text:
# III Ogród Jordanowski w Warszawie
III Ogród Jordanowski w Warszawie – ogród jordanowski znajdujący się na Polu Mokotowskim przy ul. Wawelskiej 3 w Warszawie.
Nazwa pochodzi od nazwiska lekarza Henryka Jordana, pomysłodawcy i założyciela pierwszego ogrodu tego typu w Krakowie. Miasto to znajdowało się wówczas pod zaborem austriackim, co ma ogromne znaczenie dla zrozumienia idei Jordana, którą było założenie specjalnie dla dzieci i młodzieży ogrodu wypoczynku i zabawy, bogatego w polskie wątki patriotyczne. Wzorcowym ogrodem tego typu jest istniejący i działający do dzisiaj Park im. Henryka Jordana w Krakowie, założony w 1889 roku na powierzchni ok. 22 ha.

## Historia
O początkach ogrodu niewiele wiadomo. Nie zachowały się dokumenty założycielskie, a przekazy ustne stoją w sprzeczności z informacjami z nielicznych zachowanych przedwojennych dokumentów. Według tradycji III Ogród Jordanowski założono w 1928 roku, na terenie przekazanym władzom miasta przez fundację przemysłowca Wilhelma Ellisa Raua, znanego XIX-wiecznego filantropa i fundatora warszawskich ogrodów dla dzieci. Przekazy te nie znajdują jednak potwierdzenia w dokumentach.

## Okres międzywojenny
Z zachowanych sprawozdań z działalności Warszawskiego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich (WTOJ) oraz z prasy przedwojennej wynika, że III Ogród Jordanowski otwarto 25 listopada 1933 roku. Wiadomo również, że na liście działek z 1903 roku przeznaczonych na ogrody Wilhelma Raua nie widnieje żadna nieruchomość w rejonie ulicy Wawelskiej, stąd nie jest możliwe by ogród nr 3 wiązał swoje powstanie z jego fundacją. Wprawdzie „ogród dziecięcy Raua” istniał krótko na Ochocie, lecz w okolicy ulicy Tarczyńskiej i Placu Zawiszy – tylko w 1904 roku skorzystało z niego 35 000 dzieci. Niedługo później ogród ten zlikwidowano, ponieważ nie spełniał wymogów Towarzystwa Higienicznego (był zdecydowanie za mały). Być może na skutek skojarzenia z tym tzw. ogródkiem tarczyńskim wzięły się plotki o „Rauowskim” rodowodzie Jordanka nr 3, który powstał trzydzieści lat później w innym miejscu Ochoty. III Ogród Jordanowski został otwarty przez komitet założycielski, do którego należały m.in. Lidia z Marcinkowskich Zawadzka, absolwentka CIWF w Warszawie i prezes WTOJ Jadwiga Jędrzejewiczowa. Według relacji świadków do założycielek Jordanka należała też żona jednego z przedwojennych ministrów, nie wykluczone że sama Marszałkowa Piłsudska, która otwierała kolejne ogrody jordanowskie w Warszawie już po śmierci Marszałka. W owym czasie w organizację nowych ogrodów włączali się już nie tylko zamożni filantropi, ale też lokalni działacze społeczni, władze samorządowe i zwykli mieszkańcy, co można wiązać z rosnącą świadomością mieszkańców Warszawy na temat potrzeb społecznych dzieci i odrodzeniem się idei ogródków dziecięcych na początku lat 30. Działacze WTOJ z uporem wyszukiwali wolnych placów, czy zaniedbanych parceli (określanych w prasie i dokumentach nawet jako „śmietniska”), które można by przeznaczać pod publiczne ogródki dziecięce. Zazwyczaj w tym celu wykorzystywano nieużytki, zaplecza zakładów, czy obiektów sportowych, oraz mało uczęszczane tereny na obrzeżach miasta. Najwięcej działek w Warszawie należało wówczas do wojska i najprawdopodobniej wojskowa była również nieruchomość, na której założono III Ogród Jordanowski. Ulica Wawelska (wtedy jeszcze brukowana i wysadzana drzewami), wzdłuż której leży Jordanek, była w tym czasie peryferyjnym szlakiem komunikacyjnym przy polu mokotowskim, na którym działało lotnisko i tor wyścigów konnych. Nieopodal budowały się domy Kolonii Staszica i Lubeckiego, istniał już Instytut Radowy, Gimnazjum i kilka spółdzielni mieszkaniowych. Teren Jordanka leży w granicach planowanej w latach 30. reprezentacyjnej Dzielnicy im. Marszałka Piłsudskiego. Zachowały się ambitne plany prezydenta Stefana Starzyńskiego, według których cały teren pola mokotowskiego miał być przeznaczony pod budowę nowej dzielnicy, ku czci naczelnego wodza, z alejami, willami i obiektami sportowymi itd. Na mapach widać, jak przez teren na którym aktualnie znajduje się ogródek, planowano poprowadzić szeroką „paryską” aleję. Planów tych nigdy nie zrealizowano, natomiast zakusy magistratu na działkę, na której Jordanek się znajdował, faktycznie miały miejsce. Źródła podają, że 3 lata po otwarciu ogrodu Skarb Państwa wypowiedział dzierżawę działki, mimo że umowę podpisano na 10 lat (do 1943 roku). Teren ten Ministerstwo Spraw Wojskowych przeznaczyło na parcelację i sprzedaż, w celu zasilenia Funduszu Obrony Narodowej. Przyczyną takiej sytuacji była „zwiększona potrzeba obronności kraju”, o której pisano w gazetach, a także głód nieruchomości w szybko rozwijającej się Warszawie i brak odpowiedniej ustawy regulującej kwestie prawne funkcjonowania ogrodów jordanowskich, nie stawiając ich „na równi z dzierżawcami składów węgla, których można wyrzucić z dnia na dzień i obciążyć kosztami uprzątnięcia zabudowań” (jak to wymownie określono w jednym ze sprawozdań WTOJ z 1937 roku). We wspomnianym dokumencie jest mowa o staraniach Towarzystwa, by na terenie ogrodu nr 3 postawić trwały pawilon przedszkolny, który zastąpi prowizoryczny „schron od deszczu”, czyli postawioną w 1933 roku drewnianą szopę. W 1937 roku opublikowano wytyczne Centralnego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich, gdzie jednoznacznie wskazano, że na terenie każdego ogródka musi znajdować się „urządzenie stałe” w formie drewnianego ogrzewanego budynku z salą świetlicową, kuchnią i natryskami. Inne ówcześnie działające w Warszawie ogrody jordanowskie (np. ogródek przy ulicy Bagatela otwarty przez Marszałka Józefa Piłsudskiego) miały takie wyposażenie. Ogród przy Wawelskiej, mimo że spory i idealnie nadający się do realizacji tej idei, niestety nie mógł zostać od razu prawidłowo zagospodarowany. Na przeszkodzie stała niepewna przyszłość placówki. Niejasne jest, czy mimo wypowiedzenia umowy najmu Jordanka w 1936 roku udało się przed wybuchem wojny wybudować pawilon przedszkolny z prawdziwego zdarzenia. Z pewnością pod koniec lat 30. istniał nieduży drewniany domek (barak) o jednospadowym dachu, który widać na zachowanych fotografiach.
Zapis o ogrodzie z dokumentów WTOJ mówi, że w roku 1937 przeprowadzono w nim drobne remonty ciesielskie roku. Od 1936 roku Jordanek funkcjonował bez umowy najmu, jedynie na podstawie pozwolenia ministra. W związku z rozpoczętym procesem parcelacji rozkopano działkę, w celu jej dozbrojenia. Dokonano wówczas kilku nowych inwestycji – stworzono brukowaną alejkę, obsadzono 1600 m² gruntu drzewami i krzewami, poprawiono nasyp, a nawet zbudowano skocznię. Prace ziemne znacznie utrudniły jednak korzystanie z placówki. Przed wojną Jordanek zajmował ponad dwuhektarową działkę ze starodrzewiem i małym sadem owocowym. Po jej zagospodarowaniu pojawiły się boiska, piaskownica, górka do saneczkowania i miejsce na zimową ślizgawkę.
Urządzenia do zabawy – przeplotnie, drewniane zjeżdżalnie i huśtawki równoważne – prawdopodobnie były projektu inżyniera J. Milicera, pomysłodawcy popularnych przed wojną urządzeń do zabawy dla dzieci. Karty wstępu do ogrodu były płatne, ale suma ta była symboliczna (najbiedniejsze dzieci mogły korzystać ze zniżek). Finansowanie ogrodu pochodziło także ze składek członkowskich WTOJ, różnych funduszy miejskich, oraz z datków. Wiele darów ogród otrzymywał w naturze – zachowała się informacja o przekazaniu piasku wiślanego przez Zarząd Miasta, podarowaniu koksu przez Urząd Śląski, czy ręczników i płótna przez Zakłady Żyrardowskie. Dochody Jordanek czerpał także z innych działań organizowanych na zasadzie inicjatyw członków Towarzystwa i kadr, np. maskarad, teatrzyków kukiełkowych w pobliskim Gimnazjum im. Słowackiego, czy też organizacji dancingów w słynnym klubie „Adria” w Śródmieściu. Sprzedawano nawet owoce z jordankowego sadu. W ten sposób zarząd placówki radził sobie w kwestiach finansowych. Pensje dla kadry Jordanka obejmowały personel wychowawczy, lekarkę i służbę. Teren ogrodu był ogrodzony i pilnowany przez dozorcę tak, by żadne dziecko nie mogło wyjść niezauważone. W latach 40. w południowej części ogrodu ulokowane były działki z zagonami.
Przedwojenni wychowankowie Jordanka wspominają też dużą liczbę drzew i krzewów, oraz zielone stoliki ustawione pod drzewami, gdzie spożywano posiłki i pito bawarkę. Dzieci dzielone były na grupy o wdzięcznych nazwach „kurczaki” i „zajączki”. W owym czasie Jordanek był przede wszystkim miejscem zabaw, gdzie mieszkające w okolicy maluchy przychodziły z opiekunami i guwernantkami (często pochodzenia niemieckiego). W dzisiejszym rozumieniu nie stanowił alternatywy dla przedszkola.

## Okres Polski Ludowej
Po wojnie ogród kontynuował działalność oświatową głównie dzięki ogromnemu zaangażowaniu społeczników i kadry. Od 1 września 1945 roku uruchomiono regularne zajęcia pozaszkolne oraz stołówkę. Zachowało się wiele dowodów aktywnej i kreatywnej pracy nauczycieli i wychowawców pracujących w Jordanku od lat 40. Jeszcze nim zrewitalizowano uszkodzony i zaniedbany w czasie wojny teren zielony, przed przygotowaniem urządzeń sportowych i boiska organizowano proste zabawy ruchowe dla dzieci na świeżym powietrzu z wykorzystaniem tego co było dostępne – patyków, sznurka. W połowie lat 50. istniał w Jordanku labirynt do zabawy wykonany z desek i sztachet. W późniejszym okresie ogród doczekał się metalowych urządzeń do zabawy, takich jak piramida z pomalowanych, zespawanych rur, a następnie huśtawek i karuzeli. Od pierwszych lat po wojnie dzieci uczono m.in. plastyki i muzyki, organizowano konkursy, akademie, przedstawienia. Przez cały okres PRL-u realizowano bogaty program wychowawczy: urządzano imprezy, występowały młodzieżowe orkiestry, ludowe zespoły tańca itp. W każdym z takich wydarzeń brały udział setki dzieci. Z biegiem lat rozszerzono działalność placówki o zagadnienia dydaktyczne. Ogród przestał być już wyłącznie placem zabaw z atrakcjami, a zaczął pełnić funkcję przedszkola i domu kultury. Działalność była finansowana z funduszy dzielnicy Warszawa-Ochota i z ogólnopolskich programów edukacyjnych.

## Po 1989 roku
Po 1989 Jordanek kontynuuje swoją działalność w ramach nauczania pozaszkolnego, ale jego charakter i styl pracy zmieniły się od czasów przedwojennych. Ogród zyskał nowoczesne boiska, szatnie, które mieszczą się w kontenerach, zewnętrzne toalety. Urządzono też nowoczesny plac zabaw. Ogród Jordanowski jest finansowany z budżetu Miasta Stołecznego Warszawy. Dyrektorem Jordanka od 2021 roku jest Agnieszka Czerwińska.

## Architektura pawilonu i zieleń
Oszalowany parterowy pawilon przedszkolny na terenie III Ogrodu Jordanowskiego w typie domku fińskiego, na podmurówce, składa się z trzech dobudowywanych kolejno części. Pierwotnie był to bardzo skromny, nieduży budynek z niebieskimi obramowaniami wokół okien. Rozbudowa musiała nastąpić szybko, bowiem przedwojenni wychowankowie wspominają ogrzewanie (piece kaflowe zachowane do dziś), werandę z dużymi skrzynkowymi oknami i samodzielną kuchnię. Budynek ten, to rzadki przykład typowej dla takich obiektów międzywojennej architektury i jednocześnie jeden z nielicznych zachowanych przykładów charakterystycznego dla Warszawy, przedwojennego taniego budownictwa drewnianego, które niegdyś dominowało na przedmieściach stolicy. Powojenne remonty i dobudówki sprawiły, że w dużym stopniu pawilon przypomina także architekturę tzw. domków fińskich. Autorem projektu budynku (jak i całego ogrodu) jest modernistyczny architekt Witold Marcinkowski, którego siostrzenica należy do przedwojennych wychowanek placówki. Bardzo skromne środki, jakimi dysponował Komitet Założycielski miały oczywiście wpływ na formę budynku i zastosowane materiały. Budynek służył za schronienie w czasie deszczu, dawał możliwość ogrzania się, wysuszenia, było tam też miejsce do przewinięcia dziecka, a nawet wydawano w nim ciepłe mleko. W 2017 budynek znalazł się w gminnej ewidencji zabytków. Według niektórych źródeł (przekazów ustnych byłych wychowanków Jordanka nr 3) kasztanowce rosnące wzdłuż ulicy Wawelskiej zasadziły córki Józefa Piłsudskiego (obie były wychowankami Ochockiego gimnazjum). Według innych relacji wysokie kasztany posadzone „w kwadrat” rosły na terenie ogrodu już w latach 30., dlatego pomiędzy nimi zaprojektowano potężną betonową piaskownicę (dawniej określaną jako „basen” z piaskiem). Współczesny klomb pośrodku placu otoczony wysokim krawężnikiem to najprawdopodobniej resztki tej betonowej konstrukcji. Wybudowanie Trasy Łazienkowskiej oddzieliło fizycznie Jordanek od osiedli i parku, z którym niegdyś ogródek stanowił jedność. Przy tej okazji „okrojono” działkę na której leżał ogród – według relacji świadków pierwotnie ogrodzenie sięgało do miejsca, gdzie obecnie znajduje się pas ruchu ulicy Wawelskiej. Fakt ten znajduje potwierdzenie w zachowanych fotografiach. Głaz narzutowy umieszczony przy ulicy Wawelskiej po stronie Parku Wielkopolskiego prawdopodobnie oryginalnie znajdował się na terenie ogrodu, i możliwe że został przeniesiony w czasie robót budowlanych. Potężne głazy zazwyczaj lokowano przy wejściu do ogrodów, zgodnie ze zwyczajem zapoczątkowanym przez Henryka Jordana. Tak było np. w innym ochockim Jordanku przy ulicy Opaczewskiej.

## Zwierzęta w III Ogrodzie Jordanowskim w Warszawie
Długoletnia historia III Ogrodu Jordanowskiego obfituje w epizody, w których główną rolę odgrywały różne zwierzęta. Od lat 40. do końca 60. na terenie ogródka mieszkał osiołek o imieniu Olek. Był pielęgnowany i karmiony przez personel Jordanka oraz odwiedzające ogród rodziny i dzieci. Osioł swobodnie przemieszczał się w obrębie ulic Wawelska – Filtrowa. Świadkowie mówią, że był widywany nawet w okolicy skweru na ul. Dantyszka, gdzie pasł się na parkowych trawnikach. Z kolei w 1957 roku ze stołecznego ZOO przeniesiono tu tymczasowo małe niedźwiadki w ramach współpracy z „Kołem małych zoologów”. Zwierzęta te, podobnie jak osiołek, stanowiło atrakcję dla dzieci, o czym niejednokrotnie pisała warszawska prasa. Pojawiają się także wspomnienia o krótkim pobycie na terenie Jordanka sarenki. Pod koniec swojego życia Olek został odesłany do parku Łazienki Królewskie. Obecność osiołka, a także licznych psów, oraz pobyt niedźwiadka na trwałe wtopiły się we wspomnienia wychowanków i stały się niejako symbolem placówki przy Wawelskiej.

## Spuścizna Henryka Jordana i rola Ogródków Jordanowskich w latach 30. XX w.
Ogród przy Wawelskiej 3 powstał na fali powrotu popularności idei jordanowskich w latach międzywojennych. Nowe ogrody dziecięce miały kontynuować pierwotne założenia pionierskiej XIX-wiecznej koncepcji doktora Henryka Jordana, stanowić tereny rekreacyjne zaplanowane i zaaranżowane w specjalny sposób, z przeznaczeniem wyłącznie dla dzieci. Próbowano w nich stworzyć warunki do uprawiania aktywności fizycznej oraz do edukacji w duchu patriotycznym. Wzorem dla miast pozostawał pod tym względem tzw. Park Jordana w Krakowie powstały jeszcze w XIX wieku, a następnie Pierwszy Ogród Jordanowski w Warszawie przy ulicy Bagatela. W drugiej połowie lat 30. istniała już szczegółowa instrukcja spisana przez członków Towarzystw Jordanowskich ze wskazówkami jak zakładać takie ogrody dziecięce, jak je urządzać i czemu powinny one służyć. Jednym z postulatów było np. by żadne dziecko w stolicy nie miało z domu do najbliższego ogrodu jordanowskiego dalej niż 750 metrów. Na skutek lobby WTOJ Prezydent Stefan Starzyński obiecał warszawiakom i rozpoczął zabezpieczanie 60 działek, które miały być przeznaczone na nowe ogrody jordanowskie. Nadrzędnym celem było umożliwienie dzieciom uprawiania sportu na świeżym powietrzu. Zakładano więc rozliczne boiska, huśtawki, montowano urządzenia gimnastyczne. Istotne było to, aby zajęcia prowadził wykwalifikowany instruktor, tak jak opisał to oryginalnie Henryk Jordan. W okresie działalności WTOJ i Centralnego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich idea ogrodów bardzo się rozwinęła. Towarzystwa udoskonalały i optymalizowały metody zakładania i urządzania nowych placówek, prowadziły szkolenia kadr. Między innymi promowano w nowo zakładanych ogrodach instalowanie zadaszonych werand, by umożliwić dzieciom korzystanie z atrakcji (np. gry w tenisa stołowego) także w czasie deszczu. W niemal każdym Jordanku (w tym w Jordanku nr 3) znajdowała się górka do saneczkowania oraz lodowisko, po to, aby dzieci uprawiały sport również zimą. Okres międzywojenny to czasy ogromnego przyrostu ludności w stolicy, w warunkach coraz bardziej gęstej zabudowy Śródmieścia. W latach 30. w centrum Warszawy mieszkało już blisko milion ludzi i dawało się odczuć brak zielonej przestrzeni, gdzie maluchy mogłyby swobodnie i bezpiecznie się bawić. Mówiono wręcz, że dzieci wychowywane są przez ulicę, a ich placem zabaw jest rynsztok. Dlatego w idei ogrodów jordanowskich chodziło często o zaspokojenie prozaicznych potrzeb takich jak spacery i zabawa wśród zieleni. Jak donosi „Kurier Warszawski” z lat 30.
Ówczesne dzieci niekiedy całymi tygodniami „nie używały spacerów”, ponieważ po godzinach spędzonych w szkole kończyły w suterenach odrabiając lekcje do późna. Opalane węglem kamienice i brukowane podwórka nie stanowiły odpowiedniego otoczenia dla maluchów. Jordanki okazały się antidotum na ten problem i szybko zyskały aprobatę zarówno społeczeństwa, jak i przedstawicieli władz. W tworzeniu ogrodów Jordanowskich nie chodziło jedynie o relaks na świeżym powietrzu i kulturę fizyczną. Duży nacisk kładziono też na aspekty edukacji kulturalnej i społecznej, kształtowanie charakteru i przygotowanie do funkcjonowania w grupie. W przygotowanych przez CTOJ założeniach dotyczących prowadzenia ogrodów pojawił się zapis o „kształtowaniu dziecięcego światopoglądu” i „życzliwego stosunku do otoczenia”. Jordanki były także placówkami promującymi higienę i zapewniającymi najbiedniejszym dzieciom wyżywienie. Lata 30. to także okres dużych nierówności społecznych i rodzącej się konieczności pomocy socjalnej dla najbiedniejszych. Dążono do tego by w jordankach bawiły się wszystkie dzieci, bez względu na status majątkowy ich rodziców. Podkreślano że ogród jordanowski jest miejscem także dla dzieci z zamożniejszych rodzin ponieważ oferuje im więcej atrakcji niż spacerek z mamą za rękę po parku. Mówimy przecież o czasach gdy nie istniały w parkach place zabaw, zabronione było wchodzenie na trawniki a częstą atrakcją dzieci podczas miejskich spacerów było po prostu oglądanie wystaw. Ogród Jordanowski uważano za mały model społeczeństwa a zetknięcie się w ogródkach dzieci z wyższych sfer z tymi biedniejszymi postrzegano, jako wzbogacające i edukujące doświadczenie.
Współcześnie ogrodami Jordanowskimi określa się niekiedy place zabaw. Mają one jednak niewiele wspólnego z wizjonerską ideą Henryka Jordana, ani z jej międzywojenną interpretacją.

title: III Ogród Jordanowski w Warszawie

wikitext:
{{Dopracować|więcej przypisów=2016-01}}
[[Plik:III ogród jordanowski w Warszawie dom drewniany.jpg|thumb|alt= III Ogród Jordanowski w Warszawie|III Ogród Jordanowski w Warszawie]]
'''III Ogród Jordanowski w Warszawie''' – ogród jordanowski znajdujący się na [[Pole Mokotowskie|Polu Mokotowskim]] przy [[Ulica Wawelska w Warszawie|ul. Wawelskiej]] 3 w [[Warszawa|Warszawie]].

Nazwa pochodzi od nazwiska lekarza [[Henryk Jordan|Henryka Jordana]], pomysłodawcy i założyciela pierwszego ogrodu tego typu w [[Kraków|Krakowie]]. Miasto to znajdowało się wówczas pod [[Zabór austriacki|zaborem austriackim]], co ma ogromne znaczenie dla zrozumienia idei Jordana, którą było założenie specjalnie dla dzieci i młodzieży [[Ogród|ogrodu]] wypoczynku i zabawy, bogatego w polskie wątki patriotyczne. Wzorcowym ogrodem tego typu jest istniejący i działający do dzisiaj ''[[Park im. Henryka Jordana w Krakowie]]'', założony w 1889 roku na powierzchni ok. 22 ha.

== Historia ==
O początkach ogrodu niewiele wiadomo. Nie zachowały się dokumenty założycielskie, a przekazy ustne stoją w sprzeczności z informacjami z nielicznych zachowanych przedwojennych dokumentów. Według tradycji III Ogród Jordanowski założono w 1928 roku, na terenie przekazanym władzom miasta przez fundację przemysłowca [[Wilhelm Rau|Wilhelma Ellisa Raua]], znanego XIX-wiecznego filantropa i fundatora warszawskich ogrodów dla dzieci. Przekazy te nie znajdują jednak potwierdzenia w dokumentach.

== Okres międzywojenny ==
Z zachowanych sprawozdań z działalności [[Towarzystwo Ogrodów Jordanowskich|Warszawskiego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich]] (WTOJ) oraz z prasy przedwojennej wynika, że III Ogród Jordanowski otwarto 25 listopada 1933 roku<ref name=gpc />. Wiadomo również, że na liście działek z 1903 roku przeznaczonych na ogrody Wilhelma Raua nie widnieje żadna nieruchomość w rejonie ulicy Wawelskiej, stąd nie jest możliwe by ogród nr 3 wiązał swoje powstanie z jego fundacją. Wprawdzie „ogród dziecięcy Raua” istniał krótko na Ochocie, lecz w okolicy ulicy Tarczyńskiej i Placu Zawiszy – tylko w 1904 roku skorzystało z niego 35 000 dzieci. Niedługo później ogród ten zlikwidowano, ponieważ nie spełniał wymogów Towarzystwa Higienicznego (był zdecydowanie za mały). Być może na skutek skojarzenia z tym tzw. ogródkiem tarczyńskim wzięły się plotki o „Rauowskim” rodowodzie Jordanka nr 3, który powstał trzydzieści lat później w innym miejscu Ochoty. III Ogród Jordanowski został otwarty przez komitet założycielski, do którego należały m.in. Lidia z Marcinkowskich Zawadzka, absolwentka CIWF w Warszawie i prezes WTOJ Jadwiga Jędrzejewiczowa. Według relacji świadków do założycielek Jordanka należała też żona jednego z przedwojennych ministrów, nie wykluczone że sama Marszałkowa Piłsudska, która otwierała kolejne ogrody jordanowskie w Warszawie już po śmierci Marszałka. W owym czasie w organizację nowych ogrodów włączali się już nie tylko zamożni filantropi, ale też lokalni działacze społeczni, władze samorządowe i zwykli mieszkańcy, co można wiązać z rosnącą świadomością mieszkańców Warszawy na temat potrzeb społecznych dzieci i odrodzeniem się idei ogródków dziecięcych na początku lat 30. Działacze WTOJ z uporem wyszukiwali wolnych placów, czy zaniedbanych parceli (określanych w prasie i dokumentach nawet jako „śmietniska”), które można by przeznaczać pod publiczne ogródki dziecięce. Zazwyczaj w tym celu wykorzystywano nieużytki, zaplecza zakładów, czy obiektów sportowych, oraz mało uczęszczane tereny na obrzeżach miasta. Najwięcej działek w Warszawie należało wówczas do wojska i najprawdopodobniej wojskowa była również nieruchomość, na której założono III Ogród Jordanowski. Ulica Wawelska (wtedy jeszcze brukowana i wysadzana drzewami), wzdłuż której leży Jordanek, była w tym czasie peryferyjnym szlakiem komunikacyjnym przy polu mokotowskim, na którym działało lotnisko i tor wyścigów konnych. Nieopodal budowały się domy Kolonii Staszica i Lubeckiego, istniał już [[Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy|Instytut Radowy]], Gimnazjum i kilka spółdzielni mieszkaniowych. Teren Jordanka leży w granicach planowanej w latach 30. reprezentacyjnej Dzielnicy im. Marszałka Piłsudskiego. Zachowały się ambitne plany prezydenta Stefana Starzyńskiego, według których cały teren pola mokotowskiego miał być przeznaczony pod budowę nowej dzielnicy, ku czci naczelnego wodza, z alejami, willami i obiektami sportowymi itd. Na mapach widać, jak przez teren na którym aktualnie znajduje się ogródek, planowano poprowadzić szeroką „paryską” aleję<ref name=dziadek />. Planów tych nigdy nie zrealizowano, natomiast zakusy magistratu na działkę, na której Jordanek się znajdował, faktycznie miały miejsce. Źródła podają, że 3 lata po otwarciu ogrodu Skarb Państwa wypowiedział dzierżawę działki, mimo że umowę podpisano na 10 lat (do 1943 roku). Teren ten [[Ministerstwo Spraw Wojskowych]] przeznaczyło na parcelację i sprzedaż, w celu zasilenia [[Fundusz Obrony Narodowej|Funduszu Obrony Narodowej]]. Przyczyną takiej sytuacji była „zwiększona potrzeba obronności kraju”, o której pisano w gazetach, a także głód nieruchomości w szybko rozwijającej się Warszawie i brak odpowiedniej ustawy regulującej kwestie prawne funkcjonowania ogrodów jordanowskich, nie stawiając ich „na równi z dzierżawcami składów węgla, których można wyrzucić z dnia na dzień i obciążyć kosztami uprzątnięcia zabudowań” (jak to wymownie określono w jednym ze sprawozdań WTOJ z 1937 roku)<ref name=spr1937 />. We wspomnianym dokumencie jest mowa o staraniach Towarzystwa, by na terenie ogrodu nr 3 postawić trwały pawilon przedszkolny, który zastąpi prowizoryczny „schron od deszczu”, czyli postawioną w 1933 roku drewnianą szopę. W 1937 roku opublikowano wytyczne Centralnego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich, gdzie jednoznacznie wskazano, że na terenie każdego ogródka musi znajdować się „urządzenie stałe” w formie drewnianego ogrzewanego budynku z salą świetlicową, kuchnią i natryskami. Inne ówcześnie działające w Warszawie ogrody jordanowskie (np. ogródek przy ulicy Bagatela otwarty przez Marszałka Józefa Piłsudskiego) miały takie wyposażenie. Ogród przy Wawelskiej, mimo że spory i idealnie nadający się do realizacji tej idei, niestety nie mógł zostać od razu prawidłowo zagospodarowany. Na przeszkodzie stała niepewna przyszłość placówki. Niejasne jest, czy mimo wypowiedzenia umowy najmu Jordanka w 1936 roku udało się przed wybuchem wojny wybudować pawilon przedszkolny z prawdziwego zdarzenia. Z pewnością pod koniec lat 30. istniał nieduży drewniany domek (barak) o jednospadowym dachu, który widać na zachowanych fotografiach.

Zapis o ogrodzie z dokumentów WTOJ mówi, że w roku 1937 przeprowadzono w nim drobne remonty ciesielskie roku. Od 1936 roku Jordanek funkcjonował bez umowy najmu, jedynie na podstawie pozwolenia ministra. W związku z rozpoczętym procesem parcelacji rozkopano działkę, w celu jej dozbrojenia<ref name=spr1937 />. Dokonano wówczas kilku nowych inwestycji – stworzono brukowaną alejkę, obsadzono 1600 m² gruntu drzewami i krzewami, poprawiono nasyp, a nawet zbudowano skocznię. Prace ziemne znacznie utrudniły jednak korzystanie z placówki. Przed wojną Jordanek zajmował ponad dwuhektarową działkę ze starodrzewiem i małym sadem owocowym. Po jej zagospodarowaniu pojawiły się boiska, piaskownica, górka do saneczkowania i miejsce na zimową ślizgawkę.

Urządzenia do zabawy – przeplotnie, drewniane zjeżdżalnie i huśtawki równoważne – prawdopodobnie były projektu inżyniera J. Milicera, pomysłodawcy popularnych przed wojną urządzeń do zabawy dla dzieci. Karty wstępu do ogrodu były płatne, ale suma ta była symboliczna (najbiedniejsze dzieci mogły korzystać ze zniżek). Finansowanie ogrodu pochodziło także ze składek członkowskich WTOJ, różnych funduszy miejskich, oraz z datków. Wiele darów ogród otrzymywał w naturze – zachowała się informacja o przekazaniu piasku wiślanego przez Zarząd Miasta, podarowaniu koksu przez Urząd Śląski, czy ręczników i płótna przez Zakłady Żyrardowskie. Dochody Jordanek czerpał także z innych działań organizowanych na zasadzie inicjatyw członków Towarzystwa i kadr, np. maskarad, teatrzyków kukiełkowych w pobliskim Gimnazjum im. Słowackiego, czy też organizacji dancingów w słynnym klubie „Adria” w Śródmieściu. Sprzedawano nawet owoce z jordankowego sadu. W ten sposób zarząd placówki radził sobie w kwestiach finansowych. Pensje dla kadry Jordanka obejmowały personel wychowawczy, lekarkę i służbę. Teren ogrodu był ogrodzony i pilnowany przez dozorcę tak, by żadne dziecko nie mogło wyjść niezauważone. W latach 40. w południowej części ogrodu ulokowane były działki z zagonami.

Przedwojenni wychowankowie Jordanka wspominają też dużą liczbę drzew i krzewów, oraz zielone stoliki ustawione pod drzewami, gdzie spożywano posiłki i pito bawarkę. Dzieci dzielone były na grupy o wdzięcznych nazwach „kurczaki” i „zajączki”. W owym czasie Jordanek był przede wszystkim miejscem zabaw, gdzie mieszkające w okolicy maluchy przychodziły z opiekunami i guwernantkami (często pochodzenia niemieckiego). W dzisiejszym rozumieniu nie stanowił alternatywy dla przedszkola.

== Okres Polski Ludowej ==
Po wojnie ogród kontynuował działalność oświatową głównie dzięki ogromnemu zaangażowaniu społeczników i kadry. Od 1 września 1945 roku uruchomiono regularne zajęcia pozaszkolne oraz stołówkę. Zachowało się wiele dowodów aktywnej i kreatywnej pracy nauczycieli i wychowawców pracujących w Jordanku od lat 40. Jeszcze nim zrewitalizowano uszkodzony i zaniedbany w czasie wojny teren zielony, przed przygotowaniem urządzeń sportowych i boiska organizowano proste zabawy ruchowe dla dzieci na świeżym powietrzu z wykorzystaniem tego co było dostępne – patyków, sznurka. W połowie lat 50. istniał w Jordanku labirynt do zabawy wykonany z desek i sztachet. W późniejszym okresie ogród doczekał się metalowych urządzeń do zabawy, takich jak piramida z pomalowanych, zespawanych rur, a następnie huśtawek i karuzeli. Od pierwszych lat po wojnie dzieci uczono m.in. plastyki i muzyki, organizowano konkursy, akademie, przedstawienia. Przez cały okres PRL-u realizowano bogaty program wychowawczy: urządzano imprezy, występowały młodzieżowe orkiestry, ludowe zespoły tańca itp. W każdym z takich wydarzeń brały udział setki dzieci. Z biegiem lat rozszerzono działalność placówki o zagadnienia dydaktyczne. Ogród przestał być już wyłącznie placem zabaw z atrakcjami, a zaczął pełnić funkcję przedszkola i domu kultury. Działalność była finansowana z funduszy dzielnicy Warszawa-Ochota i z ogólnopolskich programów edukacyjnych.

== Po 1989 roku ==
Po 1989 Jordanek kontynuuje swoją działalność w ramach nauczania pozaszkolnego, ale jego charakter i styl pracy zmieniły się od czasów przedwojennych. Ogród zyskał nowoczesne boiska, szatnie, które mieszczą się w kontenerach, zewnętrzne toalety. Urządzono też nowoczesny plac zabaw. Ogród Jordanowski jest finansowany z budżetu Miasta Stołecznego Warszawy. Dyrektorem Jordanka od 2021 roku jest Agnieszka Czerwińska<ref name=kadra />.

== Architektura pawilonu i zieleń ==
Oszalowany parterowy pawilon przedszkolny na terenie III Ogrodu Jordanowskiego w typie domku fińskiego, na podmurówce, składa się z trzech dobudowywanych kolejno części. Pierwotnie był to bardzo skromny, nieduży budynek z niebieskimi obramowaniami wokół okien. Rozbudowa musiała nastąpić szybko, bowiem przedwojenni wychowankowie wspominają ogrzewanie (piece kaflowe zachowane do dziś), werandę z dużymi skrzynkowymi oknami i samodzielną kuchnię. Budynek ten, to rzadki przykład typowej dla takich obiektów międzywojennej architektury i jednocześnie jeden z nielicznych zachowanych przykładów charakterystycznego dla Warszawy, przedwojennego taniego budownictwa drewnianego, które niegdyś dominowało na przedmieściach stolicy. Powojenne remonty i dobudówki sprawiły, że w dużym stopniu pawilon przypomina także architekturę tzw. domków fińskich. Autorem projektu budynku (jak i całego ogrodu) jest modernistyczny architekt Witold Marcinkowski, którego siostrzenica należy do przedwojennych wychowanek placówki. Bardzo skromne środki, jakimi dysponował Komitet Założycielski miały oczywiście wpływ na formę budynku i zastosowane materiały. Budynek służył za schronienie w czasie deszczu, dawał możliwość ogrzania się, wysuszenia, było tam też miejsce do przewinięcia dziecka, a nawet wydawano w nim ciepłe mleko. W 2017 budynek znalazł się w gminnej ewidencji zabytków<ref name=gez />. Według niektórych źródeł (przekazów ustnych byłych wychowanków Jordanka nr 3) kasztanowce rosnące wzdłuż ulicy Wawelskiej zasadziły córki Józefa Piłsudskiego (obie były wychowankami Ochockiego gimnazjum). Według innych relacji wysokie kasztany posadzone „w kwadrat” rosły na terenie ogrodu już w latach 30., dlatego pomiędzy nimi zaprojektowano potężną betonową piaskownicę (dawniej określaną jako „basen” z piaskiem). Współczesny klomb pośrodku placu otoczony wysokim krawężnikiem to najprawdopodobniej resztki tej betonowej konstrukcji. Wybudowanie Trasy Łazienkowskiej oddzieliło fizycznie Jordanek od osiedli i parku, z którym niegdyś ogródek stanowił jedność. Przy tej okazji „okrojono” działkę na której leżał ogród – według relacji świadków pierwotnie ogrodzenie sięgało do miejsca, gdzie obecnie znajduje się pas ruchu ulicy Wawelskiej. Fakt ten znajduje potwierdzenie w zachowanych fotografiach. Głaz narzutowy umieszczony przy ulicy Wawelskiej po stronie Parku Wielkopolskiego prawdopodobnie oryginalnie znajdował się na terenie ogrodu, i możliwe że został przeniesiony w czasie robót budowlanych. Potężne głazy zazwyczaj lokowano przy wejściu do ogrodów, zgodnie ze zwyczajem zapoczątkowanym przez Henryka Jordana. Tak było np. w innym ochockim Jordanku przy ulicy Opaczewskiej.

== Zwierzęta w III Ogrodzie Jordanowskim w Warszawie ==
Długoletnia historia III Ogrodu Jordanowskiego obfituje w epizody, w których główną rolę odgrywały różne zwierzęta. Od lat 40. do końca 60. na terenie ogródka mieszkał osiołek o imieniu Olek. Był pielęgnowany i karmiony przez personel Jordanka oraz odwiedzające ogród rodziny i dzieci. Osioł swobodnie przemieszczał się w obrębie ulic Wawelska – Filtrowa. Świadkowie mówią, że był widywany nawet w okolicy skweru na ul. Dantyszka, gdzie pasł się na parkowych trawnikach. Z kolei w 1957 roku ze stołecznego ZOO przeniesiono tu tymczasowo małe niedźwiadki w ramach współpracy z „Kołem małych zoologów”. Zwierzęta te, podobnie jak osiołek, stanowiło atrakcję dla dzieci, o czym niejednokrotnie pisała warszawska prasa. Pojawiają się także wspomnienia o krótkim pobycie na terenie Jordanka sarenki. Pod koniec swojego życia Olek został odesłany do parku Łazienki Królewskie. Obecność osiołka, a także licznych psów, oraz pobyt niedźwiadka na trwałe wtopiły się we wspomnienia wychowanków i stały się niejako symbolem placówki przy Wawelskiej<ref name=historia />.

== Spuścizna Henryka Jordana i rola Ogródków Jordanowskich w latach 30. XX w. ==
Ogród przy Wawelskiej 3 powstał na fali powrotu popularności idei jordanowskich w latach międzywojennych. Nowe ogrody dziecięce miały kontynuować pierwotne założenia pionierskiej XIX-wiecznej koncepcji doktora Henryka Jordana, stanowić tereny rekreacyjne zaplanowane i zaaranżowane w specjalny sposób, z przeznaczeniem wyłącznie dla dzieci. Próbowano w nich stworzyć warunki do uprawiania aktywności fizycznej oraz do edukacji w duchu patriotycznym. Wzorem dla miast pozostawał pod tym względem tzw. Park Jordana w Krakowie powstały jeszcze w XIX wieku, a następnie Pierwszy Ogród Jordanowski w Warszawie przy ulicy Bagatela. W drugiej połowie lat 30. istniała już szczegółowa instrukcja spisana przez członków Towarzystw Jordanowskich ze wskazówkami jak zakładać takie ogrody dziecięce, jak je urządzać i czemu powinny one służyć. Jednym z postulatów było np. by żadne dziecko w stolicy nie miało z domu do najbliższego ogrodu jordanowskiego dalej niż 750 metrów. Na skutek lobby WTOJ Prezydent Stefan Starzyński obiecał warszawiakom i rozpoczął zabezpieczanie 60 działek, które miały być przeznaczone na nowe ogrody jordanowskie. Nadrzędnym celem było umożliwienie dzieciom uprawiania sportu na świeżym powietrzu. Zakładano więc rozliczne boiska, huśtawki, montowano urządzenia gimnastyczne. Istotne było to, aby zajęcia prowadził wykwalifikowany instruktor, tak jak opisał to oryginalnie Henryk Jordan. W okresie działalności WTOJ i Centralnego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich idea ogrodów bardzo się rozwinęła. Towarzystwa udoskonalały i optymalizowały metody zakładania i urządzania nowych placówek, prowadziły szkolenia kadr. Między innymi promowano w nowo zakładanych ogrodach instalowanie zadaszonych werand, by umożliwić dzieciom korzystanie z atrakcji (np. gry w tenisa stołowego) także w czasie deszczu. W niemal każdym Jordanku (w tym w Jordanku nr 3) znajdowała się górka do saneczkowania oraz lodowisko, po to, aby dzieci uprawiały sport również zimą. Okres międzywojenny to czasy ogromnego przyrostu ludności w stolicy, w warunkach coraz bardziej gęstej zabudowy Śródmieścia. W latach 30. w centrum Warszawy mieszkało już blisko milion ludzi i dawało się odczuć brak zielonej przestrzeni, gdzie maluchy mogłyby swobodnie i bezpiecznie się bawić. Mówiono wręcz, że dzieci wychowywane są przez ulicę, a ich placem zabaw jest rynsztok. Dlatego w idei ogrodów jordanowskich chodziło często o zaspokojenie prozaicznych potrzeb takich jak spacery i zabawa wśród zieleni. Jak donosi „Kurier Warszawski” z lat 30.

Ówczesne dzieci niekiedy całymi tygodniami „nie używały spacerów”, ponieważ po godzinach spędzonych w szkole kończyły w suterenach odrabiając lekcje do późna. Opalane węglem kamienice i brukowane podwórka nie stanowiły odpowiedniego otoczenia dla maluchów. Jordanki okazały się antidotum na ten problem i szybko zyskały aprobatę zarówno społeczeństwa, jak i przedstawicieli władz. W tworzeniu ogrodów Jordanowskich nie chodziło jedynie o relaks na świeżym powietrzu i kulturę fizyczną. Duży nacisk kładziono też na aspekty edukacji kulturalnej i społecznej, kształtowanie charakteru i przygotowanie do funkcjonowania w grupie. W przygotowanych przez CTOJ założeniach dotyczących prowadzenia ogrodów pojawił się zapis o „kształtowaniu dziecięcego światopoglądu” i „życzliwego stosunku do otoczenia”. Jordanki były także placówkami promującymi higienę i zapewniającymi najbiedniejszym dzieciom wyżywienie. Lata 30. to także okres dużych nierówności społecznych i rodzącej się konieczności pomocy socjalnej dla najbiedniejszych. Dążono do tego by w jordankach bawiły się wszystkie dzieci, bez względu na status majątkowy ich rodziców. Podkreślano że ogród jordanowski jest miejscem także dla dzieci z zamożniejszych rodzin ponieważ oferuje im więcej atrakcji niż spacerek z mamą za rękę po parku. Mówimy przecież o czasach gdy nie istniały w parkach place zabaw, zabronione było wchodzenie na trawniki a częstą atrakcją dzieci podczas miejskich spacerów było po prostu oglądanie wystaw. Ogród Jordanowski uważano za mały model społeczeństwa a zetknięcie się w ogródkach dzieci z wyższych sfer z tymi biedniejszymi postrzegano, jako wzbogacające i edukujące doświadczenie.

Współcześnie ogrodami Jordanowskimi określa się niekiedy place zabaw. Mają one jednak niewiele wspólnego z wizjonerską ideą Henryka Jordana, ani z jej międzywojenną interpretacją.

== Przypisy ==
<references responsive>
<ref name=gez>{{cytuj | url = http://ochocianie.pl/nowe-budynki-w-gminnej-ewidencji-zabytkow-na-terenie-ochoty/ | tytuł = Nowe budynki w gminnej ewidencji zabytków na terenie Ochoty | opublikowany = ochocianie.pl | data = 20 listopada 2017 | data dostępu = 2018-02-05}}</ref>
<ref name=kadra>{{cytuj | url = https://ogrodjordanowski3.szkolnastrona.pl/index.php?c=page&id=29 | tytuł = Kadra | opublikowany = III Ogród Jordanowski | data dostępu = 2025-03-30}}</ref>
<ref name=historia>{{cytuj | url = http://www.ogrodjordanowski3.szkolnastrona.pl/index.php?c=page&id=26 | tytuł = Historia | opublikowany = III Ogród Jordanowski | data dostępu = 2018-01-15}}</ref>
<ref name=dziadek>{{cytuj | url = http://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,34862,17887286,Pole_Mokotowskie___mialo_byc_wielkim_pomnikiem_marszalka.html | tytuł = Pole Mokotowskie - miało być wielkim pomnikiem marszałka Józefa Piłsudskiego | opublikowany = wyborcza.pl Warszawa | data = 2015-05-09 | data dostępu = 2018-02-05}}</ref>
<ref name=gpc>{{cytuj pismo | imię = Stanisława | nazwisko = Kuszelewska-Rayska | url = https://polona.pl/item/gazeta-polska-pismo-codzienne-r5-nr-327-26-listopada-1933,OTYwMDk5OQ/4/#item | tytuł = Maleńki teren wielkiego zagadnienia | czasopismo = Gazeta Polska : pismo codzienne | miejsce = Warszawa | oznaczenie = Rok V Nr. 327 | strony = 5 | data = 1933-11-26 | data dostępu = 2018-02-06}}</ref>
<ref name=spr1937>{{cytuj | url = http://mbc.cyfrowemazowsze.pl/dlibra/plain-content?id=25139 | tytuł = Sprawozdanie Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich w Warszawie za czas od 1. IV. 1936 r. do 31. III. 1937 r. | miejsce = Warszawa | wydawca = Towarzystwo Ogrodów Jordanowskich | s = 3,10-11 | data= 1937 | data dostępu = 2018-02-13}}</ref>
</references>

== Bibliografia ==
* Biuletyn Informacyjny Krajowej Rady Polskiego Związku Działkowców. Ogrody Warszawskie w czasie wojny, okupacji i Powstania Warszawskiego lata 1939-1945, nr 10 (187) / 2008 r.
* Bluszcz, nr 42/ 1934 r.
* Co to jest ogród jordanowski? [broszura] Centralne Towarzystwo Ogrodów Jordanowskich, Warszawa 1938 r.
* Gazeta Polska: pismo codzienne nr 327/ 1933 r., Stanisława Kuszelewska-Rayska Mały teren wielkiego zagadnienia
* Gazeta Warszawska, 1933 r. Dla dzieci Ochoty. Otwarcie Trzeciego Ogrodu Jordanowskiego
* Kurjer Warszawski., nr 91/1933 r. – wyd. wieczorne. O ogrody dla dzieci
* Kurjer Warszawski, nr: 124/1933 r. – wyd. wieczorne. Ogrody Jordanowskie
* Ochotnik, nr 64-65/2010 r., Hanna Faryna-Paszkiewicz, Niech się śmieją polskie dzieci…
* Ogród jordanowski: [praca zbiorowa / pod red. I. Chmieleńskiej et al.; rys. W. Czarnecki i J. Smoleński] Warszawa 1961
* Powstanie i stopniowy rozwój Ogrodów im. W. E. Rau’a w Warszawie, Warszawa 1907 r.
* Statut Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich w Warszawie, Warszawa, 1937 r.
* Sprawozdanie Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich w Warszawie za czas od 1. IV. 1936 r. do 31. III. 1937 r., Warszawa 1937 r.
* Sprawozdanie z Działalności Zarządu Centralnego Towarzystwa Ogrodów Jordanowskich: za okres od 13.III.1934 roku do 31.X.1937 roku, Warszawa 1937

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=15155&from=latest Co to jest ogród jordanowski?], Warszawa 1938.

[[Kategoria:Parki i ogrody w Warszawie]]


text:
# Sõmeru (Märjamaa)
Sõmeru – wieś w Estonii, w prowincji Rapla, w gminie Märjamaa.

## Natura
Przez wieś przepływa rzeka Angerja.

wikiname: plwiki

title: Sõmeru (Märjamaa)

in_language: pl

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Sõmeru
 |nazwa oryginalna             = Sõmeru
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = EST
 |1. jednostka administracyjna = [[Raplamaa|Rapla]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Gmina Märjamaa|Märjamaa]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 11<ref>{{cytuj stronę | url = http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PC003&lang=1| tytuł = POPULATION BY PLACE OF RESIDENCE (SETTLEMENT), SEX AND AGE, 31 DECEMBER 2011| data dostępu = 2016-12-26| autor = | opublikowany = stat.ee| praca = | data = | język = en}}</ref>
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Sõmeru''' – wieś w [[Estonia|Estonii]], w [[Raplamaa|prowincji Rapla]], w [[Gmina Märjamaa|gminie Märjamaa]].

== Natura ==
Przez wieś przepływa rzeka [[Angerja (rzeka)|Angerja]].<ref>{{Cytuj stronę |url = https://register.keskkonnaportaal.ee/register/body-of-water/8378704|tytuł = Angerja oja (Angerja jõgi)|autor = |opublikowany = keskkonnaportaal.ee|data = |język = et|data dostępu = 2024-01-04}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Gmina Märjamaa}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Märjamaa]]

title: Sõmeru

Państwo: Estonia

Prowincja: Rapla

Gmina: Märjamaa


text:
# Parafia św. Anny w Piasecznie (powiat miński)
Parafia Świętej Anny w Piasecznie – mariawicka parafia diecezji lubelsko-podlaskiej, Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w RP. Jest to jedna z najmniejszych parafii Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.
Siedziba parafii oraz kościół parafialny znajduje się w Piasecznie, w gminie Cegłów, powiecie mińskim, województwie mazowieckim. Proboszczem parafii jest kapłan Piotr Maria Grzegorz Dróżdż, przy parafii przebywają kapł. Dariusz Maria Zenon Miklus i Hubert Maria Paschalis Oganiesian.
Tradycją parafii od wielu lat są organizowane popołudniowe procesje w dniu Uroczystości Bożego Ciała z udziałem duchownych i wiernych z parafii diecezji lubelsko-podlaskiej.

## Zasięg parafii
Do parafii należą wierni z następujących miejscowości: Huta Kuflewska, Kamionka, Podciernie, Podskwarne, Tyborów, Wola Stanisławowska, Wiciejów, Wólka Wiciejowska.

## Historia parafii
Historia parafii w Piasecznie nieodzownie wiąże się z historią mariawityzmu w Cegłowie. W 1902 doszło w Cegłowie do rozłamu religijnego. Ówczesny proboszcz, ks. Bolesław Wiechowicz przeszedł do wspólnoty mariawitów, a za nim uczyniła to większość parafian. Na potrzeby społeczności mariawickiej wybudowano w 1906 duży neogotycki kościół parafialny, a w pobliskich miejscowościach zbudowano niewielkie kaplice. Jedna z takich kaplic znalazła swoje miejsce w Piasecznie na terenie parafii rzymskokatolickiej z siedzibą w Kiczkach. W 1911 piaseczyńscy mariawici przenieśli życie parafialne do nowo wybudowanego niewielkiego kościoła. Jest to budowla drewniana oszalowana z dwuspadowym dachem krytym blachą. Nad prezbiterium wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona krzyżem. Budynek na planie prostokąta, wnętrze trójnawowe, dzielone dwoma rzędami słupów. Od południa przylega do niego zakrystia, od północy wieża z dzwonnicą, której podstawa stanowi kruchtę. Od samego początku prześladowania piaseczyńskich parafian przynosiły efekty, wspólnota mariawicka bardzo szybko traciła wiernych, w wyniku czego postanowiono o wyodrębnieniu filii z parafii Cegłów i utworzenia samodzielnej jednostki parafialnej dla skoncentrowania życia parafialnego. Obecnie w Piasecznie i okolicach mieszka niewielu mariawitów. W lipcu 2010 ukończono remont generalny kościoła.

### Kaplica w Kamionce
Do 2004 parafia posiadała obszerną kaplicę św. Walentego w Kamionce koło Latowicza. Nabożeństwa odbywały się tam co niedzielę o 9:00 oraz suma raz na miesiąc o 11:30, była też odprawiana adoracja ubłagania w ostatni dzień każdego miesiąca. Kaplica w Kamionce początkowo należała do parafii mariawickiej w Cegłowie, następnie w późniejszym czasie była filią podlegającą pod parafię w Piasecznie. W pobliskim Latowiczu przy ul. Senatorskiej również znajdowała się kaplica mariawicka. Kamionkowski „kościółek” ufundowany został ok. 1910 przez Franciszka Chrósta i Ludwika Redę – gospodarzy z Kamionki. 4 czerwca 2004 patronat na kaplicą objął Zespół Szkół im. Rodziny Wyleżyńskich w Wielgolesie, uczniowie opiekują się miejscem w ramach swoich możliwości. Obecnie obiekt jest zamknięty do użytkowania i niedostępny dla zwiedzających, wierni korzystają z posług religijnych w Cegłowie lub Piasecznie.

## Nabożeństwa
- Nabożeństwa niedzielne o godz. 11:00;
- Adoracja miesięczna – 4 dnia każdego miesiąca o godz. 9:00.

wikitext:
{{Parafia infobox
 |nazwa                   = Parafia św. Anny w Piasecznie
 |nazwa miejscowa         =
 |grafika                 = Old Catholic Mariavit Church in Piaseczno a001.jpg
 |opis grafiki            = Kościół św. Anny w Piasecznie
 |państwo                 = POL
 |siedziba                = [[Piaseczno (powiat miński)]]
 |adres                   = Piaseczno 180<br />05-319 [[Cegłów]]
 |data powołania          =
 |data zamknięcia         =
 |wyznanie                = [[Starokatolicyzm|starokatolickie]]
 |kościół                 = [[Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP|Starokatolicki Mariawitów]]
 |1. jednostka typ        = [[Diecezja]]
 |1. jednostka nazwa      = [[diecezja lubelsko-podlaska|lubelsko-podlaska]]
 |2. jednostka typ        =
 |2. jednostka nazwa      =
 |3. jednostka typ        =
 |3. jednostka nazwa      =
 |obiekt sakralny funkcja = [[Kościół (budynek)|Kościół]]
 |obiekt sakralny         = św. Anny
 |filie                   =
 |nadzór                  =
 |administrator           = kapł. Piotr Maria Grzegorz Dróżdż
 |proboszcz               =
 |wezwanie                = [[Święta Anna|Świętej Anny]]
 |dzień wspomnienia       = 26 lipca ''(obchodzona w najbliższą niedzielę)''
 |kod mapy                = Cegłów (gmina)
 |współrzędne             = 52°6′4″N 21°45′12″E
 |mapa parafii            =
 |opis mapy parafii       =
 |commons                 = Category:Old Catholic Mariavite Church
 |www                     =
}}
'''Parafia Świętej Anny w Piasecznie''' – [[mariawityzm|mariawicka]] [[parafia]] [[diecezja lubelsko-podlaska|diecezji lubelsko-podlaskiej]], [[Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP|Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w RP]]. Jest to jedna z najmniejszych parafii Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.

Siedziba parafii oraz [[kościół parafialny]] znajduje się w [[Piaseczno (powiat miński)|Piasecznie]], w [[Cegłów (gmina)|gminie Cegłów]], [[powiat miński|powiecie mińskim]], [[województwo mazowieckie|województwie mazowieckim]]. Proboszczem parafii jest kapłan Piotr Maria Grzegorz Dróżdż, przy parafii przebywają kapł. Dariusz Maria Zenon Miklus i Hubert Maria Paschalis Oganiesian.
Tradycją parafii od wielu lat są organizowane popołudniowe procesje w dniu [[Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej|Uroczystości Bożego Ciała]] z udziałem duchownych i wiernych z parafii [[diecezja lubelsko-podlaska|diecezji lubelsko-podlaskiej]].

== Zasięg parafii ==
Do parafii należą wierni z następujących miejscowości: [[Huta Kuflewska]], [[Kamionka (gmina Latowicz)|Kamionka]], [[Podciernie]], [[Podskwarne]], [[Tyborów (powiat miński)|Tyborów]], [[Wola Stanisławowska]], [[Wiciejów]], [[Wólka Wiciejowska]].

== Historia parafii ==
Historia parafii w Piasecznie nieodzownie wiąże się z historią mariawityzmu w [[Cegłów|Cegłowie]]. W 1902 doszło w Cegłowie do rozłamu religijnego. Ówczesny proboszcz, ks. [[Maria Łukasz Wiechowicz|Bolesław Wiechowicz]] przeszedł do wspólnoty mariawitów, a za nim uczyniła to większość parafian. Na potrzeby społeczności mariawickiej wybudowano w 1906 duży neogotycki kościół parafialny, a w pobliskich miejscowościach zbudowano niewielkie kaplice. Jedna z takich kaplic znalazła swoje miejsce w Piasecznie na terenie [[Parafia św. Anny w Kiczkach|parafii rzymskokatolickiej z siedzibą w Kiczkach]]. W 1911 piaseczyńscy mariawici przenieśli życie parafialne do nowo wybudowanego niewielkiego kościoła. Jest to budowla drewniana oszalowana z dwuspadowym dachem krytym blachą. Nad prezbiterium wieżyczka na sygnaturkę zwieńczona krzyżem. Budynek na planie prostokąta, wnętrze trójnawowe, dzielone dwoma rzędami słupów. Od południa przylega do niego [[zakrystia]], od północy wieża z dzwonnicą, której podstawa stanowi kruchtę. Od samego początku prześladowania piaseczyńskich parafian przynosiły efekty, wspólnota mariawicka bardzo szybko traciła wiernych, w wyniku czego postanowiono o wyodrębnieniu filii z parafii Cegłów i utworzenia samodzielnej jednostki parafialnej dla skoncentrowania życia parafialnego. Obecnie w Piasecznie i okolicach mieszka niewielu mariawitów. W lipcu 2010 ukończono remont generalny kościoła.

=== Kaplica w Kamionce ===
{{osobny artykuł|Kaplica św. Walentego w Kamionce}}
Do 2004 parafia posiadała obszerną [[Kaplica św. Walentego w Kamionce|kaplicę św. Walentego w Kamionce koło Latowicza]]. Nabożeństwa odbywały się tam co niedzielę o 9:00 oraz suma raz na miesiąc o 11:30, była też odprawiana [[Adoracja miesięczna|adoracja ubłagania]] w ostatni dzień każdego miesiąca<ref>''Kalendarz Liturgiczny na rok 1986 Kościoła Starokatolickiego Mariawitów''</ref>. Kaplica w Kamionce początkowo należała do [[Parafia św. Jana Chrzciciela w Cegłowie (starokatolicka)|parafii mariawickiej w Cegłowie]], następnie w późniejszym czasie była filią podlegającą pod parafię w Piasecznie. W pobliskim [[Latowicz]]u przy ul. Senatorskiej również znajdowała się kaplica mariawicka. Kamionkowski „kościółek” ufundowany został ok. 1910 przez Franciszka Chrósta i Ludwika Redę – gospodarzy z Kamionki. 4 czerwca 2004 patronat na kaplicą objął Zespół Szkół im. Rodziny Wyleżyńskich w [[Wielgolas (powiat miński)|Wielgolesie]], uczniowie opiekują się miejscem w ramach swoich możliwości. Obecnie obiekt jest zamknięty do użytkowania i niedostępny dla zwiedzających, wierni korzystają z posług religijnych w [[Parafia św. Jana Chrzciciela w Cegłowie (starokatolicka)|Cegłowie]] lub Piasecznie.

== Nabożeństwa ==
* Nabożeństwa niedzielne o godz. 11:00;
* [[Adoracja miesięczna]] – 4 dnia każdego miesiąca o godz. 9:00.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://ceglow.pl/informator/parafie/ ''Parafie'', Oficjalny Serwis Internetowy Gminy Cegłów (dostęp: 8.08.2014)]
* Zbigniew Gajowniczek, ''Na tropach tajemnic historii Cegłowa i okolic'', Latowicz 1999.

{{Parafie lubelsko-podlaskie}}

{{SORTUJ:Piaseczno}}
[[Kategoria:Parafie diecezji lubelsko-podlaskiej]]
[[Kategoria:Parafie pod wezwaniem św. Anny]]
[[Kategoria:Religia w gminie Cegłów]]
[[Kategoria:Piaseczno (powiat miński)]]

title: Parafia św. Anny w Piasecznie

Państwo: Polska

Siedziba: Piaseczno (powiat miński)

Adres: Piaseczno 180 · 05-319 Cegłów

Wyznanie: starokatolickie

Kościół:
Starokatolicki Mariawitów
św. Anny

Diecezja: lubelsko-podlaska

Administrator: kapł. Piotr Maria Grzegorz Dróżdż

Wezwanie: Świętej Anny

Wspomnienie liturgiczne: 26 lipca (obchodzona w najbliższą niedzielę)


text:
# Chersogenes victimella
Chersogenes victimella – gatunek motyli z rodziny Autostichidae i podrodziny Symmocinae, jedyny z monotypowego rodzaju Chersogenes.

## Taksonomia
Rodzaj i gatunek typowy opisane zostały po raz pierwszy w 1908 roku przez Thomasa de Greya Walsinghama na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London”. Jako lokalizację typową wskazano Santa Cruz de Tenerife w hiszpańskiej prowincji o tej samej nazwie. Nazwa rodzajowa wywodzi się z greki i oznacza „zrodzony na suchym lądzie”.

## Morfologia i zasięg
Motyl osiągający około 12 mm rozpiętości skrzydeł. Głowę ma gładką, szarą z ciemniejszym opyleniem. Czułki są niezmodyfikowane, u obu płci pozbawione grzebykowania, ubarwione ciemnoszarobrązowo. Głaszczki wargowe są trzykrotnie dłuższe od głowy, białawe z ciemnym oprószeniem stron zewnętrznych. Tułow jest szary z ciemniejszym opyleniem. Skrzydła przednie są wąskie, wydłużone, lancetowate, jasnoszare z ciemnoszarobrązowym nakrapianiem. W użyłkowaniu tej pary występuje 12 żyłek. Ich strzępiny również są jasnoszare z ciemnoszarobrązowym nakrapianiem. Skrzydła tylnej pary są lancetowate, tak szerokie jak przedniej, ale wyraźnie krótsze, wraz ze strzępinami ciemnosłomkowobrązowe. Odnóża są bladoszare ze słabym, ciemniejszym opyleniem. Odwłok jest brązowawoszary.
Owad palearktyczny, makaronezyjski, endemiczny dla hiszpańskiego archipelagu Wysp Kanaryjskich, znany tylko z Teneryfy.

title: Chersogenes victimella

wikitext:
{{Zwierzę infobox
 |nazwa łacińska         = ''Chersogenes victimella''
 |TSN                    =
 |zoolog                 = [[Thomas de Grey Walsingham|Walsingham]], 1908
 |okres istnienia        =
 |grafika                = Chersogenes victimella.jpg
 |opis grafiki           =
 |typ                    = [[stawonogi]]
 |gromada                = [[owady]]
 |rząd                   = [[motyle]]
 |podrząd                = [[Glossata]]
 |nadrodzina             = [[Gelechioidea]]
 |infrarząd              = [[motyle różnoskrzydłe]]
 |rodzina                = [[Autostichidae]]
 |podrodzina             = [[Symmocinae]]
 |plemię                 = [[Symmocini]]
 |rodzaj                 = ''Chersogenes''
 |gatunek                = ''Chersogenes victimella''
 |synonimy               =
 |wikispecies            =
 |commons                =
}}
'''''Chersogenes victimella''''' – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[motyle|motyli]] z [[rodzina (biologia)|rodziny]] [[Autostichidae]] i podrodziny [[Symmocinae]], jedyny z [[takson monotypowy|monotypowego]] [[rodzaj (biologia)|rodzaju]] '''''Chersogenes'''''.

== Taksonomia ==
Rodzaj i [[gatunek typowy]] opisane zostały po raz pierwszy w 1908 roku przez [[Thomas de Grey Walsingham|Thomasa de Greya Walsinghama]] na łamach „[[Journal of Zoology|Proceedings of the Zoological Society of London]]”. Jako [[miejsce typowe|lokalizację typową]] wskazano [[Santa Cruz de Tenerife]] w [[Hiszpania|hiszpańskiej]] prowincji [[Santa Cruz de Tenerife (prowincja)|o tej samej nazwie]]. Nazwa rodzajowa wywodzi się z greki i oznacza „zrodzony na suchym lądzie”{{r|Walsingham}}.

== Morfologia i zasięg ==
Motyl osiągający około 12 mm rozpiętości skrzydeł. [[Głowa owadów|Głowę]] ma gładką, szarą z ciemniejszym opyleniem. [[Czułki]] są niezmodyfikowane, u obu płci pozbawione grzebykowania, ubarwione ciemnoszarobrązowo. [[Głaszczki wargowe]] są trzykrotnie dłuższe od głowy, białawe z ciemnym oprószeniem stron zewnętrznych. Tułow jest szary z ciemniejszym opyleniem. Skrzydła przednie są wąskie, wydłużone, lancetowate, jasnoszare z ciemnoszarobrązowym nakrapianiem. W [[użyłkowanie skrzydła|użyłkowaniu]] tej pary występuje 12 żyłek. Ich [[strzępina|strzępiny]] również są jasnoszare z ciemnoszarobrązowym nakrapianiem. Skrzydła tylnej pary są lancetowate, tak szerokie jak przedniej, ale wyraźnie krótsze, wraz ze strzępinami ciemnosłomkowobrązowe. [[Odnóża]] są bladoszare ze słabym, ciemniejszym opyleniem. [[Odwłok]] jest brązowawoszary{{r|Walsingham}}.

Owad [[kraina palearktyczna|palearktyczny]], [[Makaronezja|makaronezyjski]], [[endemit|endemiczny]] dla [[Hiszpania|hiszpańskiego]] archipelagu [[Wyspy Kanaryjskie|Wysp Kanaryjskich]]{{r|funet|fe}}, znany tylko z [[Teneryfa|Teneryfy]]{{r|Walsingham}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="fe">{{Cytuj stronę | url = https://fauna-eu.org/cdm_dataportal/taxon/7743ea96-a40e-4aa6-9d5c-86018795e2ec | tytuł = Chersogenes victimella Walsingham, 1908 | praca = Fauna Europaea | data dostępu = 2022-12-14}}</ref>
<ref name="funet">{{Cytuj stronę | url = https://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/gelechioidea/autostichidae/symmocinae/chersogenes/ | tytuł = Chersogenes Walsingham, [1908] | autor = Markku Savela | praca = Funet.fi | data dostępu = 2022-12-14}}</ref>
<ref name="Walsingham">{{Cytuj pismo | autor = Thomas de Grey Walsingham | tytuł = Microlepidoptera of Tenerife | czasopismo = Proceedings of the Zoological Society of London | wolumin = 1907 | strony = 911-1028 | data = 1907-1908}}</ref>
}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Autostichidae]]
[[Kategoria:Motyle Afryki]]
[[Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1908 roku]]

Domena: eukarionty

Królestwo: zwierzęta

Typ: stawonogi

Gromada: owady

Rząd: motyle

Podrząd: Glossata

Infrarząd: motyle różnoskrzydłe

Nadrodzina: Gelechioidea

Rodzina: Autostichidae

Podrodzina: Symmocinae

Plemię: Symmocini

Rodzaj: Chersogenes

Gatunek: Chersogenes victimella


text:
# Daniel Burley Woolfall
Daniel Burley Woolfall (ur. 15 czerwca 1852, zm. 24 października 1918) – angielski działacz sportowy.
Pracował jako urzędnik w merostwie w Blackburn; działał w krajowej federacji piłkarskiej, był prezesem klubu Blackburn Rovers oraz okręgu Lancashire. 4 czerwca 1906 na kongresie FIFA w Berlinie został wybrany na drugiego przewodniczącego w historii federacji po tym, jak dotychczasowy przewodniczący, Francuz Robert Guerin, dyplomatycznie ustąpił ze stanowiska na rzecz przedstawiciela „ojczyzny futbolu”. Pozostał szefem FIFA do końca życia.

title: Daniel Burley Woolfall

wikitext:
{{Osoba publiczna infobox
 | osoba publiczna   = Daniel Burley Woolfall
 | grafika           = Daniel Burley Woolfall 1908 year.jpg
 | opis grafiki      =
 | data urodzenia    = [[15 czerwca]] [[1852]]
 | miejsce urodzenia =
 | data śmierci      = [[24 października]] [[1918]]
 | miejsce śmierci   =
 | rodzaj działalności = działacz sportowy
 | funkcja           = 2. przewodniczący [[FIFA]]
 | organizacja       =
 | od                = 1906
 | do                = 1918
 | poprzednik        = [[Robert Guérin|Robert Guerin]]
 | następca          = [[Jules Rimet]]
 | odznaczenia       =
 | www               =
 | commons           =
 | quote             =
}}
'''Daniel Burley Woolfall''' (ur. [[15 czerwca]] [[1852]], zm. [[24 października]] [[1918]]) – [[Anglia|angielski]] działacz sportowy.

Pracował jako urzędnik w merostwie w [[Blackburn]]; działał w krajowej federacji piłkarskiej, był prezesem klubu [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] oraz okręgu Lancashire. 4 czerwca 1906 na kongresie [[FIFA]] w [[Berlin]]ie został wybrany na drugiego przewodniczącego w historii federacji po tym, jak dotychczasowy przewodniczący, Francuz [[Robert Guérin|Robert Guerin]], dyplomatycznie ustąpił ze stanowiska na rzecz przedstawiciela „ojczyzny futbolu”. Pozostał szefem FIFA do końca życia.

== Bibliografia ==
* [[Andrzej Gowarzewski]], ''Encyklopedia piłkarskich mistrzostw świata'', Warszawa 1990

{{Przewodniczący FIFA}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Woolfall, Daniel Burley}}
[[Kategoria:Przewodniczący FIFA]]
[[Kategoria:Brytyjscy działacze sportowi]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Blackburn]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1852]]
[[Kategoria:Zmarli w 1918]]

title: Daniel Burley Woolfall

Data urodzenia: 15 czerwca 1852

Data śmierci: 24 października 1918

Rodzaj działalności: działacz sportowy

Poprzednik: Robert Guerin

Następca: Jules Rimet


text:
# Medal Obrony dla Poległych na Służbie
Medal Obrony dla Poległych na Służbie (duń. Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste, skr. Fsv.M.F.) – duńskie wojskowe odznaczenie ustanowione 7 grudnia 2009, powstałe z podziału Medalu dla Poległych i Rannych na Służbie na dwa osobne (drugim nowym odznaczeniem jest Medal Obrony dla Rannych na Służbie) – nowe medale weszły do użycia z pierwszym dniem 2010, a stary medal został wycofany.
Medal Obrony dla Poległych na Służbie przyznawany jest przez Szefa Sił Zbrojnych (dosł. „Szefa Obrony”, dun. Forsvarschefen) duńskiemu personelowi wojskowemu i cywilnemu poległemu wskutek użycia broni palnej lub min, w trakcie prowadzenia działań bojowych lub antyterrorystycznych. Mogą nim być nim nagradzani inni Duńczycy jak również i obcokrajowcy, którzy polegli podczas szczególnych i zasłużonych wysiłków na rzecz duńskich sił zbrojnych. Medal nadany pośmiertnie wręczany jest najbliższej rodzinie odznaczanego.
W duńskiej kolejności starszeństwa odznaczeń medal znajduje się obecnie (na listopad 2021) za swoim poprzednikiem Medalem Obrony dla Poległych i Rannych na Służbie, a przed Medalem Ministerstwa Sprawiedliwości dla Zmarłych na Służbie.
Medal ma średnicę 30 mm, wykonywany jest ze srebra i pozłacany. Na awersie znajduje się główny motyw duńskiego herbu (trzy lwy kroczące w słup i dziewięć serc – podobnie jak dziewięć innych wojskowych medali). Na rewersie umieszczany jest wieniec dębowy, a w jego wnętrzu – rok nadania i powyżej niego napis odpowiednio „FALDET I TJENESTE” (POLEGŁYM NA SŁUŻBIE).
Medal mocowany jest do wstążki białej z czerwonymi paskami wzdłuż każdej z krawędzi. Wstążka wiązana jest w pięciokąt.
Formę medalu wykonał medalier Jan Petersen.

title: Medal Obrony dla Poległych na Służbie

wikitext:
{{Odznaczenie infobox
 |nazwa          = Medal Obrony dla Poległych na Służbie<br />''Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste''
 |awers          = Defensiemedaille voor de Gesneuvelden en Gewonden Denemarken.png
 |awers opis     =
 |awers 2        =
 |awers 2 opis   =
 |awers 3        =
 |awers 3 opis   =
 |rewers         =
 |rewers opis    =
 |rewers 2       =
 |rewers 2 opis  =
 |gwiazda        =
 |gwiazda opis   =
 |baretka        = DK Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste Ribbon.png
 |baretka opis   =
 |baretka 2      =
 |baretka 2 opis =
 |baretka 3      =
 |baretka 3 opis =
 |baretka 4      =
 |baretka 4 opis =
 |baretka 5      =
 |baretka 5 opis =
 |baretka 6      =
 |baretka 6 opis =
 |baretka 7      =
 |baretka 7 opis =
 |baretka 8      =
 |baretka 8 opis =
 |baretka 9      =
 |baretka 9 opis =
 |ustanowiono    = [[7 grudnia]] [[2009]]
 |wycofano       =
 |święto         =
 |dewiza         =
 |wielkość       = ∅ 30 mm
 |kruszec        = [[złoto|pozłacane]] [[srebro]]
 |wydano         =
 |powyżej        = [[Medal Obrony dla Poległych i Rannych na Służbie]]
 |równorzędne    =
 |poniżej        = [[Medal Ministerstwa Sprawiedliwości dla Zmarłych na Służbie]]
 |projektant     = medalier Jan Petersen
 |powiązane      =
 |commons        =
}}
'''Medal Obrony dla Poległych na Służbie''' ({{w języku|da|''Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste''}}, skr. '''Fsv.M.F.''') – [[Dania|duńskie]] wojskowe [[odznaczenie]] ustanowione [[7 grudnia]] [[2009]], powstałe z podziału [[Medal Obrony dla Poległych i Rannych na Służbie|Medalu dla Poległych i Rannych na Służbie]] na dwa osobne (drugim nowym odznaczeniem jest [[Medal Obrony dla Rannych na Służbie]]) – nowe medale weszły do użycia z pierwszym dniem 2010, a stary medal został wycofany.

Medal Obrony dla Poległych na Służbie przyznawany jest przez Szefa [[Duńskie Siły Zbrojne|Sił Zbrojnych]] (dosł. „Szefa Obrony”, dun. ''Forsvarschefen'') duńskiemu personelowi wojskowemu i cywilnemu poległemu wskutek użycia [[broń palna|broni palnej]] lub [[Mina (broń)|min]], w trakcie prowadzenia [[Działania bojowe|działań bojowych]] lub [[Antyterroryzm|antyterrorystycznych]]. Mogą nim być nim nagradzani inni Duńczycy jak również i obcokrajowcy, którzy polegli podczas szczególnych i zasłużonych wysiłków na rzecz duńskich sił zbrojnych. Medal nadany pośmiertnie wręczany jest najbliższej rodzinie odznaczanego.

W duńskiej kolejności starszeństwa odznaczeń medal znajduje się obecnie (na listopad 2021) za swoim poprzednikiem [[Medal Obrony dla Poległych i Rannych na Służbie|Medalem Obrony dla Poległych i Rannych na Służbie]], a przed [[Medal Ministerstwa Sprawiedliwości dla Zmarłych na Służbie|Medalem Ministerstwa Sprawiedliwości dla Zmarłych na Służbie]].

[[Medal]] ma średnicę 30 mm, wykonywany jest ze srebra i pozłacany. Na awersie znajduje się główny motyw [[herb Danii|duńskiego herbu]] (trzy lwy kroczące w słup i dziewięć serc – podobnie jak dziewięć innych wojskowych medali<ref group="uwaga" name="uwaga1">Są to obecnie według rangi: [[Medal Obrony za Waleczność]], [[Medal Obrony dla Rannych na Służbie]], [[Medal Obrony za Wzorową Służbę]], [[Medal Obrony za Chwalebny Wysiłek]], [[Medal Obrony za Międzynarodową Służbę]], [[Medal Obrony za Międzynarodową Służbę 1948–2009]] i [[Brązowy Medal Obrony za Międzynarodową Służbę]], a do 2009 istniały jeszcze z takim samym awersem [[Medal Obrony dla Poległych i Rannych na Służbie]] i [[Medal Obrony (Dania)|Medal Obrony]].</ref>). Na rewersie umieszczany jest wieniec dębowy, a w jego wnętrzu – rok nadania i powyżej niego napis odpowiednio „FALDET I TJENESTE” (''POLEGŁYM NA SŁUŻBIE'').

Medal mocowany jest do [[wstęga orderowa|wstążki]] białej z czerwonymi paskami wzdłuż każdej z krawędzi. Wstążka wiązana jest w pięciokąt.

Formę medalu wykonał medalier Jan Petersen.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj pismo | autor = [[Lars Stevnsborg]] | tytuł = Forsvarets Medaljer 25 år – Temahefte | czasopismo = Ordenshistorisk Tidsskrift | odpowiedzialność = [[Ordenshistorisk Selskab|OMSD]] | wolumin = 2016 NR. 47 | strony = 29-30, 48-50 | issn = 0904-5554 | język = da}}
* {{Cytuj książkę | autor = Lars Stevnsborg | tytuł = Kongeriget Danmarks ordener, medaljer og hederstegn | wydawca = Syddansk Universitetsforlag | data = 2005 | język = da | strony = 366-369 | isbn = 87-7838-911-9}}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.kongehuset.dk/danske-dekorationers-indbyrdes-raekkefoelge | tytuł = Danske dekorationers indbyrdes rækkefølge | opublikowany = www.kongehuset.dk | język = da | data dostępu = 2021-11-02 | archiwum = https://web.archive.org/web/20211006221327/https://www.kongehuset.dk/danske-dekorationers-indbyrdes-raekkefoelge | zarchiwizowano = 2021-10-06 }}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.fmn.dk/da/arbejdsomraader/veteraner/medaljer-og-haderstegn/ | tytuł = Medaljer og hæderstegn | opublikowany = www.fmn.dk | język = da | data dostępu = 2021-10-10}}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.forsvaret.dk/da/om-os/kultur-fakta-historie/medaljer/forsvarets-medalje-for-faldne-i-tjeneste/ | tytuł = Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste | opublikowany = www.forsvaret.dk | język = da | data dostępu = 2021-11-07}}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.forsvaret.dk/da/om-os/kultur-fakta-historie/medaljer/forsvarets-medalje-for-sarede-i-tjeneste/ | tytuł = Forsvarets Medalje for Sårede i Tjeneste | opublikowany = www.forsvaret.dk | język = da | data dostępu = 2021-11-07}}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.retsinformation.dk/eli/retsinfo/2010/9075 | tytuł = Cirkulære om tildeling af Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste (godkendt af Hendes Majestæt Dronning Margrethe II den 7. december 2009) | opublikowany = www.retsinformation.dk | język = da | data dostępu = 2021-11-08}}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.omsd.dk/ribbonguide/da/ribbons2_da.aspx | tytuł = Medalje oversigt – Danmark (2/4) | opublikowany = www.omsd.dk | język = da | data dostępu = 2021-11-02}}

{{Duńskie odznaczenia}}
{{Falerystyka}}

[[Kategoria:Duńskie odznaczenia wojskowe]]
[[Kategoria:Odznaczenia za rany i kontuzje]]

title: Medal Obrony dla Poległych na Służbie · Forsvarets Medalje for Faldne i Tjeneste

Ustanowiono: 7 grudnia 2009

Wielkość: ∅ 30 mm

Kruszec: pozłacane srebro

Projektant: medalier Jan Petersen


text:
# Giulio Cesare Scaligero
Giulio Cesare Scaligero, znany jako Jules César Scaliger (ur. 23 kwietnia 1484, zm. 21 października 1558) – włoski humanista.
Pisał po łacinie. Bronił Arystotelesa i Cycerona w polemice z Erazmem (Oratio pro Cicerone contra Erasmum). Filolog, poeta i lekarz. Jego synem był Joseph Scaliger.

title: Giulio Cesare Scaligero

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Giulio Cesare Scaligero
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[23 kwietnia]] [[1484]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              = [[21 października]] [[1558]]
 |miejsce śmierci           =
 |zawód                     = [[Humanizm renesansowy|humanista]], filolog
 |odznaczenia               =
 |commons                   = Category:Julius Caesar Scaliger
}}
'''Giulio Cesare Scaligero''', znany jako '''Jules César Scaliger''' (ur. [[23 kwietnia]] [[1484]], zm. [[21 października]] [[1558]]) – [[Włochy|włoski]] [[Humanizm renesansowy|humanista]].

Pisał po łacinie. Bronił [[Arystoteles]]a i [[Cyceron]]a w polemice z [[Erazm]]em (''Oratio pro Cicerone contra Erasmum''). Filolog, poeta i lekarz. Jego synem był [[Joseph Scaliger]].

== Bibliografia ==
* ''Nowa encyklopedia powszechna PWN'', red. [[Barbara Petrozolin-Skowrońska]], Warszawa 1995–1996.

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Scaligero, Giulio Cesare}}
[[Kategoria:Renesans]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Agen]]
[[Kategoria:Francuzi pochodzenia włoskiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1484]]
[[Kategoria:Zmarli w 1558]]

title: Giulio Cesare Scaligero

Data urodzenia: 23 kwietnia 1484

Data śmierci: 21 października 1558

Zawód, zajęcie: humanista, filolog


text:
# Peugeot 504
Peugeot 504 – średniej wielkości samochód rodzinny, produkowany przez francuską firmę Peugeot między 1968 a 1983 rokiem.
Peugeot 504 miał swój publiczny debiut na dwunastym Salonie Genewskim we wrześniu 1968 roku. Była to wersja sedan. W 1969 roku dołączyły do niego 2-drzwiowe coupé i 2-drzwiowy kabriolet, a w 1970 roku 5-drzwiowe kombi (nazwane Break).
Zastosowano początkowo tylko jeden silnik, czterocylindrowy o pojemności 1796 cm³ osiągający moc 82 KM (wersja standardowa) oraz 97 KM (Injection – wtrysk). W 1970 roku samochód otrzymał nowy silnik czterocylindrowy o pojemności 1971 cm3 oraz mocy 93 KM oraz 104 KM (wtrysk) oraz czterocylindrowy silnik Diesla o pojemności 2112 cm³ i mocy 65 KM.
Dostępne skrzynie: 4-biegowa manualna lub 3-biegowa automatyczna (ZF 3HP22).
Samochód miał tylny napęd. Francuska firma Dangel produkowała Peugeoty 504 w wersji 4x4 (odmiany Break (kombi) i pick-up).
Samochód zastąpił model 404 i został wybrany europejskim samochodem roku 1969. W 1979 roku wprowadzono nowszy model Peugeota 505, z którym Peugeot 504, a także Peugeot 604 i Talbot Tagora, miał wiele wspólnych mechanicznych części.
W Europie do 1983 roku wyprodukowano ponad trzy miliony egzemplarzy tego samochodu. Później produkcja przeniosła się za granicę i była kontynuowana do 2006 roku, przede wszystkim w Nigerii (firma PAN). Produkcja modelu pick-up trwała w Chinach do 2009 roku.
W kwietniu 1973 roku Peugeot zaprezentował wersję 504 L w związku z kryzysem naftowym. Silnik o pojemności 1796 cm³ i mocy 96 KM (skrzynia biegów automatyczna 81 KM).
Peugeot 504 jest jednym z najpopularniejszych samochodów wykorzystywanych jako taksówki w Afryce. Powodem tego jest fakt, że samochód ten dobrze sprawdza się w trudnym terenie, a jednocześnie można było nabyć fabrycznie nowe samochody od Peugeota Nigeria oraz Peugeota Kenia.
Peugeot 504 był także produkowany w Argentynie do 1999 roku, ale późniejsze modele były nieco zmienione z przodu i z tyłu, a także posiadały nowe wnętrze.
Jego silnik i zawieszenie zostało użyte w późniejszych modelach Paykan, irańskiej wersji Hillmana Huntera.
W 1982 roku, w Paryżu, zadebiutował Dangel Peugeot 504 Pick-up 4x4, samochód zmodyfikowany przez firmę Dangel. Dzięki dużym rozmiarom i wysokiej jakości, auta te stały się bardzo atrakcyjne dla sił zbrojnych i dla prywatnych firm; okazały się też bardzo przydatne dla celów rekreacyjnych i wypraw campingowych.

## Dane techniczne
| Wersja                | Silnik:                   | Układ zasilania:   | Średnica × skok tłoka: | St. sprężania:     | Moc maksymalna:                    | Maks. moment obrotowy      | 0-100 km/h:        | V-max:             |
| Silniki benzynowe:    | Silniki benzynowe:        | Silniki benzynowe: | Silniki benzynowe:     | Silniki benzynowe: | Silniki benzynowe:                 | Silniki benzynowe:         | Silniki benzynowe: | Silniki benzynowe: |
| --------------------- | ------------------------- | ------------------ | ---------------------- | ------------------ | ---------------------------------- | -------------------------- | ------------------ | ------------------ |
| 1.8                   | R4 1,8 l (1796 cm³), OHV  | gaźnik             | 84,00 mm × 81,00 mm    | 8,3:1              | 83 KM (61 kW) przy 5500 obr./min   | 147 N•m przy 3000 obr./min | b/d                | 161 km/h           |
| 2.0                   | R4 2,0 l (1971 cm³), OHV  | gaźnik             | 88,00 mm × 81,00 mm    | 8,4:1              | 93 KM (69 kW) przy 5200 obr./min   | 168 N•m przy 3000 obr./min | b/d                | b/d                |
| 2.0 Injection         | R4 2,0 l (1971 cm³), OHV  | wtrysk             | 88,00 mm × 81,00 mm    | 8,3:1              | 105 KM (78 kW) przy 5200 obr./min  | 178 N•m przy 3000 obr./min | b/d                | b/d                |
| 2.0 Coupé             | R4 2,0 l (1971 cm³), OHV  | wtrysk             | 88,00 mm × 81,00 mm    | 8,3:1              | 112 KM (82 kW) przy 5600 obr./min  | 178 N•m przy 3000 obr./min | b/d                | 179 km/h           |
| V6 Coupé              | V6 2,7 l (2664 cm³), SOHC | gaźnik             | 88,00 mm × 81,00 mm    | 8,65:1             | 138 KM (101 kW) przy 5750 obr./min | 207 N•m przy 3500 obr./min | 10,5 s             | 186 km/h           |
| Silniki wysokoprężne: |                           |                    |                        |                    |                                    |                            |                    |                    |
| 1.9                   | R4 1,9 l (1948 cm³), OHV  | wtrysk             | 88,00 mm × 80,00 mm    | 21,8:1             | 57 KM (42 kW) przy 4500 obr./min   | 107 N•m przy 2000 obr./min | b/d                | b/d                |
| 2.1                   | R4 2,1 l (2112 cm³), OHV  | wtrysk             | 90,00 mm × 83,00 mm    | 22,2:1             | 66 KM (48 kW) przy 4500 obr./min   | 119 N•m przy 2500 obr./min | b/d                | 135                |
| 2.3                   | R4 2,3 l (2304 cm³), OHV  | wtrysk             | 94,00 mm × 83,00 mm    | 22,2:1             | 70 KM przy 4500 obr./min           |                            | b/d                | 140                |

title: Peugeot 504

wikitext:
{{Auto infobox
 |nazwa                 = Peugeot 504
 |zdjęcie               = Peugeot 504 - Flickr - Joost J. Bakker IJmuiden (2).jpg
 |opis zdjęcia          =
 |inne nazwy            =
 |producent             = [[Peugeot]]
 |projektant            =
 |premiera              =
 |okres produkcji       = 1968–1983 ([[Europa]])
1969–1999 ([[Argentyna]])
1968–2005 ([[Nigeria]])
 |miejsce produkcji     = {{flaga|FRA}} [[Sochaux]]
{{flaga|ESP}} [[Vigo]]
{{flaga|POR}} [[Setúbal]]
{{flaga|ARG}} [[Buenos Aires]]
{{flaga|CHN}} [[Kanton (Chiny)|Kanton]]
{{flaga|TWN}} [[Taizhong]]
{{flaga|AUS}} [[Melbourne]]
{{flaga|NZL}} [[Thames (Nowa Zelandia)|Thames]]
{{flaga|ZAF|1961}} [[Pretoria]]
{{flaga|Chile}} [[Los Andes]]
{{flaga|EGY}} [[Kair]]
{{flaga|KEN}} [[Mombasa]]
{{flaga|Nigeria}} [[Kaduna (miasto)|Kaduna]]
{{flaga|TUN}} [[Susa (Tunezja)|Susa]]
 |poprzednik            = [[Peugeot 404]]
 |następca              = [[Peugeot 505]]
 |segment               = [[Autosegment D|D]]
 |typy nadwozia         = 4-drzwiowy [[sedan (nadwozie)|sedan]]
5-drzwiowe [[kombi (nadwozie)|kombi]]
2-drzwiowe [[coupé]]
2-drzwiowy [[kabriolet]]
2-drzwiowy [[pickup]]
 |silniki               = 1,8 l [[R4 (silnik)|R4]]
2,0 l R4
1,9 l R4 [[Silnik o zapłonie samoczynnym|diesel]]
2,1 l R4 diesel
2,3 l R4 diesel
 |skrzynia biegów       =
 |rodzaj napędu         = [[napęd tylny|tylny]] / [[AWD]]
 |długość               = 4485 mm
 |szerokość             = 1695 mm
 |wysokość              = 1460 mm
 |rozstaw osi           = 2743 mm
2900 (kombi)
 |masa własna           = 1130 kg
 |zbiornik paliwa       =
 |liczba miejsc         =
 |gwiazdki EuroNCAP     =
 |pojemność bagażnika   =
 |ładowność             =
 |modele bliźniacze     =
 |pokrewne              =
 |konkurencja           = [[Fiat 132]]
 |commons               = Category:Peugeot 504
}}
'''Peugeot 504''' – średniej wielkości samochód rodzinny, produkowany przez [[Francja|francuską]] firmę [[Peugeot]] między 1968 a 1983 rokiem.

Peugeot 504 miał swój publiczny debiut na dwunastym Salonie Genewskim we wrześniu 1968 roku. Była to wersja [[sedan (nadwozie)|sedan]]. W 1969 roku dołączyły do niego 2-drzwiowe [[coupé]] i 2-drzwiowy [[kabriolet]], a w 1970 roku 5-drzwiowe [[kombi (nadwozie)|kombi]] (nazwane Break).
[[Plik:Peugeot 504 innen.jpg|thumb|220px|left|Wnętrze]]
[[Plik:Peugeot 504 Break 1978.jpg|thumb|220px|Peugeot 504 Break]]
[[Plik:Peugeot 504 Cabriolet a Chartres.jpg|thumb|230px|Peugeot 504 Cabrio]]
[[Plik:Peugeot 504 saloon.jpg|thumb|230px|Peugeot 504 Saloon]]
[[Plik:Peugeot 504 Coupe 1978.jpg|thumb|230px|Peugeot 504 Coupe]]
[[Plik:1986 Peugeot 504 Pick-up Dangel 4x4.jpg|thumb|230px|Peugeot 504 Pick-up 4x4]]
Zastosowano początkowo tylko jeden silnik, czterocylindrowy o pojemności 1796 cm³ osiągający moc 82 KM (wersja standardowa) oraz 97 KM (Injection – wtrysk). W 1970 roku samochód otrzymał nowy silnik czterocylindrowy o pojemności 1971 cm3 oraz mocy 93 KM oraz 104 KM (wtrysk) oraz czterocylindrowy silnik Diesla o pojemności 2112 cm³ i mocy 65 KM.

Dostępne skrzynie: 4-biegowa manualna lub 3-biegowa automatyczna (ZF 3HP22).

Samochód miał tylny napęd. Francuska firma [[Dangel (przedsiębiorstwo)|Dangel]] produkowała Peugeoty 504 w wersji 4x4 (odmiany Break (kombi) i pick-up).

Samochód zastąpił model [[Peugeot 404|404]] i został wybrany europejskim [[Samochód Roku|samochodem roku]] 1969<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.caroftheyear.org/previous-winners/1969_1/coty|tytuł=Previous winners – Car of the Year 1969|opublikowany=caroftheyear.org|język=en|data dostępu=2013-08-27|archiwum=https://web.archive.org/web/20110315111558/http://www.caroftheyear.org/previous-winners/1969_1/coty|zarchiwizowano=2011-03-15}}</ref>. W 1979 roku wprowadzono nowszy model [[Peugeot 505|Peugeota 505]], z którym Peugeot 504, a także [[Peugeot 604]] i [[Talbot Tagora]], miał wiele wspólnych mechanicznych części.

W Europie do 1983 roku wyprodukowano ponad trzy miliony egzemplarzy tego samochodu. Później produkcja przeniosła się za granicę i była kontynuowana do 2006 roku, przede wszystkim w Nigerii (firma PAN). Produkcja modelu pick-up trwała w Chinach do 2009 roku.

W kwietniu 1973 roku Peugeot zaprezentował wersję 504 L w związku z kryzysem naftowym. Silnik o pojemności 1796 cm³ i mocy 96 KM (skrzynia biegów automatyczna 81 KM).

Peugeot 504 jest jednym z najpopularniejszych samochodów wykorzystywanych jako taksówki w [[Afryka|Afryce]]. Powodem tego jest fakt, że samochód ten dobrze sprawdza się w trudnym terenie, a jednocześnie można było nabyć fabrycznie nowe samochody od Peugeota Nigeria oraz Peugeota Kenia.

Peugeot 504 był także produkowany w [[Argentyna|Argentynie]] do 1999 roku, ale późniejsze modele były nieco zmienione z przodu i z tyłu, a także posiadały nowe wnętrze.

Jego silnik i zawieszenie zostało użyte w późniejszych modelach Paykan, irańskiej wersji [[Hillman Hunter|Hillmana Huntera]].

W 1982 roku, w [[Paryż]]u, zadebiutował Dangel Peugeot 504 Pick-up 4x4, samochód zmodyfikowany przez firmę [[Dangel (motoryzacja)|Dangel]]. Dzięki dużym rozmiarom i wysokiej jakości, auta te stały się bardzo atrakcyjne dla sił zbrojnych i dla prywatnych firm; okazały się też bardzo przydatne dla celów rekreacyjnych i wypraw campingowych<ref>{{Cytuj książkę | inni = [[Jiří Fiala]] | tytuł = Encyklopedia samochodów terenowych | data = 2010 | wydawca = Bellona | miejsce = Warszawa | isbn = 978-83-11-11912-3 | strony = 70}}</ref>.

== Dane techniczne ==
{| class=wikitable style="font-size:90%"
|+
! Wersja
! Silnik:
! Układ zasilania:
! Średnica × skok tłoka:
! St. sprężania:
! Moc maksymalna:
! Maks. [[moment siły|moment obrotowy]]
! 0-100 km/h:
! V-max:
|-
!colspan="9" align=center|'''Silniki benzynowe:'''
|-
! '''1.8'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=68376|tytuł=1968 Peugeot 504 Saloon Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 1,8 l (1796 cm³), [[OHV]]
| [[gaźnik]]
| 84,00 mm × 81,00 mm
| 8,3:1
| 83 [[koń mechaniczny|KM]] (61 [[wat|kW]]) przy 5500 obr./min
| 147 [[niutonometr|N•m]] przy 3000 obr./min
| b/d
| 161 km/h
|-
! '''2.0'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=68112|tytuł=1968 Peugeot 504 Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 2,0 l (1971 cm³), [[OHV]]
| [[gaźnik]]
| 88,00 mm × 81,00 mm
| 8,4:1
| 93 [[koń mechaniczny|KM]] (69 [[wat|kW]]) przy 5200 obr./min
| 168 [[niutonometr|N•m]] przy 3000 obr./min
| b/d
| b/d
|-
! '''2.0 Injection'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=68365|tytuł=1968 Peugeot 504 Injection Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 2,0 l (1971 cm³), [[OHV]]
| [[wtrysk paliwa|wtrysk]]
| 88,00 mm × 81,00 mm
| 8,3:1
| 105 [[koń mechaniczny|KM]] (78 [[wat|kW]]) przy 5200 obr./min
| 178 [[niutonometr|N•m]] przy 3000 obr./min
| b/d
| b/d
|-
! '''2.0 Coupé'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=68343|tytuł=1968 Peugeot 504 Coupé Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 2,0 l (1971 cm³), [[OHV]]
| [[wtrysk paliwa|wtrysk]]
| 88,00 mm × 81,00 mm
| 8,3:1
| 112 [[koń mechaniczny|KM]] (82 [[wat|kW]]) przy 5600 obr./min
| 178 [[niutonometr|N•m]] przy 3000 obr./min
| b/d
| 179 km/h
|-
! '''V6 Coupé'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=3267|tytuł=1974 Peugeot 504 V6 Coupé Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[V6 (silnik)|V6]] 2,7 l (2664 cm³), [[SOHC]]
| [[gaźnik]]
| 88,00 mm × 81,00 mm
| 8,65:1
| 138 [[koń mechaniczny|KM]] (101 [[wat|kW]]) przy 5750 obr./min
| 207 [[niutonometr|N•m]] przy 3500 obr./min
| 10,5 s
| 186 km/h
|-
!colspan="9" align=center|'''Silniki wysokoprężne:'''
|-
! '''1.9'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=68387|tytuł=1974 Peugeot 504 Diesel Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 1,9 l (1948 cm³), [[OHV]]
| [[wtrysk paliwa|wtrysk]]
| 88,00 mm × 80,00 mm
| 21,8:1
| 57 [[koń mechaniczny|KM]] (42 [[wat|kW]]) przy 4500 obr./min
| 107 [[niutonometr|N•m]] przy 2000 obr./min
| b/d
| b/d
|-
! '''2.1'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=67782|tytuł=1980 Peugeot 504 Diesel Estate Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 2,1 l (2112 cm³), [[OHV]]
| [[wtrysk paliwa|wtrysk]]
| 90,00 mm × 83,00 mm
| 22,2:1
| 66 [[koń mechaniczny|KM]] (48 [[wat|kW]]) przy 4500 obr./min
| 119 [[niutonometr|N•m]] przy 2500 obr./min
| b/d
|135
|-
! '''2.3'''<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.carfolio.com/specifications/models/car/?car=68310|tytuł=1974 Peugeot 504 Diesel Technical specifications|język=en|data dostępu=2010-03-13|praca=carfolio.com}}</ref>
| [[R4 (silnik)|R4]] 2,3 l (2304 cm³), [[OHV]]
| [[wtrysk paliwa|wtrysk]]
| 94,00 mm × 83,00 mm
| 22,2:1
| 70 [[koń mechaniczny|KM]] przy 4500 obr./min
|
| b/d
|140
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Peugeot}}

[[Kategoria:Coupé]]
[[Kategoria:Europejski Samochód Roku|1969]]
[[Kategoria:Kabriolety]]
[[Kategoria:Kombi]]
[[Kategoria:Pickupy]]
[[Kategoria:Samochody klasy średniej]]
[[Kategoria:Samochody Peugeot|504]]
[[Kategoria:Samochody tylnonapędowe]]
[[Kategoria:Samochody z napędem AWD]]
[[Kategoria:Samochody z lat 2000–2009]]
[[Kategoria:Samochody z lat 60.]]
[[Kategoria:Samochody z lat 70.]]
[[Kategoria:Samochody z lat 80.]]
[[Kategoria:Samochody z lat 90.]]
[[Kategoria:Sedany]]

title: Peugeot 504

Producent: Peugeot

Miejsce produkcji: Sochaux · Vigo · Setúbal · Buenos Aires · Kanton · Taizhong · Melbourne · Thames · Pretoria · Los Andes · Kair · Mombasa · Kaduna · Susa

Poprzednik: Peugeot 404

Następca: Peugeot 505

Segment: D

Typy nadwozia: 4-drzwiowy sedan · 5-drzwiowe kombi · 2-drzwiowe coupé · 2-drzwiowy kabriolet · 2-drzwiowy pickup

Silniki: 1,8 l R4 · 2,0 l R4 · 1,9 l R4 diesel · 2,1 l R4 diesel · 2,3 l R4 diesel

Napęd: tylny / AWD

Konkurencja: Fiat 132


text:
# Lomas
Lomas – gmina w Hiszpanii, w prowincji Palencia, w Kastylii i León, o powierzchni 17,07 km². W 2011 roku gmina liczyła 51 mieszkańców.

title: Lomas

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Lomas
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             = Lomas
 |państwo                      = Hiszpania
 |1. jednostka administracyjna = [[Kastylia i León]]
 |2. jednostka administracyjna = [[Palencia (prowincja)|Palencia]]
 |stanowisko zarządzającego    = Alkad
 |zarządzający                 = Andres Antolin Castrillo
 |powierzchnia                 = 17,07{{r|ssweb}}
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 51{{r|ssweb}}
 |gęstość zaludnienia          = 2,99
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = Kastylia i León
 |współrzędne                  = 42°16′24″N 4°33′1″W
 |commons                      =
 |www                          = http://www.lomasdecampos.es
}}
'''Lomas''' – [[gmina]] w [[Hiszpania|Hiszpanii]], w prowincji [[Palencia (prowincja)|Palencia]], w [[Kastylia i León|Kastylii i León]], o powierzchni 17,07{{r|ssweb}} km². W 2011 roku gmina liczyła 51{{r|ssweb}} mieszkańców.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=ssweb>{{cytuj stronę | url = https://ssweb.seap.minhap.es/REL/frontend/inicio/municipios/all/all/2725 | tytuł = Datos del registro de Entidades Locales | data dostępu = 2013-06-16 | autor = Ministerio de Hacienda y Administraciones Públicas | język = es}}</ref>
}}

{{Prowincja Palencia}}

{{DEFAULTSORT:Lomas}}
[[Kategoria:Gminy w prowincji Palencia]]

title: Lomas

Państwo: Hiszpania

Wspólnota autonomiczna: Kastylia i León

Prowincja: Palencia

Alkad: Andres Antolin Castrillo

Tablice rejestracyjne: P


text:
# Błoszniki (majątek w sielsowiecie Jazno)
Błoszniki – dawny majątek. Tereny na których leżał znajdują się obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie miorskim, w sielsowiecie Jazno.

## Historia
W czasach zaborów w gminie Prozoroki, w powiecie dzisieńskim, w guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. Pod koniec XIX własność Gołdziewicza.
W latach 1921–1945 majątek leżał w Polsce, w województwie wileńskim, w powiecie dziśnieńskim, w gminie Jazno.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 51 osób, 15 było wyznania rzymskokatolickiego a 36 prawosławnego. Jednocześnie 39 mieszkańców zadeklarowało polską, 3 białoruską a 9 rosyjską przynależność narodową. Było tu 6 budynków mieszkalnych. W 1931 w 5 domach zamieszkiwało 50 osób.
Wierni należeli do parafii rzymskokatolickiej w Czerniewiczach i prawosławnej we wsi Błoszniki. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w Dziśnie i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Jaźnie.

wikitext:
{{inne znaczenia|wsi na Białorusi|[[Błoszniki|inne miejscowości o tej nazwie]]}}
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Błoszniki
 |nazwa oryginalna             =
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |alt zdjęcia                  =
 |herb                         =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = BY-VI
 |1. jednostka administracyjna =
 |2. jednostka administracyjna = [[rejon miorski|miorski]]
 |3. jednostka administracyjna = [[Sielsowiet Jazno|Jazno]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          =
 |liczba ludności              =
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |kod mapy                     = obwód witebski # Białoruś # Polska
 |wariant mapy                 = 1939
 |współrzędne                  = 55°21′50″N 28°11′36″E
 |commons                      =
 |www                          =
}}
{{ISG|Błoszniki|Błoszniki}}
'''Błoszniki''' – dawny majątek. Tereny na których leżał znajdują się obecnie na [[Białoruś|Białorusi]], w [[Obwód witebski|obwodzie witebskim]], w [[Rejon miorski|rejonie miorskim]], w [[Sielsowiet Jazno|sielsowiecie Jazno]].

== Historia ==
W czasach [[Ziemie Rzeczypospolitej pod zaborami|zaborów]] w gminie Prozoroki, w powiecie dzisieńskim, w [[Gubernia wileńska|guberni wileńskiej]] [[Imperium Rosyjskie|Imperium Rosyjskiego]]. Pod koniec XIX własność Gołdziewicza<ref>{{SgKP|XV_cz.1|165|Błoszniki, dobra, powiat dzisieński, gmina Prozoroki}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = majątek Błoszniki na mapie (rejon miorski, obwód witebski) |data dostępu = 2021-07-18 |opublikowany = www.radzima.net |url = https://www.radzima.net/pl/miejsce/bloszniki.html}}</ref>.

W latach 1921–1945 majątek leżał w [[II Rzeczpospolita|Polsce]], w [[Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)|województwie wileńskim]]<ref name="uwaga122" group="uwaga">Przynależność wojewódzka zmieniała się. Wieś leżała w [[Województwo nowogródzkie (II Rzeczpospolita)|województwie nowogródzkim]] (1921–1922), w [[Ziemia Wileńska|Ziemi Wileńskiej]] (1922–1926) i w województwie wileńskim (od 1926)</ref>, w [[Powiat dziśnieński|powiecie dziśnieńskim]], w [[Jazno (gmina)|gminie Jazno]].

Według [[Pierwszy Powszechny Spis Ludności|Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku]] zamieszkiwało tu 51 osób, 15 było wyznania rzymskokatolickiego a 36 prawosławnego. Jednocześnie 39 mieszkańców zadeklarowało polską, 3 białoruską a 9 rosyjską przynależność narodową. Było tu 6 budynków mieszkalnych<ref name=":022222222">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. |data = 1924 |wolumin = 7, część 2 |s = 65}}</ref>. W [[Drugi Powszechny Spis Ludności|1931]] w 5 domach zamieszkiwało 50 osób<ref name=":122">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |data = 1938 |wolumin = 1 |miejsce = Warszawa |s = 18}}</ref>.

Wierni należeli do [[Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Czerniewiczach|parafii rzymskokatolickiej]] w [[Czerniewicze (rejon głębocki)|Czerniewiczach]] i prawosławnej we wsi [[Kalinowo (rejon miorski)|Błoszniki]]. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w [[Dzisna (miasto)|Dziśnie]] i Okręgowy w [[Wilno|Wilnie]]; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Jaźnie<ref name=":022">{{Cytuj |autor =  |tytuł = Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych |data = 1933 |miejsce = Przemyśl, Warszawa |s = 113}}</ref>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
{{SgKP|XV_cz.1|165|Błoszniki, dobra, powiat dzisieński, gmina Prozoroki}}
{{Gmina Jazno (II Rzeczpospolita)}}
{{Gmina Orzechowno (II Rzeczpospolita)}}
[[Kategoria:Opuszczone miejscowości w rejonie miorskim]]
[[Kategoria:Majątki w powiecie dziśnieńskim (II Rzeczpospolita)]]

title: Błoszniki

Państwo: Białoruś

Obwód: witebski

Rejon: miorski

Sielsowiet: Jazno