text:
# Biegun Landaua
Biegun Landaua – skala pędu (lub energii), przy której stała sprzężenia (siła oddziaływania) w kwantowej teorii pola staje się nieskończona. Taką możliwość wskazał fizyk Lew Landau i jego współpracownicy. Fakt, że stała sprzężenia zależy od skali pędów (lub odległości) jest podstawową ideą grup renormalizacji.
Biegun Landaua pojawia się w teoriach, które nie są asymptotycznie swobodne, takich jak elektrodynamika kwantowa (QED) i teoria {\displaystyle \varphi ^{4}} (teoria pola skalarnego z oddziaływaniem czteroliniowym, taka jak ta opisująca bozon Higgsa). W tych teoriach zrenormalizowana stała sprzężenia rośnie z energią. Biegun Landaua pojawia się, kiedy stała sprzężenia staje się nieskończona przy skończonej skali energii. W teorii, która ma być kompletna, może to być uznane za matematyczną niespójność. Możliwym rozwiązaniem jest przyjęcie, że zrenormalizowany ładunek dąży do zera, kiedy usunie się odcięcie, czyli że ładunek jest całkowicie ekranowany przez fluktuacje kwantowe (polaryzacja próżni). Jest to „kwantowa trywialność” (ang. quantum triviality) oznaczająca, że poprawki kwantowe usuwają oddziaływanie w nieobecności odcięcia.
Ponieważ biegun Landaua jest normalnie obliczany przy wykorzystaniu jedno- lub dwupętlowych obliczeń perturbacyjnych, jest możliwe, że biegun ten jest raczej znakiem, że przybliżenie perturbacyjne załamuje się przy silnych sprzężeniach. Sieciowa teoria pola (lattice field theory) pozwala na obliczenia nieperturbacyjne i była zastosowana do rozstrzygnięcia tego problemu. Obliczenia numeryczne wykonane tą metodą wydają się potwierdzać wniosek Landaua, że ładunek w QED jest całkowicie ekranowany przy nieskończonym odcięciu.
Z biegunem Landaua jest związany duch Landaua – cząstka (tachion) o urojonej masie danej w przypadku QED przez {\displaystyle M^{2}=-m^{2}\exp(411\pi )}.

## Krótka historia
Według pracy Landaua, Abrikosowa i Chałatnikowa relacja między obserwowanym ładunkiem {\displaystyle g_{obs}} i „gołym” ładunkiem {\displaystyle g_{0}} dla renormalizowalnych teorii pola jest dana wyrażeniem:
{\displaystyle g_{obs}={\frac {g_{0}}{1+\beta _{2}g_{0}\ln \Lambda /m}},\qquad \qquad \qquad (1)}
gdzie {\displaystyle m} to masa cząstki, a {\displaystyle \Lambda } to odcięcie pędu. Dla skończonych {\displaystyle g_{0}} i {\displaystyle \Lambda \rightarrow \infty } obserwowany ładunek {\displaystyle g_{obs}} dąży do zera i teoria wygląda na trywialną.
Właściwa interpretacja równania 1 opiera się na jego odwróceniu, tak że {\displaystyle g_{0}} (związane ze skalą odległości {\displaystyle \Lambda ^{-1}}) jest dobierane tak, żeby dać poprawną wartość {\displaystyle g_{obs}{:}}
{\displaystyle g_{0}={\frac {g_{obs}}{1-\beta _{2}g_{obs}\ln \Lambda /m}}.\qquad \qquad \qquad (2)}
Kiedy {\displaystyle \Lambda } rośnie, goły ładunek {\displaystyle g_{0}=g(\Lambda )} rośnie i jest rozbieżny w punkcie renormalizacji:
{\displaystyle \Lambda _{Landau}=m\exp \left\{{\frac {1}{\beta _{2}g_{obs}}}\right\}.\qquad \qquad \qquad (3)}
Ta osobliwość to biegun Landaua z ujemnym reziduum, {\displaystyle g(\Lambda )\approx -\Lambda _{Landau}/(\beta _{2}(\Lambda -\Lambda _{Landau})).}
W rzeczywistości jednak wzrost {\displaystyle g_{0}} powoduje niepoprawność wzorów 1 i 2 w obszarze {\displaystyle g_{0}\approx 1,} gdyż uzyskano je dla {\displaystyle g_{0}\ll 1,} więc rzeczywiste istnienie bieguna Landaua staje się wątpliwe.
Faktyczne zachowanie ładunku {\displaystyle g(\mu )} jako funkcji skali pędu {\displaystyle \mu } jest określone przez równanie Gell-Manna-Lowa:
{\displaystyle {\frac {dg}{d\ln \mu }}=\beta (g)=\beta _{2}g^{2}+\beta _{3}g^{3}+\dots ,\qquad \qquad \qquad (4)}
które daje równania 1 i 2 po scałkowaniu z warunkiem {\displaystyle g(\mu )=g_{obs}} dla {\displaystyle \mu =m} i {\displaystyle g(\mu )=g_{0}} dla {\displaystyle \mu =\Lambda ,} kiedy jedyny wyraz z {\displaystyle \beta _{2}} jest zachowany z prawej strony. Ogólne zachowanie {\displaystyle g(\mu )} zależy od postaci funkcji {\displaystyle \beta (g).}
Według standardowej klasyfikacji Bogolubowa i Szyrkowa są trzy jakościowo różne przypadki:
(a) jeśli {\displaystyle \beta (g)} ma zero dla skończonej wartości {\displaystyle g*,} wzrost {\displaystyle g} jest nasycony i {\displaystyle g(\mu )\to g*} dla {\displaystyle \mu \to \infty ;}
(b) jeśli {\displaystyle \beta (g)} nie zmienia znaku i zachowuje się jak {\displaystyle \beta (g)\propto g^{\alpha }} z {\displaystyle \alpha \leqslant 1} dla dużych {\displaystyle g,} to {\displaystyle g(\mu )} rośnie aż do nieskończoności;
(c) jeśli {\displaystyle \beta (g)\propto g^{\alpha }} z {\displaystyle \alpha >1} dla dużych {\displaystyle g,} to {\displaystyle g(\mu )} jest rozbieżne dla skończonej wartości {\displaystyle \mu _{0}} i powstaje rzeczywisty biegun Landaua: teoria jest wewnętrznie niespójna, gdyż wartość {\displaystyle g(\mu )} jest nieokreślona dla {\displaystyle \mu >\mu _{0}.}
Landau i Pomieranczuk próbowali uzasadnić możliwość (c) w przypadku QED i teorii {\displaystyle \phi ^{4}.} Zauważyli, że wzrost {\displaystyle g_{0}} w równaniu 1 prowadzi obserwowalny ładunek {\displaystyle g_{obs}} do stałej granicy, która nie zależy od {\displaystyle g_{0}.} To samo zachowanie można otrzymać z całek funkcjonalnych pomijając kwadratowe wyrazy w działaniu. Jeśli pomijanie kwadratowych wyrazów jest poprawne już dla {\displaystyle g_{0}\ll 1,} jest tym bardziej poprawne dla {\displaystyle g_{0}} rzędu jedności lub większego. To z kolei uzasadnia uznanie równania 1 za poprawne dla dowolnych {\displaystyle g_{0}.} Poprawność tych rozważań na poziomie ilościowym jest wykluczona przez niekwadratową postać funkcji {\displaystyle \beta .} Mogą one jednak być poprawne jakościowo. Rzeczywiście rezultat {\displaystyle g_{obs}=const(g_{0})} można otrzymać z całek funkcyjnych tylko dla {\displaystyle g_{0}\gg 1,} a ich poprawność dla {\displaystyle g_{0}\ll 1,} oparta na równaniu 1, może być związana z innymi powodami. Dla {\displaystyle g_{0}\approx 1} ten wynik jest prawdopodobnie naruszony, ale na podstawie warunku dopasowania można oczekiwać zgodności rzędu wielkości dwu stałych. Wyniki metody Monte Carlo wydaja się potwierdzać jakościową poprawność argumentów Landaua i Pomieranczuka, chociaż jest też możliwa inna interpretacja.
Przypadek (c) klasyfikacji Bogolubowa i Szyrkowa odpowiada kwantowej trywialności w pełnej teorii (poza kontekstem perturbacji). (Można to wykazać w drodze sprowadzenia do absurdu. Jeśli {\displaystyle g_{obs}} jest skończone, teoria jest wewnętrznie niespójna. Jedynym sposobem aby tego uniknąć jest dążenie {\displaystyle \mu _{0}} do nieskończoności, możliwe tylko dla {\displaystyle g_{obs}\to 0.}) Panuje powszechne przekonanie, że zarówno QED, jak i teoria {\displaystyle \phi ^{4}} są trywialne w granicy continuum. Dostępne informacje potwierdzają jednak tylko „wilsonowską trywialność”, która jest równoważna po prostu dodatniości {\displaystyle \beta (g)} dla {\displaystyle g\neq 0} i może być uznana za potwierdzoną. Oznaki „prawdziwej” kwantowej trywialności nie są liczne i pozwalają na różne interpretacje.

## Fenomenologia
W teorii mającej reprezentować fizyczne oddziaływanie z niezerowym sprzężeniem, bieguny Landaua lub trywialność mogą być uznane za oznakę niekompletności. Na przykład QED nie jest zwykle uważana za samodzielną kompletną teorię, a biegun Landaua może być znakiem nowej fizyki związanej z tym, że QED jest częścią teorii wielkiej unifikacji. Skala wielkiej unifikacji dostarczyłaby naturalnego odcięcia znacznie poniżej skali Landaua zapobiegając obserwowalnym fizycznym konsekwencjom bieguna Landaua.
Problem bieguna Landaua w QED ma znaczenie czysto akademickie. Rolę {\displaystyle g_{obs}} w równaniach 1 i 2 gra stała struktury subtelnej {\displaystyle \alpha \approx 1/137,} a skala Landaua dla QED jest oszacowana na 10286 eV, czyli wiele rzędów wielkości więcej niż jakakolwiek skala mająca znaczenie w fizyce cząstek. Dla porównania: maksymalne energie dostępne w Wielkim Zderzaczu Hadronów są rzędu 1013 eV, a skala Plancka, dla której istotna staje się grawitacja kwantowa, a stosowalność samej kwantowej teorii pola może być podana w wątpliwość, to tylko 1028 eV.
Bozon Higgsa w modelu standardowym fizyki cząstek jest opisany przez teorię {\displaystyle \phi ^{4}.} Jeśli ma ona biegun Landaua, ten fakt ustanawia „więzy trywialności” („triviality bound”) na masę Higgsa. Więzy te zależą od skali, w której oczekiwana jest nowa fizyka i maksymalnej dopuszczalnej stałej sprzężenia (fizyczna wartość jest nieznana). Dla dużych sprzężeń wymagane są metody nieperturbacyjne. W tym kontekście użyteczne mogą być też metody obliczenia na sieci.

## Ostatnie wyniki
Rozwiązania problemu bieguna Landaua wymaga obliczenia funkcji Gell-Manna-Lowa {\displaystyle \beta (g)} dla dowolnego {\displaystyle g} i jej asymptotycznego zachowania dla {\displaystyle g\to \infty .} Jest to bardzo trudne i przez wiele lat było uważane za niewykonalne: obliczenia z wykorzystaniem diagramów pozwalają wykorzystać tylko kilka współczynników {\displaystyle \beta _{2},\beta _{3},\dots } rozwinięcia, które nie pozwalają badać funkcji {\displaystyle \beta } w całości. Postęp stał się możliwy po rozwinięciu przez Lipatowa metody obliczenia dużych rzędów teorii perturbacyjnej. Teraz można próbować interpolować znane współczynniki {\displaystyle \beta _{2},\beta _{3},\dots } ich zachowaniem w wysokim rzędzie i sumować szereg perturbacyjny. Pierwsze próby rekonstrukcji funkcji {\displaystyle \beta } świadczyły o trywialności teorii {\displaystyle \phi ^{4}.} Zastosowanie bardziej zaawansowanych metod sumowania dało wykładnikowi {\displaystyle \alpha } w granicy {\displaystyle \beta (g)\propto g^{\alpha }} wartość bliską jeden. Hipoteza dla asymptotyki {\displaystyle \beta (g)\propto g} została ostatnio potwierdzona analitycznie dla teorii {\displaystyle \phi ^{4}} i QED. Razem z dodatnią określonością {\displaystyle \beta (g)} otrzymana przez sumowanie szeregu daje to przypadek (b) klasyfikacji Bogolubowa i Szyrkowa, a zatem biegun Landaua jest w tych teoriach nieobecny. Możliwość pominięcia wyrazu kwadratowego w działaniu sugerowana przez Landaua i Pomieranczuka nie jest potwierdzona.

title: Biegun Landaua

wikitext:
'''Biegun Landaua'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://th-www.if.uj.edu.pl/~michal/WE_07_08/w12.pdf|tytuł=Wstęp do modelu standardowego. Wykład 12|data dostępu=2014-02-06}}</ref> – [[skala energii|skala pędu (lub energii)]], przy której [[Stała sprzężenia (mechanika kwantowa)|stała sprzężenia]] (siła oddziaływania) w [[kwantowa teoria pola|kwantowej teorii pola]] staje się nieskończona. Taką możliwość wskazał fizyk [[Lew Landau]] i jego współpracownicy<ref>Lev Landau w {{Cytuj książkę |tytuł = Niels Bohr and the Development of Physics |wydawca = Pergamon Press |miejsce = London |rok = 1955 |język = en}}</ref>. Fakt, że [[Jądrowa stała sprzężenia spinowo-spinowego|stała sprzężenia]] zależy od skali pędów (lub odległości) jest podstawową ideą [[grupy renormalizacji|grup renormalizacji]].

Biegun Landaua pojawia się w teoriach, które nie są [[Swoboda asymptotyczna|asymptotycznie swobodne]], takich jak [[elektrodynamika kwantowa]] (QED) i teoria <math>\varphi^4</math> (teoria [[pole skalarne|pola skalarnego]] z oddziaływaniem [[przekształcenie wieloliniowe|czteroliniowym]], taka jak ta opisująca [[bozon Higgsa]]). W tych teoriach zrenormalizowana stała sprzężenia rośnie z energią. Biegun Landaua pojawia się, kiedy stała sprzężenia staje się nieskończona przy skończonej skali energii. W teorii, która ma być kompletna, może to być uznane za matematyczną niespójność. Możliwym rozwiązaniem jest przyjęcie, że zrenormalizowany ładunek dąży do zera, kiedy usunie się odcięcie, czyli że ładunek jest całkowicie ekranowany przez [[fluktuacje kwantowe]] ([[polaryzacja próżni]]). Jest to „kwantowa trywialność” ([[język angielski|ang.]] ''quantum triviality'') oznaczająca, że poprawki kwantowe usuwają oddziaływanie w nieobecności odcięcia.

Ponieważ biegun Landaua jest normalnie obliczany przy wykorzystaniu jedno- lub dwupętlowych obliczeń [[teoria perturbacyjna|perturbacyjnych]], jest możliwe, że biegun ten jest raczej znakiem, że przybliżenie perturbacyjne załamuje się przy silnych sprzężeniach. [[Sieciowa teoria pola]] (''lattice field theory'') pozwala na obliczenia nieperturbacyjne i była zastosowana do rozstrzygnięcia tego problemu. Obliczenia numeryczne wykonane tą metodą wydają się potwierdzać wniosek Landaua, że ładunek w QED jest całkowicie ekranowany przy nieskończonym odcięciu<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Göckeler |imię = M. |autor2 = R. Horsley, V. Linke, P. Rakow, G. Schierholz, and H. Stüben |tytuł = Is There a Landau Pole Problem in QED? |url = http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.80.4119 |czasopismo = [[Physical Review Letters]] |wolumin = 80 |wydanie = 19 |strony = 4119–4122 |rok = 1998 |doi = 10.1103/PhysRevLett.80.4119 |bibcode = 1998PhRvL..80.4119G |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Kim |imię = S. |nazwisko2 = Kogut |imię2 = John B. |nazwisko3 = Paola |imię3 = Lombardo Maria |tytuł = Gauged Nambu–Jona-Lasinio studies of the triviality of quantum electrodynamics |url = http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevD.65.054015 |czasopismo = [[Physical Review D]] |wolumin = 65 |wydanie = 5 |strony = 054015 |data = 2002-01-31 |doi = 10.1103/PhysRevD.65.054015 |bibcode = 2002PhRvD..65e4015K |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Gies |imię = Holger |nazwisko2 = Jaeckel |imię2 = Joerg |tytuł = Renormalization Flow of QED |url = http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevLett.93.110405 |czasopismo = [[Physical Review Letters]] |wolumin = 93 |wydanie = 11 |data = 2004-09-09 |doi = 10.1103/PhysRevLett.93.110405 |bibcode = 2004PhRvL..93k0405G |język = en}}</ref>.

Z biegunem Landaua jest związany '''duch Landaua''' – cząstka ([[tachion]]) o urojonej masie danej w przypadku QED przez <math>M^2 = -m^2 \exp(411 \pi)</math><ref>{{cytuj książkę|nazwisko=Lawrie |imię=Ian D.|tytuł=A Unified Grand Tour of Theoretical Physics, 2nd edition |url=http://books.google.pl/books?id=9HZStxmfi3UC&pg=PA230&lpg=PA230&dq=%22landau+ghost%22+particle&source=bl&ots=pHBOTetXOC&sig=aVd82twVkb0CBEthrJM5hikWhX4&hl=pl&sa=X&ei=16zQUuqoFOfRywPOuIGIAQ&redir_esc=y#v=onepage&q=%22landau%20ghost%22%20particle&f=false|język=en |isbn=1439858195 |data dostępu=2014-02-08}}</ref>.

== Krótka historia ==
Według pracy Landaua, [[Aleksiej Abrikosow|Abrikosowa]] i [[Isaak Markowicz Chałatnikow|Chałatnikowa]]<ref>L.D. Landau, A.A. Abrikosov, I. M. Khalatnikov, Dokl. Akad. Nauk SSSR 95, 497, 773, 1177 (1954).</ref> relacja między obserwowanym ładunkiem <math>g_{obs}</math> i „gołym” ładunkiem <math>g_0</math> dla renormalizowalnych teorii pola jest dana wyrażeniem:
: <math>g_{obs} = \frac{g_0}{1+\beta_2 g_0 \ln \Lambda/m}, \qquad \qquad\qquad (1)</math>

gdzie <math>m</math> to masa cząstki, a <math>\Lambda</math> to odcięcie pędu. Dla skończonych <math>g_0</math> i <math>\Lambda \rightarrow \infty</math> obserwowany ładunek <math>g_{obs}</math> dąży do zera i teoria wygląda na trywialną.

Właściwa interpretacja równania 1 opiera się na jego odwróceniu, tak że <math>g_0</math> (związane ze skalą odległości <math>\Lambda^{-1}</math>) jest dobierane tak, żeby dać poprawną wartość <math>g_{obs}{:}</math>
: <math>g_0 = \frac{g_{obs}}{1-\beta_2 g_{obs} \ln \Lambda/m}. \qquad\qquad\qquad (2)</math>

Kiedy <math>\Lambda</math> rośnie, goły ładunek <math>g_0 = g(\Lambda)</math> rośnie i jest rozbieżny w punkcie [[Renormalizacja|renormalizacji]]:
: <math>\Lambda_{Landau} = m \exp\left\{ \frac{1}{\beta_2 g_{obs}} \right\}. \qquad\qquad\qquad (3)</math>

Ta osobliwość to biegun Landaua z ''ujemnym reziduum'', <math>g(\Lambda) \approx - \Lambda_{Landau} /(\beta_2 (\Lambda - \Lambda_{Landau})).</math>

W rzeczywistości jednak wzrost <math>g_0</math> powoduje niepoprawność wzorów 1 i 2 w obszarze <math>g_0 \approx 1,</math> gdyż uzyskano je dla <math>g_0 \ll 1,</math> więc rzeczywiste istnienie bieguna Landaua staje się wątpliwe.

Faktyczne zachowanie ładunku <math>g(\mu)</math> jako funkcji skali pędu <math>\mu</math> jest określone przez równanie [[Murray Gell-Mann|Gell-Manna]]-[[Francis E. Low|Lowa]]<ref>{{Cytuj pismo |nazwisko = Gell-Mann |imię = M. |nazwisko2 = Low |imię2 = F.E. |tytuł = Quantum Electrodynamics at Small Distances |url = http://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRev.95.1300 |czasopismo = [[Physical Review]] |wolumin = 95 |wydanie = 5 |strony = 1300–1320 |rok = 1954 |doi = 10.1103/PhysRev.95.1300 |bibcode = 1954PhRv...95.1300G |język = en}}</ref>:
: <math>\frac{dg}{d \ln \mu} =\beta(g)=\beta_2 g^2+\beta_3 g^3+\dots, \qquad\qquad\qquad (4)</math>

które daje równania 1 i 2 po scałkowaniu z warunkiem <math>g(\mu)=g_{obs}</math> dla <math>\mu=m</math> i <math>g(\mu) = g_0</math> dla <math>\mu = \Lambda,</math> kiedy jedyny wyraz z <math>\beta_2</math> jest zachowany z prawej strony. Ogólne zachowanie <math>g(\mu)</math> zależy od postaci funkcji <math>\beta(g).</math>

Według standardowej klasyfikacji [[Nikołaj Bogolubow|Bogolubowa]] i [[Dmitrij Szyrkow|Szyrkowa]]<ref>N.N. Bogoliubov, D.V. Shirkov, ''Introduction to the Theory of Quantized Fields'', 3rd ed. (Nauka, Moscow, 1976; Wiley, New York, 1980).</ref> są trzy jakościowo różne przypadki:
: (a) jeśli <math>\beta(g)</math> ma zero dla skończonej wartości <math>g*,</math> wzrost <math>g</math> jest nasycony i <math>g(\mu)\to g*</math> dla <math>\mu\to\infty;</math>
: (b) jeśli <math>\beta(g)</math> nie zmienia znaku i zachowuje się jak <math>\beta(g) \propto g^\alpha</math> z <math>\alpha \leqslant 1</math> dla dużych <math>g,</math> to <math>g(\mu)</math> rośnie aż do nieskończoności;
: (c) jeśli <math>\beta(g) \propto g^\alpha</math> z <math>\alpha > 1</math> dla dużych <math>g,</math> to <math>g(\mu)</math> jest rozbieżne dla skończonej wartości <math>\mu_0</math> i powstaje rzeczywisty biegun Landaua: teoria jest wewnętrznie niespójna, gdyż wartość <math>g(\mu)</math> jest nieokreślona dla <math>\mu > \mu_0.</math>

Landau i [[Isaak Pomieranczuk|Pomieranczuk]]<ref>L.D. Landau, I.Ya. Pomeranchuk, Dokl. Akad. Nauk SSSR 102, 489 (1955); I.Ya. Pomeranchuk, Dokl. Akad. Nauk SSSR 103, 1005 (1955).</ref> próbowali uzasadnić możliwość (c) w przypadku QED i teorii <math>\phi^4.</math> Zauważyli, że wzrost <math>g_0</math> w równaniu 1 prowadzi obserwowalny ładunek <math>g_{obs}</math> do stałej granicy, która nie zależy od <math>g_0.</math> To samo zachowanie można otrzymać z całek funkcjonalnych pomijając kwadratowe wyrazy w działaniu. Jeśli pomijanie kwadratowych wyrazów jest poprawne już dla <math>g_0 \ll 1,</math> jest tym bardziej poprawne dla <math>g_0</math> rzędu jedności lub większego. To z kolei uzasadnia uznanie równania 1 za poprawne dla dowolnych <math>g_0.</math> Poprawność tych rozważań na poziomie ilościowym jest wykluczona przez niekwadratową postać funkcji <math>\beta.</math> Mogą one jednak być poprawne jakościowo. Rzeczywiście rezultat <math>g_{obs} = const(g_0)</math> można otrzymać z całek funkcyjnych tylko dla <math>g_0 \gg 1,</math> a ich poprawność dla <math>g_0\ll 1,</math> oparta na równaniu 1, może być związana z innymi powodami. Dla <math>g_0 \approx 1</math> ten wynik jest prawdopodobnie naruszony, ale na podstawie warunku dopasowania można oczekiwać zgodności rzędu wielkości dwu stałych. Wyniki [[metoda Monte Carlo|metody Monte Carlo]]<ref>B. Freedman, P. Smolensky, D. Weingarten, Phys. Lett. B 113, 481 (1982).</ref> wydaja się potwierdzać jakościową poprawność argumentów Landaua i Pomieranczuka, chociaż jest też możliwa inna interpretacja.

Przypadek (c) klasyfikacji Bogolubowa i Szyrkowa odpowiada [[kwantowa trywialność|kwantowej trywialności]] w pełnej teorii (poza kontekstem perturbacji). (Można to wykazać w drodze [[Dowód nie wprost|sprowadzenia do absurdu]]. Jeśli <math>g_{obs}</math> jest skończone, teoria jest wewnętrznie niespójna. Jedynym sposobem aby tego uniknąć jest dążenie <math>\mu_0</math> do nieskończoności, możliwe tylko dla <math>g_{obs}\to 0.</math>) Panuje powszechne przekonanie, że zarówno QED, jak i teoria <math>\phi^4</math> są trywialne w granicy continuum. Dostępne informacje potwierdzają jednak tylko „wilsonowską trywialność”, która jest równoważna po prostu dodatniości <math>\beta (g)</math> dla <math>g \neq 0</math> i może być uznana za potwierdzoną. Oznaki „prawdziwej” kwantowej trywialności nie są liczne i pozwalają na różne interpretacje.

== Fenomenologia ==
W teorii mającej reprezentować fizyczne oddziaływanie z niezerowym sprzężeniem, bieguny Landaua lub trywialność mogą być uznane za oznakę niekompletności. Na przykład QED nie jest zwykle uważana za samodzielną kompletną teorię, a biegun Landaua może być znakiem nowej fizyki związanej z tym, że QED jest częścią [[Teorie wielkiej unifikacji|teorii wielkiej unifikacji]]. Skala wielkiej unifikacji dostarczyłaby naturalnego odcięcia znacznie poniżej skali Landaua zapobiegając obserwowalnym fizycznym konsekwencjom bieguna Landaua.

Problem bieguna Landaua w QED ma znaczenie czysto akademickie. Rolę <math>g_{obs}</math> w równaniach 1 i 2 gra [[stała struktury subtelnej]] <math>\alpha \approx 1/137,</math> a skala Landaua dla QED jest oszacowana na 10286 eV, czyli wiele rzędów wielkości więcej niż jakakolwiek skala mająca znaczenie w fizyce cząstek. Dla porównania: maksymalne energie dostępne w [[Wielki Zderzacz Hadronów|Wielkim Zderzaczu Hadronów]] są rzędu 1013 eV, a [[skala Plancka]], dla której istotna staje się [[grawitacja kwantowa]], a stosowalność samej [[kwantowa teoria pola|kwantowej teorii pola]] może być podana w wątpliwość, to tylko 1028 eV.

[[Bozon Higgsa]] w [[model standardowy|modelu standardowym]] [[Fizyka cząstek elementarnych|fizyki cząstek]] jest opisany przez teorię <math>\phi^4.</math> Jeśli ma ona biegun Landaua, ten fakt ustanawia „więzy trywialności” („''triviality bound''”) na masę Higgsa<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Gunion |imię = J. |nazwisko2 = Haber |imię2 = H.E. |nazwisko3 = Kane |imię3 = G.L. |nazwisko4 = Dawson |imię4 = S. |tytuł = The Higgs Hunters Guide |wydawca = Addison-Wesley |rok = 1990 |język = en}}</ref>. Więzy te zależą od skali, w której oczekiwana jest nowa fizyka i maksymalnej dopuszczalnej stałej sprzężenia (fizyczna wartość jest nieznana). Dla dużych sprzężeń wymagane są metody nieperturbacyjne. W tym kontekście użyteczne mogą być też metody obliczenia na sieci<ref>Na przykład {{Cytuj pismo |nazwisko = Heller |imię = Urs |autor2 = Markus Klomfass, Herbert Neuberger, and Pavols Vranas |tytuł = Numerical analysis of the Higgs mass triviality bound |czasopismo = [[Nuclear Physics B]] |wolumin = 405 |wydanie = 2–3 |strony = 555–573 |data = 1993-09-20 |doi = 10.1016/0550-3213(93)90559-8 |bibcode = 1993NuPhB.405..555H |język = en}} – sugeruje ''MH'' < 710 GeV.</ref>.

== Ostatnie wyniki ==
Rozwiązania problemu bieguna Landaua wymaga obliczenia funkcji Gell-Manna-Lowa <math>\beta(g)</math> dla dowolnego <math>g</math> i jej asymptotycznego zachowania dla <math>g \to \infty.</math> Jest to bardzo trudne i przez wiele lat było uważane za niewykonalne: obliczenia z wykorzystaniem diagramów pozwalają wykorzystać tylko kilka współczynników <math>\beta_2, \beta_3,\dots</math> rozwinięcia, które nie pozwalają badać funkcji <math>\beta</math> w całości. Postęp stał się możliwy po rozwinięciu przez [[Lew Lipatow|Lipatowa]] metody obliczenia dużych rzędów teorii perturbacyjnej<ref>L.N. Lipatov, Zh.Eksp.Teor.Fiz. 72, 411 (1977) [Sov.Phys. JETP 45, 216 (1977)].</ref>. Teraz można próbować interpolować znane współczynniki <math>\beta_2, \beta_3,\dots</math> ich zachowaniem w wysokim rzędzie i sumować szereg perturbacyjny. Pierwsze próby rekonstrukcji funkcji <math>\beta</math> świadczyły o trywialności teorii <math>\phi^4.</math> Zastosowanie bardziej zaawansowanych metod sumowania dało wykładnikowi <math>\alpha</math> w granicy <math>\beta(g) \propto g^\alpha</math> wartość bliską jeden. Hipoteza dla asymptotyki <math>\beta(g) \propto g</math> została ostatnio potwierdzona analitycznie dla teorii <math>\phi^4</math> i QED<ref>{{Cytuj |autor=I.M. Suslov |tytuł=Renormalization Group Functions of the φ4 Theory in the Strong Coupling Limit: Analytical Results |czasopismo=Journal of Experimental and Theoretical Physics |wolumin=107 |numer=3 |s=413–429 |data=2008-10-19 |doi= 10.1134/S1063776108090094 |arxiv=1010.4081 [cond-mat.stat-mech] |język=en}}</ref><ref>{{Cytuj |autor=Igor M. Suslov |tytuł=Asymptotic behavior of the β function in the ϕ4 theory: A scheme without complex parameters |czasopismo=Journal of Experimental and Theoretical Physics |wolumin=111 |numer=3 |s=450–465 |data=wrzesień 2010 |doi=10.1134/S1063776110090153 |arxiv=1010.4317 [hep-ph] |język=en}}</ref><ref>{{Cytuj |autor=I. M. Suslov |tytuł=Exact asymptotic form for the β function in quantum electrodynamics |czasopismo=Journal of Experimental and Theoretical Physics |wolumin=108 |numer=6 |s=980–984 |data=czerwiec 2009 |doi=10.1134/S1063776109060089 |arxiv=0804.2650 [hep-ph] |język=en}}</ref>. Razem z dodatnią określonością <math>\beta(g)</math> otrzymana przez sumowanie szeregu daje to przypadek (b) klasyfikacji Bogolubowa i Szyrkowa, a zatem biegun Landaua jest w tych teoriach nieobecny. Możliwość pominięcia wyrazu kwadratowego w działaniu sugerowana przez Landaua i Pomieranczuka nie jest potwierdzona.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Cząstki elementarne}}

[[Kategoria:Kwantowa teoria pola]]


text:
# Perwejniszki
Perwejniszki (lit. Pervainiškės; pol. hist. Porwaniszki) – wieś na Litwie, w okręgu wileńskim, w rejonie wileńskim, w gminie Podbrzezie.

## Historia
W dwudziestoleciu międzywojennym zaścianek leżący w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie wileńsko-trockim, w gminie Podbrzezie. W 1931 miejscowość liczyła 18 mieszkańców, zamieszkałych w 6 budynkach.
Po II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 na niepodległej Litwie.

wikiname: plwiki

title: Perwejniszki

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Perwejniszki
 |nazwa oryginalna             = {{k|lt|Pervainiškės}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = okręg wileński
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon wileński|wileński]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Podbrzezie (gmina)|Podbrzezie]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = rejon wileński # Litwa # Polska
 |wariant mapy                 = 1939
 |współrzędne                  = 55.000N 25.380E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Perwejniszki'''<ref>{{Cytuj książkę |autor =Antanas Salys |tytuł =Raštai, II tomas: tikriniai vardai |wydawca =Lietuvių katalikų mokslo akademija |miejsce =Rzym |rok =1983 |strony = |isbn = }}</ref> ({{w języku|lt|Pervainiškės}}; pol. hist. ''Porwaniszki''<ref name="przypis1" />) – wieś na [[Litwa|Litwie]], w [[okręg wileński|okręgu wileńskim]], w [[Rejon wileński|rejonie wileńskim]], w [[Podbrzezie (gmina)|gminie Podbrzezie]].

== Historia ==
W dwudziestoleciu międzywojennym [[zaścianek]] leżący w [[II Rzeczpospolita|Polsce]], w [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|województwie wileńskim]]<ref group="uwaga" name="uwaga1">Przynależność wojewódzka zmieniała się. Miejscowość leżała w [[Ziemia Wileńska|Ziemi Wileńskiej]] (1922 - 1926), następnie w województwie wileńskim (1926 - 1945).</ref>, w [[Powiat wileńsko-trocki|powiecie wileńsko-trockim]], w [[Podbrzezie (gmina w województwie wileńskim)|gminie Podbrzezie]]<ref name="przypis1">{{Cytuj książkę |autor = |tytuł = Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. |tom= I. Województwo wileńskie |url = https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content |wydawca = Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |miejsce = Warszawa |rok = 1938 |strony = |isbn = }}</ref>. W 1931 miejscowość liczyła 18 mieszkańców, zamieszkałych w 6 budynkach<ref name="przypis1" />.

Po II wojnie światowej w granicach [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|Związku Sowieckiego]]. Od 1991 na niepodległej Litwie.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url =http://igrek.amzp.pl/result.php?cmd=id&god=P29_S41&cat=WIG100 |tytuł = Mapa WIG ''Niemenczyn'' |opublikowany = |data = |język = pl |data dostępu = 2025-03-31}}
* {{Cytuj stronę |url =http://igrek.amzp.pl/result.php?cmd=id&god=P28_S41&cat=WIG100 |tytuł = Mapa WIG ''Orniany'' |opublikowany = |data = |język = pl |data dostępu = 2025-03-31}}
* {{Cytuj stronę | url =https://www.geoportal.lt/map/index.jsp?lang=en | tytuł =geoportal.lt | opublikowany = | data = | język =lt en | data dostępu = 2025-03-31}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Podbrzezie]]

title: PerwejniszkiPervainiškės

Państwo: Litwa

Okręg: wileński

Rejon: wileński

Gmina: Podbrzezie


text:
# Súlovce
Súlovce – wieś (obec) na Słowacji, w kraju nitrzańskim, w powiecie Topolczany na Nizinie Naddunajskiej.

title: Súlovce

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Súlovce
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = kraj nitrzański
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[Powiat Topolczany|Topolczany]]
 |stanowisko zarządzającego    = starosta
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 12,64<ref>{{Cytuj stronę |url = https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_DEM/om7014rr/v_om7014rr_00_00_00_sk |tytuł = Hustota obyvateľstva - obce |autor = Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk) |opublikowany = www.statistics.sk |data = |język = |data dostępu = 2024-03-28}} Ustawienia: ''om7014rr_obc: 12,64S_SK'', ''om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter)''.</ref>
 |wysokość                     = 230{{r|cp}}
 |rok                          = {{Tooltip|2023|Liczba ludności: 2023-12-31, Gęstość zaludnienia: 2023-06-31/2023-07-01.}}
 |liczba ludności              = 537<ref>{{Cytuj stronę |url = https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_DEM/om7101rr/v_om7101rr_00_00_00_sk |tytuł = Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne) |autor = Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk) |opublikowany = www.statistics.sk |data = |język = |data dostępu = 2024-03-28}} Ustawienia: ''om7101rr_obc: AREAS_SK''.</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 42,76<ref>{{Cytuj stronę |url = https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_DEM/om7014rr/v_om7014rr_00_00_00_sk |tytuł = Hustota obyvateľstva - obce |autor = Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk) |opublikowany = www.statistics.sk |data = |język = |data dostępu = 2024-03-28}} Ustawienia: ''om7014rr_obc: AREAS_SK''.</ref>
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 956 14 (poczta [[Oponice]])
 |tablice rejestracyjne        = TO
 |współrzędne                  = 48°27′54″N 18°10′11″E
 |commons                      =
 |www                          = http://sulovce.sk/
}}
'''Súlovce''' – wieś ([[obec]]) na [[Słowacja|Słowacji]], w [[kraj nitrzański|kraju nitrzańskim]], w [[Powiat Topolczany|powiecie Topolczany]] na [[Nizina Naddunajska (Słowacja)|Nizinie Naddunajskiej]]{{r|hiking}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=cp>{{Cytuj | url = http://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_DEM/om7101rr/v_om7101rr_00_00_00_sk| tytuł = Počet obyvateľov podľa pohlavia – obce (ročne) [om7101rr]}}</ref>
<ref name=hiking>{{cytuj| url =http://mapy.hiking.sk/| tytuł = Turystyczna mapa Słowacji | data dostępu = 2020-11-05}}</ref>
}}

{{Powiat Topolczany}}

[[Kategoria:Miejscowości w powiecie Topolczany]]

title: Súlovce

Państwo: Słowacja

Kraj: nitrzański

Powiat: Topolczany

Kod pocztowy: 956 14 (poczta Oponice)

Tablice rejestracyjne: TO


text:
# Clandestino (album)
Clandestino – debiutancki album studyjny francuskiego muzyka Manu Chao zawierający 16 utworów. Ukazał się nakładem wydawnictwa Virgin w roku 1998. Z płyty pochodzą single Bongo Bong i Clandestino.

## Lista utworów
1. Clandestino
2. Desaparecido
3. Bongo Bong
4. Je Ne T'Aime Plus
5. Mentira...
6. Lagrimas de Oro
7. Mama Call
8. Luna y Sol
9. Por el Suelo
10. Welcome to Tijuana
11. Dia Luna... Dia Pena
12. Malegria
13. La Vie A 2
14. Minha Galera
15. La Despedida
16. El Viento

title: Clandestino (album)

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Clandestino
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Manu Chao]]
 |wydany                    = 1998
 |nagrywany                 =
 |gatunek                   = [[reggae]]
 |długość                   = 45:51
 |wytwórnia                 = [[Virgin Records|Virgin]]/[[Ark 21 Records|Ark 21]]
 |producent                 =
 |oceny                     =
*[[AllMusic]] {{Ocena|5|4}}<ref>[https://www.allmusic.com/album/clandestino-r375547 allmusic ((( Clandestino > Overview )))]</ref>
 |rok wydania               = 1998
 |poprzedni album           =
 |rok poprzedniego albumu   =
 |następny album            = [[Proxima Estacion: Esperanza]]
 |rok następnego albumu     = 2001
}}
'''Clandestino''' – debiutancki album studyjny [[Francja|francuskiego]] muzyka [[Manu Chao]] zawierający 16 utworów. Ukazał się nakładem wydawnictwa [[Virgin Records|Virgin]] w roku [[1998]]. Z płyty pochodzą single [[Bongo Bong]] i [[Clandestino (singiel)|Clandestino]].

== Lista utworów ==
# Clandestino
# Desaparecido
# Bongo Bong
# Je Ne T'Aime Plus
# Mentira...
# Lagrimas de Oro
# Mama Call
# Luna y Sol
# Por el Suelo
# Welcome to Tijuana
# Dia Luna... Dia Pena
# Malegria
# La Vie A 2
# Minha Galera
# La Despedida
# El Viento

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Manu_Chao_Clandestino.jpg Okładka]

[[Kategoria:Albumy reggae]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 1998]]
[[Kategoria:Albumy Virgin Records]]

title: Clandestino

Gatunek: reggae

Wydawnictwo: Virgin/Ark 21

Clandestino · (1998) · Proxima Estacion: Esperanza · (2001)


text:
# Lahe
Lahe – wieś w Estonii, w prowincji Põlva, w gminie Laheda.

title: Lahe

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Lahe
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = EST
 |1. jednostka administracyjna = [[Põlvamaa|Põlva]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Laheda|Laheda]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2000
 |liczba ludności              = 78<ref>{{cytuj stronę | url =http://www.eestigiid.ee/?CatID=285&ItemID=2092| tytuł = Lahe küla| data dostępu = 2013-02-28| autor = | opublikowany =eestigiid.ee | praca = | data = | język = et}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 57°56′33″N 26°56′22″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Lahe''' – wieś w [[Estonia|Estonii]], w [[Põlvamaa|prowincji Põlva]], w [[Gmina Laheda|gminie Laheda]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Laheda}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Laheda]]

title: Lahe

Państwo: Estonia

Prowincja: Põlva

Gmina: Laheda


text:
# Namer
Namer (hebr. נמ''ר, akronim od נגמ”ש מרכבה, nagmasz merkawa, dosł. transporter merkawa, namer to także lampart) – izraelski ciężki transporter opancerzony oparty na konstrukcji czołgu Merkawa Mk 4. Za rozwój i produkcję odpowiada struktura przy Ministerstwie Obrony zajmująca się czołgami Merkawa i wozami bojowymi – Mantak.
Podczas I wojny w Libanie Izraelczycy używali transporterów piechoty powstałych w wyniku modyfikacji Merkaw Mk 1, ale ze względu na zbyt duże koszty modyfikacji w tamtym czasie, prace nad pojazdem wstrzymano. W 2005 roku powstał prototyp na bazie czołgu Merkawa Mk 1. Na bazie doświadczeń izraelskiej armii wyniesionych z konfliktów asymetrycznych w Strefie Gazy i z II wojny w Libanie stwierdzono, że przyszłe transportery muszą charakteryzować się wysoką przeżywalnością załogi i żołnierzy desantu na polu bitwy. Dlatego zdecydowano się oprzeć konstrukcję Namerów na czołgu Merkawa Mk 4.
Od 2008 roku transporter w różnych wersjach znajduje się w czynnej służbie w Siłach Obronnych Izraela.

## Historia
Do czasu I wojny w Libanie podstawowym transporterem piechoty w izraelskiej armii był M113. Konflikt w Libanie unaocznił podatność tych transporterów na ogień granatników przeciwpancernych oraz wielkokalibrowych karabinów maszynowych. Wobec tego M113 poddano licznym modyfikacjom, jednak okazały się one niewystarczające. W pierwszej połowie lat 80. XX wieku Siły Obronne Izraela przebudowały część Merkaw Mk 1 na transportery, które otrzymały nazwę Namer, ale projekt porzucono ze względu na zbyt wysokie koszty oraz zbyt powolny proces produkcji transporterów. Zdecydowano się na wykorzystanie posiadanych czołgów produkcji radzieckiej lub brytyjskiej . Wojsko zaczęło przerabiać czołgi T-54 i T-55 (Tiran 4, Tiran 5) na transportery Achzarit, a czołgi Szot na transportery Nagmachon, Nakpadon i Nakpadon .
W 2004 roku w Strefie Gazy doszło do ataku na transporter M113, w którego wyniku zginęło 11 żołnierzy . Początkowo rozważano zakup amerykańskich Strykerów, ale dowództwo zdecydowało, że należy rozpocząć prace nad własnym nowym transporterem, mogącym zapewnić żołnierzom desantu oraz załodze lepszą ochronę w terenie zabudowanym i poza nim. Jeszcze w 2004 roku struktura zajmująca się rozwojem czołgów Merkawa i wozów bojowych Mantak rozpoczęła prace nad programem ciężkiego transportera opancerzonego o nazwie Namera (hebr. נמרה, lamparcica). Bazował on na wycofanych ze służby czołgach Merkawa Mk 1 . W 2005 roku zaprezentowano pierwszy prototyp. Rok później wybuchła II wojna w Libanie, która unaoczniła fakt, iż piechota, ze względu na potencjalne zbyt duże straty, nie może cały czas ochraniać czołgów na polu bitwy. Podjęto zatem decyzję, że nowy transporter musi posiadać lepsze opancerzenie i zapewniać wysoką przeżywalność znajdujących się w środku żołnierzy. Zatem konstrukcję nowego pojazdu oparto na czołgu Merkawa Mk 4.
W lutym 2005 roku Brygada Giwati, jako pierwsza jednostka w Siłach Obronnych Izraela, rozpoczęła testy Namera bazującego na podwoziu czołgu Merkawa Mk 4. W 2008 roku Namer został oficjalnie wprowadzony na stan uzbrojenia Sił Obronnych Izraela. Brygada Golani była pierwszą formacją, która rozpoczęła korzystanie z tego pojazdu .
W październiku 2010 roku Ministerstwo Obrony Izraela podpisało umowę z General Dynamics Land Systems dotyczącą zamówień na podwozia oraz części do 386 Namerów. Krok ten wynikał z chęci zwiększenia produkcji transporterów przy wykorzystaniu finansowej pomocy wojskowej od Stanów Zjednoczonych. Za wykonanie kontraktu miała odpowiadać fabryka General Dynamics w Limie (Ohio). Kontrakt wywołał liczne kontrowersje w Izraelu, ponieważ zagroził miejscom pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach w kraju. Dodatkowo izraelskie firmy, które brały udział w realizacji zamówień dla armii, dokonały specjalnych inwestycji, aby sprostać produkcji Namerów na rzecz armii. W 2014 roku, ze względu na cięcia budżetowe w Izraelu, postanowiono zredukować zamówienie .
W maju 2015 roku izraelskie Ministerstwo Obrony ogłosiło podpisanie kontraktu z General Dynamics na produkcję dodatkowych transporterów. Całkowity zakres kontraktu wyniósł 310 milionów dolarów, a dodatkowo podpisano kontrakt o wartości 250 milionów dolarów na produkcję silników. Pierwsza umowa stanowiła, że w Stanach Zjednoczonych produkowane będą podwozia, a systemy, podzespoły i części będą produkowane w Izraelu. Wówczas produkcja związana z Namerami odbywała się w około 200 fabrykach w Izraelu, co stanowiło 92% produkcji wszystkich części i komponentów. Zwiększenie produkcji w kraju i za granicą wynikało z faktu, iż w tym samym roku siedmiu żołnierzy Brygady Golani zginęło w ataku na transporter M113 w Strefie Gazy .
W 2016 roku na Wzgórzach Golan odbyły się manewry 188 Brygady Pancernej, w których pierwszy raz wzięły udział transportery Namer dostosowane do wymogów Korpusu Inżynieryjnego – Namer Handasi (hebr. נמ''ר הנדסי, dosł. Namer inżynieryjny). Mantak opracował trzy konfiguracje tej wersji pojazdu: pojazd z lemieszem spychacza, pojazd umożliwiający przełamywanie przeszkód oraz pojazd mogący budować przeprawę mostową . W stosunku do wersji podstawowej wersja inżynieryjna posiada więcej uchwytów do sprzętu wykorzystywanego przez saperów oraz powiększony przedział desantu dla 10 żołnierzy . W tym samym roku Mantak podjął decyzję o tym, iż wszystkie nowe Namery będą wyposażane w system obrony aktywnej Trophy (hebr. מעיל רוח, Me’il Ru’ach) .
W 2017 roku Ministerstwo Obrony i Mantak poinformowały o zakończeniu prac nad prototypem Namera będącego bojowym wozem piechoty z bezosobową wieżą i automatyczną armatą kalibru 30 mm. Zapewniono, że zamontowanie wieży nie spowoduje redukcji miejsc w przedziale desantu.
W 2019 roku drugą brygadą, która rozpoczęła użytkowanie Namera była Brygada Giwati . W tym samym roku upubliczniono informacje o powstaniu Namera w wersji wozu zabezpieczenia technicznego z dźwigiem umożliwiającym podniesienie, holowanie lub wyciąganie pojazdów do 128 ton  .
W 2023 roku Brygada Golani otrzymała nowe wersje Namera oznaczone jako Siman 2, Namer MTU bądź też Namer 1500. Nowy pojazd ma silnik MTU GD883 o większej mocy (1500 KM), lepsze możliwości obserwacji terenu, nawigowania oraz komunikowania się z żołnierzami na polu bitwy  . Podczas operacji lądowej Sił Obronnych Izraela w Strefie Gazy w 2023 roku wojsko poinformowało o używaniu Namera w wersji dostosowanej do ewakuacji medycznej z pola walki – Namerbulans .

## Opis konstrukcji

### Kadłub i ochrona
Załogę pojazdu stanowią trzy osoby. Ich miejsca znajdują się za przedziałem silnika, który umieszczony jest na przedzie pojazdu. Pierwsze stanowisko za silnikiem, w dodatkowo chronionym przedziale, posiada kierowca. Wchodzi on na swoje stanowisko przez przedział desantu. Za kierowcą znajdują się miejsca dla dowódcy i operatora uzbrojenia. Posiadają oni indywidualne włazy z wizjerami. Za kierowcą i operatorem umieszczono przedział dla desantu, w którym znajduje się osiem miejsc, w dwóch rzędach po cztery. Do tej części pojazdu można wejść poprzez specjalny właz na jego tyle, który działa na zasadzie rampy.
Opancerzenie Namera jest podobne do Merkawy Mk 4 i składa się między innymi z nowoczesnego pancerza reaktywnego typu SLERA (ang. Self-Limiting Explosive Reactive Armour) z przodu, a także boków kadłuba. Dzięki temu grubość pancerza nad silnikiem wynosi 700 mm. SLERA zapewnia skuteczną osłonę przeciw podstawowemu zagrożeniu, jakim jest większość używanych kierowanych pocisków przeciwpancernych z głowicami kumulacyjnymi i granatników przeciwpancernych, lecz są skuteczne także przeciw pociskom podkalibrowym. Gąsienice są chronione przez fartuchy balistyczne. Nad gąsienicami zamontowano osłony w kształcie klina. Działają one prawdopodobnie na zasadzie pancerza reaktywnego, ale nie jest to potwierdzone. Dzięki tym osłonom grubość boków transportera wynosi 600 mm.
Długość pojazdu wynosi 7,5 metra, szerokość 3,8 metra, a wysokość dwa metry.
Namer wyposażony jest także w system ochrony aktywnej firmy Elbit – E-LAWS (ang. Elbit Systems’ Laser Warning System). Wykrywa on pracę dalmierzy, opromieniowanie wiązką lasera lub podczerwieni, naprowadzanie pocisków przy pomocy lasera, a także wykrywa kierunek, z którego pojawiło się zagrożenie. Czujniki systemu są tak umieszczone na pojeździe, aby wykrywać zagrożenie w promieniu 360°.
W 2016 roku Mantak podjął decyzję o obowiązkowym wyposażeniu każdego nowego Namera w system Trophy . Elementy systemu montowane są po bokach pojazdu. Każdy z nich ma dwa radary oraz wyrzutnię efektorów przeciwko nadciągającym pociskom. Są one zintegrowane z radarem IAI Elta ELM-2133, który wykrywa, śledzi i hierarchizuje zagrożenia dla pojazdu. Według zapewnień anteny systemu mogą działać nawet po uszkodzeniu modułów Trophy. Trophy wykrywa cel na dystansie 50 metrów od Namera. Jeżeli system wyliczy, że pocisk zagraża pojazdowi, inicjuje odpalenie efektora, kiedy pocisk jest w odległości od 25 do 5 metrów od pojazdu.

### Uzbrojenie i wyposażenie
Uzbrojenie początkowo stanowił zdalnie sterowany moduł uzbrojenia Samson RCWS z karabinem maszynowym kalibru 12,7 mm lub granatnikiem automatycznym 40 mm, ponadto karabin maszynowy FN MAG kalibru 7,62 mm na obrotnicy przy włazie dowódcy i moździerz kalibru 60 mm obsługiwany od wewnątrz.
W 2017 roku opracowano wersję bojowego wozu piechoty, z bezzałogową wieżą uzbrojoną w armatę automatyczną 30 mm Mk 44 sprzężoną z karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm i chowaną podwójną wyrzutnią pocisków przeciwpancernych Spike. Wieża mieści 400 nabojów armatnich i wkomponowane moduły systemu ochrony aktywnej Trophy. Pod koniec 2018 roku pomyślnie zakończono testy bezzałogowej wieży z wyrzutnią przeciwpancernych pocisków sterowanych.

### Napęd i osiągi
Podstawowy napęd pojazdu o masie 60 ton stanowi silnik wysokoprężny Teledyne Continental AVDS-1790-9AR V12 o mocy 1200 KM z czołgu Merkawa Mk 3. Dzięki temu maksymalna prędkość transportera to 60 km/h.
W 2023 roku do służby wprowadzono nową wersję pojazdu, której jednostką napędową jest silnik MTU GD883 o większej mocy 1500 KM  .
Pojazd może pokonywać przeszkody pionowe o wysokości jednego metra, rowy o szerokości trzech metrów i brody głębokości 1,4 metra. Zasięg pojazdu to 500 kilometrów.

## Wersje Namera
Transporter Namer występuje w następujących wersjach:
- Namer he-Chiluc – wersja Namera jako pojazdu zabezpieczenia technicznego z dźwigiem umożliwiającym podniesienie, holowanie lub wyciąganie pojazdów[23] [24] .
- Namer Handasi i Merkawa Mk 4 (po prawej) w Libanie (2024).Namer Handasi – pojazd w inżynieryjnej wersji z mocowaniami na lemiesz, przyrządami do przełamywania przeszkód oraz z możliwością budowy przepraw mostowych[17][18] . W tej wersji powiększono przedział desantu do 10 żołnierzy[19] .
- Namer Siman 2 (Namer MTU, Namer 1500) – wersja transportera z nowym silnikiem MTU GD883 o mocy 1500 KM. Pojazd wyposażono także w nowe systemy obserwacji, komunikacji i dowodzenia oparte na dotykowych ekranach o rozdzielczości 4K[13] [25] [26].
- Namerbulans (hebr. נמרבולנס) – transporter Namer do ewakuacji medycznej z pola walki, dostosowany do transportu i ewakuacji rannych, intensywnej terapii oraz przewozu medykamentów i zapasów krwi[27] .

title: Namer

wikitext:
{{Czołg infobox
 |nazwa                = Namer
 |grafika              = Flickr - Israel Defense Forces - 13th Battalion of the Golani Brigade Holds Drill at Golan Heights (8).jpg
 |podpis grafiki       = Namer podczas manewrów na [[Wzgórza Golan|Wzgórzach Golan]]
 |kraj                 = {{państwo|ISR}}
 |producent            = Mantak
 |typ pojazdu          = ciężki [[transporter opancerzony]]
 |trakcja              = gąsienicowa
 |załoga               = 3 + 8
3 + 10 (Namer Handasi)
 |data prototypu       = 2005
 |lata produkcji       = od 2008
 |data wycofania       =
 |wyprodukowano        =
 |silnik               = [[Silnik o zapłonie samoczynnym|silnik wysokoprężny]] Teledyne Continental AVDS-1790-9AR V12 o mocy 1200 KM
silnik wysokoprężny [[MTU Friedrichshafen|MTU]] GD883 o mocy 1500 KM (Namer Siman 2)
 |transmisja           =
 |pojemność zbiorników =
 |pancerz              = [[pancerz reaktywny]] SLERA + pancerz kompozytowy
 |długość              = 7,5 m
 |szerokość            = 3,8 m
 |wysokość             = 2 m
 |rozstaw osi          =
 |prześwit             =
 |masa                 = 60 ton
 |moc jednostkowa      =
 |nacisk jednostkowy   =
 |prędkość             = 60 km/h
 |zasięg               = 500 km
 |brody                = 1,4 m
 |rowy                 = 3 m
 |ściany               = 1 m
 |kąt podjazdu         =
 |przechył boczny      =
 |uzbrojenie           = 1x [[Karabin maszynowy Browning M2|Karabin maszynowy M2]]
1x [[granatnik Mk 19]]
1x [[Karabin maszynowy FN MAG|UKM FN MAG]] kal. 7,62 mm
1x [[moździerz]] kal. 60 mm
 |wyposażenie          = 12x [[granat dymny]]
 |użytkownicy          = [[Izrael]]
 |rzuty                =
 |commons              =
}}
'''Namer''' ([[Język hebrajski|hebr.]] נמ<nowiki>''</nowiki>ר, [[Skrótowiec|akronim]] od נגמ”ש מרכבה, ''nagmasz merkawa''{{Refn|grupa=uwaga|Nagmasz (hebr. נגמ”ש) to akronim od ''nose gajasot meszurjan'' (נושא גייסות משוריינים), czyli opancerzony transporter piechoty.}}<ref>{{Cytuj |autor = Amir Rapaport |tytuł = נמ”ר, נמ”ר: לכישלון אבות רבים |czasopismo = Israel Defense |data = 2014-07-31 |data dostępu = 2019-07-10 |url = https://www.israeldefense.co.il/he/content/%D7%A0%D7%9E%D7%A8-%D7%A0%D7%9E%D7%A8-%D7%9C%D7%9B%D7%99%D7%A9%D7%9C%D7%95%D7%9F-%D7%90%D7%91%D7%95%D7%AA-%D7%A8%D7%91%D7%99%D7%9D}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = נמ''ר |czasopismo = Kizur |data = |data dostępu = 2019-07-10 |url = http://www.kizur.co.il/search_word.php?abbr=%D7%A0%D7%9E%22%D7%A8&m=22}}</ref>, dosł. transporter merkawa, ''namer'' to także lampart) – [[izrael]]ski [[Transporter opancerzony|ciężki transporter opancerzony]] oparty na konstrukcji czołgu [[Merkawa|Merkawa Mk 4]]. Za rozwój i produkcję odpowiada struktura przy [[Ministerstwo Obrony (Izrael)|Ministerstwie Obrony]] zajmująca się czołgami Merkawa i wozami bojowymi – Mantak{{Refn|grupa=uwaga|Mantak (hebr. מנת”ק) to akronim od ''Minhelet Tochnit ha-Merkawa we-ha-Rakam'' (מנהלת תוכנית המרכבה והרק”ם), czyli w dosłownym tłumaczeniu Dyrekcja Programu Merkawy i Wozów Bojowych.}}.

Podczas [[Wojna libańska|I wojny w Libanie]] Izraelczycy używali transporterów piechoty powstałych w wyniku modyfikacji Merkaw Mk 1, ale ze względu na zbyt duże koszty modyfikacji w tamtym czasie, prace nad pojazdem wstrzymano. W 2005 roku powstał prototyp na bazie czołgu Merkawa Mk 1. Na bazie doświadczeń izraelskiej armii wyniesionych z konfliktów asymetrycznych w [[Strefa Gazy|Strefie Gazy]] i z [[II wojna libańska|II wojny w Libanie]] stwierdzono, że przyszłe transportery muszą charakteryzować się wysoką przeżywalnością załogi i żołnierzy desantu na polu bitwy. Dlatego zdecydowano się oprzeć konstrukcję Namerów na czołgu Merkawa Mk 4.

Od 2008 roku transporter w różnych wersjach znajduje się w czynnej służbie w [[Siły Obronne Izraela|Siłach Obronnych Izraela]].

== Historia ==
Do czasu I wojny w Libanie podstawowym transporterem piechoty w izraelskiej armii był [[M113]]. Konflikt w Libanie unaocznił podatność tych transporterów na ogień granatników przeciwpancernych oraz wielkokalibrowych karabinów maszynowych. Wobec tego M113 poddano licznym modyfikacjom, jednak okazały się one niewystarczające{{odn|Gelbart|2004|s=5–6}}. W pierwszej połowie lat 80. XX wieku Siły Obronne Izraela przebudowały część Merkaw Mk 1 na transportery, które otrzymały nazwę Namer, ale projekt porzucono ze względu na zbyt wysokie koszty oraz zbyt powolny proces produkcji transporterów. Zdecydowano się na wykorzystanie posiadanych czołgów produkcji radzieckiej lub brytyjskiej{{odn|Behrendt|2018}}. Wojsko zaczęło przerabiać czołgi [[T-54]] i [[T-55]] ([[Tiran (czołg)|Tiran 4]], Tiran 5) na transportery [[Achzarit]]{{odn|Gelbart|2004|s=7}}{{odn|Wolski|2021|s=8}}, a czołgi [[Szot (czołg)|Szot]] na transportery [[Nagmachon]], [[Nakpadon]] i Nakpadon{{odn|Gelbart|2004|s=15–16}}{{odn|Behrendt|2019}}.

W 2004 roku w Strefie Gazy doszło do ataku na transporter M113, w którego wyniku zginęło 11 żołnierzy{{odn|Golan|2023}}<ref name=":0" />. Początkowo rozważano zakup amerykańskich [[Stryker]]ów, ale dowództwo zdecydowało, że należy rozpocząć prace nad własnym nowym transporterem, mogącym zapewnić żołnierzom desantu oraz załodze lepszą ochronę w terenie zabudowanym i poza nim<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = נמ”ר – רק”ם על בסיס המרכבה |data dostępu = 2024-01-15 |opublikowany = [[Muzeum Jad la-Szirjon]] |url = https://yadlashiryon.com/armored/%D7%A8%D7%A7%D7%9D-%D7%A2%D7%9C-%D7%91%D7%A1%D7%99%D7%A1-%D7%94%D7%9E%D7%A8%D7%9B%D7%91%D7%94/}}</ref>. Jeszcze w 2004 roku struktura zajmująca się rozwojem czołgów [[Merkawa]] i wozów bojowych Mantak rozpoczęła prace nad programem ciężkiego transportera opancerzonego o nazwie Namera (hebr. נמרה, lamparcica). Bazował on na wycofanych ze służby czołgach Merkawa Mk 1{{odn|Barzilaj|2004}}. W 2005 roku zaprezentowano pierwszy prototyp. Rok później wybuchła II wojna w Libanie, która unaoczniła fakt, iż piechota, ze względu na potencjalne zbyt duże straty, nie może cały czas ochraniać czołgów na polu bitwy. Podjęto zatem decyzję, że nowy transporter musi posiadać lepsze opancerzenie i zapewniać wysoką przeżywalność znajdujących się w środku żołnierzy. Zatem konstrukcję nowego pojazdu oparto na czołgu Merkawa Mk 4{{odn|Wolski|2021|s=9}}.

W lutym 2005 roku [[Brygada Giwati]], jako pierwsza jednostka w Siłach Obronnych Izraela, rozpoczęła testy Namera bazującego na podwoziu czołgu Merkawa Mk 4<ref name=":0" />. W 2008 roku Namer został oficjalnie wprowadzony na stan uzbrojenia Sił Obronnych Izraela. [[Brygada Golani]] była pierwszą formacją, która rozpoczęła korzystanie z tego pojazdu{{odn|Sawarow|2023}}.

W październiku 2010 roku Ministerstwo Obrony Izraela podpisało umowę z [[General Dynamics|General Dynamics Land Systems]] dotyczącą zamówień na podwozia oraz części do 386 Namerów. Krok ten wynikał z chęci zwiększenia produkcji transporterów przy wykorzystaniu finansowej pomocy wojskowej od Stanów Zjednoczonych. Za wykonanie kontraktu miała odpowiadać fabryka General Dynamics w [[Lima (Ohio)|Limie]] ([[Ohio]]). Kontrakt wywołał liczne kontrowersje w Izraelu, ponieważ zagroził miejscom pracy w małych i średnich przedsiębiorstwach w kraju. Dodatkowo izraelskie firmy, które brały udział w realizacji zamówień dla armii, dokonały specjalnych inwestycji, aby sprostać produkcji Namerów na rzecz armii. W 2014 roku, ze względu na cięcia budżetowe w Izraelu, postanowiono zredukować zamówienie{{odn|Dagoni|2014}}.

W maju 2015 roku izraelskie Ministerstwo Obrony ogłosiło podpisanie kontraktu z General Dynamics na produkcję dodatkowych transporterów. Całkowity zakres kontraktu wyniósł 310 milionów dolarów, a dodatkowo podpisano kontrakt o wartości 250 milionów dolarów na produkcję silników. Pierwsza umowa stanowiła, że w Stanach Zjednoczonych produkowane będą podwozia, a systemy, podzespoły i części będą produkowane w Izraelu. Wówczas produkcja związana z Namerami odbywała się w około 200 fabrykach w Izraelu, co stanowiło 92% produkcji wszystkich części i komponentów<ref>{{Cytuj |tytuł = מגדילים את כמות הנמרים |data = 2015-05-05 |data dostępu = 2024-01-23 |opublikowany = [[Ministerstwo Obrony (Izrael)|Ministerstwo Obrony Izraela]] |url = https://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/articles/Pages/5.5.15.aspx?fbclid=IwAR3A44yl_JQ04LaT98ghB5BYdTqgJIGvXa5ev0HI5nAeEnq88Blv5gA-EeY}}</ref>. Zwiększenie produkcji w kraju i za granicą wynikało z faktu, iż w tym samym roku siedmiu żołnierzy Brygady Golani zginęło w ataku na transporter M113 w Strefie Gazy{{odn|Lappin|2015}}.
[[Plik:Asaf 601 Combat Engineering Battalion exercises, January 2023. V (Namer CEV).jpg|mały|Namer w wersji inżynieryjnej z systemem rozminowywania rakietowego Carpet]]
W 2016 roku na Wzgórzach Golan odbyły się manewry [[188 Brygada Pancerna|188 Brygady Pancernej]], w których pierwszy raz wzięły udział transportery Namer dostosowane do wymogów [[Korpus Inżynieryjny (Izrael)|Korpusu Inżynieryjnego]] – Namer Handasi (hebr. נמ<nowiki>''</nowiki>ר הנדסי, dosł. Namer inżynieryjny). Mantak opracował trzy konfiguracje tej wersji pojazdu: pojazd z lemieszem spychacza, pojazd umożliwiający przełamywanie przeszkód oraz pojazd mogący budować przeprawę mostową<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = נמר (נגמ”ש מרכבה) |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = [[Ministerstwo Obrony (Izrael)|Ministerstwo Obrony Izraela]] |url = https://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/merkava/Pages/namer.aspx}}</ref>{{odn|Dwori|2016|odn=b}}. W stosunku do wersji podstawowej wersja inżynieryjna posiada więcej uchwytów do sprzętu wykorzystywanego przez saperów oraz powiększony przedział desantu dla 10 żołnierzy{{odn|Lewi|2016}}. W tym samym roku Mantak podjął decyzję o tym, iż wszystkie nowe Namery będą wyposażane w system obrony aktywnej [[Trophy (system obrony)|Trophy]] (hebr. מעיל רוח, Me’il Ru’ach){{odn|Dwori|2016|odn=a}}.

W 2017 roku Ministerstwo Obrony i Mantak poinformowały o zakończeniu prac nad prototypem Namera będącego bojowym wozem piechoty z [[Wieża (pojazd pancerny)|bezosobową wieżą]] i [[Armata automatyczna|automatyczną armatą]] kalibru 30 mm. Zapewniono, że zamontowanie wieży nie spowoduje redukcji miejsc w przedziale desantu<ref>{{Cytuj |tytuł = התותח שעל גב הנמ”ר |data = 2017-07-31 |data dostępu = 2024-01-19 |opublikowany = [[Ministerstwo Obrony (Izrael)|Ministerstwo Obrony Izraela]] |url = https://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/articles/Pages/1.8.17.aspx}}</ref>.

W 2019 roku drugą brygadą, która rozpoczęła użytkowanie Namera była Brygada Giwati{{odn|Nojsztejn|2019|odn=a}}. W tym samym roku upubliczniono informacje o powstaniu Namera w wersji wozu zabezpieczenia technicznego z dźwigiem umożliwiającym podniesienie, holowanie lub wyciąganie pojazdów do 128 ton{{odn|Cadok|Ganon|5=2022}}{{odn|Nojsztejn|2019|odn=b}}.

W 2023 roku Brygada Golani otrzymała nowe wersje Namera oznaczone jako Siman 2, Namer MTU bądź też Namer 1500. Nowy pojazd ma silnik [[MTU Friedrichshafen|MTU]] GD883 o większej mocy (1500 KM), lepsze możliwości obserwacji terenu, nawigowania oraz komunikowania się z żołnierzami na polu bitwy{{odn|Sawarow|2023}}{{odn|Ecjon|2023}}{{odn|Wolski|2021|s=11}}. Podczas [[Wojna Izraela z Hamasem|operacji lądowej Sił Obronnych Izraela w Strefie Gazy w 2023 roku]] wojsko poinformowało o używaniu Namera w wersji dostosowanej do ewakuacji medycznej z pola walki – Namerbulans{{odn|Rozenblum|2023}}.

== Opis konstrukcji ==
=== Kadłub i ochrona ===
[[Plik:SoI-War 23-10-29 IDF 01-14.jpg|mały|Namer z improwizowaną osłoną włazów w Strefie Gazy (2023)]]
[[Plik:Flickr - Israel Defense Forces - 13th Battalion of the Golani Brigade Holds Drill at Golan Heights (25).jpg|mały|Tył Namera z otwartym włazem przedziału desantu]]
Załogę pojazdu stanowią trzy osoby. Ich miejsca znajdują się za przedziałem silnika, który umieszczony jest na przedzie pojazdu. Pierwsze stanowisko za silnikiem, w dodatkowo chronionym przedziale, posiada kierowca. Wchodzi on na swoje stanowisko przez przedział desantu. Za kierowcą znajdują się miejsca dla dowódcy i operatora uzbrojenia. Posiadają oni indywidualne włazy z wizjerami. Za kierowcą i operatorem umieszczono przedział dla desantu, w którym znajduje się osiem miejsc, w dwóch rzędach po cztery{{odn|Wolski|2021|s=9–10}}. Do tej części pojazdu można wejść poprzez specjalny właz na jego tyle, który działa na zasadzie rampy<ref name=":2">{{Cytuj |tytuł = Namer Heavy Armoured Infantry Fighting Vehicle |data = 2010-06-20 |data dostępu = 2024-01-19 |opublikowany = Army Technology |url = https://www.army-technology.com/projects/namerheavyarmouredin/?cf-view}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Namer ICV Expands Merkava into a Family of Combat Vehicles |data = 2010-01-12 |data dostępu = 2024-01-19 |opublikowany = Defense Update |url = https://defense-update.com/20100112_namer_icv.html}}</ref>.

Opancerzenie Namera jest podobne do Merkawy Mk 4 i składa się między innymi z nowoczesnego [[Pancerz reaktywny|pancerza reaktywnego]] typu SLERA (ang. ''Self-Limiting Explosive Reactive Armour'') z przodu, a także boków kadłuba. Dzięki temu grubość pancerza nad silnikiem wynosi 700 mm. SLERA zapewnia skuteczną osłonę przeciw podstawowemu zagrożeniu, jakim jest większość używanych kierowanych pocisków przeciwpancernych z głowicami kumulacyjnymi i granatników przeciwpancernych, lecz są skuteczne także przeciw pociskom podkalibrowym{{odn|Wolski|2021|s=10}}. Gąsienice są chronione przez fartuchy balistyczne. Nad gąsienicami zamontowano osłony w kształcie klina. Działają one prawdopodobnie na zasadzie pancerza reaktywnego, ale nie jest to potwierdzone. Dzięki tym osłonom grubość boków transportera wynosi 600 mm{{odn|Wolski|2021|s=10}}.

Długość pojazdu wynosi 7,5 metra, szerokość 3,8 metra, a wysokość dwa metry<ref name=":2" />.
[[Plik:Trophy-APS--Independence-Day-2018-IZE-055.jpg|mały|Moduł Trophy zamontowany na transporterze]]
Namer wyposażony jest także w system ochrony aktywnej firmy Elbit – E-LAWS (ang. ''Elbit Systems’ Laser Warning System''). Wykrywa on pracę dalmierzy, opromieniowanie wiązką lasera lub podczerwieni, naprowadzanie pocisków przy pomocy lasera, a także wykrywa kierunek, z którego pojawiło się zagrożenie. Czujniki systemu są tak umieszczone na pojeździe, aby wykrywać zagrożenie w promieniu 360°<ref>{{Cytuj |tytuł = Laser Warning Systems (LWS) |data dostępu = 2024-01-19 |opublikowany = [[Elbit Systems]] |url = https://elbitsystems.com/products/land-systems/laser-warning-systems-lws/}}</ref>{{odn|Wolski|2021|s=10}}.

{{Osobny artykuł|Trophy (system obrony)}}

W 2016 roku Mantak podjął decyzję o obowiązkowym wyposażeniu każdego nowego Namera w system Trophy{{odn|Dwori|2016|odn=a}}. Elementy systemu montowane są po bokach pojazdu. Każdy z nich ma dwa radary oraz wyrzutnię efektorów przeciwko nadciągającym pociskom. Są one zintegrowane z radarem IAI Elta ELM-2133, który wykrywa, śledzi i hierarchizuje zagrożenia dla pojazdu. Według zapewnień anteny systemu mogą działać nawet po uszkodzeniu modułów Trophy. Trophy wykrywa cel na dystansie 50 metrów od Namera. Jeżeli system wyliczy, że pocisk zagraża pojazdowi, inicjuje odpalenie efektora, kiedy pocisk jest w odległości od 25 do 5 metrów od pojazdu{{odn|Wolski|2021|s=10–11}}.

=== Uzbrojenie i wyposażenie ===
[[Plik:Catlanit RCWS on NAMER AFV.jpg|mały|Moduł RCWS]]
Uzbrojenie początkowo stanowił zdalnie sterowany moduł uzbrojenia [[Samson Remote Controlled Weapon Station|Samson RCWS]] z [[Karabin maszynowy Browning M2|karabinem maszynowym kalibru 12,7]] mm lub [[Granatnik Mk 19|granatnikiem automatycznym 40 mm]], ponadto karabin maszynowy [[Karabin maszynowy FN MAG|FN MAG]] kalibru 7,62 mm na obrotnicy przy włazie dowódcy i moździerz kalibru 60 mm obsługiwany od wewnątrz{{odn|Wolski|2021|s=12}}.
[[Plik:Trophy on NAMER IFV.jpg|mały|Namer z bezzałogową wieżą]]

W 2017 roku opracowano wersję bojowego wozu piechoty, z bezzałogową wieżą uzbrojoną w armatę automatyczną 30 mm Mk 44 sprzężoną z karabinem maszynowym kalibru 7,62 mm i chowaną podwójną wyrzutnią pocisków przeciwpancernych [[Spike (pocisk)|Spike]]. Wieża mieści 400 nabojów armatnich i wkomponowane moduły systemu ochrony aktywnej Trophy{{odn|Wolski|2021|s=12}}. Pod koniec 2018 roku pomyślnie zakończono testy bezzałogowej wieży z wyrzutnią przeciwpancernych pocisków sterowanych<ref>{{Cytuj |tytuł = In first, Israel test-fires anti-tank missile from unmanned APC turret |czasopismo = [[The Times of Israel]] |data = 2018-12-12 |data dostępu = 2024-01-23 |url = https://www.timesofisrael.com/in-first-israel-test-fires-anti-tank-missile-from-unmanned-apc-turret/}}</ref>.

=== Napęd i osiągi ===
Podstawowy napęd pojazdu o masie 60 ton stanowi [[Silnik o zapłonie samoczynnym|silnik wysokoprężny]] Teledyne Continental AVDS-1790-9AR V12 o mocy 1200 [[Koń mechaniczny|KM]] z czołgu Merkawa Mk 3<ref name=":2" />. Dzięki temu maksymalna prędkość transportera to 60 [[Kilometr na godzinę|km/h]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Merkava Namer (Leopard) |data dostępu = 2024-01-23 |opublikowany = Military Factory |url = https://www.militaryfactory.com/armor/detail.php?armor_id=585#specifications}}</ref>.

W 2023 roku do służby wprowadzono nową wersję pojazdu, której jednostką napędową jest silnik [[MTU Friedrichshafen|MTU]] GD883 o większej mocy 1500 KM{{odn|Sawarow|2023}}{{odn|Ecjon|2023}}{{odn|Wolski|2021|s=11}}.

Pojazd może pokonywać przeszkody pionowe o wysokości jednego metra, rowy o szerokości trzech metrów i brody głębokości 1,4 metra. Zasięg pojazdu to 500 kilometrów<ref name=":2" />.

== Wersje Namera ==
Transporter Namer występuje w następujących wersjach:

* '''Namer he-Chiluc''' – wersja Namera jako pojazdu zabezpieczenia technicznego z dźwigiem umożliwiającym podniesienie, holowanie lub wyciąganie pojazdów{{odn|Cadok|Ganon|5=2022}}{{odn|Nojsztejn|2019|odn=b}}.
* [[Plik:IDF 7th Armored Brigade - Lebanon-Ground-Incursion 04.jpg|mały|Namer Handasi i Merkawa Mk 4 (po prawej) w Libanie (2024).]]'''Namer Handasi''' – pojazd w inżynieryjnej wersji z mocowaniami na lemiesz, przyrządami do przełamywania przeszkód oraz z możliwością budowy przepraw mostowych<ref name=":1" />{{odn|Dwori|2016|odn=b}}. W tej wersji powiększono przedział desantu do 10 żołnierzy{{odn|Lewi|2016}}.
* '''Namer Siman 2''' (Namer MTU, Namer 1500) – wersja transportera z nowym silnikiem [[MTU Friedrichshafen|MTU]] GD883 o mocy 1500 KM. Pojazd wyposażono także w nowe systemy obserwacji, komunikacji i dowodzenia oparte na dotykowych ekranach o rozdzielczości [[Rozdzielczość 4K|4K]]{{odn|Sawarow|2023}}{{odn|Ecjon|2023}}{{odn|Wolski|2021|s=11}}.
* '''Namerbulans''' (hebr. נמרבולנס) – transporter Namer do ewakuacji medycznej z pola walki, dostosowany do transportu i ewakuacji rannych, intensywnej terapii oraz przewozu medykamentów i zapasów krwi{{odn|Rozenblum|2023}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj |autor = Amnon Barzilaj |tytuł = תוכנית „נמרה”: טנק המרכבה 1 יוסב לנגמ”ש |czasopismo = [[Ha-Arec]] |data = 2004-06-10 |data dostępu = 2024-01-16 |url = https://www.haaretz.co.il/misc/2004-06-10/ty-article/0000017f-dc35-d3ff-a7ff-fdb55fc90000 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Paweł Behrendt |tytuł = Namer z Trophy |data = 2016-01-30 |data dostępu = 2024-01-15 |opublikowany = Konflikty.pl |url = https://www.konflikty.pl/aktualnosci/wiadomosci/namer-z-torphy/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Paweł Behrendt |tytuł = Merkawa, Namer i ich potomkowie (rydwany Cahalu, część trzecia) |data = 2018-08-17 |data dostępu = 2024-01-15 |opublikowany = Konflikty.pl |url = https://www.konflikty.pl/technika-wojskowa/na-ladzie/merkawa-namer-rydwany-cahalu/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Paweł Behrendt |tytuł = Centurion, Szot i Nagmaszot (rydwany Cahalu, część czwarta) |data = 2019-03-15 |data dostępu = 2024-01-15 |opublikowany = Konflikty.pl |url = https://www.konflikty.pl/technika-wojskowa/na-ladzie/czolg-centurion-szot-nagmaszot-rydwany-cahalu/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Maja Cadok; Roi Ganon |tytuł = הצטרפנו לטבילת האש של נמ”ר החילוץ הראשון |data = 2022-12-24 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = [[Siły Obronne Izraela]] |url = https://www.idf.il/%D7%90%D7%AA%D7%A8%D7%99-%D7%99%D7%97%D7%99%D7%93%D7%95%D7%AA/%D7%97%D7%98%D7%99%D7%91%D7%94-7/%D7%9B%D7%9C-%D7%94%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA/2022/%D7%A0%D7%9E-%D7%A8-%D7%A0%D7%9E%D7%A8-%D7%97%D7%99%D7%9C%D7%95%D7%A5-%D7%A8%D7%90%D7%A9%D7%95%D7%9F-%D7%97%D7%98%D7%99%D7%91%D7%94-7-%D7%9E%D7%A4%D7%9C%D7%A6%D7%AA-128-%D7%98%D7%95%D7%9F-%D7%A0%D7%92%D7%9E-%D7%A9-%D7%98%D7%A0%D7%A7/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Ran Dagoni |tytuł = Israel halves Namer order with General Dynamics |data = 2014-01-14 |data dostępu = 2024-01-23 |opublikowany = Globes |url = https://en.globes.co.il/en/article-1000909206 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Nir Dwori |tytuł = שילוב מנצח: ה”נמר” ו”מעיל רוח” |data = 2016-01-28 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = N12 |url = https://www.mako.co.il/news-military/security-q1_2016/Article-0275ac388b78251004.htm |odn = a}}
* {{Cytuj |autor = Nir Dwori |tytuł = „הממוגן בעולם”: צפו בנמר ההנדסה בפעולה |data = 2016-06-02 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = N12 |url = https://www.mako.co.il/news-military/security-q2_2016/Article-fe0481267df0551004.htm |odn = b}}
* {{Cytuj |autor = Udi Ecjon |tytuł = הוא היה אמור להיות שובר שוויון. אז מה השתבש בנגמ”ש שפעל בעזה? |data = 2023-11-01 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = Walla.co.il |url = https://news.walla.co.il/item/3619739 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Marsh Gelbart |tytuł = Modern Israeli Tanks and Infantry Carriers 1985-2004 |czasopismo = New Vanguard |data = 2004 |miejsce = Oxford |wydawca = Osprey Publishing |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Asaf Golan |tytuł = הכירו את הנמ”ר – נגמ”ש המרכבה של צה”ל |czasopismo = Israel ha-Jom |data = 2023-11-02 |data dostępu = 2024-01-16 |url = https://www.israelhayom.co.il/military-life/military-tech/article/14780037 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Yaakov Lappin |tytuł = Defense Ministry doubles orders for tank, Namer APC parts |czasopismo = [[The Jerusalem Post]] |data = 2015-03-03 |data dostępu = 2024-01-23 |url = https://www.jpost.com/Israel-News/Defense-Ministry-orders-more-tanks-will-re-equip-armored-vehicles-with-famed-Trophy-system-392776 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Szaj Lewi |tytuł = ממוגן וקטלני יותר: הכלי החדש של חיל ההנדסה |data = 2016-01-19 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = Mako.co.il |url = https://www.mako.co.il/pzm-units/combat-engineering/Article-08e00e170555251006.htm |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Lior Nojsztejn |tytuł = כך נראה מקרוב תרח”ט הנמרים הראשון של גבעתי |data = 2019-02-10 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = [[Brygada Giwati]] |url = https://www.idf.il/%d7%90%d7%aa%d7%a8%d7%99-%d7%99%d7%97%d7%99%d7%93%d7%95%d7%aa/%d7%97%d7%98%d7%99%d7%91%d7%aa-%d7%92%d7%91%d7%a2%d7%aa%d7%99/%d7%9b%d7%9c-%d7%94%d7%9b%d7%aa%d7%91%d7%95%d7%aa/2019/%d7%aa%d7%a8%d7%97-%d7%98-%d7%94%d7%a0%d7%9e%d7%a8%d7%99%d7%9d-%d7%94%d7%a8%d7%90%d7%a9%d7%95%d7%9f-%d7%a9%d7%9c-%d7%92%d7%91%d7%a2%d7%aa%d7%99/ |odn = a}}
* {{Cytuj |autor = Lior Nojsztejn |tytuł = נמ”ר החילוץ החדש של צה”ל נחשף לראשונה |data = 2019-03-20 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = Mako.co.il |url = https://www.mako.co.il/pzm-soldiers/Article-404daed066a9961006.htm |odn = b}}
* {{Cytuj |autor = Sarit Rozenblum |tytuł = נלחמים על כל פצוע: החידושים של חיל הרפואה שמצילים חיים |data = 2023-11-23 |data dostępu = 2024-01-19 |opublikowany = Ynet |url = https://www.ynet.co.il/health/article/yokra13686754 |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Alma Sawarow |tytuł = הנמ”ר החדש של גולני נכנס לזירה. הנה הוא בפעולה |data = 2023-07-11 |data dostępu = 2024-01-17 |opublikowany = [[Siły Obronne Izraela]] |url = https://www.idf.il/%D7%90%D7%AA%D7%A8%D7%99-%D7%99%D7%97%D7%99%D7%93%D7%95%D7%AA/%D7%97%D7%98%D7%99%D7%91%D7%AA-%D7%92%D7%95%D7%9C%D7%A0%D7%99/%D7%9B%D7%9C-%D7%94%D7%9B%D7%AA%D7%91%D7%95%D7%AA/2023/%D7%A0%D7%9E%D7%A8-%D7%97%D7%93%D7%A9-%D7%9B%D7%9C%D7%99-%D7%92%D7%95%D7%9C%D7%A0%D7%99-%D7%9E%D7%A9%D7%95%D7%93%D7%A8%D7%92-%D7%A0%D7%9B%D7%A0%D7%A1-%D7%97%D7%98%D7%99%D7%91%D7%94-%D7%9E%D7%A2%D7%A8%D7%9B%D7%95%D7%AA-%D7%94%D7%AA%D7%A7%D7%A4%D7%94-%D7%94%D7%92%D7%A0%D7%94-%D7%97%D7%96%D7%A7-%D7%9E%D7%A9%D7%A0%D7%94-%D7%9B%D7%9C%D7%9C%D7%99-%D7%9E%D7%A9%D7%97%D7%A7-%D7%90%D7%9E%D7%9C%D7%97-%D7%A4%D7%A8%D7%98%D7%99%D7%9D-%D7%A0%D7%95%D7%A1%D7%A4%D7%99%D7%9D/ |odn = tak}}
* {{Cytuj |autor = Jarosław Wolski |tytuł = Namer – od transportera do bojowego wozu piechoty |czasopismo = [[Nowa Technika Wojskowa]] |data = 2021 |issn = 1230-1655 |numer = 7 |s = 8–12 |odn = tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=AMItI3X8Kls&ab_channel=%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F Namer w wersji bojowego wozu piechoty] na kanale Ministerstwa Obrony Izraela w serwisie [[YouTube]] [dostęp 2024-01-17].
* [https://www.youtube.com/watch?v=KI-aryEAuEQ&ab_channel=%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F Testy Namera w wersji inżynieryjnej] na kanale Ministerstwa Obrony Izraela w serwisie [[YouTube]] [dostęp 2024-01-17].
* [https://www.youtube.com/watch?v=c5w_KWtYo_s&ab_channel=%D7%A2%D7%93%D7%9B%D7%95%D7%A0%D7%99%D7%A6%D7%94%22%D7%9C Namer he-Chiluc] na kanale Sił Obronnych Izraela w serwisie [[YouTube]] [dostęp 2024-01-17].
* [https://www.youtube.com/watch?v=2vx4E1jUGps&ab_channel=%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F Namer Siman 2/MTU/1500] na kanale Ministerstwa Obrony Izraela w serwisie [[YouTube]] [dostęp 2024-01-17].
* [https://www.youtube.com/watch?v=RWqp3GQEQcs&ab_channel=%D7%9E%D7%A9%D7%A8%D7%93%D7%94%D7%91%D7%99%D7%98%D7%97%D7%95%D7%9F Namerbulans] na kanale Ministerstwa Obrony Izraela w serwisie [[YouTube]] [dostęp 2024-01-19].
{{Izraelskie pojazdy wojskowe}}

[[Kategoria:Izraelskie transportery opancerzone]]

title: Namer

Państwo: Izrael

Producent: Mantak

Typ pojazdu: ciężki transporter opancerzony

Trakcja: gąsienicowa

Załoga: 3 + 8 · 3 + 10 (Namer Handasi)

Silnik: silnik wysokoprężny Teledyne Continental AVDS-1790-9AR V12 o mocy 1200 KM · silnik wysokoprężny MTU GD883 o mocy 1500 KM (Namer Siman 2)

Pancerz: pancerz reaktywny SLERA + pancerz kompozytowy

Wysokość: 2 m

Masa: 60 ton

Prędkość: 60 km/h

Rowy (szer.): 3 m

Ściany (wys.): 1 m


text:
# Speak of Jah
Speak of Jah – dwudziesty szósty album studyjny Sizzli, jamajskiego wykonawcy muzyki reggae i dancehall.
Płyta została wydana 24 lutego 2004 roku przez niewielką niemiecką wytwórnię Bogalusa Records. Znalazła się na niej kompilacja najnowszych singli Sizzli. Produkcją całości zajęli się Kemar "Flava" McGregor oraz Ingo Kleinhammer.
10 kwietnia 2004 roku album osiągnął 15. miejsce w cotygodniowym zestawieniu najlepszych albumów reggae magazynu Billboard (było to jego jedyne notowanie na liście).

## Lista utworów
1. "Fight Against the Youth"
2. "Give Thanks To Jah"
3. "Teach the Little Children"
4. "Speak of Jah"
5. "Somehow"
6. "Dem Ago Suffer"
7. "Vision"
8. "Love & Affection
9. "The Girls Dem"
10. "Freedom"
11. "Somehow (remix)"
12. "Right Road"
13. "Couldn't Come Among Us"

title: Speak of Jah

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Speak of Jah
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Sizzla]]
 |wydany                    = 24 lutego 2004
 |nagrywany                 =
 |gatunek                   = [[reggae]], [[dancehall]]
 |długość                   = 50:04
 |wytwórnia                 = Bogalusa Records
 |producent                 = Kemar McGregor, Ingo Kleinhammer
 |oceny                     =
* [[AllMusic]] {{Ocena|5|3.5}}<ref>{{cytuj stronę|url=https://www.allmusic.com/album/speak-of-jah-r679328|tytuł=Sizzla: ''Speak of Jah''|język=en|opublikowany=www.allmusic.com|data dostępu=2011-05-25}}</ref>
* Reggae Reviews {{Ocena|5|4}}<ref>{{cytuj stronę|url=http://archive.is/95IY|tytuł=Reggae Reviews: Sizzla|język=en|opublikowany=www.reggae-reviews.com|data dostępu=2011-05-25}}</ref>
 |rok wydania               = 2004
 |poprzedni album           = [[Red Alert (album)|Red Alert]]
 |rok poprzedniego albumu   = 2004
 |następny album            = [[Jah Knows Best]]
 |rok następnego albumu     = 2004
}}
'''Speak of Jah''' – dwudziesty szósty album studyjny [[Sizzla Kalonji|Sizzli]], [[Jamajka|jamajskiego]] wykonawcy muzyki [[reggae]] i [[dancehall]].

Płyta została wydana 24 lutego 2004 roku przez niewielką niemiecką wytwórnię Bogalusa Records. Znalazła się na niej kompilacja najnowszych singli Sizzli. Produkcją całości zajęli się Kemar "Flava" McGregor oraz Ingo Kleinhammer.

10 kwietnia 2004 roku album osiągnął 15. miejsce w cotygodniowym zestawieniu najlepszych albumów reggae magazynu [[Billboard (tygodnik)|Billboard]] (było to jego jedyne notowanie na liście)<ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20140707112216/http://www.billboard.com/artist/279512/sizzla/chart|tytuł=Sizzla - Chart History|język=en|opublikowany=www.billboard.com|data dostępu=2013-11-14}}</ref>.

== Lista utworów ==
# "Fight Against the Youth"
# "Give Thanks To Jah"
# "Teach the Little Children"
# "Speak of Jah"
# "Somehow"
# "Dem Ago Suffer"
# "Vision"
# "Love & Affection
# "The Girls Dem"
# "Freedom"
# "Somehow (remix)"
# "Right Road"
# "Couldn't Come Among Us"

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.discogs.com/viewimages?release=855466 Okładka]
* [https://judgementyard.org/pages/sizzla-kalonji Oficjalna strona Sizzli]

{{Sizzla}}

[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 2004]]
[[Kategoria:Albumy Sizzli]]

title: Speak of Jah

Wydany: 24 lutego 2004

Gatunek: reggae, dancehall

Wydawnictwo: Bogalusa Records

Producent: Kemar McGregor, Ingo Kleinhammer

Red Alert · (2004): Speak of Jah · (2004) · Jah Knows Best · (2004)


text:
# Lipce (gromada)
Lipce – dawna gromada, czyli najmniejsza jednostka podziału terytorialnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w latach 1954–1972.
Gromady, z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954 do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973, tym samym wypierając organizację gminną w latach 1954–1972.
Gromadę Lipce siedzibą GRN w Lipcach (od 1984 nazwa Lipce Reymontowskie) utworzono – jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski – w powiecie skierniewickim w woj. łódzkim, na mocy uchwały nr 39/54 WRN w Łodzi z dnia 4 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad Drzewce, Lipce, Mszadla i Wola Drzewiecka ze zniesionej gminy Słupia w powiecie skierniewickim oraz obszar dotychczasowej gromady Chlebów ze zniesionej gminy Łyszkowice w powiecie łowickim. Dla gromady ustalono 27 członków gromadzkiej rady narodowej.
Gromada przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej. Na okres trzech miesięcy Lipce utraciły funkcje administracyjne, ponieważ dopiero 1 kwietnia 1973 w powiecie skierniewickim utworzono gminę Lipce (od 1984 nazwa gmina Lipce Reymontowskie).

title: Lipce (gromada)

wikitext:
{{Polska jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                     = Lipce
 |dopełniacz nazwy          =
 |jednostka                 = [[Gromada (podział administracyjny)|gromada]]
 |lata istnienia            = 1954–1973
 |zdjęcie                   =
 |opis zdjęcia              =
 |herb                      =
 |flaga                     =
 |wariant flagi             = PRL
 |województwo               = [[województwo łódzkie|łódzkie]]
 |powiat                    = [[powiat skierniewicki|skierniewicki]]
 |data powstania            = 4 października 1954
 |data likwidacji           = 1 stycznia 1973
 |siedziba                  = [[Lipce Reymontowskie|Lipce]]
 |stanowisko zarządzającego =
 |zarządzający              =
 |rok powierzchni           =
 |powierzchnia              =
 |rok ludności              =
 |liczba ludności           =
 |gęstość zaludnienia       =
 |rok podziału              = 1954
 |plan                      =
 |liczba sołectw            = 5
 |liczba miejscowości       =
 |rok reprezentantów        = 1954
 |nazwa reprezentantów      = członków [[Rada narodowa (PRL)|GRN]]
 |liczba reprezentantów     = 27
 |mapa województwa          =
 |mapa powiatu              =
 |wariant mapy              = 1951
 |współrzędne               =
 |commons                   =
}}
'''Lipce''' – dawna [[gromada (podział administracyjny)|gromada]], czyli najmniejsza jednostka [[Podział administracyjny Polski (1957–1975)|podziału terytorialnego]] [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej]] w latach 1954–1972.

Gromady, z [[Rada narodowa (PRL)|gromadzkimi radami narodowymi (GRN)]] jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1954|numer=43|pozycja=191}}</ref> do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973<ref>{{Dziennik Ustaw|rok=1972|numer=49|pozycja=312}}</ref>, tym samym wypierając [[gmina wiejska|organizację gminną]] w latach 1954–1972<ref name="paprlfivesix">{{cytuj książkę|tytuł=Podział administracyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej|wydawca=Urząd Rady Ministrów – Biuro do spraw Prezydiów Rad Narodowych|miejsce=Warszawa|rok=1956}}</ref><ref>{{cytuj książkę|tytuł=Mała Encyklopedia Powszechna PWN|wydawca=[[Wydawnictwo Naukowe PWN|Państwowe Wydawnictwo Naukowe]]|miejsce=Warszawa|rok=1959}}</ref>.

Gromadę Lipce siedzibą GRN w [[Lipce Reymontowskie|Lipcach]] (od 1984 nazwa ''Lipce Reymontowskie''<ref name="nazwa">{{Dziennik Ustaw|rok=1983|numer=70|pozycja=314}}</ref>) utworzono – jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski<ref name="paprlfivesix"/> – w [[powiat skierniewicki|powiecie skierniewickim]] w [[województwo łódzkie|woj. łódzkim]], na mocy uchwały nr 39/54 WRN w [[Łódź|Łodzi]] z dnia 4 października 1954. W skład jednostki weszły obszary dotychczasowych gromad<ref>Gromady istniały także po II wojnie światowej jako jednostka pomocnicza gmin.</ref> Drzewce, Lipce, Mszadla i Wola Drzewiecka ze zniesionej [[Słupia (gmina w województwie łódzkim)|gminy Słupia]] w powiecie skierniewickim oraz obszar dotychczasowej gromady Chlebów ze zniesionej [[Łyszkowice (gmina)|gminy Łyszkowice]] w [[powiat łowicki|powiecie łowickim]]<ref name="main">Uchwała Nr 39/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu skierniewickiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-167/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 22 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 39)</ref>. Dla gromady ustalono 27 członków gromadzkiej rady narodowej<ref name="grn">Uchwała Nr L/214/54 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Skierniewicach z dnia 2 października 1954 r. w sprawie ustalenia liczby członków gromadzkich rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 9 października 1954 r., Nr. 9, Poz. 36)</ref>.

Gromada przetrwała do końca 1972 roku, czyli do kolejnej reformy gminnej<ref name="paprlsevenone">{{cytuj książkę|tytuł=Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1|wydawca=[[Główny Urząd Statystyczny]] – Biuro Spisów|miejsce=Warszawa|rok=1971}}</ref>. Na okres trzech miesięcy Lipce utraciły funkcje administracyjne<ref>Uchwała Nr XIX/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 9 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie łódzkim</ref>, ponieważ dopiero 1 ''kwietnia'' 1973 w powiecie skierniewickim utworzono [[Lipce Reymontowskie (gmina)|gminę Lipce]]<ref>Uchwała Nr XXI/108/73 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi</ref><ref>[http://www.lipcereymontowskie.pl/pliki/Plan%20Rozwoju%20Lokalnego%202007-2015.pdf Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Lipce Reymontowskie na lata 2017-2015, s. 17]</ref> (od 1984 nazwa ''gmina Lipce Reymontowskie''<ref name="nazwa"/>).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Powiat skierniewicki (dawny)}}

[[Kategoria:Dawne gromady w województwie łódzkim|Lipce]]
[[Kategoria:Lipce Reymontowskie]]

title: Lipce

Państwo: Polska

Województwo: łódzkie

Powiat: skierniewicki

Data powstania: 4 października 1954

Data likwidacji: 1 stycznia 1973

Siedziba: Lipce

title: Szczegółowy podział administracyjny (1954)

title: Liczba reprezentantów


text:
# Matt Weinberg
Matthew Phillip Weinberg (ur. 13 czerwca 1990 w Los Angeles) – amerykański aktor dziecięcy, występował w takich filmach jak X-men czy Gorąca laska.

## Życiorys
Urodził się w Los Angeles w stanie Kalifornia. Ma młodszego brata, Mike’a, który także jest aktorem. Wystąpił w roli Tommy’ego w filmie X-men (2000), Boogera w Gorącej lasce (2002), a także dubbing do filmu Król lew 3: Hakuna matata i rola Kyle’a w filmie Grzanie ławy.
W 2006 roku zerwał z zawodem aktora.

## Filmografia

### Filmy
- Eli’s Theory (1999) jako Eli
- Upiorny dom (2000) jako Max
- X-men (2000) jako Tommy
- Ostatni taniec (2000) jako Alex Cope
- Wyrok mediów (2000) jako Nicholas
- Bad Boy (2002) jako Dawg
- Gorąca laska (2002) jako Booger Spencer
- Haunted Lighthouse (2003) jako Mike
- The O’Keefes (2003) jako Mark O’Keefe
- Who’s Your Daddy? (2003) jako Ośmiolatek
- Grzanie ławy (2006) jako Kyle

### Seriale
- Przyjaciele jako Raymond
- Dotyk anioła jako Mickey
- Łowcy koszmarów jako Sam Lowe

### Głosy
- Król lew 3: Hakuna matata jako młody Simba

title: Matt Weinberg

wikitext:
{{dopracować|źródła=2022-06}}
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko           = Matt Weinberg
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko = Matthew Phillip Weinberg
 |data urodzenia            = 13 czerwca 1990
 |miejsce urodzenia         = [[Los Angeles]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = aktor
 |współmałżonek             =
 |lata aktywności           = 1998–2006
 |zespół artystyczny        =
 |odznaczenia               =
 |faksymile                 =
 |opis faksymile            =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Matthew Phillip Weinberg''' (ur. [[13 czerwca]] [[1990]] w [[Los Angeles]]) – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[aktor]] dziecięcy, występował w takich filmach jak ''[[X-Men (film)|X-men]]'' czy ''[[Gorąca laska]]''.

== Życiorys ==
Urodził się w Los Angeles w stanie Kalifornia. Ma młodszego brata, [[Mike Weinberg|Mike’a]], który także jest aktorem. Wystąpił w roli Tommy’ego w filmie ''[[X-Men (film)|X-men]]'' (2000), Boogera w ''[[Gorąca laska|Gorącej lasce]]'' (2002), a także dubbing do filmu ''[[Król lew 3: Hakuna matata]]'' i rola Kyle’a w filmie ''[[Grzanie ławy]]''.

W 2006 roku zerwał z zawodem aktora.

== Filmografia ==
=== Filmy ===
* ''[[Eli’s Theory]]'' ([[1999 w filmie|1999]]) jako Eli
* ''[[Upiorny dom]]'' ([[2000 w filmie|2000]]) jako Max
* ''[[X-Men (film)|X-men]]'' ([[2000 w filmie|2000]]) jako Tommy
* ''[[Ostatni taniec]]'' ([[2000 w filmie|2000]]) jako Alex Cope
* ''[[Wyrok mediów]]'' ([[2000 w filmie|2000]]) jako Nicholas
* ''[[Bad Boy (film)|Bad Boy]]'' ([[2002 w filmie|2002]]) jako Dawg
* ''[[Gorąca laska]]'' ([[2002 w filmie|2002]]) jako Booger Spencer
* ''[[Haunted Lighthouse]]'' ([[2003 w filmie|2003]]) jako Mike
* ''[[The O’Keefes]]'' ([[2003 w filmie|2003]]) jako Mark O’Keefe
* ''[[Who’s Your Daddy? (film)|Who’s Your Daddy?]]'' ([[2003 w filmie|2003]]) jako Ośmiolatek
* ''[[Grzanie ławy]]'' ([[2006 w filmie|2006]]) jako Kyle

=== Seriale ===
* ''[[Przyjaciele]]'' jako Raymond
* ''[[Dotyk anioła]]'' jako Mickey
* ''[[Łowcy koszmarów]]'' jako Sam Lowe

=== Głosy ===
* ''[[Król lew 3: Hakuna matata]]'' jako młody Simba

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0916433|Matt Weinberg}}
* {{Filmweb|osoba|97247|Matt Weinberg}}

{{SORTUJ:Weinberg, Matt}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1990]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy głosowi]]
[[Kategoria:Amerykańscy aktorzy dziecięcy]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Los Angeles]]

title: Matt Weinberg

Imię i nazwisko: Matthew Phillip Weinberg

Data i miejsce urodzenia: 13 czerwca 1990 · Los Angeles

Zawód: aktor


text:
# Caryca Waz
Caryca Waz (ros. Царица ваз) – największa na świecie waza z jednego półszlachetnego kamienia (jaspisu), wyrzeźbiona według projektu A. Mielnikowa w szlifierni kamieni w Koływani w latach 1829-1843.
Znajduje się w Nowym Ermitażu. Wraz z podstawą ma 257 cm wysokości, większa średnica eliptycznej czaszy wynosi 504 cm, mniejsza średnica  czaszy – 322 cm, a waga wynosi 19 200 kg.

## Nazwa
Nazwa „Caryca Waz” jest używana, w odniesieniu do wielkiej wazy z jaspisu, od niedawna. Zaczęła być stosowana w różnego rodzaju przewodnikach, na wzór Car Puszki, Car Kołokołu, co miało wskazywać na olbrzymi rozmiar rzeźby. Obecnie ta nazwa jest już w powszechnym użyciu. W Ermitażu waza wyrzeźbiona w Koływani jest po prostu nazywana „Wazą z Jaspisu” lub „Wielką Wazą”, zaś miano „Carycy Waz” nosi waza rzymska z IV w.p.n.e. o łacińskiej nazwie Regina Vasorum („Królowa Waz”).

## Historia powstania
W 1815, w bogatej w jaspis kopalni kruszców położonej około 40 km od szlifierni kamieni szlachetnych w Koływani, znaleziono ogromny, 11-metrowy płat zielonego pasiastego jaspisu. Pierwszy oderwany od tego płata kamień dostarczono do szlifierni, gdzie wyrzeźbiono z niego czaszę według rysunku architekta Gwarengi. W 1820 ozdobiła ona Carskie Sioło. Pozostałą część płata jaspisu zaczęto wydobywać bardzo ostrożnie, przez polewanie skał, w których się znajdowała, wodą podczas mrozów. Woda zamarzała, a robotnicy wyskrobywali lód i powstałe szczeliny ponownie zalewano wodą. W 1819 ogromny głaz sam odpadł na ziemię. Wskutek pęknięcia trzeba było go podzielić. Mniejszą część przeznaczono na drobne wyroby, zaś szkic większej 5,6-metrowej części przesłano do Sankt Petersburga. W rok później zarządzający szlifiernią M. Łaulina otrzymał z Gabinetu Aleksandra I projekt A. Mielnikowa z rysunkami i opisem przygotowania eliptycznej czaszy.
Do wstępnych prac, polegających na oczyszczeniu kamienia z osadów, przystąpiono w 1828. Zadanie to wykonywało 230 pracowników. Po dwóch latach, w 1830, 567 burłaków dostawiło głaz do szlifierni, gdzie jego dalszą obróbką zajęło się 100 mistrzów kamieniarstwa. Po ociosaniu kamienia do odpowiedniej formy w 1831, zaczęto tworzyć detale czaszy, nanosić ornament i go polerować. Prace trwały do 1843. Równocześnie poszukiwano odpowiedniego kamienia dla postumentu, napotykając na trudności. Dwa pierwsze kamienie, przeznaczone  do tego celu, uległy zniszczeniu w czasie obróbki.
W lutym 1843 czaszę załadowano na specjalne sanie, do których zaprzęgnięto 154 konie, i powieziono ją do Barnauł, a stamtąd na Utkinską (czyli Kaczą) Przystań, skąd odprawiono ją transportem rzecznym do stolicy. Do czasu zakończenia budowy Nowego Ermitażu stała na przybrzeżu Newy. Dopiero 5 listopada 1849 została wniesiona do wnętrza, przez pozostawiony do tego celu ścienny otwór, i ustawiona na specjalnie przygotowanym fundamencie.

title: Caryca Waz

wikitext:
[[Plik:Revnev-Jaspis-Vase St. Petersburg Eremitage.JPG|thumb|300px|right|Wielka koływańska waza w budynku Nowego Ermitaża]]
'''Caryca Waz''' ([[język rosyjski|ros.]] Царица ваз) – największa na świecie waza z {{fakt|data=2022-08|jednego półszlachetnego kamienia}} ([[jaspis]]u), wyrzeźbiona według projektu A. Mielnikowa w szlifierni kamieni w [[Koływań (Kraj Ałtajski)|Koływani]] w latach 1829-1843.

Znajduje się w [[Ermitaż|Nowym Ermitażu]]<ref name=erm1>{{cytuj stronę| url = http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/08/hm88_0_0_3.html| tytuł = Зал Большой вазы| data dostępu = 2011-09-19| autor = Государственный Эрмитаж| opublikowany = www.hermitagemuseum.org| język = ru| archiwum = https://web.archive.org/web/20120216090028/http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/08/hm88_0_0_3.html| zarchiwizowano = 2012-02-16}}</ref>. Wraz z podstawą ma 257 cm wysokości, większa średnica [[elipsa|eliptycznej]] czaszy wynosi 504 cm, mniejsza średnica  czaszy – 322 cm, a waga wynosi 19 200 kg<ref name=symbol>{{cytuj stronę | url = http://www.altaiinter.info/ru_at/heraldry/| tytuł = Символика Алтайского края| data dostępu = 2011-09-19| opublikowany = www.altaiinter.info|język = ru}}</ref><ref name=erm2>{{cytuj stronę| url = http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/05/hm5_9_0_7_1.html| tytuł = Второй зал новейшей скульптуры| data dostępu = 2011-09-19| autor = Государственный Эрмитаж| opublikowany = www.hermitagemuseum.org| język = ru| archiwum = https://web.archive.org/web/20110831225639/http://www.hermitagemuseum.org/html_Ru/05/hm5_9_0_7_1.html| zarchiwizowano = 2011-08-31}}</ref>.

== Nazwa ==
Nazwa „Caryca Waz” jest używana, w odniesieniu do wielkiej wazy z jaspisu, od niedawna. Zaczęła być stosowana w różnego rodzaju przewodnikach, na wzór [[Car Puszka|Car Puszki]], [[Car Kołokoł|Car Kołokołu]], co miało wskazywać na olbrzymi rozmiar rzeźby. Obecnie ta nazwa jest już w powszechnym użyciu<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.ntv.ru/novosti/199959/| tytuł = Царица ваз как символ научного диалога (Sprawozdanie z konferencji poświęconej kulturze Kraju Ałtajskiego)| data dostępu = 2011-09-19| opublikowany = www.ntv.ru|data =26-07-2010 | język =ru}}</ref>. W Ermitażu waza wyrzeźbiona w Koływani jest po prostu nazywana „Wazą z Jaspisu”<ref name=erm2/> lub „Wielką Wazą”<ref name=erm1/>, zaś miano „Carycy Waz” nosi waza rzymska z IV w.p.n.e. o [[łacina|łacińskiej]] nazwie [[Regina Vasorum]]<ref>{{cytuj stronę | url = http://hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=Russian&indexClass=UTENSIL_RU&PID=B-1659&numView=1&ID_NUM=10&thumbFile=%2Ftmplobs%2FB31B%244U8JOMUX6PA6.jpg&embViewVer=last&comeFrom=quick&sorting=no&thumbId=6&numResults=21&tmCond=%BA%D0%DC%DF%D0%DD%D8%EF&searchIndex=TAGFILRU&author=| tytuł = Regina Vasorum| data dostępu = 2011-09-19| autor = Государственный Эрмитаж| opublikowany = www.hermitagemuseum.org|język =ru}}</ref> („Królowa Waz”).

== Historia powstania ==
W 1815, w bogatej w jaspis kopalni kruszców położonej około 40 km od szlifierni kamieni szlachetnych w Koływani, znaleziono ogromny, 11-metrowy płat zielonego pasiastego jaspisu. Pierwszy oderwany od tego płata kamień dostarczono do szlifierni, gdzie wyrzeźbiono z niego czaszę według rysunku architekta Gwarengi. W 1820 ozdobiła ona [[Carskie Sioło]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://www.altai.ru/~akunb/koluvan/| tytuł = П. Небольсин "Заметки на пути из Петербурга в Барнаул". СПб., 1850| data dostępu = 2011-09-19| opublikowany = www.altai.ru| język = ru| archiwum = https://web.archive.org/web/20070929123630/http://www.altai.ru/~akunb/koluvan/| zarchiwizowano = 2007-09-29}}</ref>. Pozostałą część płata jaspisu zaczęto wydobywać bardzo ostrożnie, przez polewanie skał, w których się znajdowała, wodą podczas mrozów. Woda zamarzała, a robotnicy wyskrobywali lód i powstałe szczeliny ponownie zalewano wodą. W 1819 ogromny głaz sam odpadł na ziemię<ref name=Bielokuricha>{{cytuj stronę| url = http://www.wode.ru/stati/tsaritsa-vaz| tytuł = Царица ваз| data dostępu = 2011-09-19| autor = Отдых на Алтае| opublikowany = www.wode.ru| język = ru| archiwum = https://web.archive.org/web/20160305163305/http://www.wode.ru/stati/tsaritsa-vaz| zarchiwizowano = 2016-03-05}}</ref>. Wskutek pęknięcia trzeba było go podzielić. Mniejszą część przeznaczono na drobne wyroby, zaś szkic większej 5,6-metrowej części przesłano do [[Petersburg|Sankt Petersburga]]. W rok później zarządzający szlifiernią M. Łaulina otrzymał z Gabinetu [[Aleksander I Romanow|Aleksandra I]] projekt A. Mielnikowa z rysunkami i opisem przygotowania eliptycznej czaszy.

Do wstępnych prac, polegających na oczyszczeniu kamienia z osadów, przystąpiono w 1828. Zadanie to wykonywało 230 pracowników. Po dwóch latach, w 1830, 567 [[burłak]]ów dostawiło głaz do szlifierni<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.vokrugsveta.ru/quiz/105/| tytuł = Откуда родом "Царица ваз"?| data dostępu = 2011-09-19| opublikowany = www.vokrugsveta.ru|język = ru}}</ref>, gdzie jego dalszą obróbką zajęło się 100 mistrzów kamieniarstwa. Po ociosaniu kamienia do odpowiedniej formy w 1831, zaczęto tworzyć detale czaszy, nanosić [[Ornament (sztuka)|ornament]] i go polerować. Prace trwały do 1843. Równocześnie poszukiwano odpowiedniego kamienia dla [[postument]]u, napotykając na trudności. Dwa pierwsze kamienie, przeznaczone  do tego celu, uległy zniszczeniu w czasie obróbki<ref name=erm2/><ref name=Bielokuricha/>.

W lutym 1843 czaszę załadowano na specjalne sanie, do których zaprzęgnięto 154 konie, i powieziono ją do [[Barnauł]], a stamtąd na Utkinską (czyli Kaczą) Przystań, skąd odprawiono ją transportem rzecznym do stolicy. Do czasu zakończenia budowy Nowego Ermitażu stała na przybrzeżu [[Newa|Newy]]. Dopiero 5 listopada 1849 została wniesiona do wnętrza, przez pozostawiony do tego celu ścienny otwór, i ustawiona na specjalnie przygotowanym fundamencie.

== Zobacz też ==
* [[Herb Kraju Ałtajskiego]]
* [[Flaga Kraju Ałtajskiego]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{cytuj stronę | url = http://www.kolyvan.ru/| tytuł = strona oficjalna| data dostępu = 2011-09-19| autor = Колыванский камнерзный завод им. И.И.Ползунова (Szlifiernia Kamieni Szlachetnych w Koływani)| opublikowany = www.kolyvan.ru|język = ru}}
* {{cytuj stronę | url = http://www.hermitagemuseum.org/| tytuł = strona oficjalna| data dostępu = 2011-09-19| autor = Государственный Эрмитаж (Muzeum Ermitaż)| opublikowany = www.hermitagemuseum.org| język =ru}}

[[Kategoria:Ermitaż]]
[[Kategoria:Petersburg]]
[[Kategoria:Sztuka rosyjska]]