text:
# Tenabo (gmina)
Tenabo – niewielka gmina w północnej części meksykańskiego stanu Campeche, położona na półwyspie Jukatan, nad Zatoką Meksykańską. Jest jedną z 11 gmin w tym stanie. Siedzibą władz gminy jest miasto Tenabo. Gminę utworzono w 1916 roku decyzją gubernatora stanu Campeche.

## Geografia gminy
Powierzchnia gminy wynosi 821 km², co czyni ją jedną z najmniejszych w stanie Campeche. Gmina w 2005 roku liczyła 9 050 mieszkańców. Powierzchnia gminy jest równinna, pokryta jest głównie wodami i lasami, które mają charakter lasów deszczowych oraz polami uprawnymi. Klimat jest ciepły i wilgotny z temperaturami rocznymi zawierającymi się w przedziale 20,8-33,4 °C.

## Gospodarka gminy
Ludność gminy jest zatrudniona według ważności w następujących gałęziach: rolnictwie, hodowli, leśnictwie, rybołówstwie, przemyśle, usługach i turystyce (głównie w pasie wybrzeża).
Najczęściej uprawia się kukurydzę, ryż, soję i fasolę. pomidory, arbuzy i pigwicę, a także wiele gatunków sadowniczych m.in. mango, awokado, pomarańcze i inne cytrusy oraz orzechy kokosowe.
Linia brzegowa w gminie Tenabo wynosi 43 km, co sprawia iż rybołówstwo jest ważną gałęzią aktywności ekonomicznej. Największym źródłem przychodów są połowy skorupiaków a w szczególności krewetek choć także odławiane są homary, langusty i kraby.

title: Tenabo (gmina)

wikitext:
[[Plik:Tenabo en Campeche.svg|Położenie gminy Tenabo na mapie stanu [[Campeche]]|thumb|200px]]
'''Tenabo''' – niewielka gmina w północnej części [[meksyk]]ańskiego stanu [[Campeche]], położona na półwyspie [[Jukatan (półwysep)|Jukatan]], nad [[Zatoka Meksykańska|Zatoką Meksykańską]]. Jest jedną z 11 gmin w tym stanie. Siedzibą władz [[gminy Meksyku|gminy]] jest miasto [[Tenabo]]. Gminę utworzono w 1916 roku decyzją gubernatora stanu Campeche.

== Geografia gminy ==
Powierzchnia gminy wynosi 821 km², co czyni ją jedną z najmniejszych w stanie Campeche. Gmina w 2005 roku liczyła 9 050 mieszkańców<ref name=liczba>{{cytuj stronę| url= http://www3.inegi.org.mx/sistemas/iter/default.aspx?ev=4| tytuł= Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática. Principales resultados por localidad 2005 (ITER)}}</ref>. Powierzchnia gminy jest równinna, pokryta jest głównie wodami i lasami, które mają charakter [[Wilgotny las równikowy|lasów deszczowych]] oraz polami uprawnymi. Klimat jest ciepły i wilgotny z temperaturami rocznymi zawierającymi się w przedziale 20,8-33,4 °C<ref name=eg>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20141028175148/http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/|tytuł=Encyklopedia Gmin Meksyku - Tenabo |data dostępu=2010-10-29|język=es}}</ref>.

== Gospodarka gminy ==
Ludność gminy jest zatrudniona według ważności w następujących gałęziach: rolnictwie, hodowli, leśnictwie, rybołówstwie, przemyśle, usługach i turystyce (głównie w pasie wybrzeża)<ref name=autonazwa1>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20141028175148/http://www.inafed.gob.mx/work/enciclopedia/|tytuł=Encyklopedia Gmin Meksyku - Carmen |data dostępu=2010-10-20|język=es}}</ref>.

Najczęściej uprawia się [[Kukurydza|kukurydzę]], [[ryż]], [[soja|soję]] i [[Fasola zwykła|fasolę]]. [[Pomidor zwyczajny|pomidory]], [[Arbuz zwyczajny|arbuzy]] i [[Pigwica właściwa|pigwicę]], a także wiele gatunków sadowniczych m.in. [[mango]], [[smaczliwka|awokado]], [[pomarańcza|pomarańcze]] i inne cytrusy oraz [[Kokos właściwy|orzechy kokosowe]].

Linia brzegowa w gminie Tenabo wynosi 43 km, co sprawia iż rybołówstwo jest ważną gałęzią aktywności ekonomicznej. Największym źródłem przychodów są połowy [[Skorupiaki|skorupiaków]] a w szczególności [[krewetki|krewetek]] choć także odławiane są [[homary]], [[Langusta (skorupiak)|langusty]] i [[kraby]]<ref name=eg/>.

{{Zobacz też|Lista gmin w stanie Campeche}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Stan Campeche}}

[[Kategoria:Gminy w stanie Campeche]]


text:
# Jezioro wulkaniczne
Jezioro wulkaniczne – jezioro, które występuje w kraterach wygasłych wulkanów, a także dolinach zatamowanych przez potoki lawy. Zasilane są przez opady atmosferyczne i posiadają zazwyczaj owalny kształt, niewielką powierzchnię i znaczną głębokość. Wyróżnia się cztery rodzaje jezior wulkanicznych:
- kraterowe – powstają w kraterach wygasłych wulkanów[a],
- zaporowe – powstają wskutek zatamowania odpływu wody przez potoki lawy,
- kalderowe – tworzą się w kalderach nieczynnych wulkanów,
- maary – zajmują zagłębienia w lejkowatych kraterach pozostałych po wulkanach eksplozywnych[1].

## Przykłady jezior wulkanicznych
- jezioro Albano we Włoszech,
- jezioro Nemi we Włoszech,
- jezioro Cuicocha w Ekwadorze,
- jezioro Kerið na Islandii,
- Jezioro Kraterowe w Oregonie,
- jezioro Nyos w Kamerunie,
- jezioro Toba na Sumatrze,
- jeziora Tazawa i Towada w Japonii,
- jezioro w kraterze Pektu-san,
- jezioro w kraterze Kelut,
- jezioro w kraterze Irazú,
- jezioro w kraterze Pinatubo,
- jezioro w kraterze Keli Mutu.
- jezioro w kraterze Deriba Caldera

wikiname: plwiki

title: Jezioro wulkaniczne

in_language: pl

wikitext:
[[Plik:DirkvdM irazu 4.jpg|thumb|250px|Jezioro w kraterze wulkanu [[Irazú]]]]
'''Jezioro wulkaniczne''' – [[jezioro]], które występuje w [[krater wulkaniczny|kraterach]] wygasłych [[wulkan]]ów, a także [[dolina]]ch zatamowanych przez potoki [[lawa|lawy]]. Zasilane są przez opady atmosferyczne i posiadają zazwyczaj owalny kształt, niewielką powierzchnię i znaczną głębokość<ref name="Mizerski">{{Cytuj książkę | nazwisko = Mizerski | imię = Witold | tytuł = Tablice geograficzne | wydawca = Adamantan | miejsce = Warszawa | data = 2008 | strony = 167-172 | isbn = 978-83-7350-121-8 | nazwisko2 = Żukowski | imię2 = Jan}}</ref>. Wyróżnia się cztery rodzaje jezior wulkanicznych:

* [[jezioro kraterowe|kraterowe]] – powstają w kraterach wygasłych [[wulkan]]ów{{refn|grupa=uwaga|Według słownika „Polskie słownictwo geograficzne” z 1925 roku wyrażenia „jeziora wulkaniczne” i „jeziora kraterowe” oznaczają to samo<ref>{{Cytuj |autor = Jerzy Smoleński |tytuł = Polskie słownictwo geograficzne |data = 1925 |s = 32 |url = http://rcin.org.pl/Content/4125/WA51_2783_PAN-62320-r1925_Slownictwo-geogr.pdf}}</ref>.}},
* [[jezioro zaporowe|zaporowe]] – powstają wskutek zatamowania odpływu wody przez potoki [[lawa|lawy]],
* [[jezioro kalderowe|kalderowe]] – tworzą się w [[kaldera]]ch nieczynnych wulkanów,
* [[maar]]y – zajmują zagłębienia w lejkowatych kraterach pozostałych po [[Wulkan eksplozywny|wulkanach eksplozywnych]]{{r|Mizerski}}.

== Przykłady jezior wulkanicznych ==
* jezioro [[Albano (jezioro)|Albano]] we [[Włochy|Włoszech]],
* jezioro [[Nemi (jezioro)|Nemi]] we Włoszech,
* jezioro [[Cuicocha]] w [[Ekwador]]ze,
* jezioro [[Kerið]] na [[Islandia|Islandii]],
* [[Jezioro Kraterowe]] w [[Oregon]]ie,
* jezioro [[Nyos]] w [[Kamerun]]ie,
* jezioro [[Toba (jezioro)|Toba]] na [[Sumatra|Sumatrze]],
* jeziora [[Tazawa (jezioro)|Tazawa]] i [[Towada (jezioro)|Towada]] w [[Japonia|Japonii]],
* jezioro w kraterze [[Pektu-san]],
* jezioro w kraterze [[Kelut]],
* jezioro w kraterze [[Irazú]],
* jezioro w kraterze [[Pinatubo]],
* jezioro w kraterze [[Keli Mutu]].
* jezioro w kraterze [[Deriba Caldera]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Rodzaje jezior}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Jeziora wulkaniczne| ]]
[[Kategoria:Typologia jezior|Wulkaniczne]]


text:
# Régis (ur. 1965)
Régis, właśc. Reginaldo Paes Leme Ferreira (ur. 23 kwietnia 1965 w Itumbiarze) – brazylijski piłkarz, występujący podczas kariery na pozycji bramkarza.

## Kariera klubowa
Karierę piłkarską Régis zaczął w klubie CR Vasco da Gama w 1985 roku. W latach 1986–1987 występował w zespole America FC. W lidze brazylijskiej zadebiutował 7 września 1986 w przegranym 0-2 meczu z CR Flamengo. W latach 1987–1992 ponownie występował w Vasco da Gama. Z Vasco da Gama zdobył mistrzostwo Brazylii 1989 oraz dwukrotnie mistrzostwo stanu Rio de Janeiro – Campeonato Carioca w 1988 i 1992 roku.
W 1992 roku wyjechał do Portugalii do SC Braga. W 1993 roku powrócił do Brazylii do Paranie. Z Paraną pięciokrotnie zdobył mistrzostwo stanu Paraná – Campeonato Paranaense w 1993, 1994, 1995, 1996 i 1997 roku. W 1998 roku występował w Coritibie, z której powrócił do Parany w 1990 roku i w niej zakończył karierę. W Paranie 4 listopada 1999 w wygranym 1-0 meczu z SC Internacional Régis rozegrał ostatni mecz w lidze brazylijskiej. W lidze brazylijskiej rozegrał 201 meczów i strzelił 1 bramkę.

## Kariera reprezentacyjna
W reprezentacji Brazylii Régis zadebiutował 28 maja 1987 w wygranym 3-2 towarzyskim meczu z reprezentacją Finlandii. Ostatni raz w reprezentacji wystąpił 1 czerwca 1987 w wygranym 4-0 towarzyskim meczu z reprezentacją Izraela. W tym samym roku Régis brał udział w Copa América 1987, na którym Brazylia odpadła w fazie grupowej. Na turnieju był rezerwowym zawodnikiem i nie wystąpił w żadnym meczu.

title: Régis (ur. 1965)

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Régis
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Reginaldo Paes Leme Ferreira
 |data urodzenia          = [[23 kwietnia]] [[1965]]
 |miejsce urodzenia       = [[Itumbiara]]
 |data śmierci            =
 |miejsce śmierci         =
 |wzrost                  = 188 cm
 |pozycja                 = [[bramkarz]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 1985      ! [[CR Vasco da Gama]] !   0 ! 0
! 1986–1987 ! [[America FC|América]]             !  21 ! 0
! 1987–1992 ! [[CR Vasco da Gama]] !  30 ! 0
! 1992–1993 ! [[SC Braga]]                                   !  28 ! 0
! 1993–1997 ! [[Paraná Clube]]                     ! 126 ! 1
! 1998      ! [[Coritiba FBC|Coritiba]]                 !  27 ! 0
! 1999      ! [[Paraná Clube]]                     !  18 ! 0
 |kariera reprezentacyjna = ! 1987 ! {{reprezentacja|BRA|pn}} ! 2 ! 0
 |kariera trenerska       =
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Régis''', właśc. '''Reginaldo Paes Leme Ferreira''' (ur. [[23 kwietnia]] [[1965]] w [[Itumbiara|Itumbiarze]]) – [[Brazylia|brazylijski]] piłkarz, występujący podczas kariery na pozycji [[bramkarz]]a.

== Kariera klubowa ==
Karierę piłkarską Régis zaczął w klubie [[CR Vasco da Gama]] w [[1985]] roku. W latach 1986–1987 występował w zespole [[America FC (Rio de Janeiro)|America FC]]. W [[I liga brazylijska w piłce nożnej (1986)|lidze brazylijskiej]] zadebiutował [[7 września]] [[1986]] w przegranym 0-2 meczu z [[CR Flamengo]]<ref>https://archive.is/20120709060203/http://futpedia.globo.com/campeonatos/campeonato-brasileiro/1986/09/07/santa-cruz-2-x-1-palmeiras Debiut w lidze</ref>. W latach 1987–1992 ponownie występował w Vasco da Gama. Z Vasco da Gama zdobył [[I liga brazylijska w piłce nożnej (1989)|mistrzostwo Brazylii 1989]] oraz dwukrotnie mistrzostwo stanu Rio de Janeiro – [[Campeonato Carioca]] w [[1988]] i [[1992]] roku.

W 1992 roku wyjechał do [[Portugalia|Portugalii]] do [[SC Braga]]. W 1993 roku powrócił do Brazylii do [[Paraná Clube|Paranie]]. Z Paraną pięciokrotnie zdobył mistrzostwo stanu Paraná – [[Campeonato Paranaense]] w 1993, 1994, 1995, 1996 i 1997 roku. W 1998 roku występował w [[Coritiba FBC|Coritibie]], z której powrócił do Parany w 1990 roku i w niej zakończył karierę. W Paranie [[4 listopada]] [[1999]] w wygranym 1-0 meczu z [[SC Internacional]] Régis rozegrał ostatni mecz w lidze brazylijskiej<ref>http://futpedia.globo.com/campeonatos/campeonato-brasileiro/1999/11/04/parana-1-x-0-internacional Ostatni mecz w lidze</ref>. W lidze brazylijskiej rozegrał 201 meczów i strzelił 1 bramkę.

== Kariera reprezentacyjna ==
W [[Reprezentacja Brazylii w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacji Brazylii]] Régis zadebiutował [[28 maja]] [[1987]] w wygranym 3-2 towarzyskim meczu z [[Reprezentacja Finlandii w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacją Finlandii]]. Ostatni raz w reprezentacji wystąpił [[1 czerwca]] [[1987]] w wygranym 4-0 towarzyskim meczu z [[Reprezentacja Izraela w piłce nożnej mężczyzn|reprezentacją Izraela]]. W tym samym roku Régis brał udział w [[Copa América 1987]], na którym Brazylia odpadła w fazie grupowej. Na turnieju był rezerwowym zawodnikiem i nie wystąpił w żadnym meczu.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Miniencyklopedia Piłka Nożna nr 11-12 2004, Historia meczów reprezentacji Brazylii 1957–2004, Oficyna wydawnicza ATUT, Wrocław 2004, ISSN 1644-8189, str. 47.

== Linki zewnętrzne ==
* [http://sambafoot.com/en/players/1186_Regis.html Biografia na sambafoot.com]
* [https://archive.is/20081224162905/http://futpedia.globo.com/jogadores/regis3 Mecze w lidze]
* [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=32168 Statystyki w kariery]

{{Brazylia 1987}}

[[Kategoria:Reprezentanci Brazylii w piłce nożnej]]
[[Kategoria:Piłkarze CR Vasco da Gama]]
[[Kategoria:Piłkarze America FC (Rio de Janeiro)]]
[[Kategoria:Piłkarze SC Braga]]
[[Kategoria:Piłkarze Paraná Clube]]
[[Kategoria:Piłkarze Coritiby FBC]]
[[Kategoria:Uczestnicy Copa América 1987]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1965]]

title: · Régis

Pełne imię i nazwisko: Reginaldo Paes Leme Ferreira

Data i miejsce urodzenia: 23 kwietnia 1965 · Itumbiara

Pozycja: bramkarz

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

CR Vasco da Gama · 0 · (0)

América · 21 · (0)

CR Vasco da Gama · 30 · (0)

SC Braga · 28 · (0)

Paraná Clube · 126 · (1)

Coritiba · 27 · (0)

Paraná Clube · 18 · (0)

title: Kariera reprezentacyjna

Lata: Reprezentacja · Wyst. · Gole

Brazylia · 2 · (0)


text:
# Panské Dubenky
Panské Dubenky – gmina w Czechach, w powiecie Igława, w kraju Wysoczyna. Według danych z dnia 1 stycznia 2014 liczyła 112 mieszkańców.

title: Panské Dubenky

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Panské Dubenky
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[gmina]]
 |zdjęcie                         = Panské-Dubenky-kostel2010.jpg
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Panské Dubenky CoA.jpg
 |flaga                           = Panské Dubenky flag.jpg
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = kraj Wysoczyna
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Powiat Igława|Igława]]
 |1. jednostka tradycyjna         = [[Morawy]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 3,41 km²<ref>{{cytuj stronę|url=http://mesta.obce.cz/vyhledat.asp?obec=Pansk%C3%A9_Dubenky|tytuł=Města a obce online|opublikowany=www.mesta.obce.cz|język=cs|data dostępu=2017-11-03}}</ref>
 |rok                             = 2014
 |liczba ludności                 = 112<ref name="czso">{{cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20150527152612/https://www.czso.cz/documents/10180/20556283/1300721403.pdf|tytuł=Počet obyvatel v obcích České republiky k 1. 1. 2014|opublikowany=www.czso.cz|język=cs|data dostępu=2017-11-03}}</ref>
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 378 53
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = obrębów ewidencyjnych
 |1. podział                      = 2
 |nazwa 2. podziału               = części gminy
 |2. podział                      = 1
 |nazwa 3. podziału               = gmin katastralnych
 |3. podział                      = 1
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |kod mapy                        = kraj Wysoczyna
 |współrzędne                     = 49°13′11″N 15°15′57″E
 |commons                         = Category:Panské Dubenky
 |www                             = http://pdubenky.webnode.cz/
}}
'''Panské Dubenky''' – [[gmina]] w [[Czechy|Czechach]], w [[Powiat Igława|powiecie Igława]], w [[Kraj Wysoczyna|kraju Wysoczyna]]. Według danych z dnia 1 stycznia 2014 liczyła 112 mieszkańców<ref name="czso"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Powiat Igława}}

[[Kategoria:Gminy w powiecie Igława]]

title: Panské Dubenky

Herb: Flaga

Państwo: Czechy

Kraj: Wysoczyna

Powiat: Igława

Kraina: Morawy


text:
# Archlebov
Archlebov – gmina w Czechach, w powiecie Hodonín, w kraju południowomorawskim. Według danych z dnia 1 stycznia 2013 liczyła 873 mieszkańców.

title: Archlebov

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Archlebov
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[gmina]]
 |zdjęcie                         = Archlebov - kostel svatého Rocha a svatého Šebestiána.JPG
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Archlebov_znak.JPG
 |flaga                           = Archlebov_CZ_flag.svg
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = kraj południowomorawski
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Powiat Hodonín|Hodonín]]
 |1. jednostka tradycyjna         = [[Morawy]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 13,32 km²
 |rok                             = 2013
 |liczba ludności                 = 873<ref name="urz">{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20181004001804/http://www.mvcr.cz/soubor/pocet-obcane-leden12-xls.aspx|tytuł=Počty obyvatel v obcích k 1. 1. 2013|opublikowany=www.mvcr.cz|język=cs|data dostępu=2014-08-23}}</ref>
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 696 33
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |nazwa 1. podziału               = obrębów ewidencyjnych
 |1. podział                      = 1
 |nazwa 2. podziału               = części gminy
 |2. podział                      = 1
 |nazwa 3. podziału               = gmin katastralnych
 |3. podział                      = 1
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |kod mapy                        = kraj południowomorawski
 |współrzędne                     = 49°2′35″N 17°0′15″E
 |commons                         = Category:Archlebov
 |www                             = http://www.obecarchlebov.cz/
}}
'''Archlebov''' – [[gmina]] w [[Czechy|Czechach]], w [[Powiat Hodonín|powiecie Hodonín]], w [[Kraj południowomorawski|kraju południowomorawskim]]. Według danych z dnia 1 stycznia 2013 liczyła 873 mieszkańców<ref name="urz"/>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Powiat Hodonín}}

[[Kategoria:Gminy w powiecie Hodonín]]

title: Archlebov

Kraj: południowomorawski

Powiat: Hodonín


text:
# Rudka (gmina Ruda-Huta)
Rudka – wieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Ruda-Huta.
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa chełmskiego.
Wieś nad rzeką Uherką, położona jest przy drodze wojewódzkiej nr 816 Dorohusk – Włodawa. W l. 1867–1954 miejscowość należała do gminy Świerże. Miejscowość dzieli się na Rudkę i Rudkę Kolonię.
Wieś stanowi sołectwo gminy Ruda-Huta. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 180 mieszkańców i była jedenastą co do wielkości miejscowością gminy Ruda-Huta.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Stanisława i Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Rudzie-Hucie. W Rudce znajduje się kaplica pw. św. Brata Alberta Chmielowskiego.
Jest również zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, protestanckiej wspólnoty o charakterze ewangelicznym.

## Części wsi
| SIMC    | Nazwa     | Rodzaj    |
| ------- | --------- | --------- |
| 1026467 | Podlesie  | część wsi |
| 0106448 | Pola      | część wsi |
| 0106454 | Sosnowiec | część wsi |

## Historia
Pod kon. XVIII i na pocz. XIX w. Rudka wchodziła w skład dóbr uhruskich, w 1836 r. wraz z dobrami rządowymi Ruda zakupionych przez Henryka Kamieńskiego. Według stanu z 1827 r. Rudka stanowiła własność rządową należącą do parafii Uhrusk, liczyła 31 domów i 215 mieszkańców. 19 lutego 1863 r. pod Rudką stoczona została potyczka oddziałów powstańczych dowodzonych przez Oswalda Radziejowskiego i Kazimierza Bogdanowicza z kolumną wojsk rosyjskich dowodzonych przez kapitana Raguzę. W trakcie walk poległo ok. 11 powstańców, 14 zostało rannych. Podczas pierwszej wojny światowej wieś została spalona, a mieszkańcy zmuszeni do wyjazdu za Bug. W l. 1918-1922 większość z nich powróciła do Rudki. Według spisu powszechnego z 30 września 1921 r. Rudkę zamieszkiwało 414 osób, z których narodowość polską deklarowało 396, rusińską (ukraińską) 1, żydowską 17, wyznanie rzym.-kat. 20, prawosławne 371, ewangelickie 6, mojżeszowe 17. W okresie międzywojennym we wsi mieściła się polska szkoła powszechna.
Z początkiem drugiej wojny światowej część mieszkańców wyjechała na tereny okupowane przez ZSRR. Po drugiej wojnie światowej w 1947 r. w ramach akcji „Wisła” ok. 90 rodzin wysiedlono na tereny północno-zachodniej Polski. Po latach część z nich powróciła w rodzinne strony. W 1956 r. miejscowość została zelektryfikowana. W miejscowości do wiosny 2015 r. funkcjonował sklep. W 2000 r. wieś zamieszkiwało około 230 osób.

title: Rudka (gmina Ruda-Huta)

wikitext:
{{Inne znaczenia|2=[[Rudka|Rudka w innych znaczeniach tej nazwy]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Rudka
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Kaplica w Rudce.jpg
 |opis zdjęcia           = Kaplica rzymskokatolicka pw. św. Brata Alberta (Chmielowskiego)
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = lubelskie
 |powiat                 = [[Powiat chełmski|chełmski]]
 |gmina                  = [[Ruda-Huta (gmina)|Ruda-Huta]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 154{{r|pwl|nsp}}
 |rok                    = 2021
 |strefa numeracyjna     = 82
 |kod pocztowy           = 22-110{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = LCH
 |SIMC                   = 0106431{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Ruda-Huta (gmina)
 |współrzędne            = 51°15'56"N 23°39'26"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|117927|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Rudka, gmina Ruda-Huta
 |www                    =
}}

{{Galeria
|Nazwa            = Rudka na dawnych mapach
|wielkość         = 240
|Plik:Hniszów na mapie Rzeczypospolitej (Rizzi Zannoni) z 1772 r..jpg|Rudka na mapie Rzeczypospolitej (Rizzi Zannoni) z 1772 r.
|Plik:Rudka na mapie Galicji Zachodniej, 1803 r..jpg|Rudka na mapie Galicji Zachodniej, 1803 r.
|Plik:Rudka na mapie topograficznej Krolestwa Polskiego 1839 (2).jpg|Rudka na mapie topograficznej Królestwa Polskiego z 1839 roku
|Plik:Rudka na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r..jpg|Rudka na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r.
}}
[[Plik:Uherka.jpg|thumb|240px|Uherka we wsi Rudka]]
[[Plik:Projekt szkoly powszechnej w Rudce, 1925.jpg|thumb|240px|Niezrealizowany projekt szkoły powszechnej w Rudce, 1925]]
'''Rudka''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]], położona w [[Województwo lubelskie|województwie lubelskim]], w [[Powiat chełmski|powiecie chełmskim]], w [[Ruda-Huta (gmina)|gminie Ruda-Huta]]{{r|teryt|teryt1}}.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] wieś administracyjnie należała do [[Województwo chełmskie|województwa chełmskiego]].

Wieś nad rzeką [[Uherka|Uherką]], położona jest przy [[Droga wojewódzka nr 816|drodze wojewódzkiej nr 816]] [[Dorohusk]] – [[Włodawa]]. W l. 1867–1954 miejscowość należała do [[Świerże (gmina)|gminy Świerże]]. Miejscowość dzieli się na Rudkę i Rudkę Kolonię.

Wieś stanowi [[sołectwo]] [[Ruda-Huta (gmina)|gminy Ruda-Huta]]{{r|bip}}. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 180 mieszkańców i była jedenastą co do wielkości miejscowością gminy Ruda-Huta{{r|GUS}}.

Wierni [[Kościół łaciński|Kościoła rzymskokatolickiego]] należą do parafii [[Parafia św. Stanisława i Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Rudzie-Hucie|św. Stanisława i Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Rudzie-Hucie]]{{r|par}}. W Rudce znajduje się kaplica pw. św. Brata Alberta Chmielowskiego.

Jest również [[zbór]] [[Kościół Chrześcijan Baptystów w RP|Kościoła Chrześcijan Baptystów]], [[protestantyzm|protestanckiej]] wspólnoty o charakterze [[ewangelikalizm|ewangelicznym]].

== Części wsi ==
{|class="wikitable" width="60%"
|+ Integralne części wsi Rudka{{r|teryt|teryt1}}
|-
! SIMC !! Nazwa !! Rodzaj
|-
|1026467 || Podlesie || część wsi
|-
|0106448 || Pola || część wsi
|-
|0106454 || Sosnowiec || część wsi
|}

== Historia ==
Pod kon. XVIII i na pocz. XIX w. Rudka wchodziła w skład dóbr [[uhrusk]]ich, w 1836 r. wraz z dobrami rządowymi [[Ruda (powiat chełmski)|Ruda]] zakupionych przez [[Henryk Michał Kamieński|Henryka Kamieńskiego]]. Według stanu z 1827 r. Rudka stanowiła własność rządową należącą do parafii Uhrusk, liczyła 31 domów i 215 mieszkańców. 19 lutego 1863 r. pod Rudką stoczona została [[powstanie styczniowe|potyczka oddziałów powstańczych]] dowodzonych przez Oswalda Radziejowskiego i Kazimierza Bogdanowicza z kolumną wojsk rosyjskich dowodzonych przez kapitana Raguzę. W trakcie walk poległo ok. 11 powstańców, 14 zostało rannych. Podczas pierwszej wojny światowej wieś została spalona, a mieszkańcy zmuszeni do wyjazdu za Bug. W l. 1918-1922 większość z nich powróciła do Rudki. Według spisu powszechnego z 30 września 1921 r. Rudkę zamieszkiwało 414 osób, z których narodowość polską deklarowało 396, rusińską (ukraińską) 1, żydowską 17, wyznanie rzym.-kat. 20, prawosławne 371, ewangelickie 6, mojżeszowe 17. W okresie międzywojennym we wsi mieściła się polska szkoła powszechna.

Z początkiem drugiej wojny światowej część mieszkańców wyjechała na tereny okupowane przez ZSRR. Po drugiej wojnie światowej w 1947 r. w ramach [[Akcja „Wisła”|akcji „Wisła”]] ok. 90 rodzin wysiedlono na tereny północno-zachodniej Polski. Po latach część z nich powróciła w rodzinne strony. W [[1956]] r. miejscowość została zelektryfikowana. W miejscowości do wiosny 2015 r. funkcjonował sklep. W 2000 r. wieś zamieszkiwało około 230 osób.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=pwl>{{Polska w liczbach|id=wies_Rudka_ruda_huta_lubelskie|nazwa=Wieś Rudka w liczbach|data dostępu=2023-01-26}}</ref>
* <ref name=nsp>{{Cytuj |url=https://bdl.stat.gov.pl/bdl/metadane/cechy/4182 |tytuł=NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych |data=data=2022-09-19 |data dostępu=2023-01-26|opublikowany=Bank Danych Lokalnych GUS}}</ref>
* <ref name=GUS>[http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/21/1/1/1_miejscowosci_ludnosc_nsp2011.xlsx GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.]</ref>
* <ref name="teryt">{{cytuj stronę| url = http://www.stat.gov.pl/broker/access/showTreeDefinition.jspa?gmiId=6447&level=gmi|tytuł=TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju)|opublikowany=Główny Urząd Statystyczny|data dostępu=2015-04-23}}</ref>
* <ref name="teryt1">{{cytuj pismo |tytuł = Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części |url = http://dziennikustaw.gov.pl/du/2013/200/D2013000020001.pdf |adres czasopisma = http://dziennikustaw.gov.pl/DU/2013/200/2 |czasopismo = Dziennik Ustaw|wydawca = Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji |oznaczenie = nr 29, poz. 200, s. 1867 |data = 2013-02-15 |data dostępu = 2015-04-23}}</ref>
* <ref name="poczta">{{Poczta Polska|2013|s=1097|data dostępu=2020-12-23}}</ref>
* <ref name="bip">{{cytuj stronę|url= http://ugrudahuta.bip.lubelskie.pl/index.php?id=183|tytuł = Jednostki pomocnicze gminy Ruda-Huta|opublikowany = Urząd Gminy Ruda-Huta|data dostępu = 2015-10-16}}</ref>
* <ref name=par>[https://archidiecezjalubelska.pl/parafia/?id=101646 Opis parafii na stronie diecezji]</ref>
}}

== Bibliografia ==
* Tabella miast, wsi i osad Królestwa Polskiego, t. II, Warszawa 1827, s. 148
* Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. IV: Województwo lubelskiej, Warszawa 1924, s. 15.
* A. Franecki, Ślady dziejów gminy Ruda Huta, Chełm-Ruda Huta 2010.
* A. Wawryniuk, [http://biblioteka.teatrnn.pl/dlibra/Content/8832/Leksykon_miejscowosci_powiatu_chelmskiego.pdf Leksykon miejscowości powiatu chełmskiego], Chełm 2002.

{{Gmina Ruda-Huta}}

[[Kategoria:Ruda-Huta (gmina)]]

title: Rudka

Państwo: Polska

Województwo: lubelskie

Powiat: chełmski

Gmina: Ruda-Huta

Tablice rejestracyjne: LCH


text:
# Europejskie Obserwatorium Południowe
Europejskie Obserwatorium Południowe (ang. European Southern Observatory – ESO) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca europejskie kraje, powołana w 1962 roku w celu budowy i utrzymywania obserwatoriów astronomicznych na półkuli południowej.

## Historia
Początki ESO sięgają roku 1953, kiedy astronom Walter Baade zaproponował wybudowanie wspólnego obserwatorium dla europejskich astronomów. Po latach dyskusji i spotkań, 5 października 1962 roku pięć krajów podpisało konwencję o ESO. Były to: Belgia, Francja, Holandia, Niemcy i Szwecja. Wielka Brytania początkowo zaangażowana w ten pomysł nie przystąpiła do tego projektu. Uczyniła to dopiero w 2002 roku. Jako lokalizację rozważano teren w Republice Południowej Afryki. Ostatecznie wybrano Chile w Ameryce Południowej. Organizacja kupiła od rządu Chile 627 km² terenu i w 1969 roku oficjalnie otwarto pierwsze obserwatorium na górze La Silla. Jednak pierwsze teleskopy obserwatorium rozpoczęły pracę wcześniej. Obserwatorium to nadal działa (informacja z 2015). Kolejne obserwatorium ESO otworzyło w 1999 roku. W Obserwatorium Paranal umieszczone zostały cztery teleskopy VLT, wsparte kilkoma innymi teleskopami.
Chile to teren, na którym występują silne trzęsienia ziemi. Teleskopy ESO są tak skonstruowane, żeby były odporne na wstrząsy sejsmiczne.

## ESO obecnie
Instytucja jest jedną z największych i najbardziej liczących się organizacji do badań astronomicznych. Dysponuje około 140 mln euro rocznych składek od krajów członkowskich. Zatrudnia około 700 osób – naukowców, inżynierów, informatyków oraz personel techniczny i administracyjny.
Główna siedziba organizacji mieści się w niemieckiej miejscowości Garching niedaleko Monachium (Niemcy). Pełna nazwa organizacji brzmi Europejska Organizacja do Badań Astronomicznych na Półkuli Południowej. Jest to naukowe, techniczne i administracyjne centrum ESO. Organizacja posiada także biuro w Santiago w Chile. Większość urządzeń obserwacyjnych znajduje się w Chile. Do ESO należą trzy obserwatoria w rejonie tamtejszej pustyni Atakama:
- Obserwatorium La Silla (teleskopy 2,2 m, 3,6 m oraz 3,58-metrowy NTT)
- Obserwatorium Paranal (2,5 m, 4 m oraz Very Large Telescope)
- Obserwatorium Atacama Large Millimeter Array ALMA (zespoły radioteleskopów)
- ELT – w trakcie budowy, który ze zwierciadłem o średnicy 39,3 m będzie największym teleskopem optycznym/podczerwonym na świecie.

## Misja ESO[4]
Istotą misji jest wspieranie współpracy  w astronomii. Organizacja odegrała wiodąca rolę w tworzeniu Europejskiego Obszaru Badań (European Research Area) dla astronomii i astrofizyki.
Co roku wielu astronomów z krajów członkowskich i spoza nich prowadzi badania, korzystając z danych zebranych w obserwatoriach ESO. Astronomowie często tworzą międzynarodowe zespoły, a uzyskane wyniki są publikowane w setkach artykułów naukowych rocznie.
Organizacja prowadzi program staży dla młodych astronomów ze stopniem doktora oraz studentów. Starsi naukowcy pracują okresowo jako goście w placówkach ESO. Dodatkowo ESO posiada aktywny program międzynarodowych konferencji dotyczących czołowych tematów badań astronomicznych i technologii oraz udziela wsparcia logistycznego czasopismu Astronomy and Astrophysics.
Aby udostępnić użytkownikom coraz lepsze teleskopy i inne instrumenty astronomiczne, ESO ściśle współpracuje z wieloma europejskimi firmami z przemysłu nowoczesnych technologii. Dzięki temu astronomowie są w dużym stopniu zaangażowani w planowanie i budowę instrumentów naukowych do obecnych i planowanych teleskopów.

### Przepływ danych[4]
Wszystkie zgromadzone dane naukowe i kalibracyjne są przechowywane w Archiwum Naukowym ESO. Obejmuje kompletny zestaw wszystkich obserwacji uzyskanych od początku działalności VLT, interferometru VLTI oraz teleskopów VISTA i VST. Zawiera również obserwacje wykonane teleskopami w La Silla oraz submilimetrowym radioteleskopem APEX na Chajnantor. Obserwacje przechowywane w archiwum stają się dostępne (zazwyczaj) publicznie po roku od ich wykonania. Pozwala to na ich wykorzystanie przez innych naukowców.

### Prowadzenie obserwacji[4]
Proces obserwacji rozpoczyna się gdy astronomowie z całego świata nadsyłają opis proponowanych projektów. Wnioski są recenzowane przez ekspertów, a zaaprobowane projekty są poszerzane o dokładny opis obserwacji, które należy wykonać. Tradycyjnym sposobem prowadzenia obserwacji jest przydzielenie określonych dni, w których astronomowie muszą pojechać do teleskopu i osobiście przeprowadzić, przy pomocy personelu obserwatorium, obserwacje.

## Kraje członkowskie
Kraje członkowskie
- Austria
- Belgia
- Czechy
- Dania
- Finlandia
- Francja
- Hiszpania
- Holandia
- Irlandia
- Niemcy
- Polska
- Portugalia
- Szwajcaria
- Szwecja
- Wielka Brytania
- Włochy

Partner strategiczny
- Australia

Trwa procedura ratyfikacji umowy
- Brazylia

## Odkrycia naukowe ESO[4]
10 najważniejszych odkryć astronomicznych (stan na październik 2014).
1. Gwiazdy okrążające supermasywną czarną dziurę w Drodze Mlecznej.
 Kilka teleskopów ESO uczestniczyło w zbadaniu ruchu gwiazd wokół czarnej dziury, która znajduje się w centrum naszej Galaktyki. Badania były dokładniejsze niż wcześniejsze próby i trwały prawie dwadzieścia lat.
2. Przyspieszający Wszechświat.
Dwa zespoły badawcze wykorzystały obserwacje wybuchających gwiazd, w tym dane z teleskopów ESO w La Silla i Paranal, do udowodnienia, że rozszerzający Wszechświat przyspiesza. Za ten wynik przyznano w 2011 roku Nagrodę Nobla z fizyki.
3. Pierwsze zdjęcie planety pozasłonecznej (2M1207b)[1].
VLT uzyskał pierwsze w historii zdjęcie planety spoza Układu Słonecznego (2004)[1]. Planeta ta ma masę pięciokrotnie większą od Jowisza i krąży po orbicie wokół brązowego karła w odległości około 55 razy większej niż średnia odległość Ziemia-Słońce.
4. Rozbłyski gamma – związek pomiędzy supernowymi a zderzającymi się gwiazdami neutronowymi.
Teleskopy ESO rozwiązały zagadkę dotyczącą dwóch rodzajów rozbłysków gamma. Dostarczyły dowodu na to, że długie rozbłyski gamma są związane z eksplozjami gwiazd masywnych oraz były w stanie po raz pierwszy zaobserwować światło widzialne od krótkiego rozbłysku gamma, że najprawdopodobniej rozbłysk pochodzi od gwałtownej kolizji dwóch zderzających się gwiazd neutronowych.
5. Pomiar kosmicznej temperatury.
VLT wykrył cząsteczki tlenku węgla w galaktyce odległej o prawie 11 mld lat świetlnych. Pozwoliło to astronomom na dokonanie precyzyjnych pomiarów kosmicznej temperatury, po raz pierwszy dla tak odległej epoki.
6. Najstarsza znana gwiazda w Drodze Mlecznej.
Korzystając z VLT, astronomowie zmierzyli wiek najstarszej gwiazdy w naszej galaktyce. Wiek 13,2 mld lat oznacza, że gwiazda narodziła się w najwcześniejszej fazie powstawania Wszechświata. W gwieździe należącej do Drogi Mlecznej wykryto także uran, który został wykorzystany do oszacowania wieku Galaktyki.
7. Błyski z supernowej czarnej dziury w Drodze Mlecznej.
Dwa teleskopy, VLT i APEX połączono, aby zbadać błyski w pobliżu supermasywnej czarnej dziury w centrum Galaktyki, ujawniając materię rozciąganą w jej silnym polu grawitacyjnym. Ponadto obserwacje z VLT pokazały potężne błyski w podczerwieni pochodzące z otoczenia czarnej dziury. To silna sugestia, że obiekt bardzo szybko rotuje.
8. Bezpośrednie pomiary atmosfery planet pozasłonecznych.
Atmosfera wokół planety pozasłonecznej z kategorii superziem została po raz pierwszy przebadana dzięki badaniom przeprowadzonym za pomocą teleskopu VLT. Planetę GJ 1214 b obserwowano, gdy przechodziła przed swoją gwiazdą GJ 1214 i część światła gwiazdy przeszła przez planetarną atmosferę.
9. Najliczniejszy układ planetarny.
Astronomowie używający spektrografu HARPS odkryli system planetarny zawierający co najmniej pięć planet,okrążających gwiazdę HD 10180. Układ prawdopodobnie zawiera jeszcze dwie planety, z których jedna być może jest najmniej masywną planetą spośród odkrytych do tej pory. Co więcej, naukowcy uzyskali dowód, że odległości planet od ich gwiazdy są opisane regularną zależnością, podobnie jak ma to miejsce w Układzie Słonecznym.
10. Ruchy gwiazd Drogi Mlecznej.
Po ponad tysiącu nocy obserwacji w La Silla, rozciągających się na okres 15 lat, astronomowie zbadali ruchy ponad 14 000 podobnych do Słońca gwiazd znajdujących się w sąsiedztwie Układu Słonecznego. Okazało się, że nasza Galaktyka ma znacznie bardziej turbulentne i chaotyczne życie, niż do tej pory sądzono.

## Kalendarium[1]
- 1953 – Walter Baade proponuje ideę wspólnego obserwatorium dla europejskich astronomów.
- 1962 – Podpisanie konwencji o ESO przez Belgię, Francję, Holandię, Niemcy i Szwecję.
- 1963 – Wybór Chile na miejsce budowy obserwatorium.
- 1964:
  - ESO kupuje 627 km² terenu z górą La Silla od rządu Chile. Tam powstanie pierwsze obserwatorium.
  - Ratyfikowanie umowy o powstaniu ESO przez kraje członkowskie.
- 1966 – Pierwsze światło teleskopu 1-metrowego w La Silla.
- 1967 – Dania przystępuje do ESO.
- 1969 – Otwarcie Obserwatorium La Silla.
- 1976 – Pierwsze światło teleskopu 3,6-metrowego w La Silla.
- 1981 – Szwajcaria wstępuje do ESO.
- 1982 – Włochy wstępują do ESO.
- 1983 – Pierwsze światło teleskopu 2,2-metrowego MPG/ESO w La Silla.
- 1987 – Pierwsze światło 15-metrowego teleskopu submilimetrowego SEST.
- 1989 – Pierwsze światło teleskopu NTT (3,58 m) – wprowadzenie do astronomii optyki aktywnej.
- 1990 – Wybranie szczytu Cerro Paranal na miejsce budowy teleskopu VLT.
- 1998:
  - Obserwacje dowodzące, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej.
  - Pierwsze światło pierwszego teleskopu VLT.
- 1999:
  - Obserwacje rozpoczyna 67-megapikselowa kamera WFI na teleskopie 2,2-metrowym.
  - Oficjalne otwarcie Obserwatorium Paranal.
- 2000:
  - Działa czwarty teleskop VLT.
  - Portugalia dołącza do ESO.
- 2001 – Pierwsze światło interferometru VLTI.
- 2002:
  - Obserwacja najdalszej znanej grupy galaktyk (13,5 mld lat świetlnych)
  - Pomiar średnicy Proximy Centauri za pomocą interferometru VLTI.
  - Wielka Brytania wstępuje do ESO.
- 2003:
  - Bezpośrednie wyznaczenie rozmiarów kątowych gwiazd alfa Centauri A i alfa Centauri B.
  - Obserwacje rozpoczyna spektrograf HARPS na teleskopie 3,6 metrowym.
  - Rozpoczęcie budowy sieci radioteleskopów ALMA.
- 2004:
  - Finlandia dołącza do ESO.
  - Najdokładniejszy pomiar dowodzący, że fundamentalne stałe fizyczne nie zmieniają się w czasie.Pierwsze zdjęcie planety pozasłonecznej (2M1207b).
- 2005 – Pierwsze światło teleskopu submilimetrowego APAX.
- 2006:
  - Hiszpania wstępuje do ESO.
  - Początek prac projektowych nad E-ELT.
- 2007:
  - Czechy stają się członkiem ESO.
  - Trzęsienie ziemi w Chile o sile 7,7 stopni w skali Richtera, obserwatoria nie zostały uszkodzone.
- 2008:
  - Austria wstępuje do ESO.
  - Nowe kalibracje dystansu do cefeid (z dokładnością do 1%)
  - Postawiono pierwszą antenę sieci ALMA.
- 2009:
  - Odkrycie egzoplanety o masie dwóch mas Ziemi (Gliese 581 e).
  - Pracę rozpoczyna teleskop do przeglądów VISTA.
- 2010:
  - Odkrycie najmasywniejszej gwiazdy (R136a1).
  - Pierwsze bezpośrednie widmo planety pozasłonecznej (HR 8799c).
  - Trzęsienie ziemi w Chile o sile 8,8 stopnia w skali Richtera, teleskopy ESO nie ucierpiały.
  - Wybrano lokalizację dla E-ELT, to Cerro Armazones w Chile.
- 2014:
  - Instrument SPHERE zainstalowany na VLT UT 3[2].
  - Polska podpisała umowę o wejście do ESO.
- 2015:
  - Polska ratyfikuje umowę z ESO.
  - SPHERE pokazuje swoją moc. Tworzy obrazy 3-krotnie ostrzejsze niż Kosmiczny Teleskop Hubble’a[2].

title: Europejskie Obserwatorium Południowe

wikitext:
[[Plik:ESO observatories map.png|thumb|250px|Położenie obserwatoriów ESO]]
'''Europejskie Obserwatorium Południowe''' ([[język angielski|ang.]] '''E'''uropean '''S'''outhern '''O'''bservatory – '''ESO''') – międzynarodowa organizacja zrzeszająca europejskie kraje, powołana w 1962 roku w celu budowy i utrzymywania obserwatoriów astronomicznych na półkuli południowej.

== Historia ==
Początki ESO sięgają roku 1953, kiedy astronom [[Walter Baade]] zaproponował wybudowanie wspólnego obserwatorium dla europejskich astronomów. Po latach dyskusji i spotkań, 5 października 1962 roku pięć krajów podpisało konwencję o ESO. Były to: Belgia, Francja, Holandia, Niemcy i Szwecja. Wielka Brytania początkowo zaangażowana w ten pomysł nie przystąpiła do tego projektu. Uczyniła to dopiero w 2002 roku. Jako lokalizację rozważano teren w Republice Południowej Afryki. Ostatecznie wybrano Chile w Ameryce Południowej. Organizacja kupiła od rządu Chile 627 km² terenu i w 1969 roku oficjalnie otwarto pierwsze obserwatorium na górze La Silla. Jednak pierwsze teleskopy obserwatorium rozpoczęły pracę wcześniej. Obserwatorium to nadal działa (informacja z 2015). Kolejne obserwatorium ESO otworzyło w 1999 roku. W Obserwatorium Paranal umieszczone zostały cztery teleskopy VLT, wsparte kilkoma innymi teleskopami{{r|kosmos}}.

Chile to teren, na którym występują silne trzęsienia ziemi. Teleskopy ESO są tak skonstruowane, żeby były odporne na wstrząsy sejsmiczne{{r|kosmos}}.

== ESO obecnie ==
Instytucja jest jedną z największych i najbardziej liczących się organizacji do badań astronomicznych{{według kogo|data=2016-04}}. Dysponuje około 140 mln euro rocznych składek od krajów członkowskich. Zatrudnia około 700 osób – naukowców, inżynierów, informatyków oraz personel techniczny i administracyjny{{r|urania}}.

Główna siedziba organizacji mieści się w niemieckiej miejscowości [[Garching bei München|Garching]] niedaleko [[Monachium]] ([[Niemcy]]). Pełna nazwa organizacji brzmi Europejska Organizacja do Badań Astronomicznych na Półkuli Południowej<ref name="urania2">{{Cytuj stronę | url = http://www.urania.edu.pl/wiadomosci/prezydent-ratyfikowal-umowe-eso-1479.html | tytuł = Prezydent ratyfikował umowę z ESO. | nazwisko = Czart | imię = Krzysztof | data = 2015-04-12 | strony = 1 | data dostępu = 2015-04-20}}</ref>. Jest to naukowe, techniczne i administracyjne centrum ESO. Organizacja posiada także biuro w [[Santiago]] w [[Chile]]. Większość urządzeń obserwacyjnych znajduje się w Chile{{r|eso}}. Do ESO należą trzy obserwatoria w rejonie tamtejszej pustyni [[Atakama]]:

* [[Obserwatorium La Silla]] ([[teleskop]]y 2,2 m, [[3,6-metrowy teleskop ESO|3,6 m]] oraz 3,58-metrowy [[New Technology Telescope|NTT]])
* [[Obserwatorium Paranal]] (2,5 m, 4 m oraz [[Very Large Telescope]])
* Obserwatorium [[Atacama Large Millimeter Array]] ALMA (zespoły [[radioteleskop]]ów)
* [[Ekstremalnie Wielki Teleskop|ELT]] – w trakcie budowy, który ze zwierciadłem o średnicy 39,3 m będzie największym teleskopem optycznym/podczerwonym na świecie.

== Misja ESO{{r|eso}} ==
Istotą misji jest wspieranie współpracy  w astronomii. Organizacja odegrała wiodąca rolę w tworzeniu Europejskiego Obszaru Badań (European Research Area) dla astronomii i astrofizyki.
Co roku wielu astronomów z krajów członkowskich i spoza nich prowadzi badania, korzystając z danych zebranych w obserwatoriach ESO. Astronomowie często tworzą międzynarodowe zespoły, a uzyskane wyniki są publikowane w setkach artykułów naukowych rocznie.
Organizacja prowadzi program staży dla młodych astronomów ze stopniem doktora oraz studentów. Starsi naukowcy pracują okresowo jako goście w placówkach ESO. Dodatkowo ESO posiada aktywny program międzynarodowych konferencji dotyczących czołowych tematów badań astronomicznych i technologii oraz udziela wsparcia logistycznego czasopismu ''[[Astronomy and Astrophysics]]''.
Aby udostępnić użytkownikom coraz lepsze teleskopy i inne instrumenty astronomiczne, ESO ściśle współpracuje z wieloma europejskimi firmami z przemysłu nowoczesnych technologii. Dzięki temu astronomowie są w dużym stopniu zaangażowani w planowanie i budowę instrumentów naukowych do obecnych i planowanych teleskopów.

=== Przepływ danych{{r|eso}} ===
Wszystkie zgromadzone dane naukowe i kalibracyjne są przechowywane w Archiwum Naukowym ESO. Obejmuje kompletny zestaw wszystkich obserwacji uzyskanych od początku działalności VLT, interferometru VLTI oraz teleskopów VISTA i VST. Zawiera również obserwacje wykonane teleskopami w La Silla oraz submilimetrowym radioteleskopem APEX na Chajnantor. Obserwacje przechowywane w archiwum stają się dostępne (zazwyczaj) publicznie po roku od ich wykonania. Pozwala to na ich wykorzystanie przez innych naukowców.

=== Prowadzenie obserwacji{{r|eso}} ===
Proces obserwacji rozpoczyna się gdy astronomowie z całego świata nadsyłają opis proponowanych projektów. Wnioski są recenzowane przez ekspertów, a zaaprobowane projekty są poszerzane o dokładny opis obserwacji, które należy wykonać. Tradycyjnym sposobem prowadzenia obserwacji jest przydzielenie określonych dni, w których astronomowie muszą pojechać do teleskopu i osobiście przeprowadzić, przy pomocy personelu obserwatorium, obserwacje.

== Kraje członkowskie ==
; Kraje członkowskie<ref name=members>{{Cytuj |autor = Europejskie Obserwatorium Południowe|tytuł = Member States |data dostępu = 2020-12-31 |opublikowany = www.eso.org |url = https://www.eso.org/public/about-eso/memberstates/ |język = en}}</ref>
* [[Austria]]
* [[Belgia]]
* [[Czechy]]
* [[Dania]]
* [[Finlandia]]
* [[Francja]]
* [[Hiszpania]]
* [[Holandia]]
* [[Irlandia]]
* [[Niemcy]]
* [[Polska]]
* [[Portugalia]]
* [[Szwajcaria]]
* [[Szwecja]]
* [[Wielka Brytania]]
* [[Włochy]]
; Partner strategiczny{{r|members}}
* [[Australia]]
; Trwa procedura ratyfikacji umowy{{r|members}}
* [[Brazylia]]

== Odkrycia naukowe ESO{{r|eso}} ==
10 najważniejszych odkryć astronomicznych (stan na październik 2014).
# Gwiazdy okrążające [[Supermasywna czarna dziura|supermasywną czarną dziurę]] w [[Droga Mleczna|Drodze Mlecznej]].
 Kilka teleskopów ESO uczestniczyło w zbadaniu ruchu gwiazd wokół [[Czarna dziura|czarnej dziury]], która znajduje się w centrum naszej [[Galaktyka|Galaktyki]]. Badania były dokładniejsze niż wcześniejsze próby i trwały prawie dwadzieścia lat.
# Przyspieszający Wszechświat.
Dwa zespoły badawcze wykorzystały obserwacje wybuchających gwiazd, w tym dane z teleskopów ESO w La Silla i Paranal, do udowodnienia, że rozszerzający Wszechświat przyspiesza. Za ten wynik przyznano w 2011 roku [[Nagroda Nobla z fizyki|Nagrodę Nobla z fizyki]].
# Pierwsze zdjęcie [[Planeta pozasłoneczna|planety pozasłonecznej]] ([[2M1207b]]){{r|kosmos}}.
VLT uzyskał pierwsze w historii zdjęcie planety spoza [[Układ Słoneczny|Układu Słonecznego]] (2004){{r|kosmos}}. Planeta ta ma masę pięciokrotnie większą od [[Jowisz]]a i krąży po orbicie wokół [[Brązowy karzeł|brązowego karła]] w odległości około 55 razy większej niż średnia odległość Ziemia-[[Słońce]].
# [[Rozbłysk gamma|Rozbłyski gamma]] – związek pomiędzy [[supernowa|supernowymi]] a zderzającymi się [[Gwiazda neutronowa|gwiazdami neutronowymi]].
Teleskopy ESO rozwiązały zagadkę dotyczącą dwóch rodzajów rozbłysków gamma. Dostarczyły dowodu na to, że długie rozbłyski gamma są związane z eksplozjami gwiazd masywnych oraz były w stanie po raz pierwszy zaobserwować światło widzialne od krótkiego rozbłysku gamma, że najprawdopodobniej rozbłysk pochodzi od gwałtownej kolizji dwóch zderzających się gwiazd neutronowych.
# Pomiar kosmicznej temperatury.
VLT wykrył cząsteczki [[Tlenek węgla|tlenku węgla]] w galaktyce odległej o prawie 11 mld [[rok świetlny|lat świetlnych]]. Pozwoliło to astronomom na dokonanie precyzyjnych pomiarów kosmicznej temperatury, po raz pierwszy dla tak odległej epoki.
# Najstarsza znana gwiazda w Drodze Mlecznej.
Korzystając z VLT, astronomowie zmierzyli wiek najstarszej gwiazdy w naszej galaktyce. Wiek 13,2 mld lat oznacza, że gwiazda narodziła się w najwcześniejszej fazie powstawania Wszechświata. W gwieździe należącej do Drogi Mlecznej wykryto także [[Uran (pierwiastek)|uran]], który został wykorzystany do oszacowania wieku Galaktyki.
# Błyski z supernowej czarnej dziury w Drodze Mlecznej.
Dwa teleskopy, VLT i APEX połączono, aby zbadać błyski w pobliżu supermasywnej czarnej dziury w [[centrum Galaktyki]], ujawniając materię rozciąganą w jej silnym [[Pole grawitacyjne|polu grawitacyjnym]]. Ponadto obserwacje z VLT pokazały potężne błyski w [[Podczerwień|podczerwieni]] pochodzące z otoczenia czarnej dziury. To silna sugestia, że obiekt bardzo szybko rotuje.
# Bezpośrednie pomiary atmosfery planet pozasłonecznych.
Atmosfera wokół planety pozasłonecznej z kategorii [[Superziemia|superziem]] została po raz pierwszy przebadana dzięki badaniom przeprowadzonym za pomocą teleskopu VLT. Planetę [[GJ 1214 b]] obserwowano, gdy przechodziła przed swoją gwiazdą [[GJ 1214]] i część światła gwiazdy przeszła przez planetarną atmosferę.
# Najliczniejszy układ planetarny.
Astronomowie używający [[spektrograf]]u [[HARPS]] odkryli system planetarny zawierający co najmniej pięć planet,okrążających gwiazdę [[HD 10180]]. Układ prawdopodobnie zawiera jeszcze dwie planety, z których jedna być może jest najmniej masywną planetą spośród odkrytych do tej pory. Co więcej, naukowcy uzyskali dowód, że odległości planet od ich gwiazdy są opisane regularną zależnością, podobnie jak ma to miejsce w Układzie Słonecznym.
# Ruchy gwiazd Drogi Mlecznej.
Po ponad tysiącu nocy obserwacji w La Silla, rozciągających się na okres 15 lat, astronomowie zbadali ruchy ponad 14 000 podobnych do Słońca gwiazd znajdujących się w sąsiedztwie Układu Słonecznego. Okazało się, że nasza Galaktyka ma znacznie bardziej turbulentne i chaotyczne życie, niż do tej pory sądzono.

== Kalendarium{{r|kosmos}} ==
* 1953 – Walter Baade proponuje ideę wspólnego obserwatorium dla europejskich astronomów.
* 1962 – Podpisanie konwencji o ESO przez Belgię, Francję, Holandię, Niemcy i Szwecję.
* 1963 – Wybór Chile na miejsce budowy obserwatorium.
* 1964:
** ESO kupuje 627 km² terenu z górą La Silla od rządu Chile. Tam powstanie pierwsze obserwatorium.
** Ratyfikowanie umowy o powstaniu ESO przez kraje członkowskie.
* 1966 – Pierwsze światło teleskopu 1-metrowego w La Silla.
* 1967 – Dania przystępuje do ESO.
* 1969 – Otwarcie Obserwatorium La Silla.
* 1976 – Pierwsze światło teleskopu 3,6-metrowego w La Silla.
* 1981 – Szwajcaria wstępuje do ESO.
* 1982 – Włochy wstępują do ESO.
* 1983 – Pierwsze światło teleskopu 2,2-metrowego MPG/ESO w La Silla.
* 1987 – Pierwsze światło 15-metrowego teleskopu submilimetrowego SEST.
* 1989 – Pierwsze światło teleskopu NTT (3,58 m) – wprowadzenie do astronomii [[Optyka aktywna|optyki aktywnej]].
* 1990 – Wybranie szczytu Cerro Paranal na miejsce budowy teleskopu VLT.
* 1998:
** Obserwacje dowodzące, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej.
** Pierwsze światło pierwszego teleskopu VLT.
* 1999:
** Obserwacje rozpoczyna 67-megapikselowa kamera WFI na teleskopie 2,2-metrowym.
** Oficjalne otwarcie Obserwatorium Paranal.
* 2000:
** Działa czwarty teleskop VLT.
** Portugalia dołącza do ESO.
* 2001 – Pierwsze światło [[interferometr]]u VLTI.
* 2002:
** Obserwacja najdalszej znanej grupy galaktyk (13,5 mld [[rok świetlny|lat świetlnych]])
** Pomiar średnicy [[Proxima Centauri|Proximy Centauri]] za pomocą interferometru VLTI.
** Wielka Brytania wstępuje do ESO.
* 2003:
** Bezpośrednie wyznaczenie rozmiarów kątowych gwiazd [[alfa Centauri|alfa Centauri A]] i alfa Centauri B.
** Obserwacje rozpoczyna [[spektrograf]] [[HARPS]] na teleskopie 3,6 metrowym.
** Rozpoczęcie budowy sieci radioteleskopów [[Atacama Large Millimeter Array|ALMA]].
* 2004:
** Finlandia dołącza do ESO.
** Najdokładniejszy pomiar dowodzący, że fundamentalne stałe fizyczne nie zmieniają się w czasie.Pierwsze zdjęcie planety pozasłonecznej (2M1207b).
* 2005 – Pierwsze światło teleskopu submilimetrowego APAX.
* 2006:
** Hiszpania wstępuje do ESO.
** Początek prac projektowych nad E-ELT.
* 2007:
** Czechy stają się członkiem ESO.
** Trzęsienie ziemi w Chile o sile 7,7 stopni w [[Skala Richtera|skali Richtera]], obserwatoria nie zostały uszkodzone.
* 2008:
** Austria wstępuje do ESO.
** Nowe kalibracje dystansu do cefeid (z dokładnością do 1%)
** Postawiono pierwszą antenę sieci ALMA.
* 2009:
** Odkrycie egzoplanety o masie dwóch mas Ziemi ([[Gliese 581 e]]).
** Pracę rozpoczyna teleskop do przeglądów VISTA.
* 2010:
** Odkrycie najmasywniejszej gwiazdy ([[R136a1]]).
** Pierwsze bezpośrednie widmo planety pozasłonecznej ([[HR 8799c]]).
** Trzęsienie ziemi w Chile o sile 8,8 stopnia w skali Richtera, teleskopy ESO nie ucierpiały.
** Wybrano lokalizację dla E-ELT, to Cerro Armazones w Chile.
* 2014:
** Instrument SPHERE zainstalowany na VLT UT 3{{r|urania}}.
** Polska podpisała umowę o wejście do ESO.
* 2015:
** Polska ratyfikuje umowę z ESO.
** SPHERE pokazuje swoją moc. Tworzy obrazy 3-krotnie ostrzejsze niż [[Kosmiczny Teleskop Hubble’a]]{{r|urania}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="eso">{{Cytuj stronę | url = http://www.eso.org/public/poland/shop/product/brochure_0047/ | tytuł = Osiąganie nowych granic w astronomii |autor = Praca zbiorowa | data = 2014-październik | opublikowany = Europejskie Obserwatorium Południowe | strony = 22-23 | język = pl | data dostępu = 2015-10-29}}</ref>
<ref name="kosmos">{{Cytuj książkę | nazwisko = Czart | imię = Krzysztof | tytuł = Europejskie Obserwatorium Południowe ESO. | wydawca = Oxford Educational Sp. z o.o. | miejsce = Poznań | data = 2010 | seria = Kosmos. Tajemnice Wszechświata. Encyklopedia Astronomii i Astronautyki. | strony = 16-19 | isbn = 978-83-252-1354-1}}</ref>
<ref name="urania">{{Cytuj pismo | nazwisko = Muciek | imię = Marek | tytuł = Kronika. Czerwiec 2015 | czasopismo = [[Urania – Postępy Astronomii]] | wydawca = [[Polskie Towarzystwo Astronomiczne]]. [[Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii]] | wolumin = 5(779) | strony = 6 | issn = 1689-6009 | język = pl | data = 2015-wrzesień-październik}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
; Polskojęzyczne
* [http://www.eso.org/public/poland.html ESO – wersja polskojęzyczna]
* [http://www.eso.org/public/poland/teles-instr/e-elt.html Strona projektu E-ELT]
* {{otwarty dostęp}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=bIrQNYACfBQ Europejskie Obserwatorium Południowe]'', kanał [[Astronarium]] na [[YouTube]], 17 czerwca 2015 [dostęp 2023-10-05].

; Anglojęzyczne
* [http://www.eso.org/ Oficjalna witryna ESO]
* [http://www.eso.org/projects/owl/ Strona projektu OWL]

{{Europejskie Obserwatorium Południowe}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Europejskie Obserwatorium Południowe| ]]


text:
# Ambrosina bassii
Ambrosina bassii L. – gatunek wieloletnich geofitów, należący do monotypowego rodzaju Ambrosina z plemienia Ambrosineae w rodzinie obrazkowatych, pochodzący ze środkowego i środkowo-zachodniego rejonu Morza Śródziemnego, zasiedlający lasy i zarośla położone na zboczach wapiennych wzgórz w północnej Algierii, południowych Włoszech oraz na Sardynii, Sycylii i południowej Korsyce.

## Morfologia
PokrójNiska roślina zielna o wysokości od 3,5 do 9,5 cm.
ŁodygaKłączasta bulwa o długości od 4 do 8 cm.
LiścieRoślina tworzy od 2 do 4 gładkich, rozwartych liści o długości od 2 do 4 cm, przylegających do podłoża.
KwiatyRoślina jednopienna. Pojedynczy kwiatostan, typu pseudancjum, składa się z położonej poziomo, przylegającej do podłoża pochwy okrywającej kolbę. Pochwa jest w kolorze zielonym z czerwono-purpurowymi plamami i kończy się wąskim, haczykowatym wierzchołkiem. Pokryta podobnymi do włosków strukturami gruczołowymi kolba jest przyczepiona do wewnętrznej ściany pochwy, tworząc dwie podłużne komory oddzielające kwiaty męskie (w dolnej komorze) od pojedynczego kwiatu żeńskiego w górnej, otwartej komorze. Kwiaty położone są po przeciwnych stronach kolby. Kwiat żeński składa się z jednego owocolistka; długa szyjka słupka jest położona zgodnie z kierunkiem osi kolby; w pojedynczej komorze zalążni słupka znajduje się wiele zalążków. Kwiaty męskie składają się z od 16 do 24 pylników, ułożonych w mniej więcej dwóch podłużnych rzędach. Na powierzchni pylników znajdują się kuliste twory, wyglądające jak struktury gruczołowe, o nieznanej funkcji. W okresie kwitnienia, w czasie zrzucania pyłku, dyskoidalne znamię słupka ściśle przylega do powierzchni kolby. Pyłek wydostaje się przez wąskie szczeliny w ścianie pochwy.
OwoceJagody. Nasiona zawierają elajosom, dzięki czemu są rozprzestrzeniane przez mrówki.

## Nazewnictwo
Toponimia nazwy naukowejNazwa łacińska rodzaju pochodzi od nazwiska włoskiego botanika Giacinto Ambrosini; nazwa gatunkowa została nadana na cześć włoskiego botanika Ferdinando Bassi.
Synonimy taksonomiczneAmbrosina nervosa (Lam.), Ambrosina maculata (Ucria), Ambrosina reticulata (Tineo), Ambrosina velutina (Blume ex Heynh.), Ambrosina bassii var. maculata (Nyman), Ambrosina bassii var. reticulata ((Tineo) Nyman), Ambrosina proboscidea (T.Durand & Schinz).

title: Ambrosina bassii

wikitext:
{{Takson infobox
 |nazwa                = ''Ambrosina bassii''
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |systematyka ref      = <ref name="ruggiero" /><ref name="apweb" />
 |domena               = [[eukarionty]]
 |królestwo            = [[rośliny]]
 |podkrólestwo         = [[rośliny zielone]]
 |nadgromada           = [[rośliny telomowe]]
 |gromada              = [[rośliny naczyniowe]]
 |podgromada           = [[rośliny nasienne]]
 |nadklasa             = [[okrytonasienne]]
 |klasa                = ''[[Magnoliopsida]]''
 |nadrząd              = [[liliopodobne]] <small>(≡ [[jednoliścienne]])</small>
 |rząd                 = [[żabieńcowce]]
 |rodzina              = [[obrazkowate]]
 |podrodzina           = ''Aroideae''
 |rodzaj               = ''Ambrosina''
 |autor rodzaj         = [[Ferdinando Bassi|Bassi]]
 |gatunek              = ''Ambrosina bassii''
 |nazwa łacińska       = Ambrosina bassii
 |autor                = [[Karol Linneusz|L.]]
 |cytat                = Gen. Pl. ed. 6: 517 (1764)
 |synonimy             =
 |IUCN id              = 13133493
 |status IUCN          = LC
 |wikispecies          =
 |commons              = Category:Ambrosina
}}
'''''Ambrosina bassii''''' L. – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[Bylina (botanika)|wieloletnich]] [[geofity|geofitów]], należący do [[takson monotypowy|monotypowego]] [[rodzaj (biologia)|rodzaju]] ''Ambrosina'' z plemienia ''Ambrosineae'' w rodzinie [[Obrazkowate|obrazkowatych]], pochodzący ze środkowego i środkowo-zachodniego rejonu [[Morze Śródziemne|Morza Śródziemnego]], zasiedlający lasy i zarośla położone na zboczach wapiennych wzgórz w północnej [[Algieria|Algierii]], południowych [[Włochy|Włoszech]] oraz na [[Sardynia|Sardynii]], [[Sycylia|Sycylii]] i południowej [[Korsyka|Korsyce]].

== Morfologia ==
; Pokrój: Niska roślina zielna o wysokości od 3,5 do 9,5 cm.

; [[Łodyga]]: Kłączasta bulwa o długości od 4 do 8 cm.

; [[Liść|Liście]]: Roślina tworzy od 2 do 4 gładkich, rozwartych liści o długości od 2 do 4 cm, przylegających do podłoża.

; [[Kwiat]]y: Roślina [[Jednopienność|jednopienna]]. Pojedynczy kwiatostan, typu [[Pseudancjum (botanika)|pseudancjum]], składa się z położonej poziomo, przylegającej do podłoża pochwy okrywającej [[Kolba (botanika)|kolbę]]. Pochwa jest w kolorze zielonym z czerwono-purpurowymi plamami i kończy się wąskim, haczykowatym wierzchołkiem. Pokryta podobnymi do włosków strukturami gruczołowymi kolba jest przyczepiona do wewnętrznej ściany pochwy, tworząc dwie podłużne komory oddzielające kwiaty męskie (w dolnej komorze) od pojedynczego kwiatu żeńskiego w górnej, otwartej komorze. Kwiaty położone są po przeciwnych stronach kolby. Kwiat żeński składa się z jednego owocolistka; długa szyjka słupka jest położona zgodnie z kierunkiem osi kolby; w pojedynczej komorze zalążni słupka znajduje się wiele zalążków. Kwiaty męskie składają się z od 16 do 24 pylników, ułożonych w mniej więcej dwóch podłużnych rzędach. Na powierzchni pylników znajdują się kuliste twory, wyglądające jak struktury gruczołowe, o nieznanej funkcji. W okresie kwitnienia, w czasie zrzucania pyłku, dyskoidalne znamię słupka ściśle przylega do powierzchni kolby. Pyłek wydostaje się przez wąskie szczeliny w ścianie pochwy.

; [[Owoc]]e: [[Jagoda (botanika)|Jagody]]. Nasiona zawierają [[elajosom]], dzięki czemu są rozprzestrzeniane przez [[Mrówkowate|mrówki]].

== Nazewnictwo ==
; [[Toponimia]] nazwy naukowej: Nazwa łacińska rodzaju pochodzi od nazwiska włoskiego [[botanika]] [[Giacinto Ambrosini]]<ref>{{cytuj książkę|nazwisko = Quattrocchi | imię = Umberto | tytuł = CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology | url = http://books.google.pl/books?id=A68qyOyhOdkC| rok = 2000 | data dostępu = 2010-05-24 | wydawca = CRC Press | isbn = 0849326737}}</ref>; nazwa gatunkowa została nadana na cześć włoskiego botanika [[Ferdinando Bassi]].

; [[synonim (taksonomia)|Synonimy]] taksonomiczne<ref>:
{{cytuj stronę|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:84274-1 |autor= R. Govaerts i D.G. Frodin|rok=2002|tytuł= World Checklist and Bibliography of Araceae (and Acoraceae)|opublikowany=The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew|data dostępu=2010-05-24}}</ref>: ''Ambrosina nervosa'' (Lam.), ''Ambrosina maculata'' (Ucria), ''Ambrosina reticulata'' (Tineo), ''Ambrosina velutina'' (Blume ex Heynh.), ''Ambrosina bassii'' var. ''maculata'' (Nyman), ''Ambrosina bassii'' var. ''reticulata'' ((Tineo) Nyman), ''Ambrosina proboscidea'' (T.Durand & Schinz).

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="ruggiero">{{Ruggiero |data dostępu = 2020-02-20}}</ref>
<ref name="apweb">{{Angiosperm Phylogeny Website |data dostępu = 2010-05-20}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj pismo|tytuł=Preliminary data on the biology and reproduction of Ambrosina bassii L. (Araceae) in Corsica|autor=Angélique Quilichini et al. |czasopismo=Aroideana |wolumin=28 |strony=37-42 |rok=2005 |url=http://www.aroid.org/gallery/gibernau/aroideana/0280004.pdf|język=en}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.aroid.org/genera/speciespage.php?genus=ambrosina&species=bassii Zdjęcia]

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Obrazkowate]]
[[Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza]]

title: Ambrosina bassii

Domena: eukarionty

Królestwo: rośliny

Podkrólestwo: rośliny zielone

Nadgromada: rośliny telomowe

Gromada: rośliny naczyniowe

Podgromada: rośliny nasienne

Nadklasa: okrytonasienne

Klasa: Magnoliopsida

Nadrząd: liliopodobne (≡ jednoliścienne)

Rząd: żabieńcowce

Rodzina: obrazkowate

Podrodzina: Aroideae

Rodzaj: Ambrosina · Bassi

Gatunek: Ambrosina bassii


text:
# Jaskinia nad Beczką
Jaskinia nad Beczką – jaskinia w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Wejście do niej położone jest w Wąwozie Kraków, w ścianie Wysokiego Grzbietu w Żlebie Trzynastu Progów, w pobliżu Jaskini za Siedmiu Progami, na wysokości 1450 metrów n.p.m. Długość jaskini wynosi 17 metrów, a jej deniwelacja 6 metrów.

## Opis jaskini
Jaskinię stanowi korytarz, na początku stromo idący w górę, a potem poziomy, zaczynający się w otworze wejściowym, a kończący 5-metrowym kominem.

## Przyroda
W jaskini można spotkać nacieki grzybkowe i polewy naciekowe. Roślinność nie występuje.

## Historia odkryć
Jaskinię odkryli 4 grudnia 2004 roku Jakub Nowak i Joanna Ślusarczyk. 23 lipca 2005 roku J. Nowak i M. Szot sporządzili jej plan i opis.
Nazwę swoją jaskinia zawdzięcza temu, że znajduje nad progiem zwanym Beczka w ścianie Wysokiej Turni.

title: Jaskinia nad Beczką

wikitext:
{{Jaskinia infobox
 |nazwa                = Jaskinia nad Beczką
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |plan                 = Jaskinia nad Beczką plan.jpg
 |opis planu           =
 |państwo              = małopolskie
 |położenie            = [[Tatry Zachodnie]]<br />[[Dolina Kościeliska]]
 |właściciel           = [[Skarb Państwa]]
 |właściciel szczegóły = [[Tatrzański Park Narodowy (Polska)|Tatrzański Park Narodowy]]
 |długość jaskini      = 17
 |rozciągłość pozioma  =
 |głębokość            =
 |deniwelacja          = 6 m
 |wysokość otworów     = 1450
 |wysokość otworów ndd = 10
 |ekspozycja otworów   = W
 |data odkrycia        = 4 grudnia 2004 roku
 |odkrywca             = Jakub Nowak i Joanna Ślusarczyk
 |udostępnianie        =
 |kod                  = (nr inwentarzowy PIG) T.F-09.43
 |kod mapy             = Tatry
 |wariant mapy         = POL
 |współrzędne          = 49°14′01,97″ N 19°53′01.43″E
 |commons              =
 |www                  =
}}
'''Jaskinia nad Beczką''' – [[jaskinia]] w [[Dolina Kościeliska|Dolinie Kościeliskiej]] w [[Tatry Zachodnie|Tatrach Zachodnich]]. Wejście do niej położone jest w [[Wąwóz Kraków|Wąwozie Kraków]], w ścianie [[Wysoki Grzbiet (Tatry)|Wysokiego Grzbietu]] w [[Żleb Trzynastu Progów|Żlebie Trzynastu Progów]], w pobliżu [[Jaskinia Wysoka – Za Siedmiu Progami|Jaskini za Siedmiu Progami]], na wysokości 1450 metrów n.p.m<ref name=":0">„Jaskinie” – kwartalnik Polskiego Związku Alpinizmu. Nr 4 (41)/2005. ISSN 1234-4346.</ref>. Długość jaskini wynosi 17 metrów, a jej [[deniwelacja]] 6 metrów<ref>{{Cytuj |tytuł = Jaskinie Tatr |data = 2017-08-23 |data dostępu = 2018-10-21 |url = http://web.archive.org/web/20170823203720/http://www.kktj.pl/jaskinie/w-krakow.html}}</ref>.[[Plik:Ciemniak T18.2.jpg|mały|Wysoki Grzbiet. Widok z Ornaku|alt=|lewo]]
== Opis jaskini ==
Jaskinię stanowi [[Korytarz (speleologia)|korytarz]], na początku stromo idący w górę, a potem poziomy, zaczynający się w otworze wejściowym, a kończący 5-metrowym [[Komin (speleologia)|kominem]]<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cytuj|tytuł=Jaskinie Polski, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy|data dostępu=2017-08-31|opublikowany=jaskiniepolski.pgi.gov.pl|url=http://jaskiniepolski.pgi.gov.pl/Details/Information/4492|język=pl}}</ref>.
== Przyroda ==
W jaskini można spotkać [[Naciek grzybkowy|nacieki grzybkowe]] i [[Polewa naciekowa|polewy naciekowe]]. Roślinność nie występuje<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

== Historia odkryć ==
Jaskinię odkryli 4 grudnia 2004 roku Jakub Nowak i Joanna Ślusarczyk. 23 lipca 2005 roku J. Nowak i M. Szot sporządzili jej plan i opis<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

Nazwę swoją jaskinia zawdzięcza temu, że znajduje nad progiem zwanym Beczka w ścianie Wysokiej Turni.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Jaskinie polskich Tatr]]
[[Kategoria:Jaskinie Tatr Zachodnich]]

title: Jaskinia nad Beczką

Województwo: małopolskie

Położenie: Tatry Zachodnie · Dolina Kościeliska

Właściciel: Skarb Państwa · (Tatrzański Park Narodowy)

Deniwelacja: 6 m

Ekspozycja otworów: ku W

Data odkrycia: 4 grudnia 2004 roku

Odkrywca: Jakub Nowak i Joanna Ślusarczyk

Kod: (nr inwentarzowy PIG) T.F-09.43


text:
# Méry-Bissières-en-Auge
Méry-Bissières-en-Auge – gmina we Francji, w regionie Normandia, w departamencie Calvados. W 2013 roku liczba ludności wynosiła 1181 mieszkańców.
Gmina została utworzona 1 stycznia 2017 roku z połączenia dwóch ówczesnych gmin: Bissières oraz Méry-Corbon. Siedzibą gminy została miejscowość Méry-Corbon.

title: Méry-Bissières-en-Auge

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Méry-Bissières-en-Auge
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy Méry-Bissières-en-Auge
 |jednostka                       = gmina
 |zdjęcie                         = Méry-Corbon église Saint-Martin.JPG
 |opis zdjęcia                    = Kościół w miejscowości Méry-Corbon w gminie Méry-Bissières-en-Auge
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Normandia
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Calvados (departament)|Calvados]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Lisieux|Lisieux]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 14410
 |powierzchnia                    = 9,12 km²
 |rok                             = 2013<ref group=uwaga>Gmina istnieje od 2017 roku, jednak dane liczby ludności pochodzą z 2013 roku i obejmują zsumowaną liczbę ludności gmin, z których powstała.</ref>
 |liczba ludności                 = 1181
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 14370
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |kod mapy                        = Calvados
 |współrzędne                     = 49.135408N 0.085231W
 |commons                         = Category:Méry-Bissières-en-Auge
 |www                             =
}}
'''Méry-Bissières-en-Auge''' – gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Normandia (region administracyjny)|Normandia]], w departamencie [[Calvados (departament)|Calvados]]. W 2013 roku liczba ludności wynosiła 1181 mieszkańców<ref>{{cytuj stronę | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/default.asp | tytuł = Populations légales 2013 | data = | autor = | praca = | opublikowany = INSEE | język = fr | data dostępu = 2017-01-17}}</ref>.

Gmina została utworzona 1 stycznia 2017 roku z połączenia dwóch ówczesnych gmin: [[Bissières]] oraz [[Méry-Corbon]]. Siedzibą gminy została miejscowość Méry-Corbon<ref>{{cytuj stronę | url = https://web.archive.org/web/20160919115906/http://www.calvados.gouv.fr/IMG/pdf/Recueil_des_actes_administratifs_no_97_du_13_septembre_2016.pdf | tytuł = Recueil des Actes Administratif | data = | autor = | praca = | opublikowany = calvados.gouv.fr | język = fr | data dostępu = 2017-01-17}}</ref>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Okręg Lisieux}}
{{SORTUJ:Merybissieresenauge}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Calvados]]

title: Méry-Bissières-en-Auge

Państwo: Francja

Region: Normandia

Departament: Calvados

Okręg: Lisieux


text:
# Kupiatycze
Kupiatycze – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim, w gminie Fredropol.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.
W 1930 zbudowano murowaną cerkiew greckokatolicką pod wezwaniem św. Dymitra. Została zniszczona po wojnie,jedynie zachowała się drewniana dzwonnica z XIX w. Na terenie podworskim znajdują się resztki parku z alejami grabowymi.
Wieś Kupiatycze, w której osiedlili się górale podhalańscy z wiosek : Maruszyny Bańskiej i Skrzypnego, położona jest w dolinie między dwoma łagodnie opadającymi wzgórzami o wysokości ok. 120 m n.p.m. Doliną płynie strumyk Glinnik.

## Demografia
- 1785 – 125 grekokatolików, 9 rzymskich katolików, 10 żydów
- 1840 – 178 grekokatolików
- 1859 – 196 grekokatolików
- 1879 – 160 grekokatolików
- 1899 – 180 grekokatolików
- 1926 – 290 grekokatolików
- 1938 – 283 grekokatolików

title: Kupiatycze

wikitext:
{{inne znaczenia|wsi w '''Polsce'''|[[Kupiatycze (obwód brzeski)|''Kupiatycze'' na Białorusi]]}}
{{Polska miejscowość infobox
 |nazwa                  = Kupiatycze
 |rodzaj miejscowości    = wieś
 |zdjęcie                = Kupiatycze, kościół bł. Jana Balickiego (HB2).jpg
 |opis zdjęcia           = Kościół w Kupiatyczach
 |alt zdjęcia            =
 |województwo            = podkarpackie
 |powiat                 = [[Powiat przemyski|przemyski]]
 |gmina                  = [[Fredropol (gmina)|Fredropol]]
 |sołectwo               =
 |miejscowość podstawowa =
 |wysokość               =
 |liczba ludności        = 342{{r|rap}}
 |rok                    = 2020
 |strefa numeracyjna     = 16
 |kod pocztowy           = 37-734{{r|poczta}}
 |tablice rejestracyjne  = RPR
 |SIMC                   = 0602390{{r|teryt}}
 |kod mapy               = Fredropol (gmina)
 |współrzędne            = 49°42'24"N 22°47'37"E<ref name="prng">{{PRNG Miejscowości|65306|data=2023-11-05}}</ref>
 |commons                = Category:Kupiatycze
 |www                    =
}}
'''Kupiatycze''' – [[wieś]] w [[Polska|Polsce]] położona w [[województwo podkarpackie|województwie podkarpackim]], w [[powiat przemyski|powiecie przemyskim]], w [[Fredropol (gmina)|gminie Fredropol]]{{r|teryt|roz}}.

[[Podział administracyjny Polski (1975–1998)|W latach 1975–1998]] miejscowość administracyjnie należała do [[województwo przemyskie|województwa przemyskiego]].

W [[1930]] zbudowano murowaną cerkiew greckokatolicką pod wezwaniem św. Dymitra. Została zniszczona po wojnie,jedynie zachowała się [[Dzwonnica w Kupiatyczach|drewniana dzwonnica]] z XIX w. Na terenie podworskim znajdują się resztki parku z alejami grabowymi.

Wieś Kupiatycze, w której osiedlili się górale podhalańscy z wiosek : Maruszyny Bańskiej i Skrzypnego, położona jest w dolinie między dwoma łagodnie opadającymi wzgórzami o wysokości ok. 120 m n.p.m. Doliną płynie strumyk Glinnik.

== Demografia ==
* 1785 – 125 grekokatolików, 9 rzymskich katolików, 10 żydów
* 1840 – 178 grekokatolików
* 1859 – 196 grekokatolików
* 1879 – 160 grekokatolików
* 1899 – 180 grekokatolików
* 1926 – 290 grekokatolików
* 1938 – 283 grekokatolików

== Przypisy ==
{{Przypisy|
* <ref name=rap>[http://bip.fredropol.pl/fck_pliki/file/Raporty%20o%20Stanie%20Gminy/RAPORT%20O%20STANIE%20GMINY%20ZA%202020%20ROK.pdf Raport o stanie gminy w roku 2020. Stan ludności 31.12.2020] str. 5 [dostęp 2022-01-22]</ref>
* <ref name=poczta>{{Poczta Polska|2013|s=634|data dostępu=2022-11-28}}</ref>
* <ref name=teryt>[http://eteryt.stat.gov.pl/eTeryt/rejestr_teryt/udostepnianie_danych/baza_teryt/uzytkownicy_indywidualni/wyszukiwanie/wyszukiwanie.aspx?contrast=default GUS. Wyszukiwarka TERYT]</ref>
* <ref name=roz>''Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części'' ({{Dziennik Ustaw|2013|200}})</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
{{ISG|Kupiatycze|Kupiatycze}}
* {{SgKP|XV_cz.2|196}}

{{Gmina Fredropol}}

[[Kategoria:Kupiatycze]]
[[Kategoria:Wsie w powiecie przemyskim]]

title: Kupiatycze

Województwo: podkarpackie

Powiat: przemyski

Gmina: Fredropol

Tablice rejestracyjne: RPR


text:
# Dolar surinamski
Dolar surinamski – jednostka monetarna Surinamu (jeden dolar = 100 centów) wprowadzona do obiegu 1 stycznia 2004 roku. Emitent: Bank Centralny Surinamu (Centrale Bank van Suriname).
Dolary surinamskie zastąpiły będące w obiegu do 30 czerwca 2004 guldeny surinamskie. Przez pół roku w obiegu były obydwie waluty, ponieważ przeprowadzano denominację. 1 nowy dolar surinamski = 1000 guldenów surinamskich. Na denominację zdecydowano się z powodu wysokiej inflacji.

## Banknoty

### Banknoty obiegowe
W obiegu znajdują się banknoty o nominałach 5, 10, 20, 50, 100 dolarów i rzadko spotykane 1 i 2½.
| Wygląd | Nominał     | Wymiary (mm) | Opis awers                | Opis rewers                 | Data            | Data                                                                                |
| Wygląd | Nominał     | Wymiary (mm) | Opis awers                | Opis rewers                 | Wprowadzenia    | Druku                                                                                |
| ------ | ----------- | ------------ | ------------------------- | --------------------------- | --------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
|        | 1 dolar     | 105 × 53 mm  | Budynek Banku Centralnego | Wartość nominalna           | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004                                                                                |
|        | 2½ dolara   | 105 × 53 mm  | Budynek Banku Centralnego | Wartość nominalna           | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004                                                                                |
|        | 5 dolarów   | 140 × 70 mm  | Budynek Banku Centralnego | Gran - Rio Suia             | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004 11 listopada 2004 1 kwietnia 2006 1 maja 2009 1 września 2010 1 kwietnia 2012                 |
|        | 10 dolarów  | 140 × 70 mm  | Budynek Banku Centralnego | Rzeka Surinam               | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004 11 listopada 2004 1 kwietnia 2006 1 maja 2009 1 września 2010 1 kwietnia 2012                 |
|        | 20 dolarów  | 140 × 70 mm  | Budynek Banku Centralnego | Góra Volzberg               | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004 11 listopada 2004 1 kwietnia 2006 1 maja 2009 1 września 2010 1 kwietnia 2012                 |
|        | 50 dolarów  | 140 × 70 mm  | Budynek Banku Centralnego | Formacja skalna Kasi Kasima | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004 11 listopada 2004 1 kwietnia 2006 1 maja 2009 1 września 2010 1 kwietnia 2012 1 września 2016 |
|        | 100 dolarów | 140 × 70 mm  | Budynek Banku Centralnego | Rzeka Marowine              | 1 stycznia 2004 | 1 stycznia 2004 1 kwietnia 2006 1 września 2010 1 kwietnia 2012 1 września 2016                               |

### Banknoty kolekcjonerskie
1 kwietnia 2012 roku wyemitowano banknot o nominale 50 dolarów z okazji 55 rocznicy powstania Centralnego Banku Surinamu. Banknoty zostały wydrukowane w niemieckiej drukarni Giesecke & Devrient, w nakładzie 50000 sztuk.
| Awers | Rewers | Nominał    | Wymiary (mm) | Opis rewers               | Opis awers                                                                                | Data wproawdzenia | Banknot                                          |
| ----- | ------ | ---------- | ------------ | ------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------- | ------------------------------------------------ |
|       |        | 50 dolarów | 140 × 70 mm  | Budynek Banku Centralnego | Posiedzenie rady ministrów i prezesów banków na temat ustalenia głównych misji banku centralnego. Lista prezesów Banku | 1 kwietnia 2012   | 55 rocznica powstania Centralnego Banku Surinamu |

## Monety

### Monety obiegowe
W obiegu znajdują się monety o nominałach 1, 5, 10, 25, 100 i 250 centów, i są one wybijane w Holenderskiej Mennicy Królewskiej.
| Rewers | Awers | Nominał    | Metal                    | Średnica (mm) | Grubość (mm) | Waga (g) | Rant      | Opis Rewers       | Opis Awers    |
| ------ | ----- | ---------- | ------------------------ | ------------- | ------------ | -------- | --------- | ----------------- | ------------- |
|        |       | 1 cent     | Stal platerowana miedzią | 18            | 1,35         | 2,5      | Gładki    | Wartość nominalna | Herb Surinamu |
|        |       | 5 centów   | Stal platerowana miedzią | 18            | 1,51         | 4        | Gładki    | Wartość nominalna | Herb Surinamu |
|        |       | 10 centów  | Stal pokryta niklem      | 16            | 1,33         | 2        | Ząbkowany | Wartość nominalna | Herb Surinamu |
|        |       | 25 centów  | Stal pokryta niklem      | 20            | 1,57         | 3,5      | Ząbkowany | Wartość nominalna | Herb Surinamu |
|        |       | 100 centów | Miedzionikiel            | 23            | 1,15         | 5,6      | Ząbkowany | Wartość nominalna | Herb Surinamu |
|        |       | 250 centów | Miedzionikiel            | 28            | 1,98         | 9,57     | Gładki    | Wartość nominalna | Herb Surinamu |

### Monety kolekcjonerskie
Jest kilkanaście serii złotych i srebrnych monet kolekcjonerskich, wybijanych przez Holenderskiej Mennicy Królewskiej.

title: Dolar surinamski

wikitext:
{{Waluta infobox
 |nazwa            = Dolar surinamski
 |nazwa oryginalna =
 |grafika          = SUR002.JPG
 |opis grafiki     = 25 [[cent]]ów surinamskich
 |alt grafiki      =
 |kod ISO          = SRD
 |symbol           = $
 |państwo          = SUR
 |lata w obiegu    =
 |bank centralny   = [[Centrale Bank van Suriname]]
 |mennica          = [[Holenderska Mennica Królewska]]
 |poziom inflacji  = 3% w [[2015]]<ref>{{cytuj stronę| url = http://web.archive.org/web/20181024055921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html | tytuł = Inflacja według CIA | data dostępu = 2016-11-30| autor = | opublikowany = | data = | język = en}}</ref>
 |podział          = 1 dolar = 100 [[cent]]ów
 |banknoty         = 1, 2½, 5, 10, 20, 50, 100 dolarów
 |monety           = 1, 5, 10, 25, 100, 250 [[cent]]ów
 |commons          =
}}
'''Dolar surinamski''' – jednostka monetarna [[Surinam]]u (jeden dolar = 100 centów) wprowadzona do obiegu 1 stycznia 2004 roku. [[Emitent]]: Bank Centralny Surinamu (Centrale Bank van Suriname).

Dolary surinamskie zastąpiły będące w obiegu do 30 czerwca 2004 guldeny surinamskie<ref>{{Cytuj |tytuł = Wayback Machine |data = 2018-11-28 |data dostępu = 2020-01-25 |opublikowany = web.archive.org |url = https://web.archive.org/web/20181128132211/http://www.dna.sr/media/20548/wet_vernoeming_en_herleiding_van_guldensbedragen_tot_dollarbedragen.pdf}}</ref>. Przez pół roku w obiegu były obydwie waluty, ponieważ przeprowadzano [[denominacja|denominację]]. 1 nowy dolar surinamski = 1000 [[gulden surinamski|guldenów surinamskich]]. Na denominację zdecydowano się z powodu wysokiej [[inflacja|inflacji]].

== Banknoty ==
=== Banknoty obiegowe ===
W obiegu znajdują się banknoty o nominałach 5, 10, 20, 50, 100 dolarów i rzadko spotykane 1 i 2½<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Munten en biljetten in circulatie - Centrale Bank van Suriname |data dostępu = 2019-07-27 |opublikowany = www.cbvs.sr |url = https://www.cbvs.sr/en/financial-system/payments-systems/312-munten-en-biljetten-in-circulatie}}</ref>.
{| class="wikitable"
! rowspan="2" |Wygląd
! rowspan="2" |Nominał
! rowspan="2" |Wymiary
(mm)
! rowspan="2" |Opis
awers
! rowspan="2" |Opis
rewers
! colspan="2" |Data
|-
!Wprowadzenia
!Druku
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0155.htm]
|1 dolar
| rowspan="2" |105 × 53 mm
| rowspan="7" |Budynek
Banku Centralnego
| rowspan="2" |Wartość nominalna
| rowspan="7" |1 stycznia 2004
|1 stycznia 2004
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0156.htm]
|2½ dolara
|1 stycznia 2004
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0157.htm]
|5 dolarów
| rowspan="5" |140 × 70 mm
|Gran - Rio Suia
|1 stycznia 2004
11 listopada 2004

1 kwietnia 2006

1 maja 2009

1 września 2010

1 kwietnia 2012
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0158.htm]
|10 dolarów
|[[Surinam (rzeka)|Rzeka Surinam]]
|1 stycznia 2004
11 listopada 2004

1 kwietnia 2006

1 maja 2009

1 września 2010

1 kwietnia 2012
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0159.htm]
|20 dolarów
|Góra Volzberg
|1 stycznia 2004
11 listopada 2004

1 kwietnia 2006

1 maja 2009

1 września 2010

1 kwietnia 2012
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0160.htm]
|50 dolarów
|Formacja skalna
Kasi Kasima
|1 stycznia 2004
11 listopada 2004

1 kwietnia 2006

1 maja 2009

1 września 2010

1 kwietnia 2012

1 września 2016
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0161.htm]
|100 dolarów
|[[Rzeka Marowine]]
|1 stycznia 2004
1 kwietnia 2006

1 września 2010

1 kwietnia 2012

1 września 2016
|}

=== Banknoty kolekcjonerskie ===
1 kwietnia 2012 roku wyemitowano [[banknot]] o nominale 50 dolarów z okazji 55 rocznicy powstania Centralnego Banku Surinamu. Banknoty zostały wydrukowane w niemieckiej drukarni Giesecke & Devrient, w nakładzie 50000 sztuk<ref>{{Cytuj |autor = Edison Utrecht |tytuł = Suriname 50 Dollars 2012 "55 Years Centrale Bank van Suriname" Commemorative Issue" |data dostępu = 2019-07-26 |opublikowany = www.banknote24.eu |url = https://www.banknote24.eu/contents/en-us/p4724_Suriname_50_Dollars_2012__55_Years_Centrale_Bank_van_Suriname__Commemorative_Issue_.html |język = en}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = P-167 |data dostępu = 2019-07-27 |opublikowany = banknote.ws |url = http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0167.htm}}</ref>.
{| class="wikitable"
!Awers
!Rewers
!Nominał
!Wymiary
(mm)
!Opis
rewers
!Opis
awers
!Data
wproawdzenia
!Banknot
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0167o.jpg]
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/AME/SUR/SUR0167r.jpg]
|50 dolarów
|140 × 70 mm
|Budynek
Banku Centralnego
|Posiedzenie rady ministrów i prezesów
banków na temat ustalenia głównych

misji banku centralnego. Lista prezesów Banku
|1 kwietnia 2012
|55 rocznica powstania
Centralnego Banku Surinamu
|}

== Monety ==
=== Monety obiegowe ===
W obiegu znajdują się monety o nominałach 1, 5, 10, 25, 100 i 250 centów<ref name=":0" />, i są one wybijane w [[Holenderska Mennica Królewska|Holenderskiej Mennicy Królewskiej]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Koninklijk Nederlandse Munt en andere muntenhuizen |data dostępu = 2019-07-27 |opublikowany = www.valuta.nl |url = https://www.valuta.nl/muntenhuis}}</ref>.
{| class="wikitable"
!Rewers
!Awers
!Nominał
!Metal
!Średnica
(mm)
!Grubość
(mm)
!Waga
(g)
!Rant
!Opis
Rewers
!Opis
Awers
|-
|[https://i.colnect.net/b/4474/892/1-Cent.jpg]
|[https://i.colnect.net/b/4474/893/1-Cent-back.jpg]
|1 cent
| rowspan="2" |Stal platerowana miedzią
|18
|1,35
|2,5
| rowspan="2" |Gładki
| rowspan="6" |Wartość nominalna
| rowspan="6" |[[Herb Surinamu]]
|-
|[https://i.colnect.net/b/910/573/5-Cents.jpg]
|[https://i.colnect.net/b/910/572/5-Cents-back.jpg]
|5 centów
|18
|1,51
|4
|-
|[https://i.colnect.net/b/910/575/10-Cents.jpg]
|[https://i.colnect.net/b/910/574/10-Cents-back.jpg]
|10 centów
| rowspan="2" |Stal pokryta niklem
|16
|1,33
|2
| rowspan="3" |Ząbkowany
|-
|[https://i.colnect.net/b/2226/134/25-Cents.jpg]
|[https://i.colnect.net/b/2226/135/25-Cents-back.jpg]
|25 centów
|20
|1,57
|3,5
|-
|[https://i.colnect.net/b/910/642/100-Cents.jpg]
|[https://i.colnect.net/b/910/641/100-Cents-back.jpg]
|100 centów
| rowspan="2" |Miedzionikiel
|23
|1,15
|5,6
|-
|[https://i.colnect.net/b/910/644/250-Cents.jpg]
|[https://i.colnect.net/b/910/643/250-Cents-back.jpg]
|250 centów
|28
|1,98
|9,57
|Gładki
|}
<ref>{{Cytuj |tytuł = Surinam - Katalog monet - uCoin.net |data dostępu = 2019-07-27 |opublikowany = pl.ucoin.net |url = https://pl.ucoin.net/catalog/?country=suriname |język = pl}}</ref>

=== Monety kolekcjonerskie ===
Jest kilkanaście serii złotych i srebrnych monet kolekcjonerskich, wybijanych przez [[Holenderska Mennica Królewska|Holenderskiej Mennicy Królewskiej]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Centrale Bank van Suriname - Numismatisch Museum - Moni Tori 88 |data dostępu = 2019-07-27 |opublikowany = www.cbvs.sr |url = https://www.cbvs.sr/museum/numis-infovoorz-moni%20tori%2088.htm}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Gulden surinamski]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.cbvs.sr/dutch/dollar-munten.htm Monety]
* [http://www.cbvs.sr/dutch/dollar-biljetten.htm Banknoty]

{{Waluty Ameryk}}

[[Kategoria:Dolar (waluta)|Surinam]]
[[Kategoria:Gospodarka Surinamu]]
[[Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019]]

title: Dolar surinamski

Kod ISO 4217: SRD

Państwo: Surinam

Bank centralny: Centrale Bank van Suriname

Mennica: Holenderska Mennica Królewska

Podział: 1 dolar = 100 centów


text:
# Cohocton (Nowy Jork)
Cohocton – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nowy Jork, w hrabstwie Steuben.

title: Cohocton (Nowy Jork)

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Cohocton
 |nazwa oryginalna             =
 |rodzaj miasta                = Town
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Cohocton
 |państwo                      = Stany Zjednoczone
 |1. jednostka administracyjna = {{Państwo|Nowy Jork}}
 |2. jednostka administracyjna = [[Hrabstwo Steuben (Nowy Jork)|Steuben]]
 |powierzchnia                 = 145,25
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2015
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             = 607
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |strefa czasowa               = [[UTC-05:00]]
 |kod mapy                     = US-NY
 |współrzędne                  = 42°30′2″N 77°30′1″W
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Cohocton''' – miasto w [[Stany Zjednoczone|Stanach Zjednoczonych]], w stanie [[Nowy Jork (stan)|Nowy Jork]], w hrabstwie [[Hrabstwo Steuben (Nowy Jork)|Steuben]].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miasta w stanie Nowy Jork]]

title: Cohocton

Państwo: Stany Zjednoczone

Stan: Nowy Jork

Hrabstwo: Steuben


text:
# Marian Markiewicz (1924–2022)
Marian Markiewicz, ps. „Maryl” (ur. 29 marca 1924 w Kownie, zm. 25 października 2022) – kapitan Wojska Polskiego, żołnierz Okręgu Nowogródek Armii Krajowej, uczestnik akcji „Burza”, żołnierz niezłomny.

## Życiorys
W 1928 wraz z rodzicami przeprowadził się do Wilna. W 1939 zaangażował się w działalność konspiracyjną w Związku Wolnych Polaków. W latach 1941–1943 był więziony przez niemieckie władze okupacyjne w Wilnie. Po wyjściu na wolność został zaprzysiężony w Okręgu Nowogródek Armii Krajowej. Służył w Oddziale II, wywiadowczym, pod dowództwem kpt. Bolesława Wasilewskiego, ps. Bustromiak. W ramach akcji „Burza”, w lipcu 1944 wziął udział w wyzwalaniu Wilna (operacja Ostra Brama). 21 sierpnia 1944 uczestniczył w bitwie o Surkonty. W czasie potyczki na rozkaz mjra Macieja Kalenkiewicza, ps. Kotwicz, wyprowadził z obławy grupę żołnierzy. Po zakończeniu działań bojowych pozostał w strukturach konspiracyjnych, biorąc udział w akcjach polskiego podziemia niepodległościowego. 1 września 1947 został aresztowany przez UB, a następnie po brutalnym śledztwie skazany na 15 lat pozbawienia wolności za działania wrogie ustrojowi, choć prokurator żądał kary śmierci. Zwolniony w wyniku amnestii w styczniu 1955, osiadł w Głubczycach na Opolszczyźnie i został pracownikiem służby zdrowia. Był m.in. organizatorem pierwszej Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność”, jaka powstała w powiecie głubczyckim.
Wystąpił w filmie dokumentalnym „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” z 2013, gdzie opowiadał o walkach na Nowogródczyźnie.
Miał dwoje dzieci, syna Janusza (ur. 1957) i córkę Annę Markiewicz-Musiał oraz pięcioro wnucząt, w tym Macieja Musiała – aktora. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Głubczycach.

## Odznaczenia
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2017)[7]
- Krzyż Walecznych (1944)
- Złoty Krzyż Zasługi
- Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami
- Krzyż Partyzancki
- Krzyż Armii Krajowej
- Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości

title: Marian Markiewicz (1924–2022)

wikitext:
{{Żołnierz infobox
 |imię i nazwisko      = Marian Markiewicz
 |imię i nazwisko org  =
 |pseudonim            = Maryl
 |rodzaj wojsk         = lądowe
 |zwycięstwa           =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |stopień grafika      = Naramiennik Kapitan land.png
 |stopień              = [[Kapitan (ranga)|kapitan]]
 |pełne imię i nazwisko =
 |data urodzenia       = 29 marca 1924
 |miejsce urodzenia    = [[Kowno]]
 |data śmierci         = 25 października 2022
 |miejsce śmierci      =
 |lata służby          = 1939–1947
 |siły zbrojne         = [[Plik:Kotwica symbol.svg|20px]] [[Armia Krajowa]]
 |formacja             =
 |jednostki            = [[Okręg Nowogródek Armii Krajowej|Okręg Nowogródek AK]]
 |stanowiska           =
 |wojny i bitwy        = [[II wojna światowa]]
* [[operacja Ostra Brama]]
* [[bitwa o Surkonty]]
[[działania zbrojne podziemia antykomunistycznego w Polsce]]
 |późniejsza praca     = [[System opieki zdrowotnej w Polsce|służba zdrowia]]
 |odznaczenia          = {{order|OOP|KO}} {{Order|KW|1Z}} {{order|KZ|Z}} {{order|KZM|B}} {{order|KP}} {{order|KAK}} {{order|MSON}}
 |commons              =
 |wikiźródła           =
 |wikicytaty           =
 |faksymile            =
 |opis faksymile       =
 |wikinews             =
}}
'''Marian Markiewicz''', [[Pseudonim|ps.]] „Maryl” (ur. [[29 marca]] [[1924]] w [[Kowno|Kownie]], zm. [[25 października]] [[2022]]) – [[Kapitan (ranga)|kapitan]] [[Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej|Wojska Polskiego]], żołnierz [[Okręg Nowogródek Armii Krajowej|Okręgu Nowogródek Armii Krajowej]], uczestnik [[Akcja „Burza” w Okręgach Wilno i Nowogródek Armii Krajowej|akcji „Burza”]], [[Żołnierze wyklęci|żołnierz niezłomny]].

== Życiorys ==
W 1928 wraz z rodzicami przeprowadził się do [[Wilno|Wilna]]. W 1939 zaangażował się w działalność konspiracyjną w Związku Wolnych Polaków. W latach 1941–1943 był więziony przez [[Gestapo|niemieckie władze okupacyjne]] w Wilnie. Po wyjściu na wolność został zaprzysiężony w [[Okręg Nowogródek Armii Krajowej|Okręgu Nowogródek Armii Krajowej]]. Służył w Oddziale II, wywiadowczym, pod dowództwem kpt. [[Bolesław Wasilewski|Bolesława Wasilewskiego]], ps. Bustromiak. W ramach [[Akcja „Burza”|akcji „Burza”]], w lipcu 1944 wziął udział w wyzwalaniu Wilna ([[operacja Ostra Brama]]). 21 sierpnia 1944 uczestniczył w [[Bitwa o Surkonty|bitwie o Surkonty]]. W czasie potyczki na rozkaz mjra [[Maciej Kalenkiewicz|Macieja Kalenkiewicza]], ps. Kotwicz, wyprowadził z obławy grupę żołnierzy. Po zakończeniu działań bojowych pozostał w strukturach konspiracyjnych, biorąc udział w akcjach [[Działania zbrojne podziemia antykomunistycznego w Polsce|polskiego podziemia niepodległościowego]]. 1 września 1947 został aresztowany przez [[Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego|UB]], a następnie po brutalnym śledztwie skazany na 15 lat pozbawienia wolności za działania wrogie ustrojowi, choć prokurator żądał kary śmierci. Zwolniony w wyniku amnestii w styczniu 1955, osiadł w [[Głubczyce|Głubczycach]] na [[Śląsk Opolski|Opolszczyźnie]] i został pracownikiem [[Służba zdrowia|służby zdrowia]]. Był m.in. organizatorem pierwszej Komisji Zakładowej [[Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”|NSZZ „Solidarność”]], jaka powstała w powiecie głubczyckim<ref>{{Cytuj |autor =[[Radio Opole]] |tytuł = "Maryl" odszedł na wieczną służbę. Kpt. Marian Markiewicz miał 98 lat |data = 2022-10-25 |data dostępu = 2022-10-29 |opublikowany = "Maryl" odszedł na wieczną służbę. Kpt. Marian Markiewicz miał 98 lat |url = https://radio.opole.pl/100,633348,maryl-odszedl-na-wieczna-sluzbe-kpt-marian-marki |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Monika Tarka-Kilen |tytuł = Odszedł kpt. Marian Markiewicz - słynny "Maryl", żołnierz AK, dziadek Macieja Musiała - Scena Kultury |data dostępu = 2022-10-29 |opublikowany = www.scenakultury.pl |url = https://www.scenakultury.pl/9883/odszedl-kpt-marian-markiewicz-slynny-maryl-zolnierz-ak-dziadek-macieja-musiala/ |język = pl-PL}}</ref>.

Wystąpił w filmie dokumentalnym „Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń” z 2013, gdzie opowiadał o walkach na [[Województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)|Nowogródczyźnie]]<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Cichociemni. Wywalcz wolność lub zgiń {{!}} Film {{!}} 2013|url=https://www.filmweb.pl/film/Cichociemni.+Wywalcz+wolno%C5%9B%C4%87+lub+zgi%C5%84-2013-713795|data dostępu=2023-11-29}}</ref>.

Miał dwoje dzieci, syna Janusza (ur. 1957) i córkę Annę Markiewicz-Musiał oraz pięcioro wnucząt<ref>{{Cytuj |tytuł = BOHATEROWIE „TROPEM WILCZYM. BIEGU PAMIĘCI ŻOŁNIERZY WYKLĘTYCH” EDYCJI 2021 – BCK SZCZUCZYN |data dostępu = 2023-06-24 |url = http://bckszczuczyn.pl/?p=18357 |język = pl-PL}}</ref>, w tym [[Maciej Musiał (aktor)|Macieja Musiała]] – aktora<ref>{{Cytuj |tytuł = Maciej Musiał stracił bliską osobę. Nie żyje dziadek aktora |data = 2022-10-25 |data dostępu = 2022-10-29 |opublikowany = plejadapl |url = https://plejada.pl/newsy/maciej-musial-w-zalobie-nie-zyje-marian-markiewicz-dziadek-aktora/255h8k4 |język = pl}}</ref>. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Głubczycach<ref>{{Cytuj |autor = Radio Opole |tytuł = "Jego dom był redutą polskości". Głubczyce żegnają Maryla |data = 2022-10-29 |data dostępu = 2022-10-29 |opublikowany = "Jego dom był redutą polskości". Głubczyce żegnają Maryla |url = https://radio.opole.pl/100,634750,jego-dom-byl-reduta-polskosci-glubczyce-zegnaja- |język = pl}}</ref>.

== Odznaczenia ==
* Krzyż Oficerski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (2017)<ref>{{Cytuj |autor = Krzysztof Marcinkiewicz |tytuł = Zmarł kpt. Marian Markiewicz, bohaterski weteran Armii Krajowej. O jego śmierci poinformował wnuk Maciej Musiał |data = 2022-10-25 |data dostępu = 2022-10-29 |opublikowany = Opole Nasze Miasto |url = https://opole.naszemiasto.pl/zmarl-kpt-marian-markiewicz-bohaterski-weteran-armii/ar/c1-9058703 |język = pl-PL}}</ref>
* [[Krzyż Walecznych]] (1944)
* Złoty [[Krzyż Zasługi]]
* Brązowy [[Krzyż Zasługi z Mieczami]]
* [[Krzyż Partyzancki]]
* [[Krzyż Armii Krajowej]]
* [[Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Markiewicz, Marian}}
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Kownie]]
[[Kategoria:Kapitanowie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych]]
[[Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi]]
[[Kategoria:Odznaczeni Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości]]
[[Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej]]
[[Kategoria:Uczestnicy operacji „Ostra Brama”]]
[[Kategoria:Więźniowie niemieckich władz okupacyjnych w Polsce 1939–1945]]
[[Kategoria:Żołnierze i działacze podziemia antykomunistycznego (1944–1956)]]
[[Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956]]
[[Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich]]
[[Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989)]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Głubczycami]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1924]]
[[Kategoria:Zmarli w 2022]]

title: Marian MarkiewiczMaryl

Data i miejsce urodzenia: 29 marca 1924 · Kowno

Data śmierci: 25 października 2022

Siły zbrojne: Armia Krajowa

Jednostki: Okręg Nowogródek AK

Główne wojny i bitwy: II wojna światowa - operacja Ostra Brama - bitwa o Surkonty działania zbrojne podziemia antykomunistycznego w Polsce

Późniejsza praca: służba zdrowia