text:
# Teodor Dydyński
Teodor Dydyński (ur. 31 marca 1836 w Bydgoszczy, zm. 5 września 1921 w Warszawie) – polski prawnik, profesor Szkoły Głównej Warszawskiej i Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, prezes Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

## Życiorys
Pochodził z zubożałej rodziny szlacheckiej herbu Gozdawa, był synem Maksymiliana (urzędnika sądowego) i Barbary z Doręgowskich. Jego bratem był Józef Dydyński. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Bydgoszczy i Gimnazjum w Trzemesznie, następnie studiował historię, prawo i historię literatury na Uniwersytecie Wrocławskim (1856–1858) oraz prawo na uniwersytetach w Berlinie (1858–1860) i Heidelbergu (1860–1864). Na uniwersytecie w Heidelbergu obronił w 1864 doktorat praw po przedstawieniu pracy Die roemische Servitutrnlehre; podjął pracę jako referendariusz sądu apelacyjnego we Włocławku. W 1865 habilitował się w zakresie prawa rzymskiego w Szkole Głównej Warszawskiej (praca Rzecz o różnicy między zastawem a hypoteką według prawa rzymskiego) i został docentem w Katedrze Prawa Rzymskiego; w 1867 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego. Po przekształceniu Szkoły Głównej Warszawskiej w Uniwersytet Warszawski (1869) został kierownikiem Katedry Prawa Rzymskiego, a w 1883 profesorem zwyczajnym; prowadził wykłady z prawa rzymskiego i prawodawstw krajów nadbałtyckich. W 1872 na podstawie pracy Załog po rimskom prawu został doktorem praw uniwersytetu w Petersburgu. Lata I wojny światowej spędził częściowo w Niemczech (1914), następnie w rosyjskiej guberni mohylewskiej (1914–1919). W 1919 powrócił do Warszawy i został profesorem honorowym UW. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera Y-II-17).
W 1907 był w gronie członków założycieli Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W latach 1910–1911 zasiadał w Zarządzie towarzystwa, a 1913–1916 był jego prezesem. Miał opinię dobrego mówcy, w życiu prywatnym człowieka oschłego, samotnika, dystansującego się od studentów.
W pracy naukowej zajmował się prawem rzymskim oraz starożytną historią gospodarczą. Przedstawił stosunki agrarne w Rzymie od czasów najdawniejszych do epoki cesarstwa (O prawie rolnem w starożytnem Rzymie, 1881). Analizował działalność prawną cesarza Hadriana (Imperator Adrian. Istoriko-juridiczeskoje izsledowanie, 1896); przygotował wykaz rękopisów instytucji justyniańskich, znajdujących się w bibliotekach europejskich, czym umożliwił krytyczne wydanie tych źródeł, a także odnalazł cztery rękopisy instytucji justyniańskich w zbiorach polskich. Przygotował przekład pracy Instytucje Gajusza (1865–1867, 2 tomy), wykazał, że Gajus był prawnikiem rzymskim, nie prowincjonalnym. Niektóre inne prace:
- Zasady prawa rzymskiego (1876)
- Słownik łacińsko-polski do źródeł prawa rzymskiego (1883)[3]
- Historia źródeł prawa rzymskiego (1904)[4]

title: Teodor Dydyński

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Teodor Dydyński
 |doktorat uczelnia         = [[Uniwersytet w Heidelbergu]]
 |doktorat2 uczelnia        = [[Petersburski Uniwersytet Państwowy|Uniwersytet w Petersburgu]]
 |doktorat2 dyscyplina      =
 |doktorat2 data            = 1872
 |doktorat dyscyplina       = prawo rzymskie
 |jednostka1 nazwa          = Szkoła Główna Warszawska
 |jednostka1 typ            = uczelnia
 |habilitacja uczelnia      = [[Szkoła Główna Warszawska]]
 |habilitacja data          = 1865
 |doktorat data             = 1864
 |miejsce urodzenia         = [[Bydgoszcz]]
 |grafika                   =
 |miejsce śmierci           = [[Warszawa]]
 |data śmierci              = 5 września 1921
 |data urodzenia            = 31 marca 1836
 |państwo                   = Polska
 |opis grafiki              =
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |almamater                 = [[Uniwersytet w Heidelbergu]]
[[Uniwersytet Humboldtów w Berlinie]]
 |specjalność               = prawo rzymskie
 |stopień lub tytuł naukowy = Profesor nauk prawnych
 |profesura data            = 1867 – nadzwyczajny
1883 – zwyczajny
}}
[[Plik:Dydyńscy rodzinny grób.jpg|thumb|Grób Teodora Dydyńskiego na cmentarzu Powązkowskim]]
'''Teodor Dydyński''' (ur. [[31 marca]] [[1836]] w [[Bydgoszcz]]y, zm. [[5 września]] [[1921]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – polski prawnik, profesor [[Szkoła Główna Warszawska|Szkoły Głównej Warszawskiej]] i [[Uniwersytet Warszawski|Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego]], prezes [[Towarzystwo Naukowe Warszawskie|Towarzystwa Naukowego Warszawskiego]].

== Życiorys ==
Pochodził z zubożałej rodziny szlacheckiej herbu [[Gozdawa (herb szlachecki)|Gozdawa]], był synem Maksymiliana (urzędnika sądowego) i Barbary z Doręgowskich. Jego bratem był [[Józef Dydyński]]. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Bydgoszczy i [[Liceum Ogólnokształcące im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie|Gimnazjum w Trzemesznie]], następnie studiował historię, prawo i historię literatury na [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytecie Wrocławskim]] (1856–1858) oraz prawo na uniwersytetach w [[Berlin]]ie (1858–1860) i [[Heidelberg]]u (1860–1864). Na [[Uniwersytet w Heidelbergu|uniwersytecie w Heidelbergu]] obronił w 1864 doktorat praw po przedstawieniu pracy ''Die roemische Servitutrnlehre''; podjął pracę jako referendariusz sądu apelacyjnego we [[Włocławek|Włocławku]]. W 1865 habilitował się w zakresie [[prawo rzymskie|prawa rzymskiego]] w [[Szkoła Główna Warszawska|Szkole Głównej Warszawskiej]] (praca ''Rzecz o różnicy między zastawem a hypoteką według prawa rzymskiego'') i został docentem w Katedrze Prawa Rzymskiego; w 1867 otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego. Po przekształceniu Szkoły Głównej Warszawskiej w Uniwersytet Warszawski (1869) został kierownikiem Katedry Prawa Rzymskiego, a w 1883 profesorem zwyczajnym; prowadził wykłady z prawa rzymskiego i prawodawstw krajów nadbałtyckich. W 1872 na podstawie pracy ''Załog po rimskom prawu'' został doktorem praw [[Petersburski Uniwersytet Państwowy|uniwersytetu w Petersburgu]]. Lata [[I wojna światowa|I wojny światowej]] spędził częściowo w Niemczech (1914), następnie w rosyjskiej guberni mohylewskiej (1914–1919). W 1919 powrócił do Warszawy i został profesorem honorowym UW. Pochowany został na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|cmentarzu Powązkowskim]] (kwatera Y-II-17)<ref>{{Cmentarze Warszawa|id=16455|cmentarz=Cmentarz Stare Powązki|osoba=TEODOR DYDYŃSKI|data dostępu=2020-05-15}}</ref>.

W 1907 był w gronie członków założycieli Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W latach 1910–1911 zasiadał w Zarządzie towarzystwa, a 1913–1916 był jego prezesem. Miał opinię dobrego mówcy, w życiu prywatnym człowieka oschłego, samotnika, dystansującego się od studentów.

W pracy naukowej zajmował się prawem rzymskim oraz starożytną historią gospodarczą. Przedstawił stosunki agrarne w Rzymie od czasów najdawniejszych do epoki cesarstwa (''O prawie rolnem w starożytnem Rzymie'', 1881<ref>{{Cytuj |autor = Teodor Dydyński |tytuł = O prawie rolnem w starożytnym Rzymie |data = |data dostępu = 2019-07-30 |opublikowany = polona.pl |url = https://polona.pl/item/o-prawie-rolnem-w-starozytnym-rzymie,NzIzODAwMjE/6/#info:metadata}}</ref>). Analizował działalność prawną cesarza [[Hadrian]]a (''Imperator Adrian. Istoriko-juridiczeskoje izsledowanie'', 1896); przygotował wykaz rękopisów instytucji justyniańskich, znajdujących się w bibliotekach europejskich, czym umożliwił krytyczne wydanie tych źródeł, a także odnalazł cztery rękopisy instytucji justyniańskich w zbiorach polskich. Przygotował przekład pracy ''Instytucje Gajusza'' (1865–1867, 2 tomy), wykazał, że Gajus był prawnikiem rzymskim, nie prowincjonalnym. Niektóre inne prace:
* ''Zasady prawa rzymskiego'' (1876)
* ''Słownik łacińsko-polski do źródeł prawa rzymskiego'' (1883)<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Słownik łacińsko-polski do źródeł prawa rzymskiego |data = |data dostępu = 2019-07-30 |opublikowany = polona.pl |url = https://polona.pl/item/slownik-lacinsko-polski-do-zrodel-prawa-rzymskiego,ODc4NTQ0MDI/4/#info:metadata}}</ref>
* ''Historia źródeł prawa rzymskiego'' (1904)<ref>{{Cytuj |autor = Teodor Dydyński |tytuł = Historya źródeł prawa rzymskiego |data = |data dostępu = 2019-07-30 |opublikowany = polona.pl |url = https://polona.pl/item/historya-zrodel-prawa-rzymskiego,ODk3NjAyNzQ/}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* ''[[Polski Słownik Biograficzny]]'', t. VI, Kraków 1948
* ''Biogramy uczonych polskich'', Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983
* [[Andrzej Śródka]], ''Teodor Dydyński'' w: ''Uczeni polscy XIX-XX stulecia'', t. A-G, Warszawa 1994
* {{Cytuj pismo |autor = Ignacy Łyskowski |tytuł = Teodor Dydyński |url = http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=161902 |czasopismo = [[Przegląd Prawa i Administracji]] |strony = 242–249 |data = Zeszyt 10-12 z 1921}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://polona.pl/search/?filters=public:1,creator:%22Dydy%C5%84ski,_Teodor_(1836--1921)%22 Dzieła Teodora Dydyńskiego] w bibliotece [[Polona]]

{{Prezesi Towarzystwa Naukowego Warszawskiego}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Dydyński, Teodor}}
[[Kategoria:Polscy specjaliści prawa rzymskiego]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Heidelbergu]]
[[Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie]]
[[Kategoria:Wykładowcy Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Szkoły Głównej Warszawskiej]]
[[Kategoria:Prezesi Towarzystwa Naukowego Warszawskiego]]
[[Kategoria:Dydyńscy herbu Gozdawa|Teodor]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Bydgoszczą]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Trzemesznem]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1836]]
[[Kategoria:Zmarli w 1921]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Bydgoszczy]]

title: Teodor Dydyński

Państwo działania: Polska

Data i miejsce urodzenia: 31 marca 1836 · Bydgoszcz

Data i miejsce śmierci: 5 września 1921 · Warszawa

Alma Mater: Uniwersytet w Heidelbergu · Uniwersytet Humboldtów w Berlinie

Doktorat: 1864 – prawo rzymskie · Uniwersytet w Heidelbergu

2. doktorat: 1872 · Uniwersytet w Petersburgu

Habilitacja: 1865 · Szkoła Główna Warszawska

Profesura: 1867 – nadzwyczajny · 1883 – zwyczajny

uczelnia: Szkoła Główna Warszawska


text:
# Robyn Thorn
Robyn Jean Thorn później Robyn Nock (ur. 26 listopada 1945) – australijska pływaczka. Srebrna medalistka olimpijska z Tokio.
Zawody w 1964 były jej jedynymi igrzyskami olimpijskimi. Medal zdobyła w sztafecie 4 × 100 metrów stylem dowolnym. Australijską sztafetę tworzyły również Dawn Fraser, Janice Murphy i Lyn Bell. Zdobyła dwa medale Igrzysk Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej w 1962. Indywidualnie była druga na 110 jardów stylem dowolnym oraz zwyciężyła w sztafecie w stylu dowolnym.

wikiname: plwiki

title: Robyn Thorn

in_language: pl

wikitext:
{{Sportowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Robyn Thorn
 |imię i nazwisko org       =
 |dyscyplina                = pływanie
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |pełne imię i nazwisko     =
 |data urodzenia            = 26 listopada 1945
 |miejsce urodzenia         = [[Queensland]]
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |obywatelstwo              =
 |wzrost                    =
 |pozycja                   =
 |klub                      =
 |numer w klubie            =
 |kariera juniorska         =
 |kariera seniorska         =
 |kariera reprezentacyjna   =
 |kariera trenerska         =
 |medale                    =
{{Medalista infobox/reprezentacja|AUS}}
{{Medalista infobox/nagłówek|IO}}
{{Medalista infobox/IO|L|Tokio|1964|pływanie|srebro|([[Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964 – 4 × 100 m stylem dowolnym kobiet|4 × 100 m st. dowolnym]])}}
{{Medalista infobox/nagłówek|[[Igrzyska Wspólnoty Narodów|Igrzyska Wspólnoty Brytyjskiej]]}}
{{Medalista infobox/IWN|IIBiWB|Perth|1962|pływanie|złoto|(4 × 110 j st. dowolnym)}}
{{Medalista infobox/IWN|IIBiWB|Perth|1962|pływanie|srebro|(110 j st. dowolnym)}}
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Robyn Jean Thorn''' później '''Robyn Nock''' (ur. [[26 listopada]] [[1945]]<ref>{{Cytuj | url = https://www.olympedia.org/athletes/45132 | tytuł = Robyn Thorn | opublikowany = olympedia.org | język = en | data dostępu = 2020-11-15}}</ref>) – [[Australia|australijska]] [[Pływanie (sport)|pływaczka]]. Srebrna medalistka olimpijska z [[Letnie Igrzyska Olimpijskie 1964|Tokio]]<ref>{{Cytuj |url = https://www.olympic.org/robyn-thorn | tytuł = Robyn THORN |opublikowany = olympic.org |język = en |data dostępu = 2020-11-15}}</ref>.

Zawody w 1964 były jej jedynymi igrzyskami olimpijskimi. Medal zdobyła w sztafecie 4 × 100 metrów stylem dowolnym. Australijską sztafetę tworzyły również [[Dawn Fraser]], [[Janice Murphy]] i [[Lyn Bell]]. Zdobyła dwa medale [[Igrzyska Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej 1962|Igrzysk Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej w 1962]]. Indywidualnie była druga na 110 jardów stylem dowolnym<ref>{{Cytuj | url = http://www.gbrathletics.com/commonwealth/swimw.htm| tytuł = COMMONWEALTH GAMES MEDALLISTS - SWIMMING AND DIVING (WOMEN) | opublikowany = gbrathletics.com | język = en | data dostępu = 2020-11-15}}</ref> oraz zwyciężyła w sztafecie w stylu dowolnym.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://www.olympics.com.au/olympians/robyn-nock/ Profil na stronie Australijskiego Komitetu Olimpijskiego]

{{SORTUJ:Thorn, Robyn}}
[[Kategoria:Australijscy pływacy]]
[[Kategoria:Australijscy medaliści olimpijscy]]
[[Kategoria:Medaliści Igrzysk Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej 1962]]
[[Kategoria:Medaliści Letnich Igrzysk Olimpijskich 1964]]
[[Kategoria:Pływacy na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1945]]

title: · Robyn Thorn

Data i miejsce urodzenia: 26 listopada 1945 · Queensland

title: Dorobek medalowy

srebro: Tokio 1964 · pływanie · (4 × 100 m st. dowolnym)

srebro: Perth 1962 · pływanie · (110 j st. dowolnym)

złoto: Perth 1962 · pływanie · (4 × 110 j st. dowolnym)


text:
# MVP Final Four Ligi Mistrzów FIBA
MVP Final Four Ligi Mistrzów FIBA – nagroda przyznawana co sezon najbardziej wartościowemu zawodnikowi rozgrywek final four play-off koszykarskiej Ligi Mistrzów prowadzonej przez organizację FIBA. Liga reprezentuje trzeci poziom międzynarodowych męskich rozgrywek koszykarskich w Europie. Nagroda jest przyznawana od sezonu 2016/2017.

## Laureaci
| Sezon | Zawodnik        | Pozycja          | Nar.              | Klub                     | Przypisy |
| ----- | --------------- | ---------------- | ----------------- | ------------------------ | -------- |
| 2017  | Marius Grigonis | niski skrzydłowy | Litwa             | Iberostar Tenerife       | [ 1 ]    |
| 2018  | Mike Green      | rozgrywający     | Stany Zjednoczone | AEK Ateny                | [ 2 ]    |
| 2019  | Kevin Punter    | rozgrywający     | Stany Zjednoczone | Segafredo Virtus Bolonia | [ 3 ]    |

title: MVP Final Four Ligi Mistrzów FIBA

wikitext:
'''MVP Final Four Ligi Mistrzów FIBA''' – nagroda przyznawana co sezon [[Most valuable player|najbardziej wartościowemu zawodnikowi]] rozgrywek final four [[play-off]] [[Koszykówka|koszykarskiej]] [[Liga Mistrzów FIBA|Ligi Mistrzów]] prowadzonej przez organizację [[Fédération Internationale de Basketball|FIBA]]. Liga reprezentuje trzeci poziom międzynarodowych męskich rozgrywek koszykarskich w [[Europa|Europie]]. Nagroda jest przyznawana od sezonu 2016/2017.

== Laureaci ==
{| class="wikitable plainrowheaders sortable" summary="Year (sortable), Player (sortable), Position (sortable), Nationality (sortable) and Team (sortable)"
|-
!scope="col"| Sezon
!scope="col"| Zawodnik
!scope="col"| Pozycja
!scope="col"| Nar.
!scope="col"| Klub
!scope="col" class="unsortable"|Przypisy
|-
|2017
!scope="row"| {{Sortname|Marius|Grigonis}}
|[[niski skrzydłowy]]
| {{flaga|LTU}}
| {{flaga|ESP}} [[CB 1939 Canarias|Iberostar Tenerife]]
| <ref>{{Cytuj | url = http://www.basketballcl.com/iberostar-tenerife-crowned-inaugural-basketball-champions-league-winners | tytuł = Iberostar Tenerife crowned inaugural Basketball Champions League winners | opublikowany = basketballcl.com | język = en | data dostępu = 2019-06-01}}</ref>
|-
|2018
!scope="row"| {{Sortname|Mike|Green|Mike Green (koszykarz ur. 1985)}}
|[[Rozgrywający (koszykówka)|rozgrywający]]
| {{flaga|USA}}
| {{flaga|GRE}} [[AEK BC|AEK Ateny]]
| <ref>{{Cytuj | url = http://www.championsleague.basketball/17-18/news/aek-reach-century-mark-take-down-as-monaco-in-front-of-packed-oaka | tytuł = AEK reach century mark, take down AS Monaco in front of packed OAKA | opublikowany = championsleague.basketball | język = en | data dostępu = 2019-06-01}}</ref>
|-
|2019
!scope="row"| {{Sortname|Kevin|Punter}}
|rozgrywający
| {{flaga|USA}}
| {{flaga|ITA}} [[Virtus Bolonia|Segafredo Virtus Bolonia]]
| <ref>{{Cytuj | url = http://www.championsleague.basketball/18-19/videos/Finals-MVP-Kevin-Punter-26-PTS-7-REB-led-Segafredo-Virtus-Bologna-to-the-BCL-2018/ | tytuł = Final Four MVP, Kevin Punter (26 PTS, 7 REB) led Segafredo Virtus Bologna to the BCL 2018 | opublikowany = championsleague.basketball | język = en | data dostępu = 2019-06-01}}</ref>
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.championsleague.basketball/ Oficjalna strona Ligi Mistrzów FIBA] {{lang|en}}
* [http://www.fiba.basketball/ Oficjalna strona organizacji FIBA] {{lang|en}}

{{Europejskie nagrody MVP w koszykówce mężczyzn}}

{{SORTUJ:MVP Final Four Ligi Mistrzów FIBA}}
[[Kategoria:Liga Mistrzów FIBA]]


text:
# Źreb
Źreb, zgrzeb, hak, dziedzina (łac. sors) – we wczesnym średniowieczu zabudowania i grunty wchodzące w skład jednego gospodarstwa rolnego chłopa wolnego, niewolnego lub rycerza.
Do gruntów zaliczano: pola uprawne, łąki, pastwiska oraz lasy. Źreby w Polsce i na Rusi nie posiadały ustalonej miary powierzchni. Ich wielkość mogła obejmować 1, bądź kilka łanów ziemi. Zazwyczaj obejmowały 20–35 ha powierzchni. Według prawa polskiego stanowiły przedmiot dziedziczenia i mogły być dzielone na mniejsze jednostki. Termin "źreb" zaczął zanikać w późnym średniowieczu, w okresie szerzenia się tzw. prawa niemieckiego w XIII-XIV w., kiedy były przeprowadzane pomiary gruntów wiejskich. Spotykany był jeszcze czasem w XVII w.
Pojęcie wywodzi się od słowa (źreb: los) i prawdopodobnie wiązało się z losowaniem gospodarstw rolnych na terenie określonej wspólnoty rodowej bądź terytorialnej.

title: Źreb

wikitext:
'''Źreb,''' zgrzeb, hak, dziedzina<ref name=":0" /> (łac. ''sors)''<ref name=":1">{{Cytuj |autor = Lech Leciejewicz (red.) |tytuł = Mały słownik kultury dawnych Słowian |data = 1972 |miejsce = Warszawa |wydawca = Wiedza Powszechna |s = 427 |język = pl}}</ref> – we wczesnym średniowieczu zabudowania i grunty wchodzące w skład jednego gospodarstwa rolnego chłopa wolnego, niewolnego lub rycerza.<ref name=":0" /><ref name=":1" />

Do gruntów zaliczano: pola uprawne, łąki, pastwiska oraz lasy. Źreby w Polsce i na Rusi nie posiadały ustalonej miary powierzchni. Ich wielkość mogła obejmować 1, bądź kilka [[łan (miara powierzchni)|łanów]] ziemi. Zazwyczaj obejmowały 20–35 [[Hektar|ha]] powierzchni.<ref name=":0" /> Według prawa polskiego stanowiły przedmiot dziedziczenia i mogły być dzielone na mniejsze jednostki.<ref name=":0" /> Termin "źreb" zaczął zanikać w późnym średniowieczu, w okresie szerzenia się tzw. prawa niemieckiego w XIII-XIV w., kiedy były przeprowadzane pomiary gruntów wiejskich.<ref name=":1" /> Spotykany był jeszcze czasem w XVII w.<ref name=":0" />

Pojęcie wywodzi się od słowa (źreb: ''los'') i prawdopodobnie wiązało się z losowaniem gospodarstw rolnych na terenie określonej wspólnoty rodowej bądź terytorialnej<ref name=":0">[[Tadeusz Łepkowski]], ''Słownik historii Polski'', Warszawa 1973, s. 592.</ref><ref name=":1" />.

==Zobacz też==
* [[Systemy miar stosowane na ziemiach polskich#Staropolskie rolne miary powierzchni|Staropolskie rolne miary powierzchni]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [[Antoni Mączak|Mączak A.]] (red. nacz.), ''Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku'', T. 2, Warszawa 1981, s. 565.

{{Jednostki powierzchni}}

[[Kategoria:Dawne jednostki miar i wag]]
[[Kategoria:Historia gospodarcza Polski]]
[[Kategoria:Jednostki miar powierzchni]]


text:
# Geometria inwersyjna
Geometria inwersyjna – dział geometrii badający przekształcenia płaszczyzny euklidesowej (lub ogólniej: afinicznej) nazywane inwersjami względem okręgów; w szczególności za inwersje uważa się symetrie względem prostych traktowanych w tej geometrii jako szczególny rodzaj okręgów.
Płaszczyznę afiniczną rozszerzoną o nienależący do niej punkt {\displaystyle \infty ,} tzw. punkt niewłaściwy (w nieskończoności, nieskończenie daleki, idealny), który leży na dowolnej prostej, nazywa się płaszczyzną inwersyjną lub płaszczyzną Möbiusa. Choć jest ona dzięki temu podobna do płaszczyzny rzutowej (w której do płaszczyzny afinicznej dodaje się całą prostą niewłaściwą), to jej cel jest inny – ujednolicenie sposobu traktowania prostych i okręgów na płaszczyźnie afinicznej (np. rzeczywistej lub zespolonej).

## Definicja
Płaszczyznę Möbiusa {\displaystyle M} można zdefiniować jako parę zbiorów {\displaystyle (P,C)} z relacją incydencji między nimi spełniającą cztery poniższe aksjomaty. Elementy zbiorów {\displaystyle P} i {\displaystyle C} nazywa się odpowiednio punktami oraz okręgami. Jeśli punkt {\displaystyle \mathrm {p} } i okrąg {\displaystyle c} są incydentne, to mówi się, że „{\displaystyle \mathrm {p} } leży na {\displaystyle c}” lub „{\displaystyle c} przechodzi przez {\displaystyle \mathrm {p} }”. Przecięciem dwóch okręgów nazywa się zbiór punktów leżących na obu z nich. Wspomniane aksjomaty to:
- istnieją cztery punkty nieincydentne z żadnym okręgiem,
- dowolna trójka punktów leży na jednym i tylko jednym okręgu,
- każdy okrąg przechodzi przez co najmniej trzy punkty,
- dla dowolnego okręgu {\displaystyle c,} leżącego na nim punktu {\displaystyle \mathrm {p} } i nieleżącego na nim punktu {\displaystyle \mathrm {q} } istnieje jednoznacznie wyznaczony okrąg przechodzący przez te punkty, mający dokładnie jeden punkt przecięcia z {\displaystyle c.}

## Konstrukcje
Niech {\displaystyle \infty } będzie dowolnym punktem abstrakcyjnej płaszczyzny Möbiusa {\displaystyle M,} nazywanym dalej „punktem niewłaściwym”. Niech {\displaystyle A:={\big (}P\setminus \{\infty \},C_{\infty }{\big )},} gdzie {\displaystyle C_{\infty }} jest zbiorem wszystkich okręgów przechodzących przez {\displaystyle \infty .} Wówczas {\displaystyle A} jest płaszczyzną afiniczną, w której prosta jest zbiorem punktów właściwych (tzn. nie niewłaściwych) na okręgu przechodzącym przez {\displaystyle \infty .}
W przypadku rzeczywistej lub zespolonej płaszczyzny afinicznej {\displaystyle A} okrąg {\displaystyle c(\mathrm {o} ,r),} gdzie {\displaystyle \mathrm {o} =(a,b),} jest zbiorem rozwiązań {\displaystyle (x,y)} równania kwadratowego {\displaystyle (x-a)^{2}+(y-b)^{2}=r^{2}.} Okrąg można określić za pomocą trzech punktów, zaś prosta wyznaczona jest przez dwa. Dodawszy punkt {\displaystyle \infty } do płaszczyzny afinicznej {\displaystyle A,} który leży na każdej prostej, rozszerzone o niego proste można nazywać „okręgami” (obok okręgów afinicznych). Dlatego geometrię takiej płaszczyzny nazywa się płaszczyzną Möbiusa.
Odwrotnie, usuwając z rzeczywistej bądź zespolonej płaszczyzny Möbiusa {\displaystyle M} dowolny punkt {\displaystyle \mathrm {p} } otrzymuje się (rzeczywistą bądź zespoloną) płaszczyznę afiniczną z jego strukturą okręgów. Proste afiniczne to okręgi {\displaystyle M} przechodzące przez {\displaystyle \mathrm {p} } (z usuniętym tym punktem), a okręgi afiniczne to pozostałe okręgi {\displaystyle M.} Wszystkie takie płaszczyzny są izomorficzne jako struktury incydencji.
Rzeczywista płaszczyzna Möbiusa to jeszcze jeden sposób patrzenia na sferę Riemanna. Niech sfera Riemanna (pomijając jej strukturę zespoloną) leży na podprzestrzeni {\displaystyle \mathbb {R} ^{2},} tak by była styczna w początku płaszczyzny pewnym jej punktem, „biegunem południowym”. Okręgi przechodzące przez „biegun północny” (antypodyczny względem bieguna południowego) odpowiadają w rzucie stereograficznym prostym, zaś pozostałe okręgi – okręgom na płaszczyźnie. Po rozszerzeniu {\displaystyle \mathbb {R} ^{2}} o punkt niewłaściwy, biegun północny będzie odpowiadać punktowi niewłaściwemu czyniąc ze sfery model rzeczywistej płaszczyzny Möbiusa.
Nie każda płaszczyzna Möbiusa musi być rzeczywista lub zespolona – okręgi można zdefiniować w płaszczyźnie afinicznej nad dowolnym ciałem, przy czym konstrukcja płaszczyzny Möbiusa ma analogiczną postać.

## Automorfizmy
Niżej okręgi przestrzeni inwersyjnej nazywane będą „okręgami uogólnionymi”, z kolei okręgi afiniczne nazywane będą po prostu „okręgami”. Inwersje nie są jedynymi przekształceniami płaszczyzny inwersyjnej, które zachowują uogólnione okręgi.
Jeśli {\displaystyle \infty } jest punktem stałym danego przekształcenia {\displaystyle T,} to punkt {\displaystyle \infty } należy do dowolnej prostej {\displaystyle l.} Ponieważ {\displaystyle \infty =T(\infty )} należy do {\displaystyle T(l),} to przekształcenie {\displaystyle T} przekształca proste w proste (jest kolineacją), zatem musi być przekształceniem afinicznym. Z tego powodu {\displaystyle T} można przedstawić jako złożenie podobieństwa i powinowactwa osiowego. Ponieważ nieizometryczne powinowactwo osiowe nie zachowuje okręgów (przekształca je na elipsy), to przekształcenie {\displaystyle T} zachowujące okręgi uogólnione (proste i okręgi afiniczne) musi być podobieństwem.
Jeżeli {\displaystyle \infty } nie jest punktem stałym w przekształceniu {\displaystyle T,} to istnieje punkt {\displaystyle \mathrm {o} ,} dla którego {\displaystyle T(\mathrm {o} )=\infty .} Niech {\displaystyle i_{1}} oznacza inwersję względem okręgu jednostkowego o środku {\displaystyle \mathrm {o} ,} wtedy {\displaystyle Ti_{1}(\infty )=T(\mathrm {o} )=\infty ,} co na mocy powyższego rozumowania oznacza, że {\displaystyle Ti_{1}} jest podobieństwem. Podobieństwo to można przedstawić jako złożenie izometrii oraz jednokładności o środku {\displaystyle \mathrm {o} } i skali {\displaystyle k^{2},} którą można z kolei zapisać jako złożenie dwóch inwersji względem okręgów o wspólnym środku {\displaystyle \mathrm {o} } o promieniach {\displaystyle 1} oraz {\displaystyle k.} Niech {\displaystyle i_{k}} oznacza inwersję względem okręgu o promieniu {\displaystyle k,} zaś {\displaystyle I} będzie pewną izometrią. Wówczas {\displaystyle Ti_{1}=Ii_{k}i_{1},} czyli {\displaystyle T=Ii_{k}.}
Oznacza to, że przekształcenia zachowujące okręgi uogólnione są podobieństwami lub złożeniami izometrii z inwersją. Jeśli takie przekształcenie jest nieizometrycznym podobieństwem (tzn. mającym jeden punkt stały), to można je opisać jako złożenie jednokładności i symetrii osiowej bądź obrotu; jednokładność można rozłożyć na złożenie dwóch inwersji, zaś obrót można zapisać jako złożenie dwóch symetrii osiowych. Jeżeli wspomniane przekształcenie jest złożeniem izometrii i inwersji, to każdą izometrię można przedstawić jako złożenie co najwyżej trzech symetrii osiowych. Stąd każde przekształcenie zachowujące okręgi uogólnione jest złożeniem co najwyżej czterech symetrii uogólnionych (tzn. symetrii osiowych lub inwersji).

title: Geometria inwersyjna

wikitext:
[[Plik:Inversion of lambda Mandelbrot set with different translations.gif|mały|prawo|Translacja i inwersja zbioru Mandelbrota]]

{{spis treści}}
'''Geometria inwersyjna''' – dział [[geometria|geometrii]] badający [[przekształcenie geometryczne|przekształcenia]] [[geometria euklidesowa|płaszczyzny euklidesowej]] (lub ogólniej: [[geometria afiniczna|afinicznej]]) nazywane ''[[inwersja (geometria)|inwersjami]]'' względem [[okrąg|okręgów]]; w szczególności za inwersje uważa się [[symetria osiowa|symetrie względem prostych]] traktowanych w tej geometrii jako szczególny rodzaj okręgów.

[[Przestrzeń afiniczna|Płaszczyznę afiniczną]] rozszerzoną o nienależący do niej punkt <math>\infty,</math> tzw. ''punkt niewłaściwy'' (''w nieskończoności'', ''nieskończenie daleki'', ''idealny''), który leży na dowolnej prostej, nazywa się '''płaszczyzną inwersyjną''' lub '''płaszczyzną Möbiusa'''. Choć jest ona dzięki temu podobna do [[geometria rzutowa|płaszczyzny rzutowej]] (w której do płaszczyzny afinicznej dodaje się całą prostą niewłaściwą), to jej cel jest inny – ujednolicenie sposobu traktowania prostych i okręgów na płaszczyźnie afinicznej (np. [[liczby rzeczywiste|rzeczywistej]] lub [[liczby zespolone|zespolonej]]).

== Definicja ==
Płaszczyznę Möbiusa <math>M</math> można zdefiniować jako parę zbiorów <math>(P, C)</math> z relacją [[struktura incydencji|incydencji]] między nimi spełniającą cztery poniższe aksjomaty. Elementy zbiorów <math>P</math> i <math>C</math> nazywa się odpowiednio '''punktami''' oraz '''okręgami'''. Jeśli punkt <math>\mathrm p</math> i okrąg <math>c</math> są incydentne, to mówi się, że „<math>\mathrm p</math> leży na <math>c</math>” lub „<math>c</math> przechodzi przez <math>\mathrm p</math>”. Przecięciem dwóch okręgów nazywa się zbiór punktów leżących na obu z nich. Wspomniane aksjomaty to:
* istnieją cztery punkty nieincydentne z żadnym okręgiem,
* dowolna trójka punktów leży na jednym i tylko jednym okręgu,
* każdy okrąg przechodzi przez co najmniej trzy punkty,
* dla dowolnego okręgu <math>c,</math> leżącego na nim punktu <math>\mathrm p</math> i nieleżącego na nim punktu <math>\mathrm q</math> istnieje jednoznacznie wyznaczony okrąg przechodzący przez te punkty, mający dokładnie jeden punkt przecięcia z <math>c.</math>

== Konstrukcje ==
Niech <math>\infty</math> będzie dowolnym punktem abstrakcyjnej płaszczyzny Möbiusa <math>M,</math> nazywanym dalej „punktem niewłaściwym”. Niech <math>A := \big(P \setminus \{\infty\}, C_\infty\big),</math> gdzie <math>C_\infty</math> jest zbiorem wszystkich okręgów przechodzących przez <math>\infty.</math> Wówczas <math>A</math> jest płaszczyzną afiniczną, w której prosta jest zbiorem punktów właściwych (tzn. nie niewłaściwych) na okręgu przechodzącym przez <math>\infty.</math>

W przypadku [[liczby rzeczywiste|rzeczywistej]] lub [[liczby zespolone|zespolonej]] płaszczyzny afinicznej <math>A</math> [[okrąg]] <math>c(\mathrm o, r),</math> gdzie <math>\mathrm o = (a, b),</math> jest zbiorem rozwiązań <math>(x, y)</math> [[równanie kwadratowe|równania kwadratowego]] <math>(x - a)^2 + (y - b)^2 = r^2.</math> Okrąg można określić za pomocą trzech punktów, zaś [[prosta]] wyznaczona jest przez dwa. Dodawszy punkt <math>\infty</math> do płaszczyzny afinicznej <math>A,</math> który leży na każdej prostej, rozszerzone o niego proste można nazywać „okręgami” (obok okręgów afinicznych). Dlatego geometrię takiej płaszczyzny nazywa się płaszczyzną Möbiusa.

Odwrotnie, usuwając z rzeczywistej bądź zespolonej płaszczyzny Möbiusa <math>M</math> dowolny punkt <math>\mathrm p</math> otrzymuje się (rzeczywistą bądź zespoloną) płaszczyznę afiniczną z jego strukturą okręgów. Proste afiniczne to okręgi <math>M</math> przechodzące przez <math>\mathrm p</math> (z usuniętym tym punktem), a okręgi afiniczne to pozostałe okręgi <math>M.</math> Wszystkie takie płaszczyzny są izomorficzne jako struktury [[Incydencja|incydencji]].

Rzeczywista płaszczyzna Möbiusa to jeszcze jeden sposób patrzenia na [[sfera Riemanna|sferę Riemanna]]. Niech sfera Riemanna (pomijając jej strukturę zespoloną) leży na podprzestrzeni <math>\mathbb R^2,</math> tak by była styczna w początku płaszczyzny pewnym jej punktem, „biegunem południowym”. Okręgi przechodzące przez „biegun północny” ([[antypody]]czny względem bieguna południowego) odpowiadają w [[rzut stereograficzny|rzucie stereograficznym]] prostym, zaś pozostałe okręgi – okręgom na płaszczyźnie. Po rozszerzeniu <math>\mathbb R^2</math> o punkt niewłaściwy, biegun północny będzie odpowiadać punktowi niewłaściwemu czyniąc ze sfery model rzeczywistej płaszczyzny Möbiusa.

Nie każda płaszczyzna Möbiusa musi być rzeczywista lub zespolona – okręgi można zdefiniować w płaszczyźnie afinicznej nad dowolnym [[ciało (matematyka)|ciałem]], przy czym konstrukcja płaszczyzny Möbiusa ma analogiczną postać.

== Automorfizmy ==
{{Zobacz też|automorfizm}}
Niżej okręgi przestrzeni inwersyjnej nazywane będą „okręgami uogólnionymi”, z kolei okręgi afiniczne nazywane będą po prostu „okręgami”. Inwersje nie są jedynymi przekształceniami płaszczyzny inwersyjnej, które zachowują uogólnione okręgi.

Jeśli <math>\infty</math> jest [[punkt stały|punktem stałym]] danego przekształcenia <math>T,</math> to punkt <math>\infty</math> należy do dowolnej prostej <math>l.</math> Ponieważ <math>\infty = T(\infty)</math> należy do <math>T(l),</math> to przekształcenie <math>T</math> przekształca proste w proste (jest [[kolineacja|kolineacją]]), zatem musi być [[przekształcenie afiniczne|przekształceniem afinicznym]]. Z tego powodu <math>T</math> można przedstawić jako złożenie [[podobieństwo|podobieństwa]] i [[powinowactwo osiowe|powinowactwa osiowego]]. Ponieważ nieizometryczne powinowactwo osiowe nie zachowuje [[okrąg|okręgów]] (przekształca je na [[elipsa|elipsy]]), to przekształcenie <math>T</math> zachowujące okręgi uogólnione (proste i okręgi afiniczne) musi być podobieństwem.

Jeżeli <math>\infty</math> nie jest punktem stałym w przekształceniu <math>T,</math> to istnieje punkt <math>\mathrm o,</math> dla którego <math>T(\mathrm o) = \infty.</math> Niech <math>i_1</math> oznacza inwersję względem [[okrąg jednostkowy|okręgu jednostkowego]] o środku <math>\mathrm o,</math> wtedy <math>Ti_1(\infty) = T(\mathrm o) = \infty,</math> co na mocy powyższego rozumowania oznacza, że <math>Ti_1</math> jest podobieństwem. Podobieństwo to można przedstawić jako złożenie [[izometria|izometrii]] oraz [[jednokładność|jednokładności]] o środku <math>\mathrm o</math> i skali <math>k^2,</math> którą można z kolei zapisać jako złożenie dwóch inwersji względem okręgów o wspólnym środku <math>\mathrm o</math> o promieniach <math>1</math> oraz <math>k.</math> Niech <math>i_k</math> oznacza inwersję względem okręgu o promieniu <math>k,</math> zaś <math>I</math> będzie pewną izometrią. Wówczas <math>Ti_1 = I i_k i_1,</math> czyli <math>T = I i_k.</math>

Oznacza to, że przekształcenia zachowujące okręgi uogólnione są podobieństwami lub złożeniami izometrii z inwersją. Jeśli takie przekształcenie jest nieizometrycznym podobieństwem (tzn. mającym jeden punkt stały), to można je opisać jako złożenie jednokładności i [[symetria osiowa|symetrii osiowej]] bądź [[obrót|obrotu]]; jednokładność można rozłożyć na złożenie dwóch inwersji, zaś obrót można zapisać jako złożenie dwóch symetrii osiowych. Jeżeli wspomniane przekształcenie jest złożeniem izometrii i inwersji, to każdą izometrię można przedstawić jako złożenie co najwyżej trzech symetrii osiowych. Stąd każde przekształcenie zachowujące okręgi uogólnione jest złożeniem co najwyżej czterech ''symetrii uogólnionych'' (tzn. symetrii osiowych lub inwersji).

== Linki zewnętrzne ==
* {{MathWorld | adres = InversiveGeometry | tytuł = Inversive Geometry }} [dostęp 2023-06-01].
* Michiel Hazewinkel (red.) [http://eom.springer.de/default.htm Encyclopaedia of Mathematics], artykuł [http://eom.springer.de/m/m064290.htm „Möbius plane”]. Springer-Verlag, Berlin–Heidelberg–New York. {{ISBN|1-4020-0609-8}}.

{{Działy geometrii}}
{{Działy matematyki}}

[[Kategoria:Geometria inwersyjna| ]]


text:
# Bojkowie
Bojkowie – grupa etniczna Rusnaków pochodzenia rusko-wołoskiego, zamieszkująca Karpaty Wschodnie od Wysokiego Działu w Bieszczadach na zachodzie, do doliny Łomnicy w Gorganach. Na zachodzie sąsiadowali z Łemkami, na wschodzie z Hucułami.
Język Bojków jest jednym z dialektów języka rusińskiego, z wielkim wpływem języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, a także wpływami języków: polskiego, słowackiego, węgierskiego i rumuńskiego.
Historycy i etnografowie polscy, ukraińscy i inni dopuszczają różne warianty pochodzenia tego ludu.
W XIX w. ukraińscy poeci i etnografowie, przedstawiciele tzw. Ruskiej trójcy – Markijan Szaszkewycz, Iwan Wahylewycz i Jakiw Hołowacki uważali, że Bojkowie są potomkami zeslawizowanych celtyckich plemion, które żyły w Centralnej Europie w VI w. p.n.e. Z podobnym poglądem zgadzał się w XX wieku ukraiński badacz Serhij Szeluchyn (Serhij Šeluchyn).
Natomiast Roman Reinfuss twierdzi, że na terytorium Polski Bojkowie to potomkowie osadników rusko-wołoskich, osiadłych na tych terenach głównie w XVI wieku. Podobną myśl podzielali Adam Fastnacht, Tadeusz Mikołaj Trajdos i dr Jerzy Czajkowski.
Z kolei Tadeusz Sulimirski przedstawił w 1974 r. kontrowersyjny pogląd na temat pochodzenia Bojków i Łemków. Podważa całkowicie tezę o wędrówkach pasterzy wołoskich. Twierdzi, że Wołosi to autochtoni, potomkowie pasterzy dacko-trackich, zaludniających dawniej tę część Karpat. W pewnym okresie stali się oni rolnikami, natomiast grupa etnograficzna Bojków powstała w wyniku stopniowej kolonizacji gór przez ludność ruską, zamieszkującą doliny.
W latach 90. XX wieku prof. Paul Robert Magocsi oraz prof. Paul Best zaliczyli tę mniejszość autochtoniczną do narodu karpatoruskiego. Twierdzą oni, że na terenie obecnej Polski, Słowacji, Ukrainy i Serbii mieszka licząca około 1,2 mln społeczność o pochodzeniu karpatoruskim, do którego obok Bojków zaliczyli również Łemków i Hucułów, wobec których nie powiodły się próby zukrainizowania, oraz że ludność ta wciąż ma poczucie swojej rusińskiej odrębności z dążeniem do stania się czwartym narodem wschodniosłowiańskim, obok Ukraińców, Rosjan i Białorusinów.

## Nazwa
Pochodzenie nazwy Bojko nie jest do końca wyjaśnione. W literaturze spotyka się ją w roku 1811, potem w pracach Wincentego Pola, choć pierwszy znany zapis nazwy Bojko pochodzi z roku 1607. Niektórzy ukraińscy badacze (np. profesor Serhij Szeluchyn) wiążą ją z nazwą plemienia celtyckiego Boii (Bojów). Na ogół panuje pogląd, że wywodzi się ona od partykuły boje (boj), używanej często w gwarze tej grupy, w znaczeniu „tak”. Inna wersja wyprowadza ją od nazwy handlarzy wołami i solą. Słowa bojko miano dawniej używać na określenie upartego wołu. Stąd przezwisko „bojko” miało być stosowane jako synonim człowieka zacofanego i prymitywnego. W drugiej połowie XIX wieku pod wpływem literatury nazwa upowszechniła się, przechodząc proces ewolucji, od przezwiska do nazwy oficjalnej. Jak pisał Jan Karłowicz:
Bojki albo Bójki, pogardliwa nazwa Górali, sąsiadujących z Hucułami. Kalend. Jaworskiego 1867, 48. Witwicki, O Hucułach 12,27,38,41,91. Encykl. Roln. II., 836. Siedliska ich wylicza Słown. gieogr. I., 295. Sami siebie nazywają Bojki Wierzchowińcami, patrz t.w. Witwicki (91) powiada, że Huculi tchórzów nazywają, bójkami, może przez przystosowanie do wyrazu bać się.
Bojkowie nazywali siebie Hyrniakami lub Werchowyńcami.

## Lokalizacja
- Na zachodzie granica pomiędzy Łemkami a Bojkami przebiegała głównie wododziałem przez Okrąglik, Jasło, Małe Jasło, Rożki do Cisnej, następnie przez Hon, Osinę, Sasów, Wołosań, Jaworne, przełęcz Żebrak, Chryszczatą, Dział do Suliły.
- Na północy wsiami bojkowskimi były: Kamionki, Sukowate, Żernica Wyżna, Berezka, Bereżnica Niżna, Łobozew, Równia, Hoszów, Ustrzyki Górne, Lutowiska, Czarna, Baligród, Cisna i Stebnik. Na północ od nich, po obu stronach drogi z Olszanicy do Ustrzyk Dolnych i Krościenka, znajdowały się wsie o mieszanych cechach bojkowsko-łemkowsko-doliniańskich.

## Historia
W starożytności ziemie zamieszkiwane kiedyś przez Bojków, zaludniały plemiona Lugiów, powszechnie wiązane z kulturą przeworską, następnie puchowską tracko-celtycką. Po okresie wędrówek ludów (IV – VII w.), na tereny te napłynęła ludność sarmacka (Antowie, Biali Chorwaci) związana z kulturą praską, a od przełomu wieku VII / VIII plemiona lechickich Lędzian. W połowie IX wieku Lędzianie zostali pobici przez koczowniczych Madziarów. Od połowy X wieku rozpoczął się powolny napływ Słowian wschodnich. W połowie XI wieku ludność lędziańska została wysiedlona w głąb Rusi w dorzecze rzeki Roś, pozostali ulegli rutenizacji.
W okresie wczesnego średniowiecza tereny karpackie i podkarpackie były słabo zaludnione. Stan taki był wynikiem ponad 100-letniej zależności lennej tych ziem od chanatu tatarskiego. Osadnictwo na tym obszarze rozpoczęło się na szerszą skalę dopiero w okresie późnego średniowiecza (XIV/XV wiek). Intensywna kolonizacja rozpoczęła się z chwilą przyłączenie tych ziem do Korony w roku 1339 oraz zrzuceniem zależności od chanatu mongolskiego.
Po II wojnie światowej część terenów (które przed II wojną światową w całości wchodziły w skład państwa polskiego) zamieszkanych przez Bojków (około 1/4) pozostała w Polsce. Większość Bojków z terenu PRL wysiedlono do USRR, resztę w wyniku Akcji „Wisła” rozproszono po Polsce. Dzisiaj Bojkowie żyją głównie w obwodach iwanofrankowskim, lwowskim i zakarpackim.

## Literatura
- Blin-Olbert Danuta: Kultura materialna Bojków, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 25-33;
- Bołtarowycz Zoriana: Regionalna specyfika ludowej medycyny Bojków, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 72-78;
- Bubak Józef: Bojkowskie nazwy terenowe, w: „Płaj 18 (wiosna 1999). Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1999), ISBN 83-85258-20-5, ISSN 1230-5898, s. 66-72;
- Buczko Dmytro: Najdawniejsze ojkonimy bojkowszczyzny, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 79-88;
- Buczko Helena: Imiona własne w podstawach nazwisk bojkowszczyzny, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 89-97;
- Czajkowski Jerzy: Historyczne zasiedlenie zachodniej bojkowszczyzny, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 12-24;
- Hwozdewycz Stefanija: Tradycyjne bojkowskie bednarstwo (koniec XIX – początek XX wieku), w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 65-71;
- Janicka-Krzywda Urszula: Bojkowie. Encyklopedyczna notka o kulturze ludowej, w: „Połoniny ’04. Rocznik krajoznawczy poświęcony Beskidom Wschodnim”, wyd. Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich, Warszawa 2004, ISBN 83-85141-17-0, s. 8-25;
- Kyrcziw Roman: Relikty folkloru obrzędowego na zachodniej bojkowszczyźnie, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 98-107;
- Łebkowska Katarzyna: Budowa bojkowskiej chaty, w: „Płaj 18 (wiosna 1999). Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1999), ISBN 83-85258-20-5, ISSN 1230-5898, s. 55-65;
- Marciniak Maria J.: Strój ludowy Bojków, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 44-56;
- Modrzejewski Szymon: Bojkowska rzeźba kamienna, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s.135-148;
- Olszański Andrzej Tadeusz: O nazwie Bojków, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 5-11;
- Olszański Henryk: Tradycyjne budownictwo bojkowskie, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s.34-43;
- Ossadnik Hubert: Elementy kultury duchowej zachodniej bojkowszczyzny, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 108-114;
- Sułyk Roman: Cerkiew bojkowska – problematyka badań, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), ISBN 83-85258-05-1, ISSN 1230-5898, s. 57-63;

title: Bojkowie

wikitext:
{{Grupa etniczna infobox
 |nazwa                = Bojkowie
 |nazwa oryginalna     = {{k|rue|бойки}}
bojki
 |grafika              = Bojki1837.jpg
 |opis grafiki         =
 |alt grafiki          =
 |populacja            =
 |miejsce zamieszkania = [[Bojkowszczyzna]] ([[Ukraina]], [[Polska]])
 |język                = gwary bojkowskie (rusińskie)
 |religia              = [[Kościoły greckokatolickie|grekokatolicyzm]], [[Kościół łaciński|rzymski katolicyzm]], [[prawosławie]]
 |grupa                = [[Rusini]]
 |pokrewne             =
 |mapa                 = PogMAP2.png
 |opis mapy            =
 |commons              = Category:Boykos
}}
'''Bojkowie''' – [[grupa etniczna]] [[Rusini karpaccy|Rusnaków]] pochodzenia [[Rusini|rusko-]][[Wołosi|wołoskiego]], zamieszkująca [[Karpaty Wschodnie]] od Wysokiego Działu w [[Bieszczady|Bieszczadach]] na zachodzie, do doliny [[Łomnica (dopływ Dniestru)|Łomnicy]] w [[Gorgany|Gorganach]]. Na zachodzie sąsiadowali z [[Łemkowie|Łemkami]], na wschodzie z [[Huculi|Hucułami]]<ref>{{Cytuj |autor = Maria Brylak-Załuska |tytuł = Łemkowie - Etnozagroda |data dostępu = 2022-05-18 |opublikowany = www.etnozagroda.pl |url = https://www.etnozagroda.pl/test |język = pl}}</ref>.

Język Bojków jest jednym z dialektów [[Język rusiński|języka rusińskiego]], z wielkim wpływem [[język staro-cerkiewno-słowiański|języka staro-cerkiewno-słowiańskiego]], a także wpływami języków: [[Język polski|polskiego]], [[Język słowacki|słowackiego]], [[Język węgierski|węgierskiego]] i [[Język rumuński|rumuńskiego]]<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.wrota.podkarpackie.pl/en/culture/minority/ethnic/boykos_ |tytuł=Boykos |data dostępu=2009-06-29 |archiwum=https://web.archive.org/web/20091121060827/http://www.wrota.podkarpackie.pl/en/culture/minority/ethnic/boykos_ |zarchiwizowano=2009-11-21}}</ref>.

Historycy i etnografowie [[Polska|polscy]]<ref>prof. [[Adam Fastnacht|A. Fastnacht]], prof. [[Roman Reinfuss|R. Reinfuss]], T.M. Trajdos, dr. [[Jerzy Czajkowski|J. Czajkowski]], dr. [[Andrzej Wielocha|A. Wielocha]]</ref>, [[Ukraina|ukraińscy]]<ref>[[Iwan Franko]], R. Kyrchiv, M. Utrysko, V. Konoplia</ref> i inni dopuszczają różne warianty pochodzenia tego ludu.

W XIX w. ukraińscy poeci i etnografowie, przedstawiciele tzw. [[Ruska Trójca|Ruskiej trójcy]] – [[Markijan Szaszkewycz]], [[Iwan Wahyłewycz|Iwan Wahylewycz]] i [[Jakiw Hołowacki]] uważali{{fakt|data=2007-11}}, że Bojkowie są potomkami zeslawizowanych [[Celtowie|celtyckich]] plemion, które żyły w Centralnej Europie w VI w. p.n.e. Z podobnym poglądem zgadzał się w XX wieku ukraiński badacz [[Serhij Szeluchyn]] (Serhij Šeluchyn)<ref>{{Cytuj stronę |url=http://www.archives.gov.ua/Eng/Prague.php |tytuł=Émigré Archival Ucrainica Retrieved: Prague, Kyiv, and Moscow |data dostępu=2009-06-29 |archiwum=https://web.archive.org/web/20080907233705/http://www.archives.gov.ua/Eng/Prague.php |zarchiwizowano=2008-09-07}}</ref>.

Natomiast [[Roman Reinfuss]] twierdzi, że na terytorium Polski Bojkowie to potomkowie osadników rusko-wołoskich, osiadłych na tych terenach głównie w XVI wieku<ref>[http://skansen.mblsanok.pl/a/strona.php?dir=../bojkowie&id=bojkowie Opis wraz z fotografiami Romana Reinfussa]</ref>. Podobną myśl podzielali [[Adam Fastnacht]], [[Tadeusz Mikołaj Trajdos]] i dr [[Jerzy Czajkowski]].

Z kolei [[Tadeusz Sulimirski (archeolog)|Tadeusz Sulimirski]] przedstawił w 1974 r. kontrowersyjny pogląd na temat pochodzenia Bojków i Łemków. Podważa całkowicie tezę o wędrówkach pasterzy wołoskich. Twierdzi, że Wołosi to [[autochton]]i, potomkowie pasterzy dacko-trackich, zaludniających dawniej tę część Karpat. W pewnym okresie stali się oni rolnikami, natomiast grupa etnograficzna Bojków powstała w wyniku stopniowej kolonizacji gór przez ludność ruską, zamieszkującą doliny<ref>[[Tadeusz Sulimirski (archeolog)|Tadeusz Sulimirski]], ''Trakowie w północnych Karpatach i problem pochodzenia Wołochów''</ref>.

W latach 90. XX wieku prof. [[Paul Robert Magocsi]] oraz prof. [[Paul Best]] zaliczyli tę mniejszość autochtoniczną do narodu [[Karpatorusini|karpatoruskiego]]. Twierdzą oni, że na terenie obecnej [[Polska|Polski]], [[Słowacja|Słowacji]], [[Ukraina|Ukrainy]] i [[Serbia|Serbii]] mieszka licząca około 1,2 mln społeczność o pochodzeniu karpatoruskim, do którego obok Bojków zaliczyli również [[Łemkowie|Łemków]] i [[Huculi|Hucułów]], wobec których nie powiodły się próby zukrainizowania, oraz że ludność ta wciąż ma poczucie swojej rusińskiej odrębności z dążeniem do stania się czwartym narodem wschodniosłowiańskim, obok [[Ukraińcy|Ukraińców]], [[Rosjanie|Rosjan]] i [[Białorusini|Białorusinów]]<ref>"Czy w XX w. w Europie Środkowo-Wschodniej powstają nowe narody?". J. Lewandowski [w:] Wokół antropologii kulturowej, pod red. M. Haponiuka i M. Rajewskiego, Lublin 1999, s.42-43</ref><ref>[http://karpaccy.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=112&Itemid=99999999] konferencja naukowa "Czy istnieje czwarta Ruś? Wokół tożsamości kulturowej w regionie karpackim"</ref>.

== Nazwa ==
Pochodzenie nazwy Bojko nie jest do końca wyjaśnione. W literaturze spotyka się ją w roku 1811, potem w pracach Wincentego Pola, choć pierwszy znany zapis nazwy Bojko pochodzi z roku 1607. Niektórzy ukraińscy badacze (np. profesor Serhij Szeluchyn) wiążą ją z nazwą plemienia celtyckiego ''Boii'' ([[Bojowie|Bojów]]). Na ogół panuje pogląd, że wywodzi się ona od partykuły ''boje'' (''boj''), używanej często w gwarze tej grupy, w znaczeniu „tak”. Inna wersja wyprowadza ją od nazwy handlarzy wołami i solą. Słowa ''bojko'' miano dawniej używać na określenie upartego wołu. Stąd przezwisko „bojko” miało być stosowane jako synonim człowieka zacofanego i prymitywnego. W drugiej połowie XIX wieku pod wpływem literatury nazwa upowszechniła się, przechodząc proces ewolucji, od przezwiska do nazwy oficjalnej. Jak pisał [[Jan Aleksander Karłowicz|Jan Karłowicz]]:

Bojki albo Bójki, pogardliwa nazwa Górali, sąsiadujących z Hucułami. Kalend. Jaworskiego 1867, 48. Witwicki, O Hucułach<ref>Sofron Witwicki, [http://books.google.pl/books?id=mfEKAAAAIAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false Rys historyczny o Hucułach], Lwów 1863</ref> 12,27,38,41,91. Encykl. Roln. II., 836. Siedliska ich wylicza Słown. gieogr. I., 295<ref>''Słownik gieograficzny [sic!] Królestwa Polskiego'' wychodzący w Warszawie od 1880 roku nakładem Władysława Walewskiego, wszystkie tomy dostępne elektronicznie: [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/ zasoby Uniwersytetu Warszawskiego]</ref>. Sami siebie nazywają Bojki '''Wierzchowińcami''', patrz t.w. Witwicki (91) powiada, że Huculi tchórzów nazywają, bójkami, może przez przystosowanie do wyrazu bać się<ref>Jan Karłowicz, [http://www.pbi.edu.pl/book_reader.php?p=30225&s=3 Imiona niektórych plemion i ziem dawnéj Polski], 1882, zasoby [[Polska Biblioteka Internetowa|PBI]]</ref>.

Bojkowie nazywali siebie '''Hyrniakami''' lub '''Werchowyńcami'''<ref>[https://web.archive.org/web/20190220062848/http://www.gimnazjumwczarnej.pl/pobierz.php?plik=prace%2Fgminaczarna_2.pdf] Bojkowie – strona gimnazjum w Czarnej, art. bez podania źródeł</ref>.

== Lokalizacja ==
* Na zachodzie granica pomiędzy [[Łemkowie|Łemkami]] a Bojkami przebiegała głównie wododziałem przez [[Okrąglik (Bieszczady)|Okrąglik]], [[Jasło (góra)|Jasło]], [[Małe Jasło]], Rożki do [[Cisna|Cisnej]], następnie przez [[Hon]], [[Osina (szczyt)|Osinę]], [[Sasów (szczyt)|Sasów]], [[Wołosań]], [[Jaworne]], [[przełęcz Żebrak]], [[Chryszczata|Chryszczatą]], Dział do [[Suliła|Suliły]].
* Na północy wsiami bojkowskimi były: [[Kamionki (województwo podkarpackie)|Kamionki]], [[Sukowate]], [[Żernica Wyżna]], [[Brzózka (Rozpucie)|Berezka]], [[Bereżnica Niżna]], [[Łobozew Górny|Łobozew]], [[Równia (województwo podkarpackie)|Równia]], [[Hoszów]], [[Ustrzyki Górne]], [[Lutowiska]], [[Czarna Górna|Czarna]], [[Baligród]], [[Cisna]] i [[Stebnik (Krościenko)|Stebnik]]. Na północ od nich, po obu stronach drogi z [[Olszanica (województwo podkarpackie)|Olszanicy]] do [[Ustrzyki Dolne|Ustrzyk Dolnych]] i [[Krościenko (województwo podkarpackie)|Krościenka]], znajdowały się wsie o mieszanych cechach bojkowsko-łemkowsko-doliniańskich.

== Historia ==
W starożytności ziemie zamieszkiwane kiedyś przez Bojków, zaludniały plemiona [[Lugiowie|Lugiów]], powszechnie wiązane z [[kultura przeworska|kulturą przeworską]], następnie [[kultura puchowska|puchowską]] tracko-celtycką. Po okresie [[Wielka wędrówka ludów|wędrówek ludów]] (IV – VII w.), na tereny te napłynęła ludność [[Sarmaci|sarmacka]] ([[Antowie]], [[Biała Chorwacja|Biali Chorwaci]]) związana z [[Kultura praska|kulturą praską]], a od przełomu wieku VII / VIII plemiona lechickich [[Lędzianie|Lędzian]]. W połowie IX wieku Lędzianie zostali pobici przez koczowniczych [[Węgrzy|Madziarów]]. Od połowy X wieku rozpoczął się powolny napływ [[Słowianie wschodni|Słowian wschodnich]]. W połowie XI wieku ludność lędziańska została wysiedlona w głąb Rusi w dorzecze rzeki [[Roś]], pozostali ulegli [[rutenizacja|rutenizacji]].

W okresie wczesnego średniowiecza tereny karpackie i podkarpackie były słabo zaludnione. Stan taki był wynikiem ponad 100-letniej zależności lennej tych ziem od chanatu tatarskiego. Osadnictwo na tym obszarze rozpoczęło się na szerszą skalę dopiero w okresie późnego średniowiecza (XIV/XV wiek). Intensywna kolonizacja rozpoczęła się z chwilą przyłączenie tych ziem do Korony w roku [[1339]] oraz zrzuceniem zależności od chanatu mongolskiego.

Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] część terenów (które przed II wojną światową w całości wchodziły w skład państwa polskiego) zamieszkanych przez Bojków (około 1/4) pozostała w [[Polska|Polsce]]. Większość Bojków z terenu PRL wysiedlono do [[Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka|USRR]], resztę w wyniku [[Akcja „Wisła”|Akcji „Wisła”]] rozproszono po Polsce. Dzisiaj Bojkowie żyją głównie w obwodach [[Obwód iwanofrankiwski|iwanofrankowskim]], [[obwód lwowski|lwowskim]] i [[obwód zakarpacki|zakarpackim]]<ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/people.asp Encyclopedia of Ukraine, ''Boikos''</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Podlaszuki|Podlaszucy]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Literatura ==
* Blin-Olbert Danuta: ''Kultura materialna Bojków'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 25-33;
* Bołtarowycz Zoriana: ''Regionalna specyfika ludowej medycyny Bojków'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 72-78;
* Bubak Józef: ''Bojkowskie nazwy terenowe'', w: „Płaj 18 (wiosna 1999). Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1999), {{ISBN|83-85258-20-5}}, ISSN 1230-5898, s. 66-72;
* Buczko Dmytro: ''Najdawniejsze ojkonimy bojkowszczyzny'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 79-88;
* Buczko Helena: ''Imiona własne w podstawach nazwisk bojkowszczyzny'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 89-97;
* Czajkowski Jerzy: ''Historyczne zasiedlenie zachodniej bojkowszczyzny'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 12-24;
* Hwozdewycz Stefanija: ''Tradycyjne bojkowskie bednarstwo (koniec XIX – początek XX wieku)'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 65-71;
* Janicka-Krzywda Urszula: ''Bojkowie. Encyklopedyczna notka o kulturze ludowej'', w: „Połoniny ’04. Rocznik krajoznawczy poświęcony Beskidom Wschodnim”, wyd. Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich, Warszawa 2004, {{ISBN|83-85141-17-0}}, s. 8-25;
* Kyrcziw Roman: ''Relikty folkloru obrzędowego na zachodniej bojkowszczyźnie'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 98-107;
* Łebkowska Katarzyna: ''Budowa bojkowskiej chaty'', w: „Płaj 18 (wiosna 1999). Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1999), {{ISBN|83-85258-20-5}}, ISSN 1230-5898, s. 55-65;
* Marciniak Maria J.: ''Strój ludowy Bojków'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 44-56;
* Modrzejewski Szymon: ''Bojkowska rzeźba kamienna'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s.135-148;
* Olszański Andrzej Tadeusz: ''O nazwie Bojków'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 5-11;
* Olszański Henryk: ''Tradycyjne budownictwo bojkowskie'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s.34-43;
* Ossadnik Hubert: ''Elementy kultury duchowej zachodniej bojkowszczyzny'', w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 108-114;
* Sułyk Roman: Cerkiew bojkowska – problematyka badań, w: „Płaj 6. Zeszyt krajoznawczy Towarzystwa Karpackiego”, wyd. Towarzystwo Karpackie, (Warszawa 1992), {{ISBN|83-85258-05-1}}, ISSN 1230-5898, s. 57-63;

== Linki zewnętrzne ==
{{wikisłownik|Bojko}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.szukamypolski.com/sasiedzi/bojkowie.php | tytuł = O Bojkach | opublikowany = szukamypolski.com | archiwum = https://web.archive.org/web/20070310172056/http://www.szukamypolski.com/sasiedzi/bojkowie.php | zarchiwizowano = 2007-03-10}}
* {{SgKP|I|294|Bojkowie}}
* [http://rcin.org.pl/igipz/Content/134/PG214_Wolski_J-calosc-internet-z.pdf Charakterystyka zagrody bojkowskiej przed 1946 (str. 83 i dalsze)]

{{Grupy etnograficzne i etniczne Polski}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Karpaty]]
[[Kategoria:Bieszczady]]
[[Kategoria:Grupy etnograficzne Polski]]
[[Kategoria:Grupy etniczne]]
[[Kategoria:Etnografia Galicji]]

title: Bojkowieбойки · bojki

Miejsce zamieszkania: Bojkowszczyzna (Ukraina, Polska)

Język: gwary bojkowskie (rusińskie)

Religia: grekokatolicyzm, rzymski katolicyzm, prawosławie

Grupa: Rusini


text:
# 15 Pułk Piechoty Liniowej
15 Pułk Piechoty Liniowej – polski pułk piechoty okresu powstania listopadowego.

## Formowanie i zmiany organizacyjne
Po abdykacji Napoleona, car Aleksander I wyraził zgodę na odesłanie oddziałów polskich do kraju. Miały one stanowić bazę do tworzenia Wojska Polskiego pod dowództwem wielkiego księcia Konstantego. 13 czerwca 1814 pułkowi wyznaczono miejsce koncentracji w Radomiu. Pułk nie został jednak odtworzony, bowiem etat armii Królestwa Polskiego przewidywał tylko 12 pułków piechoty. Nowe pułki piechoty sformowano dopiero po wybuchu powstania listopadowego. Rozkaz dyktatora gen. Józefa Chłopickiego z 10 stycznia 1831 nakładał obowiązek ich organizowania na władze wojewódzkie. 15 pułk piechoty tworzony był w województwie lubelskim pierwotnie pod nazwą: 1 Pułk Województwa Lubelskiego. Zgodnie z etatem pułk miał składać się ze sztabu i trzech batalionów piechoty liniowej po cztery kompanie. Winien liczyć 57 oficerów, 216 podoficerów, 40 muzykantów, i 2355 szeregowych frontowych i 27 żołnierzy niefrontowych. W sumie w pułku miało służyć 2695 żołnierzy.
W marcu 1831 pułk wszedł w skład Korpusu Obserwacyjnego gen. Paca. 26 kwietnia 1831 przeprowadzono kolejną reorganizacje piechoty armii głównej dzieląc ją na pięć dywizji. Pułk znalazł się w 1 Brygadzie 4 Dywizji Piechoty.
Jego dowódcą był ppłk Jan Łempicki. Pułk walczył pod Jędrzejowem 13 maja 1831.

## Walki pułku
W lutym 1831 dwa bataliony 15 pułku przeszły z Warki pod Górę Kalwarię celem obrony przepraw. Marsz był dla nich pierwszym sprawdzianem gotowości bojowej, mimo że do bitwy nie doszło. Do końca kwietnia pułk pozostawał w składzie brygady płk. Jakuba Krasickiego w korpusie obserwacyjnym gen. Ludwika Paca, dozorującym Wisłę od Potyczy do Gniewoszowa. 3 maja pułk w sile dwóch batalionów włączony został w skład armii czynnej i podporządkowany I brygadzie gen. Umińskiego 4 Dywizji Piechoty. W jej składzie wziął udział w wyprawie na gwardię rosyjską. Nocą z 12 na 13 maja 15 pułk piechoty wraz z pułkiem grenadierów gwardii i artylerią dywizyjną stanął w Jędrzejowie koło Kałuszyna. O świcie Rosjanie pod dowództwem feldmarsz. Dybicza wyparli z Kałuszyna dwa bataliony 3 pułku strzelców pieszych. 15 pułk piechoty bronił się w drugim rzucie wraz z 4 kompanią artylerii pozycyjnej. Osłaniał odwrót pułku grenadierów. Za męstwo w boju dowódca pułku udekorowany został Złotym Krzyżem Virtuti Militari. Około południa I brygada w składzie pułk grenadierów i 15 pułk piechoty liniowej wycofała się do Brzezin.
W połowie czerwca pułk wziął udział w wyprawie łysobyckiej (Jeziorzany) przeciwko rosyjskiemu korpusowi gen. Rudigera. Pułk maszerował przez Mienię, Wodyń, Osiny do Gułowa. Dalej działając w składzie lewej kolumny przez Serokomię i Kock dążył do okrążenia przeprawiających się przez Wieprz Rosjan. Tymczasem 20 czerwca gen. Rudiger wykonał uderzenie uprzedzające na zachodnią kolumnę gen. Karola Tumy. Możliwość koncentrycznego uderzenia przybyłej właśnie polskiej grupy gen. Ramorino oraz 4 DP i grupy kawalerii gen. Tumy została zaprzepaszczona. Dowodzący polskim korpusem gen. Jankowski wydał rozkaz wycofania się do Woli Gułowskiej. Pod Potyczą przeprawiono się przez Wisłę i 23 czerwca pułk wrócił do Warszawy.
W lipcu 4 DP i 2 DK gen. Tumy skierowane zostały do Modlina celem obserwacji ruchów wojsk armii rosyjskiej. 10 lipca pułk wyszedł z podporządkowania 4 DP i włączony został do załogi twierdzy Modlin. W twierdzy przystąpił do umacniania przydzielonego mu odcinka obrony oraz budowy szałasów, ziemianek i namiotów, w których miał kwaterować. Wieści o upadku Warszawy i o przejściu armii polskiej do Prus, a także fatalne warunki kwaterowania podczas jesiennych chłodów stały się przyczyną wielu dezercji. W tych warunkach oficerowie zwrócili się do komendanta o podjęcie rozmów kapitulacyjnych. 9 października twierdza skapitulowała na warunkach honorowych. 15 pułk ustawił broń w kozły na terenie twierdzy i pomaszerował do Wyszogrodu. Tam został rozwiązany.
W 1831, w czasie wojny z Rosją, pułk otrzymał 1 złoty krzyż Orderu Virtuti Militari.

## Uzbrojenie i umundurowanie
Uzbrojenie podstawowe piechurów stanowiły kosy i piki oraz karabiny skałkowe. Zapewne były to karabiny francuskie wz. 1777 (kaliber broni 17,5 mm), być może rosyjskie z fabryk tulskich wz. 1811 (kaliber 17,78 mm), z bagnetami. W późniejszym okresie uzbrojenie poprawiało się, dzięki broni zdobycznej i dostawom karabinów własnej produkcji. Poza kosami lub karabinami piechurzy posiadali siekiery, a w późniejszym okresie niekiedy także tasaki (pałasze piechoty). Oficerowie byli uzbrojeni w szable i pistolety. Wyposażenie żołnierzy, uzbrojonych w karabiny, uzupełniała ładownica na 40 naboi (czasem zastępowana torbą płócienną) oraz pochwa na bagnet.
Umundurowanie początkowo było niejednolite i powinno składać się z:
- wołoszki lub sukmany, najlepiej sukiennej, podszytej płótnem, w kolorze zgodnym ze strojem włościańskim w danym województwie, z kołnierzem w kolorze województwa:
- kaftana lub kożuszka z rękawami, zakrywającego podbrzusze;
- spodni sukiennych, płótnem podszytych, szarych lub w kolorze wołoszki;
- ciżem (trzewików) lub butów krótkich (z krótkimi cholewami);
- furażerki z zausznicami, z lampasem (otokiem) w kolorze województwa;
- dwóch halsztuchów (co można tłumaczyć na „szalik ”lub „krawat”) czarnych;
- trzech koszul;
- pary rękawiczek bez palców;
- dwóch par gatek (kalesonów) płóciennych.

Wyłogi żółte, naramienniki granatowe z wypustką.

title: 15 Pułk Piechoty Liniowej

wikitext:
{{inne znaczenia|15 Pułku Piechoty Liniowej| [[15 Pułk Piechoty]]}}
{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = 15 Pułk Piechoty Liniowej
 |nazwa oryginalna     =
 |znak                 =
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = Polska
 |wariant flagi        = 1830
 |sformowanie          = [[1831]]
 |rozformowanie        =
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              = 1 Pułk Województwa Lubelskiego
 |kontynuacja          =
 |dowódca pierwszy     = ppłk Jan Łempicki{{odn|Gembarzewski|1925|s=72}}:
 |dowódca obecny       = ppłk Jan Łempicki
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    = [[powstanie listopadowe]]
 |numer                =
 |dyslokacja           =
 |rodzaj sił zbrojnych =
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         = [[piechota]]
 |podległość           = [[4 Dywizja Piechoty (powstanie listopadowe)|4 Dywizja Piechoty]] - IV 1831
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}
[[Plik:14th, 15th Infantry Regiment of Polish Army of November Uprising.JPG|thumb|200px|Żołnierze 14. i 15 pułku piechoty]]
'''15 Pułk Piechoty Liniowej''' – polski [[pułk]] [[Piechota|piechoty]] okresu [[powstanie listopadowe|powstania listopadowego]].

== Formowanie i zmiany organizacyjne ==
Po abdykacji [[Napoleon Bonaparte|Napoleona]], [[Aleksander I Romanow|car Aleksander I]] wyraził zgodę na odesłanie oddziałów polskich do kraju. Miały one stanowić bazę do tworzenia [[Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego|Wojska Polskiego]] pod dowództwem [[Konstanty Romanow (1779–1831)|wielkiego księcia Konstantego]]. 13 czerwca 1814 pułkowi wyznaczono miejsce koncentracji w Radomiu{{odn|Wimmer|1978|s=455}}. Pułk nie został jednak odtworzony, bowiem etat armii Królestwa Polskiego przewidywał tylko 12 pułków piechoty. Nowe pułki piechoty sformowano dopiero po wybuchu powstania listopadowego. Rozkaz dyktatora gen. Józefa [[Józef Chłopicki|Chłopickiego]] z 10 stycznia 1831 nakładał obowiązek ich organizowania na władze wojewódzkie. 15 pułk piechoty tworzony był w województwie lubelskim pierwotnie pod nazwą: '''''1 Pułk Województwa Lubelskiego'''''{{odn|Gembarzewski|1925|s=72}}. Zgodnie z [[etat (wojsko)|etatem]] pułk miał składać się ze [[sztab]]u i trzech batalionów piechoty liniowej po cztery kompanie. Winien liczyć 57 oficerów, 216 [[podoficer]]ów, 40 muzykantów, i 2355 szeregowych frontowych i 27 żołnierzy niefrontowych. W sumie w pułku miało służyć 2695 [[żołnierz]]y{{odn|Wimmer|1978|s=484}}.

W marcu 1831 pułk wszedł w skład Korpusu Obserwacyjnego gen. Paca{{odn|Wimmer|1978|s=490}}. 26 kwietnia 1831 przeprowadzono kolejną reorganizacje piechoty armii głównej dzieląc ją na pięć dywizji. Pułk znalazł się w 1 Brygadzie [[4 Dywizja Piechoty (powstanie listopadowe)|4 Dywizji Piechoty]]{{odn|Wimmer|1978|s=491}}.

Jego dowódcą był ppłk Jan Łempicki{{odn|Wimmer|1978|s=484}}<ref group=uwaga>6 maja awansował do stopnia pułkownika</ref>. Pułk walczył [[Bitwa pod Jędrzejowem|pod Jędrzejowem]] 13 maja 1831{{odn|Gembarzewski|1925|s=72}}.

== Walki pułku ==
W lutym 1831 dwa bataliony 15 pułku przeszły z Warki pod Górę Kalwarię celem obrony przepraw. Marsz był dla nich pierwszym sprawdzianem gotowości bojowej, mimo że do bitwy nie doszło. Do końca kwietnia pułk pozostawał w składzie brygady płk. Jakuba Krasickiego w korpusie obserwacyjnym gen. Ludwika Paca, dozorującym Wisłę od Potyczy do Gniewoszowa. 3 maja pułk w sile dwóch batalionów<ref group=uwaga>3 batalion piechoty liniowej był w trakcje formowania</ref> włączony został w skład armii czynnej i podporządkowany I brygadzie gen. Umińskiego [[4 Dywizja Piechoty (powstanie listopadowe)|4 Dywizji Piechoty]]. W jej składzie wziął udział w wyprawie na gwardię rosyjską. Nocą z 12 na 13 maja 15 pułk piechoty wraz z pułkiem grenadierów gwardii i artylerią dywizyjną stanął w Jędrzejowie koło [[Kałuszyn]]a. O świcie Rosjanie pod dowództwem feldmarsz. Dybicza wyparli z Kałuszyna dwa bataliony 3 pułku strzelców pieszych. 15 pułk piechoty bronił się w drugim rzucie wraz z 4 kompanią artylerii pozycyjnej. Osłaniał odwrót pułku grenadierów. Za męstwo w boju dowódca pułku udekorowany został Złotym Krzyżem Virtuti Militari. Około południa I brygada w składzie pułk grenadierów i 15 pułk piechoty liniowej wycofała się do Brzezin.

W połowie czerwca pułk wziął udział w [[Bitwa pod Łysobykami|wyprawie łysobyckiej]] (Jeziorzany) przeciwko rosyjskiemu korpusowi gen. Rudigera. Pułk maszerował przez Mienię, Wodyń, Osiny do Gułowa. Dalej działając w składzie lewej kolumny przez Serokomię i Kock dążył do okrążenia przeprawiających się przez [[Wieprz (rzeka)|Wieprz]] Rosjan. Tymczasem 20 czerwca gen. Rudiger wykonał uderzenie uprzedzające na zachodnią kolumnę gen. Karola Tumy. Możliwość koncentrycznego uderzenia przybyłej właśnie polskiej grupy gen. Ramorino oraz 4 DP i grupy kawalerii gen. Tumy została zaprzepaszczona. Dowodzący polskim korpusem gen. Jankowski wydał rozkaz wycofania się do Woli Gułowskiej. Pod Potyczą przeprawiono się przez Wisłę i 23 czerwca pułk wrócił do Warszawy.

W lipcu 4 DP i 2 DK gen. Tumy skierowane zostały do Modlina celem obserwacji ruchów wojsk armii rosyjskiej. 10 lipca pułk wyszedł z podporządkowania 4 DP i włączony został do załogi twierdzy Modlin. W twierdzy przystąpił do umacniania przydzielonego mu odcinka obrony oraz budowy szałasów, ziemianek i namiotów, w których miał kwaterować. Wieści o upadku Warszawy i o przejściu armii polskiej do Prus, a także fatalne warunki kwaterowania podczas jesiennych chłodów stały się przyczyną wielu dezercji. W tych warunkach oficerowie zwrócili się do komendanta o podjęcie rozmów kapitulacyjnych. 9 października twierdza skapitulowała na warunkach honorowych. 15 pułk ustawił broń w kozły na terenie twierdzy i pomaszerował do Wyszogrodu. Tam został rozwiązany.

W 1831, w czasie [[Powstanie listopadowe|wojny z Rosją]], pułk otrzymał 1 złoty [[Order Virtuti Militari|krzyż Orderu Virtuti Militari]]{{odn|Gembarzewski|1925|s=72}}.
== Uzbrojenie i umundurowanie ==
[[Plik:Guzik polski 15 powstanie listopadowe.jpg|thumb|200px|Guzik 15 Pułku Piechoty Liniowej]]
'''[[Uzbrojenie]]''' podstawowe piechurów stanowiły kosy i piki oraz karabiny [[zamek skałkowy|skałkowe]]. Zapewne były to karabiny francuskie wz. 1777 ([[kaliber broni]] 17,5 mm), być może rosyjskie z fabryk tulskich wz. 1811 (kaliber 17,78 mm), z [[bagnet]]ami. W późniejszym okresie uzbrojenie poprawiało się, dzięki [[Broń zdobyczna|broni zdobycznej]] i dostawom karabinów własnej produkcji. Poza kosami lub karabinami piechurzy posiadali siekiery, a w późniejszym okresie niekiedy także tasaki ([[Pałasz (broń)|pałasze]] piechoty). Oficerowie byli uzbrojeni w [[szabla|szable]] i [[pistolet]]y. Wyposażenie żołnierzy, uzbrojonych w karabiny, uzupełniała ładownica na 40 naboi (czasem zastępowana torbą płócienną) oraz pochwa na bagnet.

'''[[Mundur wojskowy|Umundurowanie]]''' początkowo było niejednolite i powinno składać się z:
* [[wołoszka|wołoszki]] lub [[sukmana|sukmany]], najlepiej sukiennej, podszytej płótnem, w kolorze zgodnym ze strojem włościańskim w danym województwie, z kołnierzem w kolorze województwa:
* kaftana lub kożuszka z rękawami, zakrywającego podbrzusze;
* spodni sukiennych, płótnem podszytych, szarych lub w kolorze wołoszki;
* ciżem (trzewików) lub butów krótkich (z krótkimi cholewami);
* [[furażerka|furażerki]] z zausznicami, z lampasem (otokiem) w kolorze województwa;
* dwóch halsztuchów (co można tłumaczyć na „szalik ”lub „krawat”) czarnych;
* trzech koszul;
* pary rękawiczek bez palców;
* dwóch par gatek (kalesonów) płóciennych.
[[Wyłogi]] żółte, naramienniki granatowe z [[Wypustki|wypustką]]{{odn|Linder|1960|s=barwy pułkowe}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj książkę|nazwisko = Gembarzewski |imię = Bronisław |autor link = Bronisław Gembarzewski |tytuł = Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831 |miejsce = Warszawa |rok = 1925|url = http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=132690&from=publication |wydawca = [[Towarzystwo Wiedzy Wojskowej ]]|odn = tak}}
* {{Cytuj książkę | nazwisko= Linder| imię=Karol|tytuł= Dawne Wojsko Polskie. Ubiór i uzbrojenie| data=1960|wydawca=Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej| miejsce=Warszawa|odn=tak}}
* {{cytuj książkę |nazwisko= Wimmer|imię= Jan|autor link= Jan Wimmer|tytuł= Historia piechoty polskiej do roku 1864|wydawca=[[Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej]]|miejsce= Warszawa|rok= 1978|odn=tak}}
* {{Cytuj książkę| tytuł = 9 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego | data = 1995 | wydawca = Ajaks | miejsce = Pruszków | isbn = 83-85621-75-X |odn=tak}}

{{Wojsko Polskie Królestwa Kongresowego}}

[[Kategoria:Piechota liniowa powstania listopadowego]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1831]]
[[Kategoria:Pułki piechoty liniowej Królestwa Kongresowego]]
[[Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1831]]

title: 15 Pułk Piechoty Liniowej

Państwo: Królestwo Polskie

Rodowód: 1 Pułk Województwa Lubelskiego

Pierwszy: ppłk Jan Łempicki

Obecny: ppłk Jan Łempicki

Rodzaj wojsk: piechota

Podległość: 4 Dywizja Piechoty - IV 1831


text:
# Kolejny film o Boracie
Kolejny film o Boracie: Tłusta łapówka dla amerykańskiego reżimu, by naród kazachski znów być wielki (ang. Borat Subsequent Moviefilm: Delivery of Prodigious Bribe to American Regime for Make Benefit Once Glorious Nation of Kazakhstan) – amerykańsko-brytyjski film komediowy z 2020 roku w reżyserii Jasona Wolinera. Film jest sequelem filmu z Boratem nakręconego w 2006 roku pt. Borat: Podpatrzone w Ameryce, aby Kazachstan rósł w siłę, a ludzie żyli dostatniej.
Fabuła filmu jest nakręcona w zbliżony sposób do pierwszej części, zawiera także skecze improwizowane. Poza Boratem znanym z pierwszej części główną bohaterką jest jego córka.
Produkcja filmu została przejęta przez Amazon Studios, a sam film ma premierę krótko przed wyborami prezydenckim w USA na Amazon Prime. Dlatego też w filmie jest dużo skeczy zaangażowanych politycznie, krytykujących między innymi Donalda Trumpa oraz jego wiceprezydenta.
Film zdobył trzy nominacje do Złotych Globów, m.in. w kategorii najlepsza komedia lub musical. Był też nominowany do Nagrody Akademii Filmowej w dwóch kategoriach.
Kolejny film o Boracie wpisany został do Księgi rekordów Guinnessa jako posiadacz najdłuższego tytułu oryginalnego (110 znaków bez spacji) spośród wszystkich nominowanych do Oscara filmów.

title: Kolejny film o Boracie

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Kolejny film o Boracie: Tłusta łapówka dla amerykańskiego reżimu, by naród kazachski znów być wielki
 |oryginalny tytuł = Borat Subsequent Moviefilm: Delivery of Prodigious Bribe to American Regime for Make Benefit Once Glorious Nation of Kazakhstan
 |grafika          = Borat Subsequent Moviefilm logo.png
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[komedia]], [[mockument]]
 |rok produkcji    = 2020
 |data premiery    = 23 października 2020
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
[[Wielka Brytania]]
 |język            = [[język angielski|angielski]]
 |czas trwania     = 95 minut
 |reżyseria        = Jason Woliner
 |scenariusz       = Peter Baynham
[[Sacha Baron Cohen]]
Jena Friedman
Anthony Hines
Lee Kern
Dan Mazer
Erica Rivinoja
Dan Swimer
 |główne role      = Sacha Baron Cohen
[[Maria Bakałowa]]
 |muzyka           = [[Erran Baron Cohen]]
 |zdjęcia          = Luke Geissbühler
 |scenografia      =
 |kostiumy         =
 |montaż           = Craig Alpert
Michael Giambra
James Thomas
 |produkcja        = Sacha Baron Cohen
Anthony Hines
Monica Levinson
 |wytwórnia        = Four by Two Films
Oak Springs Productions
 |dystrybucja      = [[Amazon Studios]]
 |budżet           = 10–20 mln [[USD]]
 |przychody brutto =
 |poprzednik       = ''[[Borat: Podpatrzone w Ameryce, aby Kazachstan rósł w siłę, a ludzie żyli dostatniej]]''
 |kontynuacja      =
 |nagrody          =
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              =
}}
'''Kolejny film o Boracie: Tłusta łapówka dla amerykańskiego reżimu, by naród kazachski znów być wielki''' (ang. ''Borat Subsequent Moviefilm: Delivery of Prodigious Bribe to American Regime for Make Benefit Once Glorious Nation of Kazakhstan'')<ref group="uwaga">Oficjalny pełny tytuł filmu widoczny jest w napisach końcowych. W wersji lektorskiej podawany jest polski tytuł ''Borat: Kolejny filmkino – Tłusta łapówka dla amerykańskiego reżimu, żeby naród kazachski znów być wielki''.</ref> – amerykańsko-brytyjski film komediowy z [[2020 w filmie|2020]] roku w reżyserii Jasona Wolinera. Film jest [[sequel]]em filmu z Boratem nakręconego w [[2006 w filmie|2006]] roku pt. ''[[Borat: Podpatrzone w Ameryce, aby Kazachstan rósł w siłę, a ludzie żyli dostatniej]]''.

Fabuła filmu jest nakręcona w zbliżony sposób do pierwszej części, zawiera także skecze improwizowane. Poza Boratem znanym z pierwszej części główną bohaterką jest jego córka.

Produkcja filmu została przejęta przez Amazon Studios, a sam film ma premierę krótko przed [[Wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych w 2020 roku|wyborami prezydenckim w USA]] na Amazon Prime. Dlatego też w filmie jest dużo skeczy zaangażowanych politycznie, krytykujących między innymi [[Donald Trump|Donalda Trumpa]] oraz jego [[Mike Pence|wiceprezydenta]]<ref name=":0" /><ref>{{Cytuj |tytuł = ‘Borat 2’ Acquired by Amazon Studios & Arriving Before Election Day |data dostępu = 2020-10-27 |opublikowany = theplaylist.net |url = https://theplaylist.net/borat-2-amazon-studios-2020-release-20200929/}}</ref>.

Film zdobył trzy nominacje do [[Złoty Glob|Złotych Globów]], m.in. w kategorii ''[[Złoty Glob za najlepszy film komediowy lub musical|najlepsza komedia lub musical]]''<ref>{{cytuj stronę|url=https://primenews.pl/zlote-globy-2021-nominacje-za-rok-2020/|tytuł=Złote Globy za rok 2020: znamy nominacje do prestiżowych nagród filmowych|opublikowany=''Prime News''|autor=Albert Nowicki|data=2021-02-03|data dostępu=2021-02-03|archiwum=https://web.archive.org/web/20210203162959/https://primenews.pl/zlote-globy-2021-nominacje-za-rok-2020/|zarchiwizowano=2021-02-03}}</ref>. Był też nominowany do [[Nagroda Akademii Filmowej|Nagrody Akademii Filmowej]] w dwóch kategoriach.

''Kolejny film o Boracie'' wpisany został do [[Księga rekordów Guinnessa|Księgi rekordów Guinnessa]] jako posiadacz najdłuższego tytułu oryginalnego (110 znaków bez spacji) spośród wszystkich nominowanych do Oscara filmów<ref>{{cytuj stronę|url=https://primenews.pl/borat-oscarowym-rekordzista/|tytuł=Borat oscarowym rekordzistą. Trafił do Księgi Rekordów Guinnessa|opublikowany=''Prime News''|autor=Albert Nowicki|data=2021-03-28|data dostępu=2021-03-29}}</ref>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Nici z drugiej kadencji? Ten film ma za zadanie zniszczyć Trumpa |data dostępu = 2020-10-27 |opublikowany = film.interia.pl |url = https://film.interia.pl/recenzje/news-borat-2-byc-jak-melania-trump-recenzja,nId,4814827 |język = pl}}</ref>
}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|tytuł|13143964|Kolejny film o Boracie: Tłusta łapówka dla amerykańskiego reżimu, by naród kazachski znów być wielki}}

{{Złoty Glob za najlepszy film komediowy lub musical}}
{{Złota Malina dla najgorszego aktora drugoplanowego}}
{{Złota Malina za najgorsze ekranowe połączenie}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy komediowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 2020 roku]]
[[Kategoria:Brytyjskie filmy komediowe]]
[[Kategoria:Brytyjskie filmy z 2020 roku]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Złotym Globem dla najlepszego filmu komediowego lub musicalu]]
[[Kategoria:Sequele amerykańskich filmów]]

title: Kolejny film o Boracie: Tłusta łapówka dla amerykańskiego reżimu, by naród kazachski znów być wielkiBorat Subsequent Moviefilm: Delivery of Prodigious Bribe to American Regime for Make Benefit Once Glorious Nation of Kazakhstan

Gatunek: komedia, mockument

Data premiery: 23 października 2020

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone · Wielka Brytania

Język: angielski

Czas trwania: 95 minut

Reżyseria: Jason Woliner

Scenariusz: Peter Baynham · Sacha Baron Cohen · Jena Friedman · Anthony Hines · Lee Kern · Dan Mazer · Erica Rivinoja · Dan Swimer

Główne role: Sacha Baron Cohen · Maria Bakałowa

Muzyka: Erran Baron Cohen

Zdjęcia: Luke Geissbühler

Montaż: Craig Alpert · Michael Giambra · James Thomas

Produkcja: Sacha Baron Cohen · Anthony Hines · Monica Levinson

Wytwórnia: Four by Two Films · Oak Springs Productions

Dystrybucja: Amazon Studios

Budżet: 10–20 mln USD


text:
# Cnota egoizmu
Cnota egoizmu (The Virtue of Selfishness : A New Concept of Egoism) - zbiór esejów i artykułów przedstawiających istotę racjonalnego egoizmu będącego efektem epistemologii obiektywistycznej. Wszystkie zamieszczone teksty z wyjątkiem „The Objectivist Ethics” pojawiły się wcześniej w „The Objectivist Newsletter”, czasopiśmie wydawanym przez Ayn Rand. Książka porusza tematy zalet egoizmu, rozumianego jako realizacja własnych, racjonalnych, długofalowych interesów, destruktywności altruizmu oraz  roli rządu.

## Historia powstania
Bennett Cerf z wydawnictwa Random House (które wydało wcześniejsze książki Ayn Rand: „Atlas Zbuntowany” oraz „For the New Intellectual”) zaproponował opublikowanie nowego zbioru tekstów dotyczących obiektywizmu. Ayn Rand po wygłoszeniu w Ford Hall Forum mowy atakującej politykę Johna F. Kennedy'ego (w którym porównała go do Adolfa Hitlera), zaproponowała wydanie zbioru pod tytułem „The Fascist New Frontier”. Tytuł oraz sam tekst został odrzucony, w wyniku czego Ayn Rand zmieniła wydawnictwo. Gotowa książka, zatytułowana już „Virtue of Selfishness” nie zawierała problematycznego tekstu. Wydana przez New American Library „Cnota egoizmu” okazała się być dużym sukcesem. W cztery miesiące po premierze sprzedano prawie pół miliona egzemplarzy, a do dziś blisko półtora miliona egzemplarzy.

### Wydanie polskie
W 2000 roku książka została wydana przez Wydawnictwo Zysk i Spółka, wydanie zostało wznowione w roku 2015.

## Lista esejów
1. Etyka absolutna (The Objectivist Ethics — Ayn Rand)
2. Zdrowie umysłowe versus mistycyzm i samopoświecenie (Mental Health versus Mysticism and Self-Sacrifice — Nathaniel Branden)
3. Etyka sytuacji krytycznych (The Eticsof Emergencies — Ayn Rand)
4. „Konflikty” ludzkich interesów (The „Conflicts” of Men’s Interests — Ayn Rand)
5. Czy nie jest każdy samolubem (Isn’t Everyone Selfish — Nathaniel Branden)
6. Psychologia przyjemności (The Psychology of Pleasure — Nathaniel Branden)
7. Czy życie nie wymaga kompromisu (Doesn’t Life Require Compromise — Ayn Rand)
8. Jak prowadzić racjonalne życie w nieracjonalnym społeczeństwie (How Does One Lead a Rational Life in an Irrational Society — Ayn Rand)
9. Kult moralnej szarości (The Cult of Moral Grayness — Ayn Rand)
10. Etyka skolektywizowana (Collectivized Ethics — Ayn Rand)
11. Budowniczowie pomników (The Monument Builders — Ayn Rand)
12. Prawa człowieka (Man’s Rights — Ayn Rand)
13. Skolektywizowane „prawa” (Collectivized „Rights” — Ayn Rand)
14. Natura rządu (The Naturę of Government — Ayn Rand)
15. Finansowanie rządu w wolnym społeczeństwie (Government Financing in a Free Society — Ayn Rand)
16. Boskie prawo stagnacji (The Divine Right of Stagnation — Nathaniel Branden)
17. Rasizm (Racism — Ayn Rand)
18. Fałszywy indywidualizm (Counterfeit Individualism — Nathaniel Branden)
19. Argumentacja przez zastraszanie (The Argument from Intimidation - Ayn Rand)[1]

title: Cnota egoizmu

wikitext:
{{Książka infobox
 |tytuł             = Cnota egoizmu
 |tytuł oryginalny  = The Virtue of Selfishness
 |grafika           =
 |opis grafiki      =
 |alt grafiki       =
 |autor             = [[Ayn Rand]]
 |tematyka          = [[Etyka]]
 |typ utworu        = [[esej|zbiór esejów]]
 |data powstania    =
 |miejsce wydania   = [[Stany Zjednoczone]]
 |język             = [[Język angielski|angielski]]
 |data wydania      = 1964
 |wydawca           = [[New American Library]]
 |pol: data wydania = 2000
 |pol: wydawca      = [[Zysk i S-ka]]
 |pol: przekład     = [[Jerzy Łoziński (tłumacz)|Jerzy Łoziński]] - teksty N.Brandena, anonimowe tłumaczenie z wydania Officyny Liberałów z 1987 r. - teksty A. Rand
 |poprzednia        =
 |następna          =
 |commons           =
 |wikiźródła        =
 |wikicytaty        =
}}
'''''Cnota egoizmu''''' (''The Virtue of Selfishness : A New Concept of Egoism'') - zbiór [[esej]]ów i artykułów przedstawiających istotę [[Racjonalny egoizm|racjonalnego egoizmu]] będącego efektem [[Epistemologia|epistemologii]] obiektywistycznej. Wszystkie zamieszczone teksty z wyjątkiem „The Objectivist Ethics” pojawiły się wcześniej w „The Objectivist Newsletter”, czasopiśmie wydawanym przez [[Ayn Rand]]. Książka porusza tematy zalet egoizmu, rozumianego jako realizacja własnych, racjonalnych, długofalowych interesów, destruktywności [[altruizm]]u oraz  roli rządu.

== Historia powstania ==
Bennett Cerf z wydawnictwa [[Random House]] (które wydało wcześniejsze książki Ayn Rand: „[[Atlas zbuntowany|Atlas Zbuntowany]]” oraz „For the New Intellectual”) zaproponował opublikowanie nowego zbioru tekstów dotyczących [[Filozofia obiektywistyczna|obiektywizmu]]. Ayn Rand po wygłoszeniu w Ford Hall Forum mowy atakującej politykę [[John F. Kennedy|Johna F. Kennedy'ego]] (w którym porównała go do [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]]), zaproponowała wydanie zbioru pod tytułem „The Fascist New Frontier”. Tytuł oraz sam tekst został odrzucony, w wyniku czego Ayn Rand zmieniła wydawnictwo. Gotowa książka, zatytułowana już „Virtue of Selfishness” nie zawierała problematycznego tekstu. Wydana przez New American Library „Cnota egoizmu” okazała się być dużym sukcesem. W cztery miesiące po premierze sprzedano prawie pół miliona egzemplarzy, a do dziś blisko półtora miliona egzemplarzy.

=== Wydanie polskie ===
W 2000 roku książka została wydana przez Wydawnictwo Zysk i Spółka, wydanie zostało wznowione w roku 2015.

== Lista esejów ==
# Etyka absolutna (''The Objectivist Ethics'' — Ayn Rand)
# Zdrowie umysłowe versus mistycyzm i samopoświecenie (''Mental Health versus Mysticism and Self-Sacrifice'' — [[Nathaniel Branden]])
# Etyka sytuacji krytycznych (''The Eticsof Emergencies'' — Ayn Rand)
# „Konflikty” ludzkich interesów (''The „Conflicts” of Men’s Interests'' — Ayn Rand)
# Czy nie jest każdy samolubem (''Isn’t Everyone Selfish'' — Nathaniel Branden)
# Psychologia przyjemności (''The Psychology of Pleasure'' — Nathaniel Branden)
# Czy życie nie wymaga kompromisu (''Doesn’t Life Require Compromise'' — Ayn Rand)
# Jak prowadzić racjonalne życie w nieracjonalnym społeczeństwie (''How Does One Lead a Rational Life in an Irrational Society'' — Ayn Rand)
# Kult moralnej szarości (''The Cult of Moral Grayness'' — Ayn Rand)
# Etyka skolektywizowana (''Collectivized Ethics'' — Ayn Rand)
# Budowniczowie pomników (''The Monument Builders'' — Ayn Rand)
# Prawa człowieka (''Man’s Rights'' — Ayn Rand)
# Skolektywizowane „prawa” (''Collectivized „Rights”'' — Ayn Rand)
# Natura rządu (''The Naturę of Government'' — Ayn Rand)
# Finansowanie rządu w wolnym społeczeństwie (''Government Financing in a Free Society'' — Ayn Rand)
# Boskie prawo stagnacji (''The Divine Right of Stagnation'' — Nathaniel Branden)
# Rasizm (''Racism'' — Ayn Rand)
# Fałszywy indywidualizm (''Counterfeit Individualism'' — Nathaniel Branden)
# Argumentacja przez zastraszanie (''The Argument from Intimidation'' - Ayn Rand)<ref>{{Cytuj|tytuł="Cnota egoizmu" w pigułce|czasopismo=Obiektywizm.pl|data=2016-02-05|data dostępu=2017-11-22|url=http://obiektywizm.pl/cnotaegoizmu-streszczenie/|język=pl-PL|archiwum=https://web.archive.org/web/20171130021033/http://obiektywizm.pl/cnotaegoizmu-streszczenie/|zarchiwizowano=2017-11-30}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://lubimyczytac.pl/ksiazka/258251/cnota-egoizmu-nowa-koncepcja-egoizmu Cnota Egoizmu]

{{Ayn Rand}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Ayn Rand]]
[[Kategoria:Literatura filozoficzna XX wieku]]
[[Kategoria:Literatura filozoficzna w języku angielskim]]
[[Kategoria:Literatura filozoficzna z zakresu etyki]]

title: Cnota egoizmuThe Virtue of Selfishness

Autor: Ayn Rand

Tematyka: Etyka

Typ utworu: zbiór esejów

Miejsce wydania: Stany Zjednoczone

Wydawca:
New American Library
Zysk i S-ka

Przekład: Jerzy Łoziński - teksty N.Brandena, anonimowe tłumaczenie z wydania Officyny Liberałów z 1987 r. - teksty A. Rand


text:
# Mała Szczerba
Mała Szczerba – żleb w Dolinie Starorobociańskiej w polskich Tatrach Zachodnich. Opada ze wschodnich stoków poniżej Dudowej Kotliny pod Kończystym Wierchem w północno-wschodnim kierunku przez Dudowe Turnie w okolice Starorobociańskiej Równi. U dołu podsypany jest piargami.
Jest to wąski i dość płytko wcięty, ale bardzo stromy żleb. Po jego północnej stronie znajduje się większy żleb Wielka Szczerba, którym spływa woda z Dudowych Stawków.

title: Mała Szczerba

wikitext:
{{Współrzędne|49°12′51″N 19°49′06″E|umieść=na górze}}
[[Plik:Wielka Szczerba T5.jpg|thumb|240px|Mała Szczerba po lewej stronie Wielkiej Szczerby, którą spływa woda z Dudowych Stawków]]

'''Mała Szczerba''' – [[żleb]] w [[Dolina Starorobociańska|Dolinie Starorobociańskiej]] w polskich [[Tatry Zachodnie|Tatrach Zachodnich]]. Opada ze wschodnich stoków poniżej [[Dudowa Kotlina|Dudowej Kotliny]] pod [[Kończysty Wierch|Kończystym Wierchem]] w północno-wschodnim kierunku przez [[Dudowe Turnie]] w okolice [[Starorobociańska Rówień|Starorobociańskiej Równi]]<ref name=wit />. U dołu podsypany jest [[piarg]]ami.

Jest to wąski i dość płytko wcięty, ale bardzo stromy żleb. Po jego północnej stronie znajduje się większy żleb [[Wielka Szczerba]], którym spływa woda z [[Dudowe Stawki|Dudowych Stawków]]<ref name=nyka />.

== Przypisy ==
<references>
<ref name=nyka>{{Cytuj |autor = [[Józef Nyka]] |tytuł = [[Tatry Polskie. Przewodnik]] |wydanie = 13 |miejsce = Latchorzew |wydawca = Wydawnictwo Trawers |data = 2003 |isbn = 83-915859-1-3}}</ref>
<ref name=wit>{{Cytuj |tytuł = Tatry polskie. Mapa turystyczna 1:20 000 |miejsce = Piwniczna |data = 2006 |wydawca = Agencja Wyd. „Wit” S.c. |isbn = 83-89580-00-4}}</ref>
</references>

[[Kategoria:Żleby polskich Tatr]]
[[Kategoria:Żleby Tatr Zachodnich]]


text:
# Ryszard Sikorski (inżynier)
Ryszard Tadeusz Sikorski (ur. 1928, zm. 23 października 2021) – polski inżynier chemik. Absolwent Politechniki Wrocławskiej. Od 1976 profesor na Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej.

title: Ryszard Sikorski (inżynier)

wikitext:
{{inne znaczenia|inżyniera|inne postaci noszące imię i nazwisko [[Ryszard Sikorski]]}}
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Ryszard Tadeusz Sikorski
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   =
 |wariant flagi             =
 |data urodzenia            = 1928
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              = 23 października 2021
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = profesor
 |jakich nauk               = chemicznych
 |specjalność               = chemia i technologia polimerów i tworzyw sztucznych
 |almamater                 = [[Politechnika Wrocławska]]
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Politechnika Wrocławska]]
 |stanowisko1               =
 |okres zatr1               =
 |funkcja                   =
 |doktorat data             =
 |doktorat uczelnia         =
 |doktorat dyscyplina       =
 |habilitacja data          =
 |habilitacja uczelnia      =
 |habilitacja dyscyplina    =
 |profesura data            = [[1976]]
 |status pan                =
 |status pau                =
 |funkcja pan typ           =
 |funkcja pan nazwa         =
 |honoriscausa data1        =
 |honoriscausa uczelnia1    =
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
 |www                       =
}}
'''Ryszard Tadeusz Sikorski''' (ur. [[1928]], zm. [[23 października]] [[2021]]<ref>[https://www.nekrologi.net/nekrologi/ryszard-tadeusz-sikorski/59108008?from_mobile=1%3Bs_source%3Dppwi_gzple;s_source=ppdo_wroc Nekrolog profesora]</ref>) – [[Polska|polski]] [[Inżynieria|inżynier]] chemik. Absolwent [[Politechnika Wrocławska|Politechniki Wrocławskiej]]. Od 1976 profesor na Wydziale Chemicznym [[Politechnika Wrocławska|Politechniki Wrocławskiej]]<ref>{{Cytuj |autor = Ryszard Burak, Piotr Pregiel |tytuł = Tytularni profesorowie Politechniki Wrocławskiej 1945-2015 |data dostępu = 2022-05-23 |isbn = 978-83-7493-885-3 |wydawca = Politechnika Wrocławska |s = 88 |url = https://pwr.edu.pl/fcp/cGBUKOQtTKlQhbx08SlkATxYCEi8pMgQGS39WBVdbWCECWR1pXhs_W3dN/_users/code_eCVYRPgYXNVg5Xh09GgBLGl9XR3g8Gh9MDCEUHxYb/publikacje/tytularni_profesorowie_pwr.pdf |język = pl}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Sikorski, Ryszard}}
[[Kategoria:Polscy inżynierowie]]
[[Kategoria:Absolwenci Politechniki Wrocławskiej]]
[[Kategoria:Wykładowcy Politechniki Wrocławskiej]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1928]]
[[Kategoria:Zmarli w 2021]]

title: Ryszard Tadeusz Sikorski

Data śmierci: 23 października 2021

Alma Mater: Politechnika Wrocławska

Uczelnia: Politechnika Wrocławska