text:
# Konstal 13NS
Konstal 13NS – typ tramwaju powstałego w wyniku modernizacji tramwaju Konstal 13N. Modyfikacja polegała na zastąpieniu awaryjnego rozrusznika bębnowego rozruchem stycznikowym. Ogółem w latach 1967–1968 powstało sześć składów złożonych z wagonów silnikowych i doczep oznaczonych 13NSD, z czego trzy składy wyprodukowano od podstaw w Konstalu.

## Modernizacja
W 1967 r. MZK Warszawa, Instytut Elektrotechniki i Instytut Gospodarki Komunalnej skonstruowały w oparciu o dwa tramwaje 13N prototypowy skład 13NS+13NSD nr 251+201. W wagonie nr 251 usunięto rozrusznik bębnowy i zamontowano rozruch stycznikowy. Wagon nr 201 przebudowano na doczepę czynną bez odbieraka prądu (prąd był pobierany z wagonu sterowniczego poprzez kable wysokiego napięcia). Potem przebudowano jeszcze skład 5+6, w którym wagon doczepny zachował własny odbierak prądu.
W 1968 r. dokumentację techniczną tramwajów 13NS przekazano do Konstalu, który wyprodukował dla Warszawy trzy składy 13NS+13NSD. W porównaniu z wcześniejszymi egzemplarzami zastosowano ręczny nastawnik jazdy, a w wagonach doczepnych zamontowano czoła przednie nieróżniące się wyglądem od tylnych. Fabrycznie nowe składy 13NS+13NSD otrzymały numery 534+535, 536+537 i 538+539.
W sierpniu 1968 r. prototypowy skład tramwajów 14N+14ND nr 140+141, eksploatowany przez system tramwajowy konurbacji górnośląskiej, przebudowano na 13NS+13NSD. Po kilkukrotnym przenumerowaniu pozostawał on w ruchu liniowym aż do 25 listopada 1985 r.
Z powodu wysokiej awaryjności prototypów i energochłonności zastosowanej aparatury przerwano produkcję tego typu tramwajów, a warszawskie egzemplarze przebudowano w kolejnych latach na typ 13N.

## Dostawy
Cztery tramwaje powstały w wyniku modernizacji tramwajów 13N, a dwa wskutek przebudowy prototypowych tramwajów 14N.
| Państwo        | Miasto                 | Typ            | Lata modernizacji | Liczba | Numery taborowe | Uwagi                                    |       |
| -------------- | ---------------------- | -------------- | ----------------- | ------ | --------------- | ---------------------------------------- | ----- |
| Polska         | Warszawa               | 13NS           | 1967              | 2      | 251, 5          |                                          | [ 1 ] |
| Polska         | Warszawa               | 13NSD          | 1967              | 2      | 201, 6          | ściana przednia jak w wagonie silnikowym | [ 1 ] |
| Polska         | konurbacja górnośląska | 13NS           | 1968              | 1      | 140             | przebudowany z 14N                       |       |
| Polska         | konurbacja górnośląska | 13NSD          | 1968              | 1      | 141             | przebudowany z 14ND                      |       |
| Łączna liczba: | Łączna liczba:         | Łączna liczba: | Łączna liczba:    | 6      |                 |                                          |       |

Sześć tramwajów wyprodukowano od podstaw w zakładach Konstal.
| Państwo        | Miasto         | Typ            | Lata dostaw    | Liczba | Numery taborowe | Uwagi                              |       |
| -------------- | -------------- | -------------- | -------------- | ------ | --------------- | ---------------------------------- | ----- |
| Polska         | Warszawa       | 13NS           | 1968           | 3      | 534, 536, 538   |                                    | [ 1 ] |
| Polska         | Warszawa       | 13NSD          | 1968           | 3      | 535, 537, 539   | ściana przednia identyczna z tylną | [ 1 ] |
| Łączna liczba: | Łączna liczba: | Łączna liczba: | Łączna liczba: | 6      |                 |                                    |       |

Do czasów współczesnych przetrwał tylko jeden tramwaj typu 13NS, nr 534 z Warszawy, który oczekuje na renowację.

title: Konstal 13NS

wikitext:
{{Tramwaj infobox
 |nazwa                    = Konstal 13NS
 |grafika                  = Konstal 13NS, -534, Tramwaje Warszawskie (40442363711).jpg
 |opis grafiki             = Konstal 13NS nr 534 w Warszawie odstawiony w oczekiwaniu na remont.
 |alt grafiki              =
 |państwo                  = PRL
 |producent                = MZK Warszawa, Instytut Elektrotechniki, Konstal
 |miejsce produkcji        = Warszawa, Chorzów
 |premiera                 =
 |lata produkcji           = 1967–1968
 |liczba członów           = 1
 |długość                  = 13 390 mm
 |szerokość                = 2400 mm
 |wysokość                 = 3060 mm
 |masa                     = 13NS: 17 500 kg
13NSD: 17 000 kg
 |rozstaw szyn             = 1435 mm
 |rozstaw osi              = 1900 mm
 |układ osi                = Bo′Bo′
 |średnica kół             =
 |moc silników             =
 |typ silników             =
 |napięcie zasilania       = 600 V DC
 |v.max                    = 68 km/h
 |przyspieszenie           =
 |liczba miejsc siedzących = 13NS: 21
13NSD: 22
 |liczba miejsc ogółem     = 13NS: 117
13NSD: 123
 |niskopodłogowość         =
 |wysokość podłogi         = 840 mm
 |commons                  =
}}
'''Konstal 13NS''' – typ [[tramwaj]]u powstałego w wyniku modernizacji tramwaju [[Konstal 13N]]. Modyfikacja polegała na zastąpieniu awaryjnego [[Rozrusznik oporowy|rozrusznika]] bębnowego rozruchem stycznikowym. Ogółem w latach 1967–1968 powstało sześć składów złożonych z wagonów silnikowych i doczep oznaczonych 13NSD, z czego trzy składy wyprodukowano od podstaw w [[Alstom Konstal|Konstalu]].

== Modernizacja ==
W 1967 r. [[Miejskie Zakłady Komunikacyjne w Warszawie|MZK Warszawa]], [[Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Elektrotechniki|Instytut Elektrotechniki]] i [[Instytut Gospodarki Komunalnej]] skonstruowały w oparciu o dwa tramwaje 13N prototypowy skład 13NS+13NSD nr 251+201. W wagonie nr 251 usunięto rozrusznik bębnowy i zamontowano rozruch [[stycznik]]owy. Wagon nr 201 przebudowano na [[Wagon doczepny czynny|doczepę czynną]] bez [[Odbierak prądu|odbieraka prądu]] (prąd był pobierany z wagonu sterowniczego poprzez kable [[Wysokie napięcie|wysokiego napięcia]]). Potem przebudowano jeszcze skład 5+6, w którym wagon doczepny zachował własny odbierak prądu<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Tramwaje Warszawskie – wagony 13NS, 13NSD i 13ND |data dostępu = 2024-02-16 |opublikowany = tramwar.pl |url = https://tramwar.pl/tw13ns.html}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = → 13N w stolicy. Początki • KMKM Warszawa |data = 2023-01-11 |data dostępu = 2024-02-16 |opublikowany = KMKM Warszawa |url = https://kmkm.waw.pl/blog/13n-poczatki |język = pl}}</ref>.

W 1968 r. dokumentację techniczną tramwajów 13NS przekazano do Konstalu, który wyprodukował dla [[Warszawa|Warszawy]] trzy składy 13NS+13NSD. W porównaniu z wcześniejszymi egzemplarzami zastosowano ręczny [[Nastawnik (łącznik elektryczny)|nastawnik jazdy]], a w wagonach doczepnych zamontowano czoła przednie nieróżniące się wyglądem od tylnych. Fabrycznie nowe składy 13NS+13NSD otrzymały numery 534+535, 536+537 i 538+539<ref name=":0" />.

W sierpniu 1968 r. prototypowy skład tramwajów [[Konstal 14N|14N]]+14ND nr 140+141, eksploatowany przez system tramwajowy [[Konurbacja górnośląska|konurbacji górnośląskiej]], przebudowano na 13NS+13NSD. Po kilkukrotnym przenumerowaniu pozostawał on w ruchu liniowym aż do 25 listopada 1985 r.<ref>{{Cytuj |tytuł = Prywatna Strona Miłośnika Komunikacji Miejskiej i Szynowej – Powrót wagonu 13N na Śląsk |data dostępu = 2024-02-16 |opublikowany = www.psmkms.krakow.pl |url = https://www.psmkms.krakow.pl/index.php/tramwaje/tramwaje-w-polsce/gop/939-katowice-powrot-wagonu-13n-na-slask}} {{niewiarygodne źródło}}</ref>

Z powodu wysokiej awaryjności prototypów i energochłonności zastosowanej aparatury przerwano produkcję tego typu tramwajów, a warszawskie egzemplarze przebudowano w kolejnych latach na typ 13N<ref name=":0" />.

== Dostawy ==
Cztery tramwaje powstały w wyniku modernizacji tramwajów 13N, a dwa wskutek przebudowy prototypowych tramwajów 14N.
{| class="wikitable"
!Państwo
!Miasto
!Typ
!Lata modernizacji
!Liczba
!Numery taborowe
!Uwagi
!
|-
|rowspan=4| {{Państwo|PRL}}
|rowspan=2| [[Tramwaje w Warszawie|Warszawa]]
|13NS
|rowspan=2| 1967
|align=center| 2
|251, 5
|
|rowspan=2| <ref name=":0" />
|-
|13NSD
|align=center| 2
|201, 6
|ściana przednia jak w wagonie silnikowym
|-
|rowspan=2| [[Tramwaje w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii|konurbacja górnośląska]]
|13NS
|rowspan=2| 1968
|align=center| 1
|140
|przebudowany z 14N
|rowspan=2|
|-
|13NSD
|align=center| 1
|141
|przebudowany z 14ND
|-
!colspan=4 style="text-align:right"| Łączna liczba:
! 6
!colspan=3|
|}
Sześć tramwajów wyprodukowano od podstaw w zakładach Konstal.
{| class="wikitable"
!Państwo
!Miasto
!Typ
!Lata dostaw
!Liczba
!Numery taborowe
!Uwagi
!
|-
|rowspan=2| {{Państwo|PRL}}
|rowspan=2| [[Tramwaje w Warszawie|Warszawa]]
|13NS
|rowspan=2| 1968
|align=center| 3
|534, 536, 538
|
|rowspan=2| <ref name=":0" />
|-
|13NSD
|align=center| 3
|535, 537, 539
|ściana przednia identyczna z tylną
|-
!colspan=4 style="text-align:right"| Łączna liczba:
!6
!colspan=3|
|}
Do czasów współczesnych przetrwał tylko jeden tramwaj typu 13NS, nr 534 z Warszawy, który oczekuje na renowację<ref>{{Cytuj |tytuł = Warszawa, Konstal 13NS Nr 534 – Zdjęcie |data dostępu = 2024-02-17 |opublikowany = transphoto.org |url = https://transphoto.org/photo/1644194/?&lang=pl |język = pl}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Konstal}}

[[Kategoria:Wagony tramwajowe Konstal]]
[[Kategoria:Modernizacje wagonów tramwajowych Konstal]]

title: Konstal 13NS

Kraj produkcji: Polska

Miejsce produkcji: Warszawa, Chorzów

Układ osi: Bo′Bo′

Napięcie zasilania: 600 V DC

Prędkość maksymalna: 68 km/h


text:
# Komenda Rejonu Uzupełnień Grudziądz
Komenda Rejonu Uzupełnień Grudziądz (KRU Grudziądz) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie.

## Historia komendy
W czerwcu 1921 roku Powiatowa Komenda Uzupełnień Grudziądz była podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Pomorze” w Grudziądzu i obejmowała swoją właściwością powiaty: chełmiński, grudziądzki i świecki.
Z dniem 15 listopada 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów i wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, PKU Grudziądz została podporządkowana Dowództwu Okręgu Korpusu Nr VIII w Grudziądzu (od następnego roku w Toruniu). Okręg poborowy PKU Grudziądz nadal obejmował powiaty: chełmiński, grudziądzki i świecki.
Z dniem 1 czerwca 1922 roku została zlikwidowana gospoda inwalidzka przy PKU Grudziądz.
18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej, a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu.
Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej. W skład PKU Grudziądz wchodziły trzy referaty: I) referat administracji rezerw, II) referat poborowy i referat inwalidzki. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych.
12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna Przysposobienia Wojskowego, zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Edmunda Kesslera, w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty.
Z dniem 10 stycznia 1927 roku dokonano zmian w podziale terytorialnym Okręgu Korpusu Nr VIII. PKU Grudziądz zostały podporządkowane powiaty: brodnicki i lubawski z PKU Toruń oraz powiat tucholski z PKU Starogard, natomiast powiat chełmiński został wyłączony i podporządkowany PKU Toruń.
W marcu 1930 roku PKU Grudziądz obejmowała swoją właściwością miasto Grudziądz oraz powiaty: grudziądzki, świecki, tucholski, brodnicki i lubawski. W grudniu tego roku PKU posiadała skład osobowy typ I.
1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Grudziądz została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Grudziądz przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku, z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Grudziądz normowały przepisy służbowe MSWojsk. D.D.O. L. 500/Org. Tjn. Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień .
Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr VIII, który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień obejmował miasto Grudziądz oraz powiaty: grudziądzki, świecki i tucholski. Ponadto KRU Grudziądz tymczasowo administrowała powiatami brodnickim i lubawskim. Powiaty te miały wejść w skład KRU Brodnica, która do lutego 1939 roku nie została utworzona.
KRU Grudziądz była jednostką mobilizującą, przydzieloną pod względem mobilizacji materiałowej do 64 pp w Grudziądzu. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” komendant Rejonu Uzupełnień był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji baonu wartowniczego nr 83 w składzie: dowództwo, trzy kompanie wartownicze i pluton karabinów maszynowych. Wymieniony batalion miał być zmobilizowany w Grudziądzu, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim. KRU Grudziądz w razie mobilizacji funkcjonowała w oparciu o etat pokojowy. W czasie wojny miała być przydzielona pod względem ewidencyjnym i uzupełnienia do Ośrodka Zapasowego 15 Dywizji Piechoty.

## Obsada personalna
Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU i KRU Grudziądz, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku.
Komendanci
- ppłk piech. Witold Dunin-Wąsowicz (od 22 V 1920[25][3])
- ppłk piech. Wiktor Aleksander Józef Marian Senft[a] (do 1 XI 1922 → Rezerwa Oficerów Sztabowych DOK VIII[38])
- mjr piech. Henryk Gąsiorowski (1 XI 1922[38] – II 1927[39])
- mjr art. Józef I Kozłowski (II 1927[40] – 30 VI 1930 → stan spoczynku[41])
- mjr piech. Antoni Czyż (VI 1930[42][43] – XI 1932 → dyspozycja dowódcy OK VIII[44][45])
- mjr piech. Julian Roman Dotzauer (VIII 1933[46] – VII 1935[47])
- mjr piech. Mieczysław Marian Mroczkowski[b] (VIII 1935[50] – 1939[51] → niemiecka niewola)

Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1921–1925
- referent – por. piech. Leonard Starostecki (1923 – 1924)
- referent – por. kanc. Eugeniusz Tuszyński (1923 – 1924)
- oficer instrukcyjny
  - por. piech. Leonard Kieraszewicz (1923 – VII 1925[53] → 65 pp)
  - kpt. piech. Maksymilian Szałek (VII 1925[53] – III 1926[54] → 64 pp)
- oficer ewidencyjny na powiat chełmiński – urzędnik wojsk. X rangi / por. kanc. Stefan III Zieliński (1923 – 28 II 1926[55] → stan spoczynku)
- oficer ewidencyjny na powiat grudziądzki
  - por. piech. Eugeniusz Tuszyński (1 X 1922[56] – ? → referent)
  - urzędnik wojsk. X rangi / por. kanc. Wincenty Mazak (1923 – 1924)
- oficer ewidencyjny na powiat świecki – urzędnik wojsk. X rangi Jan Filipowicz (od IV 1923[57])

Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938
- kierownik I referatu administracji rezerw i zastępca komendanta – kpt. piech. Józef Paweł Rachfahl[c] (był w 1928 – 31 VIII 1935[64] → stan spoczynku)
- kierownik II referatu poborowego
  - por. piech. Leonard Starostecki (II 1926 – IX 1927 → referent inwalidzki[65])
  - kpt. piech. Eugeniusz Krassowski (IX 1927 – IX 1930[66] → kierownik I referatu PKU Gdynia)
  - por. kanc. Władysław Kierzkowski[d] (IX 1930 – 1 VIII 1932[69] → praktyka u płatnika 65 pp)
  - kpt. piech. Józef Antoni Pronay (1932[70] – był w VI 1935)
- referent
  - por. kanc. Wincenty Mazak (od II 1926)
  - por. kanc. Władysław Kierzkowski (do IX 1930[71] → kierownik II referatu)
- referent inwalidzki
  - por. kanc. Franciszek Giergiel (od II 1926[72])
  - kpt. piech. Eugeniusz Krassowski (II 1926 – IX 1927 → kierownik II referatu[65])
  - por. piech. Leonard Starostecki (IX 1927 – IV 1929[73])

Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych KRU w latach 1938–1939
- kierownik I referatu ewidencji – kpt. adm. (piech.) Józef Antoni Pronay[f]
- kierownik II referatu uzupełnień – kpt. adm. (piech.) Leonard Stanisław Starostecki[g]

wikiname: plwiki

title: Komenda Rejonu Uzupełnień Grudziądz

in_language: pl

wikitext:
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = Komenda Rejonu Uzupełnień Grudziądz
 |nazwa oryginalna     = Powiatowa Komenda Uzupełnień
Grudziądz
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = 2RP
 |sformowanie          = 1920
 |rozformowanie        = 1939
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              = PKU Grudziądz
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     =
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    = [[kampania wrześniowa]]
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[garnizon Grudziądz]]
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         =
 |podległość           = DOGen. „Pomorze”
[[Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VIII|DOK VIII]]
 |skład                = PKU typ I
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
[[Plik:KRU DOK VIII.jpg|thumb|240px|Komendy rejonów uzupełnień OK VIII]]
'''Komenda Rejonu Uzupełnień Grudziądz''' (KRU Grudziądz) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień [[Wojsko Polskie (II RP)|Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej]] i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie<ref name=":131">{{Dziennik Ustaw|1939|20|131}}.</ref>.

== Historia komendy ==
W czerwcu 1921 roku Powiatowa Komenda Uzupełnień Grudziądz była podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Pomorze” w Grudziądzu i obejmowała swoją właściwością powiaty: [[Powiat chełmiński|chełmiński]], [[Powiat grudziądzki|grudziądzki]] i [[Powiat świecki|świecki]]{{odn|Rozkaz DOGen. Kielce|loc=Nr 69 z 23 czerwca 1921 roku, zał. nr 2 do pkt 11}}{{odn|Mierzejewski|Sadowski|1994|s=35}}.

Z dniem 15 listopada 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów i wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, PKU Grudziądz została podporządkowana [[Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VIII|Dowództwu Okręgu Korpusu Nr VIII]] w Grudziądzu (od następnego roku w Toruniu){{odn|Almanach oficerski|1923/24|s=36}}. Okręg poborowy PKU Grudziądz nadal obejmował powiaty: chełmiński, grudziądzki i świecki{{odn|Rocznik Oficerski|1923|s=1464}}{{odn|Rocznik Oficerski|1924|s=1332}}<ref name=":252">{{Dziennik Ustaw|1925|37|252}}.</ref>.

Z dniem 1 czerwca 1922 roku została zlikwidowana gospoda inwalidzka przy PKU Grudziądz<ref>Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 6 czerwca 1922 roku, poz. 346.</ref>.

18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej<ref>{{Dziennik Ustaw|1924|61|609}}.</ref>, a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu<ref name=":252" />. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru{{odn|Jarno|2001|s=169}}{{odn|Moczyński|1928|s=393, autor użył sformułowania „'''wszystkie''' czynności przygotowawcze do poboru, jak również jego przeprowadzenie przeszły do władz administracyjnych”, co nie odpowiadało podziałowi kompetencji władz wojskowych i cywilnych, określonych we wspomnianych aktach prawa}}. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu{{odn|Moczyński|1928|s=393–394}}.

Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej{{odn|Jarno|2001|s=169}}. W skład PKU Grudziądz wchodziły trzy referaty: I) referat administracji rezerw, II) referat poborowy i referat inwalidzki{{odn|Jarno|2001|s=169}}. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 7-20}}{{odn|Moczyński|1928|s=393, wg autora stanowiska oficerów ewidencyjnych, po krótkotrwałym przydzieleniu ich do władz administracyjnych, zostały zniesione w 1925 roku}}{{odn|Jarno|2001|s=169, autor także datuje zniesienie stanowisk oficerów ewidencyjnych na rok 1925, co stoi w sprzeczności z ogłoszoną 4 lutego 1926 roku obsadą służby poborowej na stopie pokojowej}}.

12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna [[Przysposobienie Wojskowe|Przysposobienia Wojskowego]], zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. [[Edmund Kessler|Edmunda Kesslera]], w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 1-10}}.

Z dniem 10 stycznia 1927 roku dokonano zmian w podziale terytorialnym Okręgu Korpusu Nr VIII. PKU Grudziądz zostały podporządkowane powiaty: [[Powiat brodnicki|brodnicki]] i lubawski z [[Komenda Rejonu Uzupełnień Toruń|PKU Toruń]] oraz powiat tucholski z [[Komenda Rejonu Uzupełnień Starogard|PKU Starogard]], natomiast powiat chełmiński został wyłączony i podporządkowany PKU Toruń<ref>Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 2 z 21 stycznia 1927 roku, poz. 15.</ref>.

W marcu 1930 roku PKU Grudziądz obejmowała swoją właściwością miasto Grudziądz oraz powiaty: grudziądzki, świecki, [[Powiat tucholski|tucholski]], brodnicki i [[Powiat lubawski|lubawski]]<ref>{{Dziennik Ustaw|1930|31|270}}.</ref>. W grudniu tego roku PKU posiadała skład osobowy typ I<ref>Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.</ref>.

1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Grudziądz została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Grudziądz przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku{{odn|Jarno|2001|s=173}}, z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym<ref>{{Dziennik Ustaw|1938|25|220}}.</ref>. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Grudziądz normowały przepisy służbowe [[Departament Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych|MSWojsk. D.D.O.]] L. 500/Org. Tjn. ''Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej'' z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień{{odn|Historia WKU Suwałki}}.

Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy [[Okręg Korpusu Nr VIII|Okręgu Korpusu Nr VIII]], który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień obejmował miasto Grudziądz oraz powiaty: grudziądzki, świecki i tucholski. Ponadto KRU Grudziądz tymczasowo administrowała powiatami brodnickim i lubawskim. Powiaty te miały wejść w skład KRU Brodnica, która do lutego 1939 roku nie została utworzona<ref name=":131" />.

KRU Grudziądz była [[Jednostka mobilizująca|jednostką mobilizującą]], przydzieloną pod względem mobilizacji materiałowej do [[64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich|64 pp]] w Grudziądzu. Zgodnie z [[Plan mobilizacyjny „W”|planem mobilizacyjnym „W”]] komendant Rejonu Uzupełnień był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji baonu wartowniczego nr 83 w składzie: dowództwo, trzy kompanie wartownicze i pluton karabinów maszynowych. Wymieniony batalion miał być zmobilizowany w Grudziądzu, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim{{odn|Rybka|Stepan|2010|s=733}}. KRU Grudziądz w razie mobilizacji funkcjonowała w oparciu o [[Etat (wojsko)|etat]] pokojowy. W czasie wojny miała być przydzielona pod względem ewidencyjnym i uzupełnienia do Ośrodka Zapasowego 15 Dywizji Piechoty{{odn|Rybka|Stepan|2010|s=799}}.

== Obsada personalna ==
Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU i KRU Grudziądz, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku.
; Komendanci
* ppłk piech. Witold Dunin-Wąsowicz (od 22 V 1920{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 21 z 9 czerwca 1920 roku, s. 433, 448}}{{odn|Mierzejewski|Sadowski|1994|s=35}})
* ppłk piech. Wiktor Aleksander Józef Marian Senft{{refn|grupa=uwaga|Ppłk piech. Wiktor Aleksander Józef Marian Senft ur. 26 lutego 1880. Od 1899 do 1918 służył w [[80 Pułk Piechoty (austro-węgierski)|c. i k. Galicyjskim Pułku Piechoty Nr 80]] we Lwowie{{odn|Schematismus|1900|s=547}}{{odn|Ranglisten|1918|s=723}}. W 1914 był przydzielony z macierzystego pułku do Komendy Okręgu Uzupełnień Złoczów na stanowisko oficera okręgu uzupełnień{{odn|Schematismus|1914|s=238, 538}}. Awansował na kolejne stopnie: kadeta-zastępcy oficera ze starszeństwem z 1 września 1899{{odn|Schematismus|1900|s=307}}, porucznika ze starszeństwem z 1 listopada 1900{{odn|Schematismus|1901|s=307}}, nadporucznika ze starszeństwem z 1 maja 1907{{odn|Schematismus|1908|s=298}} i kapitana ze starszeństwem z 1 maja 1914{{odn|Ranglisten|1918|s=118}}. Otrzymał Brązowy [[Medal Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)|Medal Zasługi Wojskowej]] z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej, [[Krzyż Wojskowy Karola]], [[Krzyż Jubileuszowy Wojskowy]] i [[Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913]]{{odn|Ranglisten|1918|s=723}}. 20 maja 1919 został wyznaczony na stanowisko zastępcy komendanta [[Komenda Rejonu Uzupełnień Jarosław|Powiatowej Komendy Uzupełnień Jarosław]]<ref>Dz. Rozk. Wojsk. Nr 58 z 27 maja 1919, poz. 1840, jako Zenft.</ref>. 15 lipca 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu majora, w piechocie, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej i nadal pełnił służbę w PKU Jarosław{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 27 z 21 lipca 1920, s. 592}}. 1 czerwca 1921, w stopniu majora, pełnił służbę w [[Komenda Rejonu Uzupełnień Rzeszów|PKU Rzeszów]], a jego oddziałem macierzystym był 17 pułk piechoty{{odn|Spis oficerów|1921|s=70}}. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 67. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był nadal 17 pp{{odn|Lista starszeństwa|1922|s=23}}. Zmarł 17 grudnia 1923 w Grudziądzu{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 7 lutego 1924, s. 52}}.}} (do 1 XI 1922 → Rezerwa Oficerów Sztabowych DOK VIII{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 43 z 11 listopada 1922 roku, s. 827}})
* mjr piech. [[Henryk Gąsiorowski]] (1 XI 1922{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 43 z 11 listopada 1922 roku, s. 827}} – II 1927{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 5 z 5 lutego 1927 roku, s. 38, 44}})
* mjr art. Józef I Kozłowski (II 1927{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 8 z 28 lutego 1927 roku, s. 65}} – 30 VI 1930 → stan spoczynku{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 22 z 31 grudnia 1929 roku, s. 441}})
* mjr piech. Antoni Czyż (VI 1930{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 207}}{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 226, zatwierdzony na stanowisku komendanta}} – XI 1932 → dyspozycja dowódcy OK VIII{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 12 z 15 listopada 1932 roku, s. 397}}{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 7 z 20 maja 1933 roku, s. 132, z dniem 30 kwietnia 1933 roku został przeniesiony w stan spoczynku}})
* mjr piech. [[Julian Dotzauer|Julian Roman Dotzauer]] (VIII 1933{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 28 września 1933 roku, s. 195}} – VII 1935{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 90}})
* mjr piech. [[Mieczysław Marian Mroczkowski]]{{refn|grupa=uwaga|Mieczysław Marian Mroczkowski (wcześniej Mieczysław I) ur. 10 grudnia 1893 roku w [[Mikuszewo|Mikuszewie]]{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=31, 599}}. Od 7 października 1939 roku przebywał w niemieckiej niewoli, w [[Oflag II B Arnswalde|Oflagach II B Arnswalde]] i [[Oflag II D Gross-Born|II D Gross-Born]]{{odn|Straty|loc=}}.}} (VIII 1935{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97}} – 1939{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=847}} → niemiecka niewola)

; Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1921–1925{{odn|Rocznik Oficerski|1923|s=1464, 1556, 1562, 1571}}{{odn|Rocznik Oficerski|1924|s=1332}}
* referent – por. piech. Leonard Starostecki (1923 – 1924)
* referent – por. kanc. Eugeniusz Tuszyński (1923 – 1924)
* oficer instrukcyjny
** por. piech. Leonard Kieraszewicz (1923 – VII 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 71 z 8 lipca 1925 roku, s. 365}} → 65 pp)
** kpt. piech. Maksymilian Szałek (VII 1925{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 71 z 8 lipca 1925 roku, s. 365}} – III 1926{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 8}} → 64 pp)
* oficer ewidencyjny na powiat chełmiński – urzędnik wojsk. X rangi / por. kanc. Stefan III Zieliński (1923 – 28 II 1926{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 51}} → stan spoczynku)
* oficer ewidencyjny na powiat grudziądzki
** por. piech. Eugeniusz Tuszyński (1 X 1922{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 33 z 16 września 1922 roku, s. 721}} – ? → referent)
** urzędnik wojsk. X rangi / por. kanc. Wincenty Mazak (1923 – 1924)
* oficer ewidencyjny na powiat świecki – urzędnik wojsk. X rangi Jan Filipowicz (od IV 1923{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 22 z 18 kwietnia 1923 roku, s. 258}})

; Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 17}}{{odn|Rocznik Oficerski|1928|s=129, 134, 143, 432, 832}}{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=XII, 513}}{{odn|Lista starszeństwa|1933|s=36, 38}}{{odn|Lista starszeństwa|1935|s=26, 35, 37}}
* kierownik I referatu administracji rezerw i zastępca komendanta – kpt. piech. Józef Paweł Rachfahl{{refn|grupa=uwaga|Józef Paweł Rachfahl ur. 5 czerwca 1889 roku. Został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=41}}.}} (był w 1928 – 31 VIII 1935{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 86}} → stan spoczynku)
* kierownik II referatu poborowego
** por. piech. Leonard Starostecki (II 1926 – IX 1927 → referent inwalidzki{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 24 z 26 września 1927 roku, s. 283}})
** kpt. piech. Eugeniusz Krassowski (IX 1927 – IX 1930{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 297}} → kierownik I referatu [[Komenda Rejonu Uzupełnień Gdynia|PKU Gdynia]])
** por. kanc. Władysław Kierzkowski{{refn|grupa=uwaga|Kpt. int. Władysław Kierzkowski ur. 23 maja 1890 roku we wsi [[Krasiniec]]. Z dniem 1 sierpnia 1932 roku skierowany został na czteromiesięczną praktykę u płatnika 65 pp. Po zakończeniu praktyki został przeniesiony do [[16 Pomorski Pułk Artylerii Lekkiej|16 pal]] na stanowisko płatnika{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 5 z 11 kwietnia 1933 roku, s. 89}}, a z dniem 15 sierpnia 1933 roku przeniesiony do korpusu oficerów intendentów{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 10 z 15 września 1933 roku, s. 184}}. W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku był płatnikiem [[Batalion Saperów Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej|bsap. WBPM]]. Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w [[Oflag II B Arnswalde|Oflagu II B Arnswalde]], a od 17 września 1940 roku w [[Oflag II C Woldenberg|Oflagu II C Woldenberg]]{{odn|Straty|loc=}}.}} (IX 1930 – 1 VIII 1932{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 436}} → praktyka u płatnika 65 pp)
** kpt. piech. Józef Antoni Pronay (1932{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 417}} – był w VI 1935)
* referent
** por. kanc. Wincenty Mazak (od II 1926)
** por. kanc. Władysław Kierzkowski (do IX 1930{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 30}} → kierownik II referatu)
* referent inwalidzki
** por. kanc. Franciszek Giergiel (od II 1926{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 4, przydzielony ze zlikwidowanego stanowiska OE Cieszyn w [[Komenda Rejonu Uzupełnień Bielsko|PKU Biała-Bielsko]]}})
** kpt. piech. Eugeniusz Krassowski (II 1926 – IX 1927 → kierownik II referatu{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 24 z 26 września 1927 roku, s. 283}})
** por. piech. Leonard Starostecki (IX 1927 – IV 1929{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 113}})

; Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych KRU w latach 1938–1939{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=847}}{{refn|grupa=uwaga|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939 roku, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939 roku{{odn|Rocznik oficerski|1939|s=VI}}.}}
* kierownik I referatu ewidencji – kpt. adm. (piech.) Józef Antoni Pronay{{refn|grupa=uwaga|Józef Antoni Pronay ur. 12 czerwca 1893 roku, mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty, był oficerem 64 pp{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=43, 592}}.}}
* kierownik II referatu uzupełnień – kpt. adm. (piech.) Leonard Stanisław Starostecki{{refn|grupa=uwaga|Leonard Stanisław Starostecki ur. 6 listopada 1891 roku{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 260, sprostowano imiona i datę urodzenia z „Leonard ur. 6 listopada 1897” na „Leonard Stanisław ur. 6 listopada 1891”}}, mianowany porucznikiem ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. W kwietniu 1929 roku został zwolniony z zajmowanego stanowiska referenta inwalidzkiego z równoczesnym przydziałem do dyspozycji Ministra Pracy i Opieki Społecznej, do dnia 31 marca 1930 roku{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 113}}. W 1932 roku pełnił służbę w Komendzie Obozu Ćwiczeń Grupa{{odn|Rocznik Oficerski|1932|s=80, 506}}, a w 1935 roku w 64 pp.}}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę |url = http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164 |tytuł = Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych |data dostępu = 2018-03-22 |odn = {{odn/id|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1923 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=119157 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1923 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1923}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1924 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=59165 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1924 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1924}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1928 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=59431 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1928 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1928}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Rocznik Oficerski 1932 |url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=59691 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |miejsce = Warszawa |rok = 1932 |odn = {{odn/id|Rocznik Oficerski|1932}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty 1 lipca 1933 |url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=259505 |rok = 1933 |miejsce = Warszawa |wydawca = [[Przegląd Piechoty]] |odn = {{odn/id|Lista starszeństwa|1933}}}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r |rok = 1921 |wydawca = Ministerstwo Spraw Wojskowych |odn = {{odn/id|Spis oficerów|1921}}}}
* {{Cytuj stronę |url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=258935 |tytuł = Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwca 1935. Dodatek bezpłatny dla prenumeratorów „Przeglądu Piechoty” |rok = 1935 |opublikowany = Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa |data dostępu = 2016-06-05 |odn = {{odn/id|Lista starszeństwa|1935}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Firich |imię = Karol |nazwisko2 = Krzysik |imię2 = Stanisław |nazwisko3 = Kutrzeba |imię3 = Tadeusz |nazwisko4 = Müller |imię4 = Stanisław |nazwisko5 = Wiatr |imię5 = Józef |autor link = Karol Firich |autor link2 = Stanisław Krzysik |autor link3 = Tadeusz Kutrzeba |autor link5 = Józef Wiatr |tytuł = Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III |url = https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/57610/edition/73568 |data = 1923 |wydawca = Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy |miejsce = Warszawa |odn = {{odn/id|Almanach oficerski|1923/24}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Jarno |imię = Witold |autor link = Witold Jarno |tytuł = Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939 |wydawca = Wydawnictwo „Ibidem” |miejsce = Łódź |rok = 2001 |isbn = 8388679104 |odn = tak}}
* {{Cytuj stronę |url = https://wkusuwalki.wp.mil.pl/pl/pages/tradycje-2019-02-06-7/ |tytuł = Historia Wojskowej Komendy Uzupełnień w Suwałkach |nazwisko = Kowalewski |imię = Jarosław |opublikowany = Wojskowa Komenda Uzupełnień w Suwałkach |archiwum = https://web.archive.org/web/20190518180856/https://wkusuwalki.wp.mil.pl/pl/pages/tradycje-2019-02-06-7/ |zarchiwizowano = 2019-05-18 |data dostępu = 2019-05-18 |odn = {{odn/id|Historia WKU Suwałki}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Mierzejewski |imię = Donat |nazwisko2 = Sadowski |imię2 = Sławomir |tytuł = Zarys historii Pomorskiego Okręgu Wojskowego 1919–1994 |rok = 1994 |wydawca = Pomorski Okręg Wojskowy |miejsce = Bydgoszcz |isbn = |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |tytuł = Dziesięciolecie Odrodzenia Polskiej Siły Zbrojnej 1918–1928 |inni = [[Henryk Stanisław Mościcki]] (red.) [[Włodzimierz Dzwonkowski]] (red.) Tadeusz Bałaban (red.) |wydawca = Tadeusz Złotnicki |miejsce = Warszawa |rok = 1928 |strony = 391–394 |rozdział = Służba poborowa |nazwisko r = Moczyński |imię r = Henryk |odn = tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko = Rybka |imię = Ryszard |nazwisko2 = Stepan |imię2 = Kamil |tytuł = Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939 |tom = 29 |data = 2006 |isbn = 83-7188-899-6 |miejsce = Kraków |wydawca = Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska |odn = {{odn/id|Rocznik oficerski|1939}}}}
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Rybka |imię = Ryszard |nazwisko2 = Stepan |imię2 = Kamil |tytuł = Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja |wydawca = Oficyna Wydawnicza „Adiutor” |miejsce = Warszawa |rok = 2010 |isbn = 9788386100835 |odn = tak}}
* {{Cytuj stronę |url = http://www.straty.pl/pl/szukaj |tytuł = Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką” |opublikowany = [[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]] |data dostępu = 2021-02-14 |odn = {{odn/id|Straty|loc=}} |archiwum = https://web.archive.org/web/20201011145707/http://www.straty.pl/pl/szukaj |zarchiwizowano = 2020-10-11 }}

{{Komendy rejonów uzupełnień}}

[[Kategoria:Komendy rejonów uzupełnień II Rzeczypospolitej|Grudziądz]]
[[Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Grudziądzu]]

title: Komenda Rejonu Uzupełnień GrudziądzPowiatowa Komenda Uzupełnień · Grudziądz

Państwo: Polska

Rodowód: PKU Grudziądz

Dyslokacja: garnizon Grudziądz

Podległość: DOGen. „Pomorze” · DOK VIII

Skład: PKU typ I


text:
# Prądki
Prądki – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Białe Błota.

## Podział administracyjny
W latach 1950–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

## Położenie
Prądki znajdują się około 12 km na południowy zachód od granic Bydgoszczy, w południowej części gminy Białe Błota. Od wschodu graniczą z sołectwem Przyłęki, od północy z Zielonką, od zachodu z Cielem i Kruszynem Krajeńskim, a od południa z gminą Łabiszyn.
Pod względem fizycznogeograficznym wieś leży w obrębie makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Równina Rynarzewska (na północy Równina Lipnicka, na południu Dolina Kanału Noteckiego).

## Charakterystyka
Miejscowość stanowi enklawę osadniczą na północnym zboczu Doliny Kanału Noteckiego. Przeważa funkcja mieszkaniowa wraz z możliwością prowadzenia upraw rolnych i działalności agroturystycznej. Na terenie Prądek funkcjonuje 5 gospodarstw rolnych o powierzchni powyżej 1 ha. Miejscowość dysponuje dogodnymi warunkami do rozwoju budownictwa jednorodzinnego.
W skład wsi wchodzi przysiółek Dębinek leżący na obszarze łąk nadnoteckich przy węźle wodnym na Noteci.
Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki, a także rośnie tu uznany za pomnik przyrody dąb szypułkowy o obwodzie 428 cm.

## Historia

### Prehistoria
Historia osadnictwa na terenie Prądek sięga kilku tysięcy lat p.n.e., gdy po ustąpieniu lodowca i ociepleniu klimatu możliwa stała się eksploracja tego terenu przez ludzi. Na terenie wsi odkryto przedmioty pochodzące z okresu neolitu

### Okres staropolski
Wieś Prądki (po staropolsku Prątka) należąca do starostwa bydgoskiego powstała jeszcze przed potopem szwedzkim. W 1661 roku świadczono tu pańszczyznę 4 dni w roku we żniwa, a w 1682 r. pańszczyzna wzrosła już do 24 dni w roku. Mieszkańcy utrzymywali się nie tylko z rolnictwa, ale również rybactwa. Przed wojną północną mieszkały w Prądkach 2 rodziny chłopskie, w 1712 już tylko jedna, a w 1713 roku wieś była całkowicie opuszczona. Jedna rodzina osiedliła się we wsi ponownie w 1717 roku. Część ludności wiejskiej pod wpływem ciężarów spowodowanych wojną ratowała się ucieczką, bądź też pozostała na miejscu, ale była tak zrujnowana, że nie mogła płacić podatków.
W inwentarzu wójtostwa bydgoskiego z 1744 r. podano, że we wsi mieszkało dwóch gospodarzy (Ignacy Rocikowski, Stanisław Buszkowicz) oraz owczarz, którzy powoływali się na kontrakt osadniczy zawarty przez wójta bydgoskiego Franciszka Gałeckiego. Ich powinności obejmowały m.in. płacenie czynszu, pogłównego, hiberny oraz dostarczanie dla dworu siana z łąk oraz drewna z lasu. W 1746 roku wieś otrzymała kontrakt osadniczy olęderski na 50 lat. Mieszkało tu 2 gospodarzy olędrów na 2 włókach ziemi uprawnej. Oprócz opłaty podatków „inszej powinności nie pełnią, tylko piwo i gorzałkę na swoje potrzebę z zamku lub z karczmy zamkowej brać powinni. Drzewo do budowy wozić. Do młynów bydgoskich mleć jeździć są obowiązani”. W 1766 roku mieszkało we wsi 2 gospodarzy o holenderskich nazwiskach, którzy obrabiali 3 włóki ziemi uprawnej. Posiadali prawo do korzystania z łąk nad Notecią, poboru drewna z lasów wójtowskich (Puszczy Bydgoskiej)oraz wolni byli od szarwarków na rzecz dworu. Obowiązani byli natomiast płacić podatki (czynsz, pogłówne, gajowe, hiberna, dziesięcina) oraz kupować piwo i gorzałkę wyłącznie z karczmy zamkowej.
Według informacji z katastru fryderycjańskiego z 1773 roku w Prądkach mieszkało 8 osób, w tym 2 gospodarzy i 4 komorników, którzy za mieszkanie i wyżywienie pracowali u właściciela. Wieś określono jako przynależną do starosty bydgoskiego.

### Okres zaborów
Prądki w XIX wieku to wieś czynszowa otoczona mozaiką lasów, otwarta na rozległe łąki nadnoteckie. We wsi najlepiej rozwijała się hodowla owiec, w mniejszym stopniu krów, świń, wołów i koni. W II połowie XIX w. hodowla owiec poważnie zmalała kosztem zwiększenia pogłowia trzody chlewnej i bydła rogatego. Jako siłę pociągową wykorzystywano woły, w mniejszym stopniu konie.
Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi mieszkało 50 osób (wszyscy ewangelicy) w 8 domach. Dodatkowo znajdowała się tu osada leśna (leśniczówka), którą zamieszkiwało 5 osób. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś i posesja leśna Prądki należała do rządowej domeny bydgoskiej. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że we wsi Prądki mieszkało 49 osób (48 ewangelików, 1 katolik) w 9 domach. Najbliższa szkoła elementarna znajdowała się w Zielonce. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że w Prądkach mieszkało 34 osób (31 ewangelików, 3 katolików) w 3 domach. Najbliższa poczta znajdowała się w Bydgoszczy, natomiast stacja kolejowa w Chmielnikach Bydgoskich. W okresie zaborów miejscowi ewangelicy należeli do gminy wyznaniowej w Cielu, gdzie w 1893 r. wzniesiono zbór ewangelicki.

### Dwudziestolecie międzywojenne
20 stycznia 1920 roku wieś weszła w skład odrodzonej Rzeczypospolitej. W ramach powiatu bydgoskiego powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Prądki. W latach 20. z miejscowości wyjechało wielu Niemców, a na ich miejsce napływali Polacy. Zmieniał się więc skład narodowościowy, jednakże aż do 1945 r. Prądki, podobnie jak okoliczne wsie charakteryzowała się stosunkowo dużym odsetkiem ludności niemieckiej.

### Okupacja niemiecka
3 i 4 września 1939 r. w trakcie wycofywania się wojsk polskich doszło we wsi podonie jak w Łochowie i Murowańcu do dywersji niemieckiej i ostrzeliwania żołnierzy. W wyniku kontrakcji wojska polskiego zginęło kilku dywersantów. Zajęcie miejscowości przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, składające się z szowinistów niemieckich, zapoczątkowało represje miejscowej ludności polskiej.
W okresie okupacji niemieckiej 1939–1945 miejscowość wchodziła w skład rejencji bydgoskiej, powiatu bydgoskiego (niem. Landkreis Bromberg), obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. Amtsbezirk Bromberg-Land), który składał się z 15 gmin: Białe Błota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka.
31 października 1943 roku gmina wiejska Prądki (niem. Prondke) liczyła 380 ha. Mieszkało tu 77 osób w 13 domach.

### Po II wojnie światowej
Tuż po wyzwoleniu zaczęto już w styczniu 1945 r. organizować władze administracyjne. Na terenie powiatu bydgoskiego utworzono 10 urzędów gminnych, w tym gminę Bydgoszcz-Wieś, docelowo z siedzibą w Białych Błotach. Do gminy tej należało 14 gromad (sołectw): Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Kraiński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka.
Niemcy byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zajęli Polacy, którzy przybyli z kresów wschodnich. W miejscowości uruchomiono jednoklasową szkołę.
Podczas reformy samorządowej w 1954 r. zamiast gmin utworzono duże gromady. Powstała wtedy gromada Brzoza, która obejmowała m.in. Prądki. Od 1 stycznia 1962 roku wieś weszła w skład gromady Białebłota, a od 1973 r. wchodzi w skład gminy Białe Błota.
Okres powojenny był pomyślny dla rozwoju miejscowości. Szczególnie intensywny rozwój rozpoczął się po 2000 r. i związany był z procesem suburbanizacji okolic Bydgoszczy. W okresie 2003–2011 ludność miejscowości powiększyła się o ponad 2-krotnie z 80 do 186 osób.

## Statystyka
Poniżej podano wybrane informacje statystyczne dotyczące wsi Prądki na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS.
Narodowy Spis Powszechny 2002 wykazał, że we wsi Prądki mieszkało 72 osób w 18 gospodarstwach domowych. 16% populacji posiadało wykształcenie wyższe lub średnie. We wsi znajdowało się 13 budynków ze 15 mieszkaniami. Połowa mieszkań pochodziła sprzed 1945 roku, zaś 6 wzniesiono w latach 1989-2002.
Narodowy Spis Powszechny 2011 odnotował 188 mieszkańców Prądek. W 2013 r. działalność gospodarczą prowadziło 32 podmioty, w tym 31 osób fizycznych 1 spółka handlowa.
W latach 2008–2013 oddano do użytku 51 mieszkań. Stanowiło to tylko 3,3% nowych mieszkań wzniesionych w tym czasie w całej gminie, lecz bardzo dużo w kontekście dotychczasowej zabudowy wsi.

title: Prądki

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Prądki
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = kujawsko-pomorskie
 |powiat                 = [[Powiat bydgoski|bydgoski]]
 |gmina                  = [[Białe Błota (gmina)|Białe Błota]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               = 68
 |liczba ludności        = 479<ref name=GUS>{{Cytuj | url = https://bip.bialeblota.pl/artykul/257/7791/dane-statystyczne | tytuł = Dane statystyczne | opublikowany = bip.bialeblota.pl | data dostępu = 2024-09-09 | opis = Plik statystyka Ewidencji Ludności na koniec 2023 r}}</ref>
 |rok                    = 2023
 |strefa numeracyjna     = 52
 |kod pocztowy           = 86-005<ref>{{Poczta Polska|2022-10|s=1049}}</ref>
 |tablice rejestracyjne  = CBY
 |SIMC                   = 0079622
 |kod mapy               = Białe Błota (gmina)
 |współrzędne            = 53°02'59"N 17°55'51"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|109992|data=2025-01-08}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Prądki''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]], położona w [[województwo kujawsko-pomorskie|województwie kujawsko-pomorskim]], w [[powiat bydgoski|powiecie bydgoskim]], w [[Białe Błota (gmina)|gminie Białe Błota]].

== Podział administracyjny ==
[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1950–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[Województwo bydgoskie (1975–1998)|województwa bydgoskiego]].

== Położenie ==
Prądki znajdują się około 12 km na południowy zachód od granic [[Bydgoszcz]]y, w południowej części [[Białe Błota (gmina)|gminy Białe Błota]]. Od wschodu graniczą z sołectwem [[Przyłęki (województwo kujawsko-pomorskie)|Przyłęki]], od północy z [[Zielonka (powiat bydgoski)|Zielonką]], od zachodu z [[Ciele]]m i [[Kruszyn Krajeński|Kruszynem Krajeńskim]], a od południa z [[Łabiszyn (gmina)|gminą Łabiszyn]].

Pod względem fizycznogeograficznym wieś leży w obrębie makroregionu [[Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka]], w mezoregionie [[Kotlina Toruńska]] i mikroregionie [[Równina Rynarzewska]] (na północy Równina Lipnicka, na południu Dolina Kanału Noteckiego)<ref name="ŚP">Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.</ref>.

== Charakterystyka ==
Miejscowość stanowi enklawę osadniczą na północnym zboczu [[Równina Rynarzewska|Doliny Kanału Noteckiego]]. Przeważa funkcja mieszkaniowa wraz z możliwością prowadzenia upraw rolnych i działalności [[Agroturystyka|agroturystycznej]]<ref name="SUBB">Zmiana Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania gminy Białe Błota. Urząd Gminy w Białych Błotach. maj 2010.</ref>. Na terenie Prądek funkcjonuje 5 gospodarstw rolnych o powierzchni powyżej 1 ha<ref name="SUBB" />. Miejscowość dysponuje dogodnymi warunkami do rozwoju budownictwa jednorodzinnego<ref name="SUBB" />.

W skład wsi wchodzi przysiółek [[Dębinek]] leżący na obszarze łąk nadnoteckich przy węźle wodnym na [[Noteć|Noteci]].

Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki<ref>{{cytuj stronę|url=https://sites.google.com/site/zapomnieni/alfabetycznie/pradki|tytuł=Zapomnieni – zdjęcia cmentarza | data dostępu=2011-12-29}}</ref>, a także rośnie tu uznany za [[pomnik przyrody]] [[dąb szypułkowy]] o obwodzie 428 cm<ref>Rozporządzenie nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 roku.</ref>.

== Historia ==
=== Prehistoria ===
Historia osadnictwa na terenie Prądek sięga kilku tysięcy lat p.n.e., gdy po ustąpieniu [[Lądolód|lodowca]] i ociepleniu klimatu możliwa stała się eksploracja tego terenu przez ludzi. Na terenie wsi odkryto przedmioty pochodzące z okresu [[neolit]]u<ref name="GBBŁ">Gmina Białe Błota. Wczoraj – dziś – jutro. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Płotkowskiego. Urząd Gminy Białe Błota 1998. {{ISBN|83-87586-02-1}}.</ref>

=== Okres staropolski ===
Wieś '''Prądki''' (po staropolsku ''Prątka'') należąca do [[Starostowie bydgoscy|starostwa bydgoskiego]] powstała jeszcze przed [[Potop szwedzki|potopem szwedzkim]]<ref name="ŻF">Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772. [w:] [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]]. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973.</ref>. W 1661 roku świadczono tu [[Pańszczyzna|pańszczyznę]] 4 dni w roku we żniwa, a w 1682 r. pańszczyzna wzrosła już do 24 dni w roku. Mieszkańcy utrzymywali się nie tylko z rolnictwa, ale również rybactwa<ref>Guldon Zenon: Opisy starostwa bydgoskiego z lat 1661-1765. [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]]. Źródła do dziejów Bydgoszczy nr 2. Bydgoszcz 1966.</ref>. Przed [[III wojna północna|wojną północną]] mieszkały w Prądkach 2 rodziny chłopskie, w 1712 już tylko jedna, a w 1713 roku wieś była całkowicie opuszczona. Jedna rodzina osiedliła się we wsi ponownie w 1717 roku. Część ludności wiejskiej pod wpływem ciężarów spowodowanych wojną ratowała się ucieczką, bądź też pozostała na miejscu, ale była tak zrujnowana, że nie mogła płacić podatków<ref name="ŻF" />.

W inwentarzu wójtostwa bydgoskiego z 1744 r. podano, że we wsi mieszkało dwóch gospodarzy (Ignacy Rocikowski, Stanisław Buszkowicz) oraz owczarz, którzy powoływali się na kontrakt osadniczy zawarty przez wójta bydgoskiego Franciszka Gałeckiego. Ich powinności obejmowały m.in. płacenie [[czynsz]]u, [[Podatek pogłówny|pogłównego]], [[Hiberna|hiberny]] oraz dostarczanie dla dworu siana z łąk oraz drewna z lasu<ref name="GRGZ">Guldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]]. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970.</ref>. W 1746 roku wieś otrzymała kontrakt osadniczy [[Olędrzy|olęderski]] na 50 lat. Mieszkało tu 2 gospodarzy olędrów na 2 [[Włóka (miara powierzchni)|włókach]] ziemi uprawnej. Oprócz opłaty podatków „''inszej powinności nie pełnią, tylko piwo i gorzałkę na swoje potrzebę z zamku lub z karczmy zamkowej brać powinni. Drzewo do budowy wozić. Do młynów bydgoskich mleć jeździć są obowiązani''”<ref name="KBB">Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] [[Bydgoskie Towarzystwo Naukowe]]. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977.</ref>. W [[1766]] roku mieszkało we wsi 2 gospodarzy o holenderskich nazwiskach, którzy obrabiali 3 włóki ziemi uprawnej. Posiadali prawo do korzystania z łąk nad [[Noteć|Notecią]], poboru drewna z lasów wójtowskich ([[Puszcza Bydgoska|Puszczy Bydgoskiej]])oraz wolni byli od szarwarków na rzecz dworu<ref name="KBB" />. Obowiązani byli natomiast płacić podatki (czynsz, pogłówne, gajowe, hiberna, dziesięcina) oraz kupować [[piwo]] i [[wódka|gorzałkę]] wyłącznie z karczmy zamkowej{{u|uwaga1}}.

Według informacji z katastru fryderycjańskiego z 1773 roku w Prądkach mieszkało 8 osób, w tym 2 gospodarzy i 4 komorników, którzy za mieszkanie i wyżywienie pracowali u właściciela. Wieś określono jako przynależną do [[Starostowie bydgoscy|starosty bydgoskiego]]<ref name="GBBŁ" />.

=== Okres zaborów ===
Prądki w XIX wieku to wieś czynszowa otoczona mozaiką lasów, otwarta na rozległe łąki nadnoteckie. We wsi najlepiej rozwijała się hodowla [[Owca domowa|owiec]], w mniejszym stopniu [[krowa|krów]], [[świnia domowa|świń]], [[wół|wołów]] i [[koń|koni]]. W II połowie XIX w. hodowla owiec poważnie zmalała kosztem zwiększenia pogłowia [[Świnia domowa|trzody chlewnej]] i [[bydło|bydła]] rogatego. Jako siłę pociągową wykorzystywano woły, w mniejszym stopniu konie<ref name="GBBŁ" />.

Spis miejscowości [[Rejencja bydgoska (1815–1920)|rejencji bydgoskiej]] z 1833 r. podaje, że we wsi mieszkało 50 osób (wszyscy ewangelicy) w 8 domach<ref name="RB33">[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=67330&from=&dirids=1&ver_id=&lp=3&QI= Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833].</ref>. Dodatkowo znajdowała się tu osada leśna (leśniczówka), którą zamieszkiwało 5 osób<ref name="RB33" />. Według opisu [[Jan Nepomucen Bobrowicz|Jana Nepomucena Bobrowicza]] z 1846 r. wieś i posesja leśna Prądki należała do rządowej domeny bydgoskiej<ref name="XP46">{{Cytuj książkę | autor = Jan Nepomucen Bobrowicz |autor link=Jan Nepomucen Bobrowicz | tytuł = Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜stwa Poznańskiego | wydawca = Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère) | miejsce = [[Lipsk]] | data = [[1846]] | strony = 427 | url = https://books.google.com/books/about/Opisanie_historyczno_statystyczne_Wielki.html?id=1r4aAAAAYAAJ}}</ref>. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że we wsi Prądki mieszkało 49 osób (48 ewangelików, 1 katolik) w 9 domach. Najbliższa szkoła elementarna znajdowała się w [[Zielonka (powiat bydgoski)|Zielonce]]. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w [[Bydgoszcz]]y<ref name="RB60">[http://kpbc.umk.pl/dlibra/docmetadata?id=67312&from=&dirids=1&ver_id=&lp=5&QI= Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860].</ref>.

[[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego]] dla roku 1884 podaje, że w Prądkach mieszkało 34 osób (31 ewangelików, 3 katolików) w 3 domach. Najbliższa poczta znajdowała się w Bydgoszczy, natomiast stacja kolejowa w [[Chmielniki (powiat bydgoski)|Chmielnikach Bydgoskich]]<ref>http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/25 dostęp 6-10-2014.</ref>. W okresie zaborów miejscowi [[Kościoły ewangelicko-unijne|ewangelicy]] należeli do gminy wyznaniowej w [[Ciele|Cielu]], gdzie w 1893 r. wzniesiono [[Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Cielu|zbór ewangelicki]]<ref name="GBBŁ" />.

=== Dwudziestolecie międzywojenne ===
20 stycznia 1920 roku wieś weszła w skład odrodzonej [[II Rzeczpospolita|Rzeczypospolitej]]. W ramach [[Powiat bydgoski|powiatu bydgoskiego]] powołano gminę Bydgoszcz Nadleśnictwo zwaną również Bydgoszcz-Wieś, złożoną z 12 gromad wiejskich, m.in. gromady Prądki<ref name="GBBŁ" />. W latach 20. z miejscowości wyjechało wielu [[Niemcy (naród)|Niemców]], a na ich miejsce napływali [[Polacy]]. Zmieniał się więc skład narodowościowy, jednakże aż do 1945 r. Prądki, podobnie jak okoliczne wsie charakteryzowała się stosunkowo dużym odsetkiem ludności niemieckiej<ref name="GBBŁ" />.

=== Okupacja niemiecka ===
3 i 4 września 1939 r. w trakcie wycofywania się wojsk polskich doszło we wsi podonie jak w [[Łochowo (wieś w województwie kujawsko-pomorskim)|Łochowie]] i [[Murowaniec (województwo kujawsko-pomorskie)|Murowańcu]] do [[Krwawa niedziela (Bydgoszcz)|dywersji niemieckiej]] i ostrzeliwania żołnierzy<ref name="GBBŁ" />. W wyniku kontrakcji wojska polskiego zginęło kilku dywersantów<ref name="GBBŁ" />. Zajęcie miejscowości przez wojska hitlerowskie i grupy specjalne, składające się z szowinistów niemieckich, zapoczątkowało represje miejscowej ludności polskiej<ref name="GBBŁ" />.

W okresie [[Okupacja niemiecka ziem polskich (1939–1945)|okupacji niemieckiej 1939–1945]] miejscowość wchodziła w skład [[Rejencja bydgoska (1939-1945)|rejencji bydgoskiej]], powiatu bydgoskiego (niem. ''Landkreis Bromberg''), obwodu urzędowego Bydgoszcz-Wieś (niem. ''Amtsbezirk Bromberg-Land''), który składał się z 15 gmin: Białe Błota, Brzoza, Ciele Jachcice, Kruszyn, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka<ref name="GBBŁ" />.

31 października 1943 roku gmina wiejska Prądki (niem. ''Prondke'') liczyła 380 ha. Mieszkało tu 77 osób w 13 domach<ref name="GBBŁ" />.

=== Po II wojnie światowej ===
Tuż po wyzwoleniu zaczęto już w styczniu 1945 r. organizować władze administracyjne. Na terenie [[Powiat bydgoski|powiatu bydgoskiego]] utworzono 10 urzędów gminnych, w tym [[Bydgoszcz (gmina)|gminę Bydgoszcz-Wieś]], docelowo z siedzibą w [[Białe Błota (powiat bydgoski)|Białych Błotach]]<ref name="GBBŁ" />. Do gminy tej należało 14 gromad (sołectw): Białe Błota, Brzoza, Ciele, Kruszyn Kraiński, Lisi Ogon, Łochowice, Łochowo, Murowaniec, Opławiec, Osowa Góra, Prądki, Prądy, Przyłęki i Zielonka<ref name="GBBŁ" />.

[[Niemcy (naród)|Niemcy]] byli internowani i zatrudniani w polskich gospodarstwach rolnych. Gospodarstwa poniemieckie zajęli Polacy, którzy przybyli z kresów wschodnich. W miejscowości uruchomiono jednoklasową szkołę<ref name="GBBŁ" />.

Podczas reformy samorządowej w 1954 r. zamiast [[Gmina|gmin]] utworzono duże [[Gromada (podział administracyjny)|gromady]]. Powstała wtedy [[Brzoza (gromada w powiecie bydgoskim)|gromada Brzoza]], która obejmowała m.in. Prądki. Od 1 stycznia 1962 roku wieś weszła w skład [[Białebłota (gromada)|gromady Białebłota]], a od 1973 r. wchodzi w skład [[Białe Błota (gmina)|gminy Białe Błota]]<ref name="GBBŁ" />.

Okres powojenny był pomyślny dla rozwoju miejscowości. Szczególnie intensywny rozwój rozpoczął się po 2000 r. i związany był z procesem [[Suburbanizacja|suburbanizacji]] okolic Bydgoszczy. W okresie 2003–2011 ludność miejscowości powiększyła się o ponad 2-krotnie z 80 do 186 osób<ref name="SUBB" />.

== Statystyka ==
Poniżej podano wybrane informacje statystyczne dotyczące wsi Prądki na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS<ref>Bank Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego. Wszystkie dane dla miejscowości Prądki, powiat bydgoski, gmina Białe Błota, http://stat.gov.pl/bdl/app/strona.html?p_name=indeks.</ref>.

[[Narodowy Spis Powszechny 2002]] wykazał, że we wsi Prądki mieszkało 72 osób w 18 gospodarstwach domowych. 16% populacji posiadało [[wykształcenie wyższe]] lub [[Wykształcenie średnie|średnie]]. We wsi znajdowało się 13 [[Budynek|budynków]] ze 15 [[Mieszkanie|mieszkaniami]]. Połowa mieszkań pochodziła sprzed 1945 roku, zaś 6 wzniesiono w latach 1989-2002.

[[Narodowy Spis Powszechny 2011]] odnotował 188 mieszkańców Prądek. W 2013 r. działalność gospodarczą prowadziło 32 podmioty, w tym 31 [[Osoba fizyczna|osób fizycznych]] 1 [[spółka handlowa]].

W latach 2008–2013 oddano do użytku 51 mieszkań. Stanowiło to tylko 3,3% nowych mieszkań wzniesionych w tym czasie w całej [[Białe Błota (gmina)|gminie]], lecz bardzo dużo w kontekście dotychczasowej zabudowy wsi.

== Uwagi ==
{{Uwagi|
<ref name="uwaga1">Karczmy należące do wójta bydgoskiego w XVIII wieku znajdowały się m.in. w Bartodziejach, Fordonie, Ujściu, Łęgnowie, Otorowie, Makowiskach, Dąbrowie, Nowej Wsi Wielkiej, Brzozie, Łochowie, Czyżkówku i przy żupie solnej na Babiej Wsi.</ref>
}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}
== Linki zewnętrzne ==
* {{SgKP|IX|25}}
{{Gmina Białe Błota}}

[[Kategoria:Białe Błota (gmina)]]

title: Prądki

Województwo: kujawsko-pomorskie

Powiat: bydgoski

Gmina: Białe Błota

Tablice rejestracyjne: CBY


text:
# Andrzej Łozowski (dziennikarz)
Andrzej Łozowski (ur. 2 stycznia 1942 w Barszczewie, zm. 18 lutego 2005 w Warszawie) – wieloletni dziennikarz sportowy „Rzeczpospolitej”.
Absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. W 1969 rozpoczął pracę w dziale sportowym „Trybuny Ludu”. Lata 1976–1982 spędził w „Sztandarze Młodych”, a od 1982 pracował w „Rzeczpospolitej”. Przez kilka lat był kierownikiem działu sportowego „Rzeczpospolitej”, a potem zastępcą kierownika tego działu.

title: Andrzej Łozowski (dziennikarz)

wikitext:
'''Andrzej Łozowski''' (ur. [[2 stycznia]] [[1942]] w [[Barszczewo|Barszczewie]], zm. [[18 lutego]] [[2005]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – wieloletni dziennikarz sportowy [[Rzeczpospolita (gazeta)|„Rzeczpospolitej”]].

Absolwent [[Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie|Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie]]. W 1969 rozpoczął pracę w dziale sportowym [[Trybuna Ludu|„Trybuny Ludu”]]. Lata 1976–1982 spędził w [[Sztandar Młodych|„Sztandarze Młodych”]], a od 1982 pracował w [[Rzeczpospolita (gazeta)|„Rzeczpospolitej”]]. Przez kilka lat był kierownikiem działu sportowego „Rzeczpospolitej”, a potem zastępcą kierownika tego działu.

== Bibliografia ==
* Bogdan Tuszyński ''Bardowie sportu'', wyd. Fundacja Dobrej Książki, Warszawa 2009, s. 86

{{SORTUJ:Łozowski, Andrzej}}
[[Kategoria:Polscy dziennikarze sportowi]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1942]]
[[Kategoria:Zmarli w 2005]]


text:
# Belfry
Belfry – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Montana, w hrabstwie Carbon.

title: Belfry

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Belfry
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Belfry
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Montana}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Carbon (Montana)|Carbon]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 30-04900
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 0802021
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 4,31
 |wysokość                     = 1177
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 406
 |kod pocztowy                 = 59008
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-07:00]]
[[UTC-06:00]]
 |kod mapy                     = US-MT
 |współrzędne                  = 45°8′29″N 109°0′28″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Belfry''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Montana]], w hrabstwie [[Hrabstwo Carbon (Montana)|Carbon]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:CDP w stanie Montana]]

title: Belfry

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Montana

Hrabstwo: Carbon

Populacja · • liczba ludności: · 193 · (1 kwietnia 2020)


text:
# Ermington
Ermington – wieś i civil parish w Anglii, w Devon, w dystrykcie South Hams. W 2011 civil parish liczyła 824 mieszkańców. Ermington jest wspomniana w Domesday Book (1086) jako Ermentone/Ermentona/Hermentona.

title: Ermington

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Ermington
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Ermington Church from SE.JPG
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Ermington
 |państwo                      = Anglia
 |1. jednostka administracyjna = [[South West England|South West]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Devon]]
 |3. jednostka administracyjna =
 |4. jednostka administracyjna = [[South Hams]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 824
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Devon
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          = http://www.ermingtonparish.com/
}}
'''Ermington''' – wieś i [[civil parish]] w [[Anglia|Anglii]], w [[Devon]], w dystrykcie [[South Hams]]. W 2011 civil parish liczyła 824 mieszkańców<ref>{{Cytuj | url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=11123245&c=Ermington&d=16&e=62&g=6416492&i=1001x1003x1032x1004&m=0&r=1&s=1396908798449&enc=1 | tytuł=Local statistics - Office for National Statistics<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.neighbourhood.statistics.gov.uk | język=en | data dostępu=2017-11-18 | archiwum=https://web.archive.org/web/20140408213313/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=11123245&c=Ermington&d=16&e=62&g=6416492&i=1001x1003x1032x1004&m=0&r=1&s=1396908798449&enc=1 | zarchiwizowano=2014-04-08 }}</ref>. Ermington jest wspomniana w [[Domesday Book]] (1086) jako ''Ermentone''/''Ermentona''/''Hermentona''<ref>{{Cytuj | url=http://www.domesdaybook.co.uk/devonshire3.html#ermington | tytuł=The Domesday Book Online - Devonshire F-H<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.domesdaybook.co.uk | data dostępu=2017-11-18}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* http://www.ermingtonparish.com/

[[Kategoria:Wsie w hrabstwie Devon]]
[[Kategoria:Civil parishes w hrabstwie Devon]]

title: Ermington

Państwo: Wielka Brytania

Kraj: Anglia

Region: South West

Hrabstwo: Devon

Dystrykt: South Hams


text:
# South Persia Rifles
South Persia Rifles (pers. Polis-e jonub-e Irān) – formacja wojskowa złożona z Brytyjczyków i Irańczyków działająca w Iranie w latach 1916–1921
Z powodu rozszerzających się w Iranie niemieckich wpływów po wybuchu I wojny światowej Brytyjczycy wysłali na pocz. 1916 r. do Bandar-e Abbas w południowym Iranie misję wojskową na czele z brygadierem generałem Percym Sykesem. W jej skład wchodziła pewna liczba brytyjskich oficerów i podoficerów oraz kompania złożona z hinduskich żołnierzy. W marcu tego roku rozpoczęła ona rekrutację spośród pro-brytyjskich plemion. Było to związane z faktem, że południowa część Iranu – zgodnie z brytyjsko-rosyjską konwencją z 1907 r. – znajdowała się pod wpływami Wielkiej Brytanii. Jesienią została sformowana formacja wojskowa nazwana South Persia Rifles (w oficjalnej korespondencji występowała nazwa South Persian Rifles). Nastąpiło to na podstawie umowy zawartej przez Brytyjczyków i Rosjan z irańskim premierem w sierpniu 1916 r. Do grudnia tego roku oddziały formacji rozmieszczono w Szirazie, Kermanie i Bandar-Abbas. Liczyły one ok. 3,3 tys. żołnierzy piechoty i ok. 450 kawalerii oraz kilka dział. Administracyjnie formacja była podporządkowana brytyjskiej administracji Indii, zaś kontrolę sprawowało nad nią ministerstwo spraw zagranicznych za pośrednictwem brytyjskiego wysłannika w Teheranie. Przez długi czas istniały dyskusje pomiędzy władzami w Delhi i Londynie dotyczące celów i sposobów działalności South Persia Rifles. Na pocz. 1917 r. brytyjscy oficerowie i podoficerowie przeszkolili Irańczyków pod względem wojskowym. W sierpniu tego roku liczebność formacji osiągnęła ok. 5,5 tys. ludzi, zaś na pocz. 1918 r. ponad 6 tys. Byli oni zgrupowani w dwóch brygadach, stacjonujących w Kermanie i Farsie. Jednocześnie Brytyjczycy zawarli umowy z okolicznymi plemionami, aby nie atakowały formacji. Ataki, choć rzadsze, zdarzały się jednak przez cały czas. Negatywny stosunek do formacji mieli też niektórzy przedstawiciele irańskich władz w terenie. Same irańskie władze państwowe miały początkowo niezbyt pozytywne nastawienie do South Persia Rifles, co zmieniło się dopiero pod koniec 1917 r., kiedy zintensyfikowały się stosunki brytyjsko-irańskie. W 1918 r. zaczęło pogarszać się morale i dyscyplina wśród irańskich żołnierzy formacji. Doszło do licznych dezercji. Wybuchły bunty w garnizonach w Kana Zenyan i Abadzie. W wielu innych miały miejsce różnego rodzaju incydenty. Zwiększyła się liczba ataków ze strony plemion. W rezultacie Brytyjczycy przysłali do południowego Iranu większą ilość własnych wojsk, pacyfikując do października 1918 r. okoliczne plemiona. Po zakończeniu I wojny światowej Brytyjczycy wzmocnili South Persia Rifles ze względu na rosnące zagrożenie bolszewicką interwencją militarną. Formacja zwalczała bandytów i bandy rabunkowe w prowincjach Fars i Isfahan. Jednocześnie irański rząd prowadził działania zmierzające do zunifikowania wszystkich formacji wojskowych, działających na terytorium Iranu, aby włączyć je w skład nowo formowanej Irańskiej Armii Narodowej. W rezultacie South Persia Rifles zostali rozwiązani do końca 1921 r., po wojskowym zamachu stanu.

title: South Persia Rifles

wikitext:
'''South Persia Rifles''' ([[język perski|pers.]] Polis-e jonub-e Irān) – formacja wojskowa złożona z Brytyjczyków i Irańczyków działająca w [[Iran]]ie w latach [[1916]]–[[1921]]

Z powodu rozszerzających się w Iranie niemieckich wpływów po wybuchu [[I wojna światowa|I wojny światowej]] Brytyjczycy wysłali na pocz. [[1916]] r. do [[Bandar-e Abbas]] w południowym Iranie misję wojskową na czele z brygadierem generałem [[Percy Sykes|Percym Sykesem]]. W jej skład wchodziła pewna liczba brytyjskich oficerów i podoficerów oraz kompania złożona z hinduskich żołnierzy. W marcu tego roku rozpoczęła ona rekrutację spośród pro-brytyjskich plemion. Było to związane z faktem, że południowa część Iranu – zgodnie z brytyjsko-rosyjską konwencją z [[1907]] r. – znajdowała się pod wpływami [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Jesienią została sformowana formacja wojskowa nazwana South Persia Rifles (w oficjalnej korespondencji występowała nazwa South Persian Rifles). Nastąpiło to na podstawie umowy zawartej przez Brytyjczyków i Rosjan z irańskim premierem w sierpniu 1916 r. Do grudnia tego roku oddziały formacji rozmieszczono w [[Sziraz]]ie, [[Kerman (miasto)|Kermanie]] i Bandar-Abbas. Liczyły one ok. 3,3 tys. żołnierzy piechoty i ok. 450 kawalerii oraz kilka dział. Administracyjnie formacja była podporządkowana brytyjskiej administracji [[Indie|Indii]], zaś kontrolę sprawowało nad nią ministerstwo spraw zagranicznych za pośrednictwem brytyjskiego wysłannika w [[Teheran]]ie. Przez długi czas istniały dyskusje pomiędzy władzami w [[Delhi]] i [[Londyn]]ie dotyczące celów i sposobów działalności South Persia Rifles. Na pocz. [[1917]] r. brytyjscy oficerowie i podoficerowie przeszkolili Irańczyków pod względem wojskowym. W sierpniu tego roku liczebność formacji osiągnęła ok. 5,5 tys. ludzi, zaś na pocz. [[1918]] r. ponad 6 tys. Byli oni zgrupowani w dwóch brygadach, stacjonujących w Kermanie i [[Fars]]ie. Jednocześnie Brytyjczycy zawarli umowy z okolicznymi plemionami, aby nie atakowały formacji. Ataki, choć rzadsze, zdarzały się jednak przez cały czas. Negatywny stosunek do formacji mieli też niektórzy przedstawiciele irańskich władz w terenie. Same irańskie władze państwowe miały początkowo niezbyt pozytywne nastawienie do South Persia Rifles, co zmieniło się dopiero pod koniec 1917 r., kiedy zintensyfikowały się stosunki brytyjsko-irańskie. W 1918 r. zaczęło pogarszać się morale i dyscyplina wśród irańskich żołnierzy formacji. Doszło do licznych dezercji. Wybuchły bunty w garnizonach w [[Kana Zenyan]] i [[Abada|Abadzie]]. W wielu innych miały miejsce różnego rodzaju incydenty. Zwiększyła się liczba ataków ze strony plemion. W rezultacie Brytyjczycy przysłali do południowego Iranu większą ilość własnych wojsk, pacyfikując do października 1918 r. okoliczne plemiona. Po zakończeniu I wojny światowej Brytyjczycy wzmocnili South Persia Rifles ze względu na rosnące zagrożenie bolszewicką interwencją militarną. Formacja zwalczała bandytów i bandy rabunkowe w prowincjach [[Fars]] i [[Isfahan (ostan)|Isfahan]]. Jednocześnie irański rząd prowadził działania zmierzające do zunifikowania wszystkich formacji wojskowych, działających na terytorium Iranu, aby włączyć je w skład nowo formowanej Irańskiej Armii Narodowej. W rezultacie South Persia Rifles zostali rozwiązani do końca [[1921]] r., po wojskowym zamachu stanu.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.persica.org/articles/south-persia-rifles-militia Historia South Persia Rifles (jęz. angielski)]

== Bibliografia ==
* Steven R. Ward, Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces, Waszyngton 2009

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Historia Iranu]]