text:
# Hanafuda
Hanafuda (jap. 花札 hana-fuda; „kwiatowe karty”) – rodzaj japońskich kart do gry, wykorzystywanych do różnych gier karcianych. Obecnie używa się kart hanafuda także na Hawajach i w Korei. W latach 70. i 80. XX wieku była popularna wśród japońskiej mafii yakuza.
Karty hanafuda wykorzystuje się do różnych gier. Najbardziej znane to: koi-koi, hachi-hachi, oicho-kabu.
Od 1889 roku do 1964 roku Nintendo  produkowało te karty.

## Karty
Talia składa się z 48 kart, podzielonych na 12 miesięcy. Karty zdobią tradycyjne motywy roślinne i zwierzęce. Każdy miesiąc jest symbolizowany przez inną roślinę.
Każdemu miesiącowi przyporządkowane są cztery różne karty z różnymi wartościami punktowymi. Typowy miesiąc składa się z dwóch kart z motywem roślinnym (1 punkt), jednej karty ze zwojem (5 punktów) i jednej karty z motywem zwierzęcym lub symbolicznym (10 lub 20 punktów).
| Miesiąc     | Roślina                     | Karty                                                                                |
| ----------- | --------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Styczeń     | Matsu (Sosna)               | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój z wierszem (5 punktów) i 1 specjalna: Żuraw i Słońce (20 punktów)                                                  |
| Luty        | Ume (Morela japońska)       | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój z wierszem (5 punktów) i 1 specjalna: Wierzbownik japoński (Horornis diphone) wśród kwiatów moreli (10 punktów)    |
| Marzec      | Sakura (Wiśnia)             | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój z wierszem (5 punktów) i 1 specjalna: Kwiaty wiśni za zasłoną (20 punktów)                                         |
| Kwiecień    | Fuji (Wisteria)             | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Kukułka wśród wisterii (10 punktów)                                                     |
| Maj         | Shōbu (Irys)                | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Irysy i most (10 punktów)                                                               |
| Czerwiec    | Botan (Peonia)              | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Motyle wśród peonii (10 punktów)                                                        |
| Lipiec      | Hagi (Lespedeza krzewiasta) | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Dzik wśród lespedezy (10 punktów)                                                       |
| Sierpień    | Susuki (Miskant chiński)    | 2 zwykłe (1 punkt) i 2 specjalne: lecące gęsi (10 punktów) oraz Księżyc w pełni (20 punktów)                                                  |
| Wrzesień    | Kiku (Chryzantema)          | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Czarka sake (10 punktów)                                                                |
| Październik | Momiji (Klon palmowy)       | 2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Jeleń wśród jesiennych liści klonu (10 punktów)                                         |
| Listopad    | Yanagi (Wierzba)            | 1 burza (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 2 specjalne: Jaskółka wśród wierzb (10 punktów) oraz Ono no Michikaze z parasolem i żaba (20 punktów) |
| Grudzień    | Kiri (Paulownia)            | 3 zwykłe (1 punkt, jedna karta jest zwykle inaczej zabarwiona), 1 specjalna: Feniks wśród paulowni (20 punktów)                               |

## Koi-koi
Koi-koi najbardziej znana i najłatwiejsza gra kartami hanafuda.
Oto przykład dla dwóch graczy:
Na początek kładzie się osiem odkrytych kart na stół, każdy gracz dostaje osiem kart. Pierwszy gracz wykłada kartę najlepiej z pasującym do którejś z leżących na stole kart miesiącem. Wtedy może zabrać swoją kartę i kartę z pasującym miesiącem ze stołu. Jeśli nie uda mu się dopasować karty to ta, którą wyłożył zostaje na stole. Następnie gracz bierze kartę z kupki i próbuje ją dopasować. Jeśli mu się uda, zabiera karty, jeśli nie, karta zostaje na stole. Gdy na stole znajdują się trzy karty z danego miesiąca, gracz może zgarnąć je wszystkie, dopasowując czwartą kartę. Kolejny gracz postępuje analogicznie. Każdy gracz wykłada zdobyte karty przed sobą tak, aby wszyscy je widzieli (odkryte). Rozgrywka toczy się w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara. Celem gry jest zdobycie określonych układów kart. Gdy jeden z graczy zdobędzie taki układ, może zakończyć całą partię lub grać dalej, próbując zdobyć więcej punktów.
Gdy po rozdaniu gracz posiada wszystkie cztery karty z danego miesiąca, wygrywa automatycznie.
Istnieje wiele wariantów regionalnych tej gry z różnym zestawem reguł.

## Hachi-hachi
Hachi-hachi (8-8) jest obok koi-koi najbardziej lubianą grą, podobną do pokera

title: Hanafuda

wikitext:
{{Nihongo|'''Hanafuda'''|花札|hana-fuda|„kwiatowe karty”}} – rodzaj [[Japonia|japońskich]] kart do gry, wykorzystywanych do różnych [[gra karciana|gier karcianych]]<ref name="Ken"/>. Obecnie używa się kart hanafuda także na [[Hawaje|Hawajach]] i w [[Korea|Korei]]. W latach 70. i 80. XX wieku była popularna wśród japońskiej [[mafia|mafii]] [[yakuza]].

Karty hanafuda wykorzystuje się do różnych gier. Najbardziej znane to: koi-koi, hachi-hachi, oicho-kabu.

Od 1889 roku do 1964 roku [[Nintendo]]  produkowało te karty.

== Karty ==
Talia składa się z 48 kart, podzielonych na 12 miesięcy. Karty zdobią tradycyjne motywy roślinne i zwierzęce. Każdy miesiąc jest symbolizowany przez inną roślinę.

Każdemu miesiącowi przyporządkowane są cztery różne karty z różnymi wartościami punktowymi. Typowy miesiąc składa się z dwóch kart z motywem roślinnym (1 punkt), jednej karty ze zwojem (5 punktów) i jednej karty z motywem zwierzęcym lub symbolicznym (10 lub 20 punktów).

{| class="wikitable"
!Miesiąc
!Roślina
!Karty
|-
|Styczeń
|Matsu ([[Sosna]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój z wierszem (5 punktów) i 1 specjalna: [[Żurawie (ptaki)|Żuraw]] i [[Słońce]] (20 punktów)
|-
|Luty
|Ume ([[Morela japońska]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój z wierszem (5 punktów) i 1 specjalna: [[Horornis|Wierzbownik japoński]] (''Horornis diphone'') wśród kwiatów moreli (10 punktów)
|-
|Marzec
|Sakura ([[Wiśnia]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój z wierszem (5 punktów) i 1 specjalna: Kwiaty wiśni za zasłoną (20 punktów)
|-
|Kwiecień
|Fuji ([[Glicynia|Wisteria]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: [[Kukułka zwyczajna|Kukułka]] wśród wisterii (10 punktów)
|-
|Maj
|Shōbu ([[Kosaciec|Irys]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Irysy i most (10 punktów)
|-
|Czerwiec
|Botan ([[Piwonia (roślina)|Peonia]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: [[Motyle]] wśród peonii (10 punktów)
|-
|Lipiec
|Hagi ([[Lespedeza krzewiasta]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: [[Dzik]] wśród lespedezy (10 punktów)
|-
|Sierpień
|Susuki ([[Miskant chiński]])
|2 zwykłe (1 punkt) i 2 specjalne: lecące [[gęsi]] (10 punktów) oraz [[Księżyc]] w [[pełnia|pełni]] (20 punktów)
|-
|Wrzesień
|Kiku ([[Chryzantema]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: Czarka [[sake]] (10 punktów)
|-
|Październik
|Momiji ([[Klon palmowy]])
|2 zwykłe (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 1 specjalna: [[Jeleń]] wśród jesiennych liści klonu (10 punktów)
|-
|Listopad
|Yanagi ([[Wierzba]])
|1 burza (1 punkt), 1 zwój (5 punktów) i 2 specjalne: [[Jaskółkowate|Jaskółka]] wśród wierzb (10 punktów) oraz [[Ono no Michikaze]] z [[parasol]]em i [[żaba]] (20 punktów)
|-
|Grudzień
|Kiri ([[Paulownia]])
|3 zwykłe (1 punkt, jedna karta jest zwykle inaczej zabarwiona), 1 specjalna: [[Feniks]] wśród paulowni (20 punktów)
|}

== Koi-koi ==
Koi-koi najbardziej znana i najłatwiejsza gra kartami hanafuda.

Oto przykład dla dwóch graczy:

Na początek kładzie się osiem odkrytych kart na stół, każdy gracz dostaje osiem kart. Pierwszy gracz wykłada kartę najlepiej z pasującym do którejś z leżących na stole kart miesiącem. Wtedy może zabrać swoją kartę i kartę z pasującym miesiącem ze stołu. Jeśli nie uda mu się dopasować karty to ta, którą wyłożył zostaje na stole. Następnie gracz bierze kartę z kupki i próbuje ją dopasować. Jeśli mu się uda, zabiera karty, jeśli nie, karta zostaje na stole. Gdy na stole znajdują się trzy karty z danego miesiąca, gracz może zgarnąć je wszystkie, dopasowując czwartą kartę. Kolejny gracz postępuje analogicznie. Każdy gracz wykłada zdobyte karty przed sobą tak, aby wszyscy je widzieli (odkryte). Rozgrywka toczy się w kierunku przeciwnym do wskazówek zegara. Celem gry jest zdobycie określonych układów kart. Gdy jeden z graczy zdobędzie taki układ, może zakończyć całą partię lub grać dalej, próbując zdobyć więcej punktów.
Gdy po rozdaniu gracz posiada wszystkie cztery karty z danego miesiąca, wygrywa automatycznie.

Istnieje wiele wariantów regionalnych tej gry z różnym zestawem reguł.

== Hachi-hachi ==
Hachi-hachi (8-8) jest obok koi-koi najbardziej lubianą grą, podobną do [[poker]]a

== Przypisy ==
<references responsive>
<ref name = Ken>{{Cytuj książkę | tytuł = Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary | wydawca = Kenkyusha Limited | miejsce = Tokyo | data = 1991 | strony = 389 | isbn = 4-7674-2015-6}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* [http://kf-oswiecim.net/wp-instructions/hanafuda_pl.pdf Instrukcja gry w koi-koi]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gry karciane]]
[[Kategoria:Japońskie gry]]


text:
# Erding
Erding – miasto powiatowe w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Bawaria, w regionie Monachium, siedziba powiatu Erding. Leży około 30 km na północny wschód od Monachium, nad rzeką Sempt, przy drodze B388 i linii kolejowej Monachium – Erding.

## Demografia
Dane o ludności z 31 grudnia 2008:
| Opis                                | Ogółem | Ogółem | Kobiety | Kobiety | Mężczyźni | Mężczyźni |
| ----------------------------------- | ------ | ------ | ------- | ------- | --------- | --------- |
| Jednostka                           | osób   | %      | osób    | %       | osób      | %         |
| Populacja                           | 34 020 | 100    | 17 592  | 51,71   | 16 428    | 48,29     |
| Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat)    | 6615   | 19,44  | 3312    | 9,74    | 3303      | 9,71      |
| Wiek produkcyjny (18–65 lat)        | 21 867 | 64,28  | 11 080  | 32,57   | 10 787    | 31,71     |
| Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) | 5538   | 16,28  | 3200    | 9,41    | 2338      | 6,87      |

## Polityka
Burmistrzem miasta jest Maximilian Gotz z CSU, rada miasta składa się z 40 osób.
|      | CSU | SPD | UWG | Zieloni | ödp | REP | FDP | Erding-Jetzt | Razem |
| 2008 | 15  | 6   | 8   | 3       | 2   | 1   | 1   | 4            | 40    |
| 2002 | 15  | 7   | 13  | 2       | 2   | 1   | –   | –            | 40    |

## Miasta partnerskie
- Mszczonów

wikiname: plwiki

title: Erding

in_language: pl

wikitext:
{{inne znaczenia|miasta|[[Erding (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Erding
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Erding Schoener Turm.jpg
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         = DEU Erding COA.svg
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Erding
 |państwo                      = Bawaria
 |2. jednostka administracyjna = [[Górna Bawaria]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Powiat Erding|Erding]]
 |powierzchnia                 = 54,64
 |wysokość                     = 463
 |rok                          = 31 grudnia 2011
 |liczba ludności              = 34 795
 |gęstość zaludnienia          = 637
 |numer kierunkowy             = 08122
 |kod pocztowy                 = 85435
 |tablice rejestracyjne        = ED
 |plan miasta                  = Erding in ED.svg
 |kod mapy                     = DE-BY
 |współrzędne                  = 48°17′N 11°54′E
 |commons                      = Category:Erding
 |www                          = http://www.erding.de/
}}
'''Erding''' – [[miasto]] [[Powiat (Niemcy)|powiatowe]] w [[Niemcy|Niemczech]], w kraju związkowym [[Bawaria]], w rejencji [[Górna Bawaria]], w regionie [[region Monachium|Monachium]], siedziba powiatu [[Powiat Erding|Erding]]. Leży około 30 km na północny wschód od [[Monachium]], nad rzeką [[Sempt (rzeka)|Sempt]], przy [[Droga krajowa B388 (Niemcy)|drodze B388]] i linii kolejowej [[Monachium]] – Erding.

== Demografia ==
{{Demografia
| data = [[31 grudnia]] [[2008]]<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online/online;jsessionid=095C8AD6DCC425C9443D3625DC7B1A3D?operation=abruftabelleAbrufen&levelindex=1&levelid=1250850141044&index=7 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Bevölkerung: Gemeinden, Altersgruppen]</ref>
| wiek przedprodukcyjny mężczyźni = 3303
| wiek przedprodukcyjny kobiety = 3312
| wiek produkcyjny mężczyźni = 10787
| wiek produkcyjny kobiety = 11080
| wiek poprodukcyjny mężczyźni = 2338
| wiek poprodukcyjny kobiety = 3200
}}

== Polityka ==
Burmistrzem miasta jest Maximilian Gotz z CSU, rada miasta składa się z 40 osób.

{| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" width="65%"
|- bgcolor="#eeeeee" align="center"
| || [[Unia Chrześcijańsko-Społeczna w Bawarii|CSU]] || [[Socjaldemokratyczna Partia Niemiec|SPD]] || UWG || [[Sojusz 90/Zieloni|Zieloni]] || [[Partia Ekologiczno-Demokratyczna|ödp]] || [[Republikanie (Niemcy)|REP]] || [[Wolna Partia Demokratyczna|FDP]] || Erding-Jetzt || Razem
|- align="center"
| 2008<ref>[https://archive.ph/20120919023450/http://www.wahlen.bayern.de/biz/kowa_g2008.php?g=h&schluessel=176&suchbegriff=7 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Wahl der Gemeinderäte 2008]</ref> || 15 || 6 || 8 || 3 || 2 || 1 || 1 || 4 || 40
|- align="center"
| 2002<ref>[https://web.archive.org/web/20160305024637/http://www.wahlen.bayern.de/biz/kowa_g.php?g=h&schluessel=176&suchbegriff=7 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Wahl der Gemeinderäte 2002]</ref> || 15 || 7 || 13 || 2 || 2 || 1 || – || – || 40
|}

[[Plik:109 0994.JPG|right|250px|thumb|Wieża na placu ''Schrannenplatz'']]

== Miasta partnerskie ==
* {{flaga|Polska}} [[Mszczonów]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{powiat Erding}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Powiat Erding]]
[[Kategoria:Miasta w Bawarii]]

title: Erding

Państwo: Niemcy

Kraj związkowy: Bawaria

Rejencja: Górna Bawaria

Powiat: Erding

Zarządzający: Maximilian Gotz↗, Karl-Heinz Bauernfeind↗

Tablice rejestracyjne: ED


text:
# Starica
Starica (ros. Старица) – miasto położone w zachodniej Rosji na terenie obwodu twerskiego, centrum administracyjne rejonu starickiego, 77 km na południowy zachód od Tweru.

## Położenie
Starica znajduje się nad rzeką Wołgą (przystań rzeczna) i 12 km od stacji kolejowej o tej samej nazwie.

## Historia
W 1297 założony został Gorodok na Starice (rus. Городок на Старице), przeniesiony w 1365 z prawego brzegu na lewy brzeg Wołgi pod nową nazwą Nowyj Gorodok (rus. Новый городок). Od końca XIV w pod nazwą Starica, co oznacza Starorzecze.
W 1485 wraz z całym księstwem twerskim wcielone do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego i rozpoczął się złoty okres w dziejach miasta. W XV w. księstwem rządził Andrzej ze Staricy, syn Iwana III Srogiego, a po nim jego syn Włodzimierz ze Staricy. Jako że car Iwan IV Groźny nie miał dzieci, bojarzy uznali za jedynego spadkobiercę właśnie Włodzimierza. Car podejrzewając knucie przeciw sobie, zmusił Włodzimierza wraz z rodziną do zażycia trucizny. Bogactwo Staricy za rządów Włodzimierza najlepiej widoczne jest w miejscowym monastyrze.
W czasie wojny z Moskwą w 1581 dotarły tu podjazdy hetmana Krzysztofa Radziwiłła, wzbudzając niepokój przebywającego tu cara Iwana IV Groźnego.
Od 1775 ośrodek władzy administracyjnej (tzw. ujezd, jeden z rejonów administracyjnych w guberni). W XVIII-XIX w powstała tu przystań rzeczna na szlaku handlowym do Petersburga. W latach 1941–1942 pod okupacją niemiecką.

## Miasto
Miasto Starica dzieli się na część większą lewobrzeżną (miejska) i prawobrzeżną (moskiewska). W rejonie miasta znajduje się dużo opuszczonych kamieniołomów wapienia i wiele budynków w mieście wzniesionych jest z tego kamienia. W Prawobrzeżnej części miasta widoczne jest miejsce starej lokalizacji miasta - kopiec otoczony wyraźnymi wałami.
Po przeciwnej stronie rzeki znajduje się monaster Zaśnięcia Matki Bożej z soborem z 1530 zbudowanym z wapienia refektarzem z 1570 nakrytym dachem namiotowym.
Jest tu też kilka cerkwi z XVIII-XIX wieku. W latach 1805–1820 wzniesiono miejski sobór św. Borysa i Gleba w stylu neoklasycystycznym, w miejscu starszego z 1560 (bliźniaczego z soborem Wasyla Błogosławionego w Moskwie i wzniesionego przez tych samych budowniczych).
Wokół miasta istnieje wiele opuszczonych wyrobisk wapienia, ciągnących się pod ziemią do 5 km długości. Tworzą one sieć korytarzy i pozbawione opieki niszczeją. Trwają zabiegi o wpisanie ich na listę narodowego dziedzictwa.

title: Starica

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Starica
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      = Ансамбль Старицкого Успенского монастыря.JPG
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         = Coat of Arms of Staritsa (Tver oblast) (1780).png
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Staricy
 |państwo                      = obwód twerski
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2005
 |liczba ludności              = 9 219
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 48263
 |kod pocztowy                 = 28253501
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  = 56°31′N 34°56′E
 |commons                      = Category:Staritsa
 |www                          = http://www.mojgorod.ru/tversk_obl/starica/index.html
}}
'''Starica''' ({{w języku|ru|Старица}}) – [[miasto]] położone w zachodniej [[Rosja|Rosji]] na terenie [[obwód twerski|obwodu twerskiego]], centrum administracyjne [[Rejon staricki|rejonu starickiego]], 77 [[Metr|km]] na południowy zachód od [[Twer]]u.

== Położenie ==

Starica znajduje się nad rzeką [[Wołga|Wołgą]] (przystań rzeczna) i 12 km od stacji kolejowej o tej samej nazwie.

== Historia ==

W [[1297]] założony został ''Gorodok na Starice'' (rus. Городок на Старице<ref>Miasteczko nad Staricą</ref>), przeniesiony w [[1365]] z prawego brzegu na lewy brzeg [[Wołga|Wołgi]] pod nową nazwą ''Nowyj Gorodok'' (rus. Новый городок<ref>Nowe Miasteczko</ref>). Od końca XIV w pod nazwą ''Starica'', co oznacza [[Starorzecze]]<ref>Nazwa Starica oznacza też starą mniszkę, co zostało błędnie zinterpretowane przez twórców herbu miasta</ref>.

W [[1485]] wraz z całym [[Księstwo twerskie|księstwem twerskim]] wcielone do [[Wielkie Księstwo Moskiewskie|Wielkiego Księstwa Moskiewskiego]] i rozpoczął się złoty okres w dziejach miasta. W [[XV w.]] księstwem rządził Andrzej ze Staricy, syn [[Iwan III Srogi|Iwana III Srogiego]], a po nim jego syn [[Włodzimierz Staricki|Włodzimierz ze Staricy]]. Jako że car [[Iwan IV Groźny]] nie miał dzieci, bojarzy uznali za jedynego spadkobiercę właśnie Włodzimierza. Car podejrzewając knucie przeciw sobie, zmusił Włodzimierza wraz z rodziną do zażycia trucizny. Bogactwo Staricy za rządów Włodzimierza najlepiej widoczne jest w [[Monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Staricy|miejscowym monastyrze]].

W czasie wojny z Moskwą w [[1581]] dotarły tu podjazdy hetmana [[Krzysztof Radziwiłł Piorun|Krzysztofa Radziwiłła]], wzbudzając niepokój przebywającego tu cara Iwana IV Groźnego.

Od [[1775]] ośrodek władzy administracyjnej (tzw. [[ujezd]], jeden z rejonów administracyjnych w guberni). W XVIII-XIX w powstała tu przystań rzeczna na szlaku handlowym do [[Petersburg]]a. W latach [[1941]]–[[1942]] pod okupacją [[Niemcy|niemiecką]].

== Miasto ==
[[Plik:Staritsa.jpg|thumb|200px|Widok Staricy w 1912]]
Miasto Starica dzieli się na część większą lewobrzeżną (miejska) i prawobrzeżną (moskiewska). W rejonie miasta znajduje się dużo opuszczonych kamieniołomów [[wapień|wapienia]] i wiele budynków w mieście wzniesionych jest z tego kamienia. W Prawobrzeżnej części miasta widoczne jest miejsce starej lokalizacji miasta - [[kopiec (architektura)|kopiec]] otoczony wyraźnymi wałami.

Po przeciwnej stronie rzeki znajduje się [[monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Staricy|monaster Zaśnięcia Matki Bożej]] z [[sobór (świątynia)|soborem]] z [[1530]] zbudowanym z wapienia refektarzem z [[1570]] nakrytym [[dach namiotowy|dachem namiotowym]].
{{osobny artykuł|Monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Staricy}}
Jest tu też kilka [[cerkiew (budynek)|cerkwi]] z XVIII-XIX wieku. W latach [[1805]]–[[1820]] wzniesiono miejski sobór św. Borysa i Gleba w stylu [[neoklasycyzm|neoklasycystycznym]], w miejscu starszego z [[1560]] (bliźniaczego z soborem Wasyla Błogosławionego w Moskwie i wzniesionego przez tych samych budowniczych).

Wokół miasta istnieje wiele opuszczonych wyrobisk wapienia, ciągnących się pod ziemią do 5 km długości. Tworzą one sieć korytarzy i pozbawione opieki niszczeją. Trwają zabiegi o wpisanie ich na listę narodowego dziedzictwa.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w obwodzie twerskim]]

title: Starica

Państwo: Rosja

Obwód: twerski


text:
# Harrisburg (Karolina Północna)
Harrisburg – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Karolina Północna, w hrabstwie Cabarrus.

title: Harrisburg (Karolina Północna)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Harrisburg
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Harrisburg
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Karolina Północna}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Cabarrus|Cabarrus]]
 |kod statystyczny             = [[Federal Information Processing Standard|FIPS]]: 37-29800
[[Geographic Names Information System|GNIS]] ID: 1020631
 |powierzchnia                 = 16,2
 |wysokość                     = 196
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              = 11 526<ref>{{Cytuj stronę | nazwisko =  | imię =  | tytuł = American FactFinder - Community Facts | url = http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | opublikowany =  | data =  | data dostępu = 2013-12-30 | archiwum = http://webarchive.loc.gov/all/20150118032557/http://factfinder.census.gov/faces/nav/jsf/pages/community_facts.xhtml | zarchiwizowano = 2015-01-18 }}</ref>
 |gęstość zaludnienia          = 711,4
 |numer kierunkowy             = 704, 980
 |kod pocztowy                 = 28075
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-06:00]]
[[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-NC
 |współrzędne                  = 35°19′20″N 80°39′12″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Harrisburg''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Karolina Północna]], w hrabstwie [[Hrabstwo Cabarrus|Cabarrus]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Karolina Północna]]

title: Harrisburg

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Karolina Północna

Hrabstwo: Cabarrus


text:
# Mifune
Mifune (duń. Mifunes sidste sang) – duński komediodramat z 1999 roku w reżyserii Sørena Kragha-Jacobsena, zrealizowany w koprodukcji ze Szwecją. Był trzecim filmem nakręconym zgodnie z zasadami manifestu Dogma 95.

## Opis fabuły
Kresten to trzydziestolatek pochodzący z głębokiej prowincji, któremu udało się zrobić karierę w Kopenhadze. Pnie się w górę w hierarchii swojej firmy, a na dodatek jest zaręczony z córką szefa. Kiedy nagle umiera jego ojciec, Kresten musi nieoczekiwanie wrócić w świat swojej przeszłości, od której chciał się odciąć.

## Obsada
- Anders W. Berthelsen jako Kresten
- Iben Hjejle jako Liva
- Jesper Asholt jako Rud
- Paprika Steen jako Pernille
- Emil Tarding jako Bjarke

i inni

## Nagrody i wyróżnienia
- Amanda dla najlepszego filmu skandynawskiego
- Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie: Srebrny Niedźwiedź - Nagroda Specjalna Jury
- Europejska Nagroda Filmowa: 3 nominacje: najlepszy film, najlepsza reżyseria, najlepsza aktorka (Iben Hjejle)
- Robert: najlepszy montaż, najlepszy aktor drugoplanowy (Jesper Asholt); nominacje: najlepszy aktor (Anders W. Berthelsen), najlepsza aktorka (Iben Hjejle), najlepsze zdjęcia, najlepszy scenariusz, najlepszy dźwięk

title: Mifune

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Mifune
 |oryginalny tytuł = Mifunes sidste sang
 |grafika          =
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[komediodramat]]
 |rok produkcji    = 1999
 |data premiery    = 13 lutego 1999 (świat)<ref>Pokaz konkursowy na festiwalu w Berlinie)</ref>
12 marca 1999 (Dania)
14 stycznia 2000 (Polska)
 |kraj produkcji   = [[Dania]]
[[Szwecja]]
 |język            = [[język duński|duński]]
 |czas trwania     = 98 min
 |reżyseria        = [[Søren Kragh-Jacobsen]]<ref>Zgodnie z zasadami manifestu Dogma 95, nazwisko reżysera nie zostało wymienione w napisach</ref>
 |scenariusz       = [[Anders Thomas Jensen]]
[[Søren Kragh-Jacobsen]]
 |główne role      = [[Anders W. Berthelsen]]
[[Iben Hjejle]]
[[Jesper Asholt]]
[[Paprika Steen]]
 |muzyka           = [[Thor Backhausen]]
[[Karl Bille]]
[[Christian Sievert]]
 |zdjęcia          = [[Anthony Dod Mantle]]
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           = [[Valdís Óskarsdóttir]]
 |produkcja        =
 |wytwórnia        =
 |dystrybucja      =
 |budżet           =
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Mifune''' (duń. ''Mifunes sidste sang'') – [[Dania|duński]] [[komediodramat]] z [[1999 w filmie|1999]] roku w reżyserii [[Søren Kragh-Jacobsen|Sørena Kragha-Jacobsena]], zrealizowany w [[koprodukcja|koprodukcji]] ze [[Szwecja|Szwecją]]. Był trzecim filmem nakręconym zgodnie z zasadami manifestu [[Dogma 95]].

== Opis fabuły ==
Kresten to trzydziestolatek pochodzący z głębokiej prowincji, któremu udało się zrobić karierę w [[Kopenhaga|Kopenhadze]]. Pnie się w górę w hierarchii swojej firmy, a na dodatek jest zaręczony z córką szefa. Kiedy nagle umiera jego ojciec, Kresten musi nieoczekiwanie wrócić w świat swojej przeszłości, od której chciał się odciąć.

== Obsada ==
* [[Anders W. Berthelsen]] jako Kresten
* [[Iben Hjejle]] jako Liva
* [[Jesper Asholt]] jako Rud
* [[Paprika Steen]] jako [[Pernille]]
* [[Emil Tarding]] jako Bjarke
i inni

== Nagrody i wyróżnienia ==
* [[Amanda (nagroda filmowa)|Amanda]] dla najlepszego filmu skandynawskiego
* [[Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie]]: Srebrny Niedźwiedź - Nagroda Specjalna Jury
* [[Europejska Nagroda Filmowa]]: 3 nominacje: najlepszy film, najlepsza reżyseria, najlepsza aktorka (Iben Hjejle)
* [[Robert (nagroda filmowa)|Robert]]: najlepszy montaż, najlepszy aktor drugoplanowy (Jesper Asholt); nominacje: najlepszy aktor (Anders W. Berthelsen), najlepsza aktorka (Iben Hjejle), najlepsze zdjęcia, najlepszy scenariusz, najlepszy dźwięk

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|0164756|Mifune}}
* {{Filmweb|tytuł|826|Mifune}}

{{Grand Prix Jury (Festiwal Filmowy w Berlinie)}}

[[Kategoria:Duńskie komediodramaty]]
[[Kategoria:Duńskie melodramaty]]
[[Kategoria:Duńskie filmy zgłoszone do rywalizacji o Oscara w kategorii filmu nieanglojęzycznego]]
[[Kategoria:Duńskie filmy z 1999 roku]]
[[Kategoria:Szwedzkie filmy z 1999 roku]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Kopenhadze]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Grand Prix Jury Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Berlinie]]

title: MifuneMifunes sidste sang

Gatunek: komediodramat

Data premiery: 13 lutego 1999 (świat) · 12 marca 1999 (Dania) · 14 stycznia 2000 (Polska)

Kraj produkcji: Dania · Szwecja

Język: duński

Czas trwania: 98 min

Reżyseria: Søren Kragh-Jacobsen

Scenariusz: Anders Thomas Jensen · Søren Kragh-Jacobsen

Główne role: Anders W. Berthelsen · Iben Hjejle · Jesper Asholt · Paprika Steen

Muzyka: Thor Backhausen · Karl Bille · Christian Sievert

Zdjęcia: Anthony Dod Mantle

Montaż: Valdís Óskarsdóttir


text:
# Powiat czerkaski
Powiat czerkaski – dawny powiat województwa kijowskiego później także guberni kijowskiej. Siedzibą były Czerkasy.

## Siedziby gmin
1. Bałakleja(inne języki)
2. Burty(inne języki)
3. Białozierze(inne języki)
4. Bajbuzy
5. Walawa(inne języki)
6. Werhuny(inne języki)
7. Wiązówek(inne języki)
8. Horodyszcze
9. Dachnówka(inne języki)
10. Dereńkowiec(inne języki)
11. Żabotyn
12. Zawadówka(inne języki)
13. Leśki(inne języki)
14. Łozanówka(inne języki)
15. Łomowate(inne języki)
16. Matusów(inne języki)
17. Międzyrzecz
18. Mlijów(inne języki)
19. Moszny
20. Orłowiec(inne języki)
21. Popówka Pierwsza(inne języki)
22. Popówka Druga(inne języki)
23. Prusy(inne języki)
24. Rotmistrzówka(inne języki)
25. Ruska Polana(inne języki)
26. Smiła
27. Stanisławczyk(inne języki)
28. Starosiele(inne języki)
29. Sunki(inne języki)
30. Taszlik(inne języki)
31. Tubolce(inne języki)
32. Chłystynówka(inne języki)
33. Chmielna(inne języki)
34. Chudiaki(inne języki)
35. Cesarska Słoboda
36. Szelepucha(inne języki)
37. Jabłonówka(inne języki)

## Wzmianka słownikowa z 1880
Utworzony w 1797. W 1799 połączony z czehryńskim. 1800 przywrócony. Leży nad rzekami Dnieprem, Rosią i Taśminą; zajmuje powierzchni 3,463 w. kw. R. 1847 miał 1 miasto, 9 miasteczek, 74 wsi kościelnych, 29 wiosek, 9 futorów. Ziemi ornej tylko 177.500 dz., łąk 65,000, lasów 50,000 dz. Mk. liczył 1865 r. 161.204,
t. j. 80.210 męż., 80,994 kob., w tej liczbie 20,653 izrael.. t. j. 10,169 męż., 10,484 kob.
Ma ten powiat dwie parafie katolickie: Moszny i Smilę, obie w dek. zwinogródzkim. Powierzchnia w zach. części pow. jest górzystą, szczególnie nad brzegami rzeki Taśminy. Od Cz. w kierunku do Kryłowa miejscowość po części bagnista, po części piaszczysta; wszędzie zaś bez wyjątku składa się z nizkich łąk. Pośród powiatu, pomiędzy górami leiŚnemi, leżą bagna i jeziora; nad brzegami Dniepru także jeziór jest wiele, z tych niektóre z rozlewu rzek powstałe, trwają tylko przez jedno lato. Powiat obfituje w lasy (sosnowe) i pastwiska. Grunt po większej części składa się z czarnej ziemi i piasku. Oprócz rolnictwa, stanowiącego główne mieszkańców zatrudnienie, najważniejszy przemysł stanowią gorzelnie i cukrownie, których 1866 r. było 12. W powiecie. Według statystyki 1846 roku, na 100 korcy zasiewu wypada 35 1 / 4 zyta, 14 pszenicy, 91/ owsa, 16 hreczki, 17 1 / 4 jęczmienia, 7 prosa, 1 grochu. Co do przemysłu fabr., to w ogóle 1846 r. powiat liczył 13 fabryk z produkcyą ogólną 463,000 rs., w tej liczbie 2 fabryki maszyn (296,000) i 4 garbarnie, 119,000 rubli srebrem.
M-ko Czerkasy rozsiadło się przy samym Dnieprze. Rzeka ta na mnogie ramiona i odnogi się dzieląc, tworzy liczne ostrowy. Z tych znaczniejszy tzw. Korczewaty. W dawnych czasach, gdy na wszelkich dogodnych zbywało komunikacyach, okolica Cz. była z niełatwym dostępem, bo z jednej strony, t. j. od wschodu Dniepr tu stanowił naturalną zaporę; z drugiej
zaś trzęsawiska Irdynia, które są, według wszelkiego prawdopodobieństwa, dawnem korytem Dniepru, co się ztąd usunął, wielkim od zachodu, północy i południa opasywały ją i zamykały łukiem. Początek m. Cz. zupełnie nieznajomy; musi to być przecie bardzo starożytna osada nad Dnieprem. W pobliżu dzisiejszych Cz. w górę Dniepru, na wysoczyźnie, znajduje się miejsce „hulaj-horodkiem” nazywane, na którem dziś jeszcze mnóstwo pobitych cegieł, czerepów wygląda z ziemi, jako ślad jakiejś dawnej osady. Otóz powieści ludu mówią, ze to była dawna osada starożytnych Czerkasów, nad którymi miał jakiś królik czerkaski panować. Inne zaś podanie głosi, że dawna Sicz zaporozka była nasamprzód koło Czerkas, za wsią dzisiejszą Dachnówką, ale skoro się tu ludniej zrobiło, to mieszkańcy onej przenieśli się do Kremenczuka, a gdy i tam coraz ludniej było, to wtedy dopiero wynieśli się oni na Niż, i od tego czasu Zaporozcami się przezwali. Jakkolwiek być to tylko może ludowy wymysł, jednakże taić on może cząstkę prawdy. Niektórzy z uczonych (Bohusz Siestrzeńcewicz i inni) sądzą, że Cz. powstały dopiero za czasów tatarskich, koło 1282 r., i pochodzą od kozaków czerkaskich, z krain Pentopolis (pięciu gór). „Pentopolis” po tatarsku „Besztan”, a po słowiańsku „Piatyhory”. Inni za wskazówką przywileju Stanisława Augusta odnoszą ich powstanie do XIV w., powiadając, że Gedymin, po zdobyciu Perekopu, jeńców czerkaskich nad Dnieprem osadził. Inni znów jeszcze posuwają, starożytność tego miasta głębiej, i chcą mieć je miastem Czarnych Kłobuków. W rzeczy samej Torki, Berendeje i Czarne Kłobuki, w latopisach ruskich noszą też i nazwisko Czerkasów. Kronika kijowska mówi: Izasław że posła syna swojeho Mścisława k korolewi w Uhry, powesti korolia na Halickoho kniazia, i skopia swoju drużynu, pojde, i wzia z soboju Wiaczesławow połk weś, i wsi Czorny Kłobuki, jeże zowutsia Czerkasy.

title: Powiat czerkaski

wikitext:
{{Dopracować|styl|zmienić cytat na opis współczesnym językiem}}

'''Powiat czerkaski''' – dawny powiat [[Województwo kijowskie|województwa kijowskiego]] później także [[Gubernia kijowska|guberni kijowskiej]]. Siedzibą były [[Czerkasy]].

== Siedziby gmin ==
{{układ wielokolumnowy|szerokość=300px|
# {{link-interwiki|Bałakleja|Q=Q16692249}}
# {{link-interwiki|Burty|Q=Q16693473}}
# {{link-interwiki|Białozierze|Q=Q16693685}}
# [[Bajbuzy]]
# {{link-interwiki|Walawa (rejon horodyszczeński)|tekst=Walawa|Q=Q12087683}}
# {{link-interwiki|Werhuny|Q=Q16694234}}
# {{link-interwiki|Wiązówek|Q=Q16693871}}
# [[Horodyszcze (obwód czerkaski)|Horodyszcze]]
# {{link-interwiki|Dachnówka (Ukraina)|tekst=Dachnówka|Q=Q12099602}}
# {{link-interwiki|Dereńkowiec|Q=Q16697614}}
# [[Żabotyn]]
# {{link-interwiki|Zawadówka (rejon korsuński)|tekst=Zawadówka|Q=Q16699558}}
# {{link-interwiki|Leśki|Q=Q12117754}}
# {{link-interwiki|Łozanówka|Q=Q16705137}}
# {{link-interwiki|Łomowate|Q=Q16705180}}
# {{link-interwiki|Matusów|Q=Q16706562}}
# [[Meżyricz (obwód czerkaski)|Międzyrzecz]]
# {{link-interwiki|Mlijów|Q=Q16707230}}
# [[Moszny (Ukraina)|Moszny]]
# {{link-interwiki|Orłowiec (Ukraina)|tekst=Orłowiec|Q=Q16710251}}
# {{link-interwiki|Popówka Pierwsza|Q=Q16712354}}
# {{link-interwiki|Popówka Druga|Q=Q16712352}}
# {{link-interwiki|Prusy (rejon kamiański)|tekst=Prusy|Q=Q16713456}}
# {{link-interwiki|Rotmistrzówka|Q=Q16714789}}
# {{link-interwiki|Ruska Polana|Q=Q12149469}}
# [[Smiła]]
# {{link-interwiki|Stanisławczyk (Ukraina)|tekst=Stanisławczyk|Q=Q16717814}}
# {{link-interwiki|Starosiele (rejon horodyszczeński)|tekst=Starosiele|Q=Q16717928}}
# {{link-interwiki|Sunki|Q=Q16718620}}
# {{link-interwiki|Taszlik|Q=Q16719237}}
# {{link-interwiki|Tubolce|Q=Q16720482}}
# {{link-interwiki|Chłystynówka|Q=Q16722074}}
# {{link-interwiki|Chmielna (rejon kaniowski)|tekst=Chmielna|Q=Q16722133}}
# {{link-interwiki|Chudiaki|Q=Q16722432}}
# [[Cesarska Słoboda]]
# {{link-interwiki|Szelepucha|Q=Q16723739}}
# {{link-interwiki|Wielka Jabłonówka|tekst=Jabłonówka|Q=Q16724081}}
}}

== Wzmianka słownikowa z 1880 ==
Utworzony w 1797. W 1799 połączony z czehryńskim. 1800 przywrócony. Leży nad rzekami [[Dniepr]]em, Rosią i Taśminą; zajmuje powierzchni 3,463 [[Wiorsta|w.]] kw. R. 1847 miał 1 miasto, 9 miasteczek, 74 wsi kościelnych, 29 [[wioska|wiosek]], 9 futorów. Ziemi ornej tylko 177.500 dz., [[łąka|łąk]] 65,000, [[las]]ów 50,000 dz. Mk. liczył 1865 r. 161.204,
t. j. 80.210 [[mężczyzna|męż]]., 80,994 [[kobieta|kob]]., w tej liczbie 20,653 izrael.. t. j. 10,169 męż., 10,484 kob.

Ma ten powiat dwie parafie katolickie: Moszny i Smilę, obie w dek. zwinogródzkim. Powierzchnia w zach. części pow. jest górzystą, szczególnie nad brzegami rzeki Taśminy. Od Cz. w kierunku do [[Kryłów|Kryłowa]] miejscowość po części bagnista, po części piaszczysta; wszędzie zaś bez wyjątku składa się z nizkich łąk. Pośród powiatu, pomiędzy górami leiŚnemi, leżą bagna i jeziora; nad brzegami Dniepru także jeziór jest wiele, z tych niektóre z rozlewu rzek powstałe, trwają tylko przez jedno [[lato]]. Powiat obfituje w lasy ([[las sosnowy|sosnowe]]) i pastwiska. Grunt po większej części składa się z czarnej ziemi i [[piasek|piasku]]. Oprócz [[rolnictwo|rolnictwa]], stanowiącego główne mieszkańców zatrudnienie, najważniejszy przemysł stanowią gorzelnie i cukrownie, których 1866 r. było 12. W powiecie. Według statystyki 1846 roku, na 100 korcy zasiewu wypada 35 1 / 4 zyta, 14 pszenicy, 91/ owsa, 16 hreczki, 17 1 / 4 [[jęczmień|jęczmienia]], 7 prosa, 1 [[groch]]u. Co do przemysłu fabr., to w ogóle 1846 r. powiat liczył 13 [[fabryka|fabryk]] z produkcyą ogólną 463,000 rs., w tej liczbie 2 fabryki maszyn (296,000) i 4 garbarnie, 119,000 rubli srebrem.

M-ko Czerkasy rozsiadło się przy samym [[Dniepr]]ze. Rzeka ta na mnogie ramiona i odnogi się dzieląc, tworzy liczne ostrowy. Z tych znaczniejszy tzw. ''Korczewaty''. W dawnych czasach, gdy na wszelkich dogodnych zbywało komunikacyach, okolica Cz. była z niełatwym dostępem, bo z jednej strony, t. j. od wschodu Dniepr tu stanowił naturalną zaporę; z drugiej
zaś trzęsawiska [[Irdynia]], które są, według wszelkiego prawdopodobieństwa, dawnem korytem Dniepru, co się ztąd usunął, wielkim od [[zachód|zachodu]], [[północ]]y i [[południe|południa]] opasywały ją i zamykały łukiem. Początek m. Cz. zupełnie nieznajomy; musi to być przecie bardzo starożytna osada nad Dnieprem. W pobliżu dzisiejszych Cz. w górę Dniepru, na wysoczyźnie, znajduje się miejsce „hulaj-horodkiem” nazywane, na którem dziś jeszcze mnóstwo pobitych [[cegła|cegieł]], czerepów wygląda z ziemi, jako ślad jakiejś dawnej osady. Otóz powieści ludu mówią, ze to była dawna osada starożytnych Czerkasów, nad którymi miał jakiś królik czerkaski panować. Inne zaś podanie głosi, że dawna [[Sicz Zaporoska|Sicz zaporozka]] była nasamprzód koło Czerkas, za wsią dzisiejszą Dachnówką, ale skoro się tu ludniej zrobiło, to mieszkańcy onej przenieśli się do Kremenczuka, a gdy i tam coraz ludniej było, to wtedy dopiero wynieśli się oni na Niż, i od tego czasu Zaporozcami się przezwali. Jakkolwiek być to tylko może ludowy wymysł, jednakże taić on może cząstkę prawdy. Niektórzy z uczonych ([[Bohusz Siestrzeńcewicz]] i inni) sądzą, że Cz. powstały dopiero za czasów tatarskich, koło 1282 r., i pochodzą od kozaków czerkaskich, z krain Pentopolis (pięciu gór). „Pentopolis” po [[język tatarski|tatarsku]] „Besztan”, a po słowiańsku „Piatyhory”. Inni za wskazówką przywileju Stanisława Augusta odnoszą ich powstanie do XIV w., powiadając, że Gedymin, po zdobyciu Perekopu, jeńców czerkaskich nad Dnieprem osadził. Inni znów jeszcze posuwają, starożytność tego miasta głębiej, i chcą mieć je miastem Czarnych Kłobuków. W rzeczy samej Torki, Berendeje i Czarne Kłobuki, w latopisach ruskich noszą też i [[nazwisko]] Czerkasów. [[Kronika kijowska]] mówi: ''Izasław że posła syna swojeho Mścisława k korolewi w Uhry, powesti korolia na Halickoho kniazia, i skopia swoju drużynu, pojde, i wzia z soboju Wiaczesławow połk weś, i wsi Czorny Kłobuki, jeże zowutsia Czerkasy''.

== Linki zewnętrzne ==
* [[Klaudiusz Przedrzymirski]], {{SgKP|I|803|Powiat czerkaski}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Dawne powiaty w Polsce|czerkaski]]
[[Kategoria:Czerkasy]]


text:
# .ca
.ca – domena internetowa przypisana do Kanady. Jest administrowana przez kanadyjski urząd rejestracji w Internecie.
Do 12 października 2010, każda prowincja lub terytorium również miało własną subdomenę:
- .ab.ca dla Alberty;
- .bc.ca dla Kolumbii Brytyjskiej;
- .mb.ca dla Manitoba;
- .nb.ca dla Nowego Brunszwiku;
- .nl.ca dla Nowej Fundlandii i Labradoru;
- .ns.ca dla Nowej Szkocji;
- .nt.ca dla Terytoriów Północno-Zachodnich;
- .nu.ca dla terytorium Nunavut;
- .on.ca dla Ontario;
- .pe.ca dla Wyspy Księcia Edwarda;
- .qc.ca dla Quebecu;
- .sk.ca dla Saskatchewan;
- .yk.ca dla terytorium Jukonu.

.ca powstał w 1987 roku z inicjatywy Johna Demco, wówczas studenta informatyki na University of British Columbia. Demco i grupa wolontariuszy zarządzały rejestrem, aż CIRA przejęła go w 2000 r. Pierwsza nazwa domeny .ca została zarejestrowana w styczniu 1988 r. Przez University of Prince's Island. Edward.

title: .ca

wikitext:
{{dopracować|źródła=2021-12}}
'''.ca''' – [[domena internetowa]] przypisana do [[Kanada|Kanady]]. Jest administrowana przez kanadyjski urząd rejestracji w [[Internet|Internecie]].

Do 12 października 2010, każda prowincja lub terytorium również miało własną subdomenę:

* '''.ab.ca''' dla [[Alberta|Alberty]];
* '''.bc.ca''' dla [[Kolumbia Brytyjska|Kolumbii Brytyjskiej]];
* '''.mb.ca''' dla [[Manitoba]];
* '''.nb.ca''' dla [[Nowy Brunszwik|Nowego Brunszwiku]];
* '''.nl.ca''' dla Nowej Fundlandii i Labradoru;
* '''.ns.ca''' dla [[Nowa Szkocja|Nowej Szkocji]];
* '''.nt.ca''' dla Terytoriów Północno-Zachodnich;
* '''.nu.ca''' dla terytorium [[Nunavut]];
* '''.on.ca''' dla [[Ontario]];
* '''.pe.ca''' dla [[Wyspy Księcia Edwarda]];
* '''.qc.ca''' dla [[Quebec|Quebecu]];
* '''.sk.ca''' dla [[Saskatchewan]];
* '''.yk.ca''' dla terytorium [[Jukon|Jukonu]].

.ca powstał w 1987 roku z inicjatywy Johna Demco, wówczas studenta informatyki na University of British Columbia. Demco i grupa wolontariuszy zarządzały rejestrem, aż CIRA przejęła go w 2000 r. Pierwsza nazwa domeny .ca została zarejestrowana w styczniu 1988 r. Przez University of Prince's Island. Edward.{{Domeny internetowe}}

[[Kategoria:Internet w Kanadzie]]
[[Kategoria:Krajowe domeny najwyższego poziomu|ca]]


text:
# Eliasz I (syryjsko-prawosławny patriarcha Antiochii)
Julian II (ur. ?, zm. 723) – w latach 709-723 47. syryjsko-prawosławny Patriarcha Antiochii. Był melchitą, który po przeczytaniu pism św. Sewera zmienił wyznanie na syryjsko-prawosławne. W 709 roku został wybrany Patriarchą Antiochii.

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Eliasz I
 |imię i nazwisko org     =
 |tytuł                   = Patriarcha Antiochii i Całego Wschodu
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          =
 |data urodzenia          =
 |miejsce urodzenia       =
 |data śmierci            = [[723]]
 |miejsce śmierci         =
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              = Patriarcha Syryjskiego kościoła Ortodoksyjnego
 |1. funkcja - okres      = 709-723
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[Kościoły orientalne|przedchalcedońskie]]
 |kościół                 = [[Syryjski Kościół Ortodoksyjny]]
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            =
 |data nominacji          =
 |data sakry              = data nieznana
 |data patriarchatu       = 709
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
'''Julian II''' (ur. ?, zm. [[723]]) – w latach 709-723 47. syryjsko-prawosławny [[Syryjsko-prawosławny patriarcha Antiochii|Patriarcha Antiochii]]<ref name="autonazwa1">{{Cytuj stronę |url = http://www.soc-wus.org/patriarchate/Patriarchs%20List.htm |tytuł = Patriarchs of Antioch Chronological List |strony = www.soc-wus.org |język = en |data dostępu = 2020-05-28}}</ref>. Był [[Melchici|melchitą]], który po przeczytaniu pism [[Sewer z Antiochii|św. Sewera]] zmienił wyznanie na syryjsko-prawosławne<ref name="autonazwa1" />. W 709 roku został wybrany Patriarchą Antiochii.
== Przypisy ==
{{Przypisy}}
{{Patriarcha Antiochii}}
{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Eliasz I (syryjsko-prawosławny patriarcha Antiochii)}}
[[Kategoria:Syryjsko-prawosławni patriarchowie Antiochii]]
[[Kategoria:Zmarli w 723]]

title: Eliasz I

Wyznanie: przedchalcedońskie

Kościół: Syryjski Kościół Ortodoksyjny

Sakra biskupia: data nieznana


text:
# Węzeł potrójny Mendocino
Węzeł potrójny Mendocino to węzeł potrójny, znajdujący się na północno-wschodnim Pacyfiku.
W węźle potrójnym Mendocino stykają się płyta pacyficzna, płyta północnoamerykańska i płyta Gorda.

title: Węzeł potrójny Mendocino

wikitext:
[[Plik:Plyty tektoniczne.svg|thumb|300px|Płyty tektoniczne]]
[[Plik:WestcoastSeaplates.svg|thumb|upright=2|300px|[[Płyta Juan de Fuca]], [[płyta Gorda]] oraz ograniczające je od zachodu: [[Grzbiet Juan de Fuca]], [[uskok transformacyjny]] [[uskok Blanco|Blanco]], [[Grzbiet Gorda]] i uskok transformacyjny [[Uskok Mendocino|Mendocino]]]]
[[Plik:Juan de fuca ridge-south-map-usgs.png|thumb|300px|Płyta Juan de Fuca i płyta Gorda]]

'''Węzeł potrójny Mendocino''' to [[węzeł potrójny]], znajdujący się na północno-wschodnim [[Ocean Spokojny|Pacyfiku]].

W węźle potrójnym Mendocino stykają się [[płyta pacyficzna]], [[płyta północnoamerykańska]] i [[płyta Gorda]].

[[Kategoria:Geologia Pacyfiku]]
[[Kategoria:Geologia Ameryki Północnej]]
[[Kategoria:Węzły potrójne|Mendocino]]


text:
# Luka bombowo-rakietowa
Luka bombowo-rakietowa – określenie stosowane przez amerykański wywiad w latach 1957–1961, w czasie zimnej wojny, do opisu sytuacji, w której zdobywane informacje wywiadowcze wskazywały, że radziecki arsenał rakiet z głowicami nuklearnymi rośnie szybciej niż amerykański. W 1961 roku Oleg Pieńkowski dostarczył Amerykanom informacje dowodzące, że radziecka przewaga w uzbrojeniu jest fikcją.

title: Luka bombowo-rakietowa

wikitext:
'''Luka bombowo-rakietowa''' – określenie stosowane przez [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[Centralna Agencja Wywiadowcza|wywiad]] w latach 1957–1961, w czasie [[Zimna wojna|zimnej wojny]], do opisu sytuacji, w której zdobywane informacje wywiadowcze wskazywały, że [[Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich|radziecki]] arsenał [[Pocisk balistyczny|rakiet]] z [[Broń jądrowa|głowicami nuklearnymi]] rośnie szybciej niż amerykański. W 1961 roku [[Oleg Pieńkowski]] dostarczył Amerykanom informacje dowodzące, że radziecka przewaga w uzbrojeniu jest fikcją<ref name="ah1502">{{Cytuj pismo | autor = Robert Stefanicki | tytuł = Szpieg w stratosferze | czasopismo = Ale Historia | wydawca = Agora SA | wolumin = 7/2016 (213) | strony = 14-15 | język = pl | data = 2016-02-15 | url = http://wyborcza.pl/alehistoria/1,151041,19624678,francis-gary-powers-szpieg-w-stratosferze-historia-najnowsza.html}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Zimna wojna]]


text:
# Island Park (Nowy Jork)
Island Park – wieś w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Nassau.

title: Island Park (Nowy Jork)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Island Park
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Village
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Island Park
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Nowy Jork}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Nassau (Nowy Jork)|Nassau]]
 |stanowisko zarządzającego    = Mayor
 |zarządzający                 = Michael G. McGinty
 |kod statystyczny             =
 |powierzchnia                 = 1,15
 |wysokość                     = 0
 |rok                          = 2010
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 = 11558
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]<br />[[UTC-04:00]]
 |kod mapy                     = US-NY
 |współrzędne                  = 40°36′11″N 73°39′25″W
 |commons                      =
 |www                          = http://www.kpsearch.com/DF/Villageofislandpark-n/index.html
}}
'''Island Park''' – wieś w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]], w hrabstwie [[Hrabstwo Nassau (Nowy Jork)|Nassau]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Wsie w stanie Nowy Jork]]
[[Kategoria:Miejscowości hrabstwa Nassau (Nowy Jork)]]

title: Island Park

Stan: Nowy Jork

Hrabstwo: Nassau

Zarządzający: Michael G. McGinty

Wysokość: 0 m n.p.m.


text:
# Latarnia uliczna
Latarnia uliczna – źródło światła w oprawie oświetleniowej wraz z konstrukcją ją podtrzymującą (słupem, wysięgnikiem lub przewieszką), mające za zadanie oświetlać ulice, chodniki i drogi (także alejki w parkach) w warunkach niedostatecznej widoczności – przede wszystkim nocą, ale także w czasie mgły, opadów atmosferycznych, zachmurzenia itp. – w miejscach, gdzie przebywać może wiele osób lub pojazdów.
Zazwyczaj latarnie ustawia się na skrzyżowaniach i wzdłuż ulic, a także poza miejscami zabudowanymi, np. wzdłuż ruchliwych autostrad, na rozjazdach, skrzyżowaniach oraz przejazdach kolejowo-drogowych. Oświetlenie ulic projektuje się na ogół tak, aby ograniczyć zanieczyszczenie świetlne, czyli zminimalizować część strumienia świetlnego skierowaną do góry i na boki, która nie służy poprawie widoczności na ziemi, a stanowi de facto marnowanie energii bezużytecznie rozpraszającej się w niebo i utrudnia obserwacje astronomiczne.
Pierwszymi lampami w oświetleniu ulicznym były lampy gazowe, następnie lampy żarowe, potem świetlówki, wysokoprężne lampy rtęciowe, niskoprężne lampy sodowe, wysokoprężne lampy sodowe, lampy metalohalogenkowe oraz z użyciem diod elektroluminescencyjnych, czyli lamp LED.

## Historia latarni
Lepsza widoczność okolicy na obszarach zamieszkanych przez ludzi, zapewniona dzięki oświetleniu ulicznemu, zmniejsza liczbę nieszczęśliwych wypadków komunikacyjnych (według różnych źródeł – spadek rzędu 30–45%), a także zmniejsza zagrożenie kryminalne. W czasach historycznych stosowano oświetlenie miejsc publicznych pochodniami, lampkami olejnymi, karbidowymi itp. Przyjmuje się, że pierwszy raz zastosowano je w Londynie, kiedy burmistrz tego miasta sir Henry Barton polecił w 1417 rozwieszać każdego wieczora zimą latarnie ze światłami pomiędzy Hallowtide i Candlemasse.
W XIX wieku coraz powszechniejsza dostępność nafty i wynalezionej przez Ignacego Łukasiewicza lampy naftowej oraz gazu miejskiego pozwoliła na użycie tych paliw do oświetlania skrzyżowań i ulic. Pierwsze latarnie gazowe zainstalowano w Londynie 1 maja 1814, według innych źródeł – w 1809; w Paryżu w 1819. Dla porównania, na obecnych ziemiach polskich latarnie olejowe instalowano jeszcze w I poł. XIX w., np. w Opolu od 1827 i Łodzi – od 1835 (zob. kalendarium miasta). Z kolei pierwsza na świecie uliczna lampa naftowa została uruchomiona w Gorlicach w 1854.
Później, wraz z postępem elektryfikacji, uliczne latarnie olejowe, naftowe i gazowe zostały zastąpione lampami elektrycznymi, najpierw łukowymi (na placu Zgody w Paryżu w 1843), potem żarowymi (31 grudnia 1879, 400 żarówek w Menlo Park, Nowy Jork, a 4 września 1882 – 14 tysięcy elektrycznych lamp ulicznych w Nowym Jorku), wreszcie fluorescencyjnymi, rtęciowymi i sodowymi. Jedynie w historycznych centrach miast (np. na Ostrowie Tumskim we Wrocławiu) do dziś zachowuje się jeszcze niekiedy lampy gazowe, dające znacznie łagodniejsze światło niż lampy elektryczne, ale wymagające na ogół codziennego ręcznego włączania o zmierzchu i gaszenia o świcie (istnieją jednak już rozwiązania techniczne umożliwiające wykonywanie tej czynności bez udziału latarnika).
W Niemczech oświetlenie gazowe utrzymywane jest nadal w 40 miastach; ogółem jest to 80 tys. lamp, z czego większość w Berlinie (44 tys.), Düsseldorfie (18 tys.), Frankfurcie nad Menem (5,5 tys.) i Moguncji (3 tys.).
W Polsce używa się ich obecnie jedynie w kilku miastach, oprócz Wrocławia (tu, od czasu postawienia pierwszych 23 maja 1847 do dziś utrzymywanych jest 90 latarni gazowych) – na warszawskich Bielanach i w kilku innych miejscach miasta (od 1856; 60 sztuk), m.in. na Agrykoli i przy Al. Szucha, w Krakowie przy gazowni i pod Sukiennicami, w Olsztynie (przy fosie koło Zamku Kapituły Warmińskiej, dwie latarnie), w Gorzowie Wielkopolskim i w nielicznych innych miejscowościach (np. dwie w Nowym Mieście nad Wartą).
Największym polskim producentem opraw oświetlenia drogowego w PRL były Zakłady Metalowe MESKO w Skarżysku-Kamiennej.

## Współczesne latarnie
Rozwój cywilizacyjny w II połowie XX wieku wpłynął na gwałtowne zwiększenie zapotrzebowania na jasno oświetlone jezdnie, chodniki, place i skwery.
W dużych miastach latarnie instaluje się zazwyczaj w regularnych odstępach – rzędu 15 do 60 metrów – wzdłuż ulic, zapewniając nocą dostateczną równomierność oświetlenia. Ich liczba jest obecnie znacznie większa niż w czasach latarni naftowych i gazowych: przykładowo w latach 50 XX w. we Wrocławiu, liczącym wówczas około 400 tys. mieszkańców, zainstalowanych było nieco ponad 5000 latarni gazowych i był to szczyt rozwoju oświetlenia ulic tą metodą w tym mieście. Lamp elektrycznych jest zaś obecnie kilkadziesiąt razy więcej.
Zazwyczaj instaluje się od jednej do kilku – nawet ośmiu – opraw oświetleniowych na jednym słupie, na wysięgnikach tak ukształtowanych, aby zapewnić jak najlepsze oświetlenie w najważniejszych obszarach w pobliżu słupa – np. na skrzyżowaniach bądź na ciągach dla pieszych. Niekiedy oprawy zawieszane są na linach (przewieszkach) rozciągniętych pomiędzy stojącymi na poboczach słupami lub ścianami budynków. Wysokość latarni nie jest stała i jest kompromisem pomiędzy równomiernością i szerokim zasięgiem (przy latarniach wysokich) a większą jasnością oświetlenia powierzchni ziemi uzyskiwaną z niższych lamp tej samej mocy i sprawności energetycznej i mieści się ona w zakresie od ok. 6 do 16 m, a czasami więcej. Niekiedy – jak w pobliżu lotniska Okęcie w Warszawie – instaluje się latarnie o szczególnie małej wysokości, aby zapewnić podchodzącym do lądowania samolotom dostatecznie duży margines bezpieczeństwa dla pułapu ich lotu. Także latarnie parkowe instalowane są na małej wysokości (poniżej 6 m).
W niektórych miastach (np. w Austrii i w Niemczech) instalowane bywają dodatkowe wyłączniki zegarowe, zmniejszające jasność oświetlenia w czasie, kiedy ruch uliczny zmniejsza się istotnie. Latarnie, które mogą być wyłączane na część nocy, oznaczane są w Austrii i Niemczech specjalnym znakiem (jak na ilustracji) w kształcie prostokątnej białej tablicy z poziomym szerokim czerwonym pasem. Oświetlenie uliczne podłączone jest zawsze do oddzielnych obwodów elektrycznych. Współczesne latarnie elektryczne sterowane są zazwyczaj przez automatyczne sterowniki astronomiczne włączające latarnie o zmierzchu i gaszące o świcie w porze zależnej od pory roku lub wyłączniki zmierzchowe, włączające lampy w całej okolicy po pogorszeniu się warunków oświetlenia naturalnego i gaszące je, kiedy staje się już dostatecznie jasno. Urządzenia te mogą sterować większą ilością opraw lub być integralnym elementem każdej sztuki. W Polsce w małych miejscowościach i biedniejszych gminach dodatkowo w rozdzielnicach sterujących oświetleniem są zainstalowane zegary, które o określonej godzinie wyłączają oświetlenie. Takie zegary mają możliwość załączania i wyłączania obwodów kilka razy na dobę, dlatego oświetlenie mogą załączać ponownie tuż przed świtem. Oszczędności te praktykowano na szeroką skalę w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, także w mniejszych miastach.
Podczas trwania kryzysu poprzedzającego wprowadzenie stanu wojennego w Polsce w 1981, praktycznie od zimy stulecia 1979/1980, państwowe służby energetyczne poprzez wprowadzanie tzw. stopni zasilania wymuszały drastyczne oszczędności energetyczne poprzez wyłączanie prądu w całych kwartałach miast lub – czasem – przez wyłączenia znacznej ilości (czasem nawet wszystkich) latarń ulicznych w poszczególnych miastach i miejscowościach. Proceder ten trwał jeszcze przez pierwsze lata 80 XX w. Współcześnie w Polsce jednak unika się wyłączania oświetlenia poszczególnych ulic na rzecz redukcji mocy poszczególnych opraw po określonej godzinie lub włączania co drugiej latarni stojącej przy danej ulicy, niezależnie od rodzaju zainstalowanej lampy.
Na ustawianych współcześnie w Polsce latarniach ulicznych instaluje się zazwyczaj od jednej do kilku opraw oświetleniowych zawierających lampy sodowe, rtęciowe oraz metalohalogenkowe o mocy od 50 do 700 W oraz oprawy na LED. Na autostrady, drogi szybkiego ruchu i wszędzie tam, gdzie nie ma ruchu pieszego, stosuje się niskoprężne lampy sodowe o charakterystycznej pomarańczowej barwie światła. Cena kompletnej oprawy mieści się – w zależności od typu – w przedziale od 500 do 1000 złotych; koszt pojedynczej latarni jest jednak kilkakrotnie wyższy, obejmuje bowiem koszt samego słupa, jego ustawienia i wewnętrznego okablowania wraz z zabezpieczeniami, a także podłączenia do instalacji ulicznej.

## Przepisy europejskie dotyczące oświetlenia dróg
- EN 13 201 – 2003 Road lighting, Bruksela 2003 (wydana w Polsce jako PN-EN 13201)
- CEN/TR 13 201-1 – 2004 Road lighting – Selection of lighting classes, Bruksela 2004 (PN-CEN/TR 13201)

Zalecenia:
- Publication CIE – 115, Technical Report. Recommendations for the lighting of roads for motor and pedestrian traffic, Wiedeń 1995

title: Latarnia uliczna

wikitext:
[[Plik:Street lights along a road in Tuntorp.jpg|thumb|Latarnie uliczne oświetlające drogę]]
'''Latarnia uliczna''' – [[źródło światła]] w [[Oprawa oświetleniowa|oprawie oświetleniowej]] wraz z konstrukcją ją podtrzymującą ([[słup]]em, wysięgnikiem lub przewieszką), mające za zadanie oświetlać [[ulica|ulice]], [[chodnik (droga)|chodniki]] i [[Droga (transport)|drogi]] (także alejki w [[park]]ach) w warunkach niedostatecznej widoczności – przede wszystkim [[noc]]ą, ale także w czasie [[mgła|mgły]], [[Opad atmosferyczny|opadów atmosferycznych]], [[zachmurzenie|zachmurzenia]] itp. – w miejscach, gdzie przebywać może wiele osób lub pojazdów.

Zazwyczaj latarnie ustawia się na [[Skrzyżowanie|skrzyżowaniach]] i wzdłuż ulic, a także poza miejscami zabudowanymi, np. wzdłuż ruchliwych [[autostrada|autostrad]], na rozjazdach, skrzyżowaniach oraz [[Przejazd kolejowo-drogowy|przejazdach kolejowo-drogowych]]. Oświetlenie ulic projektuje się na ogół tak, aby ograniczyć [[zanieczyszczenie świetlne]], czyli zminimalizować część [[Strumień świetlny|strumienia świetlnego]] skierowaną do góry i na boki, która nie służy poprawie widoczności na ziemi, a stanowi de facto marnowanie [[energia (fizyka)|energii]] bezużytecznie rozpraszającej się w niebo i utrudnia obserwacje astronomiczne.

Pierwszymi lampami w oświetleniu ulicznym były [[Lampa gazowa|lampy gazowe]], następnie [[Żarówka|lampy żarowe]], potem [[Świetlówka|świetlówki]], [[Wysokociśnieniowa lampa rtęciowa|wysokoprężne lampy rtęciowe]], [[Lampa sodowa#Niskoprężne lampy sodowe|niskoprężne lampy sodowe]], [[Lampa sodowa#Wysokoprężne lampy sodowe|wysokoprężne lampy sodowe]], [[Lampa metalohalogenkowa|lampy metalohalogenkowe]] oraz z użyciem [[Dioda elektroluminescencyjna|diod elektroluminescencyjnych]], czyli [[lampa LED|lamp LED]]<ref>[http://edroga.pl/drogi-i-mosty/lampy-stosowane-w-oswietleniu-ulicznym-ze-szczegolnym-uwzglednieniem-zrodel-led-cz-iii-09055829 Lampy stosowane w oświetleniu ulicznym], edroga.pl.</ref>.

== Historia latarni ==
[[Plik:2019-12-23 15-53-48 Wrocław.jpg|thumb|Wrocławski latarnik zapalający latarnię gazową]]
Lepsza widoczność okolicy na obszarach zamieszkanych przez ludzi, zapewniona dzięki oświetleniu ulicznemu, zmniejsza liczbę nieszczęśliwych wypadków komunikacyjnych (według różnych źródeł – spadek rzędu 30–45%), a także zmniejsza zagrożenie [[przestępczość|kryminalne]]. W czasach historycznych stosowano oświetlenie miejsc publicznych [[pochodnia]]mi, [[Lampa olejna|lampkami olejnymi]], [[Karbidówka|karbidowymi]] itp. Przyjmuje się, że pierwszy raz zastosowano je w [[Londyn]]ie, kiedy [[burmistrz]] tego miasta sir Henry Barton polecił w 1417 ''rozwieszać każdego wieczora zimą latarnie ze światłami pomiędzy Hallowtide i Candlemasse''.

W XIX wieku coraz powszechniejsza dostępność [[nafta|nafty]] i wynalezionej przez [[Ignacy Łukasiewicz|Ignacego Łukasiewicza]] [[lampa naftowa|lampy naftowej]] oraz [[Gaz koksowniczy|gazu miejskiego]] pozwoliła na użycie tych paliw do oświetlania skrzyżowań i ulic. Pierwsze latarnie gazowe zainstalowano w Londynie 1 maja 1814, według innych źródeł – w 1809; w [[Paryż]]u w 1819. Dla porównania, na obecnych ziemiach polskich latarnie olejowe instalowano jeszcze w I poł. XIX w., np. w [[Opole|Opolu]] od 1827 i [[Łódź|Łodzi]] – od 1835 (zob. [[Kalendarium historii Łodzi (1821–1918)|kalendarium miasta]]). Z kolei pierwsza na świecie uliczna lampa naftowa została uruchomiona w [[Gorlice|Gorlicach]] w 1854<ref>{{cytuj stronę|url=https://www.gorlice.pl/pl/375/0/i-na-swiecie-uliczna-lampa-naftowa.html|tytuł=I na świecie uliczna lampa naftowa|data dostępu=2024-06-23|autor=|data=|opublikowany=gorlice.pl}}</ref>.

Później, wraz z postępem [[elektryfikacja|elektryfikacji]], uliczne latarnie olejowe, naftowe i gazowe zostały zastąpione [[Lampa elektryczna|lampami elektrycznymi]], najpierw [[łuk elektryczny|łukowymi]] (na [[Place de la Concorde|placu Zgody]] w Paryżu w 1843), potem [[żarówka|żarowymi]] (31 grudnia 1879, 400 żarówek w Menlo Park, [[Nowy Jork]], a 4 września 1882 – 14 tysięcy elektrycznych lamp ulicznych w Nowym Jorku), wreszcie [[Świetlówka|fluorescencyjnymi]], [[Wysokociśnieniowa lampa rtęciowa|rtęciowymi]] i [[lampa sodowa|sodowymi]]. Jedynie w historycznych centrach miast (np. na [[Ostrów Tumski we Wrocławiu|Ostrowie Tumskim we Wrocławiu]]) do dziś zachowuje się jeszcze niekiedy [[lampa gazowa|lampy gazowe]], dające znacznie łagodniejsze światło niż lampy elektryczne, ale wymagające na ogół codziennego ręcznego włączania o [[zmierzch (pora dnia)|zmierzchu]] i gaszenia o [[świt|świcie]] (istnieją jednak już rozwiązania techniczne umożliwiające wykonywanie tej czynności bez udziału latarnika).

W [[Niemcy|Niemczech]] oświetlenie gazowe utrzymywane jest nadal w 40 miastach; ogółem jest to 80 tys. lamp, z czego większość w [[Berlin]]ie (44 tys.), [[Düsseldorf]]ie (18 tys.), [[Frankfurt nad Menem|Frankfurcie nad Menem]] (5,5 tys.) i [[Moguncja|Moguncji]] (3 tys.).

W [[Polska|Polsce]] używa się ich obecnie jedynie w kilku miastach, oprócz [[Wrocław]]ia (tu, od czasu postawienia pierwszych 23 maja 1847 do dziś utrzymywanych jest 90 latarni gazowych) – na [[Warszawa|warszawskich]] [[Bielany (Warszawa)|Bielanach]] i w kilku innych miejscach miasta (od 1856; 60 sztuk), m.in. na [[Ulica Agrykola w Warszawie|Agrykoli]] i przy [[Aleja Jana Chrystiana Szucha w Warszawie|Al. Szucha]], w [[Kraków|Krakowie]] przy gazowni i pod [[Sukiennice w Krakowie|Sukiennicami]], w [[Olsztyn]]ie (przy [[fosa|fosie]] koło [[Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie|Zamku Kapituły Warmińskiej]], dwie latarnie), w [[Gorzów Wielkopolski|Gorzowie Wielkopolskim]] i w nielicznych innych miejscowościach (np. dwie w [[Nowe Miasto nad Wartą|Nowym Mieście nad Wartą]]).

Największym polskim producentem opraw oświetlenia drogowego w PRL były [[Mesko|Zakłady Metalowe MESKO]] w [[Skarżysko-Kamienna|Skarżysku-Kamiennej]].
{{clear|right}}

== Współczesne latarnie ==
{| align=right
|[[Plik:2019_Warszawa_Drewny,_1.jpg|thumb|Typowe współczesne elektryczne latarnie uliczne]]
|-
|[[Plik:Latarnia uliczna eko.jpg|thumb|Nowoczesna latarnia uliczna w [[Nowe Warpno|Nowym Warpnie]] z [[Turbina wiatrowa|turbiną wiatrową]], [[Ogniwo słoneczne|panelami słonecznymi]] i lampą LED jako [[żródło światła|źródłem światła]]]]
|}
Rozwój cywilizacyjny w II połowie XX wieku wpłynął na gwałtowne zwiększenie zapotrzebowania na jasno oświetlone [[jezdnia|jezdnie]], chodniki, [[plac]]e i [[skwer]]y.

W dużych miastach latarnie instaluje się zazwyczaj w regularnych odstępach – rzędu 15 do 60 metrów – wzdłuż ulic, zapewniając nocą dostateczną równomierność oświetlenia. Ich liczba jest obecnie znacznie większa niż w czasach latarni naftowych i gazowych: przykładowo w [[lata 50. XX wieku|latach 50 XX w.]] we Wrocławiu, liczącym wówczas około 400 tys. mieszkańców, zainstalowanych było nieco ponad 5000 latarni gazowych i był to szczyt rozwoju oświetlenia ulic tą metodą w tym mieście. Lamp elektrycznych jest zaś obecnie kilkadziesiąt razy więcej.

Zazwyczaj instaluje się od jednej do kilku – nawet ośmiu – opraw oświetleniowych na jednym słupie, na wysięgnikach tak ukształtowanych, aby zapewnić jak najlepsze oświetlenie w najważniejszych obszarach w pobliżu słupa – np. na skrzyżowaniach bądź na ciągach dla [[ruch drogowy#Klasyfikacja uczestników ruchu i pojazdów|pieszych]]. Niekiedy oprawy zawieszane są na linach (przewieszkach) rozciągniętych pomiędzy stojącymi na poboczach słupami lub [[ściana]]mi budynków. Wysokość latarni nie jest stała i jest kompromisem pomiędzy równomiernością i szerokim zasięgiem (przy latarniach wysokich) a większą jasnością oświetlenia powierzchni ziemi uzyskiwaną z niższych lamp tej samej mocy i [[Sprawność|sprawności]] energetycznej i mieści się ona w zakresie od ok. 6 do 16 m, a czasami więcej. Niekiedy – jak w pobliżu [[Lotnisko Chopina w Warszawie|lotniska Okęcie]] w Warszawie – instaluje się latarnie o szczególnie małej wysokości, aby zapewnić podchodzącym do [[lądowanie|lądowania]] samolotom dostatecznie duży margines bezpieczeństwa dla [[pułap]]u ich lotu. Także latarnie parkowe instalowane są na małej wysokości (poniżej 6 m).
[[Plik:Zeichen 394.svg|left|thumb|130px|Niemieckie oznaczenia latarni wyłączanych na część nocy]]
W niektórych miastach (np. w [[Austria|Austrii]] i w [[Niemcy|Niemczech]]) instalowane bywają dodatkowe wyłączniki zegarowe, zmniejszające jasność oświetlenia w czasie, kiedy ruch uliczny zmniejsza się istotnie. Latarnie, które mogą być wyłączane na część nocy, oznaczane są w Austrii i Niemczech specjalnym znakiem (jak na ilustracji) w kształcie prostokątnej białej tablicy z poziomym szerokim czerwonym pasem. Oświetlenie uliczne podłączone jest zawsze do oddzielnych [[Obwód elektryczny|obwodów elektrycznych]]. Współczesne latarnie elektryczne sterowane są zazwyczaj przez automatyczne sterowniki astronomiczne włączające latarnie o zmierzchu i gaszące o świcie w porze zależnej od pory roku lub [[wyłącznik zmierzchowy|wyłączniki zmierzchowe]], włączające lampy w całej okolicy po pogorszeniu się warunków oświetlenia naturalnego i gaszące je, kiedy staje się już dostatecznie jasno. Urządzenia te mogą sterować większą ilością opraw lub być integralnym elementem każdej sztuki. W Polsce w małych miejscowościach i biedniejszych [[gmina]]ch dodatkowo w rozdzielnicach sterujących oświetleniem są zainstalowane zegary, które o określonej godzinie wyłączają oświetlenie. Takie zegary mają możliwość załączania i wyłączania obwodów kilka razy na dobę, dlatego oświetlenie mogą załączać ponownie tuż przed świtem. Oszczędności te praktykowano na szeroką skalę w okresie [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej]], także w mniejszych miastach.

Podczas trwania kryzysu poprzedzającego wprowadzenie [[Stan wojenny w Polsce (1981–1983)|stanu wojennego w Polsce]] w 1981, praktycznie od ''[[Zima stulecia|zimy stulecia]]'' 1979/1980, państwowe służby energetyczne poprzez wprowadzanie tzw. [[stopień zasilania|stopni zasilania]] wymuszały drastyczne oszczędności energetyczne poprzez wyłączanie prądu w całych kwartałach miast lub – czasem – przez wyłączenia znacznej ilości (czasem nawet wszystkich) latarń ulicznych w poszczególnych miastach i miejscowościach. Proceder ten trwał jeszcze przez pierwsze lata 80 XX w. Współcześnie w Polsce jednak unika się wyłączania oświetlenia poszczególnych ulic na rzecz redukcji mocy poszczególnych opraw po określonej godzinie lub włączania co drugiej latarni stojącej przy danej ulicy, niezależnie od rodzaju zainstalowanej lampy.

Na ustawianych współcześnie w Polsce latarniach ulicznych instaluje się zazwyczaj od jednej do kilku opraw oświetleniowych zawierających [[lampa sodowa|lampy sodowe]], [[Wysokociśnieniowa lampa rtęciowa|rtęciowe]] oraz [[lampa metalohalogenkowa|metalohalogenkowe]] o mocy od 50 do 700 [[wat|W]] oraz oprawy na LED. Na autostrady, drogi szybkiego ruchu i wszędzie tam, gdzie nie ma ruchu pieszego, stosuje się niskoprężne lampy sodowe o charakterystycznej pomarańczowej barwie światła. Cena kompletnej oprawy mieści się – w zależności od typu – w przedziale od 500 do 1000 złotych; koszt pojedynczej latarni jest jednak kilkakrotnie wyższy, obejmuje bowiem koszt samego słupa, jego ustawienia i wewnętrznego okablowania wraz z zabezpieczeniami, a także podłączenia do instalacji ulicznej.

== Przepisy europejskie dotyczące oświetlenia dróg ==
* EN 13 201 – 2003 ''Road lighting'', Bruksela 2003 (wydana w Polsce jako [https://web.archive.org/web/20110811084101/http://enormy.pl/?m=src&atr=13201 PN-EN 13201])
* CEN/TR 13 201-1 – 2004 ''Road lighting – Selection of lighting classes'', Bruksela 2004 (PN-CEN/TR 13201)
Zalecenia:
* Publication CIE – 115, ''Technical Report. Recommendations for the lighting of roads for motor and pedestrian traffic'', Wiedeń 1995

== Zobacz też ==
{{commonscat|Street lights}}
* [[zanieczyszczenie świetlne]]
* [[oświetlenie sztuczne]]
* [[lampa gazowa]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Meble miejskie]]
[[Kategoria:Oprawy oświetleniowe]]
[[Kategoria:Instalacja elektryczna]]
[[Kategoria:Byłe Artykuły na Medal]]


text:
# A-moll
a-moll – tonacja muzyczna oparta na skali molowej, której toniką jest dźwięk a. Gama a-moll w odmianie naturalnej zawiera dźwięki: a, h, c, d, e, f, g. W zapisie tonacji a-moll, podobnie jak w C-dur, nie występują znaki przykluczowe. Równoległą gamą durową jest C-dur, jednoimienną durową – A-dur.
a-moll to także akord, zbudowany z pierwszego (a), trzeciego (c) i piątego (e) stopnia gamy a-moll.

## Odmiana harmoniczna
Gama a-moll w odmianie harmonicznej (z VII stopniem podwyższonym o półton):

## Odmiana dorycka
Gama a-moll w odmianie doryckiej (z VI i VII stopniem podwyższonym o półton w stosunku do gamy a-moll naturalnej):

## Wybrane dzieła w tonacji a-moll
- Wolfgang Amadeus Mozart – Rondo a-moll, KV 511 (na fortepian)
- Niccolò Paganini – Kaprys nr 24
- Ernest Bloch – Koncert a-moll
- Piotr Czajkowski – Trio fortepianowe
- Antonín Dvořák – Koncert skrzypcowy
- Edvard Grieg – Koncert fortepianowy
- Robert Schumann – Koncert fortepianowy
- Jean Sibelius – IV Symfonia
- Ludwig van Beethoven – Bagatela a-moll (Dla Elizy)

## Wybrane piosenki w tonacji a-moll
- Lionel Richie – Hello
- Taylor Swift – Look What You Made Me Do
- R.E.M. – Losing My Religion
- Ariana Grande – No Tears Left to Cry
- Twenty One Pilots – Nico and the Niners
- Red Hot Chili Peppers – Dani California

title: A-moll

wikitext:
{{małą literą}}
{{Gama infobox
 | nazwa        = a-moll
 | grafika      = C-major a-minor.svg
 | opis grafiki =
 | jednoimienna = [[A-dur]]
 | paralelna    = [[C-dur]]
 | enharmonia   =
 | tonika       = a-moll
 | subdominanta = [[d-moll]]
 | dominanta    = [[E-dur]]
 | dźwięki      = a, h, c, d, e, f, g
 | commons      =
}}
'''a-moll''' – [[tonacja]] muzyczna oparta na [[skala molowa|skali molowej]], której [[tonika|toniką]] jest [[dźwięk (muzyka)|dźwięk]] [[a (dźwięk)|a]]. Gama a-moll w odmianie naturalnej zawiera dźwięki: [[a (dźwięk)|a]], [[h (dźwięk)|h]], [[c (dźwięk)|c]], [[d (dźwięk)|d]], [[e (dźwięk)|e]], [[f (dźwięk)|f]], [[g (dźwięk)|g]]. W zapisie [[tonacja|tonacji]] a-moll, podobnie jak w [[C-dur]], nie występują [[znaki przykluczowe]]. Równoległą gamą durową jest [[C-dur]]<ref>{{Cytuj | autor= Franciszek Wesołowski | tytuł= Zasady muzyki | wydanie= 7 | miejsce= Kraków | wydawca= Polskie Wydawnictwo Muzyczne | data= 1986 | s= 127 | isbn= 83-224-0250-3 }}</ref>, jednoimienną durową – [[A-dur]].

<score midi=1 vorbis=1 lang="lilypond" note-language="deutsch">
\relative a {
\key a \minor
\override Staff.TimeSignature #'stencil = ##f
\cadenzaOn a1 h c d e f g a \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
a h c d e f g a
} }
</score>

a-moll to także [[akord]], zbudowany z pierwszego ([[a (dźwięk)|a]]), trzeciego ([[c (dźwięk)|c]]) i piątego ([[e (dźwięk)|e]]) stopnia gamy a-moll.

<score midi=1 vorbis=1>
\relative c'{
\override Staff.TimeSignature #'stencil = ##f
\cadenzaOn s1 <a c e> s1 \cadenzaOff
}
</score>

{{Akord|a=|c2=|e2=}}

== Odmiana harmoniczna ==
Gama a-moll w odmianie harmonicznej (z VII stopniem podwyższonym o [[półton]]):

<score midi=1 vorbis=1 lang="lilypond" note-language="deutsch">
\relative a {
\key a \minor
\override Staff.TimeSignature #'stencil = ##f
\cadenzaOn a1 h c d e f gis a \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
a h c d e f gis a
} }
</score>

== Odmiana dorycka ==
Gama a-moll w odmianie doryckiej (z VI i VII stopniem podwyższonym o półton w stosunku do gamy a-moll naturalnej):

<score midi=1 vorbis=1 lang="lilypond" note-language="deutsch">
\relative a{
\key a \minor
\override Staff.TimeSignature #'stencil = ##f
\cadenzaOn a1 h c d e fis gis a \cadenzaOff
}
\addlyrics { \small {
a h c d e fis gis a
} }
</score>

== Wybrane dzieła w tonacji a-moll ==
* [[Wolfgang Amadeus Mozart]] – ''Rondo a-moll'', KV 511 (na fortepian)
* [[Niccolò Paganini]] – ''Kaprys nr 24''
* [[Ernest Bloch]] – ''Koncert a-moll''
* [[Piotr Czajkowski]] – ''Trio fortepianowe''
* [[Antonín Dvořák]] – ''Koncert skrzypcowy''
* [[Edvard Grieg]] – ''[[Koncert fortepianowy Griega|Koncert fortepianowy]]''
* [[Robert Schumann]] – ''Koncert fortepianowy''
* [[Jean Sibelius]] – ''IV Symfonia''
* [[Ludwig van Beethoven]] – ''Bagatela a-moll'' (''[[Dla Elizy]]'')

== Wybrane piosenki w tonacji a-moll ==
* [[Lionel Richie]] – ''[[Hello (piosenka Lionela Richiego)|Hello]]''
* [[Taylor Swift]] – ''[[Look What You Made Me Do]]''
* [[R.E.M.]] – ''[[Losing My Religion]]''
* [[Ariana Grande]] – ''[[No Tears Left to Cry]]''
* [[Twenty One Pilots]] – ''[[Nico and the Niners]]''
* [[Red Hot Chili Peppers]] – ''[[Dani California]]''

== Zobacz też ==
{{commonscat|A minor}}
{{wikisłownik|a-moll}}
* [[pokrewieństwo tonacji]]
* [[skala molowa]]
* [[znaki przykluczowe]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.wolframalpha.com/input/?i=A+minor+scale | tytuł = A minor scale | autor = | opublikowany = Wolfram Alpha LLC – A Wolfram Research Company | praca = WolframAlpha Computational Knowledge Engine | data = | język = en | data dostępu = 2018-07-07}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.wolframalpha.com/input/?i=A+minor+chord | tytuł = A minor chord | autor = | opublikowany = Wolfram Alpha LLC – A Wolfram Research Company | praca = WolframAlpha Computational Knowledge Engine | data = | język = en | data dostępu = 2018-07-07}}

{{Koło kwintowe}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Gamy muzyczne]]

title: a-moll

Tonacja jednoimienna: A-dur

Tonacja paralelna: C-dur

Tonika: a-moll

Subdominanta: d-moll

Dominanta: E-dur


text:
# Alfred Schreiber
Alfred Schreiber (ur. 11 listopada 1923 w Keplachowitz, zm. 26 listopada 1944) – niemiecki as myśliwski z okresu II wojny światowej. Przez niektóre źródła uznawany za pierwszego pilota, który odniósł zwycięstwo lecąc myśliwcem odrzutowym.
26 lipca 1944 przechwycił i zaatakował samolot Mosquito PR XVI zwiadu fotograficznego z 540 dywizjonu RAF, gdy leciał na samolocie Messerschmitt Me 262 A-1a W.Nr. 130 017. Często jest to podawane jako pierwsze zwycięstwo powietrzne myśliwca odrzutowego w historii lotnictwa. Jednak pomimo uszkodzeń brytyjski samolot dotarł do alianckiego lotniska we Włoszech i rozbił się podczas lądowania. Schreiberowi zaliczono kolejne cztery zwycięstwa powietrzne zanim został zabity 26 listopada 1944. Zginął w czasie awaryjnego lądowania tym samym samolotem, którym atakował Mosquito po tym, jak maszyna przekoziołkowała.

title: Alfred Schreiber

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko     = Alfred Schreiber
 |imię i nazwisko org =
 |pseudonim           = Bubi
 |rodzaj wojsk        = lotnictwo
 |zwycięstwa          = 5
 |grafika             =
 |opis grafiki        =
 |stopień grafika     = Luftwaffe epaulette Leutnant.svg
 |stopień             = [[Podporucznik|''Leutnant'']]
 |data urodzenia      = [[11 listopada]] [[1923]]
 |miejsce urodzenia   = Keplachowitz, [[Republika Weimarska|Niemcy]]
 |data śmierci        = [[26 listopada]] [[1944]]
 |miejsce śmierci     = [[III Rzesza]]
 |lata służby         =
 |siły zbrojne        = [[Plik:Balkenkreuz.svg|20px]] [[Luftwaffe]]
 |formacja            =
 |jednostki           = ZG 26, Kommando Nowotny, JG 7
 |stanowiska          =
 |wojny i bitwy       = [[II wojna światowa]]
 |późniejsza praca    =
 |faksymile           =
 |opis faksymile      =
 |odznaczenia         =
 |commons             =
 |wikiźródła          =
 |wikicytaty          =
}}
'''Alfred Schreiber''' (ur. [[11 listopada]] [[1923]] w Keplachowitz, zm. [[26 listopada]] [[1944]]) – niemiecki [[as myśliwski]] z okresu [[II wojna światowa|II wojny światowej]]. Przez niektóre źródła uznawany za pierwszego pilota, który odniósł zwycięstwo lecąc myśliwcem odrzutowym.

26 lipca 1944 przechwycił i zaatakował samolot [[De Havilland Mosquito|Mosquito PR XVI]] zwiadu fotograficznego z [[No. 540 Squadron RAF|540 dywizjonu RAF]], gdy leciał na samolocie [[Messerschmitt Me 262|Messerschmitt Me 262 A-1a]] ''W.Nr. 130 017''. Często jest to podawane jako pierwsze zwycięstwo powietrzne myśliwca odrzutowego w historii lotnictwa<ref>Radinger & Schick 1993, s. 51.</ref>. Jednak pomimo uszkodzeń [[Wielka Brytania|brytyjski]] samolot dotarł do alianckiego lotniska we [[Włochy|Włoszech]] i rozbił się podczas lądowania<ref>Morgan & Weal 1998, s. 16–17.</ref>. Schreiberowi zaliczono kolejne cztery zwycięstwa powietrzne zanim został zabity 26 listopada 1944. Zginął w czasie awaryjnego lądowania tym samym samolotem, którym atakował Mosquito po tym, jak maszyna przekoziołkowała<ref>Morgan & Weal 1998, s. 92.</ref>.

== Zobacz też ==
* [[lista niemieckich asów myśliwskich z okresu II wojny światowej latających na samolotach odrzutowych]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Morgan, Hugh & Weal, John (1998). German Jet Aces of World War 2. London: Orsprey Publishing Limited. {{ISBN|1-85532-634-5}}.
* Radinger, Willy & Schick, Walther (1993). Messerschmitt Me 262 Development Testing Production. Schiffer Publishing Ltd. {{ISBN|0-88740-516-9}}.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Schreiber, Alfred}}
[[Kategoria:Asy myśliwskie Niemiec II wojny światowej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1923]]
[[Kategoria:Zmarli w 1944]]

title: Alfred SchreiberBubi

Data i miejsce urodzenia: 11 listopada 1923 · Keplachowitz, Niemcy

Data i miejsce śmierci: 26 listopada 1944 · III Rzesza

Siły zbrojne: Luftwaffe

Jednostki: ZG 26, Kommando Nowotny, JG 7

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa


text:
# Okręg zlatiborski
Okręg zlatiborski (serb. Zlatiborski okrug / Златиборски округ) – okręg w zachodniej Serbii, w regionie Serbia Centralna.

## Podział administracyjny
Okręg dzieli się na następujące jednostki:
- miasto Užice
- gmina Arilje
- gmina Bajina Bašta
- gmina Čajetina
- gmina Kosjerić
- gmina Nova Varoš
- gmina Požega
- gmina Priboj
- gmina Prijepolje
- gmina Sjenica

## Demografia
- Serbowie – 83,89%
- Boszniacy – 12,86%
- Muzułmanie 2,07%
- inni 1,18%

title: Okręg zlatiborski

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Okręg zlatiborski
 |nazwa oryginalna                = {{k|sr|Zlatiborski okrug / Златиборски округ}}
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = Okręg
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = SRB
 |siedziba                        = [[Užice]]
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 6 140 km²
 |rok                             = 2002
 |liczba ludności                 = 335 826
 |gęstość zaludnienia             = 54,6 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            = Zlatiborski district.gif
 |mapa                            = Zlatibor in Serbia.svg
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         = Category:Zlatibor District
 |www                             =
}}
'''Okręg zlatiborski''' ([[Język serbski|serb.]] ''Zlatiborski okrug'' / ''Златиборски округ'') – okręg w zachodniej [[Serbia|Serbii]], w regionie [[Serbia Centralna]].

== Podział administracyjny ==
Okręg dzieli się na następujące jednostki:
* miasto [[Miasto Užice|Užice]]
* gmina [[Gmina Arilje|Arilje]]
* gmina [[Gmina Bajina Bašta|Bajina Bašta]]
* gmina [[Gmina Čajetina|Čajetina]]
* gmina [[Gmina Kosjerić|Kosjerić]]
* gmina [[Gmina Nova Varoš|Nova Varoš]]
* gmina [[Gmina Požega|Požega]]
* gmina [[Gmina Priboj|Priboj]]
* gmina [[Gmina Prijepolje|Prijepolje]]
* gmina [[Gmina Sjenica|Sjenica]]

== Demografia ==
* [[Serbowie]] – 83,89%
* [[Boszniacy]] – 12,86%
* [[Muzułmanie z narodowości|Muzułmanie]] 2,07%
* inni 1,18%

{{Okręg zlatiborski}}
{{Serbia Centralna}}

[[Kategoria:Okręgi Serbii|zlatiborski]]
[[Kategoria:Okręg zlatiborski| ]]

title: Okręg zlatiborskiZlatiborski okrug / Златиборски округ

Państwo: Serbia

Siedziba: Užice


text:
# Mauryki
Mauryki – część wsi Polinów w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Janów Podlaski.
Dawniej z Polinowem tworzyły wieś o nazwie Polinów-Mauryki. 14 października 1933 powstała gromada o nazwie Polinów-Mauryki w gminie Zakanale w powiecie bialskim w woj. lubelskim, składającej się ze wsi Polinów-Mauryki i Polinów-Dąbrowa.
W 1973 roku sołectwo nazywało się Mauryki-Polinów i weszło w skład gminie Janów Podlaski{
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Jana Apostoła w Klonownicy Dużej.

title: Mauryki

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Mauryki
 |rodzaj miejscowości    = część wsi
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat bialski|bialski]]
 |gmina                  = [[Janów Podlaski (gmina)|Janów Podlaski]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa = [[Polinów (województwo lubelskie)|Polinów]]
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    =
 |strefa numeracyjna     = 83
 |kod pocztowy           = 21-505{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = LBI
 |SIMC                   = 1021688{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Janów Podlaski (gmina)
 |współrzędne            = 52°08'53"N 23°10'22"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|78535|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Mauryki''' – część wsi [[Polinów (województwo lubelskie)|Polinów]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[powiat bialski|powiecie bialskim]], w [[Janów Podlaski (gmina)|gminie Janów Podlaski]]{{r|teryt|roz}}.

Dawniej z Polinowem tworzyły wieś o nazwie Polinów-Mauryki. 14 października 1933 powstała gromada o nazwie ''Polinów-Mauryki'' w [[Zakanale (gmina)|gminie Zakanale]] w [[powiat bialski|powiecie bialskim]] w [[Województwo lubelskie (II Rzeczpospolita)|woj. lubelskim]], składającej się ze wsi Polinów-Mauryki i [[Dąbrowa (Polinów)|Polinów-Dąbrowa]]<ref>Lubelski Dziennik Wojewódzki. 1933, nr. 22, poz. 181.</ref>.

W 1973 roku sołectwo nazywało się ''Mauryki-Polinów'' i weszło w skład [[Janów Podlaski (gmina)|gminie Janów Podlaski]]{<ref name="start-1973-LB">Uchwała Nr XXI/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie lubelskim ([https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/561115/edition/533989/content Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 20 grudnia 1972, Nr 12, Poz. 239]).</ref>

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo bialskopodlaskie|województwa bialskopodlaskiego]].

Wierni [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]] należą do parafii [[Parafia św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Klonownicy Dużej|św. Jana Apostoła w Klonownicy Dużej]].

== Zobacz też ==
* [[Polinów]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=950|data dostępu=2020-12-29}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
}}

{{Gmina Janów Podlaski}}

[[Kategoria:Janów Podlaski (gmina)]]

title: Mauryki

Państwo: Polska

Województwo: lubelskie

Powiat: bialski

Gmina: Janów Podlaski

Część miejscowości: Polinów

Tablice rejestracyjne: LBI


text:
# Wilker Ángel
Wilker José Ángel Romero (ur. 18 marca 1993 w Valerze) – wenezuelski piłkarz występujący na pozycji środkowego obrońcy w brazylijskim klubie Criciúma EC oraz w reprezentacji Wenezueli. Wychowanek Trujillanos. Znalazł się w kadrze na Copa América 2016.

title: Wilker Ángel

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Wilker Ángel
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Wilker José Ángel Romero
 |data urodzenia          = 18 marca 1993
 |miejsce urodzenia       = [[Valera]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 190 cm
 |pozycja                 = [[obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    = [[Criciúma EC|Criciúma]]
 |numer w klubie          = 4
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 2010 ! [[Trujillanos FC|Trujillanos]] ! 13 ! 0
! 2011–2016 ! [[Deportivo Táchira]] ! 148 ! 18
! 2016–2021 ! [[Achmat Grozny]] ! 105 ! 7
! 2021–2022 ! [[Göztepe SK|Göztepe]] ! 15 ! 0
! 2023 ! [[SD Aucas|Aucas]] ! 11 ! 0
! 2024– ! [[Criciúma EC|Criciúma]] ! 2 ! 0
 |data seniorzy           = 16 maja 2024
 |kariera reprezentacyjna =
! 2011–2013 ! {{nowrap|{{reprezentacja|VEN|rodzaj=U-20|pn}}}} ! 4 ! 0
! 2014– ! {{reprezentacja|VEN|pn}} ! 36 ! 2
 |data reprezentacja      = 16 maja 2024
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Wilker José Ángel Romero''' (ur. [[18 marca]] [[1993]] w [[Valera|Valerze]]) – [[Wenezuela|wenezuelski]] [[piłka nożna|piłkarz]] występujący na pozycji środkowego [[obrońca (piłka nożna)|obrońcy]] w brazylijskim klubie [[Criciúma EC]] oraz w [[Reprezentacja Wenezueli w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Wenezueli]]. Wychowanek [[Trujillanos FC|Trujillanos]]. Znalazł się w kadrze na [[Copa América 2016]]<ref>{{cytuj stronę |url=https://archive.ph/20160524172954/http://www.goal.com/en-us/news/587/copa-america/2016/05/22/23801512/rincon-rondon-headline-venezuela-squad-for-copa-america |tytuł=Rincon, Rondon headline Venezuela squad for Copa America |opublikowany=Goal.com |data=22 maja 2016 |język=en |data dostępu=2016-05-24}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{transfermarkt|p|id=178400|nazwa=Wílker Ángel|data dostępu=2020-11-26}}
* {{soccerway|p|id=153127|nazwa=W. Ángel|data dostępu=2021-01-02}}
* {{NFT|p|57777}}

{{Grupa szablonów
|tytuł=Składy reprezentacji Wenezueli
|lista=
{{Wenezuela 2015}}
{{Wenezuela 2016}}
{{Wenezuela 2024}}
}}

{{SORTUJ:Angel, Wilker}}
[[Kategoria:Reprezentanci Wenezueli w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze Trujillanos FC]]
[[Kategoria:Piłkarze Deportivo Táchira]]
[[Kategoria:Piłkarze Achmatu Grozny]]
[[Kategoria:Piłkarze Göztepe SK]]
[[Kategoria:Piłkarze SD Aucas]]
[[Kategoria:Piłkarze Criciúmy EC]]
[[Kategoria:Uczestnicy Copa América 2015]]
[[Kategoria:Uczestnicy Copa América 2016]]
[[Kategoria:Uczestnicy Copa América 2024]]
[[Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Ameryki Południowej U-20 w Piłce Nożnej 2013]]
[[Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Ameryki Południowej U-20 w Piłce Nożnej 2011]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Valerze]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1993]]

title: · Wilker Ángel

Pełne imię i nazwisko: Wilker José Ángel Romero

Data i miejsce urodzenia: 18 marca 1993 · Valera

Pozycja: obrońca

Klub: Criciúma

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Trujillanos · 13 · (0)

Deportivo Táchira · 148 · (18)

Achmat Grozny · 105 · (7)

Göztepe · 15 · (0)

Aucas · 11 · (0)

Criciúma · 2 · (0)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Wenezuela U-20 · 4 · (0)

Wenezuela · 36 · (2)


text:
# Klady
Klady – osada leśna w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, w gminie Przygodzice koło Chynowej. Leży 15 kilometrów od Ostrowa Wielkopolskiego i około 12 kilometrów od Antonina.
Jak wynika z danych Słownika geograficznego Królestwa Polskiego miejscowość pod koniec XIX wieku liczy 10 domów i 79 mieszkańców.
Według mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego leśniczówka liczyła w 1936 roku,liczyła razem z kolonią o tej samej nazwie, 10 domów .
Lasy w rejonie Klad należały do Hrabstwa Przygodzice.

title: Klady

wikitext:
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Klady
 |rodzaj miejscowości    = osada leśna
 |zdjęcie                =
 |opis zdjęcia           =
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = wielkopolskie
 |powiat                 = [[Powiat ostrowski (województwo wielkopolskie)|ostrowski]]
 |gmina                  = [[Przygodzice (gmina)|Przygodzice]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        =
 |rok                    =
 |strefa numeracyjna     = 62
 |kod pocztowy           =
 |tablice rejestracyjne  = POS
 |SIMC                   = 1007642
 |kod mapy               = Przygodzice (gmina)
 |współrzędne            = 51°33'38"N 17°54'03"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|180598|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Klady''' – [[gajówka|osada leśna]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo wielkopolskie|województwie wielkopolskim]], w [[powiat ostrowski (województwo wielkopolskie)|powiecie ostrowskim]], w [[Przygodzice (gmina)|gminie Przygodzice]] koło [[Chynowa|Chynowej]]. Leży 15 kilometrów od [[Ostrów Wielkopolski|Ostrowa Wielkopolskiego]] i około 12 kilometrów od [[Antonin (wieś w powiecie ostrowskim)|Antonina]].

Jak wynika z danych [[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego|Słownika geograficznego Królestwa Polskiego]]<ref>{{SgKP|IV|118}}</ref> miejscowość pod koniec [[XIX wiek|XIX]] wieku liczy 10 domów i 79 mieszkańców.

Według mapy [[Wojskowy Instytut Geograficzny|Wojskowego Instytutu Geograficznego]] leśniczówka liczyła w [[1936]] roku,liczyła razem z kolonią o tej samej nazwie, 10 domów .
Lasy w rejonie Klad należały do [[Przygodzice (wieś w województwie wielkopolskim)|Hrabstwa Przygodzice]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Przygodzice}}

[[Kategoria:Przygodzice (gmina)]]

title: Klady

Województwo: wielkopolskie

Powiat: ostrowski

Gmina: Przygodzice

Tablice rejestracyjne: POS


text:
# Lahden Hiihtoseura
Lahden Hiihtoseura – fiński klub narciarski, założony 3 kwietnia 1922 roku w Lahti.
Wychowankami klubu są między innymi: Janne Ahonen, Toni Nieminen, Veli-Matti Lindström, Tami Kiuru, Ville Larinto, Kimmo Yliriesto i Kalle Keituri.

title: Lahden Hiihtoseura

wikitext:
{{Dopracować|źródła=2025-03}}
'''Lahden Hiihtoseura''' – [[Finlandia|fiński]] klub narciarski, założony 3 kwietnia 1922 roku w [[Lahti]].

Wychowankami klubu są między innymi: [[Janne Ahonen]], [[Toni Nieminen]], [[Veli-Matti Lindström]], [[Tami Kiuru]], [[Ville Larinto]], [[Kimmo Yliriesto]] i [[Kalle Keituri]].

== Zobacz też ==
*[[Puijon Hiihtoseura]]
*[[Reprezentacja Finlandii w skokach narciarskich]]

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.lahdenhiihtoseura.fi/ Oficjalna strona klubu Lahden Hiihtoseura]

[[Kategoria:Fińskie kluby narciarskie]]
[[Kategoria:Sport w Lahti]]
[[Kategoria:Kluby sportowe założone w 1922]]


text:
# Ryszard Janikowski (kaskader)
Ryszard Janikowski (ur. 16 stycznia 1956 w Łodzi) – kaskader i koordynator kaskaderski, członek Zarządu Głównego Stowarzyszenia Filmowców Polskich, przewodniczący Koła Kaskaderów SFP, właściciel firmy IST, pomysłodawca utworzenia Polskiej Szkoły Kaskaderów Filmowych.
Posiada ponad 30-letnie doświadczenie kaskaderskie i filmowe, zrealizował sceny kaskaderskie w ponad 250 filmach fabularnych i telewizyjnych w kraju i zagranicą. Współpracował między innymi z Romanem Polańskim (Piraci), Franco Zefirellim (Otello), Rennym Harlinem (Wyspa piratów), Andrzejem Wajdą (Biesy, Korczak, Zemsta, Katyń), Jean-Louisem Danielem (Gun Blast Vodka) oraz z większością najlepszych polskich aktorów, a także z gwiazdami takimi jak: Plácido Domingo, Geena Davis, Matthew Modine, Steven Seagal, Rutger Hauer, Walter Matthau, Damian Thomas, Charlotte Lewis. W 2005 roku był koordynatorem scen kaskaderskich podczas realizacji sekwencji polskiej zdjęć do filmu Opowieści z Narnii: Lew, Czarownica i Stara Szafa zlokalizowanych w polskich górach.
W 1990 roku zdobył Grand Prix „Złoty Anioł” na Międzynarodowym Festiwalu Kaskaderów w Tuluzie (Francja) wraz z utworzoną przez siebie grupą o nazwie „Pirate Gang”. Przewodniczącym Jury był znany amerykański reżyser Irvin Kershner (Imperium kontratakuje, Robocop 2). Ponadto współpracował z koordynatorami kaskaderskimi takimi jak: Vic Armstrong, Richard Graydon, William Hobbs, Tom Delmar. Koordynował sceny kaskaderskie do filmu Katyń Andrzeja Wajdy oraz seriali telewizyjnych takich jak: Odwróceni, Kryminalni, Twarzą w twarz i Pitbull.

title: Ryszard Janikowski (kaskader)

wikitext:
{{Filmowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Ryszard Janikowski
 |imię i nazwisko org       =
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |prawdziwe imię i nazwisko =
 |imię i nazwisko urodzenia =
 |data urodzenia            =
 |miejsce urodzenia         = [[Łódź]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[kaskader]]
 |współmałżonek             =
 |lata aktywności           =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       = http://www.kaskader.com.pl
}}
'''Ryszard Janikowski''' (ur. [[16 stycznia]] [[1956]] w [[Łódź|Łodzi]]) – [[kaskader]] i koordynator kaskaderski, członek Zarządu Głównego [[Stowarzyszenie Filmowców Polskich|Stowarzyszenia Filmowców Polskich]], przewodniczący Koła Kaskaderów SFP, właściciel firmy IST, pomysłodawca utworzenia Polskiej Szkoły Kaskaderów Filmowych.

Posiada ponad 30-letnie doświadczenie kaskaderskie i filmowe, zrealizował sceny kaskaderskie w ponad 250 filmach fabularnych i telewizyjnych w kraju i zagranicą. Współpracował między innymi z Romanem Polańskim (''[[Piraci (film 1986)|Piraci]]''), Franco Zefirellim (''[[Otello (film 1986)|Otello]]''), Rennym Harlinem (''[[Wyspa piratów]]''), Andrzejem Wajdą (''Biesy'', ''Korczak'', ''Zemsta'', ''Katyń''), Jean-Louisem Danielem (''Gun Blast Vodka'') oraz z większością najlepszych polskich aktorów, a także z gwiazdami takimi jak: Plácido Domingo, Geena Davis, Matthew Modine, Steven Seagal, Rutger Hauer, Walter Matthau, Damian Thomas, Charlotte Lewis. W 2005 roku był koordynatorem scen kaskaderskich podczas realizacji sekwencji polskiej zdjęć do filmu ''Opowieści z Narnii: Lew, Czarownica i Stara Szafa'' zlokalizowanych w polskich górach.

W 1990 roku zdobył Grand Prix „Złoty Anioł” na Międzynarodowym Festiwalu Kaskaderów w Tuluzie (Francja) wraz z utworzoną przez siebie grupą o nazwie „Pirate Gang”. Przewodniczącym Jury był znany amerykański reżyser Irvin Kershner (''Imperium kontratakuje'', ''Robocop 2''). Ponadto współpracował z koordynatorami kaskaderskimi takimi jak: Vic Armstrong, Richard Graydon, William Hobbs, Tom Delmar. Koordynował sceny kaskaderskie do filmu ''[[Katyń (film)|Katyń]]'' Andrzeja Wajdy oraz seriali telewizyjnych takich jak: ''Odwróceni'', ''Kryminalni'', ''Twarzą w twarz'' i ''Pitbull''.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://menstream.pl/ludzie-rozrywka/kaskader-to-aktor-bezimienny,0,682746.html Kaskader to aktor bezimienny – wywiad z Ryszardem Janikowskim]
* {{Fototeka|osoba zdjęcia|Janikowski+Ryszard|Ryszard Janikowski}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Janikowski, Ryszard}}
[[Kategoria:Polscy kaskaderzy]]
[[Kategoria:Polscy filmowcy]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1956]]
[[Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Filmowców Polskich]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi]]

title: Ryszard Janikowski

Data i miejsce urodzenia: 16 stycznia 1956 · Łódź

Zawód: kaskader