowana populacja na Saharze (masywy Tibesti, Aïr i Ennedi)                  | DC: 50–90 cm DO: 38–60 cm MC: 14–30 kg  | LC          |
|         | Papio papio        | (Desmarest, 1820) | pawian gwinejski   | gatunek monotypowy | skrajna Afryka Zachodnia w południowej Mauretanii, Senegalu, Gambii, Gwinei Bissau, zachodnim Malawi, zachodniej Gwinei i północno-zachodniego Sierra Leone; występowanie w zachodniej Liberii jest wysoce nieprawdopodobne                                       | DC: 35–86 cm DO: 43–70 cm MC: 10–26 kg  | NT          |
|         | Papio hamadryas    | (Linnaeus, 1758)  | pawian płaszczowy  | gatunek monotypowy | południowo-zachodnia Arabia Saudyjska (do Dżuddy), zachodni Jemen, północno-wschodni Sudan (Wzgórza Morza Czerwonego), wschodnia Erytrea, północno-wschodnia Etiopia, Dżibuti, północna Somalia                                                                   | DC: 50–95 cm DO: 37–60 cm MC: 10–21 kg  | LC          |

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski,  NT  – gatunek bliski zagrożenia.
Opisano również gatunki wymarłe:
- Papio angusticeps (Broom, 1948)[29] (Afryka; plejstocen).
- Papio botswanae B.A. Williams, Ross, Frost, Waddle, Gabadirwe & Brook, 2012[30] (Afryka; plejstocen).
- Papio izodi Gear, 1926[31] (Afryka; plejstocen).
- Papio robinsoni Freedman, 1957[32] (Afryka; plejstocen).

title: Pawian

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Pawian
 |nazwa łacińska         = ''Papio''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], 1777<ref name="Erxleben" />
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Male Guinea Baboon in Nuremberg Zoo.jpg
 |opis grafiki           = [[Samiec]] [[pawian gwinejski|pawiana gwinejskiego]] (''P. papio'')
 |typ                    = [[strunowce]]
 |podtyp                 = [[kręgowce]]
 |gromada                = [[ssaki]]
 |podgromada             = [[żyworodne]]
 |nadrząd                = [[łożyskowce]]
 |rząd                   = [[naczelne]]
 |podrząd                = [[wyższe naczelne]]
 |infrarząd              = [[małpy wąskonose]]
 |nadrodzina             = [[koczkodanowce]]
 |rodzina                = [[koczkodanowate]]
 |podrodzina             = [[koczkodany]]
 |plemię                 = [[Papionini]]
 |rodzaj                 = pawian
 |typ nomenklatoryczny   = ''Papio sphinx'' {{small|Erxleben, 1777}} (= ''Cynocephalus papio'' {{small|[[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1820}})
 |synonimy               = * ''Papio''{{refn|grupa=uwaga|Książka Brissona została uznana decyzją ICZN za nieważną ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.<ref name="iczn3" />.}} {{small|[[Mathurin Jacques Brisson|Brisson]], 1762}}<ref name="bri" />
* ''Pavianus''{{refn|grupa=uwaga|Publikacja Frischa została uznana decyzją [[Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej|ICZN]] za nieważną ze względu na niekonsekwentne stosowanie nazewnictwa binominalnego.<ref name="iczn" />.}} {{small|[[Johann Leonhard Frisch|Frisch]], 1775}}<ref name="fri" />
* ''Cynocephalus''<ref group="uwaga">Młodszy [[homonimia (taksonomia)|homonim]] ''	Cynocephalus'' {{small|[[Jacob Christian Schäffer|Schäffer]], 1760}} ([[ryby chrzęstnoszkieletowe|Chondrichthyes]]).</ref> [[Georges Cuvier|G. Cuvier]] & [[Étienne Geoffroy Saint-Hilaire|É. Geoffroy Saint-Hilaire]], 1795<ref name="Cuvier&Geoffroy" />
* ''Chaeropithecus'' [[Paul Gervais|P. Gervais]], 1839<ref name="Gervais" />
* ''Choeropithecus''<ref group="uwaga">Wariant pisowni ''Chaeropithecus'' {{small|P. Gervais, 1839}}.</ref>: [[Henri Marie Ducrotay de Blainville|de Blainville]], 1839<ref name="bla" />
* ''Hamadryas''<ref group="uwaga">Młodszy homonim ''Hamadryas'' {{small|[[Jacob Hübner|Hübner]], 1806}} ([[motyle|Lepidoptera]]).</ref> [[René Lesson|Lesson]], 1840<ref name="Lesson" />
* ''Choiropithecus'' [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1862<ref name="rei" />
* ''Comopithecus''<ref group="uwaga">Nowa nazwa dla ''Hamadryas'' {{small|Lesson, 1840}}.</ref> [[Joel Asaph Allen|J.A. Allen]], 1925<ref name="Allen" />
 |ranga podtaksonu       = [[gatunek (biologia)|Gatunki]]
 |podtaksony             = ''10 gatunków (w tym 4 wymarłe) – zobacz opis w tekście''
 |mapa występowania      = Aire-de-repartition-du-genre-Papio.png
 |opis mapy występowania =
 |wikispecies            = Papio
 |commons                = Category:Papio
 |wikisłownik            = pawian
}}
'''Pawian'''<ref name="Cichocki&inni" /> (''Papio'') – [[rodzaj (biologia)|rodzaj]] [[ssaki|ssaków]] [[naczelne|naczelnych]] z [[rodzina (biologia)|podrodziny]] [[koczkodany|koczkodanów]] (Cercopithecinae) w obrębie [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[koczkodanowate|koczkodanowatych]] (Cercopithecidae).

== Zasięg występowania i biotop ==
Pawiany zamieszkują otwarte tereny [[las|leśne]] i trawiaste [[Afryka|Afryki]] na południe od [[Sahara|Sahary]] i kilka terenów górskich tej [[pustynia|pustyni]]<ref name="Burgin&inni" /><ref name="Wilson&Reeder" /><ref name="Zinner&inni" />.

== Charakterystyka ==
Długość ciała (bez ogona) [[samica|samic]] 35–69 cm, [[samiec|samców]] 43–100 cm, długość ogona samic 34–57 cm, samców 41–84 cm; masa ciała samic 8–20 kg, samców 16–35 kg<ref name="Zinner&inni" /><ref name="amw" />. Pawiany mają wydłużony pysk, oczy położone blisko siebie, silne szczęki i krótki ogon. [[Dymorfizm płciowy]] jest uwidoczniony w rozmiarach ciała, ubarwieniu i uzębieniu. Sierść ciemnooliwkowo-brązowa, skóra na pośladkach jest naga, fioletowo-brązowa, przechodząca w [[barwa różowa|różową]] podczas [[ciąża|ciąży]].

== Tryb życia i zachowanie ==
Prowadzą naziemny i stadny tryb życia. Wśród wszystkich gatunków pawianów znacznie odróżnia się trybem życia pawian płaszczowy, który tworzy złożone struktury oparte na systemie haremowym. Pozostałe gatunki, które określa się niekiedy wspólnym mianem pawianów sawannowych, skupiają się w grupy wielosamcowe z niewielką liczebną przewagą samic. Dominującymi samcami są z reguły młode, najsprawniejsze i najsilniejsze osobniki, niedawno przybyłe do stada. Starsze, wysłużone samce często zawiązują taktyczne koalicje, aby zespołowo przeciwstawić się młodemu samcowi alfa i wywalczyć sobie trochę więcej praw. Młode samce przechodzą okres kilku-, kilkunastomiesięcznej samotności po opuszczeniu macierzystego stada, a przed przyłączeniem się do nowego. Często stają się wtedy łupem drapieżników. Samicom w rui najczęściej asystuje przez jakiś czas wybrany samiec, tworząc z nią rodzaj tymczasowego stada. Samice często wybierają starszych, przyjaznych partnerów, a nie najsilniejszego samca, zwłaszcza gdy mają młode i obawiają się o ich los<ref>{{cytuj książkę|imię = Jerzy A.|nazwisko=Kowalski|tytuł=Homo eroticus|wydawca=Wydawnictwo IBS|seria=Eros i logos|miejsce=Opole|data=2011|strony=23|isbn=978-83-931776-0-8}}</ref>.

Pawiany zjadają prawie wszystko, ale szczególnie trawę, [[liść|liście]], [[owoc]]e, orzechy, [[Nasiono|nasiona]], [[korzeń|korzenie]], [[Bulwa (botanika)|bulwy]] i [[kwiat]]y. Nie pogardzą również bezkręgowcami, młodymi ptakami i małymi ssakami, a nawet młodymi [[gazela]]mi.

U pawianów po ciąży trwającej 173-193 dni samica rodzi 1 młode.

Długość życia pawianów dochodzi do 45 lat.

== Systematyka ==
Rodzaj zdefiniował w 1777 roku niemiecki [[zoologia|zoolog]] i weterynarz [[Johann Christian Polycarp Erxleben]] w książce swojego autorstwa poświęconej systematyce królestwa zwierząt<ref name="Erxleben" />. Erxleben wymienił kilka gatunków – ''[[makak orientalny|Simia Nemestrina]]'' {{small|Linnaeus, 1766}}, ''[[mandryl barwnolicy|Simia maimon]]'' {{small|Linnaeus, 1766}} (= ''Simia sphinx'' {{small|Linnaeus, 1758}}), ''Simia mormon'' {{small|Alströmer, 1766}} (= ''Simia sphinx'' {{small|Linnaeus, 1758}}), ''Papio sphinx'' {{small|Erxleben, 1777}} (= ''Cynocephalus papio'' {{small|Desmarest, 1821}}) i ''[[sajmiri wiewiórcza|Simia apedia]]'' {{small|Linnaeus, 1758}} (= ''Simia sciurea'' {{small|Linnaeus, 1758}}) – nie wyznaczając [[gatunek typowy|gatunku typowego]]; w ramach późniejszego oznaczenia w 1982 roku [[Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej]] na [[typ nomenklatoryczny]] wyznaczyła pawiana gwinejskiego (''P. papio'')<ref name="iczn2" />.

=== Etymologia ===
* ''Pavianus'': {{niem.|pavian}} ‘pawian’{{odn|Palmer|1904|s=[{{Google Books|ApMeAQAAIAAJ|strony=952|link=tak}} 952]}}. Gatunek typowy: Frisch wymienił kilka gatunków nie określając gatunku typowego.
* ''Papio'': {{fr.|papión}} ‘pawian’, od {{W języku|es|papion}} ‘pawian’; nazwa w nowoczesnej [[łacina|łacinie]] została zaadaptowana przez [[Georges-Louis Leclerc de Buffon|Buffona]]{{odn|Palmer|1904|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655667 511]}}.
* ''Cynocephalus'': {{gr.|κυνοκέφαλος}} ''kunokephalos'' ‘psiogłowy’, od κυων ''kuōn'', κυνος ''kunos'' ‘pies’; -κεφαλος ''-kephalos'' ‘-głowy’, od κεφαλη ''kephalē'' ‘głowa’{{odn|Palmer|1904|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655366 210]}}. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): ''Simia cynocephalus'' {{small|Linnaeus, 1766}}.
* ''Chaeropithecus'' (''Choeropithecus''): gr. χοιρος ''choiros'' ‘świnia’; πιθηκος ''pithēkos'' ‘małpa’{{odn|Palmer|1904|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655333 177]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Simia cynocephalus'' {{small|Linnaeus, 1766}}.
* ''Hamadryas'': w mitologii greckiej Hamadrias (gr. Άμαδρυάς ''Hamadryas'') była nimfą leśną która miała żyć i umrzeć wraz z drzewem z którym była związana{{odn|Palmer|1904|s=[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655464 308]}}. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): ''Hamadryas choeropithecus'' {{small|Lesson, 1840}} (= ''Simia hamadryas'' {{small|Linnaeus, 1758}}).
* ''Choiropithecus'': gr. χοιρος ''choiros'' ‘świnia’; πιθηκος ''pithēkos'' ‘małpa’{{odn|Palmer|1904|s=[{{Google Books|ApMeAQAAIAAJ|strony=186|link=tak}} 186]}}. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): ''Simia porcaria'' {{small|Boddaert, 1787}} (= ''Simia Cercopithecus hamadryas ursinus'' {{small|Kerr, 1792}}).
* ''Comopithecus'': gr. κομη ''komē'' ‘włosy’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=103 63]}}; πιθηκος ''pithēkos'' ‘małpa’{{odn|Jaeger|1959|s=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=239 199]}}<ref name="Allen" />.

=== Podział systematyczny ===
Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki<ref name="mdd" /><ref name="amw" /><ref name="Burgin&inni" />:
{| class="wikitable"
! Grafika
! Gatunek
! Autor i rok opisu
! Nazwa zwyczajowa<ref name="Cichocki&inni" />
! Podgatunki<ref name="Zinner&inni" /><ref name="Burgin&inni" /><ref name="amw" />
! Rozmieszczenie geograficzne<ref name="Zinner&inni" /><ref name="Burgin&inni" /><ref name="amw" />
! Podstawowe wymiary<ref name="Zinner&inni" /><ref name="amw" /><ref group="uwaga">'''DC''' – długość ciała; '''DO''' – długość ogona; '''MC''' – masa ciała</ref>
! Status
[[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|IUCN]]<ref>{{cytuj stronę | url = https://www.iucnredlist.org/en| tytuł = Home| opublikowany = The IUCN Red List of Threatened Species | data dostępu = 2024-08-07| język = en}}</ref>
|-
|[[Plik:Papio cynocephalus (South Luangwa NP).jpg|centruj|150px]]
|''Papio cynocephalus''
|([[Karol Linneusz|Linnaeus]], 1766)
|[[pawian masajski]]
|2 podgatunki
|południowo-wschodnia [[Somalia]], wschodnia [[Kenia]] (włącznie z wyspą [[Manda]]), [[Tanzania]], [[Malawi]], wschodnia [[Zambia]] (na wschód od rzeki [[Luangwa]]) i północny [[Mozambik]]; być może skrajnie południowo-wschodnia [[Etiopia]]
|DC: 51–85 cm
DO: 34–66 cm
MC: 8–28 kg
|{{Colorbox|#008000|{{Kolor|#ffffff|'''LC'''}}}}
|-
|[[Plik:Female kinda baboon.jpg|centruj|150px]]
|''Papio kindae''
|[[Einar Lönnberg|Lönnberg]], 1919
|[[pawian chudy]]
|[[takson monotypowy|gatunek monotypowy]]
|północna [[Angola]], południowa [[Demokratyczna Republika Konga]], zachodnia [[Zambia]] (na zachód od rzeki Luangwa), skrajny południowo-zachodni Tanzania (prawdopodobnie na północ do [[Park Narodowy Gór Mahale|Parku Narodowego Gór Mahale]])
|DC: 56–58 cm
DO: 47–53 cm
MC: 10–16 kg
|{{Colorbox|#008000|{{Kolor|#ffffff|'''LC'''}}}}
|-
|[[Plik:Baboon, Kruger National Park (7826461198).jpg|centruj|150px]]
|''Papio ursinus''
|([[Robert Kerr (1757–1813)|Kerr]], 1792)
|[[pawian niedźwiedzi]]
|3 podgatunki
|południowo-zachodnia Angola (na północ wzdłuż wybrzeża do około 11°30′ szerokości geograficznej południowej), południowo-zachodnia Zambia, [[Namibia]], [[Botswana]], [[Zimbabwe]], południowy Mozambik (na południe od rzeki [[Zambezi]]), [[Południowa Afryka]], [[Eswatini]] i [[Lesotho]]
|DC: 51–100 cm
DO: 37–84 cm
MC: 12–35 kg
|{{Colorbox|#008000|{{Kolor|#ffffff|'''LC'''}}}}
|-
|[[Plik:Lascar Olive Baboon - Nairobi National Park (4519269217).jpg|centruj|150px]]
|''Papio anubis''
|([[René Lesson|Lesson]], 1827)
|[[pawian oliwkowy]]
|gatunek monotypowy
|pas sawanny od Malawi, [[Gwinea|Gwinei]] i [[Sierra Leone]] do zachodniej [[Erytrea|Erytrei]] i [[Etiopia|Etiopii]], na południe do północnej i wschodniej Demokratycznej Republiki Konga i północno-zachodniej Tanzanii; izolowana populacja na [[Sahara|Saharze]] (masywy [[Tibesti]], [[Aïr]] i [[Ennedi]])
|DC: 50–90 cm
DO: 38–60 cm
MC: 14–30 kg
|{{Colorbox|#008000|{{Kolor|#ffffff|'''LC'''}}}}
|-
|[[Plik:Sphinx-Pavian Papio papio Tiergarten-Nuernberg-15.jpg|centruj|150px]]
|''Papio papio''
|([[Anselme Gaëtan Desmarest|Desmarest]], 1820)
|[[pawian gwinejski]]
|gatunek monotypowy
|skrajna [[Afryka Zachodnia]] w południowej [[Mauretania|Mauretanii]], [[Senegal]]u, [[Gambia|Gambii]], [[Gwinea Bissau|Gwinei Bissau]], zachodnim Malawi, zachodniej Gwinei i północno-zachodniego Sierra Leone; występowanie w zachodniej [[Liberia|Liberii]] jest wysoce nieprawdopodobne
|DC: 35–86 cm
DO: 43–70 cm
MC: 10–26 kg
|{{Colorbox|#008b8b|{{Kolor|#ffffff|'''NT'''}}}}
|-
|[[Plik:Pavian Papio hamadryas Tierpark Hellabrunn-22.jpg|centruj|150px]]
|''Papio hamadryas''
|(Linnaeus, 1758)
|[[pawian płaszczowy]]
|[[takson monotypowy|gatunek monotypowy]]
|południowo-zachodnia Arabia Saudyjska (do Dżuddy), zachodni Jemen, północno-wschodni Sudan (Wzgórza Morza Czerwonego), wschodnia Erytrea, północno-wschodnia Etiopia, Dżibuti, północna Somalia
|DC: 50–95 cm
DO: 37–60 cm
MC: 10–21 kg
|{{Colorbox|#008000|{{Kolor|#ffffff|'''LC'''}}}}
|}
Kategorie IUCN: {{Colorbox|#008000|{{Kolor|#ffffff|'''LC'''}}}} – [[gatunek najmniejszej troski]], {{Colorbox|#008b8b|{{Kolor|#ffffff|'''NT'''}}}} – [[gatunek bliski zagrożenia]].

Opisano również gatunki wymarłe:
* ''[[Papio angusticeps]]'' {{small|([[Robert Broom|Broom]], 1948)}}<ref name="bro" /> (Afryka; [[plejstocen]]).
* ''[[Papio botswanae]]'' {{small|[[Blythe Anne Williams|B.A. Williams]], [[Callum F. Ross|Ross]], [[Stephen Frost (paleontolog)|Frost]], [[Diane M. Waddle|Waddle]], [[Mohutsiwa Gabadirwe|Gabadirwe]] & [[George A. Brook|Brook]], 2012}}<ref name="wil&inni" /> (Afryka; plejstocen).
* ''[[Papio izodi]]'' {{small|Gear, 1926}}<ref name="gear" /> (Afryka; plejstocen).
* ''[[Papio robinsoni]]'' {{small|[[Leonard Freedman|Freedman]], 1957}}<ref name="fre" /> (Afryka; plejstocen).

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Erxleben">{{cytuj książkę| autor = J.Ch.P. Erxleben| tytuł = Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cum synonymia et historia animalium|url = https://biodiversitylibrary.org/item/53898#page/69/mode/1up|rok = 1777|wydawca = Impensis Weygandianis|miejsce = Lipsiae|część = 1|tytuł części = Classis I. Mammalia|strony = 15| język = la}}</ref>
<ref name="iczn">{{cytuj pismo |autor = F. Hemming|tytuł = Opinion 258. Rejection for nomenclatorial Purposes of the work by Frisch (J. L.) published in 1775 under the title Das Natur-system der Vierfüssigen Thiere|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/34655044|czasopismo = Opinions and declarations rendered by the International Commission on Zoological Nomenclature| wolumin = 5| strony = 55–72|rok = 1954 |język = en}}</ref>
<ref name="iczn3">{{cytuj pismo |autor = Anonim|tytuł = Regnum Animale ..., Ed. 2 (M.J. Brisson, 1762): rejected for nomenciatural purposes, with the conservation of the mammalian generic names Philander (Marsupialia), Pteropus (Chiroptera), Glis, Cuniculus and Hydrochoerus (Rodentia), Meles, Lutra and Hyaena (Carnivora), Tapirus (Perissodactyla), Tragulus and Giraffa (Artiodactyla)|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/12441432|czasopismo = The Bulletin of zoological nomenclature | wolumin = 55|numer = 1|strony = 64–71|rok = 1998| język = en}}</ref>
<ref name="bri">{{cytuj książkę |autor = M.J. Brisson |tytuł = Regnum animale in classes IX. distributum, sive, Synopsis methodica: sistens generalem animalium distributionem in classes IX, & duarum primarum classium, quadrupedum scilicet & cetaceorum, particularem divisionem in ordines, sectiones, genera & species: cum brevi cujusque speciei descriptione, citationibus auctorum de iis tractantium, nominibus eis ab ipsis & nationibus impositis, nominibusque vulgaribus |url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/28278649 |rok = 1762 |wydawca = Theodorum Haak |miejsce = [[Lejda|Lugduni Batavorum]] |strony = 136|język = la}}</ref>
<ref name="fri">{{cytuj książkę| autor = J.L. Frisch| tytuł = Das Natur-System der Vierfüßigen Thiere|url = https://bildsuche.digitale-sammlungen.de/index.html?c=viewer&bandnummer=bsb00001196&pimage=27&v=100&nav=&l=de|rok = 1775|wydawca = Christian Friedrich Günther|miejsce = [[Głogów|Glogau]]| strony = 19| język = de}}</ref>
<ref name="Cuvier&Geoffroy">{{cytuj pismo |autor = G. Cuvier & É. Geoffroy Saint-Hilaire|tytuł = Mammalogie. Histoire naturelle Orangs-Outangs|url = https://biodiversitylibrary.org/item/29597#page/482/mode/1up|czasopismo = Magasin Encyclopédique| wolumin = 3|wydanie = 12|strony = 462|rok = 1795|język = fr}}</ref>
<ref name="Gervais">{{cytuj pismo |autor = P. Gervais|tytuł = Pithéque|url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/111206#page/154/mode/1up|czasopismo = Dictionnaire pittoresque d’histoire naturelle et des phénomènes de la nature | wolumin = 8| strony = 90|rok = 1839| język = fr}}</ref>
<ref name="bla">{{cytuj książkę| autor = H.M.D. de Blainville| tytuł = Ostéographie, ou, Description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des Mammifères récents et fossiles: pour servir de base à la zoologie et à la géologie|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/57990959|rok = 1839–1864|wydawca = J.B. Baillière et fils|miejsce = Paris|tom = 1|strony = 39|język = fr}}</ref>
<ref name="Lesson">{{cytuj książkę| autor = R.-P. Lesson| tytuł = Species des Mammifères bimanes et quadrumanes; suivi d’un mémoire sur les Oryctéropes|url = https://biodiversitylibrary.org/item/36708#page/127/mode/1up|rok = 1840|wydawca = J.B. Baillière |miejsce = Paris| strony = 107|język = fr}}</ref>
<ref name="rei">{{cytuj książkę| imię = H.G.L. | nazwisko = Reichenbach| tytuł = Die vollständigste Naturgeschichte der Affen|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/47619007|rok = 1862|wydawca = Expedition der vollstèandigsten Naturgeschichte|miejsce = Dresden und Leipzig| strony = 151|język = de}}</ref>
<ref name="Allen">{{cytuj pismo |autor = J.A. Allen|tytuł = Primates collected by the American Museum Congo Expedition|url = http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/334|czasopismo = Bulletin of the American Museum of Natural History| wolumin = 47| strony = 290, 312|rok = 1925| język = en}}</ref>
<ref name="Cichocki&inni">Nazwy polskie za: {{Cytuj książkę | autor = W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz| tytuł = Polskie nazewnictwo ssaków świata | wydawca = Muzeum i Instytut Zoologii PAN | miejsce = Warszawa | rok = 2015 | isbn = 978-83-88147-15-9| strony = 48| język = pl en}}</ref>
<ref name="Burgin&inni">{{cytuj książkę| autor = C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest | tytuł = Illustrated Checklist of the Mammals of the World|url = |rok = 2020|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|część = 1|tytuł części = Monotremata to Rodentia|isbn = 978-84-16728-34-3|strony = 228–230|język = en}}</ref>
<ref name="Zinner&inni">{{Cytuj książkę | autor = R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson (redaktorzy)| tytuł = [[Handbook of the Mammals of the World]] | autor r = D. Zinner, G.H. Fickenscher, Ch. Roos, M.V. Anandam, E.L. Bennett, T.R.B. Davenport, N.J. Davies, K.M. Detwiler, A. Engelhardt, A.A. Eudey, E.L. Gadsby, C.P. Groves, A. Healy, K.P. Karanth, S. Molur, T. Nadler, M.C. Richardson, E.P. Riley, A.B. Rylands, L.K. Sheeran, N. Ting, J. Wallis, S.S. Waters & D.J. Whittaker| rozdział = Family Cercopithecidae (Old World Monkeys) | część = 3 | tytuł części = Primates| wydawca = Lynx Edicions | miejsce = Barcelona | strony = 661–665| isbn = 978-84-96553-89-7| rok = 2013 | język = en}}</ref>
<ref name="Wilson&Reeder">{{cytuj stronę|autor = D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy)|url = https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=12100580|tytuł = Genus ''Papio'' |opublikowany = Johns Hopkins University Press |praca = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) |rok = 2005 | data dostępu = 2020-11-08}}</ref>
<ref name="mdd">{{cytuj stronę | url = http://www.classic.mammaldiversity.org/tree.html| tytuł = Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy| praca = ASM Mammal Diversity Database (Version 1.13)|opublikowany = American Society of Mammalogists| data dostępu = 2024-08-07| autor = N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, J. Zijlstra & D. Huckaby| język = en}}</ref>
<ref name="amw">{{cytuj książkę| autor = Lynx Nature Books| tytuł = All the Mammals of the World|url = | rozdział = Class Mammalia|rok = 2023|wydawca = Lynx Edicions|miejsce = Barcelona|isbn = 978-84-16728-66-4|strony = 149|język = en}}</ref>
<ref name="bro">{{cytuj pismo |autor = R. Broom|tytuł = The South African Pleistocene ceropithecid apes|url = |czasopismo = Annals of the Transvaal Museum | wolumin = 20| strony = 89–100|rok = 1940|język = en}}</ref>
<ref name="wil&inni">{{cytuj pismo |autor = B.A. Williams, C.F. Ross, S.R. Frost, D.M. Waddle, M. Gabadirwe & G.A. Brook|tytuł = Fossil Papio cranium from !Ncumtsa (Koanaka) Hills, western Ngamiland, Botswana|url = |czasopismo = American Journal of Physical Anthropology | wolumin = 149|numer = 1|strony = 8|rok = 2012|doi = 10.1002/ajpa.22093|język = en}}</ref>
<ref name="gear">{{cytuj pismo |autor = J.H.S. Gear |tytuł = A preliminary account of baboon remains from Taungs|url = https://journals.co.za/doi/epdf/10.10520/AJA00382353_10121|czasopismo = South African Journal of Science | wolumin = 23|numer = 112|strony = 731–747|rok = 1926| język = en}}</ref>
<ref name="fre">{{cytuj pismo |autor = L. Freedman|tytuł = The fossil Cercopithecoidea of South Africa|url = https://journals.co.za/doi/epdf/10.10520/AJA00411752_1055|czasopismo = Annals of the Transvaal Museum| wolumin = 23|numer = 2|strony = 181|rok = 1957| język = en}}</ref>
<ref name="iczn2">{{cytuj pismo |autor = ICZN|tytuł = Opinion 1199: Papio Erxleben, 1777, and Mandrillus Ritgen, 1824 (Mammalia, Primates): designation of type species|url = https://www.biodiversitylibrary.org/page/12227912|czasopismo = The Bulletin of zoological nomenclature| wolumin = 39|numer = 1|strony = 15|data = 1984 |język = en}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* {{cytuj pismo| odn = tak | imię = T.S. | nazwisko = Palmer| autor link = Theodore Sherman Palmer|tytuł = Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals|url = http://www.biodiversitylibrary.org/item/88553#page/9/mode/1up|rok = 1904|czasopismo = North American Fauna| wolumin = 23 | strony = 1–984 |język = en}}
* {{cytuj książkę| imię = E.C.| nazwisko = Jaeger| tytuł = Source-book of biological names and terms|url = https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=7|rok = 1959|wydawca = Charles C. Thomas|miejsce = Springfield|wydanie = 3 (Revised second printing)| strony = 1–316|odn = tak | język = en}}
* {{cytuj książkę | nazwisko=Kowalski | imię=K.| tytuł=Ssaki, zarys teriologii | rok=1971 | wydawca=PWN | miejsce=Warszawa}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Koczkodanowate]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Polycarpa Erxlebena]]

title: Pawian

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Podtyp: kręgowce

Gromada: ssaki

Podgromada: żyworodne

Nadrząd: łożyskowce

Rząd: naczelne

Podrząd: wyższe naczelne

Infrarząd: małpy wąskonose

Nadrodzina: koczkodanowce

Rodzina: koczkodanowate

Podrodzina: koczkodany

Plemię: Papionini

Rodzaj: pawian

title: Gatunki

Gatunki:
Zasięg występowania
Mapa występowania


text:
# Nowoołeniwka (rejon kramatorski)
Nowoołeniwka (ukr. Новооленівка) – wieś na Ukrainie, w obwodzie donieckim, w rejonie kramatorskim, w hromadzie Illiniwka. W 2001 liczyła 245 mieszkańców.

wikiname: plwiki

title: Nowoołeniwka (rejon kramatorski)

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Nowoołeniwka
 |nazwa oryginalna             = {{k|uk|Новооленівка}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = UA-14
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon kramatorski|kramatorski]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Illiniwka (hromada)|Illiniwka]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2001
 |liczba ludności              = 245
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód doniecki
 |wariant mapy                 =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Nowoołeniwka''' ({{w języku|uk|Новооленівка}}) – wieś na [[Ukraina|Ukrainie]], w [[obwód doniecki|obwodzie donieckim]], w [[rejon kramatorski|rejonie kramatorskim]], w [[Illiniwka (hromada)|hromadzie Illiniwka]]. W 2001 liczyła 245 mieszkańców<ref name=spis>{{Cytuj stronę | url = http://pop-stat.mashke.org/ukraine-census-2001-lang/donecka.htm | tytuł = Liczby ludności miejscowości obwodu donieckiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 5 grudnia 2001 | data dostępu = | język = uk}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Wsie w obwodzie donieckim]]

title: NowoołeniwkaНовооленівка

Państwo: Ukraina

Obwód: doniecki

Rejon: kramatorski

Hromada: Illiniwka


text:
# Gornji Kazanci
Gornji Kazanci – wieś w Bośni i Hercegowinie, w Federacji Bośni i Hercegowiny, w kantonie dziesiątym, w gminie Bosansko Grahovo. W 2013 roku liczyła 92 mieszkańców, z czego większość stanowili Serbowie.

title: Gornji Kazanci

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Gornji Kazanci
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BA-BIH
 |1. jednostka administracyjna = [[Kanton dziesiąty|dziesiąty]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Gmina Bosansko Grahovo|Bosansko Grahovo]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2013
 |liczba ludności              = 92{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Gornji Kazanci''' – [[wieś]] w [[Bośnia i Hercegowina|Bośni i Hercegowinie]], w [[Federacja Bośni i Hercegowiny|Federacji Bośni i Hercegowiny]], w [[Kanton dziesiąty|kantonie dziesiątym]], w [[gmina Bosansko Grahovo|gminie Bosansko Grahovo]]. W 2013 roku liczyła 92 mieszkańców, z czego większość stanowili [[Serbowie]]{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga1/K1_B_E.pdf|tytuł=Popis 2013 u BiH|opublikowany=Federalni zavod za statistiku|język=bs|data dostępu=2020-04-17}}</ref>
}}

{{gmina Bosansko Grahovo}}
{{kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Bosansko Grahovo]]

title: Gornji Kazanci

Państwo: Bośnia i Hercegowina

Część składowa: Federacja Bośni i Hercegowiny

Kanton: dziesiąty

Gmina: Bosansko Grahovo


text:
# Bitwa u wybrzeży Rumany
Bitwa u wybrzeży Rumany (hebr. קרב רומני, kraw Rumani, arab. معركة ساحل رمانة) – bitwa morska pomiędzy okrętami Izraelskiego Korpusu Morskiego a Egipską Marynarką Wojenną, do której doszło 11 lipca 1967 roku u wybrzeży miejscowości Rumany na półwyspie Synaj. Siły izraelskie składały się z niszczyciela „Ejlat” oraz dwóch kutrów torpedowych „Aja” i „Daja”, z kolei po stronie egipskiej były dwa radzieckie kutry torpedowe projektu 183 (kod NATO: P-6). Starcie zakończyło się zatopieniem jednostek egipskich i śmiercią ich załóg. Izraelczycy po swojej stronie zanotowali tylko rannych.

## Tło wydarzeń
Koniec wojny sześciodniowej w 1967 roku nie stanowił zakończenia konfliktu arabsko-izraelskiego. Państwa arabskie nie mogły się pogodzić ze zwycięstwem Izraela oraz ze wzrostem jego pozycji w regionie. We wrześniu 1967 roku odbyła się konferencja w Chartumie, na której do głosu doszli zwolennicy prowadzenia zdecydowanej polityki wobec Izraela. Uznali, że nie można prowadzić żadnych negocjacji i rozmów pokojowych z politykami izraelskimi. Egipcjanie nie pogodzili się ze stratą Synaju, a Izrael nie akceptował postanowień Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 242 nakazującej mu zwrot zdobytych terytoriów. W wyniku napięć politycznych doszło początkowo do pojedynczych, później regularnych, ostrzałów pozycji jednej i drugiej strony nad Kanałem Sueskim. Toczący się od 1967 do 1970 roku konflikt nazwany został wojną na wyczerpanie. Gamal Abdel Naser wierzył, że przedłużający się zatarg doprowadzi do osłabienia Izraela. W trakcie konfliktu dochodziło do operacji desantowych, naruszeń przestrzeni powietrznych, ostrzałów i wypadów komandosów na tyły wroga. Egipt chciał przez to utrzymać zainteresowanie międzynarodowe sytuacją nad Kanałem Sueskim i zyskać sojuszników. Naser otrzymał szeroką pomoc wojskową ze Związku Radzieckiego. Z kolei Izrael nie chciał pokazać słabości i wycofać się z pozycji na zachodzie Synaju mimo strat wśród żołnierzy stacjonujących na linii Bar-Lewa. Obszar walk w trakcie wojny na wyczerpanie był również poligonem doświadczalnym dla nowego sprzętu amerykańskiego i radzieckiego.

## Preludium
Zwycięstwo Izraela w wojnie sześciodniowej sprawiło, że rozciągnął on, wbrew Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 242, swoją zwierzchność nad obszarem Synaju. Wydłużyło to linię brzegową Izraela, którego Korpus Morski, prócz patrolowania wód Morza Czerwonego i Zatoki Akaba, musiał zabezpieczyć wybrzeża Półwyspu Synaj. Obszar odpowiedzialności marynarki izraelskiej stał się w efekcie pięciokrotnie większy (łącznie 800 km linii brzegowej) niż przed wojną sześciodniową.
Izraelski Korpus Morski odpowiadał także za zapewnienie bezpieczeństwa krajowym kutrom rybackim, które po wojnie sześciodniowej zaczęły wykorzystywać łowiska znajdujące się na północ od Synaju. Marynarka izraelska była dodatkowo zaniepokojona faktem, iż Egipcjanie powrócili do ewakuowanego w trakcie wojny sześciodniowej portu w Port Saidzie .
Egipcjanie posiadali przewagę ilościową nad Izraelczykami. Mimo to, pojawianie się ich okrętów na wodach przy Synaju było krótkotrwałe, a przy kontakcie wzrokowym jednostki egipskie zawracały. Do jednego z incydentów doszło podczas nocnego patrolu dwóch izraelskich kutrów torpedowych pod koniec czerwca 1967 roku. Na wysokości Al-Arisz Izraelczycy dostrzegli na radarze dwie jednostki egipskie, które po pewnym czasie wycofały się. Zidentyfikowano je jako kutry torpedowe projektu 183. Według Izraela już samo pojawienie się wrogich jednostek na wodach wzdłuż Synaju było naruszeniem zawieszenia ognia, ale uznano, że nie stwarzały one zagrożenia wymagającego otwarcia ognia. Poinformowano o tym incydencie głównodowodzącego wówczas Korpusem Morskim generała Szelomo Erela. Zwołał on naradę, na której podjęto temat zmiany działań operacyjnych podczas patroli. Nie wiedziano, dlaczego Egipcjanie co jakiś czas dokonują infiltracji wód wzdłuż Synaju, ale uznano, że nie może do tego więcej dochodzić. Erel zmienił skład nocnych patroli. Od tej pory miały być przeprowadzane przez dwa kutry torpedowe płynące bliżej wybrzeża i niszczyciela, towarzyszącego im w oddaleniu na północy .

## Przebieg bitwy

### Wersja izraelska
11 lipca izraelskie jednostki będące na patrolu zakomunikowały dowództwu, że do portów w Aleksandrii, Port Saidzie i w Syrii przybyły okręty radzieckie. Wydarzenie to zaniepokoiło Izraelczyków. Cel wizyty i zamiary Sowietów nie były oficjalnie znane Izraelczykom. Uznano, że może być to próba podniesienia morale państw arabskich, także zabieg mający na celu powstrzymanie Izraela przed aktywnością militarną w regionie. Dowództwo Korpusu Morskiego natychmiast zawiadomiło wszystkie jednostki, aby te przestrzegały postanowień zawieszenia ognia oraz linii wyznaczającej to zawieszenie (32° dł. wsch.). Zgodnie z zasadami jednostki izraelskie nie mogły pierwsze zaatakować, mogły jedynie odpowiedzieć ogniem na atak .
Tego samego dnia o godzinie 22:00 sprawujący dowództwo nad dwoma izraelskimi kutrami torpedowymi (T-203 „Daja” i T-204 „Aja”) kapitan Eli Rahaw otrzymał informację od wywiadu o wyjściu w morze dwóch egipskich kutrów torpedowych . Poinformowano o tym, iż ich celem może być patrol wzdłuż wybrzeży Synaju lub przeprowadzenie desantu komandosów, których oddziały już wcześniej dokonywały ataków na linie kolejowe na półwyspie. Około godziny 23:00  lub 22:30 jednostki egipskie były widoczne na radarach izraelskich kutrów torpedowych, płynących z prędkością ok. 16-18 węzłów. Izraelczycy uznali, że są to jednostki, na które czekali i zaczęli ustawiać się na pozycjach bojowych. Nadano wiadomość do dowództwa o nawiązaniu kontaktu z przeciwnikiem. Generał Erel odpowiedział rozkazem zerwania kontaktu i zaprzestania jakichkolwiek działań. Dowódca niszczyciela „Ejlat”, podpułkownik Icchak Szuszan, stwierdził po bitwie, że komunikat otrzymał po otwarciu ognia przez Egipcjan. Szuszan chciał od razu zaatakować przeciwnika, ponieważ, jak się później okazało, błędnie zidentyfikował wrogie jednostki jako kutry torpedowe projektu 183R (kod NATO: Komar) wyposażone w rakiety przeciwokrętowe P-15 (SS-N-2A/B Styx). Nie podzielił się swoimi przemyśleniami na temat celu z dowódcami „Aji” (kpt. Rafi Raz) i „Daji” (kpt. Keren Gil) ze względu na obawy przed możliwym egipskim podsłuchem. Zarządził jednocześnie, aby niszczyciel jak najszybciej zbliżył się do egipskich kutrów, aby znaleźć się poniżej zasięgu domniemanych pocisków P-15. W tym czasie dowódcy „Aji” i „Daji”, które obrały kurs na północ, zrozumieli, że skrócenie dystansu przez „Ejlat” do Egipcjan doprowadzi do konfrontacji. Wobec tego wydano rozkaz uzbrojenia torped i obrano kurs na zachód .
800 metrów przed celem dowódcy „Aji” i „Daji” rozkazali otworzyć ogień z działek okrętowych. Bliska odległość od celów sprawiła, że odczytywanie pozycji wroga z radaru było niemożliwe. Strzelcy w związku z tym korzystali z uwag marynarzy będących na pokładzie, którzy instruowali w którym kierunku strzelać. Egipcjanie z kolei odpowiadali ogniem w kierunku, z którego widoczne były błyski i smugi po izraelskich pociskach. Izraelczycy zaczęli manewry mające na celu zamknięcie drogi odwrotu jednostkom egipskim i danie czasu niszczycielowi na zbliżenie się. Gdy to nastąpiło, „Ejlat” otworzył ogień do Egipcjan. Dystans między jednostkami wynosił nawet 15 metrów. Jedna z jednostek egipskich po kilku trafieniach postanowiła użyć zasłony dymnej w celu ucieczki przed niszczycielem, mimo to została trafiona kolejnymi salwami i wybuchła. Drugi kuter torpedowy Egiptu obrał kurs na niszczyciel i chciał go zniszczyć poprzez taranowanie. Załodze „Ejlatu” udało się zniszczyć jednostkę przeciwnika zaledwie kilka metrów przed okrętem, a odłamki wyrzucone przez eksplozję zraniły izraelskich marynarzy będących na pokładzie. Jeden został raniony przez wyrzucone w powietrze drzwi kutra .
Starcie trwało 25 minut i w jego rezultacie Egipcjanie stracili dwa kutry torpedowe wraz z załogami. Łączną liczbę egipskich marynarzy szacowano na 40 osób. Po stronie izraelskiej zanotowano 8 rannych. Po bitwie „Ejlat” nadał komunikat do ONZ o poszukiwaniu rozbitków i rannych, jednak nikt nie ocalał.

### Wersja egipska
Według Egipcjan Izraelczycy przygotowywali się do ataku na Port Said. Patrole niszczyciela „Ejlat” uważano za prowokacyjne. W ich trakcie miało dochodzić do naruszania linii zawieszenia ognia przez Izraelski Korpus Morski. Do takiego incydentu miało dojść w nocy z 11 na 12 lipca 1967 roku. O 21:30 radary morskie w Port Saidzie dostrzegły ruch wrogiej jednostki w odległości 18 mil morskich. Dowódca bazy morskiej, pułkownik Samich Ibrahim, nakazał stan gotowości kutrowi torpedowemu pod dowództwem kapitana Auniego Azura. O 22:30 doszło do spotkania w centrum operacyjnym bazy. Ibrahim poinstruował Azura o tym, iż ma ściągnąć wroga na wody terytorialne Egiptu, w okolice portu wojennego w Port Saidzie, nie wchodząc jednocześnie w kontakt ogniowy z Izraelczykami. Wówczas do starcia mógłby wejść egipski niszczyciel „Suez” .
O 22:45 w rejs patrolowy wypłynęły dwa kutry torpedowe. Jeden pod dowództwem Azura, drugi dowodzony przez porucznika Salacha Ajtę i podporucznika Radżaja Chatatę. Podczas rejsu okazało się, że radary w obu jednostkach działały nieprawidłowo i nie pozwalały na skuteczne wykrywanie celu. O godzinie 00:15 zakomunikowano pojawienie się niszczyciela „Ejlat”. Pięć minut później zaraportowano dwa kutry torpedowe, które zaatakowały Egipcjan wbrew prawu międzynarodowemu. Strona egipska powołując się na prawo do samoobrony postanowiła zaatakować Izraelczyków. O godzinie 00:46 dowództwo w Port Saidzie otrzymało informację o pożarze w jednym z kutrów, co uniemożliwiło mu wzięcie udziału w starciu z jednostkami izraelskimi. Kilka minut później kuter Azura nadał komunikat o uszkodzeniach, które nie pozwalały mu na skuteczne prowadzenie walki. Wobec tego Azur postanowił wbić się w bok niszczyciela. Zamysł ten został odkryty przez załogę „Ejlatu”, który rozpoczął manewry umożliwiające na oddalenie się od Egipcjan. W ich trakcie ostrzelano egipski kuter torpedowy i zniszczono go .

title: Bitwa u wybrzeży Rumany

wikitext:
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Bitwa u wybrzeży Rumany
קרב רומני
معركة ساحل رمانة
 |epoka        = czasy najnowsze
 |konflikt     = [[wojna na wyczerpanie (1967–1970)|Wojna na wyczerpanie]]
 |grafika      = T-204CrewBackFrmRomani.jpg
 |opis grafiki = Załoga kutra torpedowego „Daja” po bitwie. Na samej górze stoi kpt. Keren Gil
 |czas         = 11 lipca 1967
 |miejsce      = wody u wybrzeży Rumany ([[Synaj (półwysep)|półwysep Synaj]])
 |terytorium   =
 |przyczyna    = starcie się jednostek izraelskich i egipskich
 |wynik        = zatopienie 2 egipskich kutrów torpedowych
 |strona1      = {{państwo|ISR}}
 |strona2      = {{flaga|EGY|ZRA}} [[Egipt]]
 |dowódca1     = ppłk Icchak Szuszan
kpt. Eli Rahab
kpt. Rafi Raz
kpt. Keren Gil
 |dowódca2     = płk Samich Ibrahim
kpt. Auni Azur
por. Salach Ajt
ppor. Radżaj Chatata
 |siły1        = • [[niszczyciel]] „[[HMS Zealous (1944)|Ejlat]]”
• 2 [[Kutry torpedowe typu Aja|kutry torpedowe „Aja” i „Daja”]]
 |siły2        = • 2 [[kutry torpedowe projektu 183]] (P-6)
 |straty1      = • 8 rannych marynarzy
 |straty2      = • zatopione 2 kutry torpedowe projektu 183
• zginęło ok. 40 marynarzy
 |kod mapy     = Synaj
 |współrzędne  = 31°16′41.4″N 32°47′43.9″E
 |opis miejsca = Miejsce bitwy
 |commons      = Category:Battle of Romani (1967)
}}
'''Bitwa u wybrzeży Rumany''' ([[język hebrajski|hebr.]] קרב רומני, ''kraw Rumani'', [[język arabski|arab.]] معركة ساحل رمانة) – [[bitwa morska]] pomiędzy okrętami [[Izraelski Korpus Morski|Izraelskiego Korpusu Morskiego]] a [[Egipska Marynarka Wojenna|Egipską Marynarką Wojenną]], do której doszło 11 lipca 1967 roku u wybrzeży miejscowości Rumany na [[Synaj (półwysep)|półwyspie Synaj]]. Siły [[izrael]]skie składały się z [[niszczyciel]]a „[[HMS Zealous (1944)|Ejlat]]” oraz dwóch [[Kutry torpedowe typu Aja|kutrów torpedowych]] „Aja” i „Daja”, z kolei po stronie [[Egipt|egipskiej]] były dwa [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckie]] [[kutry torpedowe projektu 183]] (kod [[NATO]]: P-6). Starcie zakończyło się zatopieniem jednostek egipskich i śmiercią ich załóg. Izraelczycy po swojej stronie zanotowali tylko rannych.

== Tło wydarzeń ==
[[Plik:Bar Lev line fort.jpg|mały|lewo|203x203px|Izraelska [[linia Bar-Lewa]] wzdłuż wschodniego wybrzeża [[Kanał Sueski|Kanału Sueskiego]]]]
{{Zobacz też|Wojna na wyczerpanie (1967–1970)||bez kropki=}}
Koniec [[Wojna sześciodniowa|wojny sześciodniowej]] w 1967 roku nie stanowił zakończenia [[Konflikt izraelsko-arabski|konfliktu arabsko-izraelskiego]]. Państwa arabskie nie mogły się pogodzić ze zwycięstwem Izraela oraz ze wzrostem jego pozycji w regionie. We wrześniu 1967 roku odbyła się konferencja w [[Chartum]]ie, na której do głosu doszli zwolennicy prowadzenia zdecydowanej polityki wobec Izraela. Uznali, że nie można prowadzić żadnych negocjacji i rozmów pokojowych z politykami izraelskimi. Egipcjanie nie pogodzili się ze stratą [[Synaj (półwysep)|Synaju]], a Izrael nie akceptował postanowień [[Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 242|Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 242]] nakazującej mu zwrot zdobytych terytoriów. W wyniku napięć politycznych doszło początkowo do pojedynczych, później regularnych, ostrzałów pozycji jednej i drugiej strony nad Kanałem Sueskim. Toczący się od 1967 do 1970 roku konflikt nazwany został wojną na wyczerpanie. [[Gamal Abdel Naser]] wierzył, że przedłużający się zatarg doprowadzi do osłabienia Izraela. W trakcie konfliktu dochodziło do operacji desantowych, naruszeń przestrzeni powietrznych, ostrzałów i wypadów komandosów na tyły wroga. Egipt chciał przez to utrzymać zainteresowanie międzynarodowe sytuacją nad Kanałem Sueskim i zyskać sojuszników. Naser otrzymał szeroką pomoc wojskową ze [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Radzieckiego]]. Z kolei Izrael nie chciał pokazać słabości i wycofać się z pozycji na zachodzie Synaju mimo strat wśród żołnierzy stacjonujących na [[Linia Bar-Lewa|linii Bar-Lewa]]{{odn|Schulze|2010|s=61–64}}{{odn|Herzog|1984|s=207–208}}. Obszar walk w trakcie [[Wojna na wyczerpanie|wojny na wyczerpanie]] był również poligonem doświadczalnym dla nowego sprzętu amerykańskiego i radzieckiego{{odn|Herzog|1984|s=196}}.

== Preludium ==
Zwycięstwo Izraela w wojnie sześciodniowej sprawiło, że rozciągnął on, wbrew Rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 242, swoją zwierzchność nad obszarem Synaju. Wydłużyło to [[Linia brzegowa|linię brzegową]] Izraela, którego Korpus Morski, prócz patrolowania wód [[Morze Czerwone|Morza Czerwonego]] i [[Zatoka Akaba|Zatoki Akaba]], musiał zabezpieczyć wybrzeża Półwyspu Synaj. Obszar odpowiedzialności marynarki izraelskiej stał się w efekcie pięciokrotnie większy (łącznie 800 km linii brzegowej) niż przed wojną sześciodniową<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Israeli Navy: The Navy Throughout Israel’s Wars |czasopismo = [[Jewish Virtual Library]] |data = |data dostępu = 2020-04-15 |url = https://www.jewishvirtuallibrary.org/the-navy-throughout-israel-s-wars-2}}</ref>.

Izraelski Korpus Morski odpowiadał także za zapewnienie bezpieczeństwa krajowym [[Kuter rybacki|kutrom rybackim]], które po wojnie sześciodniowej zaczęły wykorzystywać łowiska znajdujące się na północ od Synaju. Marynarka izraelska była dodatkowo zaniepokojona faktem, iż Egipcjanie powrócili do ewakuowanego w trakcie wojny sześciodniowej portu w [[Port Said]]zie{{odn|Rahaw|2017|s=}}.

Egipcjanie posiadali przewagę ilościową nad Izraelczykami. Mimo to, pojawianie się ich okrętów na wodach przy Synaju było krótkotrwałe, a przy kontakcie wzrokowym jednostki egipskie zawracały. Do jednego z incydentów doszło podczas nocnego patrolu dwóch izraelskich kutrów torpedowych pod koniec czerwca 1967 roku. Na wysokości [[Al-Arisz]] Izraelczycy dostrzegli na radarze dwie jednostki egipskie, które po pewnym czasie wycofały się. Zidentyfikowano je jako kutry torpedowe projektu 183. Według Izraela już samo pojawienie się wrogich jednostek na wodach wzdłuż Synaju było naruszeniem zawieszenia ognia, ale uznano, że nie stwarzały one zagrożenia wymagającego otwarcia ognia. Poinformowano o tym incydencie głównodowodzącego wówczas Korpusem Morskim generała [[Szelomo Erel]]a. Zwołał on naradę, na której podjęto temat zmiany działań operacyjnych podczas patroli. Nie wiedziano, dlaczego Egipcjanie co jakiś czas dokonują infiltracji wód wzdłuż Synaju, ale uznano, że nie może do tego więcej dochodzić. Erel zmienił skład nocnych patroli. Od tej pory miały być przeprowadzane przez dwa kutry torpedowe płynące bliżej wybrzeża i niszczyciela, towarzyszącego im w oddaleniu na północy{{odn|Rahaw|2017|s=}}.

== Przebieg bitwy ==
=== Wersja izraelska ===
[[Plik:INSEilat.jpg|mały|lewo|[[Izrael]]ski [[niszczyciel]] „[[HMS Zealous (1944)|Ejlat]]”]]
11 lipca izraelskie jednostki będące na patrolu zakomunikowały dowództwu, że do portów w [[Aleksandria|Aleksandrii]], Port Saidzie i w [[Syria|Syrii]] przybyły okręty radzieckie. Wydarzenie to zaniepokoiło Izraelczyków. Cel wizyty i zamiary Sowietów nie były oficjalnie znane Izraelczykom. Uznano, że może być to próba podniesienia [[morale]] państw arabskich, także zabieg mający na celu powstrzymanie Izraela przed aktywnością militarną w regionie. Dowództwo Korpusu Morskiego natychmiast zawiadomiło wszystkie jednostki, aby te przestrzegały postanowień zawieszenia ognia oraz linii wyznaczającej to zawieszenie (32° dł. wsch.). Zgodnie z zasadami jednostki izraelskie nie mogły pierwsze zaatakować, mogły jedynie odpowiedzieć ogniem na atak{{odn|Rahaw|2017|s=}}.
[[Plik:Battle of Rumani Coast map.jpg|mały|lewo|220x220px|Przebieg bitwy. Po lewej stronie linia zawieszenia ognia na 32° dł. wsch. Kolorem czerwonym zaznaczono ruchy jednostek egipskich, niebieskim izraelskich kutrów, białym niszczyciela]]
Tego samego dnia o godzinie 22:00 sprawujący dowództwo nad dwoma izraelskimi kutrami torpedowymi (T-203 „Daja” i T-204 „Aja”) kapitan Eli Rahaw otrzymał informację od wywiadu o wyjściu w morze dwóch egipskich kutrów torpedowych{{odn|Rahaw|2017|s=}}. Poinformowano o tym, iż ich celem może być patrol wzdłuż wybrzeży Synaju lub przeprowadzenie desantu komandosów, których oddziały już wcześniej dokonywały ataków na linie kolejowe na półwyspie<ref name=":1">{{Cytuj |autor = |tytuł = הושמדו 2 טרפדות מצריות בהרב ימי ־. חילופי־אש באזור התעלה |czasopismo = Al ha-Miszmar |data = 1967-07-13 |data dostępu = 2020-04-17 |s = 1 |url = http://www.jpress.nli.org.il/olive/apa/nli/SharedView.Article.aspx?href=AHR%2F1967%2F07%2F13&id=Ar00101&sk=1005CAA8}}</ref>. Około godziny 23:00{{odn|Rahaw|2017|s=}} lub 22:30<ref name=":0">{{Cytuj |autor = |tytuł = משתתפי חהרב הימי מספרים |czasopismo = Al ha-Miszmar |data = 1967-07-13 |data dostępu = 2020-04-17 |s = 3 |url = http://www.jpress.nli.org.il/olive/apa/nli/SharedView.Article.aspx?href=AHR%2F1967%2F07%2F13&id=Ar00300&sk=01908519}}</ref> jednostki egipskie były widoczne na radarach izraelskich kutrów torpedowych, płynących z prędkością ok. 16-18 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]]<ref name=":0" />. Izraelczycy uznali, że są to jednostki, na które czekali i zaczęli ustawiać się na pozycjach bojowych. Nadano wiadomość do dowództwa o nawiązaniu kontaktu z przeciwnikiem. Generał Erel odpowiedział rozkazem zerwania kontaktu i zaprzestania jakichkolwiek działań. Dowódca niszczyciela „Ejlat”, podpułkownik Icchak Szuszan, stwierdził po bitwie, że komunikat otrzymał po otwarciu ognia przez Egipcjan. Szuszan chciał od razu zaatakować przeciwnika, ponieważ, jak się później okazało, błędnie zidentyfikował wrogie jednostki jako kutry torpedowe projektu 183R (kod NATO: Komar) wyposażone w [[Przeciwokrętowy pocisk manewrujący|rakiety przeciwokrętowe]] [[P-15]] (SS-N-2A/B Styx). Nie podzielił się swoimi przemyśleniami na temat celu z dowódcami „Aji” (kpt. Rafi Raz) i „Daji” (kpt. Keren Gil) ze względu na obawy przed możliwym egipskim podsłuchem. Zarządził jednocześnie, aby niszczyciel jak najszybciej zbliżył się do egipskich kutrów, aby znaleźć się poniżej zasięgu domniemanych pocisków P-15. W tym czasie dowódcy „Aji” i „Daji”, które obrały kurs na północ, zrozumieli, że skrócenie dystansu przez „Ejlat” do Egipcjan doprowadzi do konfrontacji. Wobec tego wydano rozkaz uzbrojenia torped i obrano kurs na zachód{{odn|Rahaw|2017|s=}}.
[[Plik:Tsqd914.jpg|mały|Izraelskie [[Kuter torpedowy|kutry torpedowe]] „Aja” T-204/ט204 (z lewej) i „Daja” T-203/ט203 (z prawej)]]
800 metrów przed celem dowódcy „Aji” i „Daji” rozkazali otworzyć ogień z działek okrętowych. Bliska odległość od celów sprawiła, że odczytywanie pozycji wroga z radaru było niemożliwe. Strzelcy w związku z tym korzystali z uwag marynarzy będących na pokładzie, którzy instruowali w którym kierunku strzelać{{Refn|grupa=uwaga|nazwa=|Źródło nie podaje, dlaczego niemożliwe było nawigowanie i namierzanie przeciwnika na podstawie radarów.}}. Egipcjanie z kolei odpowiadali ogniem w kierunku, z którego widoczne były błyski i smugi po izraelskich pociskach. Izraelczycy zaczęli manewry mające na celu zamknięcie drogi odwrotu jednostkom egipskim i danie czasu niszczycielowi na zbliżenie się. Gdy to nastąpiło, „Ejlat” otworzył ogień do Egipcjan. Dystans między jednostkami wynosił nawet 15 metrów. Jedna z jednostek egipskich po kilku trafieniach postanowiła użyć [[zasłona dymna|zasłony dymnej]] w celu ucieczki przed niszczycielem, mimo to została trafiona kolejnymi salwami i wybuchła. Drugi kuter torpedowy Egiptu obrał kurs na niszczyciel i chciał go zniszczyć poprzez [[taranowanie]]. Załodze „Ejlatu” udało się zniszczyć jednostkę przeciwnika zaledwie kilka metrów przed okrętem, a odłamki wyrzucone przez eksplozję zraniły izraelskich marynarzy będących na pokładzie. Jeden został raniony przez wyrzucone w powietrze drzwi kutra{{odn|Rahaw|2017|s=}}<ref name=":0" />{{odn|Moszejow|1967|s=2}}.

Starcie trwało 25 minut i w jego rezultacie Egipcjanie stracili dwa kutry torpedowe wraz z załogami. Łączną liczbę egipskich marynarzy szacowano na 40 osób. Po stronie izraelskiej zanotowano 8 rannych. Po bitwie „Ejlat” nadał komunikat do ONZ o poszukiwaniu rozbitków i rannych, jednak nikt nie ocalał<ref name=":1" />.

=== Wersja egipska ===
[[Plik:TBP183.jpg|mały|[[Egipt|Egipski]] [[Kutry torpedowe projektu 183|kuter torpedowy projektu 183]] produkcji [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radzieckiej]]]]
Według Egipcjan Izraelczycy przygotowywali się do ataku na Port Said. Patrole niszczyciela „Ejlat” uważano za prowokacyjne. W ich trakcie miało dochodzić do naruszania linii zawieszenia ognia przez Izraelski Korpus Morski. Do takiego incydentu miało dojść w nocy z 11 na 12 lipca 1967 roku. O 21:30{{Refn|grupa=uwaga|nazwa=|Malowani potwierdza zgodność wydarzeń relacjonowanych przez Egipcjan, jednak wszystkie zostały zanotowane z godzinnym opóźnieniem{{odn|ref=nie|Malowani|2017}}}} radary morskie w Port Saidzie dostrzegły ruch wrogiej jednostki w odległości 18 mil morskich. Dowódca bazy morskiej, pułkownik Samich Ibrahim, nakazał stan gotowości kutrowi torpedowemu pod dowództwem kapitana Auniego Azura. O 22:30 doszło do spotkania w centrum operacyjnym bazy. Ibrahim poinstruował Azura o tym, iż ma ściągnąć wroga na wody terytorialne Egiptu, w okolice portu wojennego w Port Saidzie, nie wchodząc jednocześnie w kontakt ogniowy z Izraelczykami. Wówczas do starcia mógłby wejść egipski niszczyciel „Suez”{{odn|Malowani|2017|s=}}.

O 22:45 w rejs patrolowy wypłynęły dwa kutry torpedowe. Jeden pod dowództwem Azura, drugi dowodzony przez porucznika Salacha Ajtę i podporucznika Radżaja Chatatę. Podczas rejsu okazało się, że radary w obu jednostkach działały nieprawidłowo i nie pozwalały na skuteczne wykrywanie celu. O godzinie 00:15 zakomunikowano pojawienie się niszczyciela „Ejlat”. Pięć minut później zaraportowano dwa kutry torpedowe, które zaatakowały Egipcjan wbrew prawu międzynarodowemu. Strona egipska powołując się na prawo do samoobrony postanowiła zaatakować Izraelczyków. O godzinie 00:46 dowództwo w Port Saidzie otrzymało informację o pożarze w jednym z kutrów, co uniemożliwiło mu wzięcie udziału w starciu z jednostkami izraelskimi. Kilka minut później kuter Azura nadał komunikat o uszkodzeniach, które nie pozwalały mu na skuteczne prowadzenie walki. Wobec tego Azur postanowił wbić się w bok niszczyciela. Zamysł ten został odkryty przez załogę „Ejlatu”, który rozpoczął manewry umożliwiające na oddalenie się od Egipcjan. W ich trakcie ostrzelano egipski kuter torpedowy i zniszczono go{{odn|Malowani|2017|s=}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj |autor = [[Chaim Herzog]] |tytuł = The Arab-Israeli Wars. War and Peace in the Middle East |data = 1984 |miejsce = New York |wydawca = Vintage Books |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Dawid Moszejow |tytuł = שתי טרפדות מצריות הושמדו |czasopismo = Dawar |data = 1967-07-13 |data dostępu = 2020-04-15 |s = 1–2 |url = http://www.jpress.nli.org.il/Olive/APA/NLI/SharedView.Article.aspx?href=DAV%2F1967%2F07%2F13&id=Ar00100&sk=DE0C5401 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Eli Rahaw |tytuł = קרב רומני, 11 ביולי 1967 |czasopismo = Miszmar ha-Moreszet Jamit |data = 2017-07-23 |data dostępu = 2020-04-15 |url = http://moreshetyamit.net/%d7%a7%d7%a8%d7%91%d7%95%d7%aa-%d7%95%d7%94%d7%a4%d7%9c%d7%92%d7%95%d7%aa/%d7%90%d7%9c%d7%99-%d7%a8%d7%94%d7%91-%d7%94%d7%98%d7%a8%d7%a4%d7%93%d7%95%d7%aa-%d7%91%d7%a7%d7%a8%d7%91-%d7%a8%d7%95%d7%9e%d7%a0%d7%99-11-%d7%91%d7%99%d7%95%d7%9c%d7%99-1967/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Pesach Malowani |tytuł = פסח מלובני – קרב רומני 11 ביולי 1967 במקורות מצריים |czasopismo = Miszmar ha-Moreszet Jamit |data = 2017-07-23 |data dostępu = 2020-04-15 |url = http://moreshetyamit.net/%d7%a7%d7%a8%d7%91%d7%95%d7%aa-%d7%95%d7%94%d7%a4%d7%9c%d7%92%d7%95%d7%aa/%d7%a4%d7%a1%d7%97-%d7%9e%d7%9c%d7%95%d7%91%d7%a0%d7%99-%d7%a7%d7%a8%d7%91-%d7%a8%d7%95%d7%9e%d7%a0%d7%99-11-%d7%91%d7%99%d7%95%d7%9c%d7%99-1967-%d7%91%d7%9e%d7%a7%d7%95%d7%a8%d7%95%d7%aa-%d7%9e/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Kirsten Schulze |tytuł = Konflikt arabsko-izraelski |data = 2010 |isbn = 978-83-01-16351-8 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wydawnictwo Naukowe PWN |odn = tak}}

{{Izraelskie operacje wojskowe w trakcie wojny na wyczerpanie (1967–1970)}}

[[Kategoria:Bitwy i operacje wojny na wyczerpanie]]
[[Kategoria:1967 w Afryce]]
[[Kategoria:1967 w Izraelu]]
[[Kategoria:Bitwy morskie]]
[[Kategoria:Bitwy w 1967]]

title: Bitwa u wybrzeży Rumany · קרב רומני · معركة ساحل رمانة

Miejsce: wody u wybrzeży Rumany (półwysep Synaj)

title: Strony konfliktu

Izrael: Egipt

title: Dowódcy

płk Samich Ibrahim · kpt. Auni Azur · por. Salach Ajt · ppor. Radżaj Chatata

title: Siły

• niszczyciel „Ejlat” · • 2 kutry torpedowe „Aja” i „Daja”: • 2 kutry torpedowe projektu 183 (P-6)

title: Straty

• 8 rannych marynarzy: • zatopione 2 kutry torpedowe projektu 183 · • zginęło ok. 40 marynarzy


text:
# Wieża widokowa na Szpilówce
Wieża widokowa na Szpilówce – turystyczna wieża widokowa na Szpilówce (516 m) – najwyższym szczycie Pasma Szpilówki na Pogórzu Wiśnickim.

## Opis
Została oddana do użytku w 2018 roku. Jest to przykryta dachem stalowa wieża o całkowitej wysokości 34,2 m. Jej platforma widokowa znajduje się na wysokości 28,7 m, powyżej koron drzew, dzięki czemu roztacza się z niej panorama, obejmująca cały horyzont. Przy dobrej widoczności widoki  sięgają od Krakowa przez Brzesko po Tarnów i od Magury Małastowskiej na wschodzie po Babią Górę na zachodzie. M.in. widoczne są szczyty Jaworzyny Krynickiej, Radziejowej i prawie cały Beskid Wyspowy.
Nie jest to pierwsza wieża na Szpilówce. W latach 50. XX wieku na potrzeby geodetów wybudowano tutaj drewnianą wieżę triangulacyjną. Miała cztery platformy z drewnianymi, nieosłoniętymi drabinami. Przez okolicznych mieszkańców często używana była jako doskonały punkt widokowy. Odbywano do niej indywidualne i grupowe wyprawy, chodziły na nią również wycieczki szkolne. Z czasem jednak zbutwiała i zawaliła się.
Nowa wieża kosztowało ponad 600 tys. zł, z czego 420 tys. dofinansowane zostało z funduszu Unii Europejskiej. Dla turystów zmotoryzowanych przygotowano 6 parkingów i dwa miejsca postojowe, a dojścia do wieży są w terenie oznakowane tabliczkami.

title: Wieża widokowa na Szpilówce

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Wieża widokowa na Szpilówce
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               =
 |zdjęcie               = Wieżawidokowanaszpilówce PW11.jpg
 |opis zdjęcia          =
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = PL-MA
 |miejscowość           =
 |adres                 =
 |typ budynku           = wieża widokowa
 |styl architektoniczny =
 |architekt             =
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    = 34,5 m
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    =
 |ukończenie budowy     = 2018
 |przebudowy            =
 |zniszczono            =
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |współrzędne           = 49°50′07″N 20°23′42″E
 |opis miejsca          = Szpilówka, wieża widokowa
 |commons               =
 |www                   =
}}
'''Wieża widokowa na Szpilówce''' – turystyczna [[wieża widokowa]] na [[Szpilówka|Szpilówce]] (516 m) – najwyższym szczycie [[Pasmo Szpilówki|Pasma Szpilówki]] na [[Pogórze Wiśnickie|Pogórzu Wiśnickim]]<ref name=Iwkowa>{{cytuj |url=https://iwkowa.pl/turystyka/wieza-widokowa-na-szpilowce-kamera.html|tytuł=Gmina Iwkowa|data dostępu = 2019-07-29}}</ref>.

== Opis ==
Została oddana do użytku w 2018 roku. Jest to przykryta dachem stalowa wieża o całkowitej wysokości 34,2 m. Jej platforma widokowa znajduje się na wysokości 28,7 m, powyżej koron drzew, dzięki czemu roztacza się z niej panorama, obejmująca cały horyzont. Przy dobrej widoczności widoki  sięgają od [[Kraków|Krakowa]] przez [[Brzesko]] po [[Tarnów]] i od [[Magura Małastowska|Magury Małastowskiej]] na wschodzie po [[Babia Góra|Babią Górę]] na zachodzie. M.in. widoczne są szczyty [[Jaworzyna Krynicka|Jaworzyny Krynickiej]], [[Radziejowa|Radziejowej]] i prawie cały [[Beskid Wyspowy]]<ref name=tablica>Na podstawie tablicy informacyjnej zamontowanej na wieży</ref>.

Nie jest to pierwsza wieża na Szpilówce. W latach 50. XX wieku na potrzeby geodetów wybudowano tutaj drewnianą [[Wieża triangulacyjna|wieżę triangulacyjną]]. Miała cztery platformy z drewnianymi, nieosłoniętymi drabinami. Przez okolicznych mieszkańców często używana była jako doskonały [[punkt widokowy]]. Odbywano do niej indywidualne i grupowe wyprawy, chodziły na nią również wycieczki szkolne. Z czasem jednak zbutwiała i zawaliła się<ref name=tablica/>.

Nowa wieża kosztowało ponad 600 tys. zł, z czego 420 tys. dofinansowane zostało z funduszu [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]]<ref>''Gazeta Krakowska'', 22 maja 2018</ref>. Dla turystów zmotoryzowanych przygotowano 6 parkingów i dwa miejsca postojowe, a dojścia do wieży są w terenie oznakowane tabliczkami<ref name=Iwkowa/>.
{{Duża grafika|Wieżawidokowanaszpilówce PW11 (4).jpg|1000px|Fragment panoramy widokowej z wieży na Szpilówce (widok w kierunku południowym)}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Pogórze Wiśnickie]]
[[Kategoria:Wieże widokowe w województwie małopolskim|Szpilówka]]

title: Wieża widokowa na Szpilówce

Państwo: Polska

Województwo: małopolskie

Typ budynku: wieża widokowa


text:
# Mettauertal
Mettauertal – gmina w Szwajcarii, w kantonie Argowia, w okręgu Laufenburg. Liczy 2101 mieszkańców (31 grudnia 2022). 1 stycznia 2010 do gminy przyłączono pięć gmin: Etzgen, Hottwil, Mettau, Oberhofen oraz Wil.

title: Mettauertal

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Mettauertal
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Mettauertalu
 |państwo                      = CH-AG
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Okręg Laufenburg|Laufenburg]]
 |powierzchnia                 = 21,59
 |wysokość                     = 350
 |rok                          = 31 grudnia 2022
 |liczba ludności              = 2101
 |gęstość zaludnienia          = 97
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 5273-5277
 |tablice rejestracyjne        = AG
 |współrzędne                  = 47°33′N 8°7′E
 |commons                      = Category:Mettauertal
 |www                          = http://www.mettauertal.ch/
}}
'''Mettauertal''' – gmina w [[Szwajcaria|Szwajcarii]], w [[Argowia|kantonie Argowia]], w okręgu [[Okręg Laufenburg|Laufenburg]]. Liczy 2101 mieszkańców (31 grudnia 2022). 1 stycznia 2010 do gminy przyłączono pięć gmin: [[Etzgen]], [[Hottwil]], [[Mettau]], [[Oberhofen (Mettauertal)|Oberhofen]] oraz [[Wil (Mettauertal)|Wil]]<ref>[https://www.nfz.ch/2017/07/deutliches-votum-f%C3%BCr-mettau-als-zentrum.html Przyłączenie pięciu gmin]</ref>.

== Bibliografia ==
* Szwajcarski Urząd Statystyczny

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Okręg Laufenburg}}

[[Kategoria:Okręg Laufenburg]]
[[Kategoria:Gminy w kantonie Argowia]]

title: Mettauertal

Państwo: Szwajcaria

Kanton: Argowia

Okręg: Laufenburg

Tablice rejestracyjne: AG


text:
# Izabela Skrybant-Dziewiątkowska
Izabela Maria Skrybant-Dziewiątkowska (ur. 28 maja 1938 w Łukowcu Wiszniowskim, zm. 1 maja 2019 we Wrocławiu) – polska piosenkarka, wokalistka zespołu Tercet Egzotyczny, związana z zespołem od początku jego istnienia, czyli od 1963 roku.

## Kariera
Urodziła się 28 maja 1938 w Łukowcu Wiszniowskim, jako córka Anny i Ludwika Skrybantów. Po II wojnie światowej jej rodzina została przesiedlona z Kresów i osiadła w Osieku pod Wrocławiem.
W roku 1960 ukończyła liceum muzyczne we Wrocławiu. W latach 1961–1964 była solistką Operetki Wrocławskiej. W 1964 roku zadebiutowała na dużym ekranie, grając u Wojciecha Hasa w Rękopisie znalezionym w Saragossie. Żona zmarłego w 2002 roku Zbigniewa Dziewiątkowskiego – założyciela i gitarzysty Tercetu Egzotycznego. Pomimo śmierci męża Izabela Skrybant-Dziewiątkowska nie rozwiązała zespołu i zaprosiła do współpracy dwóch nowych muzyków – basistę bluesowego Włodzimierza Krakusa i gitarzystę jazzowego Janusza Konefała. Wraz z zespołem po krótkiej przerwie ponownie wyruszyła w trasę koncertową, odwiedzając m.in. w USA i Wielką Brytanię. W 2006 roku, z okazji 40-lecia zespołu, ukazała się składanka Greatest Hits z największymi przebojami w nowych wersjach. W zespole śpiewały i tańczyły jej dwie córki: Anna Dziewiątkowska-Trębska i Katarzyna Dziewiątkowska-Mleczko.
29 grudnia 2010 w Studiu Koncertowym Radia Wrocław, podczas Koncertu Noworocznego organizowanego przez Tercet Egzotyczny, odebrała z rąk wicemarszałka województwa dolnośląskiego Radosława Mołonia, nadany przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
W 2016 roku otrzymała Dolnośląską Nagrodę Kulturalną SILESIA przyznawaną przez Sejmik Województwa Dolnośląskiego.
W kwietniu 2017 roku za pośrednictwem wydawnictwa „Marina” ukazała się książka zatytułowana „Pamelo, żegnaj”. Rozmowę przeprowadził i spisał Robert Migdał.
Po latach wyznała, że 13 marca 1980 miała lecieć z USA do Polski tragicznym lotem wraz z piosenkarką Anną Jantar. W ostatniej chwili z powodu zmiany planów zawodowych zrezygnowała z podróży.

## Życie prywatne
Jesienią 2017 zdiagnozowano u niej żółtaczkę, a niedługo potem raka trzustki. Choć lekarze dawali jej co najwyżej cztery miesiąca życia, to artystka jednak walczyła z chorobą ponad rok. Zmarła rano 1 maja 2019. Pochowana została 7 maja na Cmentarzu Ducha Świętego we Wrocławiu.

## Odznaczenia i nagrody
- Złoty Krzyż Zasługi (2010)[8]
- Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2010)[9]
- Medal Milito Pro Christo (2014)
- Złota Odznaka Honorowa Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego (2014)[10]
- Dolnośląska Nagroda Kulturalna „Silesia” (2016)

title: Izabela Skrybant-Dziewiątkowska

wikitext:
{{Artysta muzyczny infobox
 |nazwa                 = Izabela Skrybant-Dziewiątkowska
 |nazwa oryginalna      =
 |zdjęcie               = Izabela Skrybant-Dziewiatkowska.jpg
 |opis zdjęcia          = Izabela Skrybant-Dziewiątkowska (2007)
 |alt zdjęcia           =
 |imię i nazwisko       = Izabela Maria Skrybant-Dziewiątkowska
 |pseudonim             =
 |data urodzenia        = 28 maja 1938
 |miejsce urodzenia     = [[Łukowiec Wiszniowski]]
 |data śmierci          = 1 maja 2019
 |miejsce śmierci       = [[Wrocław]]
 |przyczyna śmierci     = [[rak trzustki]]
 |instrument            =
 |typ głosu             =
 |gatunek               = [[Muzyka latynoamerykańska|muzyka latynoska]], [[muzyka pop|pop]]
 |zawód                 = Piosenkarka
 |aktywność             = 1963–2019
 |wydawnictwo           = [[Pronit]]
 |powiązania            =
 |współpracownicy       = John Bardel, Jacek Telus
 |wyróżniony instrument =
 |zespół                = [[Tercet Egzotyczny]]
 |odznaczenia           = {{order|KZ|Z}} {{order|GA|B}} {{order|MMPC}} {{order|OHZWD}}
 |faksymile             =
 |opis faksymile        =
 |commons               = Category:Isabela Skrybant
 |www                   =
}}
'''Izabela Maria Skrybant-Dziewiątkowska''' (ur. [[28 maja]] [[1938]] w [[Łukowiec Wiszniowski|Łukowcu Wiszniowskim]], zm. [[1 maja]] [[2019]] we [[Wrocław]]iu) – [[polska]] piosenkarka, wokalistka zespołu [[Tercet Egzotyczny]], związana z zespołem od początku jego istnienia, czyli od 1963 roku.

== Kariera ==
Urodziła się 28 maja 1938<ref name="who">''Who is who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków'', Hübners blaues Who is Who, Zug 2007 (dodatek CD).</ref> w Łukowcu Wiszniowskim, jako córka Anny i Ludwika Skrybantów. Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] jej rodzina została przesiedlona z Kresów i osiadła w [[Osiek (powiat średzki)|Osieku]] pod [[Wrocław]]iem.

W roku 1960 ukończyła liceum muzyczne we Wrocławiu. W latach 1961–1964 była solistką [[Teatr Muzyczny „Capitol”|Operetki Wrocławskiej]]. W 1964 roku zadebiutowała na dużym ekranie, grając u [[Wojciech Jerzy Has|Wojciecha Hasa]] w ''[[Rękopis znaleziony w Saragossie (film)|Rękopisie znalezionym w Saragossie]]''. Żona zmarłego w 2002 roku [[Zbigniew Dziewiątkowski|Zbigniewa Dziewiątkowskiego]] – założyciela i gitarzysty [[Tercet Egzotyczny|Tercetu Egzotycznego]]. Pomimo śmierci męża Izabela Skrybant-Dziewiątkowska nie rozwiązała zespołu i zaprosiła do współpracy dwóch nowych muzyków – basistę [[blues]]owego [[Włodzimierz Krakus|Włodzimierza Krakusa]] i gitarzystę [[jazz]]owego [[Janusz Konefał|Janusza Konefała]]. Wraz z zespołem po krótkiej przerwie ponownie wyruszyła w trasę koncertową, odwiedzając m.in. w USA i Wielką Brytanię. W 2006 roku, z okazji 40-lecia zespołu, ukazała się składanka ''Greatest Hits'' z największymi przebojami w nowych wersjach. W zespole śpiewały i tańczyły jej dwie córki: Anna Dziewiątkowska-Trębska i Katarzyna Dziewiątkowska-Mleczko.

29 grudnia 2010 w Studiu Koncertowym Radia Wrocław, podczas Koncertu Noworocznego organizowanego przez Tercet Egzotyczny, odebrała z rąk wicemarszałka województwa dolnośląskiego Radosława Mołonia, nadany przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego [[Bogdan Zdrojewski|Bogdana Zdrojewskiego]] [[Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]<ref name="Gloria Artis dla Izabeli"/>.

W 2016 roku otrzymała Dolnośląską Nagrodę Kulturalną SILESIA przyznawaną przez Sejmik Województwa Dolnośląskiego<ref name="DOLNY ŚLĄSK Sejmik Odznaczenia"/>.

W kwietniu 2017 roku{{Fakt|data=2021-10}} za pośrednictwem wydawnictwa „Marina” ukazała się książka zatytułowana „Pamelo, żegnaj”. Rozmowę przeprowadził i spisał Robert Migdał<ref name="NOWOŚĆ Pamelo żegnaj Rozmowa"/>.

Po latach wyznała, że 13 marca 1980 miała lecieć z USA do Polski [[Katastrofa lotnicza na Okęciu (1980)|tragicznym lotem]] wraz z piosenkarką [[Anna Jantar|Anną Jantar]]. W ostatniej chwili z powodu zmiany planów zawodowych zrezygnowała z podróży<ref>{{Cytuj stronę|url=
https://www.se.pl/wiadomosci/polska/izabela-skrybant-dziewiatkowska-mogam-zginac-z-ania-jantar-aa-4mBq-eBpv-RowV.html|tytuł="Dostałam od życia drugą szansę - mogłam zginąć razem z Jantar"|data dostępu=2020-05-06}}</ref>.

== Życie prywatne ==
Jesienią 2017 zdiagnozowano u niej [[Żółtaczka (medycyna)|żółtaczkę]], a niedługo potem [[Rak trzustki|raka trzustki]]. Choć lekarze dawali jej co najwyżej cztery miesiąca życia, to artystka jednak walczyła z chorobą ponad rok. Zmarła rano 1 maja 2019<ref>{{Cytuj stronę | url=https://muzyka.interia.pl/wiadomosci/news-izabela-skrybant-dziewiatkowska-nie-zyje-z-choroba-walczyla-,nId,2968878 | tytuł=Izabela Skrybant-Dziewiątkowska nie żyje. Z chorobą walczyła do końca | data=2019-05-02 | opublikowany=[[Interia.pl]] | język=pl | data dostępu=2020-01-15}}</ref>. Pochowana została 7 maja na [[Cmentarz Ducha Świętego we Wrocławiu|Cmentarzu Ducha Świętego we Wrocławiu]]<ref>{{Cytuj stronę | url=https://gazetawroclawska.pl/pogrzeb-izabeli-skrybantdziewiatkowskiej-wokalistki-tercetu-egzotycznego-pamelo-zegnaj-nad-grobem/ar/c1-14109425 | tytuł=Pogrzeb Izabeli Skrybant-Dziewiątkowskiej, wokalistki Tercetu Egzotycznego. "Pamelo, żegnaj" nad grobem | data=2019-05-07 | praca=[[Gazeta Wrocławska]] | język=pl | data dostępu=2020-01-31}}</ref>.

== Odznaczenia i nagrody ==
* [[Krzyż Zasługi|Złoty Krzyż Zasługi]] (2010)<ref name="MP 2011-30-344"/>
* [[Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”|Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]] (2010)<ref name="Lista laureatów medalu Zasłużony"/>
* Medal Milito Pro Christo (2014)
* Złota [[Odznaka Honorowa Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego]] (2014)<ref>{{Cytuj |autor = J. S. K. Internet |tytuł = Oznaki Honorowe Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego |data dostępu = 2023-10-02 |opublikowany = Dolnośląski Urząd Wojewódzki |url = https://www.duw.pl/pl/dla-mediow/aktualnosci/10153,Oznaki-Honorowe-Zasluzony-dla-Wojewodztwa-Dolnoslaskiego.html |język = pl}}</ref>
* Dolnośląska Nagroda Kulturalna „Silesia” (2016)

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="DOLNY ŚLĄSK Sejmik Odznaczenia">{{cytuj|tytuł=DOLNY ŚLĄSK > Sejmik > Odznaczenia i nagrody Sejmiku > SILESIA|data dostępu=2017-05-16|opublikowany=umwd.dolnyslask.pl|url=http://www.umwd.dolnyslask.pl/sejmik/odznaczenia-i-nagrody-sejmiku/silesia/|język=pl}}</ref>
<ref name="Gloria Artis dla Izabeli">{{cytuj stronę|url=http://www.umwd.dolnyslask.pl/kultura/aktualnosci/artykul/gloria-artis-dla-izabeli-skrybant-dziewiatkowskiej-1/|tytuł=''„Gloria Artis” dla Izabeli Skrybant-Dziewiątkowskiej''|data=30 grudnia 2010|opublikowany=Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego|archiwum=http://archive.fo/pD0Fi|zarchiwizowano=2013-05-03|data dostępu=2011-06-30}}</ref>
<ref name="Lista laureatów medalu Zasłużony">{{cytuj stronę|url=https://www.gov.pl/web/kultura/lista-laureatow-medalu-zasluzony-kulturze-gloria-artis|tytuł=Lista laureatów medalu Zasłużony Kulturze – Gloria Artis|opublikowany=www.gov.pl|data dostępu=2017-01-21}}</ref>
<ref name="MP 2011-30-344">{{Monitor Polski|2011|30|344}}.</ref>
<ref name="NOWOŚĆ Pamelo żegnaj Rozmowa">{{cytuj |tytuł = NOWOŚĆ- Pamelo, żegnaj. Rozmowa z Izabellą Skrybant-Dziewiątkowską z Tercetu Egzotycznego. |data dostępu = 2017-05-16 |opublikowany = e-marina.eu |url = http://www.e-marina.eu/node/892 |archiwum = https://archive.is/20190501185428/http://www.e-marina.eu/node/892 |zarchiwizowano = 2019-05-01 |język = pl }}</ref>
}}

{{kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Skrybant-Dziewiątkowska, Izabela}}
[[Kategoria:Artyści związani z Wrocławiem]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Milito Pro Christo]]
[[Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Zasłużony dla Województwa Dolnośląskiego]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ducha Świętego we Wrocławiu]]
[[Kategoria:Polskie wokalistki popowe]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1938]]
[[Kategoria:Zmarli w 2019]]

title: Izabela Skrybant-Dziewiątkowska

Imię i nazwisko: Izabela Maria Skrybant-Dziewiątkowska

Data i miejsce urodzenia: 28 maja 1938 · Łukowiec Wiszniowski

Data i miejsce śmierci: 1 maja 2019 · Wrocław

Przyczyna śmierci: rak trzustki

Gatunki: muzyka latynoska, pop

Zawód: Piosenkarka

Wydawnictwo: Pronit


text:
# Georgina Reilly
Georgina Reilly (ur. 12 lutego 1986 w Guildford, Surrey) – brytyjsko-kanadyjska aktorka filmowa i telewizyjna.
Występowała w roli Sabriny Reynolds z serialu obyczajowego The L.A. Complex. Wystąpiła również w innych filmach i serialach telewizyjnych jak Pontypool, This Movie Is Broken, Piękni, Republika Doyle’ów i wielu innych.
Jest wnuczką kanadyjskiego muzyka Tommy’ego Reilly’ego.
6 stycznia 2013 roku Reilly wzięła ślub z kanadyjskim aktorem Markiem O’Brienem, gwiazdą serialu Republika Doyle’ów.

## Wybrana filmografia
- 2006: Piękni jako dziewczyna #2 (odcinek Black Diamonds, White Lies)
- 2008: Pontypool jako Laurel-Ann Drummond
- 2009: Przypadki nastolatki jako Skye (odcinek How to Prove You're Actually a Nice Person...)
- 2010: This Movie Is Broken jako Caroline
- 2011: Republika Doyle’ów jako Cindy (odcinek Crashing on the Couch)
- 2012: The L.A. Complex jako Sabrina Reynolds
- 2012-2015: Detektyw Murdoch jako doktor Emily Grace
- 2019: Goalie jako Pat Morey

title: Georgina Reilly

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Georgina Reilly
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   = Georgina Reilly.jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = 12 lutego 1986
 |miejsce urodzenia         = [[Guildford]], [[Surrey]]<br />, [[Wielka Brytania]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[aktor]]ka
 |współmałżonek             = Mark O’Brien (od 2013)
 |lata aktywności           = od 2006
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Georgina Reilly
 |www                       =
}}
'''Georgina Reilly''' (ur. 12 lutego 1986 w [[Guildford]], [[Surrey]]) – [[Wielka Brytania|brytyjsko]]-[[Kanada|kanadyjska]] aktorka filmowa i telewizyjna<ref>Greg Calderone & Georgina Reilly Interview. ''Tribute'', 2010-06-25</ref>.

Występowała w roli Sabriny Reynolds z serialu obyczajowego ''[[The L.A. Complex]]''. Wystąpiła również w innych filmach i serialach telewizyjnych jak ''[[Pontypool (film)|Pontypool]]'', ''This Movie Is Broken'', ''[[Piękni]]'', ''[[Republika Doyle’ów]]'' i wielu innych.

Jest wnuczką kanadyjskiego muzyka [[Tommy Reilly|Tommy’ego Reilly’ego]].

6 stycznia 2013 roku Reilly wzięła ślub z kanadyjskim aktorem [[Mark O’Brien|Markiem O’Brienem]], gwiazdą serialu ''[[Republika Doyle’ów]]''<ref>{{cytuj stronę|url=https://archive.is/20130407135234/http://www.cbc.ca/live/cbc-wedding-edition-mark-obrien-and-georgina-reilly.html|tytuł=CBC wedding edition: Mark O’Brien and Georgina Reilly|data=2013-02-01|autor=Emily Pratt|opublikowany=CBC Live|data dostępu=2013-11-28}}</ref>.

== Wybrana filmografia ==
* 2006: ''[[Piękni]]'' jako dziewczyna #2 (odcinek ''Black Diamonds, White Lies'')
* 2008: ''[[Pontypool (film)|Pontypool]]'' jako Laurel-Ann Drummond
* 2009: ''[[Przypadki nastolatki]]'' jako Skye (odcinek ''How to Prove You're Actually a Nice Person...'')
* 2010: ''This Movie Is Broken'' jako Caroline
* 2011: ''[[Republika Doyle’ów]]'' jako Cindy (odcinek ''Crashing on the Couch'')
* 2012: ''[[The L.A. Complex]]'' jako Sabrina Reynolds
* 2012-2015: ''[[Detektyw Murdoch]]'' jako doktor Emily Grace
* 2019: ''[[Goalie]]'' jako Pat Morey

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{IMDb|osoba|2468050|Georgina Reilly}}
* {{Filmweb|osoba|883622|Georgina Reilly}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Reilly, Georgina}}
[[Kategoria:Brytyjskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Kanadyjskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1986]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Guildford]]

title: Georgina Reilly

Data i miejsce urodzenia: 12 lutego 1986 · Guildford, Surrey · , Wielka Brytania

Zawód: aktorka

Współmałżonek: Mark O’Brien (od 2013)


text:
# (10797) Guatemala
(10797) Guatemala (1992 GO4) – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 3,43 lat w średniej odległości 2,27 j.a. Odkryta 4 kwietnia 1992 roku.

title: (10797) Guatemala

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 10797
 |       nazwa = Guatemala
 |  oznaczenie =
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Eric Walter Elst|Eric Elst]]
 |       dzień = 4 kwietnia
 |         rok = 1992
 |występowanie =
 |       epoka =
 |wielka_półoś = 2,2715
 |    mimośród = 0,1189
 |  peryhelium = 2,0012
 |    aphelium = 2,5417
 |         lat = 3
 |         dni = 155
 |      godzin = 11
 |    prędkość = 19,76
 |  nachylenie = 2,70
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu =
 |      albedo =
 |     jasność = 15
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(10797) Guatemala (1992 GO4)''' – [[planetoida]] z [[pas planetoid|pasa głównego asteroid]] okrążająca [[Słońce]] w ciągu 3,43 lat w średniej odległości 2,27 [[jednostka astronomiczna|j.a.]] Odkryta [[4 kwietnia]] [[1992]] roku.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 10001–11000]]
* [[lista planetoid]]

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPL|10797}}
* {{JPLorb|10797}}
* {{MPC|10797}}

{{SORTUJ:Guatemala}}

[[Kategoria:Planetoidy pasa głównego]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1992]]

title: (10797) Guatemala

Odkrywca: Eric Elst

Data odkrycia: 4 kwietnia 1992

Okres obiegu · wokół Słońca: 3 lata 155 dni 11 godzin


text:
# Gare du Mée
Gare du Mée – stacja kolejowa w Le Mée-sur-Seine, w departamencie Sekwana i Marna, w regionie Île-de-France, we Francji.
Jest stacją Société nationale des chemins de fer français (SNCF), obsługiwaną przez pociągi RER linii D.

title: Gare du Mée

wikitext:
{{Stacja kolejowa infobox
 |nazwa                      = Le Mée
 |nazwa oryginalna           =
 |zdjęcie                    = Gare de le Mee 1.jpg
 |opis zdjęcia               = Budynek dworca
 |państwo                    = FRA
 |miejscowość                = Allée de la Gare, [[Le Mée-sur-Seine]]
 |lokalizacja                =
 |zarządca                   = RFF / SNCF
 |data otwarcia              = 1955
 |data zamknięcia            =
 |poprzednie nazwy           =
 |rodzaj                     =
 |rok liczby pasażerów       =
 |liczba pasażerów           =
 |liczba peronów             = 2
 |liczba krawędzi peronowych = 4
 |kasy                       = {{Tak}}
 |linie kolejowe             =
* [[Linia kolejowa Paryż – Marsylia|Paryż – Marsylia]]
 |opis schematu              =
 |schemat                    =
 |kod mapy                   = Île-de-France
 |współrzędne                = 48°32′24″N 2°37′26″E
 |commons                    = Category:Gare du Mée
 |www                        =
}}
'''Gare du Mée''' – stacja kolejowa w [[Le Mée-sur-Seine]], w departamencie [[Sekwana i Marna]], w regionie [[Île-de-France]], we [[Francja|Francji]].

Jest stacją [[Société nationale des chemins de fer français]] (SNCF), obsługiwaną przez pociągi RER linii D.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.transilien.com/gare/LE-MEE-8768217 La gare du Mée]

{{Stacja kolejowa/sąsiednie
|stacja        = Le Mée
|linia         = [[Linia kolejowa Paryż – Marsylia|Paryż – Marsylia]]
|kilometr      = 41,322
|następny      = [[Gare de Melun|Melun]]
|następny_km   = 2,754
|poprzedni     = [[Gare de Cesson|Cesson]]
|poprzedni_km  = 3,630
|inne =
}}

[[Kategoria:Stacje i przystanki kolejowe w departamencie Sekwana i Marna|Mée]]
[[Kategoria:RER D|Mée]]

title: Le Mée

Państwo: Francja

Miejscowość: Allée de la Gare, Le Mée-sur-Seine

Zarządca: RFF / SNCF

Kasy: T