text:
# Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kętrzynie
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kętrzynie – luterańska parafia w Kętrzynie, należąca do diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Została utworzona w XVI wieku. Jej siedziba mieści się przy ulicy Zjazdowej.
Do parafii należą także zbory filialne w Barcianach, Bartoszycach, Brzeźnicy i Srokowie.

## Historia

### Okres od Reformacji do końca II wojny światowej
Od czasów Reformacji funkcję głównego miejskiego kościoła ewangelickiego pełnił kościół św. Jerzego, który stał się w 1525 siedzibą luterańskiej parafii. W istniejącym obok niego kościele św. Jana odbywały się polskojęzyczne nabożeństwa, stąd nazywany był on „kościołem polskim”.
W kościele polskim od 1546 działała Szkoła Wielka, która zajmowała się edukacją kandydatów na studia na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu. Nad pomieszczeniem do sprawowania nabożeństw wybudowano wówczas sale lekcyjne i mieszkania dla nauczyciele, a w późniejszych latach dokonywano także kolejnych powiększeń budowli. Piętro to zostało zlikwidowane w 1817, kiedy to działające tam wówczas gimnazjum zostało przeniesione do nowo wybudowanego sąsiedniego budynku.
Na południowej stronie terytorium zabudowań parafialnych położona była działająca przy przytułku dla chorych ewangelicka kaplica św. Ducha, zlokalizowana w pobliżu murów miejskich.
Od 1880 w pomieszczeniach kościoła polskiego zaprzestano organizowania nabożeństw i stał się on miejscem prowadzenia nauki konfirmacyjnej.
Kętrzyńska parafia ewangelicka w latach 20. XX wieku liczyła 18 000 wiernych, którzy zamieszkiwali miasto i okoliczne wsie. Prowadzona była również opieka duchowa nad wiernymi w szpitalu miejskim oraz domu opieki, działało także duszpasterstwo wojskowe i więzienne. Od początku swojego istnienia parafia zatrudniała przeważnie trzech duchownych, z których jeden posługiwał się językiem polskim.
W latach 30. XX wieku została wybudowana kolejna kaplica luterańska, zlokalizowana przy ul. Limanowskiego.
W początkach XX wieku stanowisko proboszcza parafii pełnili księża Heinrich Borowski (1898-1910), Gottfried Doliva (1911-1913), Gustaw Plath (1914-1930) oraz Wilhelm Gottlob Gemmel (1930-1945). Funkcję duchownych pomocniczych sprawowali księża tacy jak Willy Pensky (1919-1927), Hans Georg Borchert (1927-1934), Walter Vonthein (1934-1938) i Karl Sedlag (1938-1945).

### Lata po 1945
Po zakończeniu II wojny światowej wierni zostali pozbawieni świątyni, ponieważ kościół św. Jerzego wraz z plebanią został przejęty przez katolików. Nabożeństwa zostały wznowione w 13 października 1946 i odbywały się w prywatnych mieszkaniach parafian, a od 1947 ich prowadzenie przeniesiono do kościoła św. Jana, który formalnie nie był jednak już własnością parafii ewangelickiej. Zbór został otoczony opieką duszpasterską przez ks. Emila Dawida z parafii w Giżycku, który został jej administratorem. Konsystorz przydzielił mu do pomocy Karola Napierskiego. Nabożeństwa prowadzone były jednak w większości przez studentów teologii, jak Karol Napierski, Tadeusz Adamik, Tadeusz Bogucki, a także ks. Emila Kowalę. Napierski zajmował się zborem w Kętrzynie do sierpnia 1950.
W 1951 parafia liczyła 766 wiernych, w tym roku miało miejsce 26 chrztów, 5 ślubów, 19 pogrzebów, a 65 osób konfirmowano.
Następnie administrację nad zborem objął ks. Rudolf Mrowiec. Nie organizował on jednak nabożeństw w Kętrzynie oraz innych podległych mu jednostkach, dlatego od 1 marca 1952 administratorem parafii kętrzyńskiej został mianowany ks. Alfred Figaszewski, który przeprowadził się do miasta. Po kilku miesiącach opuścił jednak Kętrzyn i zamieszkał na Śląsku. W czerwcu 1952 kolejnym stałym duchownym został tu ks. Paweł Bakałarz. Kościół św. Jana okazał się za mały na potrzeby licznego zboru. Parafia pozbawiona była również plebanii, w związku z czym ksiądz zamieszkał w przydzielonym mu mieszkaniu, wyremontowanym uprzednio nakładem członków zboru.
Liczba członków parafii w 1956 wynosiła około 2000 osób. Dalej pozostawał pozbawiony sali parafialnej oraz plebanii, kancelaria działała w budynku mieszczącym mieszkanie duchownego. Zwracano także uwagę na nietolerancję, z jaką spotykali się należący do parafii Mazurzy.
Dzięki przekazaniu na rzecz parafii w czerwcu 1957 swojego dotychczasowego domu przez jedną z wyjeżdżających członkiń zboru, 7 czerwca 1957 nieruchomość ta stała się oficjalnie plebanią.
Ksiądz Bakałarz uczestniczył również w spotkaniach gromadkarskich, co zostało odnotowane przez inwigilujące go władze państwowe. Stanowisko proboszcza pełnił do 31 marca 1978. Wówczas parafia zrzeszała około 400 wiernych. Jego następcą został ks. Rudolf Bażanowski, pełniący tę funkcję do czerwca 1997.
Dom przekazany w użytkowanie parafii przez jej dawną wierną służył jako plebania do 1980. Wówczas władze miejskie podjęły decyzję o budowie na jego miejscu wielorodzinnego budynku, w związku z czym dokonały sprzedaży na rzecz zboru będącej w stanie ruiny nieruchomości przy ul. Zjazdowej 15, gdzie urządzono nową plebanię.
W 1990 kościół ewangelicki stał się również miejscem sprawowania liturgii kościoła greckokatolickiego, dzięki udostępnieniu go przez luteran również do użytku parafii obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, co trwało do czasu zbudowania dla niej własnej cerkwi.
W 1995 wikariuszem w Kętrzynie został ks. Paweł Hause, który od lipca 1997 objął stanowisko proboszcza parafii. Od 17 lutego 2018 pełni również funkcję biskupa diecezji mazurskiej.

### Filiały

#### Barciany
Pierwszym kościołem ewangelickim w Barcianach została w okresie Reformacji miejscowa świątynia wybudowana na przełomie XIV i XV wieku. Kolejny kościół luterański powstał tu na początku XVIII wieku i służył prowadzeniu nabożeństw dla polskojęzycznych mieszkańców miejscowości. Pod koniec XIX wieku wzniesiono dodatkowo kaplicę cmentarną.
W latach 20. XX wieku tutejsza parafia zrzeszała 3880 wiernych, a 1293 z nich zamieszkiwało Barciany.
W 1945 kościół został przejęty przez katolików. Ewangelicy zaczęli wówczas prowadzić nabożeństwa w domach prywatnych poza granicami miejscowości. Zbór został objęty opieką w 1947 przez proboszcza parafii w Giżycku, ks. Emil Dawid, a od lipca 1951 - jego następcę na tym stanowisku, ks. Rudolfa Mrowca. W tym czasie parafia w Barcianach liczyła 155 wiernych. W okresie od 15 czerwca 1952 do 31 marca 1978 administrację nad zborem prowadził ks. Paweł Bakałarz, proboszcz w Kętrzynie.
Dawna parafia została zdegradowana do stacji kaznodziejskiej. Pierwszym powojennym miejscem prowadzenia nabożeństw zostało w 1955 pomieszczenie w budynku dawnej ewangelickiej plebanii, nie będącej już własnością zboru, gdzie urządzono przeznaczoną do tego celu salkę, z której korzystano na zasadach umowy dzierżawy do 1991.
W latach 1978–1997 opiekę nad stacją kaznodziejską sprawował ks. Rudolf Bażanowski, a jego następcą został ks. Paweł Hause.
26 października 1991 otwarta została nowa kaplica ewangelicka w Barcianach, która została wybudowana na działce przekazanej zborowi przez Irenę i Lidię Szulc. W uroczystości wziął udział ks. bp. Jan Szarek, który dokonał poświęcenia obiektu.

#### Bartoszyce
W Bartoszycach w wyniku Reformacji ewangelickimi stały się wszystkie miejskie kościoły - Kościół Jana Ewangelisty, Kościół Jana Chrzciciela, a także obecnie nieistniejące kościoły św. Ducha (szpitalny) i św. Katarzyny. Od XVI wieku miały tu miejsce również nabożeństwa w języku polskim, prowadzone przez polskich duchownych ewangelickich.
W XVIII wieku miasto stało się stolicą superintendentury, przekształconej później w okręg kościelny (diecezję). W 1720 okręg liczył 16 parafii z 19 duchownymi, a w 1789 podlegało mu 12 parafii i 15 duchownych.
Parafia działająca przy kościele św. Jana Ewangelisty skupiała w 1926 8500 wiernych, natomiast do parafii przy kościele św. Jana Chrzciciela należało 3500 członków.
Stanowisko superintendenta okręgu kościelnego z siedzibą w Bartoszycach od 1928 pełnił ks. Wilhelm Feist. Przed zakończeniem II wojny światowej okręg zrzeszał parafie na terenie miasta i w miejscowościach takich jak Allenau, Auglitten, Böttchersdorf, Deutsch Wilten, Domnau, Falkenau, Friedland in Ostpreußen, Gallingen, Georgenau, Groß Schwansfeld, Klein Schönau, Klingenberg, Schippenbeil, Schönbruch, Schönwalde i Stockheim.
Po II wojnie światowej wierni pozbawieni zostali dotychczasowych kościołów. Kościół Jana Chrzciciela został przejęty przez katolików, natomiast kościół św. Jana Ewangelisty uległ zniszczeniu. W 1947 opiekę nad zborem roztoczył giżycki proboszcz, ks. Emil Dawid, któremu w posłudze w Bartoszycach pomagał student teologii Karol Napierski. W listopadzie tego roku liczba wiernych w powiecie bartoszyckim wynosiła 373 osób, zaś w samym mieście mieszkało ich 158. Do 14 listopada 1948 nabożeństwa dla nich prowadzone były w kaplicy należącej do miejscowego zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Bartoszycach, później odbywały się one w domu prywatnym należącym do rodziny Fröhlich.
W 1950 parafia zrzeszała około 1300 wiernych. Wtedy też, wobec braku odpowiedniego miejsca na nabożeństwa, zwrócono się do władz państwowych o przydzielenie parafii jej dawnego domu zborowego położonego przy ówczesnej ul. Zwycięzców 36, który w tym czasie został przekształcony na siedzibę związków zawodowych. Rok później liczba członków parafii wynosiła już jedynie 312 osób zweryfikowanych.
Od lutego 1954 do miasta sprowadził się dk. Manfred Buchholz, który objął zbór bartoszycki opieką duszpasterską. Jego następcą został w czerwcu 1957 ks. Rudolf Turoń, który od lipca 1958 przeprowadził się jednak do Biskupca, skąd dojeżdżał do Bartoszyc. Z powodu jego choroby, faktycznym administratorem parafii od marca 1958 był ks. Paweł Bakałarz z Kętrzyna, a ks. Turonia w prowadzeniu nabożeństw zastępowali inni duchowni.
W 1958 parafia otrzymała od władz potwierdzenie prawa do użytkowania dawnej kaplicy Społeczności Chrześcijańskiej przy obecnej ul. Witosa 12. Zbór liczył wówczas 200 osób.
Od 1959 do 15 maja 1962 parafia obsługiwana była przez ks. Ottona Wittenberga dojeżdżającego z Olsztyna, a następnie jego obowiązki przejął ks. Paweł Bakałarz z parafii w Kętrzynie. Od 1 stycznia 1968 parafia w Bartoszycach została przekształcona w stację kaznodziejską podległą kętrzyńskiej parafii, liczącą wówczas 70 wiernych. Dokonano wtedy szeregu prac remontowych w kaplicy i jej otoczeniu, a poddasze budynku przebudowano na mieszkanie dla kościelnego. Do lokalu tego w 1980 wprowadziła się rodzina Wróblewskich, która prowadzi opiekę nad obiektem.

#### Bezławki
W 1583 zamek w Bezławkach został przekształcony na kościół ewangelicki. Istniejąca tu parafia skupiała w latach 20. XX wieku około 2000 wiernych, zamieszkujących 25 miejscowości obejmowanych przez nią zasięgiem.
Po II wojnie światowej prowadzenie nabożeństw w miejscowym kościele zostało wstrzymane. Do ich wznowienia doszło w 1946, kiedy pierwsze powojenne nabożeństwo zostało tu poprowadzone przez ks. Jana Szczecha z parafii w Mrągowie. Po nim opiekę nad tutejszą społecznością ewangelicką objął ks. Emil Dawid z parafii w Giżycku, a od 1949 w pracy na terenie Bezławek wspierał go Karol Napierski.
Miejscowa plebania uległa spaleniu przed 1950. W 1951 budynek tutejszego kościoła próbował przejąć Kościół Metodystyczny, do czego jednak nie doszło.
21 października 1951 w kościele w Bezławkach miała miejsce uroczystość konfirmacji, którą na prośbę seniora diecezji mazurskiej poprowadził ks. Alfred Jagucki z parafii w Sorkwitach. Jeszcze w październiku 1951 decyzją Konsystorza proboszczem-administratorem parafii w Bezławkach został ks. Rudolf Mrowiec z parafii w Giżycku. W obsłudze duszpasterskiej tutejszego zboru asystował mu ks. Alfred Figaszewski, jak również Tadeusz Bogucki oraz Tadeusz Adamik, będący kandydatami teologii. W tym czasie parafia w Bezławkach liczyła 350 wiernych.
15 czerwca 1952 administracja nad zborem w Bezławkach została objęta przez parafię w Kętrzynie. Według stanu na październik 1952 w nabożeństwach odbywających się w kościele brało udział około 80 osób. Zgodnie z protokołem wyborczym z 1955 było tu zarejestrowanych 570 osób uprawnionych do głosowania. W 1956 ks. Paweł Bakałarz poprowadził w Bezławkach wraz z ks. Czesławem Gostomskim obchody Święta Misyjnego, podczas którego wystąpił zespół gitarowy pod kierownictwem pastorowej Bakałarzowej.
W kwietniu 1958 przez państwowe władze administracyjne miejscowemu zborowi został oficjalnie przekazany zarząd nad jego przedwojennym mieniem, na który składał się kościół, murowany budynek mieszkalny, budynek gospodarczy oraz cmentarz przykościelny.
W 1958 doszło do prac naprawczych dachu miejscowego kościoła. Potrzebę przeprowadzenia kolejnych zabiegów związanych z konserwacją dachu proboszcz Bakałarz wyrażał w piśmie z 1966, wskazując, że podczas burzy z wieży świątyni oderwało się wiele dachówek, co podczas upadku doprowadziło do uszkodzenia pokrycia obiektu, na skutek czego znajdujące się wewnątrz organy były zalewane ściekającą z dachu wodą. W kolejnym piśmie z 1971 skierowanym do Konsystorza zawarta została informacja, że kościół jest aktywnie użytkowany przez miejscowy zbór.
Z uwagi na zmniejszenie się tutejszej społeczności ewangelickiej, jej członkowie nie mogli sobie pozwolić na poniesienie kosztów związanych z niezbędnym remontem kościoła, a zwłaszcza jego dachu, z którego w dalszym ciągu podczas mocnych wiatrów odrywały się dachówki, w związku z czym w 1977 zakończone zostało prowadzenie w nim nabożeństw i od tego czasu kościół pozostawał zamknięty. W 1978 jego stan określany był jako bardzo zły. W wyniku niemożności sprawowania odpowiedniego nadzoru nad nieczynnym budynkiem, co spowodowane było niezamieszkiwaniem wiernych w jego bezpośrednim pobliżu, wielokrotnie następowały do niego włamania, podczas których był on celowo dewastowany. Ponadto władze gminy Reszel bez konsultacji z parafią pozyskiwały z przykościelnego cmentarza nagrobki wykonane z wartościowych materiałów, a następnie je zbywały. W efekcie postępującego niszczenia mienia zboru, członkowie parafii kętrzyńskiej zdecydowali o przeniesieniu uszkodzonych już wówczas organów do kościoła św. Jana, gdzie pozostają użytkowane do czasów współczesnych.
1 lipca 1981 stacja kaznodziejska w Bezławkach została zlikwidowana na mocy postanowienia Konsystorza. W sierpniu 1981 senior diecezji zwrócił się z zapytaniem do rzymskokatolickiej kurii biskupiej diecezji warmińskiej w sprawie wyrażenia chęci nabycia przez nią kościoła w Bezławkach. Ostatecznie został on przekazany na jej rzecz bezpłatnie w 1986, stając się kościołem filialnym należącym do parafii rzymskokatolickiej w Wilkowie.

#### Brzeźnica
Wobec braku możliwości dojazdu na nabożeństwa prowadzone w kościele ewangelickim w Srokowie przez wiernych z Brzeźnicy, zwrócono się do proboszcza srokowskiej parafii rzymskokatolickiej o zgodę na współużytkowanie podległej mu kaplicy w Brzeźnicy, urządzonej w latach 90. XX wieku w budynku należącym do dawnego brzeźnickiego majątku dworskiego. Zgodę otrzymano, w związku z czym w 2003 oficjalnie został powołany tutaj filiał parafii ewangelickiej w Kętrzynie, do którego w 2018 należało 40 osób.

#### Nakomiady
Pierwszy, drewniany kościół w Nakomiadach został wybudowany na przełomie XV i XVI wieku. Obsługiwany był on przez ewangelickiego kapelana krzyżackiego, który miał swoją siedzibę na zamku w Rynie. Samodzielna parafia ewangelicka została utworzona w Nakomiadach w 1556.
W 1656 miejscowy kościół uległ zniszczeniu w wyniku najazdu tatarskiego, a następnie został odbudowany jako obiekt wykonany z cegły oraz kamienia polnego.
W latach 20. XX wieku miejscowa parafia skupiała 2100 wiernych. Poza kościołem dysponowała ona wówczas także domem modlitwy, działała tu również stacja diakonijna.
Po 1945 parafia w Nakomiadach została otoczona opieką duszpasterską przez ks. Jana Szczecha z parafii w Mrągowie. W 1951 liczyła 1070 wiernych. W tym czasie remontu wymagały dwie ściany kościoła. Budynek plebanii pozostawał zniszczony w 30%, natomiast budynek mieszkalny – w 50%. Parafia dysponowała ponadto 60,6568 ha gruntów.
Od listopada 1952 stanowisko proboszcza-administratora w Nakomiadach objął ks. dk. Maksymilian Cybulla z parafii w Rynie, sprawując je do końca maja 1957. Po nim funkcję tę objął ks. Władysław Pilch z parafii w Mikołajkach, co trwało do 14 kwietnia 1959. Jego następcą na stanowisku administratora parafii w Nakomiadach został następnie ks. Paweł Kubiczek z parafii ryńskiej.
W 1960 do parafii w Nakomiadach należało 444 wiernych, z których 339 osób było uprawnionych do głosowania.
Od 1963 Nakomiady zaczęły być obsługiwane przez dojeżdżającego tu ks. Pawła Bakałarza z Kętrzyna. W chwili tej miejscowa parafia liczyła 254 wiernych.
Według stanu na 1975 zbór w Nakomiadach z 53 członkami stanowił już stację kaznodziejską podległa kętrzyńskiej parafIi. Zgodnie z pismem ks. Bakałarza z kwietnia 1975 skierowanym do Konsystorza kościół pozostawał znacznie uszkodzony. Jedna z jego ścian posiadała pęknięcie, dach pozostawał nieszczelny, a ramy okienne – zbutwiałe. Wnętrze kościoła było zdewastowane na skutek włamań, w wyniku czego znacznie uszkodzony został ołtarz, chrzcielnica i inne elementy wyposażenia. Wyłamane i wyniesione zostało wówczas również kilkanaście piszczałek z organ. Główna bryła kościoła z powodu tego stanu nie była możliwa do wykorzystywania, w związku z czym w przyległej do obiektu przybudówce został dokonany remont i urządzono tam kaplicę na 50 miejsc, gdzie dwa razy w miesiącu odbywały się nabożeństwa, a raz w tygodniu organizowano tu lekcje religii i zajęcia dla przygotowujących się do konfirmacji. Ksiądz Bakałarz informował również Konsystorz, że rzymskokatolicka parafia św. Jerzego w Kętrzynie wystąpiła do parafii ewangelickiej z inicjatywą przeprowadzenia remontu w kościele w Nakomiadach, po którym chciała uzyskać prawo do sprawowania w nim nabożeństw katolickich w ramach dzierżawy obiektu od ewangelików. Propozycja została przyjęta pozytywnie przez stronę ewangelicką, jednak koncepcja ta nie doszła do skutku w wyniku opinii władz państwowych, które przekonały parafię ewangelicką do porzucenia negocjacji z katolikami. W swojej ocenie odnośnie tej sytuacji senior diecezji ks. Paweł Kubiczek wobec sprzeciwu aparatu państwowego w sprawie planu przeprowadzenia remontu przez katolików również nie udzielił poparcia tej koncepcji, wskazując jednocześnie, że kościół w dalszej perspektywie zagrożony jest zawaleniem, lecz kaplica w dobudówce w całości spełnia potrzeby miejscowego zboru.
W 1977 Wojewoda Olsztyński wyraził pozwolenie na sprzedaż kościoła katolickiej diecezji warmińskiej, do czego doszło 26 czerwca 1978. Od tego czasu miejscowi ewangelicy rozpoczęli dojeżdżać do kościoła ewangelickiego w Kętrzynie, a na początku lat 2000. zyskali oni również możliwość uczestniczenia w nabożeństwach prowadzonych w uruchomionej wówczas kaplicy ewangelickiej należącej do parafii w Rynie, zlokalizowanej w położonej nieopodal Nakomiad miejscowości Koczarki.

#### Reszel
Prowadzenie ewangelickich nabożeństw na zamku w Reszlu rozpoczęto w 1807. W 1821 utworzona tu została parafia ewangelicka, której świątynią stał się kościół wzniesiony w wyniku przebudowy skrzydła południowego zamku, poświęcony 18 października 1823. Parafii podlegała filialna kaplica w Sątopach-Samulewie, działała również stacja diakonijna. Do majątku zboru należała też sala parafialna oraz kaplica położona na ewangelickim cmentarzu. Pełniący tu stanowisko proboszcza w latach 1854-1868 ks. Anton Ludwig Lehmann sprawował również funkcję superintendenta diecezji warmińskiej w okresie 1860-1867. W 1865 do parafii należało 2326 osób.
Parafia w latach 20. XX wieku obejmowała oprócz samego Reszla również 36 pobliskich miejscowości i skupiała 1160 wiernych.
W pierwszych latach po II wojnie światowej miejscowy kościół dalej pozostawał własnością ewangelików, a ich zarząd nad świątynią został urzędowo potwierdzony 22 grudnia 1947. Wcześniej jednak dzwony z wieży zostały zabrane do miejscowego kościoła katolickiego. Ewangeliccy wierni nie posiadali duszpasterza, w związku z czym w lutym 1949 jedna z wiernych wystosowała prośbę do ks. Jana Szczecha z parafii w Mrągowie o prowadzenie nabożeństw w Reszlu. Wiernymi opiekował się następnie ks. Emil Dawid, a później ks. Rudolf Mrowiec z parafii w Giżycku. Nabożeństwa odbywały się w mieszkaniu prywatnym.
W 1950 decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie wierni z Reszla zostali zmuszeni do oddania parafii rzymskokatolickiej w Biskupcu ołtarza, kazalnicy, chrzcielnicy i trzech obrazów z kościoła ewangelickiego, natomiast żyrandol zabrano do Domu Ludowego.
Od 1952 zarząd nad zborem przeszedł do parafii w Biskupcu, gdzie stanowisko proboszcza-administratora pełnił ks. Jerzy Otello.
Pierwsze powojenne nabożeństwo w reszelskim kościele miało jednak miejsce dopiero 18 października 1953. Poprowadził je ks. Jerzy Otello oraz ks. Edward Busse, zgromadziło ono około 100 wiernych. Organizację uroczystych obchodów wznowienia pełnej działalności parafii, z uwagi na przeprowadzenie niezbędnych remontów oraz konieczność odzyskania wyposażenia kościoła, planowano dopiero wczesną wiosną następnego roku, gdyż w tym czasie w kościele znajdowały się jedynie resztki ławek.
Jeszcze w 1953 z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Biskupcu Reszelskim zostało do ks. Otello wystosowane polecenie przeniesienia nabożeństw prowadzonych w tym czasie w prywatnym lokalu przy ul. Mazurskiej 26. Nie istniała jednak możliwość sprawowania ich w kościele, gdyż od czasu próby rozpoczęcia w nim działalności kultowej, Wydział Kultury przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w porozumieniu z Wydziałem do Spraw Wyznań zabronił organizowania nabożeństw w świątyni.
W grudniu 1953 miejscowi wierni usiłowali doprowadzić do zwrotu zagarniętych elementów wyposażenia kościoła, których jednak nie odzyskali, natomiast za mienie to zostało wypłacone parafii odszkodowanie.
Opiekunką majątku zboru, które stanowił wówczas kościół, cmentarz i znajdująca się na nim kaplica, pozostawała Jadwiga Ney, w której mieszkaniu odbywały się również nabożeństwa. Kilkukrotnie nie była wpuszczana na teren kościoła, stanowiącego dalej własność parafii, przez administratorkę przyległego zamku. Pani Ney zwracała uwagę, że posługi muszą być przeniesione do kościoła, gdyż jej mieszkanie nie mieści wszystkich chcących w nich brać udział wiernych. Nieużywany kościół bywał również wielokrotnie niszczony, a także miały miejsce włamania do niego.
Administracja nad Reszlem została 1 sierpnia 1957 przekazana ks. Pawłowi Bakałarzowi z parafii w Kętrzynie, natomiast od czerwca 1958 powróciła ona do Biskupca.
W 1960 zbór został zmuszony przez władze do zamiany własności kościoła na prawo do użytkowania na cele religijne lokalu przy ul. Mickiewicza 2. Organy państwowe zobowiązały się do uprzedniego remontu kaplicy, jednak nie wywiązały się z tego. Dawny kościół został przekształcony na galerię sztuki. Remont kaplicy został wykonany dopiero w 1963 wyłącznie z funduszy kościelnych. Reszel jako stacja kaznodziejska parafii w Biskupcu liczył wówczas 50 wiernych.
Od 1969 administracja nad zborem została objęta krótkotrwale przez parafię w Sorkwitach, a od 1 kwietnia 1970 przeszła do parafii w Kętrzynie. Kiedy w 1971 roku niektóre z nieruchomości używanych przez ewangelików były przyznawane na wyłączną własność Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL, kaplica w Reszlu nie została objęta tą akcją i w dalszym ciągu była wynajmowana. Poza nią nie posiadano tu do użytku żadnego innego pomieszczenia czy pokoju. Według informacji wysłanej przez duszpasterza miejscowych wiernych, ks. Pawła Bakałarza z Kętrzyna do Wydziału do Spraw Wyznań w Olsztynie w 1974, stan techniczny kaplicy był tragiczny, a na skutek wad konstrukcyjnych budynku i osuwania się jej fundamentów przeprowadzane remonty nie przynosiły rezultatów. Na ścianach pojawił się również grzyb.
W latach 90. XX wieku nowe władze miejskie, świadome fatalnego stanu budynku mieszczącego kaplicę, wyszły z propozycją przekazania obiektu na rzecz kościoła ewangelickiego, co miało się jednak odbyć pod warunkiem naprawy przez niego fundamentu. Kętrzyńska parafia, wobec braku możliwości przeprowadzenia prac, nie przejęła budynku, w związku z czym zbór zmuszono do przeniesienia miejsca prowadzenia nabożeństw. W ciągu kilku kolejnych lat prowadzone one były w cerkwi greckokatolickiej, dzięki uprzejmości tamtejszej parafii. Filiał został zamknięty w 2003.

#### Srokowo
Kościół farny w Srokowie został wybudowany w 1409, a następnie stał się świątynią powstałej tu po Reformacji parafii ewangelickiej. W jego sąsiedztwie wzniesiono również w 1450 kościół dla wiernych posługujących się językiem polskim, który rozebrano w 1725.
W założonym tu w 1877 przez hrabinę Annę Lehndorff sierocińcu opiekę nad przebywającymi w nim dziećmi sprawowały ewangelickie diakonise.
Dotychczasowy kościół luterański został w 1945 przejęty przez parafię rzymskokatolicką, która posiadała już na terenie miejscowości jeden kościół, wybudowany w 1937. Wobec tego ewangelicy zaczęli prowadzić nabożeństwa w niewielkiej kaplicy położonej na cmentarzu, a następnie odbywały się one w prywatnym mieszkaniu.
W 1951 opiekę duszpasterską nad miejscową ludnością luterańską roztoczył ks. Emil Dawid z parafii w Giżycku, a po nim kolejni duszpasterze tamtejszego zboru. W 1952 parafia w Srokowie liczyła 130 wiernych. Przy cieplejszej pogodzie nabożeństwa prowadzono w kaplicy cmentarnej, a w zimnych miesiącach miały one miejsce w kuchni mieszkania jednego z parafian, Placa. Członkowie zboru taką sytuację uważali za urągającą, wobec czego nie odprowadzali składek kościelnych. Dawny kościół ewangelicki pozostawał zajęty przez parafię katolicką, której poprzednia świątynia stała niewykorzystywana i opuszczona, padając ofiarą szabrowników. Wobec tego, 13 grudnia 1953 kościół katolicki przy ul. Łąkowej został przekazany ewangelikom przez rzymskokatolickiego ks. Aleksandra Kulczyńskiego wraz z wyposażeniem.
Liczba członków srokowskiego zboru wynosiła w 1958 67 osób, w 1962 – 69, a w 1987 było to 70 wiernych.

## Współczesność
Nabożeństwa w kościele św. Jana w Kętrzynie odbywają się w każdą niedzielę i święta. Ponadto nabożeństwa prowadzone są w filiałach:
- Barciany – kaplica przy ul. Mazurskiej 4, nabożeństwa w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca[20]
- Bartoszyce – kaplica przy ul. Witosa 12, nabożeństwa w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca[21]
- Brzeźnica – kaplica ekumeniczna, nabożeństwa w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca[22]
- Srokowo – kościół ewangelicki przy ul. Łąkowej 5 w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca[23]

W Kętrzynie raz w tygodniu mają miejsce również godziny biblijne i spotkania młodzieżowe.

wikitext:
{{Parafia infobox
 |nazwa                   = Parafia Ewangelicko-Augsburska<br />w Kętrzynie
 |nazwa miejscowa         =
 |grafika                 = Kościół ewangelicki św. Jana w Kętrzynie 3.jpg
 |opis grafiki            = [[Kościół św. Jana w Kętrzynie|Kościół ewangelicki św. Jana w Kętrzynie]]
 |państwo                 = warmińsko-mazurskie
 |siedziba                = [[Kętrzyn]]
 |adres                   = ul. Zjazdowa 15, 11-400 Kętrzyn
 |data powołania          = [[XVI wiek]]
 |data zamknięcia         =
 |wyznanie                = [[luteranizm]]
 |kościół                 = [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej|Ewangelicko-Augsburski]]
 |1. jednostka typ        = Diecezja
 |1. jednostka nazwa      = [[Diecezja mazurska|mazurska]]
 |2. jednostka typ        =
 |2. jednostka nazwa      =
 |3. jednostka typ        =
 |3. jednostka nazwa      =
 |obiekt sakralny funkcja = kościół
 |obiekt sakralny         = [[Kościół św. Jana w Kętrzynie|św. Jana]]
 |filie                   = [[Barciany]], [[Bartoszyce]], [[Brzeźnica (województwo warmińsko-mazurskie)|Brzeźnica]], [[Srokowo]]{{r|luteranie}}
 |nadzór                  =
 |administrator           =
 |proboszcz               = ks. bp [[Paweł Hause]]
 |wezwanie                =
 |dzień wspomnienia       =
 |kod mapy                = Kętrzyn
 |współrzędne             = 54°4′27.194″N 21°22′27.559″E
 |mapa parafii            =
 |opis mapy parafii       =
 |commons                 =
 |www                     = https://ketrzyn.luteranie.pl/
}}
'''Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kętrzynie''' – [[luteranizm|luterańska]] [[parafia]] w [[Kętrzyn]]ie, należąca do [[Diecezja mazurska|diecezji mazurskiej]] [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP|Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP]]. Została utworzona w [[XVI wiek]]u. Jej siedziba mieści się przy ulicy Zjazdowej.

Do parafii należą także zbory filialne w [[Barciany|Barcianach]], [[Bartoszyce|Bartoszycach]], [[Brzeźnica (województwo warmińsko-mazurskie)|Brzeźnicy]] i [[Srokowo|Srokowie]]<ref name="luteranie">{{Cytuj stronę | url = https://www.luteranie.pl/ketrzyn/ | tytuł = Kętrzyn | opublikowany = luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>.

== Historia ==
=== Okres od Reformacji do końca II wojny światowej ===
Od czasów [[Reformacja|Reformacji]] funkcję głównego miejskiego kościoła [[luteranizm|ewangelickiego]] pełnił [[Bazylika kolegiacka św. Jerzego w Kętrzynie|kościół św. Jerzego]], który stał się w 1525 siedzibą luterańskiej parafii<ref name="bazylika">{{Cytuj stronę | url = http://bazylika.ketrzyn.pl/1_7_wnetrze-kosciola-i-historia.html | tytuł = Wnętrze kościoła i historia | opublikowany = bazylika.ketrzyn.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}. W istniejącym obok niego [[Kościół św. Jana w Kętrzynie|kościele św. Jana]] odbywały się [[język polski|polskojęzyczne nabożeństwa]], stąd nazywany był on „kościołem polskim”{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}<ref name="historia">{{Cytuj stronę | url = https://ketrzyn.luteranie.pl/historia-parafii-w-zarysie/ | tytuł = Historia parafii w zarysie | opublikowany = ketrzyn.luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>.

W kościele polskim od 1546 działała Szkoła Wielka, która zajmowała się edukacją kandydatów na studia na [[Uniwersytet Albrechta w Królewcu|Uniwersytecie Albrechta w Królewcu]]. Nad pomieszczeniem do sprawowania nabożeństw wybudowano wówczas sale lekcyjne i mieszkania dla nauczyciele, a w późniejszych latach dokonywano także kolejnych powiększeń budowli. Piętro to zostało zlikwidowane w 1817, kiedy to działające tam wówczas [[gimnazjum]] zostało przeniesione do nowo wybudowanego sąsiedniego budynku{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Na południowej stronie terytorium zabudowań parafialnych położona była działająca przy przytułku dla chorych ewangelicka kaplica św. Ducha, zlokalizowana w pobliżu murów miejskich{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Od 1880 w pomieszczeniach kościoła polskiego zaprzestano organizowania nabożeństw i stał się on miejscem prowadzenia nauki [[konfirmacja|konfirmacyjnej]]{{r|historia}}.

Kętrzyńska parafia ewangelicka w latach 20. XX wieku liczyła 18 000 wiernych, którzy zamieszkiwali miasto i okoliczne wsie. Prowadzona była również opieka duchowa nad wiernymi w szpitalu miejskim oraz domu opieki, działało także duszpasterstwo wojskowe i więzienne. Od początku swojego istnienia parafia zatrudniała przeważnie trzech duchownych, z których jeden posługiwał się językiem polskim{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

W latach 30. XX wieku została wybudowana [[Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kętrzynie|kolejna kaplica luterańska]], zlokalizowana przy ul. Limanowskiego{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

W początkach XX wieku stanowisko proboszcza parafii pełnili księża Heinrich Borowski (1898-1910), Gottfried Doliva (1911-1913), Gustaw Plath (1914-1930) oraz Wilhelm Gottlob Gemmel (1930-1945). Funkcję duchownych pomocniczych sprawowali księża tacy jak Willy Pensky (1919-1927), Hans Georg Borchert (1927-1934), Walter Vonthein (1934-1938) i Karl Sedlag (1938-1945){{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

=== Lata po 1945 ===
Po zakończeniu [[II wojna światowa|II wojny światowej]] wierni zostali pozbawieni świątyni, ponieważ [[Bazylika kolegiacka św. Jerzego w Kętrzynie|kościół św. Jerzego]] wraz z plebanią został przejęty przez [[kościół łaciński|katolików]]{{r|bazylika}}{{odn|Bażanowski|2019|s= 226-232}}{{r|historia}}. Nabożeństwa zostały wznowione w 13 października 1946 i odbywały się w prywatnych mieszkaniach parafian, a od 1947 ich prowadzenie przeniesiono do [[Kościół św. Jana w Kętrzynie|kościoła św. Jana]], który formalnie nie był jednak już własnością parafii ewangelickiej. Zbór został otoczony opieką duszpasterską przez ks. Emila Dawida z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Giżycku|parafii w Giżycku]], który został jej [[administrator parafii|administratorem]]. Konsystorz przydzielił mu do pomocy Karola Napierskiego. Nabożeństwa prowadzone były jednak w większości przez studentów teologii, jak Karol Napierski, Tadeusz Adamik, Tadeusz Bogucki, a także ks. Emila Kowalę. Napierski zajmował się zborem w Kętrzynie do sierpnia 1950{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

W 1951 parafia liczyła 766 wiernych, w tym roku miało miejsce 26 chrztów, 5 ślubów, 19 pogrzebów, a 65 osób [[konfirmacja|konfirmowano]]{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Następnie administrację nad zborem objął ks. Rudolf Mrowiec. Nie organizował on jednak nabożeństw w Kętrzynie oraz innych podległych mu jednostkach, dlatego od 1 marca 1952 administratorem parafii kętrzyńskiej został mianowany ks. [[Alfred Figaszewski]], który przeprowadził się do miasta. Po kilku miesiącach opuścił jednak Kętrzyn i zamieszkał na [[Śląsk]]u. W czerwcu 1952 kolejnym stałym duchownym został tu ks. Paweł Bakałarz. [[Kościół św. Jana w Kętrzynie|Kościół św. Jana]] okazał się za mały na potrzeby licznego zboru. Parafia pozbawiona była również plebanii, w związku z czym ksiądz zamieszkał w przydzielonym mu mieszkaniu, wyremontowanym uprzednio nakładem członków zboru{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Liczba członków parafii w 1956 wynosiła około 2000 osób. Dalej pozostawał pozbawiony sali parafialnej oraz plebanii, kancelaria działała w budynku mieszczącym mieszkanie duchownego. Zwracano także uwagę na nietolerancję, z jaką spotykali się należący do parafii [[Mazurzy]]{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Dzięki przekazaniu na rzecz parafii w czerwcu 1957 swojego dotychczasowego domu przez jedną z wyjeżdżających członkiń zboru, 7 czerwca 1957 nieruchomość ta stała się oficjalnie plebanią{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Ksiądz Bakałarz uczestniczył również w spotkaniach [[gromadkarze|gromadkarskich]], co zostało odnotowane przez inwigilujące go władze państwowe. Stanowisko proboszcza pełnił do 31 marca 1978. Wówczas parafia zrzeszała około 400 wiernych. Jego następcą został ks. [[Rudolf Bażanowski]], pełniący tę funkcję do czerwca 1997{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

Dom przekazany w użytkowanie parafii przez jej dawną wierną służył jako plebania do 1980. Wówczas władze miejskie podjęły decyzję o budowie na jego miejscu wielorodzinnego budynku, w związku z czym dokonały sprzedaży na rzecz zboru będącej w stanie ruiny nieruchomości przy ul. Zjazdowej 15, gdzie urządzono nową plebanię{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

W 1990 kościół ewangelicki stał się również miejscem sprawowania liturgii [[Kościół greckokatolicki w Polsce|kościoła greckokatolickiego]], dzięki udostępnieniu go przez luteran również do użytku [[Parafia św. Bazylego Wielkiego w Kętrzynie|parafii obrządku bizantyjsko-ukraińskiego]], co trwało do czasu zbudowania dla niej [[Cerkiew św. Bazylego Wielkiego w Kętrzynie|własnej cerkwi]]{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

W 1995 wikariuszem w Kętrzynie został ks. [[Paweł Hause]], który od lipca 1997 objął stanowisko proboszcza parafii. Od 17 lutego 2018 pełni również funkcję [[biskup]]a [[diecezja mazurska|diecezji mazurskiej]]{{odn|Bażanowski|2019|s=226-232}}.

=== Filiały ===
==== Barciany ====
[[Plik:Barciany Kościół gotycki 06.JPG|thumb|230 px|[[Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Barcianach|Dawny kościół ewangelicki w Barcianach]]]]
[[Plik:Kaplica ewangelicka w Barcianach.jpg|thumb|230 px|Kaplica ewangelicka w Barcianach]]
Pierwszym kościołem ewangelickim w [[Barciany|Barcianach]] została w okresie [[Reformacja|Reformacji]] [[Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Barcianach|miejscowa świątynia wybudowana na przełomie XIV i XV wieku]]. Kolejny kościół luterański powstał tu na początku XVIII wieku i służył prowadzeniu nabożeństw dla [[język polski|polskojęzycznych]] mieszkańców miejscowości. Pod koniec XIX wieku wzniesiono dodatkowo kaplicę cmentarną{{odn|Bażanowski|2019|s=19-22}}.

W latach 20. XX wieku tutejsza parafia zrzeszała 3880 wiernych, a 1293 z nich zamieszkiwało Barciany{{odn|Bażanowski|2019|s=19-22}}.

W 1945 kościół został przejęty przez [[kościół łaciński|katolików]]<ref>{{Cytuj stronę | url = https://fotopolska.eu/Barciany/b17513,Kosciol_Niepokalanego_Serca_Maryi_.html | tytuł = Barciany - Kościół Niepokalanego Serca Maryi | opublikowany = fotopolska.eu | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>. Ewangelicy zaczęli wówczas prowadzić nabożeństwa w domach prywatnych poza granicami miejscowości. Zbór został objęty opieką w 1947 przez proboszcza [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Giżycku|parafii w Giżycku]], ks. Emil Dawid, a od lipca 1951 - jego następcę na tym stanowisku, ks. Rudolfa Mrowca. W tym czasie parafia w Barcianach liczyła 155 wiernych. W okresie od 15 czerwca 1952 do 31 marca 1978 administrację nad zborem prowadził ks. Paweł Bakałarz, proboszcz w Kętrzynie{{odn|Bażanowski|2019|s=19-22}}.

Dawna parafia została zdegradowana do stacji kaznodziejskiej. Pierwszym powojennym miejscem prowadzenia nabożeństw zostało w 1955 pomieszczenie w budynku dawnej ewangelickiej plebanii, nie będącej już własnością zboru, gdzie urządzono przeznaczoną do tego celu salkę, z której korzystano na zasadach umowy dzierżawy do 1991{{odn|Bażanowski|2019|s=19-22}}.

W latach 1978–1997 opiekę nad stacją kaznodziejską sprawował ks. [[Rudolf Bażanowski]], a jego następcą został ks. [[Paweł Hause]]{{odn|Bażanowski|2019|s=19-22}}.

26 października 1991 otwarta została nowa kaplica ewangelicka w Barcianach, która została wybudowana na działce przekazanej zborowi przez Irenę i Lidię Szulc. W uroczystości wziął udział ks. bp. [[Jan Szarek]], który dokonał poświęcenia obiektu{{odn|Bażanowski|2019|s=19-22}}<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.barciany.pl/asp/parafie,20,,1/asp/parafie,20,,1 | tytuł = Parafie | opublikowany = barciany.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>.

==== Bartoszyce ====
[[Plik:Bartoszyce. Kościół farny św. Jana Ewangelisty i MB Częstochowskiej widziany z Bramy Lidzbarskiej..jpg|thumb|230px|[[Kościół św. Jana Ewangelisty i Matki Boskiej Częstochowskiej w Bartoszycach|Były kościół ewangelicki św. Jana Ewangelisty w Bartoszycach]]]]
[[Plik:Kościół św. Jana Chrzciciela w Bartoszycach. (XV w.).jpg|thumb|230px|[[Kościół św. Jana Chrzciciela w Bartoszycach|Dawny ewangelicki kościół Jana Chrzciciela w Bartoszycach]]]]
[[Plik:Bartoszyce kaplica ewangelicka.jpg|thumb|230px|Kaplica ewangelicka w Bartoszycach]]
W [[Bartoszyce|Bartoszycach]] w wyniku [[Reformacja|Reformacji]] ewangelickimi stały się wszystkie miejskie kościoły - [[Kościół św. Jana Ewangelisty i Matki Boskiej Częstochowskiej w Bartoszycach|Kościół Jana Ewangelisty]], [[Kościół św. Jana Chrzciciela w Bartoszycach|Kościół Jana Chrzciciela]], a także obecnie nieistniejące kościoły św. Ducha (szpitalny) i św. Katarzyny. Od XVI wieku miały tu miejsce również nabożeństwa w języku polskim, prowadzone przez polskich duchownych ewangelickich{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

W XVIII wieku miasto stało się stolicą [[superintendent (religia)|superintendentury]], przekształconej później w okręg kościelny ([[diecezja|diecezję]]). W 1720 okręg liczył 16 parafii z 19 duchownymi, a w 1789 podlegało mu 12 parafii i 15 duchownych{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

Parafia działająca przy kościele św. Jana Ewangelisty skupiała w 1926 8500 wiernych, natomiast do parafii przy kościele św. Jana Chrzciciela należało 3500 członków{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

Stanowisko [[superintendent (religia)|superintendenta]] okręgu kościelnego z siedzibą w Bartoszycach od 1928 pełnił ks. Wilhelm Feist. Przed zakończeniem [[II wojna światowa|II wojny światowej]] okręg zrzeszał parafie na terenie miasta i w miejscowościach takich jak Allenau, Auglitten, Böttchersdorf, Deutsch Wilten, [[Domnowo|Domnau]], [[Sokolica (wieś w województwie warmińsko-mazurskim)|Falkenau]], [[Prawdinsk|Friedland in Ostpreußen]], [[Galiny (gmina Bartoszyce)|Gallingen]], Georgenau, [[Łabędnik|Groß Schwansfeld]], Klein Schönau, [[Ostre Bardo (województwo warmińsko-mazurskie)|Klingenberg]], [[Sępopol|Schippenbeil]], [[Szczurkowo|Schönbruch]], Schönwalde i Stockheim{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

Po II wojnie światowej wierni pozbawieni zostali dotychczasowych kościołów. Kościół Jana Chrzciciela został przejęty przez katolików, natomiast kościół św. Jana Ewangelisty uległ zniszczeniu. W 1947 opiekę nad zborem roztoczył giżycki proboszcz, ks. Emil Dawid, któremu w posłudze w Bartoszycach pomagał student teologii Karol Napierski. W listopadzie tego roku liczba wiernych w [[powiat bartoszycki|powiecie bartoszyckim]] wynosiła 373 osób, zaś w samym mieście mieszkało ich 158. Do 14 listopada 1948 nabożeństwa dla nich prowadzone były w kaplicy należącej do miejscowego [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Bartoszycach|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Bartoszycach]], później odbywały się one w domu prywatnym należącym do rodziny Fröhlich{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

W 1950 parafia zrzeszała około 1300 wiernych. Wtedy też, wobec braku odpowiedniego miejsca na nabożeństwa, zwrócono się do władz państwowych o przydzielenie parafii jej dawnego domu zborowego położonego przy ówczesnej ul. Zwycięzców 36, który w tym czasie został przekształcony na siedzibę związków zawodowych. Rok później liczba członków parafii wynosiła już jedynie 312 osób zweryfikowanych{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

Od lutego 1954 do miasta sprowadził się dk. Manfred Buchholz, który objął zbór bartoszycki opieką duszpasterską. Jego następcą został w czerwcu 1957 ks. Rudolf Turoń, który od lipca 1958 przeprowadził się jednak do [[Biskupiec|Biskupca]], skąd dojeżdżał do Bartoszyc. Z powodu jego choroby, faktycznym administratorem parafii od marca 1958 był ks. Paweł Bakałarz z Kętrzyna, a ks. Turonia w prowadzeniu nabożeństw zastępowali inni duchowni{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

W 1958 parafia otrzymała od władz potwierdzenie prawa do użytkowania dawnej kaplicy [[Społeczność Chrześcijańska|Społeczności Chrześcijańskiej]] przy obecnej ul. Witosa 12. Zbór liczył wówczas 200 osób{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

Od 1959 do 15 maja 1962 parafia obsługiwana była przez ks. Ottona Wittenberga dojeżdżającego z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Olsztynie|Olsztyna]], a następnie jego obowiązki przejął ks. Paweł Bakałarz z parafii w Kętrzynie. Od 1 stycznia 1968 parafia w Bartoszycach została przekształcona w stację kaznodziejską podległą kętrzyńskiej parafii, liczącą wówczas 70 wiernych. Dokonano wtedy szeregu prac remontowych w kaplicy i jej otoczeniu, a poddasze budynku przebudowano na mieszkanie dla kościelnego. Do lokalu tego w 1980 wprowadziła się rodzina Wróblewskich, która prowadzi opiekę nad obiektem{{odn|Bażanowski|2019|s=24-29}}.

==== Bezławki ====
[[Plik:2010.06.27 BEZŁAWKI (2).jpg|thumb|230px|Dawny [[Zamek w Bezławkach|kościół ewangelicki w Bezławkach]]]]
W 1583 [[zamek w Bezławkach]] został przekształcony na kościół ewangelicki. Istniejąca tu parafia skupiała w latach 20. XX wieku około 2000 wiernych, zamieszkujących 25 miejscowości obejmowanych przez nią zasięgiem{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

Po II wojnie światowej prowadzenie nabożeństw w miejscowym kościele zostało wstrzymane. Do ich wznowienia doszło w 1946, kiedy pierwsze powojenne nabożeństwo zostało tu poprowadzone przez ks. Jana Szczecha z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Mrągowie|parafii w Mrągowie]]. Po nim opiekę nad tutejszą społecznością ewangelicką objął ks. Emil Dawid z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Giżycku|parafii w Giżycku]], a od 1949 w pracy na terenie [[Bezławki|Bezławek]] wspierał go Karol Napierski{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

Miejscowa plebania uległa spaleniu przed 1950. W 1951 budynek tutejszego kościoła próbował przejąć [[Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP|Kościół Metodystyczny]], do czego jednak nie doszło{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

21 października 1951 w kościele w Bezławkach miała miejsce uroczystość [[konfirmacja|konfirmacji]], którą na prośbę seniora diecezji mazurskiej poprowadził ks. [[Alfred Jagucki]] z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sorkwitach|parafii w Sorkwitach]]. Jeszcze w październiku 1951 decyzją [[Konsystorz Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP|Konsystorza]] [[Administrator parafii|proboszczem-administratorem]] parafii w Bezławkach został ks. Rudolf Mrowiec z parafii w Giżycku. W obsłudze duszpasterskiej tutejszego zboru asystował mu ks. [[Alfred Figaszewski]], jak również Tadeusz Bogucki oraz Tadeusz Adamik, będący kandydatami teologii. W tym czasie parafia w [[Bezławki|Bezławkach]] liczyła 350 wiernych{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

15 czerwca 1952 administracja nad zborem w Bezławkach została objęta przez parafię w Kętrzynie. Według stanu na październik 1952 w nabożeństwach odbywających się w kościele brało udział około 80 osób. Zgodnie z protokołem wyborczym z 1955 było tu zarejestrowanych 570 osób uprawnionych do głosowania. W 1956 ks. Paweł Bakałarz poprowadził w Bezławkach wraz z ks. Czesławem Gostomskim obchody Święta Misyjnego, podczas którego wystąpił zespół gitarowy pod kierownictwem pastorowej Bakałarzowej{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

W kwietniu 1958 przez państwowe władze administracyjne miejscowemu zborowi został oficjalnie przekazany zarząd nad jego przedwojennym mieniem, na który składał się kościół, murowany budynek mieszkalny, budynek gospodarczy oraz cmentarz przykościelny{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

W 1958 doszło do prac naprawczych dachu miejscowego kościoła. Potrzebę przeprowadzenia kolejnych zabiegów związanych z konserwacją dachu proboszcz Bakałarz wyrażał w piśmie z 1966, wskazując, że podczas burzy z wieży świątyni oderwało się wiele dachówek, co podczas upadku doprowadziło do uszkodzenia pokrycia obiektu, na skutek czego znajdujące się wewnątrz organy były zalewane ściekającą z dachu wodą. W kolejnym piśmie z 1971 skierowanym do Konsystorza zawarta została informacja, że kościół jest aktywnie użytkowany przez miejscowy zbór{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

Z uwagi na zmniejszenie się tutejszej społeczności ewangelickiej, jej członkowie nie mogli sobie pozwolić na poniesienie kosztów związanych z niezbędnym remontem kościoła, a zwłaszcza jego dachu, z którego w dalszym ciągu podczas mocnych wiatrów odrywały się dachówki, w związku z czym w 1977 zakończone zostało prowadzenie w nim nabożeństw i od tego czasu kościół pozostawał zamknięty. W 1978 jego stan określany był jako bardzo zły. W wyniku niemożności sprawowania odpowiedniego nadzoru nad nieczynnym budynkiem, co spowodowane było niezamieszkiwaniem wiernych w jego bezpośrednim pobliżu, wielokrotnie następowały do niego włamania, podczas których był on celowo dewastowany. Ponadto władze [[Reszel (gmina)|gminy Reszel]] bez konsultacji z parafią pozyskiwały z przykościelnego cmentarza nagrobki wykonane z wartościowych materiałów, a następnie je zbywały. W efekcie postępującego niszczenia mienia zboru, członkowie parafii kętrzyńskiej zdecydowali o przeniesieniu uszkodzonych już wówczas [[organy|organów]] do [[Kościół św. Jana w Kętrzynie|kościoła św. Jana]], gdzie pozostają użytkowane do czasów współczesnych{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

1 lipca 1981 stacja kaznodziejska w Bezławkach została zlikwidowana na mocy postanowienia Konsystorza. W sierpniu 1981 senior diecezji zwrócił się z zapytaniem do rzymskokatolickiej kurii biskupiej [[Archidiecezja warmińska|diecezji warmińskiej]] w sprawie wyrażenia chęci nabycia przez nią kościoła w Bezławkach. Ostatecznie został on przekazany na jej rzecz bezpłatnie w 1986, stając się kościołem filialnym należącym do [[Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Wilkowie|parafii rzymskokatolickiej w Wilkowie]]{{odn|Bażanowski|2019|s=29-31}}.

==== Brzeźnica ====
[[Plik:BRZEŹNICA,gm.Srokowo, pow. kętrzyński, AB - 006.JPG|thumb|230px|Dwór w [[Brzeźnica (województwo warmińsko-mazurskie)|Brzeźnicy]] mieszczący kaplicę]]
Wobec braku możliwości dojazdu na nabożeństwa prowadzone w [[Kościół ewangelicko-augsburski w Srokowie|kościele ewangelickim w Srokowie]] przez wiernych z [[Brzeźnica (województwo warmińsko-mazurskie)|Brzeźnicy]], zwrócono się do proboszcza srokowskiej parafii rzymskokatolickiej o zgodę na współużytkowanie podległej mu kaplicy w Brzeźnicy, urządzonej w latach 90. XX wieku w budynku należącym do dawnego brzeźnickiego majątku dworskiego. Zgodę otrzymano, w związku z czym w 2003 oficjalnie został powołany tutaj filiał parafii ewangelickiej w Kętrzynie, do którego w 2018 należało 40 osób{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=195-196}}.

==== Nakomiady ====
[[Plik:Kościół w Nakomiadach.jpg|thumb|230px|Dawny kościół ewangelicki w [[Nakomiady|Nakomiadach]]]]
Pierwszy, drewniany kościół w [[Nakomiady|Nakomiadach]] został wybudowany na przełomie XV i XVI wieku{{odn|Bażanowski|2019|s=359}}. Obsługiwany był on przez ewangelickiego kapelana krzyżackiego, który miał swoją siedzibę na [[Zamek w Rynie|zamku w Rynie]]. Samodzielna parafia ewangelicka została utworzona w Nakomiadach w 1556<ref>{{Cytuj |url = https://mojemazury.pl/74916,Nakomiady-kosciol-z-XIV-wieku-pw-Sw-Jozefa.html |tytuł = Nakomiady: kościół z XIV (?) wieku pw. Św. Józefa |opublikowany = mojemazury.pl |data dostępu = 2024-04-15}}</ref>.

W 1656 miejscowy kościół uległ zniszczeniu w wyniku najazdu tatarskiego, a następnie został odbudowany jako obiekt wykonany z cegły oraz kamienia polnego{{odn|Bażanowski|2019|s=359}}.

W latach 20. XX wieku miejscowa parafia skupiała 2100 wiernych. Poza kościołem dysponowała ona wówczas także domem modlitwy, działała tu również stacja diakonijna{{odn|Bażanowski|2019|s=360-361}}.

Po 1945 parafia w Nakomiadach została otoczona opieką duszpasterską przez ks. Jana Szczecha z parafii w Mrągowie. W 1951 liczyła 1070 wiernych. W tym czasie remontu wymagały dwie ściany kościoła. Budynek plebanii pozostawał zniszczony w 30%, natomiast budynek mieszkalny – w 50%. Parafia dysponowała ponadto 60,6568 ha gruntów{{odn|Bażanowski|2019|s=360-361}}.

Od listopada 1952 stanowisko proboszcza-administratora w Nakomiadach objął ks. dk. Maksymilian Cybulla z parafii w Rynie, sprawując je do końca maja 1957. Po nim funkcję tę objął ks. Władysław Pilch z parafii w Mikołajkach, co trwało do 14 kwietnia 1959. Jego następcą na stanowisku administratora parafii w Nakomiadach został następnie ks. [[Paweł Kubiczek]] z parafii ryńskiej{{odn|Bażanowski|2019|s=360-361}}.

W 1960 do parafii w Nakomiadach należało 444 wiernych, z których 339 osób było uprawnionych do głosowania{{odn|Bażanowski|2019|s=360-361}}.

Od 1963 Nakomiady zaczęły być obsługiwane przez dojeżdżającego tu ks. Pawła Bakałarza z Kętrzyna. W chwili tej miejscowa parafia liczyła 254 wiernych{{odn|Bażanowski|2019|s=360-361}}.

Według stanu na 1975 zbór w Nakomiadach z 53 członkami stanowił już stację kaznodziejską podległa kętrzyńskiej parafIi. Zgodnie z pismem ks. Bakałarza z kwietnia 1975 skierowanym do Konsystorza kościół pozostawał znacznie uszkodzony. Jedna z jego ścian posiadała pęknięcie, dach pozostawał nieszczelny, a ramy okienne – zbutwiałe. Wnętrze kościoła było zdewastowane na skutek włamań, w wyniku czego znacznie uszkodzony został ołtarz, chrzcielnica i inne elementy wyposażenia. Wyłamane i wyniesione zostało wówczas również kilkanaście piszczałek z organ. Główna bryła kościoła z powodu tego stanu nie była możliwa do wykorzystywania, w związku z czym w przyległej do obiektu przybudówce został dokonany remont i urządzono tam kaplicę na 50 miejsc, gdzie dwa razy w miesiącu odbywały się nabożeństwa, a raz w tygodniu organizowano tu lekcje religii i zajęcia dla przygotowujących się do konfirmacji. Ksiądz Bakałarz informował również Konsystorz, że [[Kościół łaciński|rzymskokatolicka]] [[parafia św. Jerzego w Kętrzynie]] wystąpiła do parafii ewangelickiej z inicjatywą przeprowadzenia remontu w kościele w Nakomiadach, po którym chciała uzyskać prawo do sprawowania w nim nabożeństw katolickich w ramach dzierżawy obiektu od ewangelików. Propozycja została przyjęta pozytywnie przez stronę ewangelicką, jednak koncepcja ta nie doszła do skutku w wyniku opinii władz państwowych, które przekonały parafię ewangelicką do porzucenia negocjacji z katolikami{{odn|Bażanowski|2019|s=360-361}}. W swojej ocenie odnośnie tej sytuacji senior diecezji ks. [[Paweł Kubiczek]] wobec sprzeciwu aparatu państwowego w sprawie planu przeprowadzenia remontu przez katolików również nie udzielił poparcia tej koncepcji, wskazując jednocześnie, że kościół w dalszej perspektywie zagrożony jest zawaleniem, lecz kaplica w dobudówce w całości spełnia potrzeby miejscowego zboru{{odn|Bażanowski|2019|s=362}}.

W 1977 Wojewoda Olsztyński wyraził pozwolenie na sprzedaż kościoła katolickiej diecezji warmińskiej, do czego doszło 26 czerwca 1978. Od tego czasu miejscowi ewangelicy rozpoczęli dojeżdżać do kościoła ewangelickiego w Kętrzynie, a na początku lat 2000. zyskali oni również możliwość uczestniczenia w nabożeństwach prowadzonych w uruchomionej wówczas kaplicy ewangelickiej należącej do [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Rynie|parafii w Rynie]], zlokalizowanej w położonej nieopodal [[Nakomiady|Nakomiad]] miejscowości [[Koczarki]]{{odn|Bażanowski|2019|s=245}}{{odn|Bażanowski|2019|s=362}}.

==== Reszel ====
[[Plik:Reszel - panoramio (12).jpg|thumb|230px|Dawny kościół ewangelicki w [[Reszel|Reszlu]], obecnie galeria sztuki]]
Prowadzenie ewangelickich nabożeństw na [[Zamek w Reszlu|zamku w Reszlu]] rozpoczęto w 1807. W 1821 utworzona tu została parafia ewangelicka, której świątynią stał się kościół wzniesiony w wyniku przebudowy skrzydła południowego zamku, poświęcony 18 października 1823. Parafii podlegała filialna kaplica w [[Sątopy-Samulewo|Sątopach-Samulewie]], działała również stacja diakonijna. Do majątku zboru należała też sala parafialna oraz kaplica położona na ewangelickim cmentarzu. Pełniący tu stanowisko proboszcza w latach 1854-1868 ks. Anton Ludwig Lehmann sprawował również funkcję [[superintendent (religia)|superintendenta]] diecezji warmińskiej w okresie 1860-1867. W 1865 do parafii należało 2326 osób{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Parafia w [[lata 20. XX wieku|latach 20. XX wieku]] obejmowała oprócz samego [[Reszel|Reszla]] również 36 pobliskich miejscowości i skupiała 1160 wiernych{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

W pierwszych latach po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] miejscowy kościół dalej pozostawał własnością ewangelików, a ich zarząd nad świątynią został urzędowo potwierdzony 22 grudnia 1947. Wcześniej jednak dzwony z wieży zostały zabrane do miejscowego kościoła katolickiego. Ewangeliccy wierni nie posiadali duszpasterza, w związku z czym w lutym 1949 jedna z wiernych wystosowała prośbę do ks. Jana Szczecha z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Mrągowie|parafii w Mrągowie]] o prowadzenie nabożeństw w Reszlu. Wiernymi opiekował się następnie ks. Emil Dawid, a później ks. Rudolf Mrowiec z [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Giżycku|parafii w Giżycku]]. Nabożeństwa odbywały się w mieszkaniu prywatnym{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

W 1950 decyzją Prezydium [[Rada narodowa (PRL)|Wojewódzkiej Rady Narodowej]] w [[Olsztyn]]ie wierni z Reszla zostali zmuszeni do oddania parafii [[kościół łaciński|rzymskokatolickiej]] w [[Biskupiec|Biskupcu]] ołtarza, kazalnicy, chrzcielnicy i trzech obrazów z kościoła ewangelickiego, natomiast żyrandol zabrano do Domu Ludowego{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Od 1952 zarząd nad zborem przeszedł do [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sorkwitach#Biskupiec Reszelski|parafii w Biskupcu]], gdzie stanowisko [[administrator parafii|proboszcza-administratora]] pełnił ks. [[Jerzy Otello]]{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Pierwsze powojenne nabożeństwo w reszelskim kościele miało jednak miejsce dopiero 18 października 1953. Poprowadził je ks. Jerzy Otello oraz ks. [[Edward Busse]], zgromadziło ono około 100 wiernych. Organizację uroczystych obchodów wznowienia pełnej działalności parafii, z uwagi na przeprowadzenie niezbędnych remontów oraz konieczność odzyskania wyposażenia kościoła, planowano dopiero wczesną wiosną następnego roku, gdyż w tym czasie w kościele znajdowały się jedynie resztki ławek{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Jeszcze w 1953 z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [[Biskupiec|Biskupcu Reszelskim]] zostało do ks. Otello wystosowane polecenie przeniesienia nabożeństw prowadzonych w tym czasie w prywatnym lokalu przy ul. Mazurskiej 26. Nie istniała jednak możliwość sprawowania ich w kościele, gdyż od czasu próby rozpoczęcia w nim działalności kultowej, Wydział Kultury przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w porozumieniu z Wydziałem do Spraw Wyznań zabronił organizowania nabożeństw w świątyni{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

W grudniu 1953 miejscowi wierni usiłowali doprowadzić do zwrotu zagarniętych elementów wyposażenia kościoła, których jednak nie odzyskali, natomiast za mienie to zostało wypłacone parafii odszkodowanie{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Opiekunką majątku zboru, które stanowił wówczas kościół, cmentarz i znajdująca się na nim kaplica, pozostawała Jadwiga Ney, w której mieszkaniu odbywały się również nabożeństwa. Kilkukrotnie nie była wpuszczana na teren kościoła, stanowiącego dalej własność parafii, przez administratorkę przyległego [[Zamek w Reszlu|zamku]]. Pani Ney zwracała uwagę, że posługi muszą być przeniesione do kościoła, gdyż jej mieszkanie nie mieści wszystkich chcących w nich brać udział wiernych. Nieużywany kościół bywał również wielokrotnie niszczony, a także miały miejsce włamania do niego{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Administracja nad Reszlem została 1 sierpnia 1957 przekazana ks. Pawłowi Bakałarzowi z parafii w [[Kętrzyn]]ie, natomiast od czerwca 1958 powróciła ona do Biskupca{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

W 1960 zbór został zmuszony przez władze do zamiany własności kościoła na prawo do użytkowania na cele religijne lokalu przy ul. Mickiewicza 2. Organy państwowe zobowiązały się do uprzedniego remontu kaplicy, jednak nie wywiązały się z tego. Dawny kościół został przekształcony na galerię sztuki. Remont kaplicy został wykonany dopiero w 1963 wyłącznie z funduszy kościelnych. Reszel jako stacja kaznodziejska parafii w Biskupcu liczył wówczas 50 wiernych{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

Od 1969 administracja nad zborem została objęta krótkotrwale przez [[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sorkwitach|parafię w Sorkwitach]], a od 1 kwietnia 1970 przeszła do parafii w Kętrzynie. Kiedy w 1971 roku niektóre z nieruchomości używanych przez ewangelików były przyznawane na wyłączną własność [[Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP|Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w PRL]], kaplica w Reszlu nie została objęta tą akcją i w dalszym ciągu była wynajmowana. Poza nią nie posiadano tu do użytku żadnego innego pomieszczenia czy pokoju. Według informacji wysłanej przez duszpasterza miejscowych wiernych, ks. Pawła Bakałarza z Kętrzyna do Wydziału do Spraw Wyznań w Olsztynie w 1974, stan techniczny kaplicy był tragiczny, a na skutek wad konstrukcyjnych budynku i osuwania się jej fundamentów przeprowadzane remonty nie przynosiły rezultatów. Na ścianach pojawił się również grzyb{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

W [[lata 90. XX wieku|latach 90. XX wieku]] nowe władze miejskie, świadome fatalnego stanu budynku mieszczącego kaplicę, wyszły z propozycją przekazania obiektu na rzecz kościoła ewangelickiego, co miało się jednak odbyć pod warunkiem naprawy przez niego fundamentu. Kętrzyńska parafia, wobec braku możliwości przeprowadzenia prac, nie przejęła budynku, w związku z czym zbór zmuszono do przeniesienia miejsca prowadzenia nabożeństw. W ciągu kilku kolejnych lat prowadzone one były w [[Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Reszlu|cerkwi greckokatolickiej]], dzięki uprzejmości tamtejszej parafii. Filiał został zamknięty w 2003{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=113-117}}.

==== Srokowo ====
[[Plik:Srokowo kościół ewangelicki 2.jpg|thumb|230px|[[Kościół ewangelicko-augsburski w Srokowie]]]]
[[Kościół Świętego Krzyża w Srokowie|Kościół farny w Srokowie]] został wybudowany w 1409, a następnie stał się świątynią powstałej tu po [[Reformacja|Reformacji]] parafii ewangelickiej. W jego sąsiedztwie wzniesiono również w 1450 kościół dla wiernych posługujących się językiem polskim, który rozebrano w 1725{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=192-195}}.

W założonym tu w 1877 przez hrabinę Annę Lehndorff sierocińcu opiekę nad przebywającymi w nim dziećmi sprawowały ewangelickie [[diakon]]ise{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=192-195}}.

Dotychczasowy kościół luterański został w 1945 przejęty przez parafię [[kościół łaciński|rzymskokatolicką]], która posiadała już na terenie miejscowości jeden [[Kościół ewangelicko-augsburski w Srokowie|kościół]], wybudowany w 1937. Wobec tego ewangelicy zaczęli prowadzić nabożeństwa w niewielkiej kaplicy położonej na cmentarzu, a następnie odbywały się one w prywatnym mieszkaniu{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=192-195}}.

W 1951 opiekę duszpasterską nad miejscową ludnością luterańską roztoczył ks. Emil Dawid z parafii w Giżycku, a po nim kolejni duszpasterze tamtejszego zboru. W 1952 parafia w Srokowie liczyła 130 wiernych. Przy cieplejszej pogodzie nabożeństwa prowadzono w kaplicy cmentarnej, a w zimnych miesiącach miały one miejsce w kuchni mieszkania jednego z parafian, Placa. Członkowie zboru taką sytuację uważali za urągającą, wobec czego nie odprowadzali składek kościelnych. Dawny kościół ewangelicki pozostawał zajęty przez parafię katolicką, której poprzednia świątynia stała niewykorzystywana i opuszczona, padając ofiarą [[szaber|szabrowników]]. Wobec tego, 13 grudnia 1953 [[Kościół ewangelicko-augsburski w Srokowie|kościół katolicki przy ul. Łąkowej]] został przekazany ewangelikom przez rzymskokatolickiego ks. Aleksandra Kulczyńskiego wraz z wyposażeniem{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=192-195}}<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.cbk.starostwo.ketrzyn.pl/2020/10/07/program-samochodowej-wycieczki-po-terenie-gminy-srokowo/ | tytuł = Ewangelicko-augsburski kościół w Srokowie | opublikowany = cbk.starostwo.ketrzyn.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = http://historia.luter2017.pl/kosciol-ewangelicko-augsburski-w-srokowie/ | tytuł = Kościół ewangelicko-augsburski w Srokowie | opublikowany = historia.luter2017.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>.

Liczba członków srokowskiego zboru wynosiła w 1958 67 osób, w 1962 – 69, a w 1987 było to 70 wiernych{{odn|Bażanowski tom II|2019|s=192-195}}.

== Współczesność ==
[[Nabożeństwo|Nabożeństwa]] w [[kościół św. Jana w Kętrzynie|kościele św. Jana w Kętrzynie]] odbywają się w każdą niedzielę i święta{{r|luteranie}}. Ponadto nabożeństwa prowadzone są w filiałach:
* [[Barciany]] – kaplica przy ul. Mazurskiej 4, nabożeństwa w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.luteranie.pl/barciany/ | tytuł = Barciany – kaplica | opublikowany = luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>
* [[Bartoszyce]] – kaplica przy ul. Witosa 12, nabożeństwa w każdą drugą i czwartą niedzielę miesiąca<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.luteranie.pl/bartoszyce/ | tytuł = Bartoszyce – kaplica | opublikowany = luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>
* [[Brzeźnica (województwo warmińsko-mazurskie)|Brzeźnica]] – kaplica ekumeniczna, nabożeństwa w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.luteranie.pl/brzeznica/ | tytuł = Brzeźnica – kaplica ekumeniczna | opublikowany = luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>
* [[Srokowo]] – [[Kościół ewangelicko-augsburski w Srokowie|kościół ewangelicki]] przy ul. Łąkowej 5 w każdą pierwszą i trzecią niedzielę miesiąca<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.luteranie.pl/srokowo/ | tytuł = Srokowo – kościół | opublikowany = luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>

W Kętrzynie raz w tygodniu mają miejsce również godziny biblijne<ref>{{Cytuj stronę | url = https://ketrzyn.luteranie.pl/spotkanie-biblijne/ | tytuł = Godzina biblijna | opublikowany = ketrzyn.luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref> i spotkania młodzieżowe<ref>{{Cytuj stronę | url = https://ketrzyn.luteranie.pl/spotkania-mlodziezy/ | tytuł = Spotkania młodzieży | opublikowany = ketrzyn.luteranie.pl | data dostępu = 2021-04-14}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{cytuj|odn=tak|autor=Rudolf Bażanowski|tytuł=Kościoły i parafie diecezji mazurskiej. Przeszłość i teraźniejszość. Tom I|wydawca=Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie|miejsce=[[Olsztyn]]|data=2019|isbn=978-83-941294-2-2}}
* {{cytuj|odn={{odn/id|Bażanowski tom II|2019}}|autor=Rudolf Bażanowski|tytuł=Kościoły i parafie diecezji mazurskiej. Przeszłość i teraźniejszość. Tom II|wydawca=Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie|miejsce=[[Olsztyn]]|data=2019|isbn=978-83-941294-2-2}}

{{SORTUJ:Kętrzyn}}
[[Kategoria:Zbory protestanckie w Kętrzynie|Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kętrzynie]]
[[Kategoria:Parafie w diecezji mazurskiej]]

title: Parafia Ewangelicko-Augsburska · w Kętrzynie

Województwo: warmińsko-mazurskie

Siedziba: Kętrzyn

Adres: ul. Zjazdowa 15, 11-400 Kętrzyn

Data powołania: XVI wiek

Wyznanie: luteranizm

Kościół: Ewangelicko-Augsburski

Diecezja: mazurska

kościół: św. Jana

Filie: Barciany, Bartoszyce, Brzeźnica, Srokowo

Proboszcz: ks. bp Paweł Hause


text:
# Agnes Schierhuber
Agnes Schierhuber (ur. 31 maja 1946 w Emmersdorf an der Donau) – austriacka polityk, działaczka organizacji rolniczych, od 1995 do 2009 posłanka do Parlamentu Europejskiego.

## Życiorys
W 1964 ukończyła szkołę rolniczą, w 1975 zdała specjalistyczne egzaminy zawodowe. W tym samym roku weszła w skład lokalnych władz Austriackiej Partii Ludowej (ÖVP). W 1985 stała się członkinią komitetu wykonawczego federacji farmerów Dolnej Austrii. Przez 20 lat była wiceprezesem izby rolniczej w Ottenschlag. Działała także w szeregu innych organizacjach samorządu rolniczego.
Od 1986 do 1996 sprawowała mandat deputowanej do Rady Federalnej, wyższej izby austriackiego parlamentu. Po akcesie Austrii do Unii Europejskiej została posłanką do Europarlamentu. Była ponownie wybierana w wyborach powszechnych w 1996, 1999 i 2004. W 1996 formalnie zasiadła w Radzie Narodowej, ustępując jednak z uwagi na niepołączalność mandatów.
Wyróżniona odznaczeniami krajowymi, a także francuską Legią Honorową V klasy.

wikiname: plwiki

title: Agnes Schierhuber

in_language: pl

wikitext:
{{Polityk infobox
 |polityk = Agnes Schierhuber
 |data urodzenia = 31 maja 1946
 |miejsce urodzenia = [[Emmersdorf an der Donau]]
 |grafika = Agnes Schierhuber 2681-crop.JPG
 |funkcja =
 |partia =
 |od =
 |do =
 |odznaczenia = {{order|LH}}
}}
'''Agnes Schierhuber''' (ur. [[31 maja]] [[1946]] w [[Emmersdorf an der Donau]]) – [[austria]]cka polityk, działaczka organizacji rolniczych, od 1995 do 2009 posłanka do [[Parlament Europejski|Parlamentu Europejskiego]].

== Życiorys ==
W 1964 ukończyła szkołę rolniczą, w 1975 zdała specjalistyczne egzaminy zawodowe. W tym samym roku weszła w skład lokalnych władz [[Austriacka Partia Ludowa|Austriackiej Partii Ludowej]] (ÖVP). W 1985 stała się członkinią komitetu wykonawczego federacji farmerów [[Dolna Austria|Dolnej Austrii]]. Przez 20 lat była wiceprezesem izby rolniczej w [[Ottenschlag (Dolna Austria)|Ottenschlag]]. Działała także w szeregu innych organizacjach samorządu rolniczego.

Od 1986 do 1996 sprawowała mandat deputowanej do [[Rada Federalna (Austria)|Rady Federalnej]], wyższej izby austriackiego parlamentu. Po akcesie Austrii do [[Unia Europejska|Unii Europejskiej]] została posłanką do Europarlamentu. Była ponownie wybierana w wyborach powszechnych w 1996, 1999 i 2004. W 1996 formalnie zasiadła w [[Rada Narodowa (Austria)|Radzie Narodowej]], ustępując jednak z uwagi na niepołączalność mandatów.

Wyróżniona odznaczeniami krajowymi, a także francuską [[Legia Honorowa|Legią Honorową]] V klasy.

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/pl/2209 |tytuł=Profil na stronie Parlamentu Europejskiego|data dostępu=2018-06-30}}
* {{Cytuj stronę|url=https://www.parlament.gv.at/person/1615 |tytuł=Profil na stronie Parlamentu Austrii|język=de|data dostępu=2018-06-30}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Schierhuber, Agnes}}
[[Kategoria:Austriaccy posłowie do Parlamentu Europejskiego]]
[[Kategoria:Austriaccy działacze społeczni]]
[[Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej]]
[[Kategoria:Politycy Austriackiej Partii Ludowej]]
[[Kategoria:Posłowie Rady Narodowej Austrii]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1946]]

title: Agnes Schierhuber

Data i miejsce urodzenia: 31 maja 1946 · Emmersdorf an der Donau


text:
# Rejon Özgön
Rejon Özgön (kirg. Өзгөн району; ros. Узгенский район) – rejon w Kirgistanie w obwodzie oszyńskim. W 2009 roku liczył 228 114 mieszkańców (z czego 73,8% stanowili Kirgizi, 22,2% – Uzbecy, 3,1% – Turcy) i obejmował 37 205 gospodarstw domowych. Siedzibą administracyjną rejonu jest Özgön.

title: Rejon Özgön

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Özgön
 |nazwa oryginalna                = {{k|ky|Өзгөн району}}
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = Rejon
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = KGZ
 |1. jednostka administracyjna    = [[obwód oszyński|oszyński]]
 |siedziba                        = [[Özgön]]
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    = 3308 km²<ref name=census />
 |rok                             = 2009
 |liczba ludności                 = 228 114<ref name=census />
 |gęstość zaludnienia             = 68,96 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            = Kyrgyzstan Özgön Raion.png
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     =
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Rejon Özgön''' ({{w języku|ky|Өзгөн району}}; {{ros.|Узгенский район}}) – rejon w [[Kirgistan]]ie w [[obwód oszyński|obwodzie oszyńskim]]. W 2009 roku liczył 228 114 mieszkańców (z czego 73,8% stanowili [[Kirgizi]], 22,2% – [[Uzbecy]], 3,1% – [[Turcy]]) i obejmował 37 205 gospodarstw domowych<ref name=census>{{cytuj stronę | url = http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/Ошская%20область.pdf | tytuł = Ошская область | data dostępu = 2011-07-07 | opublikowany = Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года | język = ru | archiwum = https://web.archive.org/web/20110810173811/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%9E%D1%88%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf | zarchiwizowano = 2011-08-10 }}</ref>. Siedzibą administracyjną rejonu jest [[Özgön]].

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kirgistan}}

{{DEFAULTSORT:Özgön, rejon}}
[[Kategoria:Podział administracyjny Kirgistanu]]

title: ÖzgönӨзгөн району

Herb: Flaga

Państwo: Kirgistan

Obwód: oszyński

Siedziba: Özgön


text:
# Mykoła Ustyjanowycz
Mykoła Ustyjanowycz (ukr. Микола Леонтійович Устиянович, ur. 7 grudnia 1811 w Mykołajowie, zm. 3 listopada 1885 w Suczawie) – ukraiński pisarz i działacz społeczny, ksiądz greckokatolicki.
Urodził się w rodzinie urzędniczej. W 1838 ukończył Greckokatolickie Seminarium Duchowne we Lwowie, zostając proboszczem we wsi Sławsko.
W 1848 był jednym z inicjatorów utworzenia Soboru Ruskich Uczenych, postulował połączenie Galicji i Naddnieprza; w latach 1861–1866 posłem do Rady Państwa. W 1868 był jednym z współzałożycieli Proswity, redagował „Hałyczo-Ruskij Wistnyk”. Od 1870 mieszkał w Suczawie.
W 1836 napisał swój pierwszy wiersz w języku ukraińskim („Sloza na grobi Mychajła Harasewycza”), co zbliżyło go z Markijanem Szaszkewyczem; później do 1846 prawie w ogóle nie pisał, przerażony kampanią skierowaną przeciw językowi ukraińskiemu.
Pod wpływem wydarzeń roku 1848 zaktywizował swoją twórczość literacką – pisał wiersze i utwory prozą. W wierszach Ustyjanowycza dopełniają się motywy narodowe i społeczne, opisywane jest piękno przyrody Karpat, i folklor mieszkańców.
Zabrane przez niego materiały etnograficzne stanowiły podstawę pisania przez niego prozy: „Staryj Jefrem”, „Mest werchowyncia”, „Strasnyj Czetwer”. Przez ostatnie 20 lat życia Ustyjanowycz pisał niewiele, tylko w jazycziju.
Na bazie jego wierszy ”Werchowyno, switku ty nasz” i „Hej, brattja opryszky” powstały znane pieśni narodowe.
Wybrany na I kadencję Sejmu Krajowego Galicji z IV kurii obwodu Stryj, z okręgu wyborczego nr 33 Stryj-Skole.

## Literatura
- Stanisław Grodziski „Sejm Krajowy Galicyjski 1861–1914”, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1993, ISBN 83-7059-052-7
- „Wykaz Członków Sejmu krajowego królestwa Galicyi i Lodomeryi, tudzież wielkiego xięstwa Krakowskiego 1863”, Lwów 1863

title: Mykoła Ustyjanowycz

wikitext:
{{Duchowny infobox
 |imię i nazwisko         = Mykoła Ustyjanowycz
 |imię i nazwisko org     = Микола Леонтій Устияновичович
 |tytuł                   =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |alt grafiki             =
 |herb                    =
 |dewiza                  =
 |dewiza - j. polski      =
 |kraj działania          = [[Węgry]]
 |data urodzenia          = 7 grudnia 1811
 |miejsce urodzenia       = [[Mikołajów (rejon mikołajowski)|Mikołajów]]
 |data śmierci            = 3 listopada 1885
 |miejsce śmierci         = [[Suczawa]]
 |miejsce pochówku        =
 |1. funkcja              =
 |1. funkcja - okres      =
 |2. funkcja              =
 |2. funkcja - okres      =
 |wyznanie                = [[grekokatolicyzm]]
 |kościół                 = [[Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego]]
 |inkardynacja            =
 |data ślubów zakonnych   =
 |data diakonatu          =
 |data ordynacji          =
 |data święceń            = 1838
 |data nominacji          =
 |data sakry              =
 |data patriarchatu       =
 |data kreacji            =
 |papież kreujący         =
 |kościół tytularny       =
 |faksymile               =
 |opis faksymile          =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikiźródła              =
 |wikicytaty              =
 |wikinews                =
 |www                     =
}}
{{Polityk infobox
 |polityk           =
 |grafika           = nie
 |opis grafiki      =
 |data urodzenia    =
 |miejsce urodzenia =
 |data śmierci      =
 |miejsce śmierci   =
 |funkcja           = poseł [[I kadencja Sejmu Krajowego Galicji|I kadencji Sejmu Krajowego Galicji]]
 |partia            =
 |od                = 1861
 |do                = 1867
 |poprzednik        = brak
 |następca          = [[Andrzej Szuszkiewicz]]
 |podpis            =
 |odznaczenia       =
 |commons           =
 |quote             =
}}
'''Mykoła Ustyjanowycz''' (ukr. Микола Леонтійович Устиянович, ur. [[7 grudnia]] [[1811]] w [[Mikołajów (rejon mikołajowski)|Mykołajowie]], zm. [[3 listopada]] [[1885]] w [[Suczawa|Suczawie]]) – ukraiński pisarz i działacz społeczny, ksiądz greckokatolicki.

Urodził się w rodzinie urzędniczej. W [[1838]] ukończył Greckokatolickie Seminarium Duchowne we Lwowie, zostając proboszczem we wsi [[Sławsko (Ukraina)|Sławsko]].

W [[1848]] był jednym z inicjatorów utworzenia [[Sobór Uczonych Ruskich|Soboru Ruskich Uczenych]], postulował połączenie [[Galicja (Europa Środkowa)|Galicji]] i [[Ukraina (Naddnieprze)|Naddnieprza]]; w latach [[1861]]–[[1866]] posłem do [[Rada Państwa (Austria)|Rady Państwa]]. W [[1868]] był jednym z współzałożycieli [[Proswita|Proswity]], redagował „Hałyczo-Ruskij Wistnyk”. Od [[1870]] mieszkał w [[Suczawa|Suczawie]].

W [[1836]] napisał swój pierwszy wiersz w języku ukraińskim („Sloza na grobi [[Mychajło Harasewycz|Mychajła Harasewycza]]”), co zbliżyło go z [[Markijan Szaszkewycz|Markijanem Szaszkewyczem]]; później do [[1846]] prawie w ogóle nie pisał, przerażony kampanią skierowaną przeciw językowi ukraińskiemu.

Pod wpływem [[Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim|wydarzeń roku 1848]] zaktywizował swoją twórczość literacką – pisał wiersze i utwory prozą. W wierszach Ustyjanowycza dopełniają się motywy narodowe i społeczne, opisywane jest piękno przyrody Karpat, i folklor mieszkańców.

Zabrane przez niego materiały etnograficzne stanowiły podstawę pisania przez niego prozy: „Staryj Jefrem”, „Mest werchowyncia”, „Strasnyj Czetwer”. Przez ostatnie 20 lat życia Ustyjanowycz pisał niewiele, tylko w [[Jazyczije|jazycziju]].

Na bazie jego wierszy ”Werchowyno, switku ty nasz” i „Hej, brattja opryszky” powstały znane pieśni narodowe.

Wybrany na I kadencję Sejmu Krajowego Galicji z IV kurii obwodu Stryj, z okręgu wyborczego nr 33 Stryj-Skole.

== Literatura ==
* [[Stanisław Grodziski]] „Sejm Krajowy Galicyjski 1861–1914”, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1993, {{ISBN|83-7059-052-7}}
* „Wykaz Członków Sejmu krajowego królestwa Galicyi i Lodomeryi, tudzież wielkiego xięstwa Krakowskiego 1863”, Lwów 1863

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Ustyjanowycz, Mykoła}}
[[Kategoria:Ukraińscy działacze społeczni]]
[[Kategoria:Ukraińscy pisarze]]
[[Kategoria:Galicyjscy duchowni greckokatoliccy]]
[[Kategoria:Ukraińscy posłowie do Rady Państwa w Wiedniu]]
[[Kategoria:Posłowie do Rady Państwa w Wiedniu I kadencji]]
[[Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji I kadencji]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Mikołajowie (obwód lwowski)]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1811]]
[[Kategoria:Zmarli w 1885]]
[[Kategoria:Ruska Trójca]]

title: Mykoła UstyjanowyczМикола Леонтій Устияновичович

Kraj działania: Węgry

Data i miejsce urodzenia: 7 grudnia 1811 · Mikołajów

Data i miejsce śmierci: 3 listopada 1885 · Suczawa

Wyznanie: grekokatolicyzm

title: Mykoła Ustyjanowycz

Data urodzenia: 7 grudnia 1811

Data śmierci: 3 listopada 1885

Poprzednik: brak

Następca: Andrzej Szuszkiewicz


text:
# Złoty Krąg (Islandia)
Złoty Krąg (isl. Gullni hringurinn, ang. Golden Circle) – nazwa trasy turystycznej w południowo-zachodniej Islandii, obejmującej główne atrakcje turystyczne tej części wyspy, do których można dotrzeć w ciągu jednego dnia ze stolicy kraju Reykjavíku.

## Atrakcje trasy
Do trzech najważniejszych atrakcji turystycznych Złotego Kręgu zalicza się:
- park narodowy Þingvellir, interesujący ze względu na geologię i historyczne znaczenie dla Islandczyków, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO,
- dolinę Haukadalur, znaną z aktywności geotermalnej, w szczególności gejzery Geysir i Strokkur,
- wodospad Gullfoss na rzece Hvítá (do jego nazwy nawiązuje nazwa trasy).

Niektórzy touroperatorzy w ramach Złotego Kręgu oferują również m.in.:
- skorzystanie z geotermalnych basenów: Fontana w Laugarvatn lub Gamla laugin w Flúðir,
- wizytę na lodowcu Langjökull,
- rafting na rzece Hvítá,
- odwiedziny w ekowiosce Sólheimar,
- zwiedzanie historycznej osady Skálholt, siedziby średniowiecznego biskupstwa,
- przejazd doliną rzeki Þjórsá (Þjórsárdalur) z wodospadami,
- wulkan Kerið z jeziorem kraterowym.

title: Złoty Krąg (Islandia)

wikitext:
[[Plik:2006-05-26-140527 Iceland Þingvellir.jpg|thumb|Þingvellir]]
[[Plik:Strokkur Geysir Iceland 2005-7.JPG|thumb|Gejzer Strokkur]]
[[Plik:Gullfoss (6818445605).jpg|thumb|Wodospad Gullfoss]]
'''Złoty Krąg''' ([[język islandzki|isl.]] ''Gullni hringurinn'', [[język angielski|ang.]] ''Golden Circle'') – nazwa [[trasa turystyczna|trasy turystycznej]] w południowo-zachodniej [[Islandia|Islandii]], obejmującej główne atrakcje turystyczne tej części wyspy, do których można dotrzeć w ciągu jednego dnia ze stolicy kraju [[Reykjavík]]u{{R|guide}}.

== Atrakcje trasy ==
Do trzech najważniejszych atrakcji turystycznych Złotego Kręgu zalicza się{{R|guide}}:
* park narodowy [[Þingvellir]], interesujący ze względu na geologię i historyczne znaczenie dla Islandczyków, wpisany na [[Lista światowego dziedzictwa UNESCO|listę światowego dziedzictwa UNESCO]],
* dolinę [[Haukadalur]], znaną z [[energia geotermalna|aktywności geotermalnej]], w szczególności [[gejzer]]y [[Geysir]] i [[Strokkur]],
* wodospad [[Gullfoss]] na rzece [[Hvítá (Árnessýsla)|Hvítá]] (do jego nazwy nawiązuje nazwa trasy).

Niektórzy [[touroperator]]zy w ramach Złotego Kręgu oferują również m.in.{{R|guide}}{{R|extreme}}:
* skorzystanie z geotermalnych basenów: Fontana w [[Laugarvatn (miejscowość)|Laugarvatn]] lub Gamla laugin w [[Flúðir]],
* wizytę na [[lodowiec|lodowcu]] [[Langjökull]],
* [[rafting]] na rzece Hvítá,
* odwiedziny w [[ekowioska|ekowiosce]] [[Sólheimar]],
* zwiedzanie historycznej osady [[Skálholt]], siedziby średniowiecznego [[Diecezja|biskupstwa]],
* przejazd doliną rzeki [[Þjórsá]] ([[Þjórsárdalur]]) z wodospadami,
* wulkan [[Kerið]] z [[jezioro wulkaniczne|jeziorem kraterowym]].

{{commonscat|Golden Circle (Icelandic visitor attraction)}}

== Zobacz też ==
* [[Srebrny Krąg]]
* [[Diamentowy Krąg]]
* [[Turystyka w Islandii]]

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="guide">{{Cytuj stronę | url = https://guidetoiceland.is/pl/wszystko-co-najlepsze-na-islandii/top-9-wycieczek-objazdowych | tytuł=Islandzki Złoty Krąg. Kompletny przewodnik| autor = Nanna Gunnarsdóttir | data = | opublikowany =  Guide to Iceland | data dostępu = 2018-12-27 | język = pl}}</ref>
<ref name="extreme">{{Cytuj stronę | url = https://www.extremeiceland.is/en/attractions/3299-everything-you-need-to-know-about-the-golden-circle | tytuł=A Complete Guide to The Golden Circle in Iceland| autor =  | data = | opublikowany =  Extreme Iceland | data dostępu = 2018-12-27 | język = en}}</ref>
}}

[[Kategoria:Turystyka w Islandii]]
[[Kategoria:Trasy turystyczne]]


text:
# Moontower
Moontower - solowy album Dana Swanö wydany w 1998 r. Szwedzki muzyk jest autorem wszystkich partii instrumentalnych i wokalnych. Okładka przedstawia oko Dana Swanö.

## Lista utworów
Opracowano na podstawie materiału źródłowego.
| Nr | Tytuł utworu         | Długość |
| -- | -------------------- | ------- |
| 1. | „Sun of the Night”   | 5:14    |
| 2. | „Patchworks”         | 4:59    |
| 3. | „Uncreation”         | 5:40    |
| 4. | „Add Reality”        | 6:17    |
| 5. | „Creating Illusions” | 4:13    |
| 6. | „The Big Sleep”      | 5:17    |
| 7. | „Encounterparts”     | 6:06    |
| 8. | „In Empty Phrases”   | 5:58    |
|    |                      | 43:44   |

title: Moontower

wikitext:
{{Album muzyczny infobox
 |rodzaj albumu             = studyjny
 |tytuł                     = Moontower
 |okładka                   =
 |wykonawca                 = [[Dan Swanö]]
 |wydany                    = [[1998]]
 |nagrywany                 = kwiecień 1998
 |gatunek                   = [[Metal progresywny]]
 |długość                   = 43:44
 |wytwórnia                 = Black Mark Production
 |producent                 = [[Dan Swanö]]
 |oceny                     = * [[AllMusic]] {{ocena|5|4}}<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.allmusic.com/album/moontower-mw0000237770 | tytuł = Dan Swanö Moontower review | nazwisko = Rivadavia | imię = Eduardo  | opublikowany = www.allmusic.com | język = en | data dostępu = 2016-12-10}}</ref>
 |rok wydania               = 1998
 |poprzedni album           =
 |rok poprzedniego albumu   =
 |następny album            =
 |rok następnego albumu     =
}}
'''Moontower''' - solowy album [[Dan Swanö|Dana Swanö]] wydany w [[1998]] r. Szwedzki muzyk jest autorem wszystkich partii instrumentalnych i wokalnych. Okładka przedstawia oko [[Dan Swanö|Dana Swanö]]<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.metal-archives.com/release.php?id=264 | tytuł =  Encyclopaedia Metallum - Dan Swanö - Moontower | opublikowany = www.discogs.com | język = en | data dostępu = 2016-12-10}}</ref>.

== Lista utworów ==
Opracowano na podstawie materiału źródłowego<ref>{{Cytuj stronę | url = https://www.discogs.com/Dan-Swan%C3%B6-Moontower/release/590184 | tytuł = Dan Swanö – Moontower | opublikowany = www.discogs.com | język = en | data dostępu = 2016-12-10}}</ref>.
{{Lista utworów2
| rok                          =
| tytuł                        =
| nota                         =
| 1-kolumna                    = Słowa
| 1-kolumna szerokość          = 200
| 2-kolumna                    = Muzyka
| 2-kolumna szerokość          = 200
| 3-kolumna                    =
| 3-kolumna szerokość          = 200
| 4-kolumna                    =
| 4-kolumna szerokość          =
| zwinięte                     =
| nagłówek                     = tak
| suma                         = tak
| szerokość                    = 60%
||Sun of the Night||||||5:14
||Patchworks||||||4:59
||Uncreation||||||5:40
||Add Reality||||||6:17
||Creating Illusions||||||4:13
||The Big Sleep||||||5:17
||Encounterparts||||||6:06
||In Empty Phrases||||||5:58
|}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Albumy metalowe]]
[[Kategoria:Albumy muzyczne wydane w roku 1998]]

title: Moontower

Nagrywany: kwiecień 1998

Gatunek: Metal progresywny

Wydawnictwo: Black Mark Production

Producent: Dan Swanö


text:
# Mahat Gaun
Mahat Gaun (nep. महतगाउँ) – gaun wikas samiti w zachodniej części Nepalu w strefie Karnali w dystrykcie Jumla. Według nepalskiego spisu powszechnego z 2001 roku liczył on 657 gospodarstw domowych i 3217 mieszkańców (1594 kobiet i 1623 mężczyzn).

title: Mahat Gaun

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = Mahat Gaun
 |nazwa oryginalna                = {{k|ne|महतगाउँ}}<ref>{{Cytuj |tytuł = List of Village Development Committees prior to restucturing |data dostępu = 2019-07-14 |opublikowany = Nepal Government – Ministry of Federal Affairs and General Administration |url = http://mofald.gov.np/ne/vdc}}</ref>
 |dopełniacz nazwy                =
 |jednostka                       = [[gaun wikas samiti]]
 |zdjęcie                         =
 |opis zdjęcia                    =
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            =
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Nepal
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Karnali (strefa)|Karnali]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Jumla (dystrykt)|Jumla]]
 |siedziba                        =
 |ISO 3166-2                      =
 |powierzchnia                    =
 |rok                             = 2001
 |liczba ludności                 = 3217
 |gęstość zaludnienia             =
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    =
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      =
 |współrzędne                     = 29°18′N 82°10′E
 |commons                         =
 |www                             =
}}
'''Mahat Gaun''' ({{w języku|ne|महतगाउँ}}) – [[gaun wikas samiti]] w [[Madhja-Paśćimańćal Wikas Kszetr|zachodniej]] części [[Nepal]]u w strefie [[Karnali (strefa)|Karnali]] w dystrykcie [[Jumla (dystrykt)|Jumla]]<ref>{{cytuj stronę|tytuł=Index of Geographical names of Nepal - Mid-Western Development Region - Volume IV|url=http://web.archive.org/web/20160310172904/http://ngiip.gov.np/download.php?mod=mydoc&f=document/vol4jumla.pdf |opublikowany=National Geographic Information Infrastructure Programme |język=en|data dostępu=2010-09-27}}</ref>. Według nepalskiego spisu powszechnego z 2001 roku liczył on 657 gospodarstw domowych i 3217 mieszkańców (1594 kobiet i 1623 mężczyzn)<ref>{{cytuj stronę|url=http://web.archive.org/web/20070708163707/http://www.cbs.gov.np/Population/National%20Report%202001/VDC.pdf|tytuł=VDC’s population|opublikowany=National Association of Village Development Committees in Nepal (NAVIN)|język=en|data dostępu=2020-10-12}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Dystrykt Jumla}}

[[Kategoria:Dystrykt Jumla]]

title: Mahat Gaunमहतगाउँ

Państwo: Nepal

Strefa: Karnali

Dystrykt: Jumla


text:
# Z3
Z3 – pierwszy działający, w pełni automatyczny komputer o zmiennym programie, zbudowany przez niemieckiego inżyniera Konrada Zusego w 1941 roku na bazie jego wcześniejszej, mechanicznej konstrukcji Z1. Maszyna była wykorzystywana w czasie wojny do obliczeń niezbędnych przy projektowaniu skrzydeł.
Z1 był maszyną mechaniczną, a Z3 przekaźnikową, lecz posiadały identyczną organizację. Wykonywały tylko dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie i pierwiastkowanie na binarnych liczbach zmiennoprzecinkowych przechowywanych w 64 słowach pamięci. Program zapisany był na ośmiokanałowej taśmie perforowanej i wykonywany w miarę wczytywania. Dla realizacji pętli należało końce taśmy skleić w pętlę. Dane były wprowadzane przez klawiaturę, a wynik odczytywany z wyświetlacza.
Jedyny istniejący egzemplarz komputera został zniszczony przez Aliantów pod koniec wojny. W 1961 zbudowano jego replikę, którą można zobaczyć w Muzeum Techniki (Deutsches Museum) w Monachium.

## Dane Z3
- procesor:
  - system: binarny
  - czas mnożenia: 3 s
  - częstotliwość zegara: 5 ⅓ Hz
  - zawierał 600 przekaźników
- pamięć:
  - danych: 64 słowa 22-bitowe; zawierająca łącznie z układem sterowania 1800 przekaźników
  - programu: ośmiokanałowa taśma perforowana
- sterowanie mikroprogramowe
- urządzenie we/wy
  - klawiatura dziesiętna
  - wyświetlacz dziesiętny
- format danych: binarna liczba zmiennoprzecinkowa zawierająca:
  - bit znaku
  - 7 bitów wykładnika zapisanych jako liczba w kodzie uzupełnieniowym do dwóch
  - 14 bitów mantysy (pierwszy bit zawsze równy 1 nie był pamiętany)
  - każda liczba z wykładnikiem równym -64 jest zerem
  - każda liczba z wykładnikiem równym 63 jest nieskończonością
  - zakres liczb:
    - wewnętrzny: 2−63 = 1,08 × 10−19 do 262 = 4,61 × 1018
    - wprowadzanych: od 1 × 10−8 do 9999 × 108
    - wyświetlanych: od 1 × 10−8 do 19999 × 108
- waga: około 1000 kg
- konstruktor: Konrad Zuse

## Kompletność Turinga
O maszynie mówimy, że jest kompletna w sensie Turinga, kiedy można za jej pomocą zrealizować każdy algorytm. Powszechnie uważano, że Z3 nie spełniał tych wymogów, ponieważ nie posiadał instrukcji warunkowych, pierwszeństwo przyznając amerykańskiemu komputerowi ENIAC z 1944 roku. W 1998 roku Raúl Rojas udowodnił, że na komputerze Z3 można zaimplementować maszynę Turinga, arytmetycznie symulując instrukcje warunkowe i adresowanie pośrednie, co oznaczało, że komputer ten jest teoretycznie kompletny w sensie Turinga.

## Znaczenie
Z3 był maszyną wyprzedzającą swoją epokę. Współczesnym komputerom, mimo iż oparte są one na układach elektronicznych, pod względem działania bliżej jest właśnie do tego niemieckiego projektu, niż do amerykańskiego ENIAC-a. Powody, dla których nie był on szeroko znany, miały podłoże polityczne oraz społeczne – po wojnie głównym ośrodkiem rozwoju informatyki były Stany Zjednoczone i to właśnie tam, niezależnie, wynaleziono i spopularyzowano szereg rozwiązań wcześniej użytych w komputerach Z1 oraz Z3.

## Współczesne rekonstrukcje
Współczesna rekonstrukcja pod kierownictwem Raúla Rojas i Horsta Zuse została rozpoczęta w 1997 i ukończona w 2003. Znajduje się w Muzeum Konrada Zuse w Hünfeld, Niemcy. Pamięć danych została zmniejszona o połowę (do 32 słów). Waga to ok. 30 kg.
W 2008 Horst Zuse rozpoczął własną rekonstrukcję Z3. Została ona zaprezentowana w 2010 w Muzeum Konrada Zuse.

title: Z3

wikitext:
{{Komputer infobox
 |nazwa              = Z3
 |nazwa oryginalna   =
 |zdjęcie            = Z3 Deutsches Museum.JPG
 |opis zdjęcia       = Replika Z3 w Deutsches Museum w Monachium
 |alt zdjęcia        =
 |typ                =
 |producent          = [[Konrad Zuse]]
 |premiera           = 1941
 |koniec produkcji   =
 |procesor           = 5 1/3 Hz
 |procesor graficzny =
 |pamięć operacyjna  =
 |nośnik danych      = [[taśma perforowana]]
 |system operacyjny  =
 |ekran              =
 |wymiary            =
 |poprzednik         = [[Z2]]
 |następca           = [[Z4]]
 |commons            =
 |www                =
}}
'''Z3''' – pierwszy działający, w pełni automatyczny [[komputer]] o zmiennym programie, zbudowany przez niemieckiego inżyniera [[Konrad Zuse|Konrada Zusego]] w 1941 roku na bazie jego wcześniejszej, mechanicznej konstrukcji [[Z1]]. Maszyna była wykorzystywana w czasie wojny do obliczeń niezbędnych przy projektowaniu [[Skrzydło (lotnictwo)|skrzydeł]].
Z1 był maszyną mechaniczną, a Z3 [[przekaźnik]]ową, lecz posiadały identyczną organizację. Wykonywały tylko dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie i pierwiastkowanie na binarnych [[Liczba zmiennoprzecinkowa|liczbach zmiennoprzecinkowych]] przechowywanych w 64 słowach pamięci. Program zapisany był na ośmiokanałowej [[taśma dziurkowana|taśmie perforowanej]] i wykonywany w miarę wczytywania. Dla realizacji pętli należało końce taśmy skleić w pętlę. Dane były wprowadzane przez [[Klawiatura|klawiaturę]], a wynik odczytywany z [[wyświetlacz]]a.

Jedyny istniejący egzemplarz komputera został zniszczony przez [[alianci (II wojna światowa)|Aliantów pod koniec wojny]]. W 1961 zbudowano jego replikę, którą można zobaczyć w Muzeum Techniki ([[Deutsches Museum w Monachium|Deutsches Museum]]) w [[Monachium]]<ref>{{Cytuj |autor = Paul E. Ceruzzi |rozdział = 2. Computers in Germany: DESCRIPTION OF THE Z3 |tytuł = Reckoners |data = 1983 |data dostępu = 2018-11-03 |s = 30 |opublikowany = ed-thelen.org |url = http://ed-thelen.org/comp-hist/Reckoners-ch-2.html |język = en}}</ref>.

== Dane Z3 ==
* [[procesor]]:
** system: binarny
** czas mnożenia: 3 s
** [[częstotliwość]] zegara: 5 ⅓ Hz
** zawierał 600 przekaźników
* [[pamięć]]:
** danych: 64 słowa 22-bitowe; zawierająca łącznie z układem sterowania 1800 przekaźników
** programu: ośmiokanałowa [[taśma dziurkowana|taśma perforowana]]
* [[mikroprogram|sterowanie mikroprogramowe]]
* [[Urządzenie wejścia-wyjścia|urządzenie we/wy]]
** klawiatura dziesiętna
** wyświetlacz dziesiętny
* format danych: binarna [[liczba zmiennoprzecinkowa]] zawierająca:
** bit znaku
** 7 bitów [[Potęgowanie|wykładnika]] zapisanych jako liczba w [[Kod uzupełnień do dwóch|kodzie uzupełnieniowym do dwóch]]
** 14 bitów [[podłoga i sufit|mantysy]] (pierwszy bit zawsze równy 1 nie był pamiętany)
** każda liczba z wykładnikiem równym -64 jest zerem
** każda liczba z wykładnikiem równym 63 jest nieskończonością
** zakres liczb:
*** wewnętrzny: 2−63 = 1,08 × 10−19 do 262 = 4,61 × 1018
*** wprowadzanych: od 1 × 10−8 do 9999 × 108
*** wyświetlanych: od 1 × 10−8 do 19999 × 108
* waga: około 1000 kg
* konstruktor: [[Konrad Zuse]]

== Kompletność Turinga ==
O maszynie mówimy, że jest [[Kompletność Turinga|kompletna w sensie Turinga]], kiedy można za jej pomocą zrealizować każdy [[algorytm]]. Powszechnie uważano, że '''Z3''' nie spełniał tych wymogów, ponieważ nie posiadał [[Instrukcja warunkowa|instrukcji warunkowych]], pierwszeństwo przyznając amerykańskiemu komputerowi [[ENIAC]] z 1944 roku. W 1998 roku [[Raúl Rojas]] udowodnił, że na komputerze Z3 można [[Implementacja (informatyka)|zaimplementować]] [[Maszyna Turinga|maszynę Turinga]], arytmetycznie symulując instrukcje warunkowe<ref>Przez wykonanie każdej możliwej ścieżki dla każdego z warunków. Obliczone zostały by wszystkie możliwe odpowiedzi, a niepotrzebne rezultaty były by anulowane (rodzaj [[Wykonywanie spekulatywne|wykonywania spekulatywnego]]).</ref> i [[Intel 8086#Adresowanie pośrednie|adresowanie pośrednie]], co oznaczało, że komputer ten jest ''teoretycznie'' kompletny w sensie Turinga<ref>{{Cytuj |autor = R. Rojas |tytuł = How to make Zuse’s Z3 a universal computer |czasopismo = IEEE Annals of the History of Computing |data = 1998 |data dostępu = 2018-11-03 |issn = 1058-6180 |wolumin = 20 |numer = 3 |s = 51–54 |doi = 10.1109/85.707574 |url = http://dcis.inf.fu-berlin.de/rojas/publications/publications-in-the-field-of-computer-science/refereed-papers-in-journals-and-conference/ |język = en |archiwum = https://web.archive.org/web/20170802084001/http://dcis.inf.fu-berlin.de/rojas/publications/publications-in-the-field-of-computer-science/refereed-papers-in-journals-and-conference/ |zarchiwizowano = 2017-08-02}}</ref>.

== Znaczenie ==
'''Z3''' był maszyną wyprzedzającą swoją epokę{{Fakt|data=2018-11}}. Współczesnym komputerom, mimo iż oparte są one na [[Układ elektroniczny|układach elektronicznych]], pod względem działania bliżej jest właśnie do tego niemieckiego projektu, niż do amerykańskiego [[ENIAC]]-a{{Fakt|data=2018-11}}. Powody, dla których nie był on szeroko znany, miały podłoże polityczne oraz społeczne – po wojnie głównym ośrodkiem rozwoju informatyki były [[Stany Zjednoczone]] i to właśnie tam, niezależnie, wynaleziono i spopularyzowano szereg rozwiązań wcześniej użytych w komputerach Z1 oraz Z3.

== Współczesne rekonstrukcje ==
[[Plik:Finder Relais Zuse Z3.jpg|mały|300px|Rekonstrukcja Z3 Horsta Zuse z 2010]]
Współczesna rekonstrukcja pod kierownictwem [[Raúl Rojas|Raúla Rojas]] i [[Horst Zuse|Horsta Zuse]] została rozpoczęta w 1997 i ukończona w 2003. Znajduje się w Muzeum Konrada Zuse w [[Hünfeld]], [[Niemcy]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Reconstruction of Konrad Zuse’s Z3 Computer {{!}} Raúl Rojas |data dostępu = 2018-11-03 |opublikowany = dcis.inf.fu-berlin.de |url = http://dcis.inf.fu-berlin.de/rojas/reconstruction-of-konrad-zuses-z3-computer/ |język = en-US}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Reconstructing the calculating machine Z3 |data = |opublikowany = zuse.zib.de |url = http://zuse.zib.de/reconstructionZ3 |język = en}}</ref>. Pamięć danych została zmniejszona o połowę (do 32 słów). Waga to ok. 30 kg<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Z3-Nachbau-2001 [Replika Z3 2001] |data = |data dostępu = 2018-11-03 |opublikowany = www.horst-zuse.homepage.t-online.de |url = http://www.horst-zuse.homepage.t-online.de/z3-nachbau-2001.html |język = de}}</ref>.

W 2008 [[Horst Zuse]] rozpoczął własną rekonstrukcję Z3<ref>{{Cytuj |autor = Horst Zuse |tytuł = Reconstruction of Konrad Zuse’s Z3 |data = 2013 |data dostępu = 2018-11-03 |isbn = 9783642416491 |miejsce = Berlin, Heidelberg |wydawca = Springer Berlin Heidelberg |s = 287–296 |doi = 10.1007/978-3-642-41650-7_26 |url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-41650-7_26 |język = en}}</ref>. Została ona zaprezentowana w 2010 w Muzeum Konrada Zuse<ref>{{Cytuj |autor = Irene Zwernemann-Blech |tytuł = Events during Zuse Year 2010 |data = |data dostępu = 2018-11-03 |opublikowany = www.horst-zuse.homepage.t-online.de |url = http://www.horst-zuse.homepage.t-online.de/horst-zuse-zuse-jahr-2010-html/english/veranstaltung.html}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Z3-Präsentationen [Z3 – Prezentacje] |data = |data dostępu = 2018-11-03 |opublikowany = www.horst-zuse.homepage.t-online.de |url = http://www.horst-zuse.homepage.t-online.de/horst-zuse-z3-html/z3-vermarktung.html |język = de}}</ref>.

== Zobacz też ==
* [[Atanasoff-Berry Computer|ABC]]
* [[Colossus]]

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.zib.de/ Internetowe archiwum Konrada Zuse]

{{Komputery Konrada Zuse}}
{{Komputery zerowej generacji}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Komputery zerowej generacji]]

title: Z3

Producent: Konrad Zuse

Nośnik danych: taśma perforowana

poprzednik: · Z2: następca: · Z4