text:
# Republika (zespół muzyczny)
Republika – polski zespół nowofalowy, powstały w 1981 w Toruniu, w wyniku przekształcenia art rockowej formacji Res Publica.
Od początku związany z Klubem Studenckim „Od Nowa” w Toruniu przy Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, gdzie koncertował i odbywał próby. W wyniku nieporozumień Republika rozpadła się w 1986, by powrócić w 1990. Zespół w latach 90. prowadził czynną działalność nagraniowo-koncertową. Po śmierci lidera i wokalisty Grzegorza Ciechowskiego w 2002 pozostali członkowie zespołu grają okazjonalnie m.in. jako Projekt Republika i Nowe Sytuacje.

## Historia

### Początki (1979–1981)
W 1979 na sopockim przeglądzie „Muzyki Młodej Generacji” zadebiutował toruński zespół Res Publica grający art rocka. Grupę wkrótce opuścił Jann Castor, a nowym liderem został Grzegorz Ciechowski, grający dotychczas na flecie. Zespół po kilku miesiącach zmienił nazwę na Republika i zaczął ewoluować w stronę brzmień nowofalowych. Nowym gitarzystą miał zostać Witold Pelc, kolega muzyków z zespołu Idiom, ale opóźnienie w pozyskaniu przez niego nowej gitary sprawiło, że przystano na przedstawiającego swoją gotowość do grania Zbigniewa Krzywańskiego.
W 1981 wykrystalizował się ostateczny skład zespołu, który stworzyli: Grzegorz Ciechowski (śpiew, instrumenty klawiszowe), Sławomir Ciesielski (perkusja), Zbyszek Krzywański (gitara) i Paweł Kuczyński (gitara basowa). Muzycy odbywali próby w Studenckim Klubie Pracy Twórczej „Od Nowa” w Toruniu przy Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie wkrótce zaczęli grać swoje pierwsze koncerty – pierwszy odbył się 25 kwietnia 1981. Grali także w klubach studenckich, m.in. w klubie „Remont” w Warszawie, gdzie wystąpili m.in. 2 października 1981 z zespołem Brygada Kryzys, a 5 i 6 grudnia tego samego roku zagrali koncerty promocyjne. W listopadzie 1981 zajęli pierwsze miejsce na II Festiwalu Nowofalowych Grup Rockowych w Toruniu i wystąpili na festiwalu  Rockowisko w Łodzi, który został zarejestrowany i wydany w formie filmu dokumentalnego Michała Tarkowskiego pt. Koncert (1982). Również w 1981 ich menedżerem został Andrzej Ludew, który m.in. organizował koncerty zespołu i odpowiadał za jego promocję w mediach, a także stworzył logo Republiki i wymyślił jej sceniczny wizerunek – muzycy ubierali się na czarno i nosili krawaty.

### Pierwsze sukcesy i rozpad zespołu (1982–1986)
Muzycy podczas koncertu zachowywali się spokojnie, a ich występy charakteryzowała prosta scenografia, a swój znak rozpoznawczy uczynili z posługiwania się biało-czarnymi pasami podczas wizualizacji koncertów i w projektach swoich płyt. Nowatorskie i awangardowe rozwiązania muzyczne oraz teksty Grzegorza Ciechowskiego sprawiły, że grupa w 1982 zyskała popularność w Polsce. Muzycy często gościli w Programie Trzecim Polskiego Radia, a ich utwory – „Biała flaga”, „Telefony”, „Kombinat” i „Sexy Doll” – zajmowały wysokie miejsca na listach przebojów. Odbyli także trasę koncertową po Polsce, na których jako support grał zespół Nowa Mowa. W 1982 wystąpili także na III Ogólnopolskim Festiwalu Muzyki Młodej Generacji w Jarocinie i na festiwalu Kart Rock w Jeleniej Górze. Wraz ze wzrostem popularności w kraju powstawały kolejne fankluby Republiki, m.in. Zróbmy To (Teraz), który był autoryzowany przez Ciechowskiego.
We wrześniu 1982 w studiu M-1 w Warszawie nagrali swój pierwszy długogrający album pt. Nowe sytuacje, który wydali w kwietniu 1983, a za jego wysoką sprzedaż odebrali w 1984 złotą płytę. W 1983 zostali bohaterami reportażu kreowanego „Odlot” wyemitowanego na antenie radiowej Trójce, w którym autor – Zbigniew Ostrowski – zaprezentował słuchaczom kulisy trasy koncertowej Republiki. Muzycy zagrali też 13 koncertów z brytyjskim zespołem punkowym UK Subs podczas jego trasy po Polsce. Również w 1983 zagrali na festiwalu Rock Arena w Poznaniu, w koncercie rockowym „Muzyka w serca wstąpi nam” podczas 20. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu i na festiwalu Rockowisko w Łodzi.
W celu wypromowania swojej twórczości za granicą nagrali i wydali w Wielkiej Brytanii album pt. 1984, na którym umieścili anglojęzyczne wersje swoich piosenek z Nowych sytuacji; nad tłumaczeniami pracowała z nimi Anna Baran. Poza tym zagrali koncerty na Ruisrock Festival w Turku i na festiwalu rockowym w Roskilde. Również w 1984 wydali album pt. Nieustanne tango, który promowali singlem „Obcy astronom”; utwór odnotował rekordowy skok na Liście przebojów Programu Trzeciego, trafiając na szczyt zestawienia tydzień po debiucie na 30. miejscu w tzw. poczekalni. Powołanie Ciechowskiego do wojska – do Szkoły Podchorążych Rezerwy – jesienią 1984 spowodowało osłabienie popularności zespołu i doprowadziło do zakończenia współpracy z Anglikami. W listopadzie 1984 zagrali na festiwalu Rockowisko w Łodzi, a w następnym miesiącu wystąpili premierowo w Teatrze Wielkim w Łodzi widowisko baletowe Republika – rzecz publiczna, którego libretto napisali na podstawie Wyludniacza Samuela Becketta.
W 1985 wystąpili na Festiwalu Muzyków Rockowych w Jarocinie, z którego powstał filmowy reportaż Piotra Łazarkiewicza Fala (1986). Zagrali także na festiwalach: Rock Arena w Poznaniu i Rockowisko w Łodzi, a także wystąpili w Toruniu podczas koncertu charytatywnego Rock dla Meksyku, podczas którego zbierano fundusze na rzecz ofiar trzęsienia ziemi w Meksyku. Również w 1985 wydali singiel „Tak długo czekam (Ciało)” (później umieszczony na płycie Obywatel G.C.), który zadebiutował na pierwszym miejscu Listy przebojów Programu Trzeciego. W pierwszej połowie 1986 zagrali podczas koncertu składankowego „Rock bez Maku” w Gdańsku i wystąpili na festiwalu Rock naokoło Roku w Toruniu, a także odbyli trasę koncertową po Polsce. W maju 1986 rozpoczęli pracę w studiu nad trzecią płytą. W drugim dniu sesji nagraniowej doszło w studiu do kłótni między Ciechowskim a pozostałymi członkami zespołu (głównie z Kuczyńskim) o kwestie ideowe, artystyczne i finansowe (Ciechowski rejestrował siebie w ZAiKS-ie jako wyłącznego autora wszystkich piosenek Republiki, co miało być niezgodne z prawdą, bo pozostali muzycy także brali udział w ich pisaniu). Republika w rezultacie sporu przestała istnieć w czerwcu 1986, a materiał przygotowywany na trzeci album znalazł się na pierwszej solowej płycie Ciechowskiego pt. Obywatel G.C. z 1986. Jeszcze przed oficjalnym rozpadem zespołu zagrali dwa koncerty w Niemczech.
Ciesielski, Krzywański i Kuczyński po rozpadzie Republiki wraz z Jackiem Rodziewiczem założyli zespół Opera, do którego z czasem dołączył Robert Gawliński. Grupa po nagraniu jednego albumu zakończyła działalność, nie osiągnąwszy sukcesu. Muzycy Republiki (bez Ciechowskiego) w 1986 wystąpili jako formacja Out of Control na festiwalu muzycznym Poza Kontrolą, na którym zagrali cztery piosenki The Stranglers wraz z basistą i wokalistą zespołu, J.J. Burnelem. Również w 1986 zespół został przedstawiony w brytyjskim filmie dokumentalnym Andrzeja Kostenki Moja krew, twoja krew (My Blood, Your Blood) o polskiej scenie rockowej lat 80..

### Reaktywacja zespołu (1990–1998)
W 1990 muzycy Republiki pogodzili się i przystali na zaproszenie organizatorów do występu w koncercie Rock Opole podczas 27. KFPP w Opolu. W tym czasie ich menedżerem został Jerzy Tolak, który wcześniej pracował z Ciechowskim przy projekcie Obywatel G.C.. 1 kwietnia 1991 zagrali w studiu radiowej Trójki swój pierwszy koncert po reaktywacji, na którym zagrali swoje przeboje w odświeżonych aranżacjach i niepublikowane wcześniej utwory: „Lawa”, „Balon”, „Zawroty głowy” i „Republika”. Po występie na festiwalu w Opolu zagrali osiem koncertów dla Polonii amerykańskiej w Chicago i Nowym Jorku. Ciesielski, Ciechowski i Krzywański – już bez Kuczyńskiego – po powrocie do Polski nagrali album pt. 1991, na którym nagrali swoje przeboje w nowych, elektronicznych aranżacjach. Miesiąc po premierze płyty funkcję basisty w Republice objął Leszek Biolik, który już wcześniej współpracował z Ciechowskim. Jesienią zespół odbył ogólnopolską trasę koncertową.
W 1993 w studiu Radia Łódź nagrali akustyczny album pt. Bez prądu, na którym umieścili swoje najpopularniejsze utwory, a także jedną piosenkę z solowej płyty Grzegorza Ciechowskiego Obywatel świata i jedno nagranie Kayah, która uczestniczyła w tym i następnych koncertach Republiki. Na początku tego samego roku wydali album pt. ’82–’85 zawierający największe przeboje zespołu z początkowego okresu działalności, które nie znalazły się na żadnej płycie długogrającej („Biała flaga”, „Telefony”). Również w 1993 nagrali album pt. Siódma pieczęć, który nie był już tak ściśle osadzony w stylistyce nowej fali, jak materiał z poprzednich płyt, co nie znalazło uznania w oczach sympatyków. Album promowali podczas ogólnopolskiej trasy koncertowej. W 1994 premierę miał film dokumentalny Republika, czyli epitafium dla zagubionego poety. W tym samym roku zagrali koncert w Royal Oak Music Theater.
W kwietniu 1995 w klubie „Graffiti” w Lublinie zagrali koncert, na którym premierowo wykonali materiał ze swojej kolejnej, niewydanej jeszcze płyty pt. Republika marzeń. Album, wydany jeszcze w tym samym roku, był stylistycznie bliższy dokonaniom zespołu z lat 80., ale okazał się jeszcze bardziej kontrowersyjny niż Siódma pieczęć. Również w 1995 wydali charytatywny singiel „Obejmij mnie, Czeczenio”, z którego zysk został przekazany na rzecz ofiar wojny w Czeczenii. W 1996 wystąpili na 33. KFPP w Opolu, na którym zagrali utwór „Nie przejdziemy do historii” podczas koncertu „Kwiaty we włosach” poświęconemu Krzysztofowi Klenczonowi.

### Ostatnie lata stałej działalności (1998–2002)
W 1998 wydali album pt. Masakra, którym stylistycznie powrócili do początków swojej działalności. Na płycie umieścili m.in. utwory „Odchodząc”, „Raz na milion lat” i przebój „Mamona”. We wrześniu tego samego roku zagrali koncert w domu kultury Bennohaus w Münster, który został zarejestrowany przez lokalną Telewizję Münster. 6 grudnia 1998 wystąpili w ramach cyklu koncertowego Koncerty w Trójce w Studiu im. Agnieszki Osieckiej w Warszawie, gdzie zagrali swoje największe hity i kilka utworów z Masakry. Koncert spotkał się z entuzjastycznym odbiorem publiczności, a nagranie z koncertu zostało wydane na płycie CD. W tym samym roku została uruchomiona oficjalna strona internetowa zespołu – www.republika.art.pl, którą prowadzili Piotr Bryłka i Piotr Milewski.
W 1999 zagrali koncert w Toruniu w ramach Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, a także wystąpili w koncercie „Mikrofon i Ekran” podczas 36. KFPP w Opolu i na 6. Przystanku Olecko. W marcu 2001 zagrali koncert w Muzycznym Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej w Warszawie, a w kwietniu wystąpili na Juwenaliach Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Następnie odbyli ogólnopolską trasę koncertową z okazji 20-lecia Republiki, a w ramach obchodów jubileuszu 9 czerwca wystąpili z recitalem podczas koncertu „SuperJedynki” na 38. KFPP w Opolu. Również w 2001 rozpoczęli tworzenie i nagrywanie materiału na kolejną płytę, ale przez brak czasu Ciechowskiego planowane zakończenie prac nad albumem przesunięto na 2002. Plany te przerwała nagła śmierć lidera, który zmarł 22 grudnia 2001 z powodu tętniaka serca. Reszta zespołu postanowiła nie kończyć pracy nad albumem z innym wokalistą, poprzestając na czterech zarejestrowanych utworach z Ciechowskim, zaś zespół został po śmierci Ciechowskiego definitywnie rozwiązany, ponieważ – jak tłumaczyli pozostali muzycy Republiki – „dalsza działalność z innym wokalistą nie mieściłaby się w głowie”.

### Rozwiązanie zespołu po śmierci Grzegorza Ciechowskiego (po 2002)
16 marca 2002 na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu odbył się recital zatytułowany Kombinat, w którym laureaci festiwalu wykonywali utwory Republiki wraz z pozostałymi członkami zespołu; był to pożegnalny koncert Republiki i zarazem ostatnie przedsięwzięcie koncertowe sygnowane nazwą Republika na wiele lat. W tym samym roku w Toruniu odbyła się też pierwsza edycja koncertu „Pamięci Grzegorza Ciechowskiego”, na którym wystąpiły młode toruńskie zespoły wspomagane przez byłych członków Republiki. Ukazała się też płyta koncertowa, zatytułowana po prostu Republika, która jako bonusy zawierała cztery utwory, które miały znaleźć się na niedokończonej płycie planowanej na rok 2002. W 2003 wydano 13-płytowy box Komplet ze wszystkimi publikowanymi wcześniej płytami Republiki i dodatkowym materiałem, m.in. nagraniem z koncertu w Roskilde i płytą Demo zawierającą kilka nagrań z prób zespołu.
29 sierpnia 2007, w 50. rocznicę urodzin Grzegorza Ciechowskiego, redakcja Programu Trzeciego Polskiego Radia w wydaniu audycji Klub Trójki po raz pierwszy publicznie odtworzyła utwór Republiki „I Count”, który dotychczas nie był wydany na żadnej płycie grupy. Utwór był przygotowany w wersji próbnej.
4 czerwca 2009 muzycy Republiki z gościnnym wokalistą Tomaszem Lipnickim wystąpili na placu Teatralnym w Warszawie na koncercie z okazji 20. rocznicy obalenia komunizmu w Polsce. 5 sierpnia 2011 muzycy Republiki wystąpili na XVII Przystanku Woodstock w Kostrzynie nad Odrą w koncercie Przystanek Republika zorganizowanym z okazji 30. rocznicy powstania zespołu i 10. rocznicy śmierci Grzegorza Ciechowskiego. Również w 2011 premierę miał album zespołu Half Light Nowe orientacje będącym tribiutem poświęconym Republice i zawierającym nowe aranżacje utworów z płyty pt. Nowe sytuacje.
Zbigniew Krzywański, Sławomir Ciesielski i Leszek Biolik wraz z pianistą Bartłomiejem Gasiulem i wokalistami: Piotrem Roguckim, Tymonem Tymańskim i Jackiem Budyniem Szymkiewiczem (grającym również na flecie) w 2014 ruszyli w trasę koncertową pod nazwą Nowe Sytuacje, na której zagrali utwory z pierwszej płyty Republiki. Podkreślili wówczas, że nie reaktywują Republiki, a jedynie rozpoczynają projekt mający na celu przypomnienie publiczności twórczości zespołu. Początkowo planowano tylko jedną trasę, ale Biolik w 2015 powiedział w wywiadzie, iż mają w planach dalszą działalność. Wraz z końcem 2015 z projektu wycofał się Krzywański, co zadecydowało o zawieszeniu projektu. 7 grudnia 2016 ukazała się pierwsza pełna biografia zespołu pt. „Republika. Nieustanne tango” autorstwa dziennikarza muzycznego Leszka Gnoińskiego.
W 2014 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej umorzył postępowanie w sprawie przypisania znaków towarowych związanych z zespołem Republika byłym członkom zespołu, tj. Zbigniewowi Krzywańskiemu, Leszkowi Biolikowi i Sławomirowi Ciesielskiemu. W 2017 zgodnie z orzeczeniem Urzędu Patentowego RP roku prawa do znaku towarowego Republika uzyskała Anna Skrobiszewska, wdowa po Grzegorzu Ciechowskim.
W 2022 zespół otrzymał Złotego Fryderyka za całokształt twórczości. Krzywański, Ciesielski i Biolik wraz ze swoimi własnymi oddzielnymi projektami muzycznymi w tym samym roku wzięli udział w koncercie w ramach projektu Obywatele Republiki. W marcu 2023 projekt wyruszył w trasę koncertową po Polsce obejmującą największe obiekty koncertowe w Krakowie, Warszawie, Wrocławiu, Szczecinie i Sopocie. Krzywański, Ciesielski, Biolek i Kuczyński wystąpili 29 sierpnia 2024 w Toruniu jako goście specjalni podczas koncertu pod hasłem Gdzie oni są...? Przyjaciele Republiki z okazji rocznicy 67. urodzin Grzegorza Ciechowskiego. 25 maja 2025 odbył się koncert telewizyjny „Raz na milion lat – piosenki zespołu Republika”, podczas którego wystąpili Leszek Biolik, Zbigniew Krzywański i Sławomir Ciesielski.

## Skład zespołu
- Grzegorz Ciechowski – śpiew, instrumenty klawiszowe, flet (1981–1986, 1990–2001)
- Sławomir Ciesielski – perkusja, wokal wspierający, flet (1981–1986, 1990–2002)
- Zbigniew Krzywański – gitara akustyczna, gitara elektryczna, harmonijka ustna, akordeon, wokal wspierający (1981–1986, 1990–2002)
- Paweł Kuczyński – gitara basowa (1981–1986, 1990)
- Leszek Biolik – gitara basowa, wokal wspierający, flet, gitara akustyczna (1991–2002)

a także:
- Jacek Rodziewicz – dodatkowe instrumenty klawiszowe, saksofon. (styczeń 1991–luty 1993)
- José Torres – dodatkowe instrumenty perkusyjne. Podobnie jak Jacek Rodziewicz grał w Republice przez krótki okres na początku lat 90.

## Dyskografia

### Albumy studyjne
| Rok                            | Tytuł                                                            | Pozycja na liście |
| Rok                            | Tytuł                                                            | POL               |
| ------------------------------ | ---------------------------------------------------------------- | ----------------- |
| 1983                           | Nowe sytuacje - Data: 4 lipca 1983 - Wydawca: Polton             | 22                |
| 1984                           | 1984 - Data: 30 stycznia 1984 - Wydawca: Mega Organisation       | –                 |
| 1984                           | Nieustanne tango - Data: 17 września 1984 - Wydawca: Polton      | –                 |
| 1991                           | 1991 - Data: 19 sierpnia 1991 - Wydawca: Arston                  | –                 |
| 1993                           | Siódma pieczęć - Data: 16 sierpnia 1993 - Wydawca: Sound-Pol     | –                 |
| 1995                           | Republika marzeń - Data: 11 września 1995 - Wydawca: Pomaton EMI | –                 |
| 1998                           | Masakra - Data: 23 listopada 1998 - Wydawca: Pomaton EMI         | –                 |
| 2002                           | Ostatnia płyta - Data: 23 marca 2002 - Wydawca: Pomaton EMI      | –                 |
| „–” pozycja nie była notowana. |                                                                  |                   |

### Albumy koncertowe
| 1993                           | Bez prądu - Data: 1993 - Wydawca: Polskie Radio Łódź                     | –  |
| 2002                           | Republika - Data: 23 marca 2002 - Wydawca: Pomaton EMI                   | 5  |
| 2004                           | Największe przeboje – Live - Data: 2004 - Wydawca: Axel Springer Kontakt | –  |
| 2007                           | Trójka Live! - Data: 7 listopada 2007 - Wydawca: 3 SKY MEDIA             | 38 |
| „–” pozycja nie była notowana. |                                                                          |    |

### Albumy kompilacyjne
| 1993                           | ’82–’85 - Data: 15 marca 1993 - Wydawca: Sonic                                                   | 44 | - ZPAV: złota płyta |
| 1999                           | Biała flaga - Data: 12 marca 1999 - Wydawca: Pomaton EMI                                         | 34 | - ZPAV: złota płyta |
| 2003                           | Komplet - Data: 15 listopada 2003 - Wydawca: Pomaton EMI                                         | 82 |                     |
| 2007                           | Gwiazdy polskiej muzyki lat 80. - Data: 26 czerwca 2007 - Wydawca: TMM Polska, Planeta Marketing | –  |                     |
| 2012                           | Złota kolekcja: Biała flaga / Nowe sytuacje - Data: 26 czerwca 2012 - Wydawca: Pomaton EMI       | 29 |                     |
| 2019                           | Winyloteka: Republika - Data 6 grudnia 2019 - Wydawca: Pomaton EMI                               | –  |                     |
| „–” pozycja nie była notowana. |                                                                                |    |                     |

### Wideografia
| Rok  | Tytuł                                                                                | Certyfikat          |
| ---- | ------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------- |
| 2002 | Republika – Złote DVD - Data: 23 listopada 2002 - Wydawca: Pomaton EMI                      | - ZPAV: złota płyta |
| 2011 | Projekt Republika – Przystanek Woodstock 2011 - Data: 6 grudnia 2011 - Wydawca: Złoty Melon |                     |

### Single 7"
| Rok  | Tytuł                                                                |
| ---- | -------------------------------------------------------------------- |
| 1983 | Kombinat / Gadające głowy - Data: styczeń 1983 - Wytwórnia: Tonpress |
| 1983 | Układ sił / Sexy doll - Data: kwiecień 1983 - Wytwórnia: Tonpress    |
| 1986 | Sam na linie / Moja krew - Data: marzec 1986 - Wytwórnia: Tonpress   |
| 1991 | Lawa / Balon - Data: 1991 - Wytwórnia: Arston                        |

### Single promocyjne
| 1991                           | Lawa / Balon        | 2/16 |
| 1995                           | Republika Marzeń    | 11   |
| 1998                           | Mamona              | 1    |
| 1998                           | Gramy dalej         | 6    |
| 1998                           | Raz na milion lat   | 2    |
| 1999                           | Odchodząc           | 3    |
| 2000                           | Moja Angelika       | 5    |
| 2001                           | Nie pójdę do szkoły | 8    |
| 2002                           | Śmierć na pięć      | 1    |
| 2002                           | Zielone usta        | 7    |
| „–” pozycja nie była notowana. |                     |      |

### Notowane utwory
| Rok  | Tytuł                       | Pozycja na liście |
| Rok  | Tytuł                       | LP3               |
| ---- | --------------------------- | ----------------- |
| 1982 | Kombinat                    | 1                 |
| 1982 | Sexy Doll                   | 1                 |
| 1982 | Telefony                    | 1                 |
| 1982 | Biała flaga                 | 1                 |
| 1983 | Gadające głowy              | 5                 |
| 1983 | Śmierć w bikini             | 1                 |
| 1983 | Halucynacje                 | 2                 |
| 1983 | Znak „=”                    | 1                 |
| 1983 | Arktyka                     | 1                 |
| 1983 | Nieustanne tango            | 1                 |
| 1984 | Zróbmy to (teraz)           | 3                 |
| 1984 | Obcy astronom               | 1                 |
| 1984 | Poranna wiadomość           | 1                 |
| 1984 | Psy Pawłowa                 | 1                 |
| 1985 | Tak długo czekam (Ciało)    | 1                 |
| 1985 | Zawsze Ty (Klatka)          | 1                 |
| 1986 | Sam na linie                | 2                 |
| 1986 | Moja krew                   | 1                 |
| 1991 | Lawa                        | 2                 |
| 1991 | Balon                       | 16                |
| 1993 | Nostradamus                 | 26                |
| 1993 | W ogrodzie Luizy            | 20                |
| 1995 | Obejmij mnie, Czeczenio     | 30                |
| 1995 | Republika marzeń            | 11                |
| 1995 | Zapytaj mnie czy cię kocham | 4                 |
| 1995 | W końcu                     | 36                |
| 1998 | Mamona                      | 1                 |
| 1999 | Odchodząc                   | 3                 |
| 1999 | Gramy dalej                 | 6                 |
| 1999 | Raz na milion lat           | 2                 |
| 2000 | Moja Angelika               | 5                 |
| 2001 | Nie pójdę do szkoły         | 8                 |
| 2002 | Śmierć na pięć              | 1                 |
| 2002 | Zielone usta                | 7                 |

### Inne
- 2005 Kwartet Śląski – Republique (złota płyta w 2006 roku)[94]
- 2010 Kasia Kowalska – Ciechowski. Moja krew (płyta otrzymała status platynowej w 2011 roku i zajęła 38. miejsce na liście OLiS)[95][96].

## Literatura poświęcona Republice i Grzegorzowi Ciechowskiemu
- 1996 Alex Stach – Gwiazdy, komety & czad – Republika
- 2007 Jan Kulas – Grzegorz Ciechowski 1957-2001. Wybitny artysta rodem z Tczewa
- 2013 Małgorzata Potocka i K. Pytlakowska – Obywatel i Małgorzata
- 2015 A. Sztuczka i K. Janiszewski – My Lunatycy. Rzecz o Republice
- 2016 Leszek Gnoiński – Republika. Nieustanne tango
- 2018 Piotr Stelmach – Lżejszy od fotografii – o Grzegorzu Ciechowskim

## Upamiętnienie
Zespół nadal cieszy się dużym zainteresowaniem fanów, co przejawia się w tym, że organizowane są przeglądy i koncerty piosenek Republiki, odsłaniane są pomniki i tablice poświęcone grupie oraz wydawane są pozycje literackie i muzyczne o formacji.
- W Toruniu przy ul. Gagarina przed Akademickim Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa” odsłonięto pomnik (obelisk) z tablicą pamiątkową ku czci Republiki.
- Grupa została uhonorowana w toruńskiej Alei Gwiazd, na której w 2006 na Rynku Staromiejskim jeden z muzyków Republiki, Paweł Kuczyński, odsłonił czwartą z serii „katarzynek” – podpisów słynnych torunian.
- W 2010 Kasia Kowalska wydała koncertowy album pt. Ciechowski. Moja krew, na którym znalazły się utwory Republiki i Obywatela G.C. w nowych aranżacjach. W 2011 grupa grająca rock industrialny Agressiva 69 nagrała album pt. Republika 69 z utworami Republiki w nowym brzmieniu. W tym samym roku zespół Half Light wydał album pt. Nowe orientacje zawierający elektroniczne aranżacje utworów z pierwszej płyty Republiki – Nowe sytuacje [97].
- W 2012 w Tczewie, rodzinnym mieście Grzegorza Ciechowskiego, pomiędzy Węzłem integracyjnym a Galerią Kociewską stanął parowóz w barwach Republiki.
- Piotr Iwanicki w 2016 wydał grę komputerową Superhot, w której napisach końcowych wybrzmiewa piosenka Republiki „Psy Pawłowa”.
- 21 września 2018 Karolina Micuła na scenie Teatru Modrzejewskiej w Legnicy zaśpiewała premierowo recital Uwaga, tu Obywatelka![98] m.in. z piosenkami Obywatela G.C. i Republiki.
- 19 czerwca 2021 w Teatrze Muzycznym w Poznaniu miał premierę musical Kombinat oparty na piosenkach Republiki. Reżyserem spektaklu jest Wojciech Kościelniak[99].
- RE[punk}BLIKA. Nieustanne pogo – tribute album[100][101].
- 25 maja 2025 odbył się koncert „Raz na milion lat – piosenki zespołu Republika”, który był transmitowany w TVP2[78]. W koncercie wystąpili: Julia Pietrucha, Mery Spolsky, Renata Przemyk, Kuba Badach, Piotr Zioła, Jacek Bończyk, Michał Wiraszko oraz grupa Czarno-Białe Ślady, a także byli muzycy Republiki: Leszek Biolik, Zbigniew Krzywański i Sławomir Ciesielski[78].

title: Republika (zespół muzyczny)

wikitext:
{{Zespół muzyczny infobox
 |nazwa            = Republika
 |nazwa oryginalna =
 |zdjęcie          = Bialo-czarna.png
 |opis zdjęcia     = Barwy zespołu Republika
 |alt zdjęcia      =
 |inne nazwy       =
 |rok założenia    = [[1981]]
 |rok rozwiązania  = [[2002]]
 |pochodzenie      = [[Toruń]]
 |gatunek          = [[nowa fala (muzyka)|nowa fala]], [[post-punk]], [[rock]], [[art rock]], [[cold wave]], [[pop-rock]], [[rock alternatywny]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://rateyourmusic.com/artist/republika |tytuł = Republika |opublikowany = rateyourmusic.com |język = en |data dostępu = 2023-07-04}}</ref>
 |aktywność        = 1981–1986
1990–2002

 |wydawnictwo      =
 |powiązania       = [[Nowe Sytuacje]], [[Obywatel G.C.]], [[Opera (zespół muzyczny)|Opera]], Czarno-Białe Ślady, Elements, Obywatele Republiki, [[Kobranocka]], [[Wilki]]
 |skład            = [[Grzegorz Ciechowski]] – wokal, klawisze, flet
[[Zbigniew Krzywański]] – gitara
[[Sławomir Ciesielski]] – perkusja
[[Leszek Biolik]] – bas
 |byli członkowie  = [[Paweł Kuczyński]] – bas (1981–1986, 1990)
 |współpracownicy  =
 |instrumentarium  =
 |commons          = Category:Republika
 |wikicytaty       = Republika (grupa muzyczna)
 |www              = https://web.archive.org/web/20080701025414/http://www.republika.art.pl/
}}
'''Republika''' – polski zespół [[nowa fala (muzyka)|nowofalowy]], powstały w [[1981]] w [[Toruń|Toruniu]], w wyniku przekształcenia [[art rock]]owej formacji [[Res Publica (zespół muzyczny)|Res Publica]].

Od początku związany z [[Akademickie Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa”|Klubem Studenckim „Od Nowa” w Toruniu]] przy [[Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu|Uniwersytecie Mikołaja Kopernika]], gdzie koncertował i odbywał próby. W wyniku nieporozumień Republika rozpadła się w 1986, by powrócić w 1990. Zespół w latach 90. prowadził czynną działalność nagraniowo-koncertową. Po śmierci lidera i wokalisty [[Grzegorz Ciechowski|Grzegorza Ciechowskiego]] w 2002 pozostali członkowie zespołu grają okazjonalnie m.in. jako Projekt Republika i [[Nowe Sytuacje]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Projekt Republika na Przystanku Woodstock |data dostępu = 2022-12-07 |opublikowany = Projekt Republika na Przystanku Woodstock - Videoblog Jurka Owsiaka |url = http://kreciola.tv/news/show/2520 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Nowe sytuacje, stare kompozycje – Grzegorz Ciechowski – polskieradio.pl |data dostępu = 2022-12-07 |opublikowany = polskieradio.pl |url = https://polskieradio.pl/486/9622/artykul/2864577,nowe-sytuacje-stare-kompozycje |język = pl}}</ref>.

== Historia ==
=== Początki (1979–1981) ===
W 1979 na sopockim przeglądzie „Muzyki Młodej Generacji” zadebiutował toruński zespół [[Res Publica (zespół muzyczny)|Res Publica]] grający [[art rock]]a. Grupę wkrótce opuścił [[Jann Castor]], a nowym liderem został [[Grzegorz Ciechowski]], grający dotychczas na flecie. Zespół po kilku miesiącach zmienił nazwę na Republika i zaczął ewoluować w stronę brzmień [[nowa fala (muzyka)|nowofalowych]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=23}}. Nowym gitarzystą miał zostać Witold Pelc, kolega muzyków z zespołu Idiom, ale opóźnienie w pozyskaniu przez niego nowej gitary sprawiło, że przystano na przedstawiającego swoją gotowość do grania Zbigniewa Krzywańskiego<ref>https://proanima.pl/grzegorz-ciechowski-zycie-i-tworczosc/</ref>.

W 1981 wykrystalizował się ostateczny skład zespołu, który stworzyli: [[Grzegorz Ciechowski]] ([[śpiew]], [[instrument klawiszowy|instrumenty klawiszowe]]), [[Sławomir Ciesielski]] ([[perkusja]]), [[Zbigniew Krzywański|Zbyszek Krzywański]] ([[gitara]]) i [[Paweł Kuczyński]] ([[gitara basowa]]){{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=222–223}}. Muzycy odbywali próby w [[Akademickie Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa”|Studenckim Klubie Pracy Twórczej „Od Nowa” w Toruniu]] przy [[Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu|Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu]], gdzie wkrótce zaczęli grać swoje pierwsze koncerty – pierwszy odbył się 25 kwietnia 1981{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=12, 16, 516}}. Grali także w klubach studenckich{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=23}}, m.in. w [[Klub Riviera Remont|klubie „Remont” w Warszawie]], gdzie wystąpili m.in. 2 października 1981 z zespołem [[Brygada Kryzys]], a 5 i 6 grudnia tego samego roku zagrali koncerty promocyjne{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=516}}. W listopadzie 1981 zajęli pierwsze miejsce na II Festiwalu Nowofalowych Grup Rockowych w Toruniu{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=516}} i wystąpili na festiwalu  ''[[Rockowisko]]'' w Łodzi, który został zarejestrowany i wydany w formie filmu dokumentalnego [[Michał Tarkowski|Michała Tarkowskiego]] pt. ''[[Koncert (film 1982)|Koncert]]'' (1982){{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=329}}. Również w 1981 ich menedżerem został Andrzej Ludew, który m.in. organizował koncerty zespołu i odpowiadał za jego promocję w mediach, a także stworzył logo Republiki i wymyślił jej sceniczny wizerunek – muzycy ubierali się na czarno i nosili krawaty{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=151–154}}.

=== Pierwsze sukcesy i rozpad zespołu (1982–1986) ===
Muzycy podczas koncertu zachowywali się spokojnie, a ich występy charakteryzowała prosta scenografia, a swój znak rozpoznawczy uczynili z posługiwania się biało-czarnymi pasami podczas wizualizacji koncertów i w projektach swoich płyt{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=66, 77}}. Nowatorskie i awangardowe rozwiązania muzyczne oraz teksty [[Grzegorz Ciechowski|Grzegorza Ciechowskiego]] sprawiły, że grupa w 1982 zyskała popularność w Polsce. Muzycy często gościli w [[Polskie Radio Program III|Programie Trzecim Polskiego Radia]], a ich utwory – „[[Biała flaga (utwór muzyczny)|Biała flaga]]”, „Telefony”, „Kombinat” i „Sexy Doll” – zajmowały wysokie miejsca na listach przebojów. Odbyli także trasę koncertową po Polsce, na których jako [[Support (muzyka)|support]] grał zespół [[Nowa Mowa]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=59}}. W 1982 wystąpili także na [[Festiwal w Jarocinie|III Ogólnopolskim Festiwalu Muzyki Młodej Generacji w Jarocinie]] i na festiwalu ''Kart Rock'' w Jeleniej Górze{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=517}}. Wraz ze wzrostem popularności w kraju powstawały kolejne fankluby Republiki, m.in. Zróbmy To (Teraz), który był autoryzowany przez Ciechowskiego{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=252, 316}}.

We wrześniu 1982 w studiu M-1 w Warszawie nagrali swój pierwszy długogrający album pt. ''[[Nowe sytuacje]]'', który wydali w kwietniu 1983{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=517}}, a za jego wysoką sprzedaż odebrali w 1984 [[Certyfikat sprzedaży w przemyśle muzycznym|złotą płytę]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=449}}. W 1983 zostali bohaterami reportażu kreowanego „Odlot” wyemitowanego na antenie [[Polskie Radio Program III|radiowej Trójce]], w którym autor – [[Zbigniew Ostrowski]] – zaprezentował słuchaczom kulisy trasy koncertowej Republiki{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=31–32, 40}}. Muzycy zagrali też 13 koncertów z brytyjskim zespołem [[punk]]owym [[UK Subs]] podczas jego trasy po Polsce{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=155, 224}}. Również w 1983 zagrali na festiwalu Rock Arena w Poznaniu, w koncercie rockowym „Muzyka w serca wstąpi nam” podczas [[XX Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu|20. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu]] i na festiwalu ''[[Rockowisko]]'' w Łodzi{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=412}}.

W celu wypromowania swojej twórczości za granicą nagrali i wydali w Wielkiej Brytanii album pt. ''[[1984 (album Republiki)|1984]]'', na którym umieścili anglojęzyczne wersje swoich piosenek z ''Nowych sytuacji''; nad tłumaczeniami pracowała z nimi Anna Baran{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=59, 518}}. Poza tym zagrali koncerty na Ruisrock Festival w [[Turku]] i na festiwalu rockowym w [[Roskilde]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=260, 518}}. Również w 1984 wydali album pt. ''[[Nieustanne tango]]'', który promowali singlem „[[Obcy astronom]]”; utwór odnotował rekordowy skok na [[Lista przebojów Programu Trzeciego|Liście przebojów Programu Trzeciego]], trafiając na szczyt zestawienia tydzień po debiucie na 30. miejscu w tzw. poczekalni{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=452}}. Powołanie Ciechowskiego do wojska – do Szkoły Podchorążych Rezerwy{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=49}} – jesienią 1984 spowodowało osłabienie popularności zespołu i doprowadziło do zakończenia współpracy z Anglikami. W listopadzie 1984 zagrali na festiwalu [[Rockowisko]] w Łodzi{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=330}}, a w następnym miesiącu wystąpili premierowo w [[Teatr Wielki w Łodzi|Teatrze Wielkim w Łodzi]] widowisko baletowe ''Republika – rzecz publiczna'', którego [[libretto]] napisali na podstawie ''Wyludniacza'' [[Samuel Beckett|Samuela Becketta]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=112, 331, 519}}.

W 1985 wystąpili na [[Festiwal w Jarocinie|Festiwalu Muzyków Rockowych w Jarocinie]], z którego powstał filmowy [[reportaż]] [[Piotr Łazarkiewicz|Piotra Łazarkiewicza]] ''[[Fala (film 1986)|Fala]]'' (1986){{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=125, 312, 335}}. Zagrali także na festiwalach: Rock Arena w Poznaniu i Rockowisko w Łodzi, a także wystąpili w Toruniu podczas koncertu charytatywnego ''Rock dla Meksyku'', podczas którego zbierano fundusze na rzecz ofiar [[Trzęsienie ziemi w Meksyku (1985)|trzęsienia ziemi w Meksyku]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=317, 344, 414, 519}}. Również w 1985 wydali singiel „Tak długo czekam (Ciało)” (później umieszczony na płycie ''[[Obywatel G.C. (album)|Obywatel G.C.]]''), który zadebiutował na pierwszym miejscu [[Lista przebojów Programu Trzeciego|Listy przebojów Programu Trzeciego]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=160, 519}}. W pierwszej połowie 1986 zagrali podczas koncertu składankowego „Rock bez Maku” w Gdańsku i wystąpili na festiwalu Rock naokoło Roku w Toruniu, a także odbyli trasę koncertową po Polsce{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=258–259, 386, 522}}. W maju 1986 rozpoczęli pracę w studiu nad trzecią płytą{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=327}}. W drugim dniu sesji nagraniowej doszło w studiu do kłótni między Ciechowskim a pozostałymi członkami zespołu (głównie z Kuczyńskim) o kwestie ideowe, artystyczne i finansowe (Ciechowski rejestrował siebie w [[Stowarzyszenie Autorów ZAiKS|ZAiKS-ie]] jako wyłącznego autora wszystkich piosenek Republiki, co miało być niezgodne z prawdą, bo pozostali muzycy także brali udział w ich pisaniu){{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=29, 48, 62, 65}}. Republika w rezultacie sporu przestała istnieć w czerwcu 1986{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=334, 347, 417}}, a materiał przygotowywany na trzeci album znalazł się na pierwszej solowej płycie Ciechowskiego pt. ''[[Obywatel G.C. (album)|Obywatel G.C.]]'' z 1986{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=47–48, 65}}. Jeszcze przed oficjalnym rozpadem zespołu zagrali dwa koncerty w Niemczech{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=522}}.

Ciesielski, Krzywański i Kuczyński po rozpadzie Republiki wraz z [[Jacek Rodziewicz|Jackiem Rodziewiczem]] założyli zespół [[Opera (zespół muzyczny)|Opera]], do którego z czasem dołączył [[Robert Gawliński]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=48–49, 140–141}}. Grupa po nagraniu jednego albumu zakończyła działalność, nie osiągnąwszy sukcesu. Muzycy Republiki (bez Ciechowskiego) w 1986 wystąpili jako formacja Out of Control na festiwalu muzycznym ''Poza Kontrolą'', na którym zagrali cztery piosenki [[The Stranglers]] wraz z basistą i wokalistą zespołu, [[Jean-Jacques Burnel|J.J. Burnelem]]<ref>{{Cytuj |autor = |tytuł = Strona www.pracownia52.pl |data = |url = https://pracownia52.pl/www/?page_id=568}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Poza Kontrolą (klub Remont) – alfabetyczny |data dostępu = 2017-03-05 |opublikowany = pracownia52.pl |url = https://pracownia52.pl/www/?page_id=568 |język = en}}</ref>. Również w 1986 zespół został przedstawiony w brytyjskim filmie dokumentalnym [[Andrzej Kostenko|Andrzeja Kostenki]] ''[[Moja krew, twoja krew]]'' (''My Blood, Your Blood'') o polskiej scenie rockowej lat 80.{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=486}}.

=== Reaktywacja zespołu (1990–1998) ===
W 1990 muzycy Republiki pogodzili się i przystali na zaproszenie organizatorów do występu w koncercie ''Rock Opole'' podczas [[Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu|27. KFPP w Opolu]]<ref name=":02">{{Cytuj książkę |nazwisko = Grzesiek |imię = Michał |tytuł = Lady Pank. Biografia nieautoryzowana |strony = 284 |rok = 2013 |wydawca = Bukowy Las}}</ref>{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=169–170}}. W tym czasie ich menedżerem został Jerzy Tolak, który wcześniej pracował z Ciechowskim przy projekcie Obywatel G.C.{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=163}}. 1 kwietnia 1991 zagrali w studiu radiowej Trójki swój pierwszy koncert po reaktywacji, na którym zagrali swoje przeboje w odświeżonych aranżacjach i niepublikowane wcześniej utwory: „Lawa”, „Balon”, „Zawroty głowy” i „Republika”{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=261, 478}}. Po występie na festiwalu w Opolu zagrali osiem koncertów dla Polonii amerykańskiej w Chicago i Nowym Jorku{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=170}}. Ciesielski, Ciechowski i Krzywański – już bez Kuczyńskiego – po powrocie do Polski nagrali album pt. ''[[1991 (album Republiki)|1991]]'', na którym nagrali swoje przeboje w nowych, elektronicznych aranżacjach{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=170–171, 350, 383}}. Miesiąc po premierze płyty funkcję basisty w Republice objął [[Leszek Biolik]], który już wcześniej współpracował z Ciechowskim{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=17, 527}}. Jesienią zespół odbył ogólnopolską trasę koncertową{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=265–266}}.

W 1993 w studiu [[Radio Łódź|Radia Łódź]] nagrali akustyczny album pt. ''[[Bez prądu (album Republiki)|Bez prądu]]''{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=274–275}}, na którym umieścili swoje najpopularniejsze utwory, a także jedną piosenkę z solowej płyty [[Grzegorz Ciechowski|Grzegorza Ciechowskiego]] ''[[Obywatel świata (album)|Obywatel świata]]'' i jedno nagranie [[Kayah]], która uczestniczyła w tym i następnych koncertach Republiki{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=277}}. Na początku tego samego roku wydali album pt. ''[[’82–’85]]'' zawierający największe przeboje zespołu z początkowego okresu działalności, które nie znalazły się na żadnej płycie długogrającej („Biała flaga”, „Telefony”). Również w 1993 nagrali album pt. ''[[Siódma pieczęć (album)|Siódma pieczęć]]''{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=365, 526}}, który nie był już tak ściśle osadzony w stylistyce [[nowa fala (muzyka)|nowej fali]], jak materiał z poprzednich płyt, co nie znalazło uznania w oczach sympatyków. Album promowali podczas ogólnopolskiej trasy koncertowej{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=277}}. W 1994 premierę miał film dokumentalny ''Republika, czyli epitafium dla zagubionego poety''{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=275}}. W tym samym roku zagrali koncert w Royal Oak Music Theater{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=526}}.

W kwietniu 1995 w klubie „Graffiti” w Lublinie zagrali koncert, na którym premierowo wykonali materiał ze swojej kolejnej, niewydanej jeszcze płyty pt. ''[[Republika marzeń]]''{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=501}}. Album, wydany jeszcze w tym samym roku, był stylistycznie bliższy dokonaniom zespołu z lat 80., ale okazał się jeszcze bardziej kontrowersyjny niż ''Siódma pieczęć''. Również w 1995 wydali charytatywny singiel „[[Obejmij mnie, Czeczenio]]”, z którego zysk został przekazany na rzecz ofiar [[I wojna czeczeńska|wojny w Czeczenii]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=499}}. W 1996 wystąpili na [[XXXIII Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu|33. KFPP w Opolu]], na którym zagrali utwór „[[Nie przejdziemy do historii]]” podczas koncertu „Kwiaty we włosach” poświęconemu [[Krzysztof Klenczon|Krzysztofowi Klenczonowi]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=527}}.

=== Ostatnie lata stałej działalności (1998–2002) ===
W 1998 wydali album pt. ''[[Masakra (album)|Masakra]]'', którym stylistycznie powrócili do początków swojej działalności. Na płycie umieścili m.in. utwory „Odchodząc”, „Raz na milion lat” i przebój „Mamona”. We wrześniu tego samego roku zagrali koncert w domu kultury Bennohaus w [[Münster]], który został zarejestrowany przez lokalną Telewizję Münster{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=48–49}}. 6 grudnia 1998 wystąpili w ramach cyklu koncertowego ''Koncerty w Trójce'' w Studiu im. Agnieszki Osieckiej w Warszawie{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=527}}, gdzie zagrali swoje największe hity i kilka utworów z ''Masakry''<ref name=":1">{{Cytuj odcinek|tytuł=Republika - Live 6.12.1998|url=https://www.discogs.com/release/9119078-Republika-Live-6121998|data dostępu=2025-04-07|emisja=2014-10-10}}</ref>. Koncert spotkał się z entuzjastycznym odbiorem publiczności, a nagranie z koncertu zostało wydane na płycie CD<ref name=":1" /><ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Republika - Trójka Live!|url=https://www.discogs.com/release/2520335-Republika-Tr%C3%B3jka-Live|data dostępu=2025-04-07|emisja=2007-11-07}}</ref>. W tym samym roku została uruchomiona oficjalna strona internetowa zespołu – www.republika.art.pl, którą prowadzili Piotr Bryłka i Piotr Milewski{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=442–444}}.

W 1999 zagrali koncert w Toruniu w ramach [[Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy|Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy]], a także wystąpili w koncercie „Mikrofon i Ekran” podczas [[XXXVI Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu|36. KFPP w Opolu]] i na [[Przystanek Olecko|6. Przystanku Olecko]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=527}}. W marcu 2001 zagrali koncert w Muzycznym Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej w Warszawie, a w kwietniu wystąpili na Juwenaliach [[Katolicki Uniwersytet Lubelski|Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=490, 527}}. Następnie odbyli ogólnopolską trasę koncertową z okazji 20-lecia Republiki{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=528}}, a w ramach obchodów jubileuszu 9 czerwca wystąpili z recitalem podczas koncertu „SuperJedynki” na [[XXXVIII Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu|38. KFPP w Opolu]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Grzegorz Ciechowski {{!}} Miasto Opole |data dostępu = 2025-04-07 |opublikowany = www.opole.pl |url = https://www.opole.pl/dla-mieszkanca/grzegorz-ciechowski}}</ref>. Również w 2001 rozpoczęli tworzenie i nagrywanie materiału na kolejną płytę{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=528}}, ale przez brak czasu Ciechowskiego planowane zakończenie prac nad albumem przesunięto na 2002. Plany te przerwała nagła śmierć lidera, który zmarł [[22 grudnia]] [[2001]] z powodu [[tętniak serca|tętniaka serca]]{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=528}}. Reszta zespołu postanowiła nie kończyć pracy nad albumem z innym wokalistą, poprzestając na czterech zarejestrowanych utworach z Ciechowskim, zaś zespół został po śmierci Ciechowskiego definitywnie rozwiązany, ponieważ – jak tłumaczyli pozostali muzycy Republiki – „dalsza działalność z innym wokalistą nie mieściłaby się w głowie”<ref>{{Cytuj |tytuł = Wyborcza.pl |data dostępu = 2025-05-16 |opublikowany = wyborcza.pl |url = https://wyborcza.pl/7,75410,654588.html}}</ref>.

=== Rozwiązanie zespołu po śmierci Grzegorza Ciechowskiego (po 2002) ===
16 marca 2002 na [[Przegląd Piosenki Aktorskiej|Przeglądzie Piosenki Aktorskiej]] we [[Wrocław]]iu odbył się recital zatytułowany ''Kombinat'', w którym laureaci festiwalu wykonywali utwory Republiki wraz z pozostałymi członkami zespołu; był to pożegnalny koncert Republiki i zarazem ostatnie przedsięwzięcie koncertowe sygnowane nazwą ''Republika'' na wiele lat{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=287, 402, 479}}. W tym samym roku w Toruniu odbyła się też pierwsza edycja koncertu „Pamięci Grzegorza Ciechowskiego”, na którym wystąpiły młode toruńskie zespoły wspomagane przez byłych członków Republiki{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=104–105, 360}}. Ukazała się też płyta koncertowa, zatytułowana po prostu ''[[Republika (album)|Republika]]'', która jako bonusy zawierała cztery utwory, które miały znaleźć się na niedokończonej płycie planowanej na rok 2002<ref>{{Cytuj |tytuł = EMI Music Polska |data = 2012-07-30 |data dostępu = 2025-04-07 |opublikowany = archive.is |url = https://archive.is/7Ao5}}</ref>. W 2003 wydano 13-płytowy box ''[[Komplet (Republika)|Komplet]]''{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=473}} ze wszystkimi publikowanymi wcześniej płytami Republiki i dodatkowym materiałem, m.in. nagraniem z koncertu w [[Roskilde]] i płytą [[Demo (album Republiki)|Demo]] zawierającą kilka nagrań z prób zespołu.

29 sierpnia 2007, w 50. rocznicę urodzin [[Grzegorz Ciechowski|Grzegorza Ciechowskiego]], redakcja [[Polskie Radio Program III|Programu Trzeciego Polskiego Radia]] w wydaniu audycji ''Klub Trójki'' po raz pierwszy publicznie odtworzyła utwór Republiki „I Count”, który dotychczas nie był wydany na żadnej płycie grupy. Utwór był przygotowany w wersji próbnej.

4 czerwca 2009 muzycy Republiki z gościnnym wokalistą [[Tomasz Lipnicki|Tomaszem Lipnickim]] wystąpili na placu Teatralnym w Warszawie na koncercie z okazji 20. rocznicy obalenia komunizmu w Polsce. 5 sierpnia 2011 muzycy Republiki wystąpili na XVII Przystanku Woodstock w Kostrzynie nad Odrą w koncercie ''Przystanek Republika'' zorganizowanym z okazji 30. rocznicy powstania zespołu i 10. rocznicy śmierci Grzegorza Ciechowskiego. Również w 2011 premierę miał album zespołu [[Half Light]] ''[[Nowe orientacje]]'' będącym [[Tribute album|tribiutem]] poświęconym Republice i zawierającym nowe aranżacje utworów z płyty pt. ''[[Nowe sytuacje]]''{{odn|Sztuczka|Janiszewski|2015|s=355}}.

Zbigniew Krzywański, Sławomir Ciesielski i Leszek Biolik wraz z pianistą [[Bartłomiej Gasiul|Bartłomiejem Gasiulem]] i wokalistami: [[Piotr Rogucki|Piotrem Roguckim]], [[Tymon Tymański|Tymonem Tymańskim]] i [[Jacek Szymkiewicz|Jackiem ''Budyniem'' Szymkiewiczem]] (grającym również na flecie) w 2014 ruszyli w trasę koncertową pod nazwą ''[[Nowe Sytuacje]]'', na której zagrali utwory z pierwszej płyty Republiki. Podkreślili wówczas, że nie reaktywują Republiki, a jedynie rozpoczynają projekt mający na celu przypomnienie publiczności twórczości zespołu. Początkowo planowano tylko jedną trasę, ale Biolik w 2015 powiedział w wywiadzie, iż mają w planach dalszą działalność. Wraz z końcem 2015 z projektu wycofał się Krzywański, co zadecydowało o zawieszeniu projektu. 7 grudnia 2016 ukazała się pierwsza pełna biografia zespołu pt. „Republika. Nieustanne tango” autorstwa dziennikarza muzycznego [[Leszek Gnoiński|Leszka Gnoińskiego]].

W 2014 [[Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej]] umorzył postępowanie w sprawie przypisania znaków towarowych związanych z zespołem Republika byłym członkom zespołu, tj. Zbigniewowi Krzywańskiemu, Leszkowi Biolikowi i Sławomirowi Ciesielskiemu<ref>https://ewyszukiwarka.pue.uprp.gov.pl/search/pwp-details/Z.435381</ref><ref>https://ewyszukiwarka.pue.uprp.gov.pl/search/pwp-details/Z.433591?lng=pl</ref><ref>https://ewyszukiwarka.pue.uprp.gov.pl/search/pwp-details/Z.433592?lng=pl</ref>. W 2017 zgodnie z orzeczeniem Urzędu Patentowego RP roku prawa do znaku towarowego Republika uzyskała Anna Skrobiszewska, wdowa po Grzegorzu Ciechowskim<ref>https://ewyszukiwarka.pue.uprp.gov.pl/search/pwp-details/Z.462544</ref>.

W 2022 zespół otrzymał [[Złoty Fryderyk|Złotego Fryderyka]] za całokształt twórczości<ref>https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C1163394%2Chenryk-miskiewicz-republika-i-jacek-budyn-szymkiewicz-laureatami-zlotych</ref>. Krzywański, Ciesielski i Biolik wraz ze swoimi własnymi oddzielnymi projektami muzycznymi w tym samym roku wzięli udział w koncercie w ramach projektu ''Obywatele Republiki''<ref>{{Cytuj |tytuł = Obywatele Republiki |data dostępu = 2024-10-21 |opublikowany = Music Company |url = https://musiccompany.pl/obywatele-republiki/ |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = OBYWATELE REPUBLIKI |data dostępu = 2024-10-21 |opublikowany = eBilet.pl |url = https://www.ebilet.pl/muzyka/rock/obywatele-republiki |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Muzycy Republiki znowu razem. Fani zachwyceni! |data = 2023-06-14 |data dostępu = 2024-10-21 |opublikowany = muzyka.interia.pl |url = https://muzyka.interia.pl/wiadomosci/news-muzycy-republiki-znowu-razem-fani-zachwyceni,nId,6840563 |język = pl}}</ref>. W marcu 2023 projekt wyruszył w trasę koncertową po Polsce obejmującą największe obiekty koncertowe w Krakowie, Warszawie, Wrocławiu, Szczecinie i Sopocie<ref>{{Cytuj |tytuł = Obywatele Republiki / Kraków / 2023-03-07, 20:00 |data dostępu = 2024-10-21 |opublikowany = kupbilecik.pl |url = https://www.kupbilecik.pl/imprezy/88634/Krak%C3%B3w/Obywatele+Republiki/ |język = pl}}</ref>. Krzywański, Ciesielski, Biolek i Kuczyński wystąpili 29 sierpnia 2024 w Toruniu jako goście specjalni podczas koncertu pod hasłem ''Gdzie oni są...? Przyjaciele Republiki'' z okazji rocznicy 67. urodzin Grzegorza Ciechowskiego<ref>{{Cytuj |tytuł = GDZIE ONI SĄ...? Przyjaciele Republiki - GDZIE ONI SĄ... Przyjaciele Republiki - Koncert w Toruniu - 29.08.2024 |data dostępu = 2024-10-21 |opublikowany = koncertomania.pl |url = https://www.koncertomania.pl/koncert/4028885/ |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Daniel Ludwiński |tytuł = Republika zagra w Toruniu. Wyjątkowy koncert w rocznicę urodzin Grzegorza Ciechowskiego |data dostępu = 2024-10-21 |opublikowany = Nowości, Dziennik Toruński |url = https://nowosci.com.pl/republika-zagra-w-toruniu-wyjatkowy-koncert-w-rocznice-urodzin-grzegorza-ciechowskiego/ar/c1-18693529 |język = pl}}</ref>. 25 maja 2025 odbył się koncert telewizyjny „Raz na milion lat – piosenki zespołu Republika”, podczas którego wystąpili [[Leszek Biolik]], [[Zbigniew Krzywański]] i [[Sławomir Ciesielski]]<ref name="koncert">{{cytuj stronę|url=https://jedynka.polskieradio.pl/artykul/3527796,Raz-na-milion-lat---piosenki-zespo%C5%82u-Republika---koncert-w-TVP2|tytuł="Raz na milion lat - piosenki zespołu Republika" - koncert w TVP2|data=2025-05-23|opublikowany=jedynka.polskieradio.pl|język=pl|data dostępu=2025-06-22}}</ref>.

== Skład zespołu ==
* [[Grzegorz Ciechowski]] – [[śpiew]], [[instrument klawiszowy|instrumenty klawiszowe]], [[flet]] (1981–1986, 1990–2001)
* [[Sławomir Ciesielski]] – [[perkusja]], [[wokal wspierający]], [[flet]] (1981–1986, 1990–2002)
* [[Zbigniew Krzywański]] – [[gitara akustyczna]], [[gitara elektryczna]], [[harmonijka ustna]], [[akordeon]], [[wokal wspierający]] (1981–1986, 1990–2002)
* [[Paweł Kuczyński]] – [[gitara basowa]] (1981–1986, 1990)
* [[Leszek Biolik]] – [[gitara basowa]], [[wokal wspierający]], [[flet]], [[gitara akustyczna]] (1991–2002)
a także:

* [[Jacek Rodziewicz]] – dodatkowe [[instrument klawiszowy|instrumenty klawiszowe]], [[saksofon]]. (styczeń 1991–luty 1993)
* [[José Torres (muzyk)|José Torres]] – dodatkowe [[Instrument perkusyjny|instrumenty perkusyjne]]. Podobnie jak [[Jacek Rodziewicz]] grał w Republice przez krótki okres na początku lat 90.

=== Oś czasu ===

<timeline>
ImageSize = width:850 height:300
PlotArea = left:100 bottom:60 top:0 right:50
Alignbars = justify
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1981 till:23/03/2002
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
Colors =
  id:Vocals              value:blue      legend:Wokal, Klawisze
  id:Guitars             value:red     legend:Gitara
  id:Drums               value:yellow      legend:Perkusja
  id:Bass                value:green    legend:Bas
  id:Lines               value:black     legend:Albumy
Legend = orientation:horizontal position:bottom
ScaleMajor = increment:2 start:1981
LineData =
  at:04/07/1983 color:black layer:back
  at:17/09/1984 color:black layer:back
  at:19/08/1991 color:black layer:back
  at:15/03/1993 color:black layer:back
  at:16/08/1993 color:black layer:back
  at:11/09/1995 color:black layer:back
 at:14/12/1998 color:black layer:back
 at:23/03/2002 color:black layer:back
BarData =
  bar:GC text:Ciechowski
  bar:Zby text:Krzywański
  bar:Cies text:Ciesielski
  bar:Kucz text:Kuczyński
  bar:Biolik text:Biolik
PlotData=
  width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:GC from:01/01/1981 till:15/06/1986 color:Vocals
  bar:Zby from:01/01/1981 till:15/06/1986 color:Guitars
  bar:Cies from:01/01/1981 till:15/06/1986 color:Drums
  bar:Kucz from:01/01/1981 till:15/06/1986 color:Bass
  bar:GC from:20/06/1990 till:22/12/2001 color:Vocals
  bar:Zby from:20/06/1990 till:end color:guitars
  bar:Cies from:20/06/1990 till:end color:Drums
  bar:kucz from:20/06/1990 till:01/10/1990 color:Bass
  bar:Biolik from:19/09/1991 till:end color:Bass
</timeline>

== Dyskografia ==
=== Albumy studyjne ===
{| class="wikitable" style=text-align:center;
!width=30 rowspan=2| Rok
!width=180 rowspan=2| Tytuł
! Pozycja na liście
|- style="vertical-align:top; line-height:1.2"
!width=25| [[OLiS|POL]]
|-
|1983
|align=left| ''[[Nowe sytuacje]]''
* Data: 4 lipca 1983
* Wydawca: Polton
| 22<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.olis.pl/charts/oficjalna-lista-sprzedazy/albumy |tytuł = OLiS – oficjalna lista sprzedaży: Albumy (01.09.2023–07.09.2023) |opublikowany = olis.pl |język = pl |data dostępu = 2023-09-14}}</ref>
|-
|rowspan=2| 1984
|align=left| ''[[1984 (album Republiki)|1984]]''
* Data: 30 stycznia 1984<ref name=":0">{{Cytuj odcinek |tytuł = 1984 by Republika – RYM/Sonemic |url = https://rateyourmusic.com/release/album/republika/1984/ |data dostępu = 2023-05-15}}</ref><ref>{{Cytuj odcinek |tytuł = Republika – 1984 |url = https://www.discogs.com/release/2858971-Republika-1984 |data dostępu = 2023-05-15}}</ref>
* Wydawca: Mega Organisation
| –
|-
|align=left| ''[[Nieustanne tango]]''
* Data: 17 września 1984
* Wydawca: Polton
| –
|-
|1991
|align=left| ''[[1991 (album Republiki)|1991]]''
* Data: 19 sierpnia 1991
* Wydawca: Arston
| –
|-
|1993
|align=left| ''[[Siódma pieczęć (album)|Siódma pieczęć]]''
* Data: 16 sierpnia 1993
* Wydawca: Sound-Pol
| –
|-
|1995
|align=left| ''[[Republika marzeń]]''
* Data: 11 września 1995
* Wydawca: Pomaton EMI
| –
|-
|1998
|align=left| ''[[Masakra (album)|Masakra]]''
* Data: 23 listopada 1998
* Wydawca: Pomaton EMI
| –
|-
|2002
|align=left| ''[[Ostatnia płyta (album Republiki)|Ostatnia płyta]]''
* Data: 23 marca 2002
* Wydawca: Pomaton EMI
| –
|-
|colspan=3 style=font-size:8pt;| „–” pozycja nie była notowana.
|}

=== Albumy koncertowe ===
{| class="wikitable" style=text-align:center;
!width=30 rowspan=2| Rok
!width=180 rowspan=2| Tytuł
! Pozycja na liście
|- style="vertical-align:top; line-height:1.2"
!width=25| [[OLiS|POL]]
|-
|1993
|align=left| ''[[Bez prądu (album Republiki)|Bez prądu]]''
* Data: 1993
* Wydawca: Polskie Radio Łódź
| –
|-
|2002
|align=left| ''[[Republika (album)|Republika]]''
* Data: 23 marca 2002
* Wydawca: Pomaton EMI
| 5<ref>{{cytuj stronę |url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=84&lang= |tytuł = OLiS – sprzedaż w okresie 25.03.2002 – 01.04.2002 |opublikowany = olis.onyx.pl |język = pl |data dostępu = 2012-02-27}}</ref>
|-
|2004
|align=left| ''[[Największe przeboje – Live]]''
* Data: 2004
* Wydawca: Axel Springer Kontakt
| –
|-
|2007
|align=left| ''[[Trójka Live! (album Republiki)|Trójka Live!]]''
* Data: 7 listopada 2007
* Wydawca: 3 SKY MEDIA
| 38<ref>{{cytuj stronę |url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=893&lang= |tytuł = OLiS – sprzedaż w okresie 20.10.2014 – 26.10.2014 |opublikowany = olis.onyx.pl |język = pl |data dostępu = 2014-11-27}}</ref>
|-
|colspan=10 style=font-size:8pt;| „–” pozycja nie była notowana.
|}

=== Albumy kompilacyjne ===
{| class="wikitable" style=text-align:center;
!width=30 rowspan=2| Rok
!width=220 rowspan=2| Tytuł
! Pozycja na liście
!rowspan=2 width=120| Certyfikat
|- style="vertical-align:top; line-height:1.2"
!width=25| [[OLiS|POL]]
|-
|1993
|align=left| ''[[’82–’85]]''
* Data: 15 marca 1993
* Wydawca: Sonic
| 44<ref>{{cytuj stronę |url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=1205&lang= |tytuł = OLiS – sprzedaż w okresie 05.04.2019 – 11.04.2019 |opublikowany = olis.onyx.pl |język = pl |data dostępu = 2019-04-18}}</ref>
|
* [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]]: złota płyta<ref>{{Cytuj |tytuł = Złote płyty CD przyznane w 2019 roku |url = https://web.archive.org/web/20241207061705/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2019 |opublikowany = ZPAV |data dostępu = 2019-02-20}}</ref>
|-
|1999
|align=left| ''[[Złota kolekcja: Biała flaga|Biała flaga]]''
* Data: 12 marca 1999
* Wydawca: Pomaton EMI
| 34<ref>{{cytuj stronę |url = http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=78&lang= |tytuł = OLiS – sprzedaż w okresie 04.03.2002 – 10.03.2002 |opublikowany = olis.onyx.pl |język = pl |data dostępu = 2012-02-27}}</ref>
|
* [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]]: złota płyta<ref>{{Cytuj |tytuł = Złote płyty CD przyznane w 2002 roku |url =https://web.archive.org/web/20241203144042/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2002 |opublikowany = ZPAV |data dostępu = 2017-04-18}}</ref>
|-
|2003
|align=left| ''[[Komplet (Republika)|Komplet]]''
* Data: 15 listopada 2003
* Wydawca: Pomaton EMI
| 82<ref group="uwaga">Zestawienie miesięczne za maj 2010. Lista bestsellerów przygotowywana na podstawie danych pochodzących z firm fonograficznych, opracowana przez [[Związek Producentów Audio-Video|ZPAV]].</ref><ref name="top100zpav">{{cytuj stronę |url = http://www.zpav.pl/rankingi/listy/top100/index.php?idlisty=107 |tytuł = TOP 100 – Zestawienie miesięczne za maj 2010 |opublikowany = zpav.pl |język = pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20131202225453/http://www.zpav.pl/rankingi/listy/top100/index.php?idlisty=107 |zarchiwizowano = 2013-12-02 |data dostępu = 2011-09-06}}</ref>
|
|-
|2007
|align=left| ''[[Gwiazdy polskiej muzyki lat 80. (album Republiki)|Gwiazdy polskiej muzyki lat 80.]]''
* Data: 26 czerwca 2007
* Wydawca: TMM Polska, Planeta Marketing
| –
|
|-
|2012
|align=left| ''[[Złota kolekcja: Biała flaga#Lista utworów cd 2- Nowe Sytuacje wersja 2012|Złota kolekcja: Biała flaga / Nowe sytuacje]]''
* Data: 26 czerwca 2012
* Wydawca: Pomaton EMI
| 29<ref>{{cytuj stronę |url = https://www.olis.pl/charts/oficjalna-lista-sprzedazy/albumy |tytuł = OLiS – oficjalna lista sprzedaży: Albumy (14.06.2024–20.06.2024) |opublikowany = olis.pl |język = pl |data dostępu = 2024-06-27}}</ref>
|
|-
|2019
|align=left|''Winyloteka: Republika''
* Data 6 grudnia 2019<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Republika - Winyloteka. Republika|url=https://www.discogs.com/release/14578960-Republika-Winyloteka-Republika|data dostępu=2025-04-07|emisja=2019-12-06}}</ref>
* Wydawca: Pomaton EMI
|–
|
|-
|colspan=10 style=font-size:8pt;| „–” pozycja nie była notowana.
|}

=== Wideografia ===
{| class="wikitable"
|-
! Rok
! Tytuł
! Certyfikat
|-
|2002
|''[[Złote DVD|Republika – Złote DVD]]''
* Data: 23 listopada 2002
* Wydawca: Pomaton EMI
|
* ZPAV: złota płyta<ref>{{Cytuj |tytuł = Złote płyty DVD przyznane w 2003 roku |url = https://web.archive.org/web/20241127071350/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/dvd/archiwum.php?year=2003 |opublikowany = ZPAV |data dostępu = 2014-10-25}}</ref>
|-
|2011
|''[[Projekt Republika – Przystanek Woodstock 2011]]''
* Data: 6 grudnia 2011
* Wydawca: Złoty Melon
|
|}

=== Single 7" ===
{| class="wikitable"
! Rok
! Tytuł
|-
| 1983
| ''Kombinat / Gadające głowy''
* Data: styczeń 1983
* Wytwórnia: Tonpress
|-
| 1983
| ''Układ sił / Sexy doll''
* Data: kwiecień 1983
* Wytwórnia: Tonpress
|-
| 1986
| ''Sam na linie / Moja krew''
* Data: marzec 1986
* Wytwórnia: Tonpress
|-
|1991
|''Lawa / Balon''
* Data: 1991<ref>{{Cytuj odcinek|tytuł=Republika - Lawa / Balon|url=https://www.discogs.com/release/2662990-Republika-Lawa-Balon|data dostępu=2025-04-07|emisja=1991}}</ref>
* Wytwórnia: Arston
|}

=== Single promocyjne ===
{| class="wikitable" style=text-align:center;
!width=30 rowspan=2| Rok
!width=160 rowspan=2| Tytuł
! Pozycja na liście
|- style="vertical-align:top; line-height:1.2"
!width=25| [[Lista przebojów Programu Trzeciego|LP3]]<ref name="lp3">{{Cytuj stronę |url = http://lp3.pl/alpt.phtml?m=12&w=48 |tytuł = Archiwum Listy Programu Trzeciego |opublikowany = lp3.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20181101055200/http://lp3.pl/alpt.phtml?m=12&w=48 |zarchiwizowano = 2018-11-01}} lp3.pl [dostęp 2012-02-26].</ref>
|-
| 1991
|align=left| ''Lawa / Balon''
| 2/16
|-
| 1995
|align=left| ''Republika Marzeń''
| 11
|-
|rowspan=3| 1998
|align=left| ''Mamona''
| 1
|-
|align=left| ''Gramy dalej''
| 6
|-
|align=left| ''Raz na milion lat''
| 2
|-
| 1999
|align=left| ''Odchodząc''
| 3
|-
| 2000
|align=left| ''Moja Angelika''
| 5
|-
| 2001
|align=left| ''Nie pójdę do szkoły''
| 8
|-
|rowspan=2| 2002
|align=left| ''[[Śmierć na pięć]]''
| 1
|-
|align=left| ''Zielone usta''
| 7
|-
|colspan=9 style="font-size:8pt;"| „–” pozycja nie była notowana.
|}

=== Notowane utwory ===
{| class="wikitable" style=text-align:center;
!width=30 rowspan=2| Rok
!width=160 rowspan=2| Tytuł
! Pozycja na liście
|- style="vertical-align:top; line-height:1.2"
!width=25| [[Lista przebojów Programu Trzeciego|LP3]]<ref name="lp3" />
|-
|rowspan=4| [[1982]]
|align=left| '''''Kombinat'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Sexy Doll'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Telefony'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''[[Biała flaga (utwór muzyczny)|Biała flaga]]'''''
| '''1'''
|-
|rowspan=6| [[1983]]
|align=left| ''Gadające głowy''
| 5
|-
|align=left| '''''Śmierć w bikini'''''
| '''1'''
|-
|align=left| ''Halucynacje''
| 2
|-
|align=left| '''''Znak „=” '''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Arktyka'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Nieustanne tango'''''
| '''1'''
|-
|rowspan=4| [[1984]]
|align=left| ''Zróbmy to (teraz)''
| 3
|-
|align=left| '''''Obcy astronom'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Poranna wiadomość'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Psy Pawłowa'''''
| '''1'''
|-
|rowspan=2| [[1985]]
|align=left| '''''Tak długo czekam (Ciało)'''''
| '''1'''
|-
|align=left| '''''Zawsze Ty (Klatka)'''''
| '''1'''
|-
|rowspan=2| [[1986]]
|align=left| ''Sam na linie''
| 2
|-
|align=left| '''''Moja krew'''''
| '''1'''
|-
|rowspan=2| [[1991]]
|align=left| ''Lawa''
| 2
|-
|align=left| ''Balon''
| 16
|-
|rowspan=2| [[1993]]
|align=left| ''Nostradamus''
| 26
|-
|align=left| ''W ogrodzie Luizy''
| 20
|-
|rowspan=4| [[1995]]
|align=left| ''[[Obejmij mnie, Czeczenio]]''
| 30
|-
|align=left| ''Republika marzeń''
| 11
|-
|align=left| ''Zapytaj mnie czy cię kocham''
| 4
|-
|align=left| ''W końcu''
| 36
|-
| [[1998]]
|align=left| '''''Mamona'''''
| '''1'''
|-
|rowspan=3| [[1999]]
|align=left| ''Odchodząc''
| 3
|-
|align=left| ''Gramy dalej''
| 6
|-
|align=left| ''Raz na milion lat''
| 2
|-
| [[2000]]
|align=left| ''Moja Angelika''
| 5
|-
| [[2001]]
|align=left| ''Nie pójdę do szkoły''
| 8
|-
|rowspan=2| [[2002]]
|align=left| '''''Śmierć na pięć'''''
| '''1'''
|-
|align=left| ''Zielone usta''
| 7
|}

=== Inne ===
* [[2005 w muzyce|2005]] [[Kwartet Śląski]] – ''[[Republique (album)|Republique]]'' ([[Certyfikat sprzedaży w przemyśle muzycznym|złota płyta]] w 2006 roku)<ref>[https://archive.ph/20140924030201/http://bestsellery.zpav.pl/wyroznienia/zloteplyty/cd/archiwum.php?year=2006#title Złote płyty ZPAV, 2006].</ref>
* [[2010 w muzyce|2010]] [[Kasia Kowalska]] – ''[[Ciechowski. Moja krew]]'' (płyta otrzymała status [[Certyfikat sprzedaży w przemyśle muzycznym|platynowej]] w 2011 roku i zajęła 38. miejsce na liście [[OLiS]])<ref>[http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=631&lang=pl Oficjalna lista sprzedaży :: OLIS – Official Retail Sales Chart].</ref><ref>[http://www.nto.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20110612%2FFESTIWAL%2F284882949 Platynowa płyta dla Kasi Kowalskiej. Koncert piosenek Republiki w Opolu].</ref>.

== Literatura poświęcona Republice i Grzegorzowi Ciechowskiemu ==
* [[1996 w muzyce|1996]] [[Alex Stach]] – ''Gwiazdy, komety & czad – Republika''
* 2007 [[Jan Kulas]] – ''Grzegorz Ciechowski 1957-2001. Wybitny artysta rodem z Tczewa''
* 2013 [[Małgorzata Potocka (aktorka)|Małgorzata Potocka]] i K. Pytlakowska – ''Obywatel i Małgorzata''
* 2015 A. Sztuczka i K. Janiszewski – ''My Lunatycy. Rzecz o Republice''
* 2016 [[Leszek Gnoiński]] – ''Republika. Nieustanne tango''
* 2018 [[Piotr Stelmach (dziennikarz)|Piotr Stelmach]] – ''Lżejszy od fotografii – o Grzegorzu Ciechowskim''

== Upamiętnienie ==
[[Plik:Torun pomnik Ciechowskiego.jpg|mały|Tablica upamiętniająca Grzegorza Ciechowskiego w Toruniu]]
[[Plik:Piernik Republiki.jpg|mały|Piernik Republiki w piernikowej Alei Gwiazd w Toruniu]]
[[Plik:Parowóz w barwach Republiki w Tczewie.jpg|mały|Parowóz w barwach Republiki w Tczewie]]
Zespół nadal cieszy się dużym zainteresowaniem fanów, co przejawia się w tym, że organizowane są przeglądy i koncerty piosenek Republiki, odsłaniane są pomniki i tablice poświęcone grupie oraz wydawane są pozycje literackie i muzyczne o formacji.
* W [[Toruń|Toruniu]] przy ul. Gagarina przed [[Akademickie Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa”|Akademickim Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa”]] odsłonięto pomnik (obelisk) z tablicą pamiątkową ku czci Republiki.
* Grupa została uhonorowana w [[toruń]]skiej [[Piernikowa Aleja Gwiazd w Toruniu|Alei Gwiazd]], na której w 2006 na [[Rynek Staromiejski w Toruniu|Rynku Staromiejskim]] jeden z muzyków Republiki, Paweł Kuczyński, odsłonił czwartą z serii „katarzynek” – podpisów słynnych torunian.
* W 2010 [[Kasia Kowalska]] wydała koncertowy album pt. ''[[Ciechowski. Moja krew]]'', na którym znalazły się utwory Republiki i Obywatela G.C. w [[Cover|nowych aranżacjach]]. W 2011 grupa grająca rock industrialny [[Agressiva 69]] nagrała album pt. ''[[Republika 69]]'' z utworami Republiki w nowym brzmieniu. W tym samym roku zespół [[Half Light]] wydał album pt. ''[[Nowe orientacje]]'' zawierający elektroniczne aranżacje utworów z pierwszej płyty Republiki – ''Nowe sytuacje'' <ref>{{cytuj stronę |url = http://muzyka.wp.pl/rid,629199,title,Nowe-orientacje,plyta.html?ticaid=110f8b |tytuł = Nowe orientacje – Half Light |opublikowany = Muzyka WP.pl |język = pl |data dostępu = 2013-07-19}}</ref>.
* W 2012 w Tczewie, rodzinnym mieście Grzegorza Ciechowskiego, pomiędzy Węzłem integracyjnym a Galerią Kociewską stanął parowóz w barwach Republiki.
* Piotr Iwanicki w 2016 wydał grę komputerową ''[[Superhot]]'', w której napisach końcowych wybrzmiewa piosenka Republiki „Psy Pawłowa”.
* 21 września 2018 [[Karolina Micuła]] na scenie Teatru Modrzejewskiej w Legnicy zaśpiewała premierowo recital ''Uwaga, tu Obywatelka!''<ref>{{Cytuj odcinek |tytuł = Karolina Micuła – Uwaga, tu Obywatelka! |url = https://www.youtube.com/watch?v=i-ymYAeAcPs |data dostępu = 2021-11-11}}</ref> m.in. z piosenkami [[Obywatel G.C.|Obywatela G.C.]] i Republiki.
* 19 czerwca 2021 w Teatrze Muzycznym w Poznaniu miał premierę musical ''Kombinat'' oparty na piosenkach Republiki. Reżyserem spektaklu jest [[Wojciech Kościelniak]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Teatr Muzyczny w Poznaniu |data dostępu = 2022-09-15 |opublikowany = teatr-muzyczny.pl |archiwum = https://web.archive.org/web/20220709003011/https://www.teatr-muzyczny.pl/spektakle/kombinat/227 |zarchiwizowano = 2022-07-09}}</ref>.
* [[Repunkblika. Nieustanne pogo|RE[punk}BLIKA. Nieustanne pogo]] – [[tribute album]]<ref>{{cytuj| tytuł=RE[punk]BLIKA. Nieustanne pogo |url=https://rateyourmusic.com/release/album/various-artists/re_punk_blika-nieustanne-pogo/ |opublikowany=[[Rate Your Music]] |id=[Album9808086] |data dostępu=2024-12-12 |język=en}}</ref><ref>{{cytuj| tytuł=Various – Re[Punk}blika Nieustanne Pogo |url=https://www.discogs.com/release/12921195-Various-RePunkblika-Nieustanne-Pogo |opublikowany=[[Discogs]] |data dostępu=2024-12-10 |id=Release Code: [r12921195] |język=en}}}</ref>.
* 25 maja 2025 odbył się koncert „Raz na milion lat – piosenki zespołu Republika”, który był transmitowany w [[TVP2]]<ref name="koncert"/>. W koncercie wystąpili: [[Julia Pietrucha]], [[Mery Spolsky]], [[Renata Przemyk]], [[Kuba Badach]], [[Piotr Zioła]], [[Jacek Bończyk]], [[Michał Wiraszko]] oraz grupa [[Czarno-Białe Ślady]], a także byli muzycy Republiki: [[Leszek Biolik]], [[Zbigniew Krzywański]] i [[Sławomir Ciesielski]]<ref name="koncert"/>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę|imię=Anna|nazwisko=Sztuczka|imię2=Krzysztof|nazwisko2=Janiszewski|tytuł=My Lunatycy. Rzecz o Republice|wydawca=Wydawnictwo Sport i Turystyka – MUZA SA|data=2015|miejsce=Warszawa|isbn=978-83-287-0109-0|odn=tak}}

== Linki zewnętrzne ==
* [https://web.archive.org/web/20080701025414/http://www.republika.art.pl/ Oficjalna strona zespołu]

{{Republika}}
{{Złoty Fryderyk}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Republika| ]]
[[Kategoria:Polskie zespoły rockowe]]
[[Kategoria:Polskie zespoły nowofalowe]]
[[Kategoria:Polskie zespoły artrockowe]]
[[Kategoria:Laureaci Fryderyków]]
[[Kategoria:Zdobywcy złotych płyt]]
[[Kategoria:Muzyka w Toruniu]]
[[Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii]]

title: Republika

Pochodzenie: Toruń

Gatunek: nowa fala, post-punk, rock, art rock, cold wave, pop-rock, rock alternatywny

Powiązania: Nowe Sytuacje, Obywatel G.C., Opera, Czarno-Białe Ślady, Elements, Obywatele Republiki, Kobranocka, Wilki


text:
# Straż Marszałkowska (Kancelaria Sejmu)
Straż Marszałkowska – umundurowana formacja podległa marszałkowi Sejmu, stanowiąca zarazem jedną z komórek organizacyjnych Kancelarii Sejmu, powołaną do ochrony Sejmu i Senatu.
Na czele Straży Marszałkowskiej stoi komendant Straży Marszałkowskiej, który podobnie jak jego zastępca, jest powoływany i odwoływany przez szefa Kancelarii Sejmu. Straż Marszałkowska jest najmniej liczną formacją mundurową w Polsce.

## Historia
W drugiej połowie XVI w. Straż (albo Wartę) Marszałkowską stanowili żołnierze chorągwi piechoty węgierskiej chroniący osobę króla oraz porządku podczas obrad Sejmu; podlegli byli oni ówczesnemu ministrowi spraw wewnętrznych (marszałkowi). W tamtej epoce regularnie wydawano przepisy porządkowo-karne, tzw. artykuły marszałkowskie. W sprawach wynikłych z ich naruszenia orzekał sąd marszałkowski, a egzekucję wyroków zapewniała Straż. W XVII i XVIII w. podstawowe zadania Straży związane z królem i Sejmem zostały rozszerzone o sprawowanie władzy policyjnej w całej Warszawie.
Po reaktywacji parlamentu w 1919 r., bezpieczeństwo w czasie obrad zapewniała Milicja Ludowa, była ona jednak źle oceniana przez posłów i w jej miejsce ponownie powołano Straż Marszałkowską. Zadaniem SM było zapewnienie fizycznej ochrony terenu parlamentu oraz ochrona przeciwpożarowa. W latach 20. komendantem SM był Roman Stawicki. Później funkcję tę pełnili kolejno kawalerowie Orderu Virtuti Militari: Jerzy Gattaws (do 15 czerwca 1934), Feliks Chociszewski (1 lipca 1934–21 stycznia 1935) i Leon Józefowski (21 stycznia 1935–1939). Kolejnym kawalerem Orderem Virtuti Militari był strażnik Stanisław Piasek.
Po II wojnie światowej Straż podjęła działalność w Sejmie Ustawodawczym (1947).

## Zadania
Zadania Straży Marszałkowskiej określała do 1 lutego 2018 r. w rozdziale 11 Ochrona Sejmu i Senatu nieobowiązująca już ustawa o Biurze Ochrony Rządu. Obecnie należy do nich głównie ochrona obiektów i urządzeń w zarządzie Kancelarii Sejmu, zapewnienie bezpieczeństwa osób tam przebywających oraz kontrola uprawnień do przebywania w tych obiektach, jak również ochrona Senatu, w zakresie odrębnie ustalonym. Straż Marszałkowska pełni również funkcje reprezentacyjne.
Strażnikom Straży Marszałkowskiej przy wykonywaniu obowiązków przysługuje ochrona prawna ustanowiona dla funkcjonariuszy publicznych. Mogą oni m.in. legitymować osoby lub użyć w określonych sytuacjach środków przymusu bezpośredniego i broni palnej. Od 1 lutego do 19 maja 2018 r. strażnikom SM przy wykonywaniu obowiązków przysługiwały uprawnienia funkcjonariuszy Służby Ochrony Państwa. Zgodnie z jeszcze wcześniejszą ustawą o BOR nie mieli oni statusu funkcjonariusza tej służby i pozostawali pracownikami Kancelarii Sejmu, do których mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy i ustawy o pracownikach urzędów państwowych z 1982 r..
11 marca 2014 r. marszałek Sejmu Ewa Kopacz nadała Straży Marszałkowskiej sztandar.
26 stycznia 2018 r. Sejm uchwalił ustawę o Straży Marszałkowskiej. Weszła ona w życie 20 maja 2018 r.. Wprowadzone zostały nowe mundury nawiązujące do ubiorów historycznych, rogatywki, a od lipca 2018 r. – za przykładem uzbrojenia straży w parlamencie węgierskim – również szable.

## Struktura
- Wydział I Ochrony
- Wydział II Pirotechniczny
- Wydział III Dział Przepustek
- Wydział IV Ratowniczo-Gaśniczy
- Wydział V Szkoleniowy

## Stopnie
Wykaz stopni w latach 2003–2017
- Młodszy strażnik/Młodszy ratownik
- Strażnik/Ratownik
- Starszy strażnik/Starszy ratownik
- Dowódca zmiany/Dowódca sekcji
- Zastępca komendanta
- Komendant

 Wykaz stopni i stanowisk od roku 2018

Ustawa o Straży Marszałkowskiej z 2018 i Rozporządzenie MSWiA w sprawie wzoru umundurowania oraz oznak strażnika Straży Marszałkowskiej prezentują hierarchię stopni, jak i stanowisk. Relacje pomiędzy dwiema hierarchiami stanowią art. 36–38 ustawy. Jednak naramienniki w Straży Marszałkowskiej są przypisane do stanowiska, a nie do stopnia.
Wykaz według Dz.U. z 2018 r. poz. 287:
| Stanowisko                                               | Naramiennik | Stopnie                                                                                |
| -------------------------------------------------------- | ----------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Służba przygotowawcza                                    |             |                                                                                |
| Strażnik stażysta Ratownik stażysta                      |             | 1) korpus szeregowych: - aplikant, - starszy aplikant                                                                                |
| Służba stała                                             |             |                                                                                |
| Młodszy strażnik Młodszy ratownik                        |             | 2) korpus podoficerski: - młodszy strażnik, - strażnik, - starszy strażnik                                                                                |
| Strażnik Ratownik                                        |             | 2) korpus podoficerski: - młodszy strażnik, - strażnik, - starszy strażnik                                                                                |
| Starszy strażnik Starszy ratownik                        |             | 2) korpus podoficerski: - młodszy strażnik, - strażnik, - starszy strażnik                                                                                |
| Dowódca zmiany Dowódca sekcji                            |             | 2) korpus podoficerski: - młodszy strażnik, - strażnik, - starszy strażnik                                                                                |
| Po ukończeniu szkolenia specjalistycznego                |             |                                                                                |
| Strażnik młodszy specjalista Strażak młodszy specjalista |             | 3) korpus chorążych: - młodszy aspirant, - aspirant, - starszy aspirant, - aspirant sztabowy; 4) korpus oficerów: - podkomisarz, - komisarz, - nadkomisarz, - podinspektor, - młodszy inspektor |
| Strażnik specjalista Strażak specjalista                 |             | 3) korpus chorążych: - młodszy aspirant, - aspirant, - starszy aspirant, - aspirant sztabowy; 4) korpus oficerów: - podkomisarz, - komisarz, - nadkomisarz, - podinspektor, - młodszy inspektor |
| Strażnik starszy specjalista Strażak starszy specjalista |             | 3) korpus chorążych: - młodszy aspirant, - aspirant, - starszy aspirant, - aspirant sztabowy; 4) korpus oficerów: - podkomisarz, - komisarz, - nadkomisarz, - podinspektor, - młodszy inspektor |
| Strażnik główny specjalista Strażak główny specjalista   |             | 3) korpus chorążych: - młodszy aspirant, - aspirant, - starszy aspirant, - aspirant sztabowy; 4) korpus oficerów: - podkomisarz, - komisarz, - nadkomisarz, - podinspektor, - młodszy inspektor |
| Zastępca komendanta SM                                   |             | Inspektor lub niższy                                                                                |
| Komendant SM                                             |             | Nadinspektor lub niższy                                                                                |

Wykaz według Dz.U. z 2018 r. poz. 1788:
| Nazwa stopnia     | Naramiennik | Korpus       |
| ----------------- | ----------- | ------------ |
| Aplikant          |             | szeregowych  |
| Starszy aplikant  |             | szeregowych  |
| Młodszy strażnik  |             | podoficerski |
| Strażnik          |             | podoficerski |
| Starszy strażnik  |             | podoficerski |
| Młodszy aspirant  |             | chorążych    |
| Aspirant          |             | chorążych    |
| Starszy aspirant  |             | chorążych    |
| Aspirant sztabowy |             | chorążych    |
| Podkomisarz       |             | oficerski    |
| Komisarz          |             | oficerski    |
| Nadkomisarz       |             | oficerski    |
| Podinspektor      |             | oficerski    |
| Młodszy inspektor |             | oficerski    |
| Inspektor         |             | oficerski    |
| Nadinspektor      |             | oficerski    |

Na stopnie nieoficerskie mianuje funkcjonariuszy Szef Kancelarii Sejmu. Na stopnie oficerskie (wyłączając stopnie podkomisarza i nadinspektora) mianuje Marszałek Sejmu. Tak jak w innych służbach, Prezydent RP na wniosek Marszałka Sejmu mianuje na pierwszy stopień oficerski (podkomisarza) oraz na stopień najwyższy (nadinspektora). Na stanowiska służbowe mianuje Szef Kancelarii Sejmu.

wikiname: plwiki

title: Straż Marszałkowska (Kancelaria Sejmu)

in_language: pl

wikitext:
{{Instytucja państwowa infobox
 |nazwa                  = Straż Marszałkowska
 |nazwa oryginalna       =
 |logo                   =
 |opis logo              =
 |grafika                = Uroczystości z okazji Święta Straży Marszałkowskiej 2019 (1).JPG
 |opis grafiki           =
 |alt grafiki            =
 |państwo                =
 |data utworzenia        = druga połowa XVI w.
 |data likwidacji        =
 |siedziba               =
 |tytuł szefa            = Komendant
 |szef                   = [[Michał Sadoń]]<ref>{{Cytuj stronę|url=https://www.wnp.pl/parlamentarny/ludzie/michal-sadon-komendantem-strazy-marszalkowskiej,87293.html|tytuł=Michał Sadoń komendantem Straży Marszałkowskiej|data=|opublikowany=wnp.pl/parlamentarny|data dostępu=2020-07-19}}</ref><ref>{{Cytuj stronę|url=https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/komunikat.xsp?documentId=36B1C5A0F3E0BC52C125854B0043563F|tytuł=Komendant Straży Marszałkowskiej Wojciech Leśnik kończy służbę, Michał Sadoń powołany na p.o. Komendanta SM. Komunikat CIS|data=15 kwietnia 2020|opublikowany=sejm.gov.pl|data dostępu=2020-04-18}}</ref>
 |tytuł zastępcy         = zastępca Komendanta
 |zastępca               =
 |budżet                 =
 |zatrudnienie           = 208 (2022)<ref>{{Cytuj |tytuł = Straż Marszałkowska |data dostępu = 2021-03-22 |opublikowany = www.sejm.gov.pl |url =https://www.sejm.gov.pl/sejm10.nsf/komunikat.xsp?documentId=FA2F26B6776F04B5C1258A62004E170B&symbol=FAQ_KOMUNIKAT}}</ref>
 |adres                  = ul. Wiejska 4/6/8
00-902 [[Warszawa]]
 |plan obszaru działania =
 |opis planu             =
 |kod mapy               =
 |współrzędne            =
 |commons                = Category:Straż Marszałkowska
 |www                    =
}}
[[Plik:Straż Marszałkowska w kuluarach sejmowych 1936.jpg|thumb|Straż Marszałkowska w kuluarach sejmowych 1936]]
[[Plik:Uczczenie pamięci ofiar katastrofy smoleńskiej Sejm 2014 01.JPG|thumb|Funkcjonariusze Straży Marszałkowskiej w [[Kompleks budynków Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|gmachu Sejmu]] podczas uroczystości przed tablicą upamiętniająca posłów i senatorów, którzy zginęli w [[Katastrofa polskiego Tu-154 w Smoleńsku|katastrofie smoleńskiej]]]]
[[Plik:Sztandar Straży Marszałkowskiej 1.jpeg|thumb|Sztandar Straży Marszałkowskiej]]
[[Plik:Pogrzeb Zbigniewa Romaszewskiego Bazylika archikatedralna św. Jana Kancelaria Senatu 01.JPG|thumb|Strażnicy podczas mszy żałobnej [[Zbigniew Romaszewski|Zbigniewa Romaszewskiego]] w [[Bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela w Warszawie|katedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie]]]]
'''Straż Marszałkowska''' – umundurowana formacja podległa [[Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|marszałkowi Sejmu]], stanowiąca zarazem jedną z komórek organizacyjnych [[Kancelaria Sejmu|Kancelarii Sejmu]], powołaną do ochrony [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmu]] i [[Senat Rzeczypospolitej Polskiej|Senatu]]<ref>Art. 1 ust. 1 i 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Straży Marszałkowskiej ({{Dziennik Ustaw|2025|607}}).</ref>.

Na czele Straży Marszałkowskiej stoi komendant Straży Marszałkowskiej, który podobnie jak jego zastępca, jest powoływany i odwoływany przez szefa Kancelarii Sejmu<ref>Art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref>. Straż Marszałkowska jest najmniej liczną formacją mundurową w Polsce<ref>{{Cytuj książkę |tytuł = Kancelaria Sejmu. 25 lat |wydawca = Biuro Komunikacji Społecznej Kancelarii Sejmu |miejsce = Warszawa |data = 2015 |strony = 48 |isbn = 978-83-7666-425-5}}</ref>.

== Historia ==
W drugiej połowie XVI w. Straż (albo Wartę) Marszałkowską stanowili żołnierze chorągwi [[Piechota węgierska|piechoty węgierskiej]] chroniący osobę króla oraz porządku podczas obrad Sejmu; podlegli byli oni ówczesnemu ministrowi spraw wewnętrznych ([[Marszałek wielki koronny|marszałkowi]]). W tamtej epoce regularnie wydawano przepisy porządkowo-karne, tzw. [[artykuły marszałkowskie]]. W sprawach wynikłych z ich naruszenia orzekał sąd marszałkowski, a egzekucję wyroków zapewniała Straż. W XVII i XVIII w. podstawowe zadania Straży związane z królem i Sejmem zostały rozszerzone o sprawowanie władzy policyjnej w całej [[Warszawa|Warszawie]]<ref name="hist">{{Cytuj stronę | url = http://orka.sejm.gov.pl/media.nsf/files/MDUA-9H4HSF/%24File/Historia%20Stra%C5%BCy%20Marsza%C5%82kowskiej.pdf | tytuł = STRAŻ MARSZAŁKOWSKA | opublikowany = orka.sejm.gov.pl | data dostępu = 2018-09-08}}</ref>.

Po reaktywacji [[Sejm Ustawodawczy (1919–1922)|parlamentu w 1919 r.]], bezpieczeństwo w czasie obrad zapewniała [[Milicja Ludowa]], była ona jednak źle oceniana przez posłów i w jej miejsce ponownie powołano Straż Marszałkowską<ref name="hist" />. Zadaniem SM było zapewnienie fizycznej ochrony terenu parlamentu oraz ochrona przeciwpożarowa. W latach 20. komendantem SM był Roman Stawicki<ref>{{Cytuj książkę | autor = [[Włodzimierz Dzwonkowski]], [[Henryk Stanisław Mościcki|Henryk Mościcki]] | tytuł = Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927 | miejsce = Warszawa | data = 1928 | strony = LXVIII | url = https://www.wbc.poznan.pl/publication/54826}}</ref>. Później funkcję tę pełnili kolejno kawalerowie Orderu Virtuti Militari: [[Jerzy Gattaws]] (do 15 czerwca 1934), [[Feliks Chociszewski]] (1 lipca 1934–21 stycznia 1935) i [[Leon Józefowski]] (21 stycznia 1935–1939){{odn|Warchoł|1992|s=52}}. Kolejnym kawalerem Orderem Virtuti Militari był strażnik [[Stanisław Piasek]].

Po II wojnie światowej Straż podjęła działalność w [[Sejm Ustawodawczy (1947–1952)|Sejmie Ustawodawczym (1947)]].

== Zadania ==
Zadania Straży Marszałkowskiej określała do 1 lutego 2018 r. w rozdziale 11 ''Ochrona Sejmu i Senatu'' nieobowiązująca już ustawa o Biurze Ochrony Rządu. Obecnie należy do nich głównie ochrona obiektów i urządzeń w zarządzie Kancelarii Sejmu, zapewnienie bezpieczeństwa osób tam przebywających oraz kontrola uprawnień do przebywania w tych obiektach<ref>Art. 2 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref>, jak również ochrona Senatu, w zakresie odrębnie ustalonym<ref>Art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref>. Straż Marszałkowska pełni również funkcje reprezentacyjne<ref>Art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref>.

Strażnikom Straży Marszałkowskiej przy wykonywaniu obowiązków przysługuje ochrona prawna ustanowiona dla funkcjonariuszy publicznych<ref>Art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref>. Mogą oni m.in. legitymować osoby<ref>Art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref> lub użyć w określonych sytuacjach środków przymusu bezpośredniego i [[Broń palna|broni palnej]]<ref>Art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o Staży Marszałkowskiej.</ref>. Od 1 lutego do 19 maja 2018 r. strażnikom SM przy wykonywaniu obowiązków przysługiwały uprawnienia funkcjonariuszy [[Służba Ochrony Państwa|Służby Ochrony Państwa]]<ref>Uchylony art. 249 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa ({{Dziennik Ustaw|2025|34}}).</ref>. Zgodnie z jeszcze wcześniejszą ustawą o BOR nie mieli oni statusu funkcjonariusza tej służby i pozostawali pracownikami Kancelarii Sejmu, do których mają zastosowanie przepisy [[Kodeks pracy|Kodeksu pracy]] i ustawy o pracownikach urzędów państwowych z 1982 r.<ref>{{Cytuj książkę |nazwisko = Zeidler (red.) |imię = Kamil |tytuł = Ustawa o Biurze Ochrony Rządu. Komentarz |wydawca = Wolters Kluwer Polska |miejsce = Warszawa |data = 2008 |strony = 275 |isbn = 978-83-7526-482-1 |nazwisko2 = Lipski |imię2 = Jacek |nazwisko3 = Nalaskowska |imię3 = Urszula}}</ref>.

11 marca 2014 r. marszałek Sejmu [[Ewa Kopacz]] nadała Straży Marszałkowskiej sztandar<ref>{{cytuj stronę|url=http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/komunikat.xsp?documentId=0B4D618B0EDD3540C1257C9800475FB3#0B4D618B0EDD3540C1257C9800475FB3|tytuł=Informacja o nadaniu sztandaru przez Marszałka Sejmu|opublikowany=sejm.gov.pl|data dostępu=2014-03-12}}</ref>.

26 stycznia 2018 r. Sejm uchwalił ustawę o Straży Marszałkowskiej<ref name=":0">{{Cytuj stronę|tytuł = Druk nr 1971 |data dostępu = 2018-01-29 |opublikowany = sejm.gov.pl |url = http://sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1971}} Obok niej została uchwalona ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę o Straży Marszałkowskiej ({{Cytuj stronę |tytuł = Druk nr 1972 |data dostępu = 2018-01-29 |opublikowany = sejm.gov.pl |url = http://sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1972}}).</ref>. Weszła ona w życie 20 maja 2018 r.<ref>Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. o Straży Marszałkowskiej ({{Dziennik Ustaw|2025|607}}). Wraz z nią weszła w życie także ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Straży Marszałkowskiej ({{Dziennik Ustaw|2018|730}})</ref>. Wprowadzone zostały nowe mundury nawiązujące do ubiorów historycznych, [[Rogatywka|rogatywki]]<ref>{{Cytuj stronę | url=https://www.defence24.pl/bez-szabli-ale-z-historycznym-nawiazaniem-nowe-mundury-strazy-marszalkowskiej | tytuł=Bez szabli, ale z historycznym nawiązaniem – nowe mundury Straży Marszałkowskiej - Defence24 | opublikowany=www.defence24.pl | data dostępu=2018-09-05}}</ref>, a od lipca 2018 r. – za przykładem uzbrojenia straży w parlamencie węgierskim – również szable<ref>{{Cytuj stronę | url=https://dorzeczy.pl/kraj/75216/Straz-marszalkowska-dostala-szable-Ich-koszt-to-tajemnica.html | tytuł=Kontrowersje wokół szabel dla sejmowej straży - Do Rzeczy | opublikowany=dorzeczy.pl | data dostępu=2018-09-05}}</ref>.

== Struktura ==
* Wydział I Ochrony
* Wydział II Pirotechniczny
* Wydział III Dział Przepustek
* Wydział IV Ratowniczo-Gaśniczy
* Wydział V Szkoleniowy

== Stopnie ==
''' Wykaz stopni w latach 2003–2017<ref group="uwaga">Stopnie uszeregowano od najniższego do najwyższego.</ref><ref>{{Dziennik Ustaw|2003|20|175}}.</ref> '''
* Młodszy strażnik/Młodszy ratownik
* Strażnik/Ratownik
* Starszy strażnik/Starszy ratownik
* Dowódca zmiany/Dowódca sekcji
* Zastępca komendanta
* Komendant

''' Wykaz stopni i stanowisk od roku 2018 '''

Ustawa o Straży Marszałkowskiej z 2018<ref name=":0" /> i Rozporządzenie [[Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji|MSWiA]] w sprawie wzoru umundurowania oraz oznak strażnika Straży Marszałkowskiej<ref>{{Dziennik Ustaw|2018|287}}.</ref> prezentują hierarchię stopni, jak i stanowisk. Relacje pomiędzy dwiema hierarchiami stanowią art. 36–38 ustawy. Jednak naramienniki w Straży Marszałkowskiej są przypisane do stanowiska, a nie do stopnia.

Wykaz według {{Dziennik Ustaw|2018|287}}:
{| class="wikitable"
! Stanowisko
! Naramiennik
! Stopnie<ref group="uwaga">Ustawa używa sformułowań typu „Mianowanie ... może nastąpić po...”, czyli nie jest to proces automatyczny.</ref>
|-
| colspan="3"| Służba przygotowawcza
|-
| Strażnik stażysta
Ratownik stażysta
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Straznik Stazysta.png|100x100px|bezramki]]

| 1) korpus szeregowych:
* aplikant,
* starszy aplikant
|-
| colspan="3"| Służba stała
|-
| Młodszy strażnik
Młodszy ratownik
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Mlodszy Straznik.png|100x100px|bezramki]]

| rowspan="4"| 2) korpus podoficerski:
* młodszy strażnik,
* strażnik,
* starszy strażnik
|-
| Strażnik
Ratownik
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Straznik.png|100x100px|bezramki]]

|-
| Starszy strażnik
Starszy ratownik
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Starszy Straznik.png|100x100px|bezramki]]

|-
|Dowódca zmiany
Dowódca sekcji
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Dowodca zmiany.png|100x100px|bezramki]]

|-
| colspan="3"| Po ukończeniu szkolenia specjalistycznego
|-
| Strażnik młodszy specjalista
Strażak młodszy specjalista
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Straznik mlodszy specjalista.png|100x100px|bezramki]]

| rowspan="4"| 3) korpus chorążych:
* młodszy aspirant,
* aspirant,
* starszy aspirant,
* aspirant sztabowy;
4) korpus oficerów:
* podkomisarz,
* komisarz,
* nadkomisarz,
* podinspektor,
* młodszy inspektor
|-
| Strażnik specjalista
Strażak specjalista
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Straznik specjalista.png|100x100px|bezramki]]

|-
| Strażnik starszy specjalista
Strażak starszy specjalista
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Straznik starszy specjalista.png|100x100px|bezramki]]

|-
| Strażnik główny specjalista
Strażak główny specjalista
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Straznik glowny specjalista.png|100x100px|bezramki]]

|-
| Zastępca komendanta SM
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Zastepca Komendanta.png|100x100px|bezramki]]

| Inspektor lub niższy
|-
| Komendant SM
|
[[Plik:Straz Marszałkowska Komendant.png|100x100px|bezramki]]

| Nadinspektor lub niższy
|}

Wykaz według {{Dziennik Ustaw|2018|1788}}:
{| class="wikitable"
|-
!Nazwa stopnia
! Naramiennik
! Korpus
|-
|Aplikant
|[[Plik:POL SM 2018 IX 01 aplikant.svg|100 px]]
| rowspan="2"|szeregowych
|-
|Starszy aplikant
|[[Plik:POL SM 2018 IX 02 starszy aplikant.svg|100 px]]
|-
|Młodszy strażnik
|[[Plik:POL SM 2018 IX 03 młodszy strażnik.svg|100 px]]
|rowspan="3"|podoficerski
|-
|Strażnik
|[[Plik:POL SM 2018 IX 04 strażnik.svg|100 px]]
|-
|Starszy strażnik
|[[Plik:POL SM 2018 IX 05 starszy strażnik.svg|100 px]]
|-
|Młodszy aspirant
|[[Plik:POL SM 2018 IX 06 młodszy aspirant.svg|100 px]]
|rowspan="4"|chorążych
|-
|Aspirant
|[[Plik:POL SM 2018 IX 07 aspirant.svg|100 px]]
|-
|Starszy aspirant
|[[Plik:POL SM 2018 IX 08 starszy aspirant.svg|100 px]]
|-
|Aspirant sztabowy
|[[Plik:POL SM 2018 IX 09 aspirant sztabowy.svg|100 px]]
|-
|Podkomisarz
|[[Plik:POL SM 2018 IX 10 podkomisarz.svg|100 px]]
|rowspan="7"|oficerski
|-
|Komisarz
|[[Plik:POL SM 2018 IX 11 komisarz.svg|100 px]]
|-
|Nadkomisarz
|[[Plik:POL SM 2018 IX 12 nadkomisarz.svg|100 px]]
|-
|Podinspektor
|[[Plik:POL SM 2018 IX 13 podinspektor.svg|100 px]]
|-
|Młodszy inspektor
|[[Plik:POL SM 2018 IX 14 młodszy inspektor.svg|100 px]]
|-
|Inspektor
|[[Plik:POL SM 2018 IX 15 inspektor.svg|100 px]]
|-
|Nadinspektor
|[[Plik:POL SM 2018 IX 16 nadinspektor.svg|100 px]]
|-
|}

Na stopnie nieoficerskie mianuje funkcjonariuszy [[Kancelaria Sejmu|Szef Kancelarii Sejmu]]. Na stopnie oficerskie (wyłączając stopnie podkomisarza i nadinspektora) mianuje [[Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|Marszałek Sejmu]]. Tak jak w innych służbach, [[Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej|Prezydent RP]] na wniosek Marszałka Sejmu mianuje na pierwszy stopień oficerski (podkomisarza) oraz na stopień najwyższy (nadinspektora). Na stanowiska służbowe mianuje Szef Kancelarii Sejmu.

== Zobacz też ==
* [[Straż Marszałkowska (historia)]]

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |nazwisko = Warchoł |imię = Robert |autor link =  |tytuł = Z dziejów Straży Marszałkowskiej 1504–1952 : o bezpieczeństwie sejmów w dawnej Polsce oraz kształtowaniu się Straży Marszałkowskiej w II Rzeczypospolitej i w latach 1947-1952 |miejsce = Warszawa |wydawca = Kancelaria Sejmu |rok = 1992 |odn = tak}}

== Linki zewnętrzne ==
{{Siostrzane projekty
 |commons   =
 |słownik   = straż marszałkowska
 |źródła    =
 |cytaty    =
}}
* Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 kwietnia 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Biurze Ochrony Rządu ({{Dziennik Ustaw|2017|985}}) (uchylone)
* Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa ({{Dziennik Ustaw|2025|34}})
* Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. o Straży Marszałkowskiej ({{Dziennik Ustaw|2025|607}})

[[Kategoria:Sejm Polski]]

title: Straż Marszałkowska

Państwo: Polska

Data utworzenia: druga połowa XVI w.

Komendant: Michał Sadoń