text:
# Narzędzie Wycinanie
Narzędzie Wycinanie (ang. Snipping Tool) – aplikacja zawarta w systemie Windows Vista i jego nowszych wersjach. Umożliwia robienie zrzutów ekranu z wybranych lub otwartych okien, wolnej strefy lub całego ekranu. Możliwe jest też wybranie własnego (niestandardowego) obszaru do przechwycenia.
Zdjęcia ekranu lub jego fragmentów można zapisać w formatach:
- PNG
- GIF
- JPEG
- MHTML.

Za pomocą aplikacji możliwe jest też wysłanie pliku za pomocą poczty elektronicznej. Narzędzie pozwala także na prostą edycję przechwyconego obrazu, za pomocą pędzla, ołówka, markera i gumki. Nowsze wersje programu posiadają funkcję opóźnienia (Delay), która pozwala na przechwycenie obrazu po upływie danego okresu czasu.

title: Narzędzie Wycinanie

wikitext:
'''Narzędzie Wycinanie''' ({{ang.|Snipping Tool}}) – aplikacja zawarta w systemie [[Windows Vista]] i jego nowszych wersjach. Umożliwia robienie [[zrzut ekranu|zrzutów ekranu]] z wybranych lub otwartych okien, wolnej strefy lub całego ekranu. Możliwe jest też wybranie własnego (niestandardowego) obszaru do przechwycenia.

Zdjęcia ekranu lub jego fragmentów można zapisać w formatach:
* [[Portable Network Graphics|PNG]]
* [[Graphics Interchange Format|GIF]]
* [[JPEG]]
* [[MHTML]].
Za pomocą aplikacji możliwe jest też wysłanie pliku za pomocą [[poczta elektroniczna|poczty elektronicznej]]. Narzędzie pozwala także na prostą edycję przechwyconego obrazu, za pomocą pędzla, ołówka, markera i gumki. Nowsze wersje programu posiadają funkcję opóźnienia (Delay), która pozwala na przechwycenie obrazu po upływie danego okresu czasu.

== Bibliografia ==
* [https://support.microsoft.com/en-us/help/13776/windows-use-snipping-tool-to-capture-screenshots Narzędzie na stronie Microsoft]
* [http://www.capture-screenshot.org/snipping-tool/ Instrukcja wyszukania narzędzia w systemie Windows]

[[Kategoria:Składniki systemu Windows]]


text:
# Lake Cherokee
Lake Cherokee – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Teksas, w hrabstwie Gregg.

wikiname: plwiki

title: Lake Cherokee

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Lake Cherokee
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = CDP
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Lake Cherokee
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Teksas}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Gregg|Gregg]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 48-40468
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 2586944
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 =
 |powierzchnia                 = 31,7
 |wysokość                     = 103
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 430 & 903
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]
[[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-TX
 |współrzędne                  = 32°21′25″N 94°39′05″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Lake Cherokee''' – jednostka osadnicza w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Teksas]], w hrabstwie [[Hrabstwo Gregg|Gregg]].

[[Kategoria:CDP w stanie Teksas]]

title: Lake Cherokee

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Teksas

Hrabstwo: Gregg


text:
# Rzeki atmosferyczne
Rzeki atmosferyczne (AR) – stosunkowo wąskie korytarze o szerokości od 400 do 1000 kilometrów podwyższonej wilgotności w atmosferze. Rzeki te transportują ogromne ilości pary wodnej z obszarów tropikalnych lub regionów o dużej zawartości pary wodnej pobieranej najczęsciej z powierzchni ciepłego oceanu. Przepływ w rzekach atmosferycznych zachodzi stosunkowo blisko ziemi w dolnym prądzie strumieniowym około 700hPa. Gdy rzeka atmosferyczna napotyka przeszkody, takie jak pasma górskie, powietrze jest zmuszane do wznoszenia się, ochładzania i kondensacji, co prowadzi do powstawania chmur i opadów. Z rzekami atmosferycznymi związane są czasami ekstremalne opady i powodzie. Rzeki atmosferyczne maja często ponad 2000 kilometrów długości.

## Ciepły pas transmisyjny
Ciepły pas transmisyjny (ang. Warm Conveyor Belt, WCB) jest ważnym składnikiem systemów pogodowych w średnich szerokościach geograficznych. Ten prąd transportuje ciepłe, wilgotne powietrze znad powierzchni wody w ciepłym sektorze niżu w kierunku biegunowym. W miarę jak powietrze wznosi się wzdłuż nachylonej powierzchni frontu, ochładza się i kondensuje, często prowadząc do powstania chmur i opadów.  Niektóre rzeki atmosferyczne mogą być traktowane jako część lub być blisko związane z ciepłym pasem transmisyjnym niżu pozazwrotnikowego. Kluczowym wskaźnikiem intensywności transportu wilgoci w przypadku rzek atmosferycznych jest zintegrowany transport pary wodnej (IVT). W badaniach AR często uznaje się, że wartość IVT przekraczająca 250 kg/m/s oznacza obecność rzeki atmosferycznej.

## Ekspres ananasowy
Ekspres ananasowy (ang. Pineapple Express) jest specyficznym rodzajem rzeki atmosferycznej, która zaczyna się w pobliżu Hawajów i przemieszcza się w kierunku zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Nazwa pochodzi od miejsca jej pochodzenia w pobliżu Wysp Hawajskich, gdzie uprawiane są ananasy.

title: Rzeki atmosferyczne

wikitext:
[[Plik:Noaa-atmosphericriver.gif|thumb|Animacja czasowa kilku rzek atmosferycznych czerpiących parę wodną z obszarow tropikalnych i przenoszących ją na Pacyfiku na zachodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych. Rysunek pokazuje całkowitą ilość pary wodnej w kolumnie atmosferycznej nad powierzchnią ziemi.]]
'''Rzeki atmosferyczne''' ('''AR''') – stosunkowo wąskie korytarze o szerokości od 400 do 1000 kilometrów podwyższonej wilgotności w atmosferze. Rzeki te transportują ogromne ilości [[para wodna|pary wodnej]] z obszarów tropikalnych lub regionów o dużej zawartości pary wodnej pobieranej najczęsciej z powierzchni ciepłego oceanu. Przepływ w rzekach atmosferycznych zachodzi stosunkowo blisko ziemi w dolnym prądzie strumieniowym około 700hPa. Gdy rzeka atmosferyczna napotyka przeszkody, takie jak pasma górskie, powietrze jest zmuszane do wznoszenia się, ochładzania i [[Kondensacja (meteorologia)|kondensacji]], co prowadzi do powstawania [[Chmura (meteorologia)|chmur]] i opadów. Z rzekami atmosferycznymi związane są czasami ekstremalne opady i powodzie{{r|"Gimeno2014"}}. Rzeki atmosferyczne maja często ponad 2000 kilometrów długości.
[[Plik:The science behind atmospheric rivers.jpg|thumb|Poglądowy rysunek transportu pary wodnej w rzece atmosferycznej i jej oddziaływanie z pasmem górskim]]

== Ciepły pas transmisyjny ==
Ciepły pas transmisyjny (ang. Warm Conveyor Belt, WCB) jest ważnym składnikiem systemów pogodowych w średnich szerokościach geograficznych. Ten prąd transportuje ciepłe, wilgotne powietrze znad powierzchni wody w [[Front ciepły|ciepłym sektorze niżu]] w kierunku biegunowym. W miarę jak powietrze wznosi się wzdłuż nachylonej powierzchni frontu, ochładza się i kondensuje, często prowadząc do powstania chmur i opadów.  Niektóre rzeki atmosferyczne mogą być traktowane jako część lub być blisko związane z ciepłym pasem transmisyjnym [[Niż baryczny|niżu pozazwrotnikowego]]. Kluczowym wskaźnikiem intensywności transportu wilgoci w przypadku rzek atmosferycznych jest zintegrowany transport pary wodnej (IVT). W badaniach AR często uznaje się, że wartość IVT przekraczająca 250 kg/m/s oznacza obecność rzeki atmosferycznej{{r|"Grazzini2020"}}.

== Ekspres ananasowy ==
Ekspres ananasowy (ang. Pineapple Express) jest specyficznym rodzajem rzeki atmosferycznej, która zaczyna się w pobliżu Hawajów i przemieszcza się w kierunku zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Nazwa pochodzi od miejsca jej pochodzenia w pobliżu Wysp Hawajskich, gdzie uprawiane są ananasy{{r|"Dettinger2004"}}.

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Gimeno2014">{{Cytuj pismo | nazwisko = Gimeno | imię = L. | nazwisko2 = Nieto | imię2 = R. | nazwisko3 = Vázquez | imię3 = M. | nazwisko4 = Lavers | imię4 = D. A. | tytuł = Atmospheric rivers: A mini-review | url = https://doi.org/10.3389/feart.2014.00002 | czasopismo = Frontiers in Earth Science | wolumin = 2 | strony = 2 | data = 2014 | doi = 10.3389/feart.2014.00002 | issn = 2296-6463 | język = en}}</ref>
<ref name="Grazzini2020">{{Cytuj pismo | nazwisko = Grazzini | imię = F. | nazwisko2 = Craig | imię2 = G. C. | nazwisko3 = Keil | imię3 = C. | nazwisko4 = Antolini | imię4 = G. | nazwisko5 = Pavan | imię5 = V. | tytuł = Extreme precipitation events over northern Italy. Part I: A systematic classification with machine‐learning techniques | czasopismo = Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society | wolumin = 146 | numer = 726 | strony = 69-85 | data = 2020 | doi = 10.1002/qj.3664 | issn = 1477-870X}}</ref>
<ref name="Dettinger2004">{{Cytuj książkę | nazwisko = Dettinger | imię = M. D. | tytuł = Fifty-two years of "pineapple-express" storms across the West Coast of North America | wydawca = US Geological Survey, Scripps Institution of Oceanography for the California Energy Commission | miejsce = | data = 2004 | strony = 20 | seria = PIER Project Rep. CEC-500-2005-004 | isbn = | oclc =}}</ref>
</references>

[[Kategoria:Klęski żywiołowe]]
[[Kategoria:Meteorologia tropikalna]]
[[Kategoria:Pogodowe zjawiska ekstremalne]]
[[Kategoria:Meteorologia dynamiczna]]


text:
# Modrolotka brązowogłowa
Modrolotka brązowogłowa (Cyanoramphus ulietanus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papug wschodnich (Psittaculidae). Występował endemicznie na wyspie Raiatea (Polinezja Francuska). Znany jedynie z dwóch okazów. Wymarły.

## Taksonomia
Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1788 w Systema Naturae. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Psittacus ulietanus. Epitet gatunkowy ulietanus nawiązuje do innej nazwy wyspy Raiatea – Ulietea. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza modrolotkę brązowogłową w rodzaju Cyanoramphus. Znane są tylko dwa okazy, przechowywane w muzeach w Tring i Wiedniu.

## Morfologia
Długość ciała wynosi około 27 cm. Głowa czarnobrązowa. Wierzch ciała o intensywnej oliwkowozielonej barwie; każde z piór ma szarobrązowe krawędzie. Kuper matowoczerwony. Spód ciała oliwkowożółtawy, pióra z szarobrązowymi krawędziami. Lotki I rzędu i sterówki popielate, przy czym barwa ogona ku końcowi przechodzi w cynamonowobrązowy. Dziób intensywnie niebieski z czarną końcówką. Nogi czarne.

## Zasięg
Endemit wyspy Raiatea (Polinezja Francuska). Gatunek znany jest wyłącznie z dwóch okazów, pozyskanych na wyspie przez Forstera w 1773 lub 1774 podczas drugiej podróży Jamesa Cooka. Modrolotki brązowogłowe musiały być ptakami leśnymi, ponieważ lasy porastały niegdyś całe Wyspy Towarzystwa. Do ich wymarcia mogło przyczynić się wylesianie wyspy, nadmierny odłów lub drapieżnictwo ze strony introdukowanych gatunków.

## Status
IUCN uznaje modrolotkę brązowogłową za gatunek wymarły (EX, Extinct).

title: Modrolotka brązowogłowa

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa zwyczajowa       = Modrolotka brązowogłowa
 |nazwa łacińska         = ''Cyanoramphus ulietanus''
 |TSN                    = 554880
 |zoolog                 = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1788)
 |okres istnienia        =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[strunowce]]
 |gromada                = [[ptaki]]
 |podgromada             = [[Neornithes]]
 |infragromada           = [[ptaki neognatyczne]]
 |rząd                   = [[papugowe]]
 |rodzina                = [[papugi wschodnie]]
 |podrodzina             = [[damy]]
 |plemię                 = [[Platycercini]]
 |rodzaj                 = ''[[Cyanoramphus]]''
 |gatunek                = modrolotka brązowogłowa
 |synonimy               =
* ''Psittacus ulietanus'' <small>Gmelin, 1788</small>
 |status IUCN            = EX
 |IUCN id                = 22728673
 |wikispecies            = Cyanoramphus ulietanus
 |commons                = Category:Cyanoramphus ulietanus
}}
'''Modrolotka brązowogłowa'''{{r|mk}} (''Cyanoramphus ulietanus'') – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny [[papugi wschodnie|papug wschodnich]] (Psittaculidae). Występował [[Endemit|endemicznie]] na wyspie [[Raiatea]] ([[Polinezja Francuska]]). Znany jedynie z dwóch okazów. Wymarły.

== Taksonomia ==
Po raz pierwszy gatunek opisał [[Johann Friedrich Gmelin]] w 1788 w ''[[Systema Naturae]]''. Nowemu gatunkowi nadał [[binominalne nazewnictwo gatunków|nazwę]] ''Psittacus ulietanus''{{r|oryg}}. Epitet gatunkowy ''ulietanus'' nawiązuje do innej nazwy wyspy [[Raiatea]] – Ulietea{{r|nzw}}. Obecnie (2020) [[Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny]] umieszcza modrolotkę brązowogłową w rodzaju ''[[Cyanoramphus]]''{{r|ioc}}. Znane są tylko dwa okazy, przechowywane w muzeach w [[Tring]] i [[Wiedeń|Wiedniu]]{{r|birdlife|gb}}.

== Morfologia ==
Długość ciała wynosi około 27 cm. Głowa czarnobrązowa. Wierzch ciała o intensywnej oliwkowozielonej barwie; każde z piór ma szarobrązowe krawędzie. [[Kuper]] matowoczerwony. Spód ciała oliwkowożółtawy, pióra z szarobrązowymi krawędziami. [[Lotki (ornitologia)|Lotki]] I rzędu i [[sterówki]] popielate, przy czym barwa ogona ku końcowi przechodzi w cynamonowobrązowy. Dziób intensywnie niebieski z czarną końcówką. Nogi czarne{{r|gb}}.

== Zasięg ==
Endemit wyspy Raiatea ([[Polinezja Francuska]]){{r|gb|birdlife}}. Gatunek znany jest wyłącznie z dwóch okazów, pozyskanych na wyspie przez [[Georg Forster|Forstera]] w 1773 lub 1774 podczas drugiej podróży [[James Cook|Jamesa Cooka]]. Modrolotki brązowogłowe musiały być ptakami leśnymi, ponieważ lasy porastały niegdyś całe [[Wyspy Towarzystwa]]{{r|gb}}. Do ich wymarcia mogło przyczynić się wylesianie wyspy, nadmierny odłów lub drapieżnictwo ze strony introdukowanych gatunków{{r|birdlife}}.

== Status ==
[[Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody|IUCN]] uznaje modrolotkę brązowogłową za [[gatunek wymarły]] (EX, Extinct){{r|birdlife}}.

== Przypisy ==
<references responsive>
<ref name=nzw>{{Cytuj książkę | tytuł = Helm Dictionary of Scientific Bird Names | autor = James A. Jobling | wydawca = Christopher Helm Publishers Ltd | rok = 2009 | strony = 395 | isbn = 1408125013}}</ref>
<ref name=oryg>{{cytuj książkę | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/83109#page/344/mode/1up | strony = 328 | tytuł = ''Caroli a Linné. Systema naturae...'' | autor = Karol Linneusz & Johann Friedrich Gmelin | rok = 1788 | tom = 1}}</ref>
<ref name="ioc">{{Cytuj stronę | url = https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ | tytuł = Parrots, cockatoos | autor = F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.) | opublikowany = IOC World Bird List (v10.2) | język = en | data dostępu = 2020-09-19}}</ref>
<ref name=birdlife>{{cytuj stronę | url = http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/raiatea-parakeet-cyanoramphus-ulietanus/text | tytuł = Raiatea Parakeet ''Cyanoramphus ulietanus'' | opublikowany = BirdLife International | data dostępu = 2017-03-21}}</ref>
<ref name=gb>{{cytuj książkę | url = https://books.google.pl/books?id=xpUBocGB12YC | strony = 171 | tytuł = Extinct Birds | autor = Julian P. Hume, Michael Walters | rok = 2012 | wydawca = A&C Black | isbn = 9781408158623}}</ref>
<ref name="mk">Systematyka i nazewnictwo polskie za: {{cytuj stronę|autor = P. Mielczarek & M. Kuziemko |url = http://listaptakow.eko.uj.edu.pl/nonpasserines3.html#Platycercini |tytuł = Plemię: Platycercini Selby, 1836 (Wersja: 2020-07-29)|opublikowany = Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego |praca = Kompletna lista ptaków świata|data dostępu = 2020-09-24}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = https://www.arkive.org/raiatea-parakeet/cyanoramphus-ulietanus/photos.html | tytuł = Zdjęcia spreparowanego okazu | opublikowany = arkive.org | archiwum = https://web.archive.org/web/20190205065846/https://www.arkive.org/raiatea-parakeet/cyanoramphus-ulietanus/photos.html | zarchiwizowano = 2019-02-05}}

{{Wymarłe ptaki holocenu}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Papugi wschodnie]]
[[Kategoria:Wymarłe papugowe]]
[[Kategoria:Wymarłe ptaki Oceanii]]
[[Kategoria:Wymarłe ptaki holocenu]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Friedricha Gmelina]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1788 roku]]

title: Modrolotka brązowogłowa

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: strunowce

Gromada: ptaki

Podgromada: Neornithes

Infragromada: ptaki neognatyczne

Rząd: papugowe

Rodzina: papugi wschodnie

Podrodzina: damy

Plemię: Platycercini

Rodzaj: Cyanoramphus

Gatunek: modrolotka brązowogłowa

title: Synonimy

Synonimy:
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
· wymarły


text:
# Lubenec
Lubenec – wieś oraz gmina, położona w kraju usteckim, w powiecie Louny, w Czechach.
We wsi jest stacja kolejowa Lubenec.

## Atrakcje
- Kościół św. Wawrzyńca z lat 1352-1355. Pierwotnie drewniany, nowo wybudowany w 1847
- Fara z XVIII wieku
- Kaplica Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
- Posąg św Floriana w pobliżu cmentarza
- Pomnik 60 ofiar marszu śmierci na cmentarzu
- Porcelánka, nr 254
- Drewniany krzyż z metalowym korpusem
- Posąg św Sebastiana i Grzegorza na cokole pomnika - znajduje się w kościele św Wawrzyńca[2]

## Części gminy
- Lubenec
- Dolní Záhoří
- Drahonice
- Horní Záhoří
- Ležky
- Libkovice
- Libyně
- Přibenice
- Řepany
- Vítkovice

title: Lubenec

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Lubenec
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       =
 |zdjęcie                         = Lubenec porcelánka.JPG
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Lubenec_znak.gif
 |flaga                           = Lubenec_vlajka.jpg
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = kraj ustecki
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 36,68 km²
 |wysokość                        = 373 m n.p.m.
 |rok                             = 2006
 |liczba ludności                 = 1538<ref>[http://web.archive.org/web/20101118022604/http://www.czso.cz/csu/2004edicniplan.nsf/t/9200404384/$File/13n106cd1.pdf Český statistický úřad]</ref>
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 439 83 - 441 01
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |kod mapy                        = CZ-US
 |współrzędne                     = 50°7′50″N 13°18′36″E
 |commons                         = Category:Lubenec
 |www                             = http://www.lubenec.cz/
}}
'''Lubenec''' – wieś oraz gmina, położona w [[kraj ustecki|kraju usteckim]], w [[powiat Louny|powiecie Louny]], w [[Czechy|Czechach]].

We wsi jest stacja kolejowa [[Lubenec (stacja kolejowa)|Lubenec]].

== Atrakcje ==
* Kościół św. Wawrzyńca z lat 1352-1355. Pierwotnie drewniany, nowo wybudowany w 1847
* Fara z XVIII wieku
* Kaplica Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
* Posąg św Floriana w pobliżu cmentarza
* Pomnik 60 ofiar marszu śmierci na cmentarzu
* Porcelánka, nr 254
* Drewniany krzyż z metalowym korpusem
* Posąg św Sebastiana i Grzegorza na cokole pomnika - znajduje się w kościele św Wawrzyńca<ref>[http://monumnet.npu.cz/pamfond/list.php?hledani=1&KrOk=&HiZe=&VybUzemi=1&sNazSidOb=Lubenec&Adresa=&Cdom=&Pamatka=&CiRejst=&Uz=B&PrirUbytOd=3.5.1958&PrirUbytDo=3.3.2012&KodOk=4204 Lubenec – Záznam v databázi monumnet]</ref>

== Części gminy ==
* '''Lubenec'''
* [[Dolní Záhoří (Lubenec)|Dolní Záhoří]]
* [[Drahonice (Lubenec)|Drahonice]]
* [[Horní Záhoří (Lubenec)|Horní Záhoří]]
* [[Ležky]]
* [[Libkovice (Lubenec)|Libkovice]]
* [[Libyně]]
* [[Přibenice]]
* [[Řepany]]
* [[Vítkovice (Lubenec)|Vítkovice]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Powiat Louny}}

[[Kategoria:Miejscowości w kraju usteckim]]
[[Kategoria:Gminy w powiecie Louny]]

title: Lubenec

Herb: Flaga

Państwo: Czechy

Kraj: ustecki


text:
# Kazimierz Sopuch
Kazimierz Sopuch (ur. 1 kwietnia 1933 we wsi Jawory-Wielkopole k. Ostrołęki) – polski poeta, publicysta, tłumacz, socjolog

## Życiorys
Urodził się w rodzinie Adama i Cecylii z Dudziaków. Ukończył szkołę średnią w Kętrzynie, a następnie w roku 1958 studia filozoficzno-socjologiczne na Wydziale Filozoficznym KUL. W latach 1956–1960 mieszkał w Olsztynie, gdzie pracował w Oddziale Wojewódzkim Stowarzyszenia PAX w Olsztynie i współpracował ze „Słowem na Warmii i Mazurach” – regionalnym dodatkiem do gazety „Słowo Powszechne”, na łamach której debiutował w 1956 roku jako poeta. Był współzałożycielem grupy poetyckiej „Łyna” (1958–1960). W 1961 roku przeniósł się do Gdańska gdzie pracował w tamtejszym Oddziale Wojewódzkim PAX, potem w Poradni Zdrowia Psychicznego. W 1965 roku zamieszkał w Gdyni. W latach 1977–1997 był pracownikiem naukowo-dydaktycznym w Instytucie Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego. W 1977 roku uzyskał stopień doktora za rozprawę Przemiany społeczne na ziemi kościerskiej w okresie Polski Ludowej a uczestnictwo w kulturze. W 1985 roku został doktorem habilitowanym za rozprawę Postawy wobec życia i wybór wartości a struktura społeczna. Wykładowca Wydziału Nauk Społecznych Wyższej Szkoły Komunikacji Społecznej w Gdyni. W 1997 roku przeszedł na emeryturę. Współzałożyciel Wyższej Szkoły Komunikacji Społecznej w Gdyni, wykładowca i jej pierwszy rektor w latach 2002–2004. Współpracował także z Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Olsztynie i z Kaszubsko-Pomorską Szkołą Wyższą w Wejherowie.
Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Stowarzyszenia Autorów ZAiKS. Do 1982 roku był członkiem Związku Literatów Polskich. Później wstąpił do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (Oddział w Gdańsku).

## Twórczość poetycka
- My dwoje (1960)
- Wyjście z cienia (1966)
- Rwanie lnu (1971)
- Astry (1976)
- Oswoić ptaka (1980)
- Gleba (1986)
- Wiersz wybrane (1994)
- Drażnienie niepokoju (1998)
- Na obrzeżu (2001)
- Ponad losem (2009)
- Ku nieznanemu (2012)
- Cztery poematy i epilog
- Na wiekuistych pastwiskach
- ..Mgła
- ..ALBOCO
- Dziennik pokładowy. Podróże
- Dziennik pokładowy. Lata siedemdziesiąte[4]
- Dziennik pokładowy. Lata osiemdziesiąte
- ALBOCO. Nowy wybór wierszy. Wydawnictwo Literackie ATENA, Poznań (2020)
- Jeremiady. Biblioteka Autorów Warmii i Mazur, Olsztyn (2022)
- Prawdy proste i wieczne - tom przekładów poetów Petersburga

## Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia
- Wyróżnienie w konkursie Łódzkiej Wiosny Poetyckiej (1960)
- Nagroda Czerwonej Róży za fragmenty poematu Rwanie lnu (1968)
- Odznaka „Za zasługi dla Gdańska”
- Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”
- Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
- Srebrny Krzyż Zasługi
- Nagroda I stopnia i Medal Zygmunta Glogera za całokształt twórczości artystycznej (poezja), pracy naukowo-badawczej i społeczno-kulturalnej, przyznane przez Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze w Łomży (2000)
- Nagroda Prezydenta Miasta Gdyni (2010)
- Brązowy Medal Uniwersytetu Gdańskiego „Doctrinae Sapientae Honestati” (2013)[5]
- Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2018)
- Nominacja do Nagrody Poetyckiej im. K. I. Gałczyńskiego – Orfeusz za tom Jeremiady (2023)[6]

Źródło:.

title: Kazimierz Sopuch

wikitext:
'''Kazimierz Sopuch''' (ur. [[1 kwietnia]] [[1933]] we wsi [[Jawory-Wielkopole]] k. [[Ostrołęka|Ostrołęki]]) – polski [[poeta]], publicysta, tłumacz, socjolog

== Życiorys ==
Urodził się w rodzinie Adama i Cecylii z Dudziaków. Ukończył szkołę średnią w [[Kętrzyn]]ie, a następnie w roku 1958 studia filozoficzno-socjologiczne na Wydziale Filozoficznym [[Katolicki Uniwersytet Lubelski|KUL]]. W latach 1956–1960 mieszkał w [[Olsztyn]]ie, gdzie pracował w Oddziale Wojewódzkim [[Stowarzyszenie „Pax”|Stowarzyszenia PAX]] w Olsztynie i współpracował ze „Słowem na Warmii i Mazurach” – regionalnym dodatkiem do gazety [[Słowo Powszechne|„Słowo Powszechne”]], na łamach której debiutował w 1956 roku jako poeta. Był współzałożycielem grupy poetyckiej „Łyna” (1958–1960). W 1961 roku przeniósł się do Gdańska gdzie pracował w tamtejszym Oddziale Wojewódzkim PAX, potem w Poradni Zdrowia Psychicznego. W 1965 roku zamieszkał w Gdyni. W latach 1977–1997 był pracownikiem naukowo-dydaktycznym w Instytucie Filozofii i Socjologii [[Uniwersytet Gdański|Uniwersytetu Gdańskiego]]. W [[1977]] roku uzyskał stopień [[Doktor (stopień naukowy)|doktora]] za rozprawę ''Przemiany społeczne na ziemi kościerskiej w okresie [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|Polski Ludowej]] a uczestnictwo w kulturze''. W [[1985]] roku został doktorem [[Habilitacja|habilitowanym]] za rozprawę ''Postawy wobec życia i wybór wartości a struktura społeczna''. Wykładowca Wydziału Nauk Społecznych [[Wyższa Szkoła Komunikacji Społecznej w Gdyni|Wyższej Szkoły Komunikacji Społecznej w Gdyni]]. W 1997 roku przeszedł na emeryturę<ref>{{Cytuj |tytuł = Kazimierz Sopuch – LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR |data dostępu = 2025-02-24 |opublikowany = leksykonkultury.ceik.eu |url = http://leksykonkultury.ceik.eu/index.php/Kazimierz_Sopuch}}</ref>. Współzałożyciel [[Wyższa Szkoła Komunikacji Społecznej w Gdyni|Wyższej Szkoły Komunikacji Społecznej w Gdyni]], wykładowca i jej pierwszy rektor w latach 2002–2004<ref>{{Cytuj |tytuł = prof. dr hab. Kazimierz Sopuch |data dostępu = 2025-02-24 |opublikowany = Wyższa Szkoła Komunikacji Społecznej w Gdyni - studia licencjackie, magisterskie i podyplomowe |url = https://wsks.pl/team/prof-dr-hab-kazimierz-sopuch/}}</ref>. Współpracował także z [[Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Olsztynie|Wyższą Szkołą Pedagogiczną w Olsztynie]] i z [[Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Wejherowie|Kaszubsko-Pomorską Szkołą Wyższą w Wejherowie]]<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Sopuch {{!}} Stowarzyszenie Pisarzy Polskich |data dostępu = 2025-02-24 |url = http://sppgdansk.pl/sopuch/}}</ref>.

Jest członkiem [[Polskie Towarzystwo Socjologiczne|Polskiego Towarzystwa Socjologicznego]], [[Gdańskie Towarzystwo Naukowe|Gdańskiego Towarzystwa Naukowego]], [[Stowarzyszenie Autorów ZAiKS|Stowarzyszenia Autorów ZAiKS]]. Do 1982 roku był członkiem [[Związek Literatów Polskich|Związku Literatów Polskich]]. Później wstąpił do [[Stowarzyszenie Pisarzy Polskich|Stowarzyszenia Pisarzy Polskich]] (Oddział w Gdańsku).

== Twórczość poetycka ==
* ''My dwoje'' (1960)
* ''Wyjście z cienia'' (1966)
* ''Rwanie lnu'' (1971)
* ''Astry'' (1976)
* ''Oswoić ptaka'' (1980)
* ''Gleba'' (1986)
* ''Wiersz wybrane'' (1994)
* ''Drażnienie niepokoj''u (1998)
* ''Na obrzeżu'' (2001)
* ''Ponad losem'' (2009)
* ''Ku nieznanemu'' (2012)
* ''Cztery poematy i epilog''
* ''Na wiekuistych pastwiskach''
* ''..Mgła''
* ''..ALBOCO''
* ''Dziennik pokładowy. Podróże''
* ''Dziennik pokładowy. Lata siedemdziesiąte''<ref>{{Cytuj stronę|url=http://wbpg.org.pl/aktualnosc/spotkanie-z-kazimierzem-sopuchem|tytuł=''Spotkanie z Kazimierzem Sopuchem''|opublikowany=wbpg.org.pl|data=|data dostępu=|archiwum=https://web.archive.org/web/20160414021439/http://wbpg.org.pl/aktualnosc/spotkanie-z-kazimierzem-sopuchem|zarchiwizowano=2016-04-14}}</ref>
*''Dziennik pokładowy. Lata osiemdziesiąte''
*''ALBOCO. Nowy wybór wierszy''. Wydawnictwo Literackie ATENA, Poznań (2020)
*''Jeremiady''. Biblioteka Autorów Warmii i Mazur, Olsztyn (2022)
* ''Prawdy proste i wieczne'' - tom przekładów poetów Petersburga

== Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia ==

* Wyróżnienie w konkursie Łódzkiej Wiosny Poetyckiej (1960)
* [[Nagroda Czerwonej Róży]] za fragmenty poematu ''Rwanie lnu'' (1968)
* Odznaka „Za zasługi dla Gdańska”
* [[Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”]]
* [[Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”]]
* Srebrny [[Krzyż Zasługi]]
* Nagroda I stopnia i Medal Zygmunta Glogera za całokształt twórczości artystycznej (poezja), pracy naukowo-badawczej i społeczno-kulturalnej, przyznane przez Społeczne Stowarzyszenie Prasoznawcze w Łomży (2000)
* Nagroda Prezydenta Miasta Gdyni (2010)
* Brązowy Medal Uniwersytetu Gdańskiego „Doctrinae Sapientae Honestati” (2013)<ref>[https://ug.edu.pl/o-uczelni/uniwersytet-gdanski/godnosci-honorowe-ug/medale-ug/lista-odznaczonych ''Lista odznaczonych | Uniwersytet Gdański''] [online], ug.edu.pl [dostęp 2025-02-24].</ref>
* Brązowy [[Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]] (2018)
* Nominacja do [[Nagroda Poetycka im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego|Nagrody Poetyckiej im. K. I. Gałczyńskiego – Orfeusz]] za tom ''Jeremiady'' (2023)<ref>{{Cytuj |tytuł = Ogłoszono nominacje do Nagrody Orfeusza |data = 2023-05-04 |data dostępu = 2023-05-04 |opublikowany = wirtualnywydawca.pl |url = https://wirtualnywydawca.pl/2023/05/ogloszono-nominacje-do-nagrody-orfeusza/ |język = pl-PL}}</ref>

Źródło:<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę | nazwisko=Bartelski M. | imię=Lesław | autor link= | inni= | tytuł=Polscy pisarze współcześni, 1939–1991: Leksykon | data= | wydawca=Wydawn. Nauk. PWN | miejsce= | isbn=83-01-11593-9 | strony=}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Sopuch, Kazimierz}}
[[Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II]]
[[Kategoria:Ludzie kultury związani z Gdynią]]
[[Kategoria:Ludzie nauki związani z Gdańskiem]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”]]
[[Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi]]
[[Kategoria:Polscy pisarze współcześni]]
[[Kategoria:Polscy poeci]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1933]]


text:
# Kompas Sztuki
Kompas Sztuki – ranking polskich artystów współczesnych (żyjących i zmarłych) oraz grup artystycznych ogłaszany raz w roku. Lista nazwisk układana jest według punktacji przyznawanej przez kilkadziesiąt polskich galerii sztuki (publicznych i prywatnych).
Inicjatorami powstania Kompasu Sztuki są Kama Zboralska i Piotr Cegłowski, którzy publikują ranking w dzienniku „Rzeczpospolita”. Pierwsza lista nazwisk i grup powstała w 2007 roku. Kompas Sztuki objęty jest patronatem honorowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Każda galeria (w 2008 roku było ich ponad 80) ma wskazać dziesięciu najważniejszych artystów i grup artystycznych, bez względu na uprawianą dyscyplinę. Pierwszy wskazany otrzymuje 10 punktów, każdy następny o jeden punkt mniej. Po ich zsumowaniu powstaje ranking.
Idea Kompasu nawiązuje do zagranicznych zestawień artystów, np. do Kunstkompassu (niemieckiego rankingu publikowanego od lat 70. XX wieku). Obok Kompasu Sztuki powstał także ranking dla debiutujących artystów – Kompas Młodej Sztuki (listy pojawiły się dotychczas trzykrotnie: w 2008, 2010 i 2012 roku).

## Rankingi
- 2007[4]

1. miejsce – Tadeusz Kantor (253 punkty)
2. miejsce – Jerzy Nowosielski (217 punktów)
3. miejsce – Magdalena Abakanowicz (162 punkty)
- 2008[5]

1. miejsce – Tadeusz Kantor (172 punkty)
2. miejsce – Magdalena Abakanowicz (155 punktów)
3. miejsce – Andrzej Wróblewski (143 punkty)
- 2009[6]

1. miejsce – Mirosław Bałka (165 punktów)
2. miejsce – Tadeusz Kantor (161 punków)
3. miejsce – Jerzy Nowosielski (125 punktów)
- 2010[7]

1. miejsce – Mirosław Bałka (179 punktów)
2. miejsce – Jerzy Nowosielski (165 punktów)
3. miejsce – Tadeusz Kantor (132 punkty)
- 2011[8]

1. miejsce – Mirosław Bałka (260 punktów)
2. miejsce – Jerzy Nowosielski (154 punkty)
3. miejsce – Roman Opałka (146 punktów)
- 2012[9]

1. miejsce – Tadeusz Kantor (215 punktów)
2. miejsce – Mirosław Bałka (170 punktów)
3. miejsce – Alina Szapocznikow (169 punktów)
- 2013[10]

1. miejsce – Alina Szapocznikow (208 punktów)
2. miejsce – Mirosław Bałka (187 punktów)
3. miejsce – Tadeusz Kantor (155 punktów)
- 2014[11]

1. miejsce – Alina Szapocznikow (196 punktów)
2. miejsce – Mirosław Bałka (163 punkty)
3. miejsce – Andrzej Wróblewski (163 punkty)
...
- 2017[12]

1. miejsce – Magdalena Abakanowicz (171 punktów)
2. miejsce – Alina Szapocznikow (154 punkty)
3. miejsce – Wojciech Fangor (147 punktów)
...
- 2020[13]

1. miejsce – Magdalena Abakanowicz (188 punktów)
2. miejsce – Alina Szapocznikow (180 punktów)
3. miejsce – Andrzej Wróblewski (141 punktów)

title: Kompas Sztuki

wikitext:
'''Kompas Sztuki''' – ranking polskich [[sztuka współczesna|artystów współczesnych]] (żyjących i zmarłych) oraz grup artystycznych ogłaszany raz w roku. Lista nazwisk układana jest według punktacji przyznawanej przez kilkadziesiąt polskich [[galeria sztuki|galerii sztuki]] (publicznych i prywatnych).

Inicjatorami powstania Kompasu Sztuki są [[Kama Zboralska]] i [[Piotr Cegłowski]]{{r|culture}}, którzy publikują ranking w dzienniku „Rzeczpospolita”{{r|artnation}}. Pierwsza lista nazwisk i grup powstała w [[2007 w sztukach plastycznych|2007]] roku. Kompas Sztuki objęty jest patronatem honorowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego{{r|artnation}}.

Każda galeria (w 2008 roku było ich ponad 80{{r|about}}) ma wskazać dziesięciu najważniejszych artystów i grup artystycznych, bez względu na uprawianą dyscyplinę. Pierwszy wskazany otrzymuje 10 punktów, każdy następny o jeden punkt mniej{{r|culture}}. Po ich zsumowaniu powstaje ranking.

Idea Kompasu nawiązuje do zagranicznych zestawień artystów, np. do [[Kunstkompass]]u (niemieckiego rankingu publikowanego od lat 70. XX wieku){{r|about}}. Obok Kompasu Sztuki powstał także ranking dla debiutujących artystów – Kompas Młodej Sztuki (listy pojawiły się dotychczas trzykrotnie: w [[2008 w sztukach plastycznych|2008]], [[2010 w sztukach plastycznych|2010]] i [[2012 w sztukach plastycznych|2012]] roku).

== Rankingi ==
* '''[[2007 w sztukach plastycznych|2007]]'''{{r|r2007}}
: 1. miejsce – [[Tadeusz Kantor]] (253 punkty)
: 2. miejsce – [[Jerzy Nowosielski]] (217 punktów)
: 3. miejsce – [[Magdalena Abakanowicz]] (162 punkty)
* '''[[2008 w sztukach plastycznych|2008]]'''{{r|r2008}}
: 1. miejsce – [[Tadeusz Kantor]] (172 punkty)
: 2. miejsce – [[Magdalena Abakanowicz]] (155 punktów)
: 3. miejsce – [[Andrzej Wróblewski (malarz)|Andrzej Wróblewski]] (143 punkty)
* '''[[2009 w sztukach plastycznych|2009]]'''{{r|r2009}}
: 1. miejsce – [[Mirosław Bałka]] (165 punktów)
: 2. miejsce – [[Tadeusz Kantor]] (161 punków)
: 3. miejsce – [[Jerzy Nowosielski]] (125 punktów)
* '''[[2010 w sztukach plastycznych|2010]]'''{{r|r2010}}
: 1. miejsce – [[Mirosław Bałka]] (179 punktów)
: 2. miejsce – [[Jerzy Nowosielski]] (165 punktów)
: 3. miejsce – [[Tadeusz Kantor]] (132 punkty)
* '''[[2011 w sztukach plastycznych|2011]]'''{{r|r2011}}
: 1. miejsce – [[Mirosław Bałka]] (260 punktów)
: 2. miejsce – [[Jerzy Nowosielski]] (154 punkty)
: 3. miejsce – [[Roman Opałka]] (146 punktów)
* '''[[2012 w sztukach plastycznych|2012]]'''{{r|r2012}}
: 1. miejsce – [[Tadeusz Kantor]] (215 punktów)
: 2. miejsce – [[Mirosław Bałka]] (170 punktów)
: 3. miejsce – [[Alina Szapocznikow]] (169 punktów)
* '''[[2013 w sztukach plastycznych|2013]]'''{{r|r2013}}
: 1. miejsce – [[Alina Szapocznikow]] (208 punktów)
: 2. miejsce – [[Mirosław Bałka]] (187 punktów)
: 3. miejsce – [[Tadeusz Kantor]] (155 punktów)
* '''[[2014 w sztukach plastycznych|2014]]'''{{r|r2014}}
: 1. miejsce – [[Alina Szapocznikow]] (196 punktów)
: 2. miejsce – [[Mirosław Bałka]] (163 punkty)
: 3. miejsce – [[Andrzej Wróblewski (malarz)|Andrzej Wróblewski]] (163 punkty)
...
* '''[[2017 w sztukach plastycznych|2017]]'''{{r|r2017}}
: 1. miejsce – [[Magdalena Abakanowicz]] (171 punktów)
: 2. miejsce – [[Alina Szapocznikow]] (154 punkty)
: 3. miejsce – [[Wojciech Fangor]] (147 punktów)
...
* '''[[2020 w sztukach plastycznych|2020]]'''{{r|r2020}}
: 1. miejsce – [[Magdalena Abakanowicz]] (188 punktów)
: 2. miejsce – [[Alina Szapocznikow]] (180 punktów)
: 3. miejsce – [[Andrzej Wróblewski (malarz)|Andrzej Wróblewski]] (141 punktów)

== Przypisy ==
<references>
<ref name="r2007">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2007/|tytuł=Ranking 2007|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022119/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2007/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="r2008">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2008/|tytuł=Ranking 2008|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022127/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2008/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="r2009">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2009/|tytuł=Ranking 2009|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022349/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2009/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="r2010">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2010/|tytuł=Ranking 2010|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022132/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2010/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="r2011">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2011/|tytuł=Ranking 2011|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022354/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2011/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="r2012">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2012/|tytuł=Ranking 2012|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022137/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2012/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="r2013">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2013/|tytuł=Ranking 2013|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2019-01-24|archiwum=https://web.archive.org/web/20190124203708/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2013/|zarchiwizowano=2019-01-24}}</ref>
<ref name="r2014">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2014/|tytuł=Ranking 2014|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2019-01-24|archiwum=https://web.archive.org/web/20190124203700/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2014/|zarchiwizowano=2019-01-24}}</ref>
<ref name="r2017">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/ranking/2017/|tytuł=Ranking 2017|opublikowany=Kompas Sztuki|data dostępu=2019-01-24|archiwum=https://web.archive.org/web/20190124203643/http://www.kompassztuki.pl/ranking/2017/|zarchiwizowano=2019-01-24}}</ref>
<ref name="r2020">{{Cytuj stronę |url = brak |tytuł = Ranking 2020 |opublikowany = kompassztuki.pl |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20210625030701/https://kompassztuki.pl/ranking_2020 |zarchiwizowano = 2021-06-25 |data dostępu = 2024-02-04}}</ref>
<ref name="culture">{{cytuj stronę|url=https://culture.pl/pl/wydarzenie/kompas-sztuki-2011-ranking-polskich-artystow |tytuł=Kompas Sztuki 2011 – ranking polskich artystów|data=5 kwietnia 2012|opublikowany=Culture.pl|archiwum = https://web.archive.org/web/20160811154112/https://culture.pl/pl/wydarzenie/kompas-sztuki-2011-ranking-polskich-artystow |zarchiwizowano = 2016-08-11 |data dostępu=2012-04-25}}</ref>
<ref name="about">{{cytuj stronę|url=http://www.kompassztuki.pl/1/|tytuł=O projekcie|opublikowany=Kompas Sztuki 2012|data dostępu=2014-05-16|archiwum=https://web.archive.org/web/20140729022317/http://www.kompassztuki.pl/1/|zarchiwizowano=2014-07-29}}</ref>
<ref name="artnation">{{Cytuj stronę | url = brak | tytuł = Kompas Sztuki 2013 Alina Szapocznikow na I miejscu w rankingu polskich artystów współczesnych | opublikowany = Art Nation |archiwum = http://web.archive.org/web/20160305001210/http://www.artnation.pl/kompas-sztuki-2013-alina-szapocznikow-na-i-miejscu-w-rankingu-polskich-artystow-wspolczesnych |zarchiwizowano = 2016-03-05 | data dostępu = 2014-05-16}}</ref>
</references>

[[Kategoria:Polska sztuka współczesna]]
[[Kategoria:Rankingi]]


text:
# Rezolucje Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych
Rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ – uchwały jednego z sześciu głównych organów Organizacji Narodów Zjednoczonych.  Szczególne znaczenie mają rezolucje Rady Bezpieczeństwa dotyczące utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, a zwłaszcza decyzje o zastosowaniu sankcji niewymagających użycia siły zbrojnej (art. 41. Karty) oraz decyzje o sankcjach zbrojnych (art. 42 Karty). Jako jedyne spośród rezolucji uchwalanych przez organy ONZ, mają moc prawnie wiążącą dla państw – na mocy art. 25 Karty Narodów Zjednoczonych. Ich legalność nie może być kwestionowana, nie podlegają także kontroli sądowej ze strony Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.
Dwie wojny w XX wieku znalazły w rezolucjach Rady Bezpieczeństwa swe podstawy prawne: wojna koreańska w latach 1950–1953 (Rezolucja nr 85) oraz I wojna w Zatoce Perskiej w roku 1991 (Rezolucja nr 678). Ta ostatnia rezolucja była powoływana także jako podstawa interwencji w Iraku w 2003 roku, jednak legalność tej interwencji i doszukiwanie się podstawy prawnej dla niej w rezolucji nr 678 było kwestionowane przez wiele państw.

wikitext:
[[Plik:United Nations Security Council.jpg|thumb|240px|Sala posiedzeń Rady Bezpieczeństwa ONZ]]
'''Rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ''' – uchwały jednego z sześciu głównych organów [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|Organizacji Narodów Zjednoczonych]].  Szczególne znaczenie mają rezolucje [[Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych|Rady Bezpieczeństwa]] dotyczące utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, a zwłaszcza decyzje o zastosowaniu sankcji niewymagających użycia siły zbrojnej (art. 41. Karty) oraz decyzje o sankcjach zbrojnych (art. 42 Karty). Jako jedyne spośród rezolucji uchwalanych przez organy ONZ, mają moc prawnie wiążącą dla państw – na mocy art. 25 [[Karta Narodów Zjednoczonych|Karty Narodów Zjednoczonych]]<ref>Art. 25 Karty stanowi, iż: ''Członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych zgadzają się przyjmować i wykonywać decyzje Rady Bezpieczeństwa zgodnie z niniejszą Kartą.''</ref>. Ich legalność nie może być kwestionowana, nie podlegają także kontroli sądowej ze strony [[Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości|Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości]]<ref>W. Czapliński, A. Wyrozumska, Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, wyd. II, Warszawa 2004, s. 373</ref>.

Dwie wojny w [[XX wiek]]u znalazły w rezolucjach Rady Bezpieczeństwa swe podstawy prawne: [[wojna koreańska]] w latach 1950–1953 ([[Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 85|Rezolucja nr 85]]) oraz [[I wojna w Zatoce Perskiej]] w roku 1991 ([[Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 678|Rezolucja nr 678]]). Ta ostatnia rezolucja była powoływana także jako podstawa [[II wojna w Zatoce Perskiej|interwencji w Iraku w 2003 roku]], jednak legalność tej interwencji i doszukiwanie się podstawy prawnej dla niej w rezolucji nr 678 było kwestionowane przez wiele państw.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* W. Czapliński, A. Wyrozumska, ''Prawo międzynarodowe publiczne. Zagdanienia systemowe'', wyd. II, Warszawa [[2004]], {{ISBN|83-7387-195-0}}
* Janusz Rydzkowski, ''Słownik Organizacji Narodów Zjednoczonych'', wyd. II, Warszawa [[2003]], {{ISBN|83-214-1300-5}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.un.org/securitycouncil/content/resolutions Rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ] {{lang|en}}
* [http://rsawl.awl.edu.pl/images/Archiwum/2014/nr_1/piotr_nowak.pdf Rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ w prawie międzynarodowym na przykładzie interwencji NATO w Libii w 2011 roku]
* [https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/37962/nowak_dzia%C5%82ania_onz_wobec_nowych_zagrozonych_2016.pdf Działania ONZ wobec nowych zagrożeń w stosunkach międzynarodowych na przykładzie wybranych rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ w 2015 roku]
{{Rezolucje RB ONZ}}
{{ONZ}}

[[Kategoria:Rezolucje Rady Bezpieczeństwa ONZ| ]]


text:
# Kukułka i szpak
Kukułka i szpak (ros. Кукушка и скворец, Kukuszka i skworiec) – radziecki krótkometrażowy film animowany z 1949 roku w reżyserii Leonida Amarlika i Władimira Połkownikowa. Na podstawie bajki Siergieja Michałkowa o tej samej nazwie.

## Fabuła
Wraz z nadejściem wiosny całe ptactwo budzi się do życia. Ceniąca sobie wolność kukułka jak zwykle podrzuca swoje jajko do cudzego gniazda. Nie jest zainteresowana wychowywaniem swoich piskląt. Inaczej reaguje szpak, który cieszy się na widok wykluwającego się potomstwa i nie rozumie zachowania kukułki.

## Animatorzy
Nadieżda Priwałowa, Fiodor Chitruk, Aleksandr Biełakow, Dmitrij Biełow, Lew Popow, B. Pietin, I. Stariuk

## Nagrody
- 1950: V Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach – dyplom honorowy

## Wersja polska
- Seria Bajki rosyjskie (odc. 15)

title: Kukułka i szpak

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Kukułka i szpak
 |oryginalny tytuł = Кукушка и скворец
 |grafika          = Kukułka i szpak (1949).jpg
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[film animowany|animowany]],
[[film krótkometrażowy|krótkometrażowy]]
 |rok produkcji    = [[1949 w filmie|1949]]
 |data premiery    =
 |kraj produkcji   = [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]]
 |język            = [[język rosyjski|rosyjski]]
 |czas trwania     = 10 minut
 |reżyseria        = [[Leonid Amalrik]],
[[Władimir Połkownikow]]
 |scenariusz       = [[Siergiej Michałkow]]
 |główne role      =
 |muzyka           = [[Jurij Nikolski]]
 |zdjęcia          = [[Nikołaj Woinow]]
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           =
 |produkcja        = [[Sojuzmultfilm]]
 |wytwórnia        =
 |dystrybucja      =
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Kukułka i szpak''' ([[język rosyjski|ros.]] Кукушка и скворец, ''Kukuszka i skworiec'') – [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecki]] krótkometrażowy film animowany z [[1949 w filmie|1949]] roku w reżyserii [[Leonid Amalrik|Leonida Amarlika]] i [[Władimir Połkownikow|Władimira Połkownikowa]]. Na podstawie bajki [[Siergiej Michałkow|Siergieja Michałkowa]] o tej samej nazwie.

== Fabuła ==
Wraz z nadejściem wiosny całe ptactwo budzi się do życia. Ceniąca sobie wolność kukułka jak zwykle podrzuca swoje jajko do cudzego gniazda. Nie jest zainteresowana wychowywaniem swoich piskląt. Inaczej reaguje szpak, który cieszy się na widok wykluwającego się potomstwa i nie rozumie zachowania kukułki<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.teleman.pl/tv/Bajki-Rosyjskie-Kukulka-i-Szpak-15-307966 | tytuł = Kukułka i szpak |opublikowany = Teleman|język=pl|data dostępu=2014-10-01}}</ref>.

== Animatorzy ==
[[Nadieżda Priwałowa]], [[Fiodor Chitruk]], Aleksandr Biełakow, Dmitrij Biełow, Lew Popow, B. Pietin, I. Stariuk

== Nagrody ==
* 1950: [[Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach|V Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Karlowych Warach]] – dyplom honorowy

== Wersja polska ==
* Seria ''[[Bajki rosyjskie]]'' (odc. 15)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://www.animator.ru/db/?p=show_film&fid=2983 Kukułka i szpak] w bazie [[Animator.ru]] {{lang|ru}}

[[Kategoria:Filmowe adaptacje utworów Siergieja Michałkowa]]
[[Kategoria:Radzieckie adaptacje filmowe]]
[[Kategoria:Radzieckie animowane filmy krótkometrażowe]]
[[Kategoria:Radzieckie filmy animowane z 1949 roku]]

title: Kukułka i szpakКукушка и скворец

Gatunek: animowany, · krótkometrażowy

Kraj produkcji: ZSRR

Język: rosyjski

Czas trwania: 10 minut

Reżyseria: Leonid Amalrik, · Władimir Połkownikow

Scenariusz: Siergiej Michałkow

Muzyka: Jurij Nikolski

Zdjęcia: Nikołaj Woinow

Produkcja: Sojuzmultfilm


text:
# Povoletto
Povoletto – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Friuli-Wenecja Julijska, w prowincji Udine.
Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 5271 osób, 138,7 os./km².

title: Povoletto

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Povoletto
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Friuli-Wenecja Julijska
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Prowincja Udine|Udine]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]
 |kod statystyczny                = 030078
 |powierzchnia                    = 38 km²
 |rok                             = 2004
 |liczba ludności                 = 5271
 |gęstość zaludnienia             = 138,7 os./km²
 |numer kierunkowy                = 0432
 |kod pocztowy                    = 33040
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Włoch
 |kod mapy                        = Friuli-Wenecja Julijska
 |współrzędne                     = 46°7′N 13°17′E
 |commons                         =
 |www                             = http://www.comune.povoletto.ud.it/hh/index.php
}}
'''Povoletto''' – miejscowość i gmina we [[Włochy|Włoszech]], w regionie [[Friuli-Wenecja Julijska]], w prowincji [[prowincja Udine|Udine]].

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 5271 osób, 138,7 os./km².

== Bibliografia ==
* Źródło danych: [https://www.istat.it Istituto Nazionale di Statistica]

{{Prowincja Udine}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w prowincji Udine]]

title: Povoletto

Państwo: Włochy

Region autonomiczny: Friuli-Wenecja Julijska

Prowincja: Udine

Powierzchnia: 38 km²


text:
# Zeerijp
Zeerijp – wieś w Holandii, w prowincji Groningen, w gminie Loppersum. Znajduje się tu ceglany kościół z wolnostojącą dzwonnicą. Dawniej jego patronem był św. Jan Chrzciciel, obecnie jest świątynią Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Poza tym, w miejscowości zlokalizowany jest znany wiatrak, De Leeuw.

title: Zeerijp

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Zeerijp
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Overzicht van de molen - Zeerijp - 20420667 - RCE.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Groningen
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              = 440
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Groningen
 |współrzędne                  = 53°21′N 6°46′E
 |commons                      = Category:Zeerijp
 |www                          =
}}
'''Zeerijp''' – wieś w [[Holandia|Holandii]], w prowincji [[Groningen (prowincja)|Groningen]], w gminie [[Loppersum (gmina)|Loppersum]]. Znajduje się tu ceglany kościół z wolnostojącą dzwonnicą. Dawniej jego patronem był św. [[Jan Chrzciciel]], obecnie jest świątynią [[Holenderski Kościół Reformowany|Holenderskiego Kościoła Reformowanego]]. Poza tym, w miejscowości zlokalizowany jest znany wiatrak, ''De Leeuw''.

== Bibliografia ==

* {{Cytuj książkę | autor = Ad van der Meer, Onno Boonstra | tytuł = Repertorium van Nederlandse gemeenten vanaf 1812 waaraan toegevoegd de Amsterdamse code. | data = 2011 | isbn = 90-6984-501-6 | data dostępu = 2015-12-12 | url = http://web.archive.org/web/20150113145625/http://www.dans.knaw.nl/nl/over/organisatie-beleid/publicaties/DANSrepertoriumnederlandsegemeenten2011.pdf}}
* [http://www.jacobuskerkzeerijp.nl/]

[[Kategoria:Miejscowości w prowincji Groningen]]

title: Zeerijp

Państwo: Holandia

Prowincja: Groningen


text:
# Ponyo
Ponyo (jap. 崖の上のポニョ Gake no ue no Ponyo) – pełnometrażowy film anime w reżyserii Hayao Miyazakiego, powstały w założonym przez niego Studiu Ghibli. Dystrybutorem filmu w Japonii jest Tōhō, w Polsce zaś Monolith Plus.

## Opis fabuły
Film opowiada o małej rybce, która ucieka ze swojego podwodnego królestwa. Wyrzucona na brzeg zostaje odnaleziona przez pięcioletniego Sōsuke, mieszkającego w domu na klifie. Chłopiec nadaje rybce imię Ponyo i obiecuje, że będzie się nią opiekował. Fujimoto, ojciec rybki, wzywa na pomoc duchy morza, które odbierają ją Sōsuke.
Po powrocie do domu Fujimoto rozmawia ze swoją córką, zwracając się do niej Brünnhilde. Rybka stwierdza, że nazywa się Ponyo i chce zostać człowiekiem, ponieważ zakochała się w Sōsuke. Zaniepokojony ojciec wzywa na pomoc matkę Ponyo, królową morza. Rybka, z pomocą swoich sióstr, ucieka ponownie, wykorzystując magię ojca, aby zamienić się w człowieka, co powoduje różne anomalie i wywołuje olbrzymi sztorm. Ponyo dociera do domu Sōsuke, gdzie wraz z nim i jego matką, Lisą, czekają na zakończenie sztormu. Lisa postanawia zostawić dwójkę dzieci i udać się do domu opieki społecznej, w którym pracuje, aby zająć się jego pensjonariuszami.
Granmamare, matka Ponyo, odbywa rozmowę z Fujimoto, podczas której stwierdza, że jeśli dziewczynka i Sōsuke przejdą test, rybka będzie mogła zamieszkać w ludzkim świecie, a wszelkie anomalie znikną. Sōsuke i Ponyo budzą się w domu na klifie, odkrywając, że wszystko, co znajduje się poniżej niego, zalane jest wodą. Dzieci, używając magicznie powiększonej przez Ponyo zabawkowej łódki, postanawiają dostać się do domu opieki, aby spotkać się z Lisą. Podczas podróży Ponyo traci magiczne zdolności i na powrót staje się rybką. Z pomocą Fujimoto dzieci docierają do znajdującego się pod wodą domu opieki, gdzie Granmamare pyta Sōsuke, czy kocha Ponyo nawet jako rybkę. Chłopiec odpowiada, że kocha ją pod każdą postacią, dzięki czemu królowa oceanu zamienia Ponyo w człowieka i pozwala jej zamieszkać z Sōsuke.

## Produkcja
Prace nad filmem rozpoczęły się w październiku 2006 roku. Pomysłodawcą fabuły i autorem scenariusza jest sam Hayao Miyazaki. Reżyser zdradził, że postać chłopca została wykreowana na wzór jego syna, Gorō. W przeciwieństwie do innych produkcji ze studia Ghibli, Ponyo została zrealizowana przy wykorzystaniu tradycyjnej animacji.
Premiera filmu w Japonii miała miejsce 19 lipca 2008 roku, wyświetlany był w 481 kinach, co było wynikiem rekordowym, ponieważ żaden japoński film nie był wcześniej wyświetlany w takiej ilości kopii. W pierwszym miesiącu dystrybucji kinowej film zarobił dziesięć miliardów jenów (ok. 260 milionów złotych), zaś przez pierwszych czterdzieści jeden dni wyświetlania obejrzało go dziesięć milionów widzów. 3 lipca 2009 roku film wydany został w Japonii na DVD, zaś 14 sierpnia zadebiutował w USA.
Dystrybutorem filmu w Polsce, podobnie jak w przypadku większości poprzednich filmów Studia Ghibli, został Monolith Plus. Początkowo film trafić miał do kin w maju 2009 roku, pod patronatem medialnym serwisu anime.com.pl, jednakże premierę wielokrotnie przekładano. Ostatecznie na początku 2010 roku film wydany został na DVD w wersji z lektorem.
W 2009 r. film otrzymał pięć nagród na ósmych Międzynarodowych Tokijskich Targach Anime, m.in. za najlepsze anime roku i dla najlepszego reżysera.

## Obsada
| Rola                                 | Oryginalny głos     | Wersja angielska |
| ------------------------------------ | ------------------- | ---------------- |
| Ponyo                                | Yuria Nara          | Noah Cyrus       |
| Sōsuke                               | Hiroki Doi          | Frankie Jonas    |
| Lisa                                 | Tomoko Yamaguchi    | Tina Fey         |
| Fujimoto                             | Jōji Tokoro         | Liam Neeson      |
| Granmammare                          | Yūki Amami          | Cate Blanchett   |
| Kōichi (ojciec Sōsukego)             | Kazushige Nagashima | Matt Damon       |
| Toki (pensjonariuszka domu opieki)   | Kazuko Yoshiyuki    | Cloris Leachman  |
| Yoshie (pensjonariuszka domu opieki) | Tomoko Naraoka      | Betty White      |
| Siostry Ponyo                        | Akiko Yano          | –                |

## Wersja polska
Wersja polska: Studio Sonica

Tekst: Aleksandra Dobrowolska

Reżyseria: Miriam Aleksandrowicz

Dźwięk: Maciej Brzeziński

Czytali: Joanna Pach i Tomasz Kozłowicz.

title: Ponyo

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Ponyo
崖の上のポニョ
 |oryginalny tytuł = Gake no ue no Ponyo
 |grafika          = Gake no ue no Ponyo title.jpg
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[anime]]
[[Film fantasy|fantasy]]
 |rok produkcji    = [[2008 w filmie|2008]]
 |data premiery    = 19 lipca [[2008 w filmie|2008]]
18 stycznia 2010 (Polska, DVD)
 [[19 maja]] [[2024]] (kino)
 |kraj produkcji   = [[Japonia]]
 |język            = [[język japoński|japoński]]
 |czas trwania     = 101 minut
 |reżyseria        = [[Hayao Miyazaki]]
 |scenariusz       = Hayao Miyazaki
 |główne role      = [[Yuria Nara]]
[[Hiroki Doi]]
[[Kazushige Nagashima]]
[[Tomoko Yamaguchi]]
[[Jōji Tokoro]]
[[Yūki Amami]]
 |muzyka           = [[Joe Hisaishi]]
 |zdjęcia          = Atsushi Okui
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           = Takeshi Seyama
 |produkcja        = [[Toshio Suzuki (producent filmowy)|Toshio Suzuki]]
Naoya Fujimaki
Ryoichi Fukuyama
Seiji Okuda
 |wytwórnia        =
 |dystrybucja      = [[Tōhō]]
[[Walt Disney Pictures]]
[[Optimum Releasing]]
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          = '''2008''': Future Film Festival Digital Award – Special Mention
'''2008''': Mimmo Rotella Foundation Award
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
{{nihongo|'''Ponyo'''|崖の上のポニョ|Gake no ue no Ponyo}} – pełnometrażowy film [[anime]] w reżyserii [[Hayao Miyazaki]]ego, powstały w założonym przez niego [[Studio Ghibli|Studiu Ghibli]]. Dystrybutorem filmu w [[Japonia|Japonii]] jest [[Tōhō]], w [[Polska|Polsce]] zaś [[Monolith Films|Monolith Plus]].

== Opis fabuły ==
Film opowiada o małej rybce, która ucieka ze swojego podwodnego królestwa. Wyrzucona na brzeg zostaje odnaleziona przez pięcioletniego Sōsuke, mieszkającego w domu na klifie. Chłopiec nadaje rybce imię Ponyo i obiecuje, że będzie się nią opiekował. Fujimoto, ojciec rybki, wzywa na pomoc duchy morza, które odbierają ją Sōsuke.

Po powrocie do domu Fujimoto rozmawia ze swoją córką, zwracając się do niej Brünnhilde. Rybka stwierdza, że nazywa się Ponyo i chce zostać człowiekiem, ponieważ zakochała się w Sōsuke. Zaniepokojony ojciec wzywa na pomoc matkę Ponyo, królową morza. Rybka, z pomocą swoich sióstr, ucieka ponownie, wykorzystując magię ojca, aby zamienić się w człowieka, co powoduje różne anomalie i wywołuje olbrzymi sztorm. Ponyo dociera do domu Sōsuke, gdzie wraz z nim i jego matką, Lisą, czekają na zakończenie sztormu. Lisa postanawia zostawić dwójkę dzieci i udać się do domu opieki społecznej, w którym pracuje, aby zająć się jego pensjonariuszami.

Granmamare, matka Ponyo, odbywa rozmowę z Fujimoto, podczas której stwierdza, że jeśli dziewczynka i Sōsuke przejdą test, rybka będzie mogła zamieszkać w ludzkim świecie, a wszelkie anomalie znikną. Sōsuke i Ponyo budzą się w domu na klifie, odkrywając, że wszystko, co znajduje się poniżej niego, zalane jest wodą. Dzieci, używając magicznie powiększonej przez Ponyo zabawkowej łódki, postanawiają dostać się do domu opieki, aby spotkać się z Lisą. Podczas podróży Ponyo traci magiczne zdolności i na powrót staje się rybką. Z pomocą Fujimoto dzieci docierają do znajdującego się pod wodą domu opieki, gdzie Granmamare pyta Sōsuke, czy kocha Ponyo nawet jako rybkę. Chłopiec odpowiada, że kocha ją pod każdą postacią, dzięki czemu królowa oceanu zamienia Ponyo w człowieka i pozwala jej zamieszkać z Sōsuke.

== Produkcja ==
Prace nad filmem rozpoczęły się w październiku 2006 roku<ref name="Ghibliworld_Suzuki_interview">{{Cytuj stronę |url = http://www.ghibliworld.com/suzuki_toshio_interview.html |tytuł = Executive producer & former president of Studio Ghibli Suzuki Toshio reveals the story behind Ponyo |praca = Ghibliworld |archiwum = https://web.archive.org/web/20080305214642/http://www.ghibliworld.com/suzuki_toshio_interview.html |zarchiwizowano = 2008-03-05 |data dostępu = 2008-12-30}}</ref>. Pomysłodawcą fabuły i autorem scenariusza jest sam [[Hayao Miyazaki]]. Reżyser zdradził, że postać chłopca została wykreowana na wzór jego syna, [[Gorō Miyazaki|Gorō]]<ref name="ghibli">{{Cytuj stronę |url = http://www.ghibliworld.com/news.html#1903 |tytuł = The Ultimate Ghibli Collection Site – NEWS & UPDATES |opublikowany = ghibliworld.com |archiwum = https://web.archive.org/web/20081206090310/http://www.ghibliworld.com/news.html#1903 |zarchiwizowano = 2008-12-06}}, W: Ghibliworld [on-line]. [dostęp 2008-12-30].</ref>. W przeciwieństwie do innych produkcji ze studia Ghibli, ''Ponyo'' została zrealizowana przy wykorzystaniu tradycyjnej animacji.

Premiera filmu w Japonii miała miejsce 19 lipca 2008 roku, wyświetlany był w 481 kinach, co było wynikiem rekordowym, ponieważ żaden japoński film nie był wcześniej wyświetlany w takiej ilości kopii. W pierwszym miesiącu dystrybucji kinowej film zarobił dziesięć miliardów [[jen]]ów (ok. 260 milionów złotych), zaś przez pierwszych czterdzieści jeden dni wyświetlania obejrzało go dziesięć milionów widzów<ref>{{Cytuj stronę |url = http://www.yomiuri.co.jp/entertainment/news/20080829-OYT1T00574.htm |tytuł = 「崖の上のポニョ」観客動員、４１日間で１０００万人突破 |język = ja |opublikowany = Yomiuri Online |archiwum = https://web.archive.org/web/20080905193004/http://www.yomiuri.co.jp/entertainment/news/20080829-OYT1T00574.htm |zarchiwizowano = 2008-09-05 |data dostępu = 2008-09-01}}</ref>. 3 lipca 2009 roku film wydany został w Japonii na DVD, zaś 14 sierpnia zadebiutował w USA.

Dystrybutorem filmu w Polsce, podobnie jak w przypadku większości poprzednich filmów Studia Ghibli, został Monolith Plus. Początkowo film trafić miał do kin w maju 2009 roku, pod patronatem medialnym serwisu anime.com.pl<ref name="acep">Michał „Joe” Durys. [http://anime.com.pl/Ponyo_zobaczymy_w_maju,news,read,3947.html ''Ponyo zobaczymy w maju''], anime.com.pl, 2008-12-02.</ref>, jednakże premierę wielokrotnie przekładano. Ostatecznie na początku 2010 roku film wydany został na DVD w wersji z lektorem.

W 2009 r. film otrzymał pięć nagród na ósmych Międzynarodowych Tokijskich Targach Anime, m.in. za najlepsze anime roku i dla najlepszego reżysera<ref>{{cytuj stronę |url = https://archive.ph/20091023011817/http://www.tokyoanime.jp/en/award/tokyo-anime-aword-2009/ |tytuł = Tokyo Anime Award 2009 |opublikowany = oficjalna strona Międzynarodowych Tokijskich Targów Anime |język = en |data dostępu = 2010-03-20}}</ref>.

== Obsada ==
{| class="wikitable" width=55% style="text-align:center;"
|- bgcolor="#CCCCCC"
! Rola !! Oryginalny głos !! Wersja angielska
|-
| '''Ponyo''' || [[Yuria Nara]] || [[Noah Cyrus]]
|-
| '''Sōsuke''' || [[Hiroki Doi]] || [[Frankie Jonas]]
|-
| '''Lisa''' || [[Tomoko Yamaguchi]] || [[Tina Fey]]
|-
| '''Fujimoto''' || [[Jōji Tokoro]] || [[Liam Neeson]]
|-
| '''Granmammare''' || [[Yūki Amami]] || [[Cate Blanchett]]
|-
| '''Kōichi''' (ojciec Sōsukego) || [[Kazushige Nagashima]] || [[Matt Damon]]
|-
| '''Toki''' (pensjonariuszka domu opieki) || [[Kazuko Yoshiyuki]] || [[Cloris Leachman]]
|-
| '''Yoshie''' (pensjonariuszka domu opieki) || [[Tomoko Naraoka]] || [[Betty White]]
|-
| '''Siostry Ponyo''' || [[Akiko Yano]] || –
|}

== Wersja polska ==
'''Wersja polska:''' [[Studio Sonica]]

'''Tekst:''' [[Aleksandra Dobrowolska (dialogistka)|Aleksandra Dobrowolska]]

'''Reżyseria:''' [[Miriam Aleksandrowicz]]

'''Dźwięk:''' [[Maciej Brzeziński]]

'''Czytali:''' [[Joanna Pach]] i [[Tomasz Kozłowicz]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|0876563|Ponyo}}
* {{Filmweb|tytuł|419238|Ponyo}}
* {{Tanuki|anime|1884-ponyo/rec/1709|}}
* [http://www.ghibli.jp/ponyo/ Oficjalna strona filmu] {{lang|ja}}

{{Hayao Miyazaki}}
{{Studio Ghibli}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Filmy w reżyserii Hayao Miyazakiego]]
[[Kategoria:Japońskie animowane filmy fantasy]]
[[Kategoria:Japońskie filmy animowane z 2008 roku]]
[[Kategoria:Filmy fantastyczne z 2008 roku]]

title: Ponyo · 崖の上のポニョGake no ue no Ponyo

Gatunek: anime · fantasy

Data premiery: 19 lipca 2008 · 18 stycznia 2010 (Polska, DVD) · 19 maja 2024 (kino)

Kraj produkcji: Japonia

Język: japoński

Czas trwania: 101 minut

Reżyseria: Hayao Miyazaki

Scenariusz: Hayao Miyazaki

Główne role: Yuria Nara · Hiroki Doi · Kazushige Nagashima · Tomoko Yamaguchi · Jōji Tokoro · Yūki Amami

Muzyka: Joe Hisaishi

Zdjęcia: Atsushi Okui

Montaż: Takeshi Seyama

Produkcja: Toshio Suzuki · Naoya Fujimaki · Ryoichi Fukuyama · Seiji Okuda

Dystrybucja: Tōhō · Walt Disney Pictures · Optimum Releasing


text:
# Historia językoznawstwa

## Starożytne Indie
Według najbardziej rozpowszechnionego poglądu gromadzenie wiedzy językoznawczej rozpoczęło się w Indiach. W kraju tym dominowała empiryczna tradycja opisowa, a więc taka, która kładzie nacisk na opis konkretnych faktów językowych. Językoznawstwo pojawiło się w pierwszym tysiącleciu p.n.e. jako odpowiedź na konkretną potrzebę, to jest w celu tłumaczenia starożytnych tekstów religijnych, zawartych w księgach wiedzy, zwanych wedami. Niektóre z tych tekstów pochodziły z XV w. p.n.e.
Najstarsza znana gramatyka pochodzi z V–IV w. p.n.e. Jej autorem był Panini (dewanagari पाणिनि). Zawiera ona ok. 4 tysięcy reguł, czyli sutr. Szereg pojęć i definicji w niej użytych pozostaje aktualnych do dziś, np. rozróżnienie głoski i litery, precyzyjna klasyfikacja głosek, wykrycie i opis zasad kombinatoryki głosek, rozróżnianie pojęć takich jak fleksja i słowotwórstwo, morfologiczna struktura wyrazu, klasyfikacja części mowy.
Legenda mówi, że Panini miał problemy z opanowaniem gramatyki sanskryckiej. Nie mógł nauczyć się wyjątków i modlił się do Śiwy o pomoc. Bóg dał mu wgląd w strukturę języka, którą Panini potem opisał. Pierwszy europejski przekład dzieła Paniniego powstał w połowie XIX w. i wywarł wyraźny wpływ na umocnienie się w kulturze europejskiej myślenia w kategoriach struktury. Europejskie gramatyki strukturalne powstały dopiero w XX wieku.
Tradycyjne gramatyki łaciny czy greki zawierają olbrzymią liczbę wyjątków, które trzeba opanować pamięciowo. Panini potraktował sprawę inaczej – usystematyzował wszystkie reguły funkcjonujące w obrębie języka. Wychodząc od reguł najniższego rzędu, przez reguły wyższego rzędu, reguły łączliwości poziomej i pionowej, do metareguł i potem znowu schodząc w dół, stworzył spójny system. W ten sposób zapełnił wszystkie miejsca, które były pojedynczymi przypadkami. To, co dla nas jest wyjątkiem, tam jest ilustracją reguły. Całkowitym novum było również przypisanie wszystkim kolejnym regułom arbitralnie dobranych symboli (głosek i ich kombinacji) o ustalonym raz na zawsze znaczeniu. Gramatyka ta jest skonstruowana niczym algebra. Składających się na nią kilku tysięcy reguł zaczynają się uczyć już dzieci.

## Grecja i Rzym
Tradycja grecka i rzymska od VII w. p.n.e. w większym stopniu badała ogólne problemy języka np. istotę języka, stosunek języka do logiki (czy za pomocą języka myślimy?), retoryki, poetyki. Tradycja antyczna jest objaśnieniowa. Istniał spór filozofów, którego tematem był język. Analogiści rozpatrywali język z punktu widzenia logiki, bo język ma charakter logiczny. Anomaliści utrzymywali, że w języku rządzą anomalie i wszystko się w nim zmienia – koncepcja ta związana była z retoryką i poetyką.
Z tradycją antyczną związanych jest kilka pojęć:
- teoria nominacji (nazywania) – język za pomocą znaków określa świat;
- etymologia (źródłosłów) – nauka o pochodzeniu wyrazów, zmianach ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu;
- teoria physei – teoria fizycznego pochodzenia wyrazu głosząca, że nazwy zależą od świata i od przedmiotu;
- teoria thesei – twierdzi, że nazwy nie należą od przedmiotu, ale są konwencjonalne, czyli należą do ludzi;
- onomatopeja – naśladowanie dźwięków.

W tradycji greckiej występuje też językoznawstwo opisowe, którym zajmowała się szkoła aleksandryjska. W IV–II w. p.n.e. przy bibliotece aleksandryjskiej istniał ośrodek badań nad językiem i tekstem, który stosował wieloaspektowy opis filozoficzny dotyczący różnych właściwości tekstu, a więc opis wszystkiego, co jest w tekście. Ustalono podział na części mowy, opisano deklinacje i koniugacje, ustalono zasady opisu składni. Z ośrodkiem tym związany był Dantus Aelius, którego „Sztuka gramatyki” była podstawowym podręcznikiem języka łacińskiego w całej Europie przez tysiąc lat.

## Chiny
W starożytnych Chinach powstał kolejny opis języka, inny niż dotąd wymienione. Obiektem opisu był tu język zupełnie innego typu. Język chiński jest bowiem językiem izolującym, w którym występują jednosylabowe, niezmienne morfemy – rdzenie. Dla morfemu, a właściwie sylabomorfemu, zarezerwowany jest specjalny znak graficzny – ideogram (hieroglif). Relacje gramatyczne w zdaniu kształtowane są przez szyk wyrazów (morfemów), np. nán shān – południowe góry, shān nán – na południe od gór. Dodatkowo używa się morfemów funkcyjnych, takich jak specjalny wykładnik referentności – de, który oznacza, że dany przedmiot jest teraz przedmiotem obserwacji, np. zhèr rén – tutejszy człowiek, zhèr de rén – człowiek, który się tu znajduje.
W języki chińskim (podobnie jak w angielskim) nie ma więc fleksji, czyli morfologii i gramatyki w europejskim tego słowa znaczeniu. Dlatego też pierwsze badania chińskich językoznawców dotyczyły leksykologii i leksykografii, a więc morfemów i ich znaczeń, a nie gramatyki. Chińczykom zawdzięczamy słownik z III–II w. p.n.e. Shuōwén, zawierający ok. 10 tysięcy morfemów (de facto ideogramów) i opisujący ich znaczenie i pochodzenie. A zatem w tradycji chińskiej istniała także etymologia. Morfemy podzielono na 6 klas tematycznych, np. przedmioty, właściwości, stany, czynności. Klasyfikacja ta obowiązywała do XIX w. Chińczycy zwrócili uwagę na logiczny aspekt języka.

## Średniowiecze
W okresie średniowiecza interesowano się językiem łacińskim, kontynuowano i poszerzano osiągnięcia epoki antycznej. Efektem uzupełnienia wiedzy przeniesionej ze starożytności jest gramatyka Priseiana intitiones gramatica w 18 tomach. W całej humanistyce i filozofii panowała zasada racjonalizmu i idea gramatyki uniwersalnej. Badacze uważali, że historia języków jest podobna, ale wynikało to z ich niewiedzy. Gramatykę łacińską uważano za gramatykę wzorcową (uniwersalną).

## Epoka nowożytna
W Europie język łaciński przestał być językiem oficjalnym, pojawiły się filologie narodowe: francuska, niemiecka, angielska, słowiańska ... W XVIII w. rozpowszechniały się relatywizmy (antyuniwersalizmy). Badacze uznali, że języki bardzo się od siebie różnią (językoznawstwo konkretatywne – rozróżnianie wyraźnych cech języków). Abu Hayan at Tauhaidi, arabski filozof, uważał, że język związany jest z kulturą i historią narodu. W XVII w. pojawiła się typologia lingwistyczna. Za jej twórcę lub prekursora uważa się ekonomistę Adama Smitha, który jest też autorem pierwszej typologii języków europejskich.
W XIX wieku rozwijało się językoznawstwo historyczne. Pojawiło się ono dzięki badaczowi angielskiemu Williamowi Jonesowi, który odkrył dla Europy sanskryt – starożytny język Indii. Wykazał on radykalne podobieństwo sanskrytu do języków europejskich. Uznano, że przyczyna tego podobieństwa leży w historii. Powstała w ten sposób komparatystyka, czyli językoznawstwo porównawcze. Badania sanskrytu dały podstawę, aby wskazać źródło, z którego wywodzi się większość języków Europy (z wyjątkiem baskijskiego, węgierskiego, fińskiego, estońskiego, tureckiego i kilku pomniejszych języków używanych w okolicach Uralu) i wiele języków Azji południowej i zachodniej. Badacze, którzy tworzyli językoznawstwo historyczno-porównawcze, często kojarzeni są z romantykami. Wyraz swego zainteresowania wspólnym pochodzeniem Słowian dał w swoich dziełach Adam Mickiewicz.
W istocie pracę językoznawców przełomu XVIII i XIX wieku charakteryzowało szczególne zainteresowanie historią i genezą języków, charakterystyczne dla tematyki doby romantyzmu. Działania te są ściśle powiązane z kształtowaniem się nowoczesnych koncepcji narodów. Dziewiętnastowieczni lingwiści podejmowali próby wyznaczenia granic wspólnot językowych oraz przedstawiali każdą z nich jako spadkobierczynię identycznych dóbr kulturowych, właściwych danej grupie. Wprowadzono do nauki pojęcie rodziny językowej na oznaczenie grupy języków powstałych w wyniku stopniowej ewolucji jednego prajęzyka (grupa słowiańska, germańska, łacińska lub romańska, szerzej: indoeuropejska, chamito-semicka i in.).
Podstawową metodą językoznawstwa porównawczego stała się rekonstrukcja, polegająca na odtworzeniu historycznych form (stanów) językowych.

title: Historia językoznawstwa

wikitext:
== Starożytne Indie ==
Według najbardziej rozpowszechnionego poglądu gromadzenie wiedzy językoznawczej rozpoczęło się w Indiach. W kraju tym dominowała empiryczna tradycja opisowa, a więc taka, która kładzie nacisk na opis konkretnych faktów językowych. [[Językoznawstwo]] pojawiło się w pierwszym tysiącleciu p.n.e. jako odpowiedź na konkretną potrzebę, to jest w celu tłumaczenia starożytnych tekstów religijnych, zawartych w księgach wiedzy, zwanych [[Wedy|wedami]]. Niektóre z tych tekstów pochodziły z XV w. p.n.e.

Najstarsza znana gramatyka pochodzi z V–IV w. p.n.e. Jej autorem był [[Panini (gramatyk)|Panini]] ([[Pismo dewanagari|dewanagari]] पाणिनि). Zawiera ona ok. 4 tysięcy reguł, czyli sutr. Szereg pojęć i definicji w niej użytych pozostaje aktualnych do dziś, np. rozróżnienie [[głoska|głoski]] i [[litera|litery]], precyzyjna klasyfikacja głosek, wykrycie i opis zasad kombinatoryki głosek, rozróżnianie pojęć takich jak [[fleksja]] i [[słowotwórstwo]], [[Morfologia (językoznawstwo)|morfologiczna]] struktura wyrazu, [[klasyfikacja części mowy]].

Legenda mówi, że Panini miał problemy z opanowaniem gramatyki sanskryckiej. Nie mógł nauczyć się wyjątków i modlił się do [[Śiwa|Śiwy]] o pomoc. Bóg dał mu wgląd w strukturę języka, którą Panini potem opisał. Pierwszy europejski przekład dzieła Paniniego powstał w połowie XIX w. i wywarł wyraźny wpływ na umocnienie się w kulturze europejskiej myślenia w kategoriach struktury. Europejskie gramatyki [[Strukturalizm (językoznawstwo)|strukturalne]] powstały dopiero w XX wieku.

Tradycyjne [[gramatyka|gramatyki]] [[łacina|łaciny]] czy [[język grecki|greki]] zawierają olbrzymią liczbę wyjątków, które trzeba opanować pamięciowo. Panini potraktował sprawę inaczej – usystematyzował wszystkie reguły funkcjonujące w obrębie języka. Wychodząc od reguł najniższego rzędu, przez reguły wyższego rzędu, reguły łączliwości poziomej i pionowej, do metareguł i potem znowu schodząc w dół, stworzył spójny system. W ten sposób zapełnił wszystkie miejsca, które były pojedynczymi przypadkami. To, co dla nas jest wyjątkiem, tam jest ilustracją reguły. Całkowitym novum było również przypisanie wszystkim kolejnym regułom arbitralnie dobranych symboli (głosek i ich kombinacji) o ustalonym raz na zawsze znaczeniu. Gramatyka ta jest skonstruowana niczym [[algebra]]. Składających się na nią kilku tysięcy reguł zaczynają się uczyć już dzieci.

== Grecja i Rzym ==
Tradycja grecka i rzymska od VII w. p.n.e. w większym stopniu badała ogólne problemy języka np. istotę języka, stosunek języka do logiki (czy za pomocą języka myślimy?), retoryki, poetyki. Tradycja antyczna jest objaśnieniowa. Istniał spór filozofów, którego tematem był język. [[analogista|Analogiści]] rozpatrywali język z punktu widzenia logiki, bo język ma charakter logiczny. [[anomalista|Anomaliści]] utrzymywali, że w języku rządzą anomalie i wszystko się w nim zmienia – koncepcja ta związana była z [[retoryka|retoryką]] i [[poetyka|poetyką]].

Z tradycją antyczną związanych jest kilka pojęć:
* teoria nominacji (nazywania) – język za pomocą znaków określa świat;
* [[etymologia]] (źródłosłów) – nauka o pochodzeniu wyrazów, zmianach ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu;
* teoria physei – teoria fizycznego pochodzenia wyrazu głosząca, że nazwy zależą od świata i od przedmiotu;
* teoria thesei – twierdzi, że nazwy nie należą od przedmiotu, ale są konwencjonalne, czyli należą do ludzi;
* [[onomatopeja]] – naśladowanie dźwięków.

W tradycji greckiej występuje też językoznawstwo opisowe, którym zajmowała się szkoła aleksandryjska. W IV–II w. p.n.e. przy bibliotece aleksandryjskiej istniał ośrodek badań nad językiem i tekstem, który stosował wieloaspektowy opis filozoficzny dotyczący różnych właściwości tekstu, a więc opis wszystkiego, co jest w tekście. Ustalono podział na części mowy, opisano deklinacje i koniugacje, ustalono zasady opisu składni. Z ośrodkiem tym związany był Dantus Aelius, którego „Sztuka gramatyki” była podstawowym podręcznikiem języka łacińskiego w całej Europie przez tysiąc lat.

== Chiny ==
W starożytnych Chinach powstał kolejny opis języka, inny niż dotąd wymienione. Obiektem opisu był tu język zupełnie innego typu. Język chiński jest bowiem [[Języki izolujące|językiem izolującym]], w którym występują jednosylabowe, niezmienne [[morfem]]y – rdzenie. Dla morfemu, a właściwie sylabomorfemu, zarezerwowany jest specjalny znak graficzny – [[ideogram]] ([[Hieroglify|hieroglif]]). Relacje gramatyczne w zdaniu kształtowane są przez szyk wyrazów (morfemów), np. ''nán shān'' – południowe góry, ''shān nán'' – na południe od gór. Dodatkowo używa się morfemów funkcyjnych, takich jak specjalny wykładnik referentności – ''de'', który oznacza, że dany przedmiot jest teraz przedmiotem obserwacji, np. ''zhèr rén'' – tutejszy człowiek, ''zhèr de rén'' – człowiek, który się tu znajduje.

W języki chińskim (podobnie jak w angielskim) nie ma więc [[fleksja|fleksji]], czyli [[morfologia (językoznawstwo)|morfologii]] i [[gramatyka|gramatyki]] w europejskim tego słowa znaczeniu. Dlatego też pierwsze badania chińskich językoznawców dotyczyły leksykologii i leksykografii, a więc morfemów i ich znaczeń, a nie gramatyki. Chińczykom zawdzięczamy słownik z III–II w. p.n.e. ''[[Shuowen Jiezi|Shuōwén]]'', zawierający ok. 10 tysięcy morfemów (''de facto'' ideogramów) i opisujący ich znaczenie i pochodzenie. A zatem w tradycji chińskiej istniała także etymologia. Morfemy podzielono na 6 klas tematycznych, np. przedmioty, właściwości, stany, czynności. Klasyfikacja ta obowiązywała do XIX w. Chińczycy zwrócili uwagę na logiczny aspekt języka.

== Średniowiecze ==
W okresie średniowiecza interesowano się językiem łacińskim, kontynuowano i poszerzano osiągnięcia epoki antycznej. Efektem uzupełnienia wiedzy przeniesionej ze starożytności jest gramatyka ''Priseiana intitiones gramatica'' w 18 tomach. W całej humanistyce i filozofii panowała zasada racjonalizmu i idea gramatyki uniwersalnej. Badacze uważali, że historia języków jest podobna, ale wynikało to z ich niewiedzy. Gramatykę łacińską uważano za gramatykę wzorcową (uniwersalną).

== Epoka nowożytna ==
W Europie język łaciński przestał być językiem oficjalnym, pojawiły się [[filologia|filologie]] narodowe: francuska, niemiecka, angielska, słowiańska ... W XVIII w. rozpowszechniały się relatywizmy (antyuniwersalizmy). Badacze uznali, że języki bardzo się od siebie różnią (językoznawstwo konkretatywne – rozróżnianie wyraźnych cech języków). Abu Hayan at Tauhaidi, arabski filozof, uważał, że język związany jest z kulturą i historią narodu. W XVII w. pojawiła się [[typologia języków|typologia lingwistyczna]]. Za jej twórcę lub prekursora uważa się ekonomistę [[Adam Smith|Adama Smitha]], który jest też autorem pierwszej typologii języków europejskich.

W XIX wieku rozwijało się [[Językoznawstwo diachroniczne|językoznawstwo historyczne]]. Pojawiło się ono dzięki badaczowi angielskiemu [[William Jones (językoznawca)|Williamowi Jonesowi]], który odkrył dla Europy [[sanskryt]] – starożytny język Indii. Wykazał on radykalne podobieństwo sanskrytu do języków europejskich. Uznano, że przyczyna tego podobieństwa leży w historii. Powstała w ten sposób [[Językoznawstwo historyczno-porównawcze|komparatystyka]], czyli językoznawstwo porównawcze. Badania sanskrytu dały podstawę, aby wskazać źródło, z którego wywodzi się większość języków Europy (z wyjątkiem [[język baskijski|baskijskiego]], [[język węgierski|węgierskiego]], [[język fiński|fińskiego]], [[język estoński|estońskiego]], [[język turecki|tureckiego]] i kilku pomniejszych języków używanych w okolicach Uralu) i wiele języków Azji południowej i zachodniej. Badacze, którzy tworzyli [[językoznawstwo historyczno-porównawcze]], często kojarzeni są z [[romantyzm|romantykami]]. Wyraz swego zainteresowania wspólnym pochodzeniem Słowian dał w swoich dziełach [[Adam Mickiewicz]].

W istocie pracę językoznawców przełomu XVIII i XIX wieku charakteryzowało szczególne zainteresowanie historią i genezą języków, charakterystyczne dla tematyki doby romantyzmu. Działania te są ściśle powiązane z kształtowaniem się nowoczesnych koncepcji narodów. Dziewiętnastowieczni lingwiści podejmowali próby wyznaczenia granic wspólnot językowych oraz przedstawiali każdą z nich jako spadkobierczynię identycznych dóbr kulturowych, właściwych danej grupie. Wprowadzono do nauki pojęcie [[Rodzina językowa|rodziny językowej]] na oznaczenie grupy języków powstałych w wyniku stopniowej ewolucji jednego [[prajęzyk]]a (grupa słowiańska, germańska, łacińska lub romańska, szerzej: indoeuropejska, chamito-semicka i in.).
Podstawową metodą językoznawstwa porównawczego stała się rekonstrukcja, polegająca na odtworzeniu historycznych form (stanów) językowych.

{{Historia nauki}}
{{Językoznawstwo}}

[[Kategoria:Historia językoznawstwa| ]]


text:
# Zdzisław Goral
Zdzisław Ludwik Goral (ur. 15 sierpnia 1950 w Dębicach) – polski oficer dyplomowany wojsk pancernych, generał broni SZ RP w st. spocz., dowódca Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego.

## Wykształcenie
W latach 1969–1973 ukończył Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Pancernych im. Stefana Czarnieckiego w Poznaniu, a w okresie od 1980 do 1983 studiował w Akademii Wojsk Pancernych ZSRR im. Marszałka ZSRR Rodiona Malinowskiego w Moskwie. W Centrum Doskonalenia Oficerów im. generała armii Stanisława Popławskiego w Warszawie odbył kursy dowódców kompanii (1977), dowódców batalionów (1980), szefów szkolenia – zastępców dowódców pułków (1984) oraz dowódców pułków (1985).
W okresie od stycznia do czerwca 1991 przebywał na specjalnym kursie języka angielskiego w Warszawie, prowadzonym przez English Language Centre, dla 10 oficerów wojska polskiego, kandydatów na studia podyplomowe w uczelniach zachodnich (USA, WB). Od 1992 do 1993 doskonalił angielski na kursie III stopnia w Wojskowym Studium Nauczania Języków Obcych w Łodzi. Jest również absolwentem studiów podyplomowych w Genewskim Centrum Polityki Bezpieczeństwa w Genewie (Szwajcaria, lata 1997–1998) i Kurs dla Oficerów Starszych Ośrodku Szkolenia NATO w Oberammergau (Niemcy, 2002).
Przed objęciem dowództwa Korpusu w Szczecinie, w 2006 brał udział w ćwiczeniu Dowództwa Sił Sojuszniczych NATO, przygotowującym kandydatów na wyższe stanowiska w strukturach wojsk NATO pk. „Seadfast Pinnacle” (Mocny Szczyt) w Hadze (Holandia).

## Służba wojskowa
Na pierwsze stanowisko służbowe – dowódcy plutonu czołgów – został skierowany do 36 Łużyckiego pułku zmechanizowanego w Trzebiatowie (8 Dywizja Zmechanizowana im. Chorążego Bartosza Głowackiego).
W 1978 wyznaczono go dowódcą kompanii czołgów w 16 pułku czołgów w Słupsku. W sierpniu 1980 r. wyjechał na studia do Moskwy, po ukończeniu których w 1983 został starszy oficerem operacyjnym w Wydziale Operacyjnym 20 Dywizji Pancernej im. Marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego w Szczecinku. Jeszcze w tym samym roku objął stanowisko zastępcy dowódcy pułku ds. liniowych w 28 Saskim pułku czołgów w Czarnem, w 20 Dywizji Pancernej. W latach 1986–1989 dowodził 24 pułkiem czołgów w Stargardzie, a następnie 68 pułkiem czołgów i 33 pułkiem zmechanizowanym w Budowie (1989-1990). W 1990 r. został szefem sztabu – zastępcą dowódcy 2 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej im. generała Jana Henryka Dąbrowskiego w Szczecinku. Od 1993 roku brał udział w operacji pokojowej Sił Ochronnych ONZ (UNPROFOR) w byłej Jugosławii, jako zastępca dowódcy Polskiego Kontyngentu Wojskowego, a od 1994 jako jego dowódca. Po zakończeniu służby za granicą RP, w 1995 przeniesiono go ponownie do dowództwa 2 Dywizji Zmechanizowanej na stanowisko szefa szkolenia – zastępcy dowódcy.
W latach 1998–2000 dowodził 11 Dywizją Kawalerii Pancernej im. Króla Jan III Sobieskiego, po czym był zastępcą dowódcy Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego w Szczecinie. W maju 2001 został szefem Zarządu Operacji Lądowych G3 w Dowództwie Wojsk Lądowych w Warszawie, a w kwietniu 2002 wyjechał do Kwatery Głównej Sojuszniczych Sił Zbrojnych NATO w Europie (SHAPE) w Mons (Belgia), gdzie pełnił funkcje szefa Pionu Szkolenia, Kształcenia i Ćwiczeń (w latach 2002–2003) oraz szefa Zarządu Szkolenia i Ćwiczeń J-7 (w latach 2003–2004). W kwietniu 2004 został wyznaczony na zastępcę dowódcy 3 Międzynarodowego Tureckiego Korpusu Szybkiego Reagowania NATO (NRDC-T) w Stambule (Turcja).
15 grudnia 2006 został dowódcą Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego, którym dowodził do grudnia 2009.

## Polityka
W wyborach samorządowych w 2018 bez powodzenia kandydował do sejmiku województwa zachodniopomorskiego z listy koalicji SLD Lewica Razem.

## Awanse
- podporucznik – 1973
- porucznik – 1977
- kapitan – 1981
- major – 1985
- podpułkownik – 1989
- pułkownik – 1993
- generał brygady – 1999
- generał dywizji – 2005[3]
- generał broni – 2006[4].

## Ordery i odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 2009[5]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 2001[6]
- Złoty Krzyż Zasługi – 1991
- Srebrny Krzyż Zasługi – 1986
- Wojskowy Krzyż Zasługi – 2010[7]
- Złoty Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" – 1998
- Srebrny Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" – 1982
- Brązowy Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny" – 1978
- Złoty Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" – 1997
- Srebrny Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" – 1987
- Brązowy Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju" – 1979
- Medal ONZ "W Służbie Pokoju" za misję UNPROFOR – ONZ, 1993
- Krzyż Honoru Bundeswehry w Złocie – Niemcy, 2008
- Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2009)

title: Zdzisław Goral

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko      = Zdzisław Goral
 |imię i nazwisko org  =
 |pseudonim            =
 |rodzaj wojsk         = lądowe
 |zwycięstwa           =
 |grafika              = Zdzisław Goral (generał broni).JPG
 |opis grafiki         =
 |stopień grafika      = Naramiennik Generał broni land.png
 |stopień              = [[generał broni]]
 |data urodzenia       = 15 sierpnia 1950
 |miejsce urodzenia    = [[Dębice (województwo zachodniopomorskie)|Dębice]]
 |data śmierci         =
 |miejsce śmierci      =
 |lata służby          = 1969–2010
 |siły zbrojne         = [[Plik:Orzeł LWP.jpg|20px]] [[Siły Zbrojne Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej|Siły Zbrojne PRL]]<br />[[Plik:POL Wojska Lądowe.svg|20px]] [[Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej|Siły Zbrojne RP]]
 |formacja             =
 |jednostki            =
 |stanowiska           = dowódca [[11 Dywizja Kawalerii Pancernej|11 Dywizji Kawalerii Pancernej]], dowódca [[Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni|Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego]]
 |wojny i bitwy        = Siły Pokojowe ONZ w Chorwacji
 |późniejsza praca     =
 |odznaczenia          = {{order|OOP|KO}} {{order|OOP|KK}} {{order|KZ|Z}} {{order|KZ|S}} {{order|WKZ|1}} {{order|MSZSO|Z}} {{order|MSZSO|S}}] {{order|MSZSO|B}} {{order|MZOK|Z}} {{order|MZOK|S}} {{order|MZOK|B}} {{order|OZRFN|WKZG}} {{order|DE-KZB|Z}} {{order|UN-PROFOR}}
 |commons              = Category:Zdzisław Goral
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
}}
'''Zdzisław Ludwik Goral''' (ur. [[15 sierpnia]] [[1950]] w [[Dębice (województwo zachodniopomorskie)|Dębicach]]) – polski [[oficer dyplomowany]] wojsk [[wojska pancerne|pancernych]], [[Generał#We współczesnym Wojsku Polskim|generał broni]] [[Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej|SZ RP]] w st. spocz., dowódca [[Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni|Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego]]<ref>Czasem nieprawidłowo określany jako Wielonarodowy Korpus Północ-Wschód</ref>.

== Wykształcenie ==
W latach 1969–1973 ukończył [[Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Pancernych|Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Pancernych im. Stefana Czarnieckiego]] w Poznaniu, a w okresie od 1980 do 1983 studiował w Akademii Wojsk Pancernych [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|ZSRR]] im. Marszałka ZSRR [[Rodion Malinowski|Rodiona Malinowskiego]] w [[Moskwa|Moskwie]]. W Centrum Doskonalenia Oficerów im. generała armii [[Stanisław Popławski|Stanisława Popławskiego]] w [[Warszawa|Warszawie]] odbył kursy dowódców [[kompania|kompanii]] (1977), dowódców [[batalion]]ów (1980), szefów szkolenia – zastępców dowódców [[pułk]]ów (1984) oraz dowódców pułków (1985).

W okresie od stycznia do czerwca 1991 przebywał na specjalnym kursie języka angielskiego w Warszawie, prowadzonym przez English Language Centre, dla 10 oficerów wojska polskiego, kandydatów na studia podyplomowe w uczelniach zachodnich (USA, WB). Od 1992 do 1993 doskonalił angielski na kursie III stopnia w Wojskowym Studium Nauczania Języków Obcych w Łodzi. Jest również absolwentem studiów podyplomowych w Genewskim Centrum Polityki Bezpieczeństwa w [[Genewa|Genewie]] ([[Belgia|Szwajcaria]], lata 1997–1998) i Kurs dla Oficerów Starszych Ośrodku Szkolenia [[NATO]] w Oberammergau ([[Niemcy]], 2002).

Przed objęciem dowództwa Korpusu w Szczecinie, w 2006 brał udział w ćwiczeniu Dowództwa Sił Sojuszniczych NATO, przygotowującym kandydatów na wyższe stanowiska w strukturach wojsk NATO pk. „Seadfast Pinnacle” (Mocny Szczyt) w Hadze (Holandia).

== Służba wojskowa ==
Na pierwsze stanowisko służbowe – dowódcy [[pluton (wojsko)|plutonu]] [[czołg]]ów – został skierowany do 36 Łużyckiego pułku zmechanizowanego w [[Trzebiatów|Trzebiatowie]] ([[8 Dywizja Zmechanizowana]] im. Chorążego [[Wojciech Bartos Głowacki|Bartosza Głowackiego]]).

W 1978 wyznaczono go dowódcą kompanii czołgów w 16 pułku czołgów w Słupsku. W sierpniu 1980 r. wyjechał na studia do Moskwy, po ukończeniu których w 1983 został starszy oficerem operacyjnym w Wydziale Operacyjnym [[20 Dywizja Zmechanizowana|20 Dywizji]] [[20 Warszawska Dywizja Pancerna|Pancernej]] im. Marszałka Polski [[Konstanty Rokossowski|Konstantego Rokossowskiego]] w [[Szczecinek|Szczecinku]]. Jeszcze w tym samym roku objął stanowisko zastępcy dowódcy pułku ds. liniowych w 28 Saskim pułku czołgów w Czarnem, w 20 Dywizji Pancernej. W latach 1986–1989 dowodził 24 pułkiem czołgów w Stargardzie, a następnie 68 pułkiem czołgów i 33 pułkiem zmechanizowanym w Budowie (1989-1990). W 1990 r. został szefem sztabu – zastępcą dowódcy [[2 Pomorska Dywizja Zmechanizowana|2 Pomorskiej Dywizji Zmechanizowanej]] im. generała [[Jan Henryk Dąbrowski|Jana Henryka Dąbrowskiego]] w Szczecinku. Od 1993 roku brał udział w [[operacje pokojowe|operacji pokojowej]] [[UNPROFOR|Sił Ochronnych ONZ (UNPROFOR)]] w byłej Jugosławii, jako zastępca dowódcy Polskiego Kontyngentu Wojskowego, a od 1994 jako jego dowódca. Po zakończeniu służby za granicą RP, w 1995 przeniesiono go ponownie do dowództwa 2 Dywizji Zmechanizowanej na stanowisko szefa szkolenia – zastępcy dowódcy.

W latach 1998–2000 dowodził [[11 Dywizja Kawalerii Pancernej|11 Dywizją Kawalerii Pancernej im. Króla Jan III Sobieskiego]], po czym był zastępcą dowódcy [[Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni|Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego]] w [[Szczecin]]ie. W maju 2001 został szefem Zarządu Operacji Lądowych G3 w Dowództwie Wojsk Lądowych w Warszawie, a w kwietniu 2002 wyjechał do Kwatery Głównej Sojuszniczych Sił Zbrojnych NATO w Europie (SHAPE) w Mons (Belgia), gdzie pełnił funkcje szefa Pionu Szkolenia, Kształcenia i Ćwiczeń (w latach 2002–2003) oraz szefa Zarządu Szkolenia i Ćwiczeń J-7 (w latach 2003–2004). W kwietniu 2004 został wyznaczony na zastępcę dowódcy 3 Międzynarodowego Tureckiego Korpusu Szybkiego Reagowania NATO (NRDC-T) w Stambule (Turcja).

15 grudnia 2006 został dowódcą Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego, którym dowodził do grudnia 2009.

== Polityka ==
W [[wybory samorządowe w Polsce w 2018 roku|wyborach samorządowych w 2018]] bez powodzenia kandydował do [[Sejmik Województwa Zachodniopomorskiego|sejmiku województwa zachodniopomorskiego]] z listy koalicji [[SLD Lewica Razem]]<ref>{{Cytuj stronę|url=https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/geografia/320000#results_elect_council|tytuł=Serwis PKW – Wybory 2018|data dostępu=2019-05-14}}</ref>.

== Awanse ==
* [[podporucznik]] – 1973
* [[porucznik]] – 1977
* [[Kapitan (ranga)|kapitan]] – 1981
* [[major]] – 1985
* [[podpułkownik]] – 1989
* [[pułkownik]] – 1993
* [[Generał#We współczesnym Wojsku Polskim|generał brygady]] – 1999
* [[Generał#We współczesnym Wojsku Polskim|generał dywizji]] – 2005<ref>{{Monitor Polski|2005|51|697}}</ref>
* [[Generał#We współczesnym Wojsku Polskim|generał broni]] – 2006<ref>{{Monitor Polski|2006|87|895}}</ref>.

== Ordery i odznaczenia ==
* Krzyż Oficerski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] – 2009<ref>{{Monitor Polski|2010|29|397}}</ref>
* Krzyż Kawalerski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] – 2001<ref>{{Monitor Polski|2002|1|21}}</ref>
* Złoty [[Krzyż Zasługi]] – 1991
* Srebrny [[Krzyż Zasługi]] – 1986
* [[Wojskowy Krzyż Zasługi]] – 2010<ref>{{Monitor Polski|2010|31|430}} – pkt 1.</ref>
* Złoty [[Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”|Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny"]] – 1998
* Srebrny [[Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”|Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny"]] – 1982
* Brązowy [[Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”|Medal "Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny"]] – 1978
* Złoty [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”|Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju"]] – 1997
* Srebrny [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”|Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju"]] – 1987
* Brązowy [[Medal „Za zasługi dla obronności kraju”|Medal "Za Zasługi dla Obronności Kraju"]] – 1979
* [[Medal W Służbie Pokoju|Medal ONZ "W Służbie Pokoju"]] za misję [[UNPROFOR]] – [[Organizacja Narodów Zjednoczonych|ONZ]], 1993
* [[Odznaka Honorowa Bundeswehry|Krzyż Honoru Bundeswehry w Złocie]] – [[Niemcy]], 2008
* Krzyż Wielkiego Oficera [[Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec|Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec]] (2009)

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.mncne.pl/docs/COM_CV.pdf | tytuł = ''CURRICULUM VITAE Lieutenant General Zdzisław GORAL'' | opublikowany = mncne.pl | archiwum = https://web.archive.org/web/20070927115602/http://www.mncne.pl/docs/COM_CV.pdf | zarchiwizowano = 2007-09-27}}, mncne.pl {{lang|en}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Goral, Zdzisław}}
[[Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Pancernych]]
[[Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego – absolwenci Akademii Wojsk Pancernych w Moskwie]]
[[Kategoria:Generałowie broni Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Czarnem]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Wojskowym Krzyżem Zasługi]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”]]
[[Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1950]]
[[Kategoria:Dowódcy 11 Dywizji Kawalerii Pancernej]]
[[Kategoria:Dowódcy 24 Pułku Czołgów]]
[[Kategoria:Oficerowie 28 Pułku Czołgów]]
[[Kategoria:Dowódcy 68 Pułku Czołgów]]
[[Kategoria:Oficerowie 36 Łużyckiego Pułku Zmechanizowanego]]
[[Kategoria:Oficerowie dowództwa 20 Warszawskiej Dywizji Pancernej]]

title: Zdzisław Goral

Data i miejsce urodzenia: 15 sierpnia 1950 · Dębice

Siły zbrojne: Siły Zbrojne PRL · Siły Zbrojne RP

Stanowiska: dowódca 11 Dywizji Kawalerii Pancernej, dowódca Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego

Główne wojny i bitwy: Siły Pokojowe ONZ w Chorwacji