text:
# Kinga Dębska
Kinga Izabela Dębska (ur. 4 września 1969 w Białymstoku) – polska reżyserka i scenarzystka filmowa.

## Życiorys
Absolwentka II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie (matura 1988). Absolwentka kulturoznawstwa na Wydziale Orientalistycznym UW (1996), Camerimage Film School w Toruniu (2001) oraz reżyserii w FAMU w Pradze (2007).
Laureatka wielu nagród festiwalowych, m.in. za filmy Hel (2010), Aktorka (2015), Józek i jego dzieci (2007). Jak dotychczas największy sukces – zarówno artystyczny, jak i komercyjny – przyniósł jej film Moje córki krowy (2015). Dębska otrzymała za niego Nagrodę Dziennikarzy oraz Nagrodę Sieci Kin Studyjnych i Lokalnych na Festiwalu Filmowym w Gdyni. Tytuł wyróżniono także dwoma Orłami: za najlepszy scenariusz oraz nagrodą publiczności. Moje córki krowy zostały ponadto dostrzeżone i docenione w Chicago (Festiwal Filmu Polskiego w Ameryce, nagroda „Złote Zęby”, 2015), Moskwie (Nagroda Główna FFP „Wisła”, 2016) oraz na China Golden Rooster & Hundred Flowers Film Festival (Nagroda Publiczności, 2017).
Artystka wyreżyserowała także dwie sztuki teatralne: Gotowane głowy czeskiego dramaturga Marka Horščaka oraz Tancerz na podstawie Tancerza Mecenasa Kraykowskiego autorstwa Witolda Gombrowicza.
Zdobywczyni III Nagrody PISF (wspólnie z Miką Dunin) za scenariusz Zabawa, zabawa w konkursie „Script Pro” (2017). Jej film dokumentalny Tu się żyje o pierwszym i jedynym hospicjum na Litwie, w Wilnie, prowadzonym przez siostrę Michaelę Rak, uzyskał wyróżnienie w 2018 na Festiwalu Filmów Dokumentalnych „Kino z duszą” w Warszawie.
Członkini Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Matka aktorki Marii Dębskiej.

## Filmografia

### reżyseria
- Gra z Cieniem (2024)
- Święto ognia (2023)
- Lulu (2022)[8]
- Zupa nic (2021)
- Szóstka (2019)
- Plan B (2018)
- Tu się żyje (2018)
- Zabawa, zabawa (2018)
- Aktorka (2015)
- Moje córki krowy (2015)
- Singielka (2015-2016)
- Wszystko przed nami (2012-2013)
- Hel (2009)
- Najbardziej lubię grać (2008)
- Sześć oktaw (2008)
- Józek i jego dzieci (2007)
- Małe radosti (2007)
- Para mieszana (2005)
- Droga, prawda, życie (2001)
- Kocham Chrystusa (2000)

### scenariusz
- Święto ognia (2023)
- Zupa nic (2021)
- Szóstka (2019)
- Tu się żyje (2018)
- Zabawa, zabawa (2018)
- Moje córki krowy (2015)
- Hel (2009)
- Najbardziej lubię grać (2008)
- Sześć oktaw (2008)
- Józek i jego dzieci (2007)
- Para mieszana (2005)
- Droga, prawda, życie (2001)
- Opowiem ci bajkę (2001)
- Kocham Chrystusa (2000)

title: Kinga Dębska

wikitext:
{{Filmowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Kinga Dębska
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   = Kinga Dębska (25007694714).jpg
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |imię i nazwisko urodzenia =
 |data urodzenia            = 4 września 1969
 |miejsce urodzenia         = [[Białystok]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[reżyser]]ka, [[Scenarzysta|scenarzystka]]
 |współmałżonek             =
 |lata aktywności           = od 1999
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Kinga Dębska
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Kinga Izabela Dębska''' (ur. [[4 września]] [[1969]] w [[Białystok|Białymstoku]]) – polska [[reżyser]]ka i [[Scenarzysta|scenarzystka]] filmowa.

== Życiorys ==
Absolwentka [[II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Batorego w Warszawie|II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego]] w [[Warszawa|Warszawie]] (matura 1988)<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Kujawski (red.) | imię = Edmund | tytuł = „Pochodem idziemy...” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie | wydawca = Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie | miejsce = Warszawa | data = 2003 | strony = II 181 | isbn = 83-06-02325-0 | nazwisko2 = Grabski (red.) | imię2 = Witold}}</ref>. Absolwentka kulturoznawstwa na Wydziale Orientalistycznym [[Uniwersytet Warszawski|UW]] (1996), [[Camerimage]] Film School w [[Toruń|Toruniu]] (2001) oraz reżyserii w [[Wydział Filmowy i Telewizyjny Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze|FAMU]] w [[Praga|Pradze]] (2007)<ref name=":1" />.

Laureatka wielu nagród festiwalowych, m.in. za filmy ''[[Hel (film 2009)|Hel]]'' (2010), ''Aktorka'' (2015), ''Józek i jego dzieci'' (2007). Jak dotychczas największy sukces – zarówno artystyczny, jak i komercyjny – przyniósł jej film ''[[Moje córki krowy]]'' (2015). Dębska otrzymała za niego Nagrodę Dziennikarzy oraz Nagrodę Sieci Kin Studyjnych i Lokalnych na [[Festiwal Polskich Filmów Fabularnych|Festiwalu Filmowym w Gdyni]]. Tytuł wyróżniono także dwoma [[Polska Nagroda Filmowa|Orłami]]: za najlepszy scenariusz oraz nagrodą publiczności<ref>{{Cytuj |tytuł = Orły {{!}} 2016 |data dostępu = 2018-03-08 |opublikowany = pnf.pl |url = http://pnf.pl/laureates/2016/ |język = pl}}</ref>. ''Moje córki krowy'' zostały ponadto dostrzeżone i docenione w [[Chicago]] ([[Festiwal Filmu Polskiego w Ameryce]], nagroda „Złote Zęby”, 2015), [[Moskwa|Moskwie]] (Nagroda Główna FFP „Wisła”, 2016) oraz na China Golden Rooster & Hundred Flowers Film Festival (Nagroda Publiczności, 2017)<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = FilmPolski.pl |czasopismo = FilmPolski |data dostępu = 2018-03-08 |url = http://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=1151140 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Kinga Dębska |data dostępu = 2018-03-08 |opublikowany = Filmweb |url = http://www.filmweb.pl/person/Kinga+D%C4%99bska-758222/awards |język = pl}}</ref>.

Artystka wyreżyserowała także dwie sztuki teatralne: ''Gotowane głowy'' czeskiego dramaturga Marka Horščaka oraz ''Tancerz'' na podstawie ''Tancerza Mecenasa Kraykowskiego'' autorstwa [[Witold Gombrowicz|Witolda Gombrowicza]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Kinga Dębska {{!}} Życie i twórczość {{!}} Artysta |data dostępu = 2021-01-14 |opublikowany = Culture.pl |url = https://culture.pl/pl/tworca/kinga-debska |język = pl}}</ref>.

Zdobywczyni III Nagrody [[Polski Instytut Sztuki Filmowej|PISF]] (wspólnie z Miką Dunin) za scenariusz ''Zabawa, zabawa'' w konkursie „Script Pro” (2017)<ref name=":1" />. Jej film dokumentalny ''Tu się żyje'' o pierwszym i jedynym hospicjum na Litwie, w Wilnie, prowadzonym przez siostrę Michaelę Rak, uzyskał wyróżnienie w 2018 na Festiwalu Filmów Dokumentalnych „Kino z duszą” w Warszawie<ref>{{Filmpolski|tytuł|1247229|Tu się żyje}}</ref>.

Członkini [[Stowarzyszenie Filmowców Polskich|Stowarzyszenia Filmowców Polskich]]<ref name=":0">{{Cytuj |opublikowany = Stowarzyszenie Filmowców Polskich |tytuł = Kinga Dębska |data dostępu = 2018-03-08 |url = https://www.sfp.org.pl/osoba,40517,1,10553,Kinga-Debska.html#opis}}</ref>. Matka aktorki [[Maria Dębska|Marii Dębskiej]].

== Filmografia ==
=== reżyseria ===

* [[Gra z Cieniem]] (2024)
* ''[[Święto ognia (film)|Święto ognia]]'' ([[2023 w filmie|2023]])
* ''Lulu'' ([[2022 w filmie|2022]])<ref>{{Cytuj |tytuł = Anna Dereszowska w nowym serialu Polsatu, reżyseruje Kinga Dębska |data dostępu = 2022-04-18 |opublikowany = www.wirtualnemedia.pl |url = https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/serial-lulu-anna-dereszowska-polsat-przemyslaw-sadowski-michal-czernecki-marek-siudym-joanna-kurowska |język = pl}}</ref>
* ''[[Zupa nic (film)|Zupa nic]]'' ([[2021 w filmie|2021]])
* ''[[Szóstka (serial telewizyjny)|Szóstka]]'' ([[2019 w filmie|2019]])
* ''Plan B'' ([[2018 w filmie|2018]])
* ''Tu się żyje (''2018)[https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=1247229]
* ''[[Zabawa, zabawa]]'' ([[2018 w filmie|2018]])
* ''Aktorka'' ([[2015 w filmie|2015]])
* ''[[Moje córki krowy]]'' ([[2015 w filmie|2015]])
* ''[[Singielka]]'' (2015-2016)
* ''Wszystko przed nami'' (2012-2013)
* ''[[Hel (film 2009)|Hel]]'' ([[2009 w filmie|2009]])
* ''Najbardziej lubię grać'' ([[2008 w filmie|2008]])
* ''Sześć oktaw'' ([[2008 w filmie|2008]])
* ''Józek i jego dzieci'' ([[2007 w filmie|2007]])
* ''Małe radosti'' ([[2007 w filmie|2007]])
* ''Para mieszana'' ([[2005 w filmie|2005]])
* ''Droga, prawda, życie'' ([[2001 w filmie|2001]])
* ''Kocham Chrystusa'' ([[2000 w filmie|2000]])

=== scenariusz ===
* ''[[Święto ognia (film)|Święto ognia]]'' ([[2023 w filmie|2023]])
* ''[[Zupa nic (film)|Zupa nic]]'' ([[2021 w filmie|2021]])
* ''[[Szóstka (serial telewizyjny)|Szóstka]]'' ([[2019 w filmie|2019]])
* ''Tu się żyje (''2018)[https://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=1247229]
* ''Zabawa, zabawa'' ([[2018 w filmie|2018]])
* ''[[Moje córki krowy]]'' ([[2015 w filmie|2015]])
* ''[[Hel (film 2009)|Hel]]'' ([[2009 w filmie|2009]])
* ''Najbardziej lubię grać'' ([[2008 w filmie|2008]])
* ''Sześć oktaw'' ([[2008 w filmie|2008]])
* ''Józek i jego dzieci'' ([[2007 w filmie|2007]])
* ''Para mieszana'' ([[2005 w filmie|2005]])
* ''Droga, prawda, życie'' ([[2001 w filmie|2001]])
* ''Opowiem ci bajkę'' ([[2001 w filmie|2001]])
* ''Kocham Chrystusa'' ([[2000 w filmie|2000]])

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Dębska, Kinga}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1969]]
[[Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie]]
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego]]
[[Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Filmowców Polskich]]
[[Kategoria:Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszego scenariusza]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Białymstoku]]
[[Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi]]
[[Kategoria:Polscy scenarzyści filmowi]]

title: Kinga Dębska

Data i miejsce urodzenia: 4 września 1969 · Białystok

Zawód: reżyserka, scenarzystka


text:
# Brzeźniak (powiat wałecki)
Brzeźniak – osada w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie wałeckim, w gminie Człopa. Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Golin.

## Historia
Miejscowość pierwotnie związana była z Pomorzem i Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od XIV wieku. Wymieniona pierwszy raz w dokumencie z 1337 jako Bercholt, Bertholt, 1532 Barkolth, 1556 Bartholdek, 1558 Barcholczkowa dziedzina, 1559 Bergholth, Bergholcz, 1574 Berkholcz, Berczkholcz, 1944 Birkholz.
Wieś była własnością szlachecką leżącą początkowo w dobrach Tuczno, a później w dobrach Człopa. Należała początkowo do rodu Wedlów, a później do wielkopolskiego rodu szlacheckiego Czarnkowskich herbu Nałęcz III. Wymieniona w roku 1337 jako własność Ludwika de Wedel i była miejscowością zniszczoną i opuszczoną. Później została ponownie zasiedlona. Do wsi przynależały ogółem 64 łany.
W 1532 miejscowość leżała w powiecie wałeckim. Maciej Tuczeński de Wedel odstąpił wówczas Janowi, Krzysztofowi i Stanisławowi dobra Tuczno, w tym m.in. wieś Brzeźniak. W 1556 kasztelan śremski Wojciech Sędziwój Czarnkowski syn Sędziwoja otrzymał od brata Stanisława Sędziwoja m.in. części wsi Brzeźniak. W 1558 tereny należące do wsi graniczyły z miastem Człopa. W latach (1559-1560) Brzeźniak odnotowany został jako wieś zniszczona i opustoszała. W 1578 wdowa po Wojciechu Sędziwoju Czarnkowskim wydała przywilej dla wsi Brzeźniak.
W 1619 miejscowość należała do parafii Człopa i leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Od roku 1727 zmieniała często właścicieli (hr. Opalińska, ks. Sułkowski, baronowie Dolfus i Flotow, także inni).
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa pilskiego.

wikiname: plwiki

title: Brzeźniak (powiat wałecki)

in_language: pl

wikitext:
{{inne znaczenia|osady w powiecie wałeckim|[[Brzeźniak|inne obiekty geograficzne o tej nazwie]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Brzeźniak
 |rodzaj miejscowości    = osada
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = zachodniopomorskie
 |powiat                 = [[Powiat wałecki|wałecki]]
 |gmina                  = [[Człopa (gmina)|Człopa]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               = 83–102
 |liczba ludności        = 11
 |rok                    = 2007
 |strefa numeracyjna     = 67
 |kod pocztowy           = 78-630<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=98}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = ZWA
 |SIMC                   = 0525398
 |kod mapy               = Człopa (gmina)
 |współrzędne            = 53°08'49"N 16°04'27"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|11392|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Brzeźniak''' – [[osada]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo zachodniopomorskie|województwie zachodniopomorskim]], w [[powiat wałecki|powiecie wałeckim]], w [[Człopa (gmina)|gminie Człopa]]. Miejscowość wchodzi w skład [[sołectwo|sołectwa]] [[Golin (powiat wałecki)|Golin]].

== Historia ==
Miejscowość pierwotnie związana była z [[Pomorze]]m i [[Wielkopolska|Wielkopolską]]. Ma metrykę [[Średniowiecze|średniowieczną]] i istnieje co najmniej od XIV wieku. Wymieniona pierwszy raz w dokumencie z 1337 jako ''Bercholt, Bertholt'', 1532 ''Barkolth'', 1556 ''Bartholdek'', 1558 ''Barcholczkowa dziedzina'', 1559 ''Bergholth, Bergholcz'', 1574 ''Berkholcz, Berczkholcz'', 1944 ''Birkholz''{{odn|Chmielewski|1982|s=25}}.

Wieś była własnością szlachecką leżącą początkowo w dobrach [[Tuczno]], a później w dobrach Człopa. Należała początkowo do rodu Wedlów, a później do wielkopolskiego rodu szlacheckiego [[Czarnkowscy herbu Nałęcz III|Czarnkowskich herbu Nałęcz III]]. Wymieniona w roku [[1337]] jako własność Ludwika de Wedel i była miejscowością zniszczoną i opuszczoną. Później została ponownie zasiedlona. Do wsi przynależały ogółem 64 [[Łan (miara powierzchni)|łany]]{{odn|Chmielewski|1982|s=25}}.

W 1532 miejscowość leżała w powiecie wałeckim. Maciej Tuczeński de Wedel odstąpił wówczas Janowi, Krzysztofowi i Stanisławowi dobra Tuczno, w tym m.in. wieś Brzeźniak. W 1556 kasztelan śremski [[Wojciech Czarnkowski (zm. przed 12 października 1578)|Wojciech Sędziwój Czarnkowski]] syn Sędziwoja otrzymał od brata Stanisława Sędziwoja m.in. części wsi Brzeźniak. W 1558 tereny należące do wsi graniczyły z miastem [[Człopa]]. W latach (1559-1560) Brzeźniak odnotowany został jako wieś zniszczona i opustoszała. W 1578 wdowa po Wojciechu Sędziwoju Czarnkowskim wydała przywilej dla wsi Brzeźniak{{odn|Chmielewski|1982|s=25}}.

W 1619 miejscowość należała do parafii Człopa i leżała w powiecie poznańskim [[Korona Królestwa Polskiego|Korony Królestwa Polskiego]] w [[Rzeczpospolita Obojga Narodów|Rzeczypospolitej Obojga Narodów]]{{odn|Chmielewski|1982|s=25}}.

Od roku [[1727]] zmieniała często właścicieli (hr. Opalińska, ks. Sułkowski, baronowie Dolfus i Flotow, także inni).

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość należała administracyjnie do [[województwo pilskie|województwa pilskiego]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Chmielewski |imię = Stefan |tytuł = Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasła „Bercholt” |url = http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=15871 |wydawca = Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich |miejsce = Wrocław |rok = 1982 |isbn = 83-04-00938-2 |strony = 25 |odn = tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.slownik.ihpan.edu.pl/search.php?id=15871 Brzeźniak jako ''Bercholt'' w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”]

{{Gmina Człopa}}

[[Kategoria:Człopa (gmina)]]

title: Brzeźniak

Państwo: Polska

Województwo: zachodniopomorskie

Powiat: wałecki

Gmina: Człopa

Tablice rejestracyjne: ZWA


text:
# Ustawa Dawesa
Ustawa Dawesa (ang. Dawes Act, Daves Severalty Act, General Allotment Act, GAA) – amerykańska ustawa uchwalona przez Kongres Stanów Zjednoczonych 8 lutego 1887 roku z inicjatywy senatora ze stanu Massachusetts Henry’ego L. Dawesa.
Celem ustawy Dawesa, zwanej też ustawą o powszechnym podziale ziemi, było rozparcelowanie ziem stanowiących wspólną własność indiańskich plemion oraz przejęcie tzw. „nadwyżek” (ang. surplus lands) przez państwo i przeznaczenie ich na sprzedaż pod inwestycje i osadnictwo. W okresie obowiązywania ustawy, tj. w latach 1887–1934, w ręce nie-Indian przeszło ponad 60% tubylczych ziem w Stanach Zjednoczonych (ponad 86 mln akrów, czyli ok. 360 tys. km²).
Ustawa Dawesa miała zastosowanie w większości indiańskich rezerwatów i przewidywała podział ziem plemiennych na indywidualne działki i przejęcie „nadwyżek” przez państwo (po wynegocjowaniu „sprawiedliwej” ceny z danym plemieniem). Działki przeznaczone pod rolnictwo miały mieć powierzchnię 160 akrów (0,65 km²), pod hodowlę – 80 akrów (0,33 km²), a na inne cele życiowe – 40 akrów (0,16 km²). Spisy takich działek miały prowadzić lokalne urzędy ds. Indian, a dochody ze sprzedaży nadwyżek miały trafiać „dla dobra plemion” na specjalny rządowy fundusz powierniczy. Działki mieli też otrzymać Indianie żyjący poza rezerwatami oraz członkowie plemion bez rezerwatów.
Przez 25 lat ziemia przyznana indywidualnym Indianom miała nadal pozostawać w „zarządzie powierniczym” państwa, które – ograniczając prawo właścicieli do dysponowania nią – miało dbać o ich interesy w sytuacji, gdyby Indianie nie radzili sobie w gospodarce rynkowej (ten kontrowersyjny przepis modyfikowano później, wydłużając jego obowiązywanie, ale i wprowadzając kolejne wyjątki). Po spełnieniu pewnych warunków indiańscy właściciele indywidualnych gospodarstw mieli uzyskać obywatelstwo amerykańskie (wszyscy Indianie mieszkający w USA otrzymali je dopiero w 1924 r.).
W praktyce, powierzchnia działek okazała się często niewystarczająca do prowadzenia indywidualnych gospodarstw rolnych lub hodowlanych (m.in. ze względu na ubogie gleby, brak wody, zaplecza technicznego, rynków zbytu lub doświadczenia Indian w gospodarowaniu), a z czasem wiele z nich uległo dalszemu podziałowi (np. w drodze dziedziczenia) lub przeszło na własność nie-Indian. W czasie obowiązywania ustawy co najmniej 90 tys. Indian zostało w ten sposób pozbawione jakiejkolwiek ziemi.
Ustawa łączyła dominujące ówcześnie poglądy reformatorów społecznych, zatroskanych o przyszłość amerykańskich Indian, z interesami wielkich przedsiębiorców, w tym budowniczych transkontynantalnych linii kolejowych, i kolonizujących „Dziki Zachód” białych osadników.
Stworzenie federalnych „list Indian” (ang. federally enrolled members) spotkało się początkowo ze sprzeciwem wielu członków większości plemion i wymagało dyplomatycznych zabiegów ze strony agentów Biura do spraw Indian, a czasem także uspokojenia wrogich nastrojów w niektórych rezerwatach lub przełamywania indiańskiego bojkotu nowych przepisów. Nawet dziś ustawa pozostaje tematem żywych dyskusji, zwłaszcza wśród osób o indiańskim pochodzeniu, które z różnych powodów nie znalazły się na listach (tym bardziej, iż zdarzało się, że umieszczano na nich białych, którzy powołując się na swoich indiańskich przodków, usyskiwali prawo do bezpłatnej ziemi).
Ustawa Dawesa uważana jest współcześnie za jeden z tych amerykańskich przepisów prawnych, który wyrządził największe szkody północnoamerykańskim Indianom, pozbawiając ich większości bazy terytorialnej i niezależności, podcinając podstawy ich tradycyjnych systemów gospodarowania, plemiennych kultur, zależności i ról społecznych. W 1871 r. zakończył się okres zawierania przez władze USA traktatów z Indianami. Uchwalenie niedługo później ustawy Dawesa rozpoczęło proces przyspieszonej asymilacji i akulturacji tubylczych ludów żyjących w granicach Stanów Zjednoczonych. Jednocześnie ustawa Dawesa, traktowana jako sposób ówczesnych reformatorów na rozwiązanie „problemu Indian” i powstrzymanie „wojen indiańskich”, określana bywa jako „alternatywa wobec zagłady”. Otwarcie dzięki ustawie olbrzymich terenów amerykańskiego Zachodu dla kolejnych fal europejskich osadników i inwestorów umożliwiło gwałtowny rozwój tych ziem i ich integrację z resztą kraju.
Ustawę Dawesa poprawiano dwukrotnie – w 1891 i 1906 r. (tzw. ustawa Burke’a). Obowiązywała do 1934 r., kiedy to Kongres USA uchwalił reformatorską ustawę o reorganizacji Indian (IRA). Opublikowany w 1928 r. Raport Meriama wykazał liczne błędy i nadużycia urzędników związane z wykonywaniem przepisów ustawy Dawesa oraz udowodnił, że służyła ona m.in. do nielegalnego pozbawiania tubylczych plemion ich ziem. Przyspieszyło to decyzje władz federalnych o zmianie przepisów i polityki wobec Indian (choć np. na Alasce podobne przepisy o podziale ziemi obowiązywały aż do 1993 r.). Powołany ustawą Dawesa federalny fundusz powierniczy, gromadzący środki m.in. z dzierżawy indiańskich ziem i praw do eksploatacji zasobów naturalnych, nadal administrowany jest przez Biuro do spraw Indian, a sposób zarządzania tym funduszem pozostaje od lat obiektem krytyki, a nawet procesów sądowych.

title: Ustawa Dawesa

wikitext:
[[Plik:Dawes Act - First Page.jpg|mały|Pierwsza strona ustawy]]
'''''Ustawa Dawesa''''' ([[język angielski|ang.]] '''''Dawes Act''''', '''''Daves Severalty Act''''', '''''General Allotment Act''''', '''''GAA''''') – [[Stany Zjednoczone|amerykańska]] ustawa uchwalona przez [[Kongres Stanów Zjednoczonych]] 8 lutego 1887 roku z inicjatywy senatora ze stanu [[Massachusetts]] [[Henry Dawes|Henry’ego L. Dawesa]].

Celem ''ustawy Dawesa'', zwanej też ''ustawą o powszechnym podziale ziemi'', było rozparcelowanie ziem stanowiących wspólną własność [[Indianie Ameryki Północnej|indiańskich]] plemion oraz przejęcie tzw. „nadwyżek” (ang. ''surplus lands'') przez państwo i przeznaczenie ich na sprzedaż pod inwestycje i osadnictwo. W okresie obowiązywania ustawy, tj. w latach 1887–1934, w ręce nie-Indian przeszło ponad 60% tubylczych ziem w Stanach Zjednoczonych (ponad 86 mln akrów, czyli ok. 360 tys. km²).

''Ustawa Dawesa'' miała zastosowanie w większości [[Rezerwat Indian|indiańskich rezerwatów]] i przewidywała podział ziem plemiennych na indywidualne działki i przejęcie „nadwyżek” przez państwo (po wynegocjowaniu „sprawiedliwej” ceny z danym plemieniem). Działki przeznaczone pod rolnictwo miały mieć powierzchnię 160 akrów (0,65 km²), pod hodowlę – 80 akrów (0,33 km²), a na inne cele życiowe – 40 akrów (0,16 km²). Spisy takich działek miały prowadzić lokalne urzędy ds. Indian, a dochody ze sprzedaży nadwyżek miały trafiać „dla dobra plemion” na specjalny rządowy fundusz powierniczy. Działki mieli też otrzymać Indianie żyjący poza rezerwatami oraz członkowie plemion bez rezerwatów.

Przez 25 lat ziemia przyznana indywidualnym Indianom miała nadal pozostawać w „zarządzie powierniczym” państwa, które – ograniczając prawo właścicieli do dysponowania nią – miało dbać o ich interesy w sytuacji, gdyby Indianie nie radzili sobie w gospodarce rynkowej (ten kontrowersyjny przepis modyfikowano później, wydłużając jego obowiązywanie, ale i wprowadzając kolejne wyjątki). Po spełnieniu pewnych warunków indiańscy właściciele indywidualnych gospodarstw mieli uzyskać [[obywatelstwo]] amerykańskie (wszyscy Indianie mieszkający w USA otrzymali je dopiero w 1924 r.).

W praktyce, powierzchnia działek okazała się często niewystarczająca do prowadzenia indywidualnych gospodarstw rolnych lub hodowlanych (m.in. ze względu na ubogie gleby, brak wody, zaplecza technicznego, rynków zbytu lub doświadczenia Indian w gospodarowaniu), a z czasem wiele z nich uległo dalszemu podziałowi (np. w drodze dziedziczenia) lub przeszło na własność nie-Indian. W czasie obowiązywania ustawy co najmniej 90 tys. Indian zostało w ten sposób pozbawione jakiejkolwiek ziemi.

Ustawa łączyła dominujące ówcześnie poglądy reformatorów społecznych, zatroskanych o przyszłość [[Tubylczy Amerykanie|amerykańskich Indian]], z interesami wielkich przedsiębiorców, w tym budowniczych transkontynantalnych linii kolejowych, i kolonizujących „[[Dziki Zachód]]” białych osadników.

Stworzenie federalnych „list Indian” (ang. ''federally enrolled members'') spotkało się początkowo ze sprzeciwem wielu członków większości plemion i wymagało dyplomatycznych zabiegów ze strony agentów [[Biuro do spraw Indian|Biura do spraw Indian]], a czasem także uspokojenia wrogich nastrojów w niektórych rezerwatach lub przełamywania indiańskiego bojkotu nowych przepisów. Nawet dziś ustawa pozostaje tematem żywych dyskusji, zwłaszcza wśród osób o indiańskim pochodzeniu, które z różnych powodów nie znalazły się na listach (tym bardziej, iż zdarzało się, że umieszczano na nich białych, którzy powołując się na swoich indiańskich przodków, usyskiwali prawo do bezpłatnej ziemi).

''Ustawa Dawesa'' uważana jest współcześnie za jeden z tych amerykańskich przepisów prawnych, który wyrządził największe szkody [[Indianie Ameryki Północnej|północnoamerykańskim Indianom]], pozbawiając ich większości bazy terytorialnej i niezależności, podcinając podstawy ich tradycyjnych systemów gospodarowania, plemiennych kultur, zależności i ról społecznych. W 1871 r. zakończył się okres zawierania przez władze USA [[Traktaty indiańskie|traktatów z Indianami]]. Uchwalenie niedługo później ''ustawy Dawesa'' rozpoczęło proces przyspieszonej asymilacji i [[akulturacja|akulturacji]] [[ludy tubylcze|tubylczych ludów]] żyjących w granicach Stanów Zjednoczonych. Jednocześnie ''ustawa Dawesa'', traktowana jako sposób ówczesnych reformatorów na rozwiązanie „problemu Indian” i powstrzymanie „wojen indiańskich”, określana bywa jako „alternatywa wobec zagłady”. Otwarcie dzięki ustawie olbrzymich terenów amerykańskiego Zachodu dla kolejnych fal europejskich osadników i inwestorów umożliwiło gwałtowny rozwój tych ziem i ich integrację z resztą kraju.

''Ustawę Dawesa'' poprawiano dwukrotnie – w 1891 i 1906 r. (tzw. [[ustawa Burke’a]]). Obowiązywała do 1934 r., kiedy to Kongres USA uchwalił reformatorską ''[[ustawa o reorganizacji Indian|ustawę o reorganizacji Indian]]'' (IRA). Opublikowany w 1928 r. ''[[Raport Meriama]]'' wykazał liczne błędy i nadużycia urzędników związane z wykonywaniem przepisów ''ustawy Dawesa'' oraz udowodnił, że służyła ona m.in. do nielegalnego pozbawiania tubylczych plemion ich ziem. Przyspieszyło to decyzje władz federalnych o zmianie przepisów i polityki wobec Indian (choć np. na [[Alaska|Alasce]] podobne przepisy o podziale ziemi obowiązywały aż do 1993 r.). Powołany ''ustawą Dawesa'' federalny fundusz powierniczy, gromadzący środki m.in. z dzierżawy indiańskich ziem i praw do eksploatacji zasobów naturalnych, nadal administrowany jest przez [[Biuro do spraw Indian]], a sposób zarządzania tym funduszem pozostaje od lat obiektem krytyki, a nawet procesów sądowych.

== Bibliografia ==
* Vine Deloria Jr.: ''American Indians, American Justice''. Austin: University of Texas Press, 1983. {{lang|en}}
* Vine Deloria Jr.: ''The Nations Within: The Past and Future of American Indian Sovereignty''. New York: Pantheon Books, 1984. {{lang|en}}
* Judith Nies: ''Native American History''. New York: Ballantine Books, 1996. {{ISBN|0-345-39350-3}}. {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www2.csusm.edu/nadp/a1887.htm | tytuł = tekst Dawes Act | opublikowany = www2.csusm.edu | archiwum = https://web.archive.org/web/20091228073427/http://www2.csusm.edu/nadp/a1887.htm | zarchiwizowano = 2009-12-28 | język = en }}
* [http://www.answers.com/topic/dawes-act answers.com: Daves Severalty Act] {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Dawes-Act | tytuł = NationMaster.com: Daves Act | opublikowany = nationmaster.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20081006125857/http://www.nationmaster.com/encyclopedia/Dawes-Act | zarchiwizowano = 2008-10-06 | język = en }}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.nebraskastudies.org/0700/frameset_reset.html?http%3A%2F%2Fwww.nebraskastudies.org%2F0700%2Fstories%2F0701_0143.html | tytuł = The Reservation System: Native American Lands Sold under the Dawes Act | opublikowany = nebraskastudies.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20180501101943/http://www.nebraskastudies.org/0700/frameset_reset.html?http%3A%2F%2Fwww.nebraskastudies.org%2F0700%2Fstories%2F0701_0143.html | zarchiwizowano = 2018-05-01 | język = en }}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:1887 w Stanach Zjednoczonych]]
[[Kategoria:Historia tubylczych ludów Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Ustawy Kongresu Stanów Zjednoczonych]]


text:
# Lewis Stevenson
Lewis Stevenson (ur. 5 stycznia 1988 w Kirkcaldy) – szkocki piłkarz, grający na pozycji pomocnika. Zawodnik klubu Hibernian. Młodzieżowy reprezentant kraju U-21 - 8 meczów (0) goli.

## Kariera
Lewis Stevenson zadebiutował w klubie Hibernian we wrześniu 2005 w wygranym 2:1 meczu Pucharu Ligi Szkockiej przeciwko Ayr United.
Pierwszy oficjalny mecz ligowy rozegrał w sezonie 2006/2007.
18 marca 2007 został wybrany najlepszym zawodnikiem meczu finałowego Pucharu Ligi Szkockiej.

title: Lewis Stevenson

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Lewis Stevenson
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 = Lewis Stevenson.jpg
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   =
 |data urodzenia          = [[5 stycznia]] [[1988]]
 |miejsce urodzenia       = [[Kirkcaldy]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 170 cm
 |pozycja                 = [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnik]]
 |klub                    = [[Hibernian F.C.|Hibernian]]
 |numer w klubie          = 16
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       = ! 2005– ! [[Hibernian F.C.|Hibernian]] ! 469 ! 6
 |data seniorzy           = 12 listopada 2023
 |kariera reprezentacyjna =
! 2006–2007 ! {{reprezentacja|SCO|rodzaj=U-19|pn}} ! 3 ! 0
! 2007–2008 ! {{reprezentacja|SCO|rodzaj=U-21|pn}} ! 8 ! 0
! 2018      ! {{reprezentacja|SCO|pn}}             ! 1 ! 0
 |data reprezentacja      =
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Lewis Stevenson''' (ur. [[5 stycznia]] [[1988]] w [[Kirkcaldy]]) – szkocki [[piłkarz]], grający na pozycji [[pomocnik (piłka nożna)|pomocnika]]. Zawodnik klubu [[Hibernian F.C.|Hibernian]]. Młodzieżowy reprezentant kraju U-21 - 8 meczów (0) goli.

== Kariera ==
Lewis Stevenson zadebiutował w klubie [[Hibernian F.C.|Hibernian]] we wrześniu 2005 w wygranym 2:1 meczu [[Puchar Ligi Szkockiej w piłce nożnej|Pucharu Ligi Szkockiej]] przeciwko [[Ayr United F.C.|Ayr United]].

Pierwszy oficjalny mecz ligowy rozegrał w sezonie 2006/2007.

18 marca 2007 został wybrany najlepszym zawodnikiem meczu finałowego Pucharu Ligi Szkockiej.

== Bibliografia ==
* {{soccerbase|42185}}
* [http://pl.worldfootball.net/player_summary/lewis-stevenson/ Lewis Stevenson] w bazie Worldfootball {{lang|pl}}

{{Hibernian F.C. skład}}

{{DEFAULTSORT:Stevenson, Lewis}}
[[Kategoria:Reprezentanci Szkocji w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Hibernian F.C.]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1988]]
[[Kategoria:Reprezentanci Szkocji U-21 w piłce nożnej]]

title: · Lewis Stevenson

Data i miejsce urodzenia: 5 stycznia 1988 · Kirkcaldy

Pozycja: pomocnik

Klub: Hibernian

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Hibernian · 469 · (6)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Szkocja U-19 · 3 · (0)

Szkocja U-21 · 8 · (0)

Szkocja · 1 · (0)


text:
# (121725) Aphidas
(121725) Aphidas – planetoida z rodziny centaurów.

## Odkrycie i nazwa
Odkrył ją Carl Hergenrother 13 grudnia 1999 roku w Obserwatorium Whipple’a. Nazwa planetoidy pochodzi od Afidasa – postaci z mitologii greckiej, syna władcy Arkadii Arkasa i Leanejry. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe 1999 XX143.

## Orbita
(121725) Aphidas obiega Słońce w średniej odległości 17,94 j.a. w czasie 76 lat i 10 dni.

title: (121725) Aphidas

wikitext:
{{Planetoida infobox
 |       numer = 121725
 |       nazwa = Aphidas
 |  oznaczenie = 1999 XX143
 |     zdjęcie =
 |        opis =
 |    odkrywca = [[Carl Hergenrother]]
 |       dzień = 13 grudnia
 |         rok = 1999
 |występowanie = [[Centaury (planetoidy)|Centaur]]
 |       epoka = J2000
 |wielka_półoś = 17,9460
 |    mimośród = 0,4642
 |  peryhelium = 9,6152
 |    aphelium = 26,2768
 |         lat = 76
 |         dni = 10
 |      godzin = 23
 |    prędkość =
 |  nachylenie = 6,78
 |    średnica =
 |        masa =
 |     gęstość =
 |okres_obrotu =
 |      albedo =
 |     jasność = 8,6
 |         typ =
 | temperatura =
 |    satelity =
}}
'''(121725) Aphidas''' – [[planetoida]] z rodziny [[Centaury (planetoidy)|centaurów]].

== Odkrycie i nazwa ==
Odkrył ją [[Carl Hergenrother]] 13 grudnia 1999 roku w [[Obserwatorium Whipple’a]]. Nazwa planetoidy pochodzi od [[Afidas (syn Arkasa)|Afidasa]] – postaci z mitologii greckiej, syna władcy Arkadii [[Arkas (syn Zeusa)|Arkasa]] i Leanejry. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe 1999 XX143.

== Orbita ==
(121725) Aphidas obiega [[Słońce]] w średniej odległości 17,94 [[Jednostka astronomiczna|j.a.]] w czasie 76 lat i 10 dni.

== Zobacz też ==
* [[lista planetoid 121001–122000]]
* [[lista ponumerowanych planetoid]]
* [[Centaury (planetoidy)|Centaury]]

== Bibliografia ==
* {{JPL|121725}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{JPLorb|121725}}
* {{MPC|121725}}

{{SORTUJ:Aphidas}}
[[Kategoria:Planetoidy z grupy centaurów]]
[[Kategoria:Nazwane planetoidy]]
[[Kategoria:Obiekty astronomiczne odkryte w 1999]]

title: (121725) Aphidas

Odkrywca: Carl Hergenrother

Data odkrycia: 13 grudnia 1999

Przynależność · obiektu: Centaur

Okres obiegu · wokół Słońca: 76 lat 10 dni 23 godziny


text:
# Wojny rzymsko-sasanidzkie
Wojny rzymsko-sasanidzkie – seria wojen między cesarstwem rzymskim (od 395 – wschodniorzymskim) i Imperium Sasanidów (państwem nowoperskim), trwających od III do VII wieku.

## Geneza
- Ze strony perskiej była to chęć odbudowy imperium w granicach z ery Achemenidów. Dla Rzymu oznaczałoby to oddanie praktycznie całej wschodniej połowy cesarstwa, bez prowincji Mezja, Achaja, Epir i Dalmacja. Był to plan maksymalny.
- Planem minimalnym określano zajęcie Syrii i Cylicji, by zdobyć dostęp do Morza Śródziemnego.
- Osią nieustannego sporu między oboma mocarstwami była kwestia Armenii i obsadzenia jej tronu przychylnymi sobie stronnikami.
- Celem Rzymu było natomiast dotarcie do Zatoki Perskiej i Morza Kaspijskiego, by na trwałe przyłączyć całą Mezopotamię z Armenią do swojego cesarstwa. Zrealizował to na krótko tylko Trajan. Po decyzji Hadriana o wycofaniu legionów za Eufrat, starano się utrzymać zwierzchność nad odtworzoną Armenią jako wasalem oraz istnienie górnej Mezopotamii jako prowincji rzymskiej.
- Każdy poprzednik i następca Trajana próbował dorównać legendzie Aleksandra Wielkiego i podbić całą Partię, z Iranem, po rzekę Indus.

## Przebieg

### Pierwsza wojna
W 224 roku n.e. król Persji Ardaszir V pod Hormizdeganem pokonał swojego zwierzchnika, Króla Królów Artabanausa IV, ostatniego z Arsakidów, i objął tron suzerena Iranu jako Ardaszir I. Partów zastąpiła dynastia Sasanidów. Na dworze w Ktezyfoncie skończył się filhellenizm, zapanował perski nacjonalizm i mazdaistyczny fanatyzm. Otoczeni przez zaratustranistyczny kler królowie sasanidzcy ideą swego panowania uczynili rozszerzenie swojego imperium kosztem Rzymu, aby dorównać osiągnięciom Achemenidów. Już w roku 230 zaatakowali oni kontrolowaną przez Rzym zachodnią Mezopotamię. Cesarz Aleksander Sewer podszedł pod Ktezyfon, gdzie poniósł klęskę. Ardaszir nie umiał jednak, czy też nie mógł wykorzystać zwycięstwa. Sukces przyszedł kilka lat później, gdy wykorzystali chaos w rzymskim cesarstwie i opanowali zachodnią Mezopotamię. W 243 r. Wielki Król Szapur I zajął Nisibis i Carrhae. Gordian III i prefekt pretoriański Tyneziteusz zadali wojskom Szapura klęskę pod Resaeną i wyparli je za granice Cesarstwa. W 244 roku nowy prefekt, Filip I Arab, zamordował Gordiana i ogłosił się cesarzem. Został pokonany przez Persów pod Misiche i musiał zapłacić kontrybucję, zrzec się pretensji do Armenii Wielkiej i nie popierać dążeń armeńskich Arsakidów do obalenia Sasanidów. Zachodnia Mezopotamia pozostała jednak przy Rzymianach.

### Druga wojna
Dwie dekady później, w roku 256, wojska Króla Królów Szapura I zdobyły Antiochię oraz leżącą nad Eufratem twierdzę Dura Europos, którą Rzymianie odebrali Partom w roku 165. Szapur najechał Armenię i osadził tam swojego syna, Hormizda. Cztery lata później pod Edessą do sasanidzkiej niewoli został wzięty, wraz z wieloma żołnierzami, rzymski cesarz Walerian. Na szczęście dla Rzymu marsz Sasanidów na zachód zatrzymały wojska króla Palmyry Odeantusa, cesarskiego wasala, które stały się jedynymi obrońcami wschodnich granic Rzymu. Odenatus zdobył nawet Ktezyfont i otrzymał od cesarza Galiena tytuł corrector Orientis. W 283 roku cesarz Karus wyruszył z wielką wyprawą na Iran, jakiej nie widziano od czasów wojny Karakalli z Partami. Wojska rzymskie zdobyły Ktezyfon, ale dowodzący kampanią cesarz Karus zginął w niewyjaśnionych okolicznościach we własnym obozie. W roku 284 zachodnia Mezopotamia pozostała przy Rzymianach, tymczasem Persowie podporządkowali sobie kaukaskie królestwo Iberii.

### Trzecia wojna
W roku 296 król Persji Narses wypędził z Armenii króla Tiridatesa V i zaatakował cesarstwo rzymskie. Pokonał legiony w okolicach Cahrrae. Cesarz Galeriusz (cezar Dioklecjana) przybył na Wschód i przeniósł działania do Armenii, gdzie trudniej powodziło się perskiej jeździe i legiony, którym walczyło się tam lepiej, mogły to wykorzystać. W dolinie Araksesu w centrum kraju wojska Persów zostały pobite a obóz perski wraz z rodziną królewską wpadł w ręce rzymskie. Galeriusz wtargnął do Mezopotamii i zajął Ktezyfon. Mimo zniszczenia sasanidzkiej armii cesarz Dioklecjan nie anektował podbitych ziem, gdyż z trudem utrzymywał porządek na dotychczasowym obszarze cesarstwa. Zmieniono tylko granicę w Mezopotamii na korzyść Rzymian.

### Czwarta wojna
W 359 r. Król Królów Szapur II zajął wiele miast w północno-zachodniej Mezopotamii. W roku 363 cesarz Julian Apostata, marzący być może o podboju Persji, wyprawił się na wojnę na wschód. Wdarł się daleko w głąb Mezopotamii, ale wyprawa nie potoczyła się najlepiej dla rzymskich wojsk. Wprawdzie doszły do Ktezyfontu, jednak nie zdołały go zdobyć. Julian Apostata wycofał się do Armenii. Stamtąd Persowie wciągnęli go w głąb Iranu i nękali wojną podjazdową. Cesarz zginął, a armia stanęła przed widmem całkowitej zagłady. Następca Juliana Apostaty, Jowian, uratował armię i uzyskał z Sasanidami trzydziestoletni pokój w zamian za oddanie większej części zachodniej Mezopotamii.

### Piąta wojna
W 383 r. cesarz Teodozjusz I bezskutecznie próbował odebrać Persom ich część Armenii. Po podziale rzymskiego imperium wojny trwały dalej.

### Szósta wojna
W 428 r. Wielki Król Bahram V anektował wschodnią Armenię, ok. 440 r. cesarz Teodozjusz II uczynił to samo z zachodnią. Król Jazdagird II wtargnął w granice cesarstwa, jednak szybko przyjął propozycje pokojowe.

### Siódma wojna
W 522 r. cesarz Justyn I objął rzymskim protektoratem Lazykę i Iberię leżące w perskiej strefie wpływów. Król Królów Chosrow I odpowiedział wojną, ale jego wojska uległy rzymskim pod Darą. Przechodzące wówczas kryzys państwo irańskie potrzebowało pokoju, Chosrow zrezygnował więc z dalszej walki. Sasanidzi zawierali ze wschodnim cesarstwem traktaty pokojowe w latach 532 (zwany wieczystym, jednak wojna wybuchła już w 541 roku) i 562.

### Ósma wojna
W roku 602 perski Król Królów Chosroes II rozpoczął wielką wojnę ze swoim zachodnim sąsiadem. Opanował Syrię, Palestynę i Egipt, a jego wojska dotarły do stolicy wschodniego cesarstwa. Wydawało się, że wielkie marzenie Partów i Sasanidów spełni się i po 9 wiekach imperium perskie odrodzi się w granicach sprzed wyprawy Aleksandra Wielkiego. Wojna ta zakończyła się jednak po myśli Bizancjum. Wojska cesarza Herakliusza dzięki zastosowaniu nowej strategii wyparły Persów do Mezopotamii i w roku 627 pokonały pod Niniwą armię Chosroesa II, złupiły Ktezyfon i później wdarły się w głąb państwa Sasanidów. Wojowniczy władca Persji został zamordowany rok później i Persja pogrążyła się w walkach wewnętrznych, co przyniosło kres wojnie, która straszliwie wyniszczyła obu adwersarzy.

## Skutki
- 400 lat wojen i nieustannego napięcia nie przyniosło żadnego trwałego rozstrzygnięcia politycznego między Rzymem (później Konstantynopolem) a Ktezyfonem.
- Oprócz chwilowej zmiany granic, nastąpiło wyludnienie i zniszczenie granicznych obszarów.
- Dziesięć lat po ósmej wojnie, na obydwa mocarstwa spadło uderzenie arabskich armii. Bizancjum utraciło Palestynę, Syrię oraz posiadłości w północnej Afryce, lecz przetrwało w okrojonej wersji, w przeciwieństwie do imperium Sasanidów, które zostało całkowicie wchłonięte przez Arabów. Chrześcijaństwo i zaratusztrianizm zostały z terenów podbitych w większości wykorzenione na rzecz islamu.

title: Wojny rzymsko-sasanidzkie

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2010-05|styl}}
{{Wojna infobox
 |nazwa        = Wojny rzymsko-sasanidzkie
 |epoka        = starożytność
 |konflikt     =
 |grafika      = Sassanid empire map.png
 |opis grafiki = Królestwo Persji
(odbszar ciemnozielony)
 |czas         = [[III wiek|III wiek n.e.]] – [[IV wiek|IV wiek n.e.]]
 |miejsce      =
 |terytorium   =
 |przyczyna    = rywalizacja o wpływy w Armenii i Mezopotamii, Anatolii oraz Egipcie
 |wynik        = remis
 |strona1      = [[Cesarstwo Rzymskie|Rzym]]
 |strona2      = [[Sasanidzi|Królestwo Persji]]
 |dowódca1     = [[Gordian III]]
[[Walerian]]
[[Karus]]
[[Galeriusz]]
[[Konstancjusz II]]
[[Julian Apostata]]
[[Jowian]]
[[Walens]]
 |dowódca2     = [[Szapur I]]
[[Narses (Sasanidzi)|Narses]]
[[Szapur II]]
 |siły1        =
 |siły2        =
 |straty1      =
 |straty2      =
 |kod mapy     =
 |współrzędne  =
 |commons      =
}}
'''Wojny rzymsko-sasanidzkie''' – seria wojen między [[Cesarstwo Rzymskie|cesarstwem rzymskim]] (od 395 – wschodniorzymskim) i [[Sasanidzi|Imperium Sasanidów]] (państwem nowoperskim), trwających od III do VII wieku.

== Geneza ==
* Ze strony perskiej była to chęć odbudowy imperium w granicach z ery [[Achemenidzi|Achemenidów]]. Dla Rzymu oznaczałoby to oddanie praktycznie całej wschodniej połowy cesarstwa, bez prowincji [[Mezja]], [[Achaja (prowincja rzymska)|Achaja]], [[Epir]] i [[Dalmacja]]. Był to plan maksymalny.
* Planem minimalnym określano zajęcie Syrii i Cylicji, by zdobyć dostęp do [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]].
* Osią nieustannego sporu między oboma mocarstwami była kwestia Armenii i obsadzenia jej tronu przychylnymi sobie stronnikami.
* Celem Rzymu było natomiast dotarcie do [[Zatoka Perska|Zatoki Perskiej]] i [[Morze Kaspijskie|Morza Kaspijskiego]], by na trwałe przyłączyć całą Mezopotamię z Armenią do swojego cesarstwa. Zrealizował to na krótko tylko [[Trajan]]. Po decyzji [[Hadrian]]a o wycofaniu legionów za [[Eufrat]], starano się utrzymać zwierzchność nad odtworzoną Armenią jako wasalem oraz istnienie górnej Mezopotamii jako prowincji rzymskiej.
* Każdy poprzednik i następca Trajana próbował dorównać legendzie [[Aleksander Macedoński|Aleksandra Wielkiego]] i podbić całą Partię, z Iranem, po rzekę [[Indus]].

== Przebieg ==
=== Pierwsza wojna ===
W 224 roku n.e. król Persji [[Ardaszir I|Ardaszir V]] pod [[bitwa pod Hormizdeganem|Hormizdeganem]] pokonał swojego zwierzchnika, Króla Królów [[Artabanus IV|Artabanausa IV]], ostatniego z [[Arsacydzi|Arsakidów]], i objął tron suzerena [[Iran]]u jako Ardaszir I. [[Królestwo Partów|Partów]] zastąpiła dynastia Sasanidów. Na dworze w [[Ktezyfon]]cie skończył się [[filhellenizm]], zapanował perski [[nacjonalizm]] i [[mazdaizm|mazdaistyczny]] fanatyzm. Otoczeni przez zaratustranistyczny kler królowie sasanidzcy ideą swego panowania uczynili rozszerzenie swojego imperium kosztem [[Cesarstwo Rzymskie|Rzymu]], aby dorównać osiągnięciom [[Achemenidzi|Achemenidów]]. Już w roku 230 zaatakowali oni kontrolowaną przez Rzym zachodnią [[Mezopotamia|Mezopotamię]]. Cesarz [[Aleksander Sewer]] podszedł pod Ktezyfon, gdzie poniósł klęskę. Ardaszir nie umiał jednak, czy też nie mógł wykorzystać zwycięstwa. Sukces przyszedł kilka lat później, gdy wykorzystali chaos w rzymskim cesarstwie i opanowali zachodnią Mezopotamię. W 243 r. Wielki Król [[Szapur I]] zajął [[Nusaybin|Nisibis]] i [[Harran|Carrhae]]. [[Gordian III]] i [[prefekt pretorianów|prefekt pretoriański]] Tyneziteusz zadali wojskom Szapura [[Bitwa pod Resaeną|klęskę pod Resaeną]] i wyparli je za granice Cesarstwa. W 244 roku nowy prefekt, [[Filip I Arab]], zamordował [[Gordian I|Gordiana i]] ogłosił się cesarzem. Został pokonany przez Persów [[bitwa pod Misiche|pod Misiche]] i musiał zapłacić kontrybucję, zrzec się pretensji do Armenii Wielkiej i nie popierać dążeń armeńskich Arsakidów do obalenia Sasanidów. Zachodnia Mezopotamia pozostała jednak przy Rzymianach.

=== Druga wojna ===
Dwie dekady później, w roku 256, wojska Króla Królów Szapura I zdobyły [[Antiochia|Antiochię]] oraz leżącą nad [[Eufrat]]em twierdzę [[Dura Europos]], którą Rzymianie odebrali Partom w roku 165. Szapur najechał Armenię i osadził tam swojego syna, Hormizda. Cztery lata później pod [[Şanlıurfa|Edessą]] do sasanidzkiej niewoli został wzięty, wraz z wieloma żołnierzami, rzymski cesarz [[Walerian]]. Na szczęście dla Rzymu marsz Sasanidów na zachód zatrzymały wojska króla [[Palmyra (Syria)|Palmyry]] Odeantusa, cesarskiego wasala, które stały się jedynymi obrońcami wschodnich granic Rzymu. Odenatus zdobył nawet Ktezyfont i otrzymał od cesarza [[Galien]]a tytuł ''corrector Orientis''. W 283 roku cesarz [[Karus]] wyruszył z wielką wyprawą na Iran, jakiej nie widziano od czasów wojny [[Karakalla|Karakalli]] z Partami. Wojska rzymskie zdobyły Ktezyfon, ale dowodzący kampanią cesarz Karus zginął w niewyjaśnionych okolicznościach we własnym obozie. W roku 284 zachodnia Mezopotamia pozostała przy Rzymianach, tymczasem Persowie podporządkowali sobie kaukaskie [[królestwo Iberii]].

=== Trzecia wojna ===
W roku 296 król Persji [[Narses (Sasanidzi)|Narses]] wypędził z Armenii króla Tiridatesa V i zaatakował cesarstwo rzymskie. Pokonał legiony w okolicach Cahrrae. Cesarz [[Galeriusz]] (cezar [[Dioklecjan]]a) przybył na Wschód i przeniósł działania do [[Armenia|Armenii]], gdzie trudniej powodziło się perskiej jeździe i legiony, którym walczyło się tam lepiej, mogły to wykorzystać. W dolinie [[Arakses]]u w centrum kraju wojska Persów zostały pobite a obóz perski wraz z rodziną królewską wpadł w ręce rzymskie. Galeriusz wtargnął do Mezopotamii i zajął Ktezyfon. Mimo zniszczenia sasanidzkiej armii cesarz Dioklecjan nie anektował podbitych ziem, gdyż z trudem utrzymywał porządek na dotychczasowym obszarze cesarstwa. Zmieniono tylko granicę w Mezopotamii na korzyść Rzymian.

=== Czwarta wojna ===
W 359 r. Król Królów [[Szapur II]] zajął wiele miast w północno-zachodniej Mezopotamii. W roku 363 cesarz [[Julian Apostata]], marzący być może o podboju Persji, wyprawił się na wojnę na wschód. Wdarł się daleko w głąb Mezopotamii, ale wyprawa nie potoczyła się najlepiej dla rzymskich wojsk. Wprawdzie doszły do Ktezyfontu, jednak nie zdołały go zdobyć. Julian Apostata wycofał się do Armenii. Stamtąd Persowie wciągnęli go w głąb Iranu i nękali wojną podjazdową. Cesarz zginął, a armia stanęła przed widmem całkowitej zagłady. Następca Juliana Apostaty, Jowian, uratował armię i uzyskał z Sasanidami trzydziestoletni pokój w zamian za oddanie większej części zachodniej Mezopotamii.

=== Piąta wojna ===
W 383 r. cesarz [[Teodozjusz I Wielki|Teodozjusz I]] bezskutecznie próbował odebrać Persom ich część Armenii. Po podziale rzymskiego imperium wojny trwały dalej.

=== Szósta wojna ===
W 428 r. Wielki Król [[Bahram V]] anektował wschodnią Armenię, ok. 440 r. cesarz Teodozjusz II uczynił to samo z zachodnią. Król [[Jazdagird II]] wtargnął w granice cesarstwa, jednak szybko przyjął propozycje pokojowe.

=== Siódma wojna ===
W 522 r. cesarz [[Justyn I]] objął rzymskim protektoratem Lazykę i Iberię leżące w perskiej strefie wpływów. Król Królów [[Chosrow I Anoszirwan|Chosrow I]] odpowiedział wojną, ale jego wojska uległy rzymskim [[Bitwa pod Darą|pod Darą]]. Przechodzące wówczas kryzys państwo irańskie potrzebowało pokoju, Chosrow zrezygnował więc z dalszej walki. Sasanidzi zawierali ze wschodnim cesarstwem traktaty pokojowe w latach 532 (zwany wieczystym, jednak wojna wybuchła już w 541 roku) i 562.

=== Ósma wojna ===
W roku 602 perski Król Królów [[Chosrow II Parwiz|Chosroes II]] rozpoczął [[wojna bizantyńsko-sasanidzka (602–628)|wielką wojnę]] ze swoim zachodnim sąsiadem. Opanował [[Syria|Syrię]], [[Palestyna|Palestynę]] i [[Egipt]], a jego wojska dotarły do stolicy wschodniego cesarstwa. Wydawało się, że wielkie marzenie Partów i Sasanidów spełni się i po 9 wiekach imperium perskie odrodzi się w granicach sprzed wyprawy [[Aleksander Macedoński|Aleksandra Wielkiego]]. Wojna ta zakończyła się jednak po myśli [[cesarstwo Bizantyńskie|Bizancjum]]. Wojska cesarza [[Herakliusz (cesarz bizantyński)|Herakliusza]] dzięki zastosowaniu nowej strategii wyparły Persów do Mezopotamii i w roku 627 pokonały pod [[Niniwa|Niniwą]] armię Chosroesa II, złupiły Ktezyfon i później wdarły się w głąb państwa Sasanidów. Wojowniczy władca Persji został zamordowany rok później i Persja pogrążyła się w walkach wewnętrznych, co przyniosło kres wojnie, która straszliwie wyniszczyła obu adwersarzy.

== Skutki ==
* 400 lat wojen i nieustannego napięcia nie przyniosło żadnego trwałego rozstrzygnięcia politycznego między [[Rzym]]em (później [[Konstantynopol]]em) a [[Ktezyfon]]em.
* Oprócz chwilowej zmiany granic, nastąpiło wyludnienie i zniszczenie granicznych obszarów.
* Dziesięć lat po ósmej wojnie, na obydwa mocarstwa spadło uderzenie [[Arabowie|arabskich]] armii. Bizancjum utraciło Palestynę, Syrię oraz posiadłości w [[Afryka Północna|północnej Afryce]], lecz przetrwało w okrojonej wersji, w przeciwieństwie do imperium Sasanidów, które zostało całkowicie wchłonięte przez Arabów. [[Chrześcijaństwo]] i [[zaratusztrianizm]] zostały z terenów podbitych w większości wykorzenione na rzecz [[islam]]u.

== Zobacz też ==
* [[wojny partyjsko-rzymskie]]

[[Kategoria:Bizancjum]]
[[Kategoria:Wojny Sasanidów]]
[[Kategoria:Wojny starożytnego Rzymu|Rzymsko-sasanidzkie]]

title: Wojny rzymsko-sasanidzkie

Czas: III wiek n.e. – IV wiek n.e.

Wynik: remis

title: Strony konfliktu

Rzym: Królestwo Persji

title: Dowódcy

Szapur I · Narses · Szapur II


text:
# Mats Aronsson
Mats Aronsson (ur. 16 sierpnia 1951) – szwedzki piłkarz występujący na pozycji napastnika.
Jako zawodnik Landskrona BoIS w sezonie 1977 został królem strzelców Allsvenskan (15 goli), współdzieląc koronę z Reine Almqvistem. Po zakończeniu kariery, w latach 2007–2014 pracował jako dyrektor sportowy Landskrony. W 2014 został prezesem klubu IK Frej.

title: Mats Aronsson

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko           = Mats Aronsson
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = 16 sierpnia 1951
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   = [[napastnik]]
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
! 1977–1980 ! [[Landskrona BoIS]] !!
! 1981–1982 ! [[Djurgårdens IF (piłka nożna)|Djurgårdens IF]] !!
 |kariera reprezentacyjna   =
! 1977 ! {{reprezentacja|SWE|pn|rodzaj=U-21}} ! 1 ! 0
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
 |data seniorzy             =
 |data reprezentacja        =
}}
'''Mats Aronsson''' (ur. [[16 sierpnia]] [[1951]]) – [[Szwecja|szwedzki]] [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji [[napastnik]]a.

Jako zawodnik [[Landskrona BoIS]] w sezonie 1977 został królem strzelców [[Allsvenskan]] (15 goli), współdzieląc koronę z [[Reine Almqvist]]em<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.rsssf.org/tablesz/zwedtops.html |tytuł = Sweden – List of Topscorers |opublikowany = rsssf.org |język = en |data dostępu = 2023-10-31}}</ref>. Po zakończeniu kariery, w latach 2007–2014 pracował jako dyrektor sportowy Landskrony<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.transfermarkt.pl/mats-aronsson/profil/trainer/9909 |tytuł = Mats Aronsson – Profil trenera |opublikowany = transfermarkt.pl |język = pl |data dostępu = 2023-10-31}}</ref>. W 2014 został prezesem klubu [[IK Frej]]<ref>{{cytuj stronę |url = https://fotbolltransfers.com/nyheter/landskronas-avgaende-sportchef-blir-ordforande-i-ik-frej-taby/40559 |tytuł = Landskronas avgående sportchef blir ordförande i IK Frej Täby |opublikowany = fotbolltransfers.com |język = sv |data dostępu = 2023-10-31}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{worldfootball|p|mats-aronsson}}
* [https://www.svenskfotboll.se/spelarfakta/mats-aronsson/f35d97e0-da08-43b8-b23f-067939d459f3/ Mats Aronsson] w bazie [[Svenska Fotbollförbundet|SvFF]] {{lang|sv}}

{{Królowie strzelców Allsvenskan}}

{{SORTUJ:Aronsson, Mats}}
[[Kategoria:Reprezentanci Szwecji U-21 w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Landskrona BoIS]]
[[Kategoria:Piłkarze Djurgårdens IF]]
[[Kategoria:Królowie strzelców Allsvenskan]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1951]]

title: · Mats Aronsson

Data urodzenia: 16 sierpnia 1951

Pozycja: napastnik

title: Kariera seniorska

Landskrona BoIS

Djurgårdens IF

title: Kariera reprezentacyjna

Szwecja U-21 · 1 · (0)


text:
# Saint-Pierre-du-Mont (Nièvre)
Saint-Pierre-du-Mont – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Burgundia-Franche-Comté, w departamencie Nièvre.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 166 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 9 osób/km² (wśród 2044 gmin Burgundii Saint-Pierre-du-Mont plasuje się na 745. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 505.).

title: Saint-Pierre-du-Mont (Nièvre)

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Saint-Pierre-du-Mont
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Saint-Pierre-du-Mont
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         = Town hall of St-Pierre-du-Mont Nievre (2).jpg
 |opis zdjęcia                    = Merostwo w Saint-Pierre-du-Mont
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Burgundia-Franche-Comté
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Nièvre]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Clamecy|Clamecy]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 58263
 |powierzchnia                    = 18,44 km²
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 166
 |gęstość zaludnienia             = 9 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 58210
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Nièvre
 |współrzędne                     = 47°24′N 3°26′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Saint-Pierre-du-Mont''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Burgundia-Franche-Comté]], w departamencie [[Nièvre]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 166 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 9 osób/km² (wśród 2044 gmin [[Burgundia|Burgundii]] Saint-Pierre-du-Mont plasuje się na 745. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 505.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Clamecy}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Nièvre]]

title: Saint-Pierre-du-Mont

Państwo: Francja

Region: Burgundia-Franche-Comté

Departament: Nièvre

Okręg: Clamecy

• gęstość: 9 os./km²


text:
# Mieczysław Gruell
Mieczysław Gruell (ur. 27 grudnia 1845?/8 stycznia 1846 w Lidzie, zm. 24 czerwca 1909 we Włocławku) – polski lekarz chirurg, działacz społeczny, uczestnik powstania styczniowego.

## Życiorys

### Wczesne lata
Był synem Konstantyna Gruella i Marii Deteryńskiej. Jego ojciec pochodził ze spolszczonej rodziny niemieckiej wywodzącej się z Lidzbarka Warmińskiego. Krewnym, prawdopodobnie pradziadkiem Mieczysława był aptekarz i prezydent Lublina Teodor Gruell-Gretz.
Pierwsze nauki pobierał w Pułtusku. Następnie uczył się w gimnazjum filologicznym w Warszawie. W 1862 roku rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Cywilnej Instytutu Politechnicznego i Rolniczo-Leśnego w Puławach. Po wybuchu powstania styczniowego dołączył do oddziału Puławiaków zorganizowanego przez Leona Frankowskiego. Brał udział w walkach od lutego do marca 1863 roku, wtedy też został ranny. W konsekwencji był kulawy do końca życia.
W latach 1864–1869 studiował na wydziale lekarskim Szkoły Głównej Warszawskiej. Tu Gruell poznał uznanych chirurgów, takich jak dziekan szkoły Aleksander Antoni Le Brun czy prof. Polikarp Girsztowt. Niektóre z ich postępowych metod, Gruell przeszczepi później na grunt szpitala we Włocławku.
Od 27 października 1869 do 23 października 1872 roku pracował jako lekarz miejski w Ostrowcu. Dodatkowo, 19 listopada 1870 roku został wyznaczony do tymczasowego pełnienia funkcji lekarza powiatowego w Iłży, z powodu choroby dotychczasowego lekarza Zieleńskiego.

### Naczelny lekarz Szpitala św. Antoniego we Włocławku
Pod koniec 1872 roku osiedlił się we Włocławku. Tu objął funkcję naczelnego lekarza, a później ordynatora Szpitala św. Antoniego. W tym czasie szpital ten posiadał 45 łóżka szpitalne i zatrudniał tylko jednego lekarza. Gruell wprowadził innowacyjne jak na owe czasy metody leczenia, np. leczenie ran kwasem karbolowym, zastosowanie opaski Esmarcha, a później opaski elastycznej przy amputacjach, watowego opatrunku Guerina na kikuty oraz w leczeniu wrzodów goleni. Podejmował się m.in. trudnych operacji nowotworów. Z uwagi na zły stan techniczny szpitala, który założono w 1823 roku w budynkach dawnego browaru, apelował do władz miasta o budowę nowego gmachu szpitala. Prośba ta nie została zrealizowana za jego życia. 3 czerwca 1905 roku dr Mieczysław Gruell zwolnił się ze stanowiska ordynatora, a jego następcą został jego dotychczasowy asystent dr Kraszewski.
Mieczysław Gruell prowadził działalność publicystyczną. W latach 1874–1877 opublikował na łamach Gazety Lekarskiej kolejne cztery roczne Sprawozdania z działalności lekarskiej Szpitala św. Antoniego we Włocławku za lata od 1873 do 1876. Łącznie Sprawozdania zajęły 95 stron druku. Ujął w nich ok. 100 jednostek chorobowych, podzielonych na choroby zewnętrzne, wewnętrzne, weneryczne i umysłowe, z uwzględnieniem płci, wieku i pochodzenia społecznego chorych. Podał w nich statystyki dot. m.in. wyników leczenia czy długości pobytu w szpitalu. Wreszcie podawał wnioski praktyczne. Podkreślał potrzebę uwzględnienia najnowszych zdobyczy nauki w pracy lekarza. Był także współautorem Przeglądów postępów nauki lekarskiej we wszystkich jej gałęziach i we wszystkich krajach za lata 1870-1873, wspólnie ze swoim dawnym wykładowcą prof. Polikarpem Girsztoftem. Napisał cztery prace kazuistyczne. Tłumaczył publikacje w języku niemieckim, m.in. artykuły publikowane w Berliner klinische Wochenschrift czy Podręcznik chirurgii polowej J. Landsberga (1878). Jego działalność publicystyczną prawdopodobnie zahamowała nasilająca się rusyfikacja i w konsekwencji, obniżenie poziomu materialnego i naukowego szpitala.
Oprócz chirurgii, w obszarze jego zainteresowań znalazła się też interna i ginekologia. Dokonał też sześciu przekładów prac lekarskich. Jako lekarz, był orędownikiem zakazu zatrudniania w rolnictwie dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Na podstawie statystyk szpitala we Włocławku zaobserwował, że najwięcej wypadków z udziałem niebezpiecznych maszyn rolniczych dotyka osób w tym przedziale wiekowym, a w konsekwencji zostają oni kalekami na całe życie. Sprzeciwiał się natomiast przyjmowaniu biednych wyrobników i żebraków, którzy często umierają w ciągu kilkunastu godzin od przybycia do szpitala.
Był także lekarzem kolejowym we Włocławku. Od 1881 roku jest lekarzem Seminarium Duchownego we Włocławku. W latach 1881–1893 pobierał pensję rzędu 80 rubli rocznie, a od 1893 roku – 100 rubli. W latach 1905–1909 był lekarzem fabrycznym Fabryki Cykorii Ferdynanda Bohma, dzisiejszej Delecta.

W 1900 roku był współzałożycielem i jednym z fundatorów powstania 7-klasowej Szkoły Handlowej we Włocławku, obecnego Liceum im. Ziemi Kujawskiej. Był też członkiem Rady Opiekuńczej szkoły, szkolnym lekarzem i wykładowcą higieny począwszy od jej założenia.
Doktor Gruell udzielał się charytatywnie. Wspierał finansowo Włocławskie Towarzystwo Dobroczynności.
Zmarł 24 czerwca 1909 roku we Włocławku. Został pochowany w rodzinnym grobowcu w kwaterze nr 54/8/77 na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku. Jego pogrzeb był manifestacją społeczeństwa Kujaw.
Prywatnie mąż Marii Biernackiej (1846–1887) z którą doczekał się dwójki dzieci, Stanisława (1879-1953) i Ludmiły (zm. 1939). Stanisław Gruell był uczestnikiem strajku szkolnego 1905 roku w Szkole Handlowej we Włocławku. Później został technikiem, m.in. był członkiem Kujawskiego Stowarzyszenia Techników. Pod koniec życia popadł w nędzę. Nie założył własnej rodziny. Ludmiła była sekretarką w Gimnazjum Ziemi Kujawskiej. Była samotną matką, a jej potomkowie żyją do dziś pod tym nazwiskiem.

title: Mieczysław Gruell

wikitext:
'''Mieczysław Gruell'''<ref>Nazwisko zapisywane też w formie: Gruel</ref><ref name=aktarejmanowskiego2>{{Cytuj | rozdział = Dr Mieczysław Gruell (1846-1909) - materiały do biogramu. Sygn. 18|tytuł = Akta dr med. Tadeusza Rejmanowskiego z Włocławka. Miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Toruniu. Oddział we Włocławku}}</ref> (ur. {{data|1846-01-08}} w [[Lida|Lidzie]], zm. [[24 czerwca]] [[1909]] we [[Włocławek|Włocławku]]) – polski lekarz chirurg, działacz społeczny, uczestnik [[Powstanie styczniowe|powstania styczniowego]].

== Życiorys ==
=== Wczesne lata ===
Był synem Konstantyna Gruella i Marii Deteryńskiej. Jego ojciec pochodził ze spolszczonej rodziny niemieckiej wywodzącej się z [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarka Warmińskiego]]. Krewnym, prawdopodobnie pradziadkiem Mieczysława był aptekarz i prezydent Lublina [[Teodor Gruell-Gretz]]<ref name=zasłużeni>{{Cytuj książkę| tytuł = Zasłużeni dla Włocławka| rozdział = Mieczysław Gruell| nazwisko r = Rejmanowski| imię r = Tadeusz| autor r link = Tadeusz Rejmanowski| wydawca = [[Włocławskie Towarzystwo Naukowe]]| miejsce = Włocławek | rok = 1991}}</ref><ref name=aktarejmanowskiego1>{{Cytuj | rozdział = Biogramy i materiały do biogramów lekarzy lit. G. Sygn. 3|tytuł = Akta dr med. Tadeusza Rejmanowskiego z Włocławka. Miejsce przechowywania: Archiwum Państwowe w Toruniu. Oddział we Włocławku}}</ref>.

Pierwsze nauki pobierał w [[Pułtusk]]u. Następnie uczył się w gimnazjum filologicznym w [[Warszawa|Warszawie]]. W 1862 roku rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Cywilnej [[Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny|Instytutu Politechnicznego i Rolniczo-Leśnego]] w Puławach. Po wybuchu powstania styczniowego dołączył do oddziału Puławiaków zorganizowanego przez [[Leon Frankowski|Leona Frankowskiego]]. Brał udział w walkach od lutego do marca 1863 roku, wtedy też został ranny. W konsekwencji był kulawy do końca życia<ref name=zasłużeni /><ref name=aktarejmanowskiego1 />.

W latach 1864–1869 studiował na wydziale lekarskim [[Szkoła Główna Warszawska|Szkoły Głównej Warszawskiej]]. Tu Gruell poznał uznanych chirurgów, takich jak dziekan szkoły [[Aleksander Antoni Le Brun]] czy prof. [[Polikarp Girsztowt]]. Niektóre z ich postępowych metod, Gruell przeszczepi później na grunt szpitala we Włocławku<ref name=aktarejmanowskiego2 /><ref name=zasłużeni />.

Od 27 października 1869 do 23 października 1872 roku pracował jako lekarz miejski w [[Ostrowiec|Ostrowcu]]. Dodatkowo, 19 listopada 1870 roku został wyznaczony do tymczasowego pełnienia funkcji lekarza powiatowego w [[Iłża|Iłży]], z powodu choroby dotychczasowego lekarza Zieleńskiego<ref name=zasłużeni /><ref name=aktarejmanowskiego1 />.

=== Naczelny lekarz Szpitala św. Antoniego we Włocławku ===
Pod koniec 1872 roku osiedlił się we Włocławku. Tu objął funkcję naczelnego lekarza, a później ordynatora [[Szpital św. Antoniego we Włocławku|Szpitala św. Antoniego]]. W tym czasie szpital ten posiadał 45 łóżka szpitalne i zatrudniał tylko jednego lekarza. Gruell wprowadził innowacyjne jak na owe czasy metody leczenia, np. leczenie ran [[fenol|kwasem karbolowym]], zastosowanie opaski Esmarcha, a później opaski elastycznej przy amputacjach, watowego opatrunku Guerina na kikuty oraz w leczeniu wrzodów goleni. Podejmował się m.in. trudnych operacji nowotworów. Z uwagi na zły stan techniczny szpitala, który założono w 1823 roku w budynkach dawnego browaru, apelował do władz miasta o budowę nowego gmachu szpitala. Prośba ta nie została zrealizowana za jego życia. 3 czerwca 1905 roku dr Mieczysław Gruell zwolnił się ze stanowiska ordynatora, a jego następcą został jego dotychczasowy asystent dr Kraszewski<ref name=aktarejmanowskiego2 /><ref name=zasłużeni /><ref name=aktarejmanowskiego1 />.

Mieczysław Gruell prowadził działalność publicystyczną. W latach 1874–1877 opublikował na łamach ''Gazety Lekarskiej'' kolejne cztery roczne ''Sprawozdania z działalności lekarskiej Szpitala św. Antoniego we Włocławku'' za lata od 1873 do 1876. Łącznie ''Sprawozdania'' zajęły 95 stron druku. Ujął w nich ok. 100 jednostek chorobowych, podzielonych na choroby zewnętrzne, wewnętrzne, weneryczne i umysłowe, z uwzględnieniem płci, wieku i pochodzenia społecznego chorych. Podał w nich statystyki dot. m.in. wyników leczenia czy długości pobytu w szpitalu. Wreszcie podawał wnioski praktyczne. Podkreślał potrzebę uwzględnienia najnowszych zdobyczy nauki w pracy lekarza. Był także współautorem ''Przeglądów postępów nauki lekarskiej we wszystkich jej gałęziach i we wszystkich krajach'' za lata 1870-1873, wspólnie ze swoim dawnym wykładowcą prof. Polikarpem Girsztoftem. Napisał cztery prace [[kazuistyka|kazuistyczne]]. Tłumaczył publikacje w języku niemieckim, m.in. artykuły publikowane w ''[[Berliner klinische Wochenschrift]]'' czy ''Podręcznik chirurgii polowej'' J. Landsberga (1878). Jego działalność publicystyczną prawdopodobnie zahamowała nasilająca się rusyfikacja i w konsekwencji, obniżenie poziomu materialnego i naukowego szpitala<ref name=aktarejmanowskiego2 /><ref name=zasłużeni /><ref name=aktarejmanowskiego1 />.

Oprócz chirurgii, w obszarze jego zainteresowań znalazła się też [[interna]] i [[ginekologia]]. Dokonał też sześciu przekładów prac lekarskich. Jako lekarz, był orędownikiem zakazu zatrudniania w rolnictwie dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Na podstawie statystyk szpitala we Włocławku zaobserwował, że najwięcej wypadków z udziałem niebezpiecznych maszyn rolniczych dotyka osób w tym przedziale wiekowym, a w konsekwencji zostają oni kalekami na całe życie. Sprzeciwiał się natomiast przyjmowaniu biednych wyrobników i żebraków, którzy często umierają w ciągu kilkunastu godzin od przybycia do szpitala<ref name=aktarejmanowskiego2 /><ref name=zasłużeni />.

Był także lekarzem kolejowym we Włocławku<ref name=zasłużeni />. Od 1881 roku jest lekarzem [[Wyższe Seminarium Duchowne we Włocławku|Seminarium Duchownego we Włocławku]]. W latach 1881–1893 pobierał pensję rzędu 80 rubli rocznie, a od 1893 roku – 100 rubli<ref name=seminarium>{{Cytuj książkę | nazwisko = Chodyński| imię = ks. Stanisław| autor link = Stanisław Chodyński| tytuł = Seminaryum Włocławskie: szkic historyczny| url = http://www.kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=23442| data dostępu = 2019-02-03|wydawca = Druk H. Neumana| miejsce = Włocławek| rok = 1904}}</ref><ref name=patriarcha>{{Cytuj książkę | nazwisko = Duda| imię = ks. Marian| tytuł = PATRIARCHA BĘDZIŃSKI. Ks. Wincenty Mieczysław Zawadzki 1894–1975| url = http://www.parafia.bedzin.pl/wp-content/uploads/2012/02/PATRIARCHA-BEDZINSKI.pdf| data dostępu = 2019-02-03|wydawca = Stowarzyszenie Ratujmy Kościół na Górce| miejsce = Będzin| rok = 2016| isbn = 978-83-931105-2-0}}</ref>. W latach 1905–1909 był lekarzem fabrycznym Fabryki Cykorii Ferdynanda Bohma, dzisiejszej [[Delecta]]<ref name=biuletyn>{{Cytuj pismo | nazwisko = Adamczyk| imię = Andrzej| tytuł = OD MAHNA DO BOHMA, czyli szczęśliwy przełom XIX i XX wieku.: Część 2. Okres od 1886 do 1912 r.| url = http://www.wloclawek.pttk.pl/pdf/biuletyn_097.pdf| data dostępu = 2019-02-03| czasopismo = Biuletyn Przewodnicki| wolumin = 97| data = 2009| wydawca = Oddział Kujawski [[Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze|PTTK]]| miejsce = Włocławek}}</ref>.

W 1900 roku był współzałożycielem i jednym z fundatorów powstania 7-klasowej Szkoły Handlowej we Włocławku, obecnego [[I Liceum Ogólnokształcące im. Ziemi Kujawskiej we Włocławku|Liceum im. Ziemi Kujawskiej]]. Był też członkiem Rady Opiekuńczej szkoły, szkolnym lekarzem i wykładowcą higieny począwszy od jej założenia<ref name=zasłużeni />.[[Plik:Włocławek-inscription on Gruell family's grave.jpg|mały|Inskrypcja na grobie rodziny Gruell na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku]]Doktor Gruell udzielał się charytatywnie. Wspierał finansowo Włocławskie Towarzystwo Dobroczynności<ref name="aktarejmanowskiego1" />.
Zmarł 24 czerwca 1909 roku we Włocławku. Został pochowany w rodzinnym grobowcu w kwaterze nr 54/8/77 na [[Cmentarz Komunalny we Włocławku|Cmentarzu Komunalnym we Włocławku]]. Jego pogrzeb był manifestacją społeczeństwa Kujaw<ref name=aktarejmanowskiego2 /><ref name=zasłużeni /><ref name=grobonet>{{Cytuj stronę| url = http://www.grobonet.mzukid.pl/grobonet/start.php?id=detale&idg=217313&inni=1| tytuł = Włocławek. Cmentarze Komunalne| opublikowany = Miejski Zarząd Usług Komunalnych i Dróg we Włocławku| data dostępu = 2019-04-06| archiwum = https://web.archive.org/web/20190204014254/http://www.grobonet.mzukid.pl/grobonet/start.php?id=detale&idg=217313&inni=1| zarchiwizowano = 2019-02-04}}</ref>.

Prywatnie mąż Marii Biernackiej (1846–1887) z którą doczekał się dwójki dzieci, Stanisława (1879-1953) i Ludmiły (zm. 1939). Stanisław Gruell był uczestnikiem [[Strajk szkolny (1905)|strajku szkolnego 1905 roku]] w Szkole Handlowej we Włocławku. Później został technikiem, m.in. był członkiem Kujawskiego Stowarzyszenia Techników. Pod koniec życia popadł w nędzę. Nie założył własnej rodziny. Ludmiła była sekretarką w Gimnazjum Ziemi Kujawskiej. Była samotną matką, a jej potomkowie żyją do dziś pod tym nazwiskiem<ref name=zasłużeni /><ref name=aktarejmanowskiego1 />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Gruell, Mieczysław}}
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Instytutu Politechnicznego i Rolniczo-Leśnego w Puławach]]
[[Kategoria:Absolwenci i studenci Szkoły Głównej Warszawskiej]]
[[Kategoria:Działacze społeczni i kulturalni związani z Włocławkiem]]
[[Kategoria:Lekarze związani z Włocławkiem]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Lidzie]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Lidą (Imperium Rosyjskie)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Włocławkiem (Królestwo Kongresowe)]]
[[Kategoria:Nauczyciele związani z Włocławkiem]]
[[Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Komunalnym we Włocławku]]
[[Kategoria:Polacy pochodzenia niemieckiego]]
[[Kategoria:Polscy chirurdzy]]
[[Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1846]]
[[Kategoria:Zmarli w 1909]]
[[Kategoria:Żołnierze powstania styczniowego]]


text:
# Paracuellos de Jarama
Paracuellos del Jarama − miasto w środkowej Hiszpanii (14 km od Madrytu), zamieszkane przez 14 329 osób.

title: Paracuellos de Jarama

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Paracuellos de Jarama
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Iglesia de San Vicente Mártir en Paracuellos de Jarama.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = Coat of Arms of Paracuellos de Jarama.svg
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Paracuellos de Jarama
 |państwo                      = ESP
 |1. jednostka administracyjna = [[Madryt (wspólnota autonomiczna)|Madryt]]
 |stanowisko zarządzającego    = burmistrz
 |zarządzający                 = Jorge Alberto Campos<ref>{{Cytuj |tytuł = Jorge Alberto Campos, candidato de Ciudadanos, elegido alcalde de Paracuellos de Jarama |data dostępu = 2019-06-18 |opublikowany = www.paracuellosdejarama.es |url = http://www.paracuellosdejarama.es/tu-ayuntamiento/noticias/jorge-alberto-campos-candidato-de-ciudadanos-elegido-alcalde-de-paracuellos-de-jarama}}</ref>
 |powierzchnia                 = 43,92
 |wysokość                     = 656
 |rok                          = 2009
 |liczba ludności              = 14.329
 |gęstość zaludnienia          = 326,25
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 28860
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Madryt
 |współrzędne                  = 40°30′17″N 3°41′38″W
 |commons                      = Category:Paracuellos de Jarama
 |www                          = http://www.paracuellosdejarama.es/
}}
'''Paracuellos del Jarama''' − miasto w środkowej [[Hiszpania|Hiszpanii]] (14 km od [[Madryt]]u), zamieszkane przez 14 329 osób.

== Zobacz też ==
* [[Masakra w Paracuellos]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://hiszpania-online.com/?strona,doc,pol,komp,1301,0,38,1,1301,ant.html | tytuł = Tadeusz Miłkowski – ''Paracuellos del Jarama – hiszpański Katyń'' | opublikowany = hiszpania-online.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20111101011609/http://hiszpania-online.com/?strona,doc,pol,komp,1301,0,38,1,1301,ant.html | zarchiwizowano = 2011-11-01}}

{{Prowincja Madryt}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta we wspólnocie autonomicznej Madrytu]]

title: Paracuellos de Jarama

Herb: Flaga

Państwo: Hiszpania

Wspólnota autonomiczna: Madryt

Burmistrz: Jorge Alberto Campos

Tablice rejestracyjne: M


text:
# Marisa Coughlan
Marisa Christine Coughlan (ur. 17 marca 1974 r. w Minneapolis w stanie Minnesota, USA) – amerykańska aktorka. W roku 2001 zdobyła nagrodę Young Hollywood Award.
Jest absolwentką Breck School, niewielkiej prywatnej szkoły w Minneapolis. Gdy przeprowadziła się do Los Angeles, zapisała się do programu BFA na Uniwersytecie Południowej Kalifornii.
Wystąpiła między innymi jako Jo Lynn w filmie komediowym Jak wykończyć panią T.? Kevina Williamsona.

title: Marisa Coughlan

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Marisa Coughlan
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |data urodzenia            = [[17 marca]] [[1974]]
 |miejsce urodzenia         = [[Minneapolis]] w stanie [[Minnesota]], [[Stany Zjednoczone|USA]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |lata aktywności           =
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |www                       =
}}
'''Marisa Christine Coughlan''' (ur. [[17 marca]] [[1974]] r. w [[Minneapolis]] w stanie [[Minnesota]], [[Stany Zjednoczone|USA]]) – amerykańska aktorka. W roku [[2001]] zdobyła nagrodę Young Hollywood Award.

Jest absolwentką Breck School, niewielkiej prywatnej szkoły w Minneapolis. Gdy przeprowadziła się do [[Los Angeles]], zapisała się do programu BFA na Uniwersytecie Południowej Kalifornii.

Wystąpiła między innymi jako Jo Lynn w filmie komediowym ''[[Jak wykończyć panią T.?]]'' [[Kevin Williamson (scenarzysta)|Kevina Williamsona]].

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0004846|Marisa Coughlan}}
* {{Filmweb|osoba|7059|Marisa Coughlan}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Coughlan, Marisa}}
[[Kategoria:Amerykańskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1974]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Minneapolis]]

title: Marisa Coughlan

Data i miejsce urodzenia: 17 marca 1974 · Minneapolis w stanie Minnesota, USA


text:
# LEW EL12
EL12 – lokomotywa elektryczna produkowana w latach 1951-1978 dla kolei przemysłowych. Wyprodukowano 101 lokomotyw przemysłowych, 5 lokomotyw wyprodukowano do kolei przemysłowych w Staßfurt.

title: LEW EL12

wikitext:
{{Lokomotywa infobox
 |nazwa                              = EL12
 |grafika                            = LEW EL 12 Stassfurt 1.jpg
 |opis grafiki                       =
 |inne oznaczenia                    =
 |producent                          = {{flaga|DDR}} [[LEW Hennigsdorf]]
 |lata budowy                        = 1951-1978
 |układ osi                          =
 |masa służbowa                      =
 |długość                            =
 |szerokość                          =
 |wysokość                           =
 |średnica kół                       =
 |trakcja                            = elektryczna
 |typ silników                       =
 |liczba silników                    =
 |napięcie zasilania                 = 600 V
 |moc ciągła                         =
 |moc godzinna                       =
 |siła pociągowa                     =
 |stosunek przekładni                =
 |prędkość konstrukcyjna             =
 |maksymalna prędkość eksploatacyjna =
 |nacisk osi                         =
 |system hamulca                     =
 |sterowanie wielokrotne             =
 |system ogrzewania                  =
 |rozstaw szyn                       =
 |minimalny promień łuku             =
 |commons                            = Category:LEW-type EL 12
}}
'''EL12''' – lokomotywa elektryczna produkowana w latach 1951-1978 dla kolei przemysłowych<ref>{{cytuj stronę| url=http://www.lok-fabrik.de/produkte/alleLoks/EL_11.html| tytuł= Lokfabrik Elektrolok EL12| język=de|autor= Klaus Trültzsch}}</ref>. Wyprodukowano 101 lokomotyw przemysłowych, 5 lokomotyw wyprodukowano do kolei przemysłowych w Staßfurt<ref>{{cytuj stronę| url=http://www.lokrundschau.de/inhalt/Magazin/249/008.html| tytuł= Die elektrisch betriebene Schmalspur-Werkbahn Förderstedt – Staßfurt| język=de|autor=Frank Licht}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{LEW Hennigsdorf}}

[[Kategoria:Lokomotywy elektryczne eksploatowane w Niemczech]]
[[Kategoria:Tabor kolejowy produkowany przez LEW]]

title: EL12

Producent: LEW Hennigsdorf

Trakcja: elektryczna


text:
# Leszy
Leszy, borowy, także laskowiec, boruta, borowiec, gajowy, lasowy, leśnik, leśny dziad, dziad borowy, wilczy pasterz – w wierzeniach słowiańskich demon lasu, jego pan i władca zwierząt w nim żyjących. Czczony także jako wielkoruski demon dusz ludzi zmarłych.
Według wierzeń Słowian ukazuje się pod postacią mężczyzny o nienaturalnie białej twarzy i złym spojrzeniu, którego wzrost zmieniał się w zależności od wysokości drzewostanu. Ma także przyjmować postacie zwierzęce (wilk, niedźwiedź, puchacz) lub postać wichru oraz potrafić naśladować głosy zwierząt i dźwięki przypominające wycie wiatru. Takie umiejętności mają pozwalać mu na manipulację ludźmi wędrującymi po lesie. Częstym wyobrażeniem leszego jest mężczyzna ubrany w mundur i czapkę leśnika, który nosi strzelbę lub pałkę.
Wobec ludzi był zasadniczo neutralny, a jego usposobienie zależało od tego, jaki przejawiali stosunek wobec lasu i jego mieszkańców. Bywało, że wypędzał intruzów ze swojego królestwa. Mógł zaprowadzić wędrowców w głąb lasu, bądź bezpiecznie z niego wyprowadzić, wysypać dzieciom zebrane runo leśne z koszyka, uchronić przed atakiem zbójców, wydać na pastwę dzikich zwierząt lub ochronić przed nimi.
Leszy często bywał kapryśny, dlatego składano mu ofiary w postaci zwierząt domowych oraz plonów. Zasad tych przestrzegali przede wszystkim myśliwi i drwale, wobec których leszy był nieprzychylny. W ten sposób prosili demona o możliwość ingerencji w lesie.
Leszy przetrwał w polskich wierzeniach ludowych aż do końca XIX wieku (Bohdan Baranowski przytacza podanie, według którego borowy pomógł w ucieczce dezerterowi z carskiego wojska).

## Leszy we współczesnej kulturze
Literatura
- Leszy (Wujek Czesio) jest jednym z drugoplanowych bohaterów powieści Marcina Mortki pt. „Projekt Mefisto”[8].
- Inspirowany uniwersum Wiedźmina Leszy występuje w powieści Polowanie na małego szczupaka autorstwa fińskiego pisarza Juhaniego Karili. W polskim przekładzie tłumacz zdecydował się na zastąpienie tej postaci istotą z innego kręgu kulturowego, baskijskim bóstwem lasu Basajaunem[9].
- Leszy jest głównym bohaterem bajki ,,Lew Deszczowy i Leszy Bibliotekarz" autorstwa Daniela Chmarzyńskiego.[10]

Komiksy
- W serii komiksowej Kajko i Kokosz Janusza Christy, Leszy wystąpił pod nazwą Dziada Borowego, w zeszycie Dzień Śmiechały.
- Leszy pojawia się także w komiksie Lil i Put.

Gry
- W grze Wiedźmin 3: Dziki Gon dwa zadania polegają na zlikwidowaniu Leszego przez Geralta z Rivii. W dodatku do gry, Krew i wino, można podjąć się dwóch kolejnych zadań z tą istotą, tym razem występującą pod nazwą Borowy.
- Leszy jest głównym bohaterem gry polskiego studia Glivi Games S.A. pod tytułem „Leshy”.
- Leszy jest jednym z bohaterów gry Inscryption[11].
- Leszy jest jednym z bossów w grze Valheim.

Film
- Leszy jest tytułowym bohaterem i antagonistą w polskim  filmie krótkometrażowym pt. Leszy z 2017[12].
- Leszy pojawia się także w 5 sezonie serialu Supernatural (odcinek nr 5 – Fallen Idols).

Inne
- Rzeźba leszego znajduje się w Bolkowie na Dolnym Śląsku; autorem rzeźby jest Dariusz Fluder[13].

title: Leszy

wikitext:
[[Plik:Leshy (1906).jpg|thumb|''Leszy'', rys. N. Bruta na okładce czasopisma ''Leszy'', 1906]]
[[Plik:Leszy, autor Dariusz Fluder, rzeźba znajduje się w Bolkowie na Dolnym Śląsku.jpg|thumb|Rzeźba leszego w [[Bolków|Bolkowie]] na Dolnym Śląsku]]
[[Plik:Leshiy by Vasnetsov.jpg|thumb|''Leszy'', szkic [[Wiktor Wasniecow|Wiktora Wasniecowa]] przedstawiający kostium do opery [[Nikołaj Rimski-Korsakow|Nikołaja Rimskiego-Korsakowa]] ''Снегурочка'' (ros. ''Śnieżka''), 1885]]
'''Leszy''', '''borowy''', także '''laskowiec''', '''boruta''', '''borowiec''', '''gajowy''', '''lasowy''', '''leśnik''', '''leśny dziad''', '''dziad borowy''', '''wilczy pasterz'''<ref name="pcy61"/><ref name=":0"/> – w [[religia Słowian|wierzeniach słowiańskich]] [[demon]] lasu, jego pan i władca zwierząt w nim żyjących<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Kempiński| imię = Andrzej| autor link = Andrzej Kempiński| tytuł = Encyklopedia mitologii ludów indoeuropejskich| wydawca = Iskry| miejsce = Warszawa| rok = 2001| strony = 256| isbn = 83-207-1629-2}}</ref>. Czczony także jako wielkoruski demon [[Dusza (filozofia)|dusz]] ludzi zmarłych{{odn|Podgórscy|2005|s=262–263}}.

Według wierzeń Słowian ukazuje się pod postacią mężczyzny o nienaturalnie białej twarzy i złym spojrzeniu, którego wzrost zmieniał się w zależności od wysokości [[drzewostan]]u<ref name="pcy61"/>. Ma także przyjmować postacie zwierzęce (wilk, niedźwiedź, [[puchacz]]) lub postać wichru<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Strzelczyk| imię = Jerzy| autor link = | tytuł = Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian| wydawca = Rebis| miejsce = Poznań| rok = 2007| strony = 120| isbn = 978-83-7301-973-7}}</ref> oraz potrafić naśladować głosy zwierząt i dźwięki przypominające wycie wiatru. Takie umiejętności mają pozwalać mu na manipulację ludźmi wędrującymi po lesie<ref name=":0" />. Częstym wyobrażeniem leszego jest mężczyzna ubrany w mundur i czapkę leśnika, który nosi strzelbę lub pałkę<ref name="pcy61"/>.

Wobec ludzi był zasadniczo neutralny, a jego usposobienie zależało od tego, jaki przejawiali stosunek wobec lasu i jego mieszkańców. Bywało, że wypędzał intruzów ze swojego królestwa<ref name="pcy61"/>. Mógł zaprowadzić wędrowców w głąb lasu, bądź bezpiecznie z niego wyprowadzić, wysypać dzieciom zebrane runo leśne z koszyka, uchronić przed atakiem zbójców, wydać na pastwę dzikich zwierząt lub ochronić przed nimi<ref name="pcy61"/>.

Leszy często bywał kapryśny, dlatego składano mu ofiary w postaci zwierząt domowych oraz plonów. Zasad tych przestrzegali przede wszystkim myśliwi i drwale, wobec których leszy był nieprzychylny<ref>{{Cytuj |tytuł = Leszy – opiekun lasu – Słowiański Bestiariusz |data dostępu = 2018-11-12 |opublikowany = slowianskibestiariusz.pl |url = https://slowianskibestiariusz.pl/bestiariusz/demony-lesne/leszy/ |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20181112223408/https://slowianskibestiariusz.pl/bestiariusz/demony-lesne/leszy/ |zarchiwizowano = 2018-11-12 }}</ref>. W ten sposób prosili demona o możliwość ingerencji w lesie<ref name=":0" />.

Leszy przetrwał w polskich wierzeniach ludowych aż do końca XIX wieku ([[Bohdan Baranowski]] przytacza podanie, według którego borowy pomógł w ucieczce dezerterowi z carskiego wojska)<ref>{{cytuj książkę |nazwisko = Baranowski | imię = Bohdan | autor link = Bohdan Baranowski | tytuł = W kręgu upiorów i wilkołaków | wydawca = Wydawnictwo Łódzkie | miejsce = Łódź | rok = 1981 | strony = 160–162 | isbn = 83-218-0072-6}}</ref>.

== Leszy we współczesnej kulturze ==

;Literatura
* Leszy (Wujek Czesio) jest jednym z drugoplanowych bohaterów powieści Marcina Mortki pt. „Projekt Mefisto”<ref name="mef"/>.
* Inspirowany [[Wiedźmin|uniwersum Wiedźmina]] Leszy występuje w powieści ''[[Polowanie na małego szczupaka]]'' autorstwa fińskiego pisarza [[Juhani Karila|Juhaniego Karili]]. W polskim przekładzie tłumacz zdecydował się na zastąpienie tej postaci istotą z innego kręgu kulturowego, [[Baskowie|baskijskim]] bóstwem lasu [[Basajaun|Basajaunem]]<ref>{{Cytuj |autor = Juhani Karila |autor r = [[Sebastian Musielak]] |rozdział = Posłowie, czyli słów parę o słowach |tytuł = Polowanie na małego szczupaka |data = 2021 |data dostępu = 2023-04-18 |isbn = 978-83-7528-242-9 |wydanie = Wydanie I |miejsce = Gdańsk |wydawca = Marpress Wydawnictwo |s = 338 |oclc = 1291308212}}</ref>.
* Leszy jest głównym bohaterem bajki ,,Lew Deszczowy i Leszy Bibliotekarz" autorstwa Daniela Chmarzyńskiego.<ref>Daniel Chmarzyński, Lew Deszczowy i Leszy bibliotekarz, Warszawa 2023. ISBN 978-83-67094-40-5</ref>

;Komiksy
* W serii komiksowej ''[[Kajko i Kokosz]]'' Janusza Christy, Leszy wystąpił pod nazwą Dziada Borowego, w zeszycie ''Dzień Śmiechały''.
* Leszy pojawia się także w komiksie ''[[Lil i Put]]''.

;Gry
* W grze ''[[Wiedźmin 3: Dziki Gon]]'' dwa zadania polegają na zlikwidowaniu Leszego przez [[Geralt z Rivii|Geralta z Rivii]]. W dodatku do gry, ''[[Wiedźmin 3: Krew i wino|Krew i wino]]'', można podjąć się dwóch kolejnych zadań z tą istotą, tym razem występującą pod nazwą ''Borowy''.
* Leszy jest głównym bohaterem gry polskiego studia [[Glivi Games S.A.]] pod tytułem „[[Leshy (gra)|Leshy]]”.
* Leszy jest jednym z bohaterów gry ''Inscryption''<ref name="ith"/>.
* Leszy jest jednym z bossów w grze [[Valheim]].

;Film
* Leszy jest tytułowym bohaterem i antagonistą w polskim  filmie krótkometrażowym pt. ''Leszy'' z 2017<ref>[https://www.filmweb.pl/film/Leszy-2017-809624 Info na temat filmu w serwisie ''www.filmweb.pl'']</ref>.
* Leszy pojawia się także w 5 sezonie serialu ''Supernatural'' (odcinek nr 5 – ''Fallen Idols'').

; Inne
* Rzeźba leszego znajduje się w [[Bolków|Bolkowie]] na Dolnym Śląsku; autorem rzeźby jest Dariusz Fluder<ref name=fluder />.

== Przypisy ==
{{wikisłownik|leszy}}
{{commonscat|Leshiy}}
{{Przypisy|
<ref name=pcy61>{{odn|Podgórscy|2005|s=61–62|ref=nie}}</ref>
<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Leszy i Dobrochoczy – strażnicy leśnego ładu |czasopismo = Slawoslaw.pl |data = 2015-09-30 |data dostępu = 2018-11-12 |url = https://www.slawoslaw.pl/leszy-i-dobrochoczy-straznicy-lesnego-ladu/ |język = pl}}</ref>
<ref name=mef>{{Cytuj książkę |nazwisko = Mortka | imię = Marcin | autor link = Marcin Mortka | tytuł = Projekt Mefisto | wydawca = GW Foksal | miejsce = Warszawa | rok = 2016 | isbn = 978-83-280-3710-6}}</ref>
<ref name=ith>{{Cytuj stronę |autor = Artur Dąbrowski |tytuł = Inscryption – niespodziewany przebój. Świetne oceny i milion sprzedanych kopii |url = https://ithardware.pl/aktualnosci/inscryption_niezalezna_gra_wideo_podbija_steam-19394.html |opublikowany = ithardware.pl |data = 2022-01-12 |data dostępu = 2022-02-10}}</ref>
<ref name=fluder>{{Cytuj stronę |tytuł = Leszy |url = https://dariuszfluder.com/leszy |opublikowany = Dariusz Fluder |data dostępu = 2023-04-02}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Podgórscy |imię = Barbara i Adam |tytuł = Wielka Księga Demonów Polskich. Leksykon i antologia demonologii ludowej |wydawca = Wydawnictwo KOS |miejsce = Katowice |rok = 2005 |strony = 61-62 |isbn = 83-89375-40-0 |odn = tak}}

{{Religia i mitologia Słowian}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Demony słowiańskie]]
[[Kategoria:Duchy miejsca]]


text:
# Meliana (Hiszpania)
Meliana – gmina w Hiszpanii, w prowincji Walencja, we wspólnocie autonomicznej Walencja, o powierzchni 4,73 km². W 2011 roku liczyła 10 666 mieszkańców.

title: Meliana (Hiszpania)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Meliana
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Pou.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = Escut de Meliana de facto.svg
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Meliana
 |państwo                      = ES-VC
 |2. jednostka administracyjna = [[Walencja (prowincja)|Walencja]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Horta Nord]]
 |stanowisko zarządzającego    = Alkad
 |zarządzający                 = Blas Lorenzo Devis Roig
 |powierzchnia                 = 4,73{{r|ssweb}}
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 10 666{{r|ssweb}}
 |gęstość zaludnienia          = 2254,97
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Walencja
 |współrzędne                  = 39°31′42″N 0°20′55″W
 |commons                      = Meliana
 |www                          = https://www.meliana.es/
}}
'''Meliana''' – [[gmina]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]], w prowincji [[Walencja (prowincja)|Walencja]], we wspólnocie autonomicznej [[Walencja (wspólnota autonomiczna)|Walencja]], o powierzchni 4,73{{r|ssweb}} km². W 2011 roku liczyła 10 666{{r|ssweb}} mieszkańców.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=ssweb>{{cytuj stronę | url = https://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/all/all/6375 | tytuł = Datos del registro de Entidades Locales | data dostępu = 2013-06-16 | autor = Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas | język = es}}</ref>
}}

{{Horta Nord}}
{{Walencja (prowincja)}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gminy w prowincji Walencja]]
[[Kategoria:Walencja (prowincja)]]

title: Meliana

Wspólnota autonomiczna: Walencja

Prowincja: Walencja

Comarca: Horta Nord

Alkad: Blas Lorenzo Devis Roig

Tablice rejestracyjne: V