text:
# Irena Eichlerówna
Irena Eichlerówna (ur. 19 kwietnia 1908 w Warszawie, zm. 12 września 1990 tamże) – polska aktorka dramatyczna. Jedna z najwybitniejszych polskich aktorek. Porównywano ją do Eleonory Duse.

## Życiorys
Córka Witolda i Adolfy z Klimowiczów. Kształciła się w gimnazjum Janiny Tymińskiej, a następnie w gimnazjum im. Marii Konopnickiej. Jej związek z teatrem zaczął się w tych czasach udziałem w przedstawieniach szkolnych.
W 1926 roku rozpoczęła studia w Państwowej Szkole Dramatycznej przy warszawskim Konserwatorium Muzycznym, gdzie jej nauczycielami byli między innymi Aleksander Zelwerowicz, Wojciech Brydziński, Mariusz Maszyński. Po egzaminie kończącym studia w 1929 roku odrzuciła zaproszenie Arnolda Szyfmana do Teatru Polskiego i wyjechała z Zelwerowiczem do Wilna, gdzie przez dwa lata występowała w Teatrze na Pohulance. Stworzyła tam kreacje zauważone przez świat teatralny – oceniono je jako współczesne i wyraziste. O jednej z tych kreacji – tytułowej Turandot w sztuce Carla Gozziego – mówiono, że potrafiła połączyć w tej roli kobiecość i okrucieństwo.
Po rezygnacji Zelwerowicza z kierowania Teatrem na Pohulance również wyjechała z Wilna i na krótko podjęła angaż w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. Następnie również na krótko podjęła współpracę z Teatrami Miejskimi we Lwowie, szeroko znanymi wówczas w Polsce, dzięki kierującemu nimi Wilamowi Horzycy. Jej role na tej scenie cieszyły się uznaniem publiczności i krytyki, a kreacja niemieckiego szpiega Anny Lesser w napisanej specjalnie dla niej przez lwowskiego spikera radiowego Jerzego Tepę sensacyjnej sztuce szpiegowskiej Fräulein Doktor (1933) („Faktomontaż prawdziwy w 6-ciu odsłonach z epilogiem”) wywołała aplauz widzów i recenzentów. Eichlerówna grała w niej sześć wcieleń Anny Lesser. Znaczącą rolą była postać Kleopatry w sztuce Cypriana Kamila Norwida w adaptacji Horzycy – dodatkowo było to pierwsze wprowadzenie Norwida na scenę. Te i inne role spowodowały, że uznano ją za aktorkę posiadającą wrodzone umiejętności do odgrywania scenicznych postaci tragicznych. Zwracano uwagę na dojrzałą technikę pozwalającą osiągnąć oryginalność i wyrazistość postaci oszczędnymi środkami wyrazu. W połączeniu ze starannym opracowaniem kolejnych kreacji pozwalało to na sugestywne i przekonujące prezentowanie złożonych wnętrz granych bohaterek. Prowadziło to w przypadku wielu ról do nadawania postaciom cech i niuansów szerszych i głębszych niż pierwowzór literacki.
Jednocześnie podkreślano posiadanie przez nią jeszcze jednego waloru – głosu o wielkiej skali, którym znakomicie i subtelnie potrafiła operować. Konrad Swinarski, jak podaje A.J. Dąbrowski, wymyślił na temat głosu Eichlerówny anegdotę, według której śpiewa ona nieustannie, nawet w bufecie, gdy zamawia herbatę, a gdy rozpoczęła się wojna i zawyły syreny, to wszystkim (słuchaczom radiowym) się zdawało, że to Eichlerówna śpiewa jeszcze.
Począwszy od 1934 roku uważana już za gwiazdę Eichlerówna związała się na stałe ze scenami warszawskimi – Teatrem Polskim, a potem Teatrem Narodowym. Gościnnie występowała we Lwowie i w Łodzi. Współpracowała z Leonem Schillerem i Erwinem Axerem w jego warsztacie dyplomowym (Panna Julia Augusta Strindberga).
Po wybuchu wojny ewakuowała się z Warszawy, i trafiła do Rumunii, a potem do Francji. Występowała tam dla żołnierzy i uchodźców polskich w przedstawieniach teatru zorganizowanego wspólnie z reżyserem Zbigniewem Ziembińskim. Po klęsce Francji w 1940 roku jako Stypińska wyjechała do Brazylii. Dostała tam angaż teatralny i radiowy. Pomimo sukcesu w 1945 roku w Teatrze Phoenix w Rio de Janeiro wkrótce po listownych namowach Arnolda Szyfmana zdecydowała o powrocie do Polski, co ostatecznie nastąpiło w 1948 roku.
Podjęła współpracę z teatrami warszawskimi, łódzkimi i poznańskimi oraz takimi dyrektorami i reżyserami jak Erwin Axer, Wilam Horzyca, Dobiesław Damięcki. Role jej cieszyły się zainteresowaniem publiczności, ale jednocześnie była angażowana bardzo rzadko. W rzeczywistości powojennej krytyka teatralna, często z pozycji socrealistycznych, dostrzegała u niej manieryczność i udziwniony sposób posługiwania się głosem. Wraz z odwołaniem prymatu socrealizmu, od 1955 roku występowała częściej, tworząc kolejne, według krytyki, wspaniałe kreacje.
Ostatni raz wystąpiła na deskach teatralnych w 1986 roku w roli Matyldy von Zahnd w Fizykach Friedricha Dürrenmatta.
Oprócz teatru miała w swoim dorobku trzy role filmowe, kilkanaście ról w Teatrze Telewizji oraz współpracę od 1930 roku z Polskim Radiem. Ta współpraca posłużyła Swinarskiemu do stworzenia wyżej przytoczonej anegdoty.
Jednym z wyznaczników jej filozofii zawodowej był pogląd, iż teatr jest grą, poprzez którą pokazuje się prawdę o życiu, a nie życie jako takie, i jest odrębnym rodzajem sztuki, rządzącym się własnymi prawami.
Uhonorowana nagrodami państwowymi (wszystkie z czasów PRL), m.in. Nagrodą Państwową II stopnia za działalność aktorską w minionym 10-leciu (1955), i nagrodą ministra kultury i sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie aktorstwa,
Była żoną bogatego przemysłowca Bohdana Stypińskiego, którego poślubiła w latach 30. XX wieku. Związek ten zapewnił jej niezależność materialną.
Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 69-1-26).

## Filmografia
- 1933 – Wyrok życia jako prokurator Krystyna
- 1936 – Róża jako Krystyna
- 1938 – Krwawa rosa jako pianistka
- 1948 – Powrót jako Elżbieta Gruszecka
- 1966 – Szyfry jako Zofia

## Spektakle Teatru Telewizji
- 1964 – Kochany kłamca jako Beatrice Stella Campbell
- 1967 – Król Edyp jako Jokasta
- 1967 – Wdowa po pułkowniku jako wdowa po pułkowniku
- 1968 – Korespondencja Chopina
- 1972 – Dwa teatry jako matka
- 1977 – Mindowe jako Rogneda
- 1978 – Filomena Marturano jako Filomena
- 1984 – Wspomnienie jako Sara Bernhardt

## Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1988)[10]
- Order Sztandaru Pracy I klasy (1959)[11]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1952)[12]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)[13]
- Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1986)[14]

## Upamiętnienie
- Jej nazwisko widnieje na tablicy upamiętniającej artystów zasłużonych dla kultury polskiej, umieszczonej w 2020 roku na budynku przy ul. Odolańskiej 20 w Warszawie, w którym mieszkała[15].

title: Irena Eichlerówna

wikitext:
{{Aktor infobox
 |imię i nazwisko            = Irena Eichlerówna
 |imię i nazwisko org        =
 |grafika                    = Irena Eichlerówna Polish actress.jpg
 |opis grafiki               = Irena Eichlerówna, fotografia z tygodnika „[[Przekrój (czasopismo)|Przekrój]]” (1949)
 |alt grafiki                =
 |prawdziwe imię i nazwisko  =
 |data urodzenia             = 19 kwietnia 1908
 |miejsce urodzenia          = [[Warszawa]]
 |data śmierci               = 12 września 1990
 |miejsce śmierci            = [[Warszawa]]
 |zawód                      = aktorka
 |współmałżonek              = Bohdan Stypiński
 |lata aktywności            =
 |zespół artystyczny         =
 |odznaczenia                = {{order|OSP|1}} {{order|OOP|KO}} {{order|MPL10}}<br>{{order|PL-ONP}}
 |commons                    = Category:Irena Eichlerówna
 |wikicytaty                 = Irena Eichlerówna
 |www                        =
}}
[[Plik:Film nr 45 - Irena Eichlerówna - 1948-07-15 - tył.JPG|thumb|Irena Eichlerówna w roli ''Joanny z Lotaryngii'' na okładce czasopisma „[[Film (czasopismo)|Film]]” z 1948 roku]]
[[Plik:Irena Eichlerówna Mieczyslaw Milecki Polish actors.jpg|thumb|Z Mieczysławem Mileckim w sztuce ''„Fräulein Doktor”'']]
[[Plik:Irena Eichlerówna w latach 50.jpg|thumb|Irena Eichlerówna w latach 50.]]
[[Plik:Irena Eichlerówna grób.JPG|thumb|Grób Ireny Eichlerówny na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|cmentarzu Powązkowskim]] w Warszawie]]
'''Irena Eichlerówna''' (ur. [[19 kwietnia]] [[1908]] w [[Warszawa|Warszawie]]{{r|kto165}}, zm. [[12 września]] [[1990]] tamże) – polska aktorka dramatyczna. Jedna z najwybitniejszych polskich aktorek<ref>{{encyklopedia PWN|id = 3896823|tytuł=Eichlerówna Irena|data dostępu=2019-07-13}}</ref><ref>{{Culture.pl|id = irena-eichlerowna|tytuł = Irena Eichlerówna|data dostępu = 2024-03-21}}</ref><ref>{{Cytuj stronę | url = https://histmag.org/irena-eichlerowna-wyobcowana-artystka-totalna-11834 | tytuł = Irena Eichlerówna - wyobcowana artystka totalna | autor = Łukasz Zwaliński | opublikowany = histmag.org | data = 2015-09-12 | język = pl | data dostępu = 2020-03-30}}</ref>. Porównywano ją do [[Eleonora Duse|Eleonory Duse]].

== Życiorys ==
Córka Witolda i Adolfy z Klimowiczów{{r|kto165}}. Kształciła się w gimnazjum Janiny Tymińskiej, a następnie w gimnazjum im. Marii Konopnickiej. Jej związek z teatrem zaczął się w tych czasach udziałem w przedstawieniach szkolnych.

W 1926 roku rozpoczęła studia w [[Państwowa Szkoła Dramatyczna|Państwowej Szkole Dramatycznej]] przy warszawskim Konserwatorium Muzycznym, gdzie jej nauczycielami byli między innymi [[Aleksander Zelwerowicz]], [[Wojciech Brydziński]], [[Mariusz Maszyński]]. Po egzaminie kończącym studia w 1929 roku odrzuciła zaproszenie [[Arnold Szyfman|Arnolda Szyfmana]] do [[Teatr Polski w Warszawie|Teatru Polskiego]] i wyjechała z Zelwerowiczem do [[Wilno|Wilna]], gdzie przez dwa lata występowała w [[Teatr na Pohulance|Teatrze na Pohulance]]. Stworzyła tam kreacje zauważone przez świat teatralny – oceniono je jako współczesne i wyraziste. O jednej z tych kreacji – tytułowej [[Turandot]] w sztuce [[Carlo Gozzi|Carla Gozziego]] – mówiono, że potrafiła połączyć w tej roli kobiecość i okrucieństwo.

Po rezygnacji Zelwerowicza z kierowania Teatrem na Pohulance również wyjechała z Wilna i na krótko podjęła angaż w [[Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie|Teatrze im. Juliusza Słowackiego]] w [[Kraków|Krakowie]]. Następnie również na krótko podjęła współpracę z Teatrami Miejskimi we [[Lwów|Lwowie]], szeroko znanymi wówczas w Polsce, dzięki kierującemu nimi [[Wilam Horzyca|Wilamowi Horzycy]]. Jej role na tej scenie cieszyły się uznaniem publiczności i krytyki, a kreacja niemieckiego szpiega Anny Lesser w napisanej specjalnie dla niej przez lwowskiego spikera radiowego [[Jerzy Tepa|Jerzego Tepę]] sensacyjnej sztuce szpiegowskiej ''Fräulein Doktor'' (1933) („Faktomontaż prawdziwy w 6-ciu odsłonach z epilogiem”) wywołała aplauz widzów i recenzentów. Eichlerówna grała w niej sześć wcieleń Anny Lesser. Znaczącą rolą była postać Kleopatry w sztuce [[Cyprian Kamil Norwid|Cypriana Kamila Norwida]] w adaptacji Horzycy – dodatkowo było to pierwsze wprowadzenie Norwida na scenę. Te i inne role spowodowały, że uznano ją za aktorkę posiadającą wrodzone umiejętności do odgrywania scenicznych postaci tragicznych. Zwracano uwagę na dojrzałą technikę pozwalającą osiągnąć oryginalność i wyrazistość postaci oszczędnymi środkami wyrazu. W połączeniu ze starannym opracowaniem kolejnych kreacji pozwalało to na sugestywne i przekonujące prezentowanie złożonych wnętrz granych bohaterek. Prowadziło to w przypadku wielu ról do nadawania postaciom cech i niuansów szerszych i głębszych niż pierwowzór literacki.

Jednocześnie podkreślano posiadanie przez nią jeszcze jednego waloru – głosu o wielkiej skali, którym znakomicie i subtelnie potrafiła operować. [[Konrad Swinarski]], jak podaje A.J. Dąbrowski, wymyślił na temat głosu Eichlerówny anegdotę, według której śpiewa ona nieustannie, nawet w bufecie, gdy zamawia herbatę, a gdy rozpoczęła się wojna i zawyły syreny, to wszystkim (słuchaczom radiowym) się zdawało, że to Eichlerówna śpiewa jeszcze<ref name="A.Dąbrowski">Andrzej Józef Dąbrowski, ''Mieszkańcy mojej pamięci. Irena Eichlerówna'', Kurier Plus, 12 sierpnia 2000 r., nr 310 (646), [https://web.archive.org/web/20050127115254/http://www.kurierplus.com/issues/2000/k310/kp310-10.htm dostępne w Internecie, dostęp 2007-07-12, 13:13].</ref>.

Począwszy od 1934 roku uważana już za gwiazdę Eichlerówna związała się na stałe ze scenami warszawskimi – Teatrem Polskim, a potem [[Teatr Narodowy w Warszawie|Teatrem Narodowym]]. Gościnnie występowała we Lwowie i w [[Łódź|Łodzi]]. Współpracowała z [[Leon Schiller|Leonem Schillerem]] i [[Erwin Axer|Erwinem Axerem]] w jego warsztacie dyplomowym (''Panna Julia'' [[August Strindberg|Augusta Strindberga]]).

Po wybuchu wojny ewakuowała się z Warszawy, i trafiła do [[Rumunia|Rumunii]], a potem do [[Francja|Francji]]. Występowała tam dla żołnierzy i uchodźców polskich w przedstawieniach teatru zorganizowanego wspólnie z reżyserem Zbigniewem Ziembińskim. Po klęsce Francji w 1940 roku jako Stypińska wyjechała do [[Brazylia|Brazylii]]. Dostała tam angaż teatralny i radiowy. Pomimo sukcesu w 1945 roku w Teatrze Phoenix w [[Rio de Janeiro]] wkrótce po listownych namowach Arnolda Szyfmana zdecydowała o powrocie do Polski, co ostatecznie nastąpiło w 1948 roku.

Podjęła współpracę z teatrami warszawskimi, łódzkimi i poznańskimi oraz takimi dyrektorami i reżyserami jak Erwin Axer, Wilam Horzyca, [[Dobiesław Damięcki]]. Role jej cieszyły się zainteresowaniem publiczności, ale jednocześnie była angażowana bardzo rzadko. W rzeczywistości powojennej krytyka teatralna, często z pozycji [[socrealizm|socrealistycznych]], dostrzegała u niej manieryczność i udziwniony sposób posługiwania się głosem<ref>Witold Sadowy, ''Irena Eichlerówna. Wspomnienie'', „Gazeta Wyborcza”, Łódź, nr 259 z 7 listopada 2005 r.</ref>. Wraz z odwołaniem prymatu socrealizmu, od 1955 roku występowała częściej, tworząc kolejne, według krytyki, wspaniałe kreacje<ref>Na przykład Jan Kott tak oceniał jej rolę Marii Stuart w dramacie Fryderyka Schillera ''... gra z nich najwspanialszą i jednocześnie najbardziej kobiecą, najbardziej bohaterską i najbardziej uciśnioną, najbardziej namiętną i najniewinniejszą. Bierze dla siebie wszystkie racje moralne i dodaje im urok, któremu nie sposób się oprzeć'' (Jan Kott, „Przegląd Kulturalny”, 1955, w: A. Grodzicki, ''Irena Eichlerówna. Szlachetny demon teatru'', Warszawa 1989).</ref>.

Ostatni raz wystąpiła na deskach teatralnych w 1986 roku w roli Matyldy von Zahnd w ''Fizykach'' [[Friedrich Dürrenmatt|Friedricha Dürrenmatta]].

Oprócz teatru miała w swoim dorobku trzy role filmowe, kilkanaście ról w [[Teatr Telewizji|Teatrze Telewizji]] oraz współpracę od 1930 roku z [[Polskie Radio|Polskim Radiem]]. Ta współpraca posłużyła Swinarskiemu do stworzenia wyżej przytoczonej anegdoty.

Jednym z wyznaczników jej filozofii zawodowej był pogląd, iż ''teatr jest grą, poprzez którą pokazuje się prawdę o życiu, a nie życie jako takie, i jest odrębnym rodzajem sztuki, rządzącym się własnymi prawami''<ref name="A.Dąbrowski" />.

Uhonorowana nagrodami państwowymi (wszystkie z czasów [[Polska Rzeczpospolita Ludowa|PRL]]), m.in. [[Nagroda Państwowa II stopnia|Nagrodą Państwową II stopnia]] ''za działalność aktorską w minionym 10-leciu'' (1955)<ref>{{Cytuj pismo|tytuł=Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki|url=https://mbc.cyfrowemazowsze.pl/Content/63005/PDF/00067830%20-%20%C5%BBycie%20Warszawy%201955%20nr%20173%20-%20P10019.pdf|czasopismo=Życie Warszawy|wolumin=Rok XII, Nr 173 (3656)|strony=5|data=22 lipca 1955|wydawca=Instytut Prasy „Czytelnik”|miejsce=Warszawa|data dostępu=2024-05-29}}</ref>, i nagrodą ministra kultury i sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie aktorstwa,

Była żoną bogatego przemysłowca Bohdana Stypińskiego, którego poślubiła w latach 30. XX wieku. Związek ten zapewnił jej niezależność materialną.

Zmarła w Warszawie, pochowana na [[Cmentarz Powązkowski w Warszawie|cmentarzu Powązkowskim]] (kwatera 69-1-26)<ref>{{Cmentarze Warszawa|id=15913|cmentarz=Cmentarz Stare Powązki|osoba=MARIA EICHLER|data dostępu=2019-11-02}}</ref>.

== Filmografia ==
* [[1933 w filmie|1933]] – ''[[Wyrok życia]]'' jako prokurator Krystyna
* [[1936 w filmie|1936]] – ''[[Róża (film 1936)|Róża]]'' jako Krystyna
* [[1938 w filmie|1938]] – ''[[Krwawa rosa]]'' jako pianistka
* [[1948 w filmie|1948]] – ''[[Ślepy tor (film 1947)|Powrót]]'' jako Elżbieta Gruszecka
* [[1966 w filmie|1966]] – ''[[Szyfry]]'' jako Zofia

== Spektakle Teatru Telewizji ==
* 1964 – ''Kochany kłamca'' jako Beatrice Stella Campbell
* 1967 – ''Król Edyp'' jako Jokasta
* 1967 – ''Wdowa po pułkowniku'' jako wdowa po pułkowniku
* 1968 – ''Korespondencja Chopina''
* 1972 – ''Dwa teatry'' jako matka
* 1977 – ''Mindowe'' jako Rogneda
* 1978 – ''Filomena Marturano'' jako Filomena
* 1984 – ''Wspomnienie'' jako Sara Bernhardt

== Ordery i odznaczenia ==
* Krzyż Komandorski z Gwiazdą [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (1988)<ref>''Wysokie odznaczenie dla Ireny Eichlerówny'', "[[Trybuna Ludu]]", nr 91, 20 kwietnia 1988, s. 2.</ref>
* [[Order Sztandaru Pracy]] I klasy (1959)<ref>Dziennik Polski, rok XV, nr 172 (4793), s. 9.</ref>
* Krzyż Oficerski [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (22 lipca 1952)<ref>{{Monitor Polski|1952|70|1078}} „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.</ref>
* [[Medal 10-lecia Polski Ludowej]] (19 stycznia 1955)<ref>{{Monitor Polski|1955|101|1400}} - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.</ref>
* [[Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej”]] (1986)<ref>''Potrzeby i nowe zadania'' /w/ "[[Rzeczpospolita (dziennik)|Rzeczpospolita]]", nr 229, 1 października 1986, s. 8.</ref>

== Upamiętnienie ==
* Jej nazwisko widnieje na tablicy upamiętniającej artystów zasłużonych dla kultury polskiej, umieszczonej w 2020 roku na budynku przy ul. Odolańskiej 20 w Warszawie, w którym mieszkała<ref>{{Cytuj stronę | url = https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu | tytuł = Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu | data = 3 grudnia 2020 | praca = Urząd Dzielnicy Mokotów m.st. Warszawy | data dostępu = 2023-01-30}}</ref>.
== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="kto165">{{Cytuj | redaktor = Stanisław Łoza | tytuł = Czy wiesz kto to jest? | data = 1983 | miejsce = Warszawa | wydawca = Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa | s = 165 | url = https://polona.pl/item/czy-wiesz-kto-to-jest,NDQzNTA1Mw/174/ | opis = (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.)}}</ref>
}}

== Bibliografia ==
* [http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/19427.html Witold Sadowy, ''Irena Eichlerówna. Wspomnienie'', „Gazeta Wyborcza”, Łódź, nr 259 z 7 listopada 2005 r., dostępne w Internecie, dostęp 2007-07-12]
* {{Culture.pl |id = irena-eichlerowna |tytuł = Irena Eichlerówna |data dostępu = 2024-03-22}}

== Linki zewnętrzne ==
* {{IMDb|osoba|0251565|Irena Eichlerówna}}
* {{Filmweb|osoba|63593|Irena Eichlerówna}}
* {{Filmpolski|osoba|1110832|Irena Eichlerówna}}
* {{EncyklopediaTeatru |o |id = 5850 |nazwa = Irena Eichlerówna |data dostępu = 2021-04-09}}
* {{Fototeka|osoba zdjęcia|Eichler%C3%B3wna+Irena|Irena Eichlerówna}}
* [http://repozytorium.fn.org.pl/?q=pl/node/7482 Irena Eichlerówna wraca do kraju] w kronice PKF w bazie [http://repozytorium.fn.org.pl Repozytorium Cyfrowe Filmoteki Narodowej]
* [http://tadeuszlomnicki.pl/index.php/o-nas/spotkania-teatralne/poczatki/z-odkrywcza-intuicja/ Irenę Eichlerównę] wspomina [[Tadeusz Łomnicki]]
* [https://polona.pl/search/?filters=keyword:Eichler%C3%B3wna,_Irena,public:1,hasTextContent:0 Irena Eichlerówna na zdjęciach] w bibliotece [[Polona]]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Eichlerówna, Irena}}
[[Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)]]
[[Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej]]
[[Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Polskie aktorki filmowe]]
[[Kategoria:Polskie aktorki teatralne]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1908]]
[[Kategoria:Zmarli w 1990]]

title: Irena Eichlerówna

Data i miejsce urodzenia: 19 kwietnia 1908 · Warszawa

Data i miejsce śmierci: 12 września 1990 · Warszawa

Zawód: aktorka

Współmałżonek: Bohdan Stypiński


text:
# Elektrownia Wairakei
Elektrownia Wairakei – druga na świecie elektrownia geotermalna i pierwsza, która wykorzystała gorącą wodę jako źródło do wytwarzania energii elektrycznej. Zlokalizowana jest obok rzeki Waikato, 10 km na północ od Taupō w Nowej Zelandii.

## Energetyka geotermalna w Nowej Zelandii
W Nowej Zelandii, przez centrum Wyspy Północnej przechodzi szeroki na 40 km pas aktywności geotermicznej. Przecina on wyspę z południowego zachodu na północny wschód – od wulkanu Mt. Taranaki przez Park Narodowy Tongariro, Taupō, Rotora aż po White Island, która jest wierzchołkiem podmorskiego, ciągle czynnego wulkanu. W tym rejonie na głębokości 1000 m pod ziemią panuje temperatura około 280 °C.
W Nowej Zelandii 7% energii elektrycznej jest wytwarzana w elektrowniach geotermalnych, 75% energii w elektrowniach wodnych, a pozostałe 18% w elektrowniach opalanych węglem, mazutem i gazem. Elektrownie geotermalne znajdują się tylko na Wyspie Północnej, a wodne na Wyspie Południowej, w rejonie Alp Nowozelandzkich. Wyspę Północną od Wyspy Południowej dzieli Cieśnina Cooka, przez którą poprowadzono podwodny wysokonapięciowy kabel elektroenergetyczny. Przesył energii z Wyspy Południowej na Północną odbywa się prądem stałym.

## Historia
Projekt budowy elektrowni Wairakei powstał w 1947 roku, gdy powstały duże niedobory energii elektrycznej po dwóch latach suszy. Inżynierowie z Nowej Zelandii odwiedzili pierwszą elektrownię geotermalną we Włoszech, jednak miejscowa para zawierała dużą ilość bardzo gorącej wody i nie można było wykorzystać włoskich doświadczeń. W 1955 roku inżynierowie i brytyjska firma Merz i McLennon otrzymali pozwolenie na zaprojektowanie pierwszej geotermalnej elektrowni w Nowej Zelandii. Opracowali zupełnie nową technologię i zbudowali pierwszy na świecie ciśnieniowy separator pary i wody. Wynaleźli także tłumik, który usuwał górny zakres częstotliwości z dosłownie ogłuszającego hałasu wytwarzanego przez wyładowanie. Odgłos był bowiem słyszalny w odległości 10 km, a pracownicy odwiertu doświadczali silnych bólów i zawrotów głowy. Po trzech latach budowy, 15 listopada 1958 roku energia elektryczna została po raz pierwszy dostarczona do sieci krajowej z jednego z generatorów o mocy 6 MW. Elektrownia została ukończona w 1963 roku.
Początkowy projekt w Wairakei zakładał budowę elektrowni i zakładu produkującego ciężką wodę. Miało to być wspólne przedsięwzięcie rządu Nowej Zelandii i brytyjskiego Urzędu Energii Atomowej (UKAEA). Pod koniec 1954 roku został zatwierdzony plan budowy fabryki zdolnej wyprodukować 47 MW energii elektrycznej i 6 ton rocznie ciężkiej wody. Jednak, głównie ze względu na znaczny wzrost kosztów produkcji, UKAEA wycofała się z projektu w 1956 roku. Ponieważ prace przy budowie były już zaawansowane postanowiono otworzyć samą elektrownię.
Elektrownia ma zakończyć pracę do 2026 roku (wtedy wygaśnie pozwolenie). Ma ją zastąpić Elektrownia Te Mihi.

## Produkcja
Elektrownia geotermiczna Wairakei wykorzystuje parę wodną pozyskiwaną z około 200 odwiertów o głębokości do 1500 m. Woda o temperaturze 260 °C jest doprowadzana do rozprężacza pary, gdzie powstaje około 1400 ton pary w ciągu godziny. Para przesyłana jest do turbin elektrowni rurociągami o średnicy 1000 mm z prędkością przepływu około 200 km/h.
Elektrownia Wairakei dostarcza wystarczającą ilość energii elektrycznej, aby zaspokoić około 5 procent potrzeb energii elektrycznej Wyspy Północnej. Stacje Wairakei A i B mają 10 turbin parowych o wielkości od 4-30 megawatów (MW). Moc stacji wynosi 132 MW.

## Właściciel
Elektrownia Wairakei jest własnością i jest zarządzana przez Contact Energy Ltd.

## Ekologia
Woda do chłodzenia elektrowni Wairakei jest obecnie pobierana z rzeki Waikato i po zużyciu jest odprowadzana do niej z powrotem. Niestety zawiera niewielkie ilości siarkowodoru, które zanieczyszczają wodę rzeczną. Aby tego uniknąć buduje się oczyszczalnię biologiczną. W 2005 roku w Wairakei oddano do użytku stację systemu binarnego.

## Zabytek techniki
W ramach projektu Engineering to 1990, zorganizowanego przez instytucję IPENZ (Institution of Professional Engineers New Zealand) w celu uczczenia 150. rocznicy powstania kraju, w 1990 roku została odsłonięta tablica podkreślająca znaczenie tej elektrowni dla rozwoju kraju.

wikiname: plwiki

title: Elektrownia Wairakei

in_language: pl

wikitext:
{{Elektrownia infobox
 |nazwa                   = Elektrownia Wairakei
 |nazwa oryginalna        = Wairakei Power Station
 |inne nazwy              =
 |grafika                 = Wairakei Geothermal Power Plant.jpg
 |opis grafiki            = Elektrownia Wairakei
 |państwo                 = NZL
 |status                  =
 |właściciel              = Contact Energy Ltd.
 |operator                =
 |liczba bloków           =
 |powierzchnia            =
 |moc elektryczna netto   =
 |moc elektryczna brutto  =
 |moc termiczna           =
 |roczna prod. elektr.    =
 |łączna moc w czasie     =
 |1. źródło               =
 |2. źródło               =
 |3. źródło               =
 |data rozpoczęcia budowy =
 |data włączenia          = 1958
 |data wyłączenia         =
 |współrzędne             = 38°37′37″S 176°6′19″E
 |commons                 = Category:Wairakei Geothermal Power Plant
 |www                     =
}}
'''Elektrownia Wairakei''' – druga na świecie [[Energia geotermalna|elektrownia geotermalna]] i pierwsza, która wykorzystała gorącą wodę jako źródło do wytwarzania energii elektrycznej. Zlokalizowana jest obok rzeki [[Waikato (rzeka)|Waikato]], 10 km na północ od [[Taupō (miasto)|Taupō]] w [[Nowa Zelandia|Nowej Zelandii]].

== Energetyka geotermalna w Nowej Zelandii ==
W Nowej Zelandii, przez centrum [[Wyspa Północna (Nowa Zelandia)|Wyspy Północnej]] przechodzi szeroki na 40 km pas aktywności geotermicznej. Przecina on wyspę z południowego zachodu na północny wschód – od wulkanu [[Egmont (wulkan)|Mt. Taranaki]] przez [[Park Narodowy Tongariro]], [[Taupō (jezioro)|Taupō]], Rotora aż po [[Wyspa Biała (Nowa Zelandia)|White Island]], która jest wierzchołkiem podmorskiego, ciągle czynnego wulkanu. W tym rejonie na głębokości 1000 m pod ziemią panuje temperatura około 280 °C<ref name=":3">S.Gierlotka [http://www.elektro.info.pl/artykul/id2443,gejzery-i-ich-wykorzystanie-w-elektroenergetyce Gejzery i ich wykorzystanie w energetyce] online Dostęp 7.12.2017</ref>.

W Nowej Zelandii 7% energii elektrycznej jest wytwarzana w elektrowniach geotermalnych, 75% energii w [[Elektrownia wodna|elektrowniach wodnych]], a pozostałe 18% w elektrowniach opalanych węglem, [[Mazut|mazutem]] i gazem. Elektrownie geotermalne znajdują się tylko na Wyspie Północnej, a wodne na [[Wyspa Południowa (Nowa Zelandia)|Wyspie Południowej]], w rejonie Alp Nowozelandzkich. Wyspę Północną od Wyspy Południowej dzieli [[Cieśnina Cooka]], przez którą poprowadzono podwodny wysokonapięciowy kabel elektroenergetyczny. Przesył energii z Wyspy Południowej na Północną odbywa się prądem stałym<ref name=":3" />.

== Historia ==
Projekt budowy elektrowni Wairakei powstał w 1947 roku, gdy powstały duże niedobory energii elektrycznej po dwóch latach suszy. Inżynierowie z Nowej Zelandii odwiedzili pierwszą elektrownię geotermalną we [[Włochy|Włoszech]], jednak miejscowa para zawierała dużą ilość bardzo gorącej wody i nie można było wykorzystać włoskich doświadczeń. W 1955 roku inżynierowie i brytyjska firma Merz i McLennon otrzymali pozwolenie na zaprojektowanie pierwszej geotermalnej elektrowni w Nowej Zelandii. Opracowali zupełnie nową technologię i zbudowali pierwszy na świecie ciśnieniowy separator pary i wody. Wynaleźli także tłumik, który usuwał górny zakres częstotliwości z dosłownie ogłuszającego hałasu wytwarzanego przez wyładowanie. Odgłos był bowiem słyszalny w odległości 10 km, a pracownicy odwiertu doświadczali silnych bólów i zawrotów głowy. Po trzech latach budowy, 15 listopada 1958 roku energia elektryczna została po raz pierwszy dostarczona do sieci krajowej z jednego z generatorów o mocy 6 MW<ref name=":0">R.Axtmann [http://www.buildingtoday.co.nz/LatestNews/Magazine/tabid/8136/ArticleID/10374/Default.aspx Wairakei celebrates 50 years] online Dostęp 7.12.2017</ref>. Elektrownia została ukończona w 1963 roku<ref name=":4">{{Cytuj stronę | url = http://www.ipenz.org.nz/heritage/itemdetail.cfm?itemid=84 | tytuł = Wairakei Geothermal Power Development | opublikowany = ipenz.org.nz | archiwum = https://web.archive.org/web/20130622092009/http://www.ipenz.org.nz/heritage/itemdetail.cfm?itemid=84 | zarchiwizowano = 2013-06-22}} online Dostęp 7.12.2017</ref>.

Początkowy projekt w Wairakei zakładał budowę elektrowni i zakładu produkującego [[Ciężka woda|ciężką wodę]]. Miało to być wspólne przedsięwzięcie rządu Nowej Zelandii i brytyjskiego Urzędu Energii Atomowej (UKAEA). Pod koniec 1954 roku został zatwierdzony plan budowy fabryki zdolnej wyprodukować 47 MW energii elektrycznej i 6 ton rocznie ciężkiej wody. Jednak, głównie ze względu na znaczny wzrost kosztów produkcji, UKAEA wycofała się z projektu w 1956 roku. Ponieważ prace przy budowie były już zaawansowane postanowiono otworzyć samą elektrownię<ref>{{Cytuj stronę | url = http://www.oit.edu/docs/default-source/geoheat-center-documents/quarterly-bulletin/vol-19/19-3/19-3-art1.pdf?sfvrsn=4 | tytuł = I.A.Thain A Brief History of the Wairakei Geotermal Power Project | opublikowany = oit.edu | archiwum = https://web.archive.org/web/20171208070725/http://www.oit.edu/docs/default-source/geoheat-center-documents/quarterly-bulletin/vol-19/19-3/19-3-art1.pdf?sfvrsn=4 | zarchiwizowano = 2017-12-08}} online Dostęp 7.12.2017</ref>.

Elektrownia ma zakończyć pracę do 2026 roku (wtedy wygaśnie pozwolenie)<ref name=":1">[https://www.mfe.govt.nz/sites/default/files/Final%20report%20on%20consent%20applications%E2%80%93Te%20Mihi-jul-08.pdf Te Mihi Geothermal Power Station] s. 7 online Dostęp 7.12.2017</ref>. Ma ją zastąpić [[Elektrownia Te Mihi]].

== Produkcja ==
Elektrownia geotermiczna Wairakei wykorzystuje parę wodną pozyskiwaną z około 200 [[Odwiert|odwiertów]] o głębokości do 1500 m. Woda o temperaturze 260 °C jest doprowadzana do rozprężacza pary, gdzie powstaje około 1400 ton pary w ciągu godziny. Para przesyłana jest do [[Turbina parowa|turbin]] elektrowni rurociągami o średnicy 1000 mm z prędkością przepływu około 200 km/h<ref name=":3" />.

Elektrownia Wairakei dostarcza wystarczającą ilość energii elektrycznej, aby zaspokoić około 5 procent potrzeb energii elektrycznej Wyspy Północnej. Stacje Wairakei A i B mają 10 [[Turbina parowa|turbin parowych]] o wielkości od 4-30 megawatów (MW). Moc stacji wynosi 132 MW<ref>[https://contact.co.nz/aboutus/our-story/our-powerstations Our Powerstations] online Dostęp 7.12.2017</ref>.

== Właściciel ==
Elektrownia Wairakei jest własnością i jest zarządzana przez Contact Energy Ltd.<ref name=":0" />

== Ekologia ==
Woda do chłodzenia elektrowni Wairakei jest obecnie pobierana z rzeki [[Waikato (rzeka)|Waikato]] i po zużyciu jest odprowadzana do niej z powrotem. Niestety zawiera niewielkie ilości siarkowodoru, które zanieczyszczają wodę rzeczną. Aby tego uniknąć buduje się oczyszczalnię biologiczną. W 2005 roku w Wairakei oddano do użytku stację systemu binarnego<ref name=":1" />.

== Zabytek techniki ==
W ramach projektu ''Engineering to 1990'', zorganizowanego przez instytucję IPENZ (Institution of Professional Engineers New Zealand) w celu uczczenia 150. rocznicy powstania kraju, w 1990 roku została odsłonięta tablica podkreślająca znaczenie tej elektrowni dla rozwoju kraju<ref name=":4" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Elektrownie geotermalne]]
[[Kategoria:Energetyka w Nowej Zelandii]]

title: Elektrownia WairakeiWairakei Power Station

Państwo: Nowa Zelandia

Właściciel: Contact Energy Ltd.


text:
# Jurij Raszczupkin
Jurij Mychajłowycz Raszczupkin, ukr. Юрій Михайлович Ращупкін, ros. Юрий Михайлович Ращупкин, Jurij Michajłowicz Raszczupkin (ur. 31 marca 1939 w Jasynuwatej, w obwodzie donieckim, zm. 23 listopada 2021 w Izraelu) – ukraiński piłkarz, grający na pozycji obrońcy, trener piłkarski.

## Kariera piłkarska

### Kariera klubowa
W 1957 rozpoczął karierę piłkarską w amatorskim zespole Łokomotyw Krasnyj Łyman. Potem został powołany do służby w wojsku na Dalekim Wschodzie, gdzie go zauważyli selekcjonerzy Tomicza Tomsk. Następnie na 5 lat związał się z wojskowym klubem SKA Chabarowsk. W 1964 powrócił do Ukrainy, gdzie został piłkarzem Zorii Ługańsk. W 1971 zakończył karierę piłkarską w Chimiku Siewierodonieck.

## Kariera trenerska
Po zakończeniu kariery zawodniczej rozpoczął pracę trenerską. W 1971 pracował w Szkole Piłkarskiej Zoria Woroszyłowhrad, a potem w Internacie Sportowym w Woroszyłowhradzie. W 1974, 1975 i 1980 pomagał trenować Zorię Woroszyłowhrad, a w latach 1982-83 pracował na stanowisku głównego trenera Zorii. Potem ponownie pracował w Szkole Piłkarskiej Zoria Woroszyłowhrad. W 1990 prowadził Szachtar Pawłohrad. W 1991 wyjechał na stałe do Izraela, gdzie początkowo pracował jako kierowca. Potem ponownie trenował miejscową młodzież.

## Sukcesy i odznaczenia

### Sukcesy klubowe
- mistrz 2 Grupy Klasy A ZSRR: 1966
- mistrz 6 strefy Klasy B ZSRR: 1961

### Odznaczenia
- tytuł Mistrza Sportu ZSRR: 1966
- tytuł Zasłużonego Trenera Ukraińskiej SRR: 1962

title: Jurij Raszczupkin

wikitext:
{{Piłkarz infobox
 |imię i nazwisko         = Jurij Raszczupkin
 |imię i nazwisko org     =
 |grafika                 =
 |opis grafiki            =
 |pełne imię i nazwisko   = Jurij Mychajłowycz Raszczupkin
 |data urodzenia          = [[31 marca]] [[1939]]
 |miejsce urodzenia       = [[Jasynuwata]]
 |data śmierci            = [[23 listopada]] [[2021]]
 |miejsce śmierci         = Izrael
 |wzrost                  = 186 cm
 |pozycja                 = [[obrońca (piłka nożna)|obrońca]]
 |klub                    =
 |numer w klubie          =
 |kariera juniorska       =
 |kariera seniorska       =
! 1957      ! Łokomotyw Krasnyj Łyman                        !   ? ! ?
! 1958      ! [[Tom Tomsk|Tomicz Tomsk]]                     !  26 ! 1
! 1959–1963 ! [[SKA Chabarowsk]]                             !  96 ! 3
! 1964–1970 ! [[Zoria Ługańsk|Zoria Ługańsk/Woroszyłowhrad]] ! 201 ! 0
! 1971      ! [[Chimik Siewierodonieck]]                     !   ? ! ?
 |kariera reprezentacyjna =
 |kariera trenerska       =
! 1971      ! SDJuSzOR Zoria Woroszyłowhrad
! 1972–1973 ! SportInternat Woroszyłowhrad
! 1974–1975 ! [[Zoria Ługańsk|Zoria Woroszyłowhrad]] ''(asystent)''
! 1980      ! Zoria Woroszyłowhrad ''(asystent)''
! 1982–1983 ! Zoria Woroszyłowhrad
! 1983–1989 ! SDJuSzOR Zoria Woroszyłowhrad
! 1990      ! [[Szachtar Pawłohrad]]
 |medale                  =
 |odznaczenia             =
 |commons                 =
 |wikicytaty              =
 |www                     =
}}
'''Jurij Mychajłowycz Raszczupkin''', [[język ukraiński|ukr.]] Юрій Михайлович Ращупкін, [[język rosyjski|ros.]] Юрий Михайлович Ращупкин, ''Jurij Michajłowicz Raszczupkin'' (ur. [[31 marca]] [[1939]] w [[Jasynuwata|Jasynuwatej]], w [[obwód doniecki|obwodzie donieckim]], zm. [[23 listopada]] [[2021]] w Izraelu<ref>[http://football.lg.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=3899:raschupkinumtrener&catid=21:defender&directory=684 ''Ращупкин Юрий Михайлович'']</ref>) – [[Ukraina|ukraiński]] [[piłka nożna|piłkarz]], grający na pozycji [[obrońca (piłka nożna)|obrońcy]], trener piłkarski.

== Kariera piłkarska ==
=== Kariera klubowa ===
W 1957 rozpoczął karierę piłkarską w amatorskim zespole Łokomotyw Krasnyj Łyman. Potem został powołany do służby w wojsku na Dalekim Wschodzie, gdzie go zauważyli selekcjonerzy [[Tom Tomsk|Tomicza Tomsk]]. Następnie na 5 lat związał się z wojskowym klubem [[SKA Chabarowsk]]. W 1964 powrócił do Ukrainy, gdzie został piłkarzem [[Zoria Ługańsk|Zorii Ługańsk]]. W 1971 zakończył karierę piłkarską w [[Chimik Siewierodonieck|Chimiku Siewierodonieck]].

== Kariera trenerska ==
Po zakończeniu kariery zawodniczej rozpoczął pracę trenerską. W 1971 pracował w Szkole Piłkarskiej Zoria Woroszyłowhrad, a potem w Internacie Sportowym w Woroszyłowhradzie. W 1974, 1975 i 1980 pomagał trenować [[Zoria Ługańsk|Zorię Woroszyłowhrad]], a w latach 1982-83 pracował na stanowisku głównego trenera Zorii. Potem ponownie pracował w Szkole Piłkarskiej Zoria Woroszyłowhrad. W 1990 prowadził [[Szachtar Pawłohrad]]. W 1991 wyjechał na stałe do [[Izrael]]a, gdzie początkowo pracował jako kierowca. Potem ponownie trenował miejscową młodzież.

== Sukcesy i odznaczenia ==
=== Sukcesy klubowe ===
* mistrz [[Pierwaja liga ZSRR w piłce nożnej|2 Grupy Klasy A ZSRR]]: 1966
* mistrz [[Pierwaja liga ZSRR w piłce nożnej|6 strefy Klasy B ZSRR]]: 1961

=== Odznaczenia ===
* tytuł [[Mistrz Sportu|Mistrza Sportu ZSRR]]: 1966
* tytuł [[Zasłużony Trener|Zasłużonego Trenera Ukraińskiej SRR]]: 1962

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{footballfacts|107490}}
* [http://football.lg.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=3899:raschupkinumtrener&catid=21:defender&directory=684 Profil na football.lg.ua] {{lang|ru}}

{{Grupa szablonów
| tytuł = Kariera trenerska
| zwijanie = zwinięte
| lista =
{{Trenerzy piłkarscy Zorii Ługańsk}}
}}

{{SORTUJ:Raszczupkin, Jurij}}
[[Kategoria:Radzieccy piłkarze]]
[[Kategoria:Radzieccy trenerzy piłkarscy]]
[[Kategoria:Ukraińscy piłkarze]]
[[Kategoria:Ukraińscy trenerzy piłkarscy]]
[[Kategoria:Piłkarze SKA-Chabarowsk]]
[[Kategoria:Piłkarze Tomu Tomsk]]
[[Kategoria:Piłkarze Zorii Ługańsk]]
[[Kategoria:Trenerzy piłkarzy Zorii Ługańsk]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1939]]
[[Kategoria:Zmarli w 2021]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Jasynuwatej]]

title: · Jurij Raszczupkin

Pełne imię i nazwisko: Jurij Mychajłowycz Raszczupkin

Data i miejsce urodzenia: 31 marca 1939 · Jasynuwata

Data i miejsce śmierci: 23 listopada 2021 · Izrael

Pozycja: obrońca

title: Kariera seniorska

Lata: Klub · Wyst. · Gole

Łokomotyw Krasnyj Łyman · ? · (?)

Tomicz Tomsk · 26 · (1)

SKA Chabarowsk · 96 · (3)

Zoria Ługańsk/Woroszyłowhrad · 201 · (0)

Chimik Siewierodonieck · ? · (?)

title: Kariera trenerska

Lata: Drużyna

SDJuSzOR Zoria Woroszyłowhrad

SportInternat Woroszyłowhrad

Zoria Woroszyłowhrad (asystent)

Zoria Woroszyłowhrad (asystent)

Zoria Woroszyłowhrad

SDJuSzOR Zoria Woroszyłowhrad

Szachtar Pawłohrad


text:
# Antoni Wołk-Łaniewski
Antoni Wołk-Łaniewski (ur. 26 stycznia 1874 w Warszawie, zm. 29 stycznia 1934 tamże) – polski inżynier chemik, nauczyciel.

## Życiorys
Urodził się 26 stycznia 1874 w Warszawie.
Ukończył gimnazjum w Woroneżu w Rosji, a następnie wyjechał do Lwowa, gdzie studiował na Wydziale Chemii w Szkole Politechnicznej, a następnie Wydziale Fizyczno-Matematycznym na Uniwersytecie. Egzamin państwowy kończący naukę złożył 10 czerwca 1905, uzyskał wówczas uprawnienia do nauczania chemii, fizyki i matematyki. Uzyskał tytuł inżyniera chemika. W pierwszym półroczu roku 1905/1906 by aplikantem. Od 1 listopada 1905 uczył we Lwowie, a następnie został przeniesiony do Tarnopola, aby po kilku latach powrócić do Lwowa. W drugiej dekadzie XX wieku był profesorem C. K. Szkoły Realnej w Tarnopolu z polskim językiem wykładowym. Został odznaczony krzyżem jubileuszowym dla urzędników i sług cywilnych (Austro-Węgry).
Podczas I wojny światowej jako obywatel austriacki został przez Rosjan aresztowany i zesłany do Guberni Permskiej, skąd po Rewolucji Październikowej przedostał się do Polski. Decyzją kuratorium oświaty w Poznaniu otrzymał od 1 lutego 1921 stały etat profesora w Państwowym Gimnazjum Humanistycznym w Bydgoszczy, gdzie pracował do 1934. W kadencji 1931/1932 był członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych
Został pochowany na cmentarzu Bródnowskim (kw. 47G, rząd VI, grób 8).

title: Antoni Wołk-Łaniewski

wikitext:
{{Biogram infobox
 |imię i nazwisko           = Antoni Wołk-Łaniewski
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |alt grafiki               =
 |data urodzenia            = [[26 stycznia]] [[1874]]
 |miejsce urodzenia         = [[Warszawa]]
 |data śmierci              = [[29 stycznia]] [[1934]]
 |miejsce śmierci           = [[Warszawa]]
 |miejsce spoczynku         = [[cmentarz Bródnowski]]
 |zawód                     = [[inżynier]], [[nauczyciel]]
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
}}
[[Plik:Antoni Wołk-Łaniewski grave.jpg|thumb|240px|Grób Antoniego Wołk-Łaniewskiego na cmentarzu Bródnowskim]]
'''Antoni Wołk-Łaniewski''' (ur. [[26 stycznia]] [[1874]] w [[Warszawa|Warszawie]], zm. [[29 stycznia]] [[1934]] tamże) – polski inżynier chemik, nauczyciel.

== Życiorys ==
Urodził się 26 stycznia 1874 w Warszawie<ref name="spis1909">{{Cytuj książkę | autor = [[Henryk Kopia]] | tytuł = Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie | wydawca = Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych | miejsce = Lwów | data = 1909 | strony = 106 | url = http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/docmetadata?id=6604}}</ref>.

Ukończył gimnazjum w [[Woroneż]]u w [[Rosja|Rosji]], a następnie wyjechał do [[Lwów|Lwowa]], gdzie studiował na Wydziale Chemii w [[Politechnika Lwowska|Szkole Politechnicznej]], a następnie Wydziale Fizyczno-Matematycznym na [[Uniwersytet Lwowski|Uniwersytecie]]. Egzamin państwowy kończący naukę złożył 10 czerwca 1905<ref name="spis1909"/>, uzyskał wówczas uprawnienia do nauczania chemii, fizyki i matematyki. Uzyskał tytuł inżyniera chemika<ref name="spis1909"/>. W pierwszym półroczu roku 1905/1906 by aplikantem<ref name="spis1909"/>. Od 1 listopada 1905 uczył we [[Lwów|Lwowie]], a następnie został przeniesiony do [[Tarnopol]]a, aby po kilku latach powrócić do Lwowa. W drugiej dekadzie XX wieku był profesorem C. K. Szkoły Realnej w Tarnopolu z polskim językiem wykładowym<ref name="spis1909"/><ref name="STB">{{Cytuj książkę | tytuł = Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918 | miejsce = Wiedeń | data = 1918 | strony = 1023 | url = http://alex.onb.ac.at/cgi-content/alex?aid=shb&datum=1918&page=1403&size=45}}</ref>. Został odznaczony krzyżem jubileuszowym dla urzędników i sług cywilnych (Austro-Węgry)<ref name="STB"/>.

Podczas I wojny światowej jako obywatel austriacki został przez Rosjan aresztowany i zesłany do Guberni [[Perm]]skiej, skąd po [[Rewolucja Październikowa|Rewolucji Październikowej]] przedostał się do Polski<ref>[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/plain-content?id=134894 Przegląd Pedagogiczny nr. 3 (18) s. 32, 3 lutego 1934]</ref>. Decyzją kuratorium oświaty w [[Poznań|Poznaniu]] otrzymał od 1 lutego 1921 stały etat profesora w Państwowym Gimnazjum Humanistycznym w [[Bydgoszcz]]y, gdzie pracował do 1934. W kadencji 1931/1932 był członkiem Zarządu Głównego [[Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych|Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych]]<ref>[http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/plain-content?id=134896 Przegląd Pedagogiczny nr. 5 (18) s. 58-59, 3 marca 1934]</ref>

Został pochowany na [[Cmentarz Bródnowski|cmentarzu Bródnowskim]] (kw. 47G, rząd VI, grób 8).

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

==Bibliografia==
* [http://www.kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=40253 Czwarte Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum Humanistycznego w Bydgoszczy za lata od 1932 do 1934, sierpień 1934]

{{Kontrola autorytatywna}}

{{SORTUJ:Wołk-Łaniewski, Antoni}}
[[Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej]]
[[Kategoria:Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Lwowskiego]]
[[Kategoria:Galicyjscy nauczyciele]]
[[Kategoria:Ludzie związani z Bydgoszczą]]
[[Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Członkowie Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych]]
[[Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie]]
[[Kategoria:Polscy inżynierowie chemicy]]
[[Kategoria:Polscy nauczyciele fizyki]]
[[Kategoria:Polscy fizycy XIX wieku]]
[[Kategoria:Polscy fizycy XX wieku]]
[[Kategoria:Polscy nauczyciele matematyki]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1874]]
[[Kategoria:Zmarli w 1934]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie]]

title: Antoni Wołk-Łaniewski

Data i miejsce urodzenia: 26 stycznia 1874 · Warszawa

Data i miejsce śmierci: 29 stycznia 1934 · Warszawa

Miejsce spoczynku: cmentarz Bródnowski

Zawód, zajęcie: inżynier, nauczyciel


text:
# Koszary Wołyńskie
Koszary Wołyńskie, także  Koszary Artylerii Koronnej – budynek, który znajdował się przy ul. Zamenhofa 19 na rogu z ul. Gęsią (pierwotnie nosił adres ul. Dzika 2317).
Wybudowany w latach 1784–92 jako koszary Regimentu Fizylierów Artylerii Koronnej i Korpusu Inżynierów Koronnych. W okresie rozbiorów mieścił m.in. koszary Wołyńskiego Pułku Lejb–Gwardii; od poł. XIX wieku do 1939 więzienie wojskowe; w czasie II wojny światowej zaś w granicach getta warszawskiego, mieścił kolejno Areszt Centralny, siedzibę Judenratu, wychowawczy obóz pracy i KL Warschau; następnie po wojnie obóz NKWD, polski obóz pracy dla Niemców i Centralne Więzienie – Obóz Pracy Warszawa II Gęsiówka. Koszary, wraz z zabudowaniami, zostały zniszczone podczas obrony Warszawy w 1939 i powstania w getcie. Wypalony gmach rozebrano w 1965.

## Historia
Budynek zaprojektował generał Stanisław Zawadzki, znany architekt doby klasycyzmu, autor projektu kilku innych warszawskich budowli o przeznaczeniu militarnym, m.in. Koszar Gwardii Konnej Koronnej (modernizacja wcześniejszej budowli), Gwardii Pieszej Koronnej i przebudowy Zamku Ujazdowskiego na koszary Gwardii Pieszej Litewskiej. W tym czasie w całej Warszawie trwały prace budowlane nad rozbudową infrastruktury wojskowej, poważnie nadszarpniętej przez dekady niedoinwestowania.
Budowa rozpoczęła się w 1784. Trwała osiem lat. W 1788 do nieukończonego jeszcze budynku wprowadziły się Regiment Fizylierów Artylerii Koronnej i Korpus Inżynierów Koronnych, dla których koszary pozostały miejscem stacjonowania aż do upadku insurekcji kościuszkowskiej w 1794.
W czasie ich powstawania, budynek uznawany był za najozdobniejsze koszary ówczesnej Warszawy.
W latach 1862–1914 koszary zajmował Wołyński Pułk Gwardii, wchodzący w skład 3 Dywizji Piechoty Gwardii. Następnie koszary zostały przekształcone w więzienie. W okresie międzywojennym funkcjonowało tu Wojskowe Więzienie Śledcze Nr I, gdzie w latach 1924–1926 komendantem więzienia był podpułkownik żandarmerii Adam Kubisztal.
Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 zabudowania koszar mocno ucierpiały na skutek niemieckich bombardowań. 2 października 1940 obiekt znalazł się na terenie warszawskiego getta, a 15 listopada tego samego roku urządzono w nim tzw. Areszt Centralny dla Dzielnicy Żydowskiej (adres: ul. Gęsia 22 lub 24). W sierpniu 1942, w czasie wielkiej akcji deportacyjnej, stał się siedzibą Rady Żydowskiej, która musiała opuścić budynek przy ul. Grzybowskiej 26/28 z powodu wyłączenia z dzielnicy zamkniętej tzw. małego getta. Od jesieni 1942 istniał również wychowawczy obóz pracy policji bezpieczeństwa.
Budynek został spalony w czasie powstania w getcie, a następnie od lipca 1943 do 5 sierpnia 1944 znajdował się na terenie obozu koncentracyjnego KL Warschau, tzw. „Gęsiówki”. Po wojnie na jego terenie przez krótki czas prowadzony był obóz NKWD (od stycznia do maja 1945), a od połowy 1945 polski obóz pracy dla Niemców odbudowujących Warszawę, który funkcjonował tu do 1949. W okresie 15–25 września 1946 prowadzone były również prace ekshumacyjne. W drugiej połowie 1949 założono na jego terenie Centralne Więzienie – Obóz Pracy Warszawa II Gęsiówka. Obóz zlikwidowano w 1956. Dość dobrze zachowane wypalone mury budynku rozebrano w 1965. W jego miejscu znajduje się budynek Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

## Galeria
- Koszary Wołyńskie na akwareli Aleksandra Majerskiego
- Wypalony gmach koszar w czasie powstania w getcie
- Koszary Wołyńskie widziane z ruin getta, 1945
- Główne wejście w 1958

title: Koszary Wołyńskie

wikitext:
{{Budynek infobox
 |nazwa                 = Koszary Wołyńskie
 |nazwa oryginalna      =
 |zabytek               =
 |zdjęcie               = Koszary Wołyńskie - szkic fasady - Leonard Schmidtner.jpg
 |opis zdjęcia          = Szkic architektoniczny fasady koszar sprzed 1823 roku
 |alt zdjęcia           =
 |państwo               = POL
 |miejscowość           = [[Warszawa]]
 |adres                 = [[Ulica Ludwika Zamenhofa w Warszawie|ul. Zamenhofa]] 19 róg [[Ulica Gęsia w Warszawie|ul. Gęsiej]]
 |typ budynku           =
 |styl architektoniczny = [[klasycyzm]]
 |architekt             = [[Stanisław Zawadzki (architekt)|Stanisław Zawadzki]]
 |inwestor              =
 |wysokość całkowita    =
 |wysokość do dachu     =
 |kondygnacje           =
 |powierzchnia użytkowa =
 |rozpoczęcie budowy    = 1784
 |ukończenie budowy     = 1792
 |przebudowy            =
 |zniszczono            = 1943
 |rozebrano             = 1965
 |odbudowano            =
 |pierwszy właściciel   =
 |kolejni właściciele   =
 |właściciel            =
 |plan budynku          =
 |współrzędne           =
 |commons               = Category:Koszary Wołyńskie
 |www                   =
}}
[[Plik:Gazeta Warszawska. 1784, nr 52.JPG|mały|[[Gazeta Warszawska (1774)|Gazeta Warszawska]] z 1784, nr 52. Informacja o uroczystości wmurowania [[Kamień węgielny|kamienia węgielnego]] pod koszary]]
'''Koszary Wołyńskie'''<ref>{{Cytuj książkę | tytuł = Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku) | wydawca = Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net | miejsce = Warszawa | data = 2012 | strony = 161 | isbn = 978-83-928349-8-4}}</ref>, także  '''Koszary Artylerii Koronnej''' – budynek, który znajdował się przy [[Ulica Ludwika Zamenhofa w Warszawie|ul. Zamenhofa]] 19 na rogu z [[Ulica Gęsia w Warszawie|ul. Gęsią]]<ref name=":0">{{Cytuj stronę|tytuł=Wojskowe Więzienie Śledcze nr 1, dawne Koszary Artylerii Koronnej, Koszary Wołyńskie|url=https://www.warszawa1939.pl/obiekt/zamenhofa-19|nazwisko=Kucharski|imię=Szymon|nazwisko2=Mączewski|imię2=Ryszard|opublikowany=[[warszawa1939.pl]]|data dostępu=2015-10-22}}</ref> (pierwotnie nosił adres [[Ulica Dzika w Warszawie|ul. Dzika]] 2317)<ref name=":1">{{Cytuj książkę|tytuł = Stanisław Zawadzki: 1743 - 1806|wydawca = [[Wydawnictwa Naukowo-Techniczne|Państwowe Wydawnictwa Techniczne]]|data = 1953|data dostępu = 2015-10-26|imię = Irena|nazwisko = Malinowska-Kwiatkowska|oclc = 913020877|seria = Mistrzowie architektury polskiej|strony = 41}}</ref><ref>{{Cytuj | tytuł = 21.12.2015 – Koszary Wołyńskie – zanim powstało Muzeum POLIN | url = https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/w/18-warszawa/120-aktualnosci/53247-21122015-koszary-wolynskie-zanim-powstalo-muzeum-polin | data = 2015-12-21 | opublikowany = [[Wirtualny Sztetl]] | data dostępu = 2021-07-25}}</ref>.

Wybudowany w latach 1784–92 jako [[koszary]] [[5 Regiment Fizylierów Artylerii Koronnej|Regimentu Fizylierów Artylerii Koronnej]] i [[Korpus Inżynierów Koronnych|Korpusu Inżynierów Koronnych]]. W [[Rozbiory Polski|okresie rozbiorów]] mieścił m.in. koszary [[Wołyń]]skiego [[Gwardia Imperium Rosyjskiego|Pułku Lejb–Gwardii]]<ref name=":0" />; od poł. XIX wieku do 1939 więzienie wojskowe; w czasie [[II wojna światowa|II wojny światowej]] zaś w granicach [[Getto warszawskie|getta warszawskiego]], mieścił kolejno Areszt Centralny, siedzibę [[Judenrat w Warszawie|Judenratu]], [[Wychowawczy obóz pracy policji bezpieczeństwa w Warszawie|wychowawczy obóz pracy]] i [[Warschau (KL)|KL Warschau]]; następnie po wojnie obóz [[NKWD]], polski obóz pracy dla Niemców i Centralne Więzienie – Obóz Pracy Warszawa II Gęsiówka<ref name=":0" />. Koszary, wraz z zabudowaniami, zostały zniszczone podczas [[Obrona Warszawy (1939)|obrony Warszawy w 1939]] i [[Powstanie w getcie warszawskim|powstania w getcie]]. Wypalony gmach rozebrano w 1965<ref name=":0" />.

== Historia ==
Budynek zaprojektował generał [[Stanisław Zawadzki (architekt)|Stanisław Zawadzki]]<ref name=":0" />, znany [[Architektura klasycystyczna|architekt doby klasycyzmu]], autor projektu kilku innych warszawskich budowli o przeznaczeniu militarnym, m.in. [[Koszary Mirowskie|Koszar Gwardii Konnej Koronnej]] (modernizacja wcześniejszej budowli), [[Regiment Gwardii Pieszej Koronnej|Gwardii Pieszej Koronnej]] i przebudowy [[Zamek Ujazdowski w Warszawie|Zamku Ujazdowskiego]] na koszary [[Regiment Gwardii Pieszej Wielkiego Księstwa Litewskiego|Gwardii Pieszej Litewskiej]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko = Orgelbrand | imię = Samuel | autor link = Samuel Orgelbrand | tytuł = S. Orgelbranda Encyklopedja Powszechna z ilustracjami i mapami | url = http://cybra.lodz.pl/dlibra/doccontent?id=1209 | wydawca = Wydawnictwo Towarzystwa Akcyjnego Odlewni Czcionek i Drukarni S. Orgelbranda Synów | miejsce = Warszawa | rok = 1904 | strony = 54 | rozdział = Zawadzki Stanisław | tom = XVI | tytuł tomu = Od Z do Żyżmorskie starostwo i Suplement | seria = [[S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna (1898)|S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna]] | oclc = 830234083 | data dostępu = 2015-10-26}}</ref>. W tym czasie w całej Warszawie trwały prace budowlane nad rozbudową infrastruktury wojskowej, poważnie nadszarpniętej przez dekady niedoinwestowania<ref>{{Cytuj książkę|tytuł = Warszawa w latach 1795-1914|wydawca = [[Wydawnictwo Naukowe PWN|Państwowe Wydawnictwo Naukowe]]|data = 1976|data dostępu = 2015-10-26|imię = Stefan|nazwisko = Kieniewicz|autor link = Stefan Kieniewicz|strony = 49}}</ref>.

Budowa rozpoczęła się w 1784. Trwała osiem lat<ref name=":0" />. W 1788 do nieukończonego jeszcze budynku wprowadziły się [[5 Regiment Fizylierów Artylerii Koronnej|Regiment Fizylierów Artylerii Koronnej]] i [[Korpus Inżynierów Koronnych]], dla których koszary pozostały miejscem stacjonowania aż do upadku [[Insurekcja kościuszkowska|insurekcji kościuszkowskiej w 1794]]<ref name=":0" />.

W czasie ich powstawania, budynek uznawany był za najozdobniejsze koszary ówczesnej Warszawy<ref name=":1" />.

W latach 1862–1914 koszary zajmował [[Wołyń]]ski [[Gwardia Imperium Rosyjskiego|Pułk Gwardii]], wchodzący w skład [[3 Dywizja Piechoty Gwardii (Imperium Rosyjskie)|3 Dywizji Piechoty Gwardii]]. Następnie koszary zostały przekształcone w więzienie. W [[Historia Polski (1918–1939)|okresie międzywojennym]] funkcjonowało tu Wojskowe Więzienie Śledcze Nr I, gdzie w latach 1924–1926 komendantem więzienia był podpułkownik [[Żandarmeria II RP|żandarmerii]] [[Adam Kubisztal]]<ref>{{Cytuj stronę|tytuł = Historia Muranowa|url = http://warszawa.wikia.com/wiki/Historia_Muranowa|opublikowany = Wszystko o Warszawie|data dostępu = 2015-10-22}}</ref>.

Podczas [[Obrona Warszawy (1939)|obrony Warszawy we wrześniu 1939]] zabudowania koszar mocno ucierpiały na skutek [[Bombardowanie Warszawy (1939)|niemieckich bombardowań]]. 2 października 1940 obiekt znalazł się na terenie [[Getto warszawskie|warszawskiego getta]], a 15 listopada tego samego roku urządzono w nim tzw. [[Areszt Centralny w getcie warszawskim|Areszt Centralny dla Dzielnicy Żydowskiej]] (adres: [[Ulica Gęsia w Warszawie|ul. Gęsia]] 22 lub 24). W sierpniu 1942, w czasie [[Wielka akcja deportacyjna w getcie warszawskim|wielkiej akcji deportacyjnej]], stał się siedzibą [[Judenrat w Warszawie|Rady Żydowskiej]], która musiała opuścić [[Budynek Główny Gminy Żydowskiej w Warszawie|budynek]] przy [[Ulica Grzybowska w Warszawie|ul. Grzybowskiej]] 26/28 z powodu wyłączenia z dzielnicy zamkniętej tzw. małego getta<ref>{{cytuj książkę | nazwisko = Engelking | imię = Barbara | tytuł = Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście | wydawca = Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów | miejsce = Warszawa | data = 2013 | strony = 113 | isbn = 978-83-63444-27-3 | nazwisko2 = Leociak | imię2 = Jacek}}</ref>. Od jesieni 1942 istniał również [[Wychowawczy obóz pracy policji bezpieczeństwa w Warszawie|wychowawczy obóz pracy policji bezpieczeństwa]].

Budynek został spalony w czasie [[Powstanie w getcie warszawskim|powstania w getcie]], a następnie od lipca 1943 do [[Kalendarium powstania warszawskiego – 5 sierpnia|5 sierpnia 1944]] znajdował się na terenie [[Warschau (KL)|obozu koncentracyjnego KL Warschau]], tzw. [[Gęsiówka (więzienie)|„Gęsiówki”]]. Po wojnie na jego terenie przez krótki czas prowadzony był obóz [[NKWD]] (od stycznia do maja 1945), a od połowy 1945 polski obóz pracy dla Niemców odbudowujących Warszawę, który funkcjonował tu do 1949. W okresie 15–25 września 1946 prowadzone były również [[Ekshumacja|prace ekshumacyjne]]. W drugiej połowie 1949 założono na jego terenie Centralne Więzienie – Obóz Pracy Warszawa II Gęsiówka. Obóz zlikwidowano w 1956. Dość dobrze zachowane wypalone mury budynku rozebrano w 1965<ref name=":0" />. W jego miejscu znajduje się budynek [[Muzeum Historii Żydów Polskich Polin|Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN]]<ref>{{Cytuj pismo | nazwisko = Jastrzębski | imię = Jakub | tytuł = Niedoszłe centrum Muranowa | czasopismo = Skarpa Warszawska | strony = 27 | data = kwiecień 2023}}</ref>.

== Galeria ==
<gallery widths="170" heights="160">
Plik:Aleksander Majerski Widok na Koszary Wołyńskie.jpg|Koszary Wołyńskie na akwareli Aleksandra Majerskiego
Plik:Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 02.jpg|Wypalony gmach koszar w czasie powstania w getcie
Plik:Gęsia Street in Warsaw after the war.jpg|Koszary Wołyńskie widziane z ruin getta, 1945
Plik:Zamenhof utca. Az egykori Koszary Wołyńskie (Volhínia kaszárnya), később a Zsidó Tanács székhelye, a lebontása előtt. Fortepan 19136.jpg|Główne wejście w 1958
</gallery>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)]]
[[Kategoria:Architektura klasycystyczna w Warszawie]]
[[Kategoria:Architektura wojskowa I Rzeczypospolitej]]
[[Kategoria:Budynki projektu Stanisława Zawadzkiego]]
[[Kategoria:Historia Muranowa]]
[[Kategoria:Zniszczone obiekty budowlane w Warszawie (1939–1945)]]
[[Kategoria:Koszary w Warszawie]]

title: Koszary Wołyńskie

Państwo: Polska

Miejscowość: Warszawa

Adres: ul. Zamenhofa 19 róg ul. Gęsiej

Styl architektoniczny: klasycyzm

Architekt: Stanisław Zawadzki


text:
# Okręg wyborczy nr 1 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (2001–2011)
Okręg wyborczy nr 1 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej obejmował w latach 2001–2011 obszar miast na prawach powiatu Jeleniej Góry i Legnicy oraz powiatów bolesławieckiego, głogowskiego, jaworskiego, jeleniogórskiego, kamiennogórskiego, legnickiego, lubańskiego, lubińskiego, lwóweckiego, polkowickiego, złotoryjskiego i zgorzeleckiego (województwo dolnośląskie). Wybierano w nim 3 senatorów na zasadzie większości względnej.
Powstał w 2001, jego obszar należał wcześniej do okręgów obejmujących województwa jeleniogórskie i legnickie. Zniesiony został w 2011, na jego obszarze utworzono nowe okręgi nr 1, 2 i 3.
Siedzibą okręgowej komisji wyborczej była Legnica.

## Reprezentanci okręgu
| Rok  | Senator komitet wyborczy                  | Senator komitet wyborczy                                       | Senator komitet wyborczy                  | Senator komitet wyborczy                                    | Senator komitet wyborczy                  | Senator komitet wyborczy                                     |
| ---- | ----------------------------------------- | -------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- | ----------------------------------------- | ------------------------------------------------------------ |
| 2001 |                                           | Janusz Bielawski KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy |                                           | Jerzy Cieślak KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy |                                           | Marian Lewicki KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy |
| 2004 |                                           | Janusz Bielawski KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy | Ryszard Matusiak Liga Polskich Rodzin     |                                                             |                                           | Marian Lewicki KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy |
| 2005 |                                           | Tadeusz Maćkała Platforma Obywatelska RP                       |                                           | Tadeusz Lewandowski Prawo i Sprawiedliwość                  |                                           | Rafał Ślusarz Prawo i Sprawiedliwość                         |
| 2007 | Tomasz Misiak Platforma Obywatelska RP    |                                                                | Jacek Swakoń Platforma Obywatelska RP     | Witold Idczak Prawo i Sprawiedliwość                        |                                           |                                                              |
| 2011 | okręg zniesiony, patrz okręgi nr 1, 2 i 3 | okręg zniesiony, patrz okręgi nr 1, 2 i 3                      | okręg zniesiony, patrz okręgi nr 1, 2 i 3 | okręg zniesiony, patrz okręgi nr 1, 2 i 3                   | okręg zniesiony, patrz okręgi nr 1, 2 i 3 | okręg zniesiony, patrz okręgi nr 1, 2 i 3                    |

## Wyniki wyborów
Symbolem „●” oznaczono senatorów ubiegających się o reelekcję.

### Wybory parlamentarne 2001
| Kandydat                                              | Kandydat            | Komitet wyborczy                              | Głosów  |
| ----------------------------------------------------- | ------------------- | --------------------------------------------- | ------- |
|                                                       | Janusz Bielawski●   | KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy | 148 713 |
|                                                       | Jerzy Cieślak●      | KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy | 123 010 |
|                                                       | Marian Lewicki      | KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy | 106 488 |
|                                                       | Jerzy Pokój         | KWW Blok Senat 2001                           | 53 950  |
|                                                       | Jacek Głomb         | KWW Blok Senat 2001                           | 47 838  |
|                                                       | Adam Grabowiecki    | Polskie Stronnictwo Ludowe                    | 46 822  |
|                                                       | Antoni Błudnik      | Polskie Stronnictwo Ludowe                    | 43 243  |
|                                                       | Ryszard Matusiak    | KWW Ryszarda Matusiaka                        | 41 757  |
|                                                       | Bogusław Czerwiński | Alternatywa Ruch Społeczny                    | 21 785  |
|                                                       | Zbigniew Zygmunt    | Alternatywa Ruch Społeczny                    | 21 214  |
| Frekwencja: 43,49% Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza |                     |                                               |         |

*Janusz Bielawski reprezentował w Senacie IV kadencji (1997–2001) województwo legnickie, Jerzy Cieślak był wcześniej przedstawicielem województwa jeleniogórskiego.

### Wybory uzupełniające 2004
Głosowanie odbyło się z powodu śmierci Jerzego Cieślaka.
| Kandydat                                             | Kandydat         | Komitet wyborczy             | Głosów |
| ---------------------------------------------------- | ---------------- | ---------------------------- | ------ |
|                                                      | Ryszard Matusiak | Liga Polskich Rodzin         | 6150   |
|                                                      | Andrzej Piesiak  | KWW Andrzeja Piesiaka        | 4766   |
|                                                      | Stanisław Gwizda | Sojusz Lewicy Demokratycznej | 3964   |
|                                                      | Ryszard Nowak    | Polskie Stronnictwo Ludowe   | 3590   |
|                                                      | Marcin Zawiła    | KWW Marcina Zawiły           | 2668   |
|                                                      | Leszek Bubel     | Polska Partia Narodowa       | 591    |
|                                                      | Adam Gmurczyk    | Narodowe Odrodzenie Polski   | 412    |
| Frekwencja: 2,81% Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza |                  |                              |        |

### Wybory parlamentarne 2005
| Kandydat                                              | Kandydat              | Komitet wyborczy                           | Głosów |
| ----------------------------------------------------- | --------------------- | ------------------------------------------ | ------ |
|                                                       | Tadeusz Maćkała       | Platforma Obywatelska RP                   | 88 032 |
|                                                       | Tadeusz Lewandowski   | Prawo i Sprawiedliwość                     | 87 471 |
|                                                       | Rafał Ślusarz         | Prawo i Sprawiedliwość                     | 80 331 |
|                                                       | Ryszard Matusiak●     | Liga Polskich Rodzin                       | 52 459 |
|                                                       | Bogdan Maruszak       | Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej        | 44 465 |
|                                                       | Michał Turkiewicz     | Sojusz Lewicy Demokratycznej               | 39 005 |
|                                                       | Józef Kusiak          | Sojusz Lewicy Demokratycznej               | 38 479 |
|                                                       | Kazimierz Hałaszyński | Sojusz Lewicy Demokratycznej               | 30 128 |
|                                                       | Adam Grabowiecki      | Polskie Stronnictwo Ludowe                 | 29 322 |
|                                                       | Ryszard Zasławski     | Socjaldemokracja Polska                    | 21 811 |
|                                                       | Ewa Gutek             | Rodzina-Ojczyzna                           | 21 760 |
|                                                       | Jarosław Wardęga      | Socjaldemokracja Polska                    | 17 716 |
|                                                       | Ryszard Maraszek      | KWW Ryszarda Maraszka                      | 16 952 |
|                                                       | Józef Rypiński        | Porozumienie Polskie                       | 13 331 |
|                                                       | Edward Lewandowski    | Polska Partia Narodowa                     | 11 802 |
|                                                       | Michał Okrześ         | Organizacja Narodu Polskiego – Liga Polska | 9174   |
| Frekwencja: 36,74% Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza |                       |                                            |        |

### Wybory parlamentarne 2007
| Kandydat                                              | Kandydat             | Komitet wyborczy                      | Głosów  |
| ----------------------------------------------------- | -------------------- | ------------------------------------- | ------- |
|                                                       | Tomasz Misiak●       | Platforma Obywatelska RP              | 161 392 |
|                                                       | Jacek Swakoń         | Platforma Obywatelska RP              | 134 680 |
|                                                       | Witold Idczak        | Prawo i Sprawiedliwość                | 107 234 |
|                                                       | Tadeusz Lewandowski● | Prawo i Sprawiedliwość                | 97 482  |
|                                                       | Rafał Ślusarz●       | Prawo i Sprawiedliwość                | 89 759  |
|                                                       | Józef Kusiak         | KKW Lewica i Demokraci SLD+SDPL+PD+UP | 85 768  |
|                                                       | Jerzy Łaskawiec      | KKW Lewica i Demokraci SLD+SDPL+PD+UP | 79 076  |
|                                                       | Zbigniew Rybka       | KKW Lewica i Demokraci SLD+SDPL+PD+UP | 75 184  |
|                                                       | Sławomir Klimek      | Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej   | 22 634  |
|                                                       | Zbigniew Woźny       | Liga Polskich Rodzin                  | 17 648  |
| Frekwencja: 51,32% Źródło: Państwowa Komisja Wyborcza |                      |                                       |         |

*Tomasz Misiak reprezentował w Senacie VI kadencji (2005–2007) okręg nr 3.

wikitext:
{{Okręg wyborczy infobox
 |nazwa                      = Okręg wyborczy nr 1
do Senatu RP (2001–2011)
 |mapa                       = Senat RP 1 (2001–2011).svg
 |opis mapy                  =
 |instytucja                 = [[Senat Rzeczypospolitej Polskiej|Senat RP]]
 |pochodzenie nazwy          =
 |państwo                    = Polska
 |wariant flagi              =
 |jednostka administracyjna  = dolnośląskie
 |siedziba okręgowej komisji = [[Legnica]]
 |data pierwszych wyborów    =
 |data ostatnich wyborów     =
 |liczba komisji wyborczych  =
 |liczba mieszkańców         = 998 551<ref name="PKW 2007">{{cytuj stronę|url=https://wybory2007.pkw.gov.pl/SNT/PL/WYN/W/1.htm|tytuł=Wybory do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 2007. Wyniki głosowania|opublikowany=[[Państwowa Komisja Wyborcza]]|data dostępu=2015-06-02}}</ref> {{small|(19.10.2007)}}
 |liczba uprawnionych        = 806 174<ref name="PKW 2007"/> {{small|(19.10.2007)}}
 |liczba mandatów            = 3
 |obecni przedstawiciele     =
 |1. instytucja              = [[Sejm Rzeczypospolitej Polskiej|Sejmu RP]]
 |1. okręg                   = [[Okręg wyborczy nr 1 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|nr 1]]
 |2. instytucja              = [[Parlament Europejski|Parlamentu Europejskiego]]
 |2. okręg                   = [[Okręg wyborczy nr 12 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|nr 12]]
 |3. instytucja              =
 |3. okręg                   =
 |commons                    =
 |www                        =
}}
'''Okręg wyborczy nr 1 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej''' obejmował w latach 2001–2011 obszar miast na prawach powiatu [[Jelenia Góra|Jeleniej Góry]] i [[Legnica|Legnicy]] oraz powiatów [[powiat bolesławiecki|bolesławieckiego]], [[powiat głogowski|głogowskiego]], [[powiat jaworski|jaworskiego]], [[powiat karkonoski|jeleniogórskiego]], [[powiat kamiennogórski|kamiennogórskiego]], [[powiat legnicki|legnickiego]], [[powiat lubański|lubańskiego]], [[powiat lubiński|lubińskiego]], [[powiat lwówecki|lwóweckiego]], [[powiat polkowicki|polkowickiego]], [[powiat złotoryjski|złotoryjskiego]] i [[powiat zgorzelecki|zgorzeleckiego]] ([[województwo dolnośląskie]])<ref name="ordynacja2001">Ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej ({{Dziennik Ustaw|2001|46|499}} z późn. zm.).</ref>. Wybierano w nim 3 senatorów na zasadzie [[większość względna|większości względnej]].

Powstał w 2001, jego obszar należał wcześniej do okręgów obejmujących województwa [[województwo jeleniogórskie|jeleniogórskie]] i [[województwo legnickie|legnickie]]<ref group="uwaga">Oprócz gminy [[Udanin (gmina)|Udanin]].</ref>. Zniesiony został w 2011, na jego obszarze utworzono nowe okręgi [[Okręg wyborczy nr 1 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|nr 1]], [[Okręg wyborczy nr 2 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|2]] i [[Okręg wyborczy nr 3 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|3]]<ref name="kodeks wyborczy">Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy ({{Dziennik Ustaw|2022|1277}}).</ref>.

Siedzibą okręgowej komisji wyborczej była [[Legnica]]<ref name="ordynacja2001"/>.

== Reprezentanci okręgu ==
{| class="wikitable" style="font-size: 90%"
|-
! Rok
! colspan=2| Senator
komitet wyborczy
! colspan=2| Senator
komitet wyborczy
! colspan=2| Senator
komitet wyborczy
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2001 roku|2001]]
| rowspan=2 style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLDUP}};"|
| rowspan=2| [[Janusz Bielawski]]
{{partie polityczne - nazwa|SLDUP}}
| style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLDUP}};"|
| [[Jerzy Cieślak]]
KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy
| rowspan=2 style="background: #{{partie polityczne - kolor|SLDUP}};"|
| rowspan=2| [[Marian Lewicki (polityk)|Marian Lewicki]]
KKW Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy
|-
| style="background: lemonchiffon;"| {{tooltip|[[Wybory uzupełniające do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji#Wybory uzupełniające 28 marca 2004 (okręg nr 3)|2004]]|Wybory uzupełniające}}
| style="background: #{{partie polityczne - kolor|LPR}};"|
| [[Ryszard Matusiak]]
{{partie polityczne - nazwa|LPR}}
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2005 roku|2005]]
| rowspan=2 style="background: #{{partie polityczne - kolor|PO}};"|
| [[Tadeusz Maćkała]]
{{partie polityczne - nazwa|PO}}
| style="background: #{{partie polityczne - kolor|PIS}};"|
| [[Tadeusz Lewandowski (1944–2021)|Tadeusz Lewandowski]]
{{partie polityczne - nazwa|PIS}}
| rowspan=2 style="background: #{{partie polityczne - kolor|PIS}};"|
| [[Rafał Ślusarz]]
Prawo i Sprawiedliwość
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2007 roku|2007]]
| [[Tomasz Misiak]]
Platforma Obywatelska RP
| style="background: #{{partie polityczne - kolor|PO}};"|
| [[Jacek Swakoń]]
Platforma Obywatelska RP
| [[Witold Idczak]]
Prawo i Sprawiedliwość
|-
| [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku|2011]]
| colspan=6| ''okręg zniesiony, patrz okręgi [[Okręg wyborczy nr 1 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|nr 1]], [[Okręg wyborczy nr 2 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|2]] i [[Okręg wyborczy nr 3 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|3]]''
|}

== Wyniki wyborów ==
Symbolem „●” oznaczono senatorów ubiegających się o reelekcję.
=== [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2001 roku|Wybory parlamentarne 2001]] ===
{{partie polityczne - senat|wynik=
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLDUP|kandydat=[[Janusz Bielawski]]●|głosy=148 713|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLDUP|kandydat=[[Jerzy Cieślak]]●|głosy=123 010|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLDUP|kandydat=[[Marian Lewicki (polityk)|Marian Lewicki]]|głosy=106 488|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=BS|kandydat=[[Jerzy Pokój]]|głosy=53 950}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=BS|kandydat=[[Jacek Głomb]]|głosy=47 838}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PSL|kandydat=[[Adam Grabowiecki]]|głosy=46 822}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PSL|kandydat=Antoni Błudnik|głosy=43 243}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=KWW Ryszarda Matusiaka|kandydat=[[Ryszard Matusiak]]|głosy=41 757}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=ARS|kandydat=Bogusław Czerwiński|głosy=21 785}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=ARS|kandydat=Zbigniew Zygmunt|głosy=21 214}}
|frekwencja=43,49|źródło=https://wybory2001.pkw.gov.pl/020000/TTTT01/sng2_o.html|opis źródła=Państwowa Komisja Wyborcza}}
''*Janusz Bielawski reprezentował w Senacie IV kadencji (1997–2001) [[Okręg wyborczy województwo legnickie do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|województwo legnickie]], Jerzy Cieślak był wcześniej przedstawicielem [[Okręg wyborczy województwo jeleniogórskie do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|województwa jeleniogórskiego]].''

=== [[Wybory uzupełniające do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej V kadencji#Wybory uzupełniające 28 marca 2004 (okręg nr 3)|Wybory uzupełniające 2004]] ===
Głosowanie odbyło się z powodu śmierci [[Jerzy Cieślak|Jerzego Cieślaka]]<ref>Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 maja 2004 r. w sprawie zarządzenia wyborów uzupełniających do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej ({{Dziennik Ustaw|2004|108|1140}}).</ref>.
{{partie polityczne - senat|wynik=
{{partie polityczne - wybory senat|partia=LPR|kandydat=[[Ryszard Matusiak]]|głosy=6150|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=KWW Andrzeja Piesiaka|kandydat=[[Andrzej Piesiak]]|głosy=4766}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLD|kandydat=Stanisław Gwizda|głosy=3964}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PSL|kandydat=[[Ryszard Nowak (ur. 1953)|Ryszard Nowak]]|głosy=3590}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=KWW Marcina Zawiły|kandydat=[[Marcin Zawiła]]|głosy=2668}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PPN|kandydat=[[Leszek Bubel]]|głosy=591}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=NOP|kandydat=Adam Gmurczyk|głosy=412}}
|frekwencja=2,81|źródło=http://isap.sejm.gov.pl/Download?id=WDU20040560552&type=2|opis źródła=Państwowa Komisja Wyborcza}}

=== [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2005 roku|Wybory parlamentarne 2005]] ===
{{partie polityczne - senat|wynik=
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PO|kandydat=[[Tadeusz Maćkała]]|głosy=88 032|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PIS|kandydat=[[Tadeusz Lewandowski (1944–2021)|Tadeusz Lewandowski]]|głosy=87 471|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PIS|kandydat=[[Rafał Ślusarz]]|głosy=80 331|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=LPR|kandydat=[[Ryszard Matusiak]]●|głosy=52 459}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SRP|kandydat=Bogdan Maruszak|głosy=44 465}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLD|kandydat=[[Michał Turkiewicz]]|głosy=39 005}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLD|kandydat=[[Józef Kusiak]]|głosy=38 479}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SLD|kandydat=Kazimierz Hałaszyński|głosy=30 128}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PSL|kandydat=[[Adam Grabowiecki]]|głosy=29 322}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SDPL|kandydat=Ryszard Zasławski|głosy=21 811}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=RO|kandydat=Ewa Gutek|głosy=21 760}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SDPL|kandydat=[[Jarosław Wardęga]]|głosy=17 716}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=KWW Ryszarda Maraszka|kandydat=[[Ryszard Maraszek]]|głosy=16 952}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PP|kandydat=Józef Rypiński|głosy=13 331}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PPN|kandydat=Edward Lewandowski|głosy=11 802}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=ONPLP|kandydat=Michał Okrześ|głosy=9174}}
|frekwencja=36,74|źródło=https://wybory2005.pkw.gov.pl/SNT/PL/WYN/W/1.htm|opis źródła=Państwowa Komisja Wyborcza}}

=== [[Wybory parlamentarne w Polsce w 2007 roku|Wybory parlamentarne 2007]] ===
{{partie polityczne - senat|wynik=
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PO|kandydat=[[Tomasz Misiak]]●|głosy=161 392|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PO|kandydat=[[Jacek Swakoń]]|głosy=134 680|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PIS|kandydat=[[Witold Idczak]]|głosy=107 234|mandat=tak}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PIS|kandydat=[[Tadeusz Lewandowski (1944–2021)|Tadeusz Lewandowski]]●|głosy=97 482}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=PIS|kandydat=[[Rafał Ślusarz]]●|głosy=89 759}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=LID|kandydat=[[Józef Kusiak]]|głosy=85 768}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=LID|kandydat=Jerzy Łaskawiec|głosy=79 076}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=LID|kandydat=[[Zbigniew Rybka]]|głosy=75 184}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=SRP|kandydat=Sławomir Klimek|głosy=22 634}}
{{partie polityczne - wybory senat|partia=LPR|kandydat=Zbigniew Woźny|głosy=17 648}}
|frekwencja=51,32|źródło=https://wybory2007.pkw.gov.pl/SNT/PL/WYN/W/1.htm|opis źródła=Państwowa Komisja Wyborcza}}
''*Tomasz Misiak reprezentował w Senacie VI kadencji (2005–2007) okręg [[Okręg wyborczy nr 3 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (2001–2011)|nr 3]]''.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Okręgi wyborcze do Senatu RP (2001–2011)}}

[[Kategoria:Okręgi wyborcze do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (2001–2011)]]
[[Kategoria:Polityka w województwie dolnośląskim]]

title: Okręg wyborczy nr 1 · do Senatu RP (2001–2011)

Instytucja: Senat RP

Województwo: dolnośląskie

Siedziba: Legnica

Wybory do Sejmu RP: nr 1

Wybory do Parlamentu Europejskiego: nr 12


text:
# Zvečava
Zvečava (cyr. Звечава) – wieś w Czarnogórze, w gminie Kotor. W 2011 roku liczyła 10 mieszkańców.

title: Zvečava

wikitext:
{{Miejscowość infobox
 |nazwa                        = Zvečava
 |nazwa oryginalna             = {{k|sr|Звечава}}
 |zdjęcie                      =
 |opis zdjęcia                 =
 |herb                         =
 |godło                        =
 |pieczęć                      =
 |flaga                        =
 |dopełniacz nazwy             =
 |państwo                      = Czarnogóra
 |1. jednostka administracyjna = [[Gmina Kotor|Kotor]]
 |powierzchnia                 =
 |wysokość                     =
 |rok                          = 2011
 |liczba ludności              = 10{{r|stat}}
 |gęstość zaludnienia          =
 |numer kierunkowy             =
 |kod pocztowy                 =
 |tablice rejestracyjne        =
 |współrzędne                  =
 |commons                      =
 |www                          =
}}
'''Zvečava''' ([[Cyrylica serbska|cyr.]] Звечава) – [[wieś]] w [[Czarnogóra|Czarnogórze]], w [[Gmina Kotor|gminie Kotor]]. W 2011 roku liczyła 10 mieszkańców{{r|stat}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name="stat">{{cytuj stronę|url=https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/knjiga_prvi%20rezultati(1).pdf|tytuł=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori|opublikowany=Zavod za statistiku Crne Gore - MONSTAT|język=sla|data dostępu=2019-12-19}}</ref>
}}

{{Gmina Kotor}}

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Miejscowości w gminie Kotor]]

title: ZvečavaЗвечава

Państwo: Czarnogóra

Gmina: Kotor


text:
# Poznańska Czarna Trzynastka im. het. Jana Zamoyskiego
13 Szczep Harcerski „Poznańska Czarna Trzynastka” imienia hetmana Jana Zamoyskiego – szczep drużyn harcerskich Związku Harcerstwa Polskiego działający na terenie Poznania, współpracujący z VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza. Od 1999 wchodzi w skład Hufca ZHP Poznań-Śródmieście „Siódemka” im. hm. Sylwestra Wietrzykowskiego. Patronem szczepu jest hetman wielki koronny Jan Zamoyski.

## Nazwa
Początkowo „Poznańska Czarna Trzynastka”, gdy działała jeszcze przy Gimnazjum im G. Bergera w Poznaniu, nie miała ani numeru „13”, ani koloru czarnego, a patronem nie był Jan Zamoyski. Nazwą obecnej „Trzynastki” była – Drużyna Harcerzy im. hetm. Stanisława Żółkiewskiego. Obecnego patrona drużyna uzyskała w czerwcu 1919 roku, podczas gdy drużyna Żółkiewskiego została podzielona na starszą i młodszą (Zamoyskiego). Numer „13” otrzymano prawdopodobnie w 1920 roku, a określenie „Czarna Trzynastka” wprowadzono w 1922 roku. Kolor „Czarny” wprowadził drużynowy Mieczysław Wasilewski, ustanawiając nowy kolor chusty oraz krótkie czarne spodnie (nieobowiązujące dzisiaj) do umundurowania. Możliwe, że było to związane z pseudonimem Wasilewskiego – „Czarny Wilk”.

## Historia

### Pierwsze dziesięciolecie
Drużyna Harcerska im. hetm. Stanisława Żółkiewskiego rozpoczęła swą działalność 2 lutego 1919 roku w Miejskiej Szkole Realnej im. Gotthilfa Bergera przy ul. Strzeleckiej w Poznaniu. Pierwszym drużynowym został dh Antoni Kopczyński, siedemnastoletni uczeń Gimnazjum im. Bergera. Drużyna była bardzo liczna (ponad 70 harcerzy w 7 zastępach), z tego powodu, w czerwcu 1919 roku podzielono drużynę na dwie mniejsze: młodszą im. het. Jana Zamoyskiego (drużynowy Tadeusz Frąckowiak) oraz starszą im. Stanisława Żółkiewskiego (drużynowy Bolesław Waniorek). Pierwszy obóz harcerski odbył się w Bytyniu (pow. szamotulski) i uczestniczyły na nim obie drużyny. We wrześniu dwie drużyny zespolono w jedną, tym razem pod patronem Zamoyskiego. Imię Stanisława Żółkiewskiego przeszło wraz z częścią harcerzy do utworzonej 20 września 1919 roku drużyny w Gimnazjum im. K. Marcinkowskiego. W 1920 roku, w związku z inwazją sowiecką na Polskę i udziałem trzynastaków na froncie, praca drużyny została mocno ograniczona, a drużynowi musieli być zmieniani co parę miesięcy. Sytuację ustabilizował dopiero dh Mieczysław „Czarny Wilk” Wasilewski. To on wprowadził czarny kolor chusty oraz nazwę „Czarna Trzynastka”. Na początku roku szkolnego 1922/1923 „Trzynastka” otrzymała swoją pierwszą harcówkę w gmachu szkoły im. G. Bergera. W latach 1925–1926 nastąpił krótkotrwały podział drużyny (powstała 13B Drużyna Harcerska). W 1925 „Czarna Trzynastka” została sklasyfikowana przez Chorągiew Wielkopolską jako jedna z trzech najlepszych drużyn harcerskich w Wielkopolsce. W latach 1926–1929 nastąpił „boom” na sprawy sportowe w drużynie. Harcerze zamiast zajmować się wyrobieniem harcerskim, większość czasu poświęcali treningom sportowym. Dzięki temu zainteresowaniu, w 1928 roku Czarna Trzynastka Poznań uzyskała niebywałe, historyczne osiągnięcie – osiągnęła mistrzostwo Polski w koszykówce mężczyzn. W 1927 roku 13. Drużynę Harcerską im. hetm. Jana Zamoyskiego przekształcono na Gniazdo XIII DH im. Jana Zamoyskiego (forma odpowiadająca dzisiejszemu szczepowi), w której znalazły się trzy drużyny: harcerska (starsi harcerze), przygotowawcza (młodsze klasy) oraz wilczęta (klasy pierwsze). W 1930 roku powrócono do wcześniejszej formy działalności.

### Po 1992
W latach 90. „Trzynastka” działała przy VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie w 1994 roku powstały drużyny starszoharcerskie, ob. wędrownicze: „Czarna” (męska) oraz „Biała” (żeńska). W 1992 roku powstał Hufiec ZHP Poznań-Śródmieście im. hm. Sylwestra Wietrzykowskiego, do którego „Poznańska Czarna Trzynastka” dołączyła w 1999. Program „Siódemki” różnił się od innych hufców, był bardziej innowacyjny oraz starał dostosowywać się do obecnych zainteresowań młodzieży. „Trzynastka” szybko znalazła w nim swoje miejsce, co może potwierdzić objęcie w 2001 roku stanowiska komendanta hufca przez trzynastaka hm. Błażeja Stankowskiego, a następnie przez phm. Artura Kaczmarka. Harcówka PCT znajdowała się przy ul. Lodowej na poznańskim Łazarzu, jednak została utracona w 1996 roku. W 1996 powstały dwie drużyny młodszoharcerskie w szczepie: „Mała Biała” oraz „Mała Szara” przekształcona później w 13. PDH „Zawisza”. W 2001 roku, w związku z zanikiem młodszej młodzieży w szczepie, „Poznańska Czarna Trzynastka” zaczęła działać na nowych terenach. Jako nowy teren wybrano Osiedle Różany Potok, na którym zorganizowano festyn rodzinny, dzięki któremu do trzynastki przybyło wiele nowych harcerzy. Powstała wtedy 13. PDH „Mewy” skupiająca dziewczynki. Ponadto swoją działalność rozpoczęła dziewczęca 13. Gromada Zuchowa „Dzielne Wiewiórki”, a później również chłopięca 13. GZ „Włóczykije”. Obie gromady w 2007 roku połączyły się w jedną „Dzielne Wiewiórki i Włóczykije”. Jesienią 2002 odbył się rejs szczepu jachtem SY Zawisza Czarny na trasie Gdynia – Visby – Hel – Gdynia, a w 2004 na Bornholm i do Kopenhagi.
W związku z reformą szkolnictwa i odcięciem najmłodszych klas licealnych oraz odebraniu przez dyrekcję VIII LO harcówki, w szczepie nastąpił kryzys, a cała działalność została przeniesiona na Różany Potok. W 2008 roku powstała 13. PDHS „Tramp” pod wodzą dhn Agaty Pietras, która skupiała dziewczęta z gimnazjum, a 11 stycznia 2009 roku odbyła się pierwsza zbiórka 13. PDHS „Grzmot” (chłopcy z gimnazjum), której drużynowym został dh Mikołaj Podworny.
Od roku szkolnego 2015/2016 szczep ponownie współpracuje z VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W roku 2017 drużyny wędrownicze nawiązały współpracę z Aeroklubem Poznańskim, w wyniku czego „Trzynastka” otrzymała nowy magazyn, a dziesięcioro wędrowników przeszło kurs spadochronowy, uwieńczony trzema skokami samodzielnymi.

## Drużyny
| Nazwa drużyny                                    | Rodzaj                         |
| ------------------------------------------------ | ------------------------------ |
| 13. PGZ „Czarna Perła”                           | gromada zuchowa (koedukacyjna) |
| 13. PDH „Zawisza” im. Zawiszy Czarnego h. Sulima | drużyna harcerzy               |
| 13. PDH „Mewy” im. Ewy Matuszewskiej ps. „Mewa”  | drużyna harcerek               |
| 13. PDHS „Grzmot”                                | drużyna harcerzy starszych     |
| 13. PDHS „Tramp” im. Kazimierza Nowaka           | drużyna harcerek starszych     |
| 13. PDW „Czarna” im. het. Jana Zamoyskiego       | drużyna wędrownicza (męska)    |
| 13. PDW „Biała”                                  | drużyna wędrownicza (żeńska)   |

wikitext:
{{Jednostka harcerska infobox
 | grafika               = Logo Poznańskiej Czarnej Trzynastki.jpg
 | podpis grafiki        = Logo PCT
 | temat_artykułu        = „Poznańska Czarna Trzynastka” im. het. Jana Zamoyskiego
 | organizacja_harcerska = [[Związek Harcerstwa Polskiego]]
 | jednostka_nadrzędna   = [[Hufiec ZHP Poznań-Śródmieście „Siódemka” im. hm. Sylwestra Wietrzykowskiego]]
 | rodzaj_jednostki      = [[Szczep (harcerstwo)|szczep]]
 | jednostki_podległe    = 6 drużyn i 1 gromada
 | rok                   = 2 lutego 1919
 | komendant             = [[Podharcmistrz|phm.]] Zofia Gurgas [[Harcerka Rzeczypospolitej|HR]]<ref group="uwaga">Rozkazem komendantki hufca ZHP Poznań-Śródmieście „Siódemka” S.3/2023 z dnia 15 lipca 2023 r.{{Fakt|data=2019-08}}.</ref>
 | adres_siedziby        = ul. Morasko 57, Poznań
 | dodaj_mapę            = tak
 | nazwa                 = Poznańska Czarna Trzynastka im. het. Jana Zamoyskiego
 | kod mapy              = Poznań
 | współrzędne           = 52°29′19.7″N 16°54′30.0″E
 | www                   =
}}
'''13 Szczep Harcerski „Poznańska Czarna Trzynastka” imienia hetmana Jana Zamoyskiego''' – [[szczep (harcerstwo)|szczep drużyn harcerskich]] [[Związek Harcerstwa Polskiego|Związku Harcerstwa Polskiego]] działający na terenie [[Poznań|Poznania]], współpracujący z [[VIII Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza]]. Od 1999 wchodzi w skład Hufca ZHP Poznań-Śródmieście „Siódemka” im. hm. Sylwestra Wietrzykowskiego. Patronem szczepu jest [[hetman wielki koronny]] [[Jan Zamoyski]].

== Nazwa ==
Początkowo „Poznańska Czarna Trzynastka”, gdy działała jeszcze przy [[Miejska Szkoła Realna w Poznaniu|Gimnazjum im G. Bergera]] w [[Poznań|Poznaniu]], nie miała ani numeru „13”, ani koloru czarnego, a patronem nie był [[Jan Zamoyski]]. Nazwą obecnej „Trzynastki” była – Drużyna Harcerzy im. hetm. [[Stanisław Żółkiewski|Stanisława Żółkiewskiego]]. Obecnego patrona drużyna uzyskała w czerwcu 1919 roku, podczas gdy drużyna Żółkiewskiego została podzielona na starszą i młodszą (Zamoyskiego). [[Numer]] „13” otrzymano prawdopodobnie w 1920 roku, a określenie „Czarna Trzynastka” wprowadzono w 1922 roku. Kolor „Czarny” wprowadził [[drużynowy]] Mieczysław Wasilewski, ustanawiając nowy kolor chusty oraz krótkie czarne spodnie (nieobowiązujące dzisiaj) do [[Mundur harcerski|umundurowania]]. Możliwe, że było to związane z pseudonimem Wasilewskiego – „Czarny Wilk”.

== Historia ==
=== Pierwsze dziesięciolecie ===
[[Plik:Logo Poznańskiej Czarnej Trzynastki.jpg|thumb|Logo Poznańskiej Czarnej Trzynastki]]
Drużyna Harcerska im. hetm. [[Stanisław Żółkiewski|Stanisława Żółkiewskiego]] rozpoczęła swą działalność 2 lutego 1919 roku w [[Miejska Szkoła Realna w Poznaniu|Miejskiej Szkole Realnej im. Gotthilfa Bergera]] przy ul. [[Ulica Strzelecka w Poznaniu|Strzeleckiej]] w [[Poznań|Poznaniu]]. Pierwszym [[drużynowy]]m został dh Antoni Kopczyński, siedemnastoletni uczeń Gimnazjum im. Bergera. Drużyna była bardzo liczna (ponad 70 harcerzy w 7 zastępach), z tego powodu, w czerwcu 1919 roku podzielono drużynę na dwie mniejsze: młodszą im. het. [[Jan Zamoyski|Jana Zamoyskiego]] (drużynowy Tadeusz Frąckowiak) oraz starszą im. Stanisława Żółkiewskiego (drużynowy Bolesław Waniorek). Pierwszy obóz harcerski odbył się w [[Bytyń (województwo wielkopolskie)|Bytyniu]] ([[Powiat szamotulski|pow. szamotulski]]) i uczestniczyły na nim obie drużyny. We wrześniu dwie drużyny zespolono w jedną, tym razem pod patronem Zamoyskiego. Imię Stanisława Żółkiewskiego przeszło wraz z częścią harcerzy do utworzonej 20 września 1919 roku [[XIV Szczep Harcerski „Błękitna Czternastka” im. het. Stanisława Żółkiewskiego z Poznania|drużyny]] w [[I Liceum Ogólnokształcące im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu|Gimnazjum im. K. Marcinkowskiego]]. W 1920 roku, w związku z [[Wojna polsko-bolszewicka|inwazją sowiecką]] na [[II Rzeczpospolita|Polskę]] i udziałem trzynastaków na froncie, praca drużyny została mocno ograniczona, a drużynowi musieli być zmieniani co parę miesięcy. Sytuację ustabilizował dopiero dh Mieczysław „Czarny Wilk” Wasilewski. To on wprowadził czarny kolor chusty oraz nazwę „Czarna Trzynastka”. Na początku roku szkolnego 1922/1923 „Trzynastka” otrzymała swoją pierwszą harcówkę w gmachu szkoły im. G. Bergera. W latach 1925–1926 nastąpił krótkotrwały podział drużyny (powstała 13B Drużyna Harcerska). W 1925 „Czarna Trzynastka” została sklasyfikowana przez [[Chorągiew Wielkopolska ZHP|Chorągiew Wielkopolską]] jako jedna z trzech najlepszych drużyn harcerskich w Wielkopolsce. W latach 1926–1929 nastąpił „boom” na sprawy sportowe w drużynie. Harcerze zamiast zajmować się wyrobieniem harcerskim, większość czasu poświęcali treningom sportowym. Dzięki temu zainteresowaniu, w 1928 roku [[Czarna Trzynastka Poznań]] uzyskała niebywałe, historyczne osiągnięcie – osiągnęła [[Mistrzostwa Polski w koszykówce mężczyzn (1928)|mistrzostwo Polski w koszykówce mężczyzn]]<ref>{{Cytuj stronę |url = https://www.poznan.pl/mim/bm/news/100-lat-poznanskiej-czarnej-trzynastki,128265.html |tytuł = 100 lat Poznańskiej Czarnej Trzynastki |opublikowany = poznan.pl |data = 2019-01-27 |data dostępu = 2024-07-24 |archiwum = https://web.archive.org/web/20240724190258/https://www.poznan.pl/mim/bm/news/100-lat-poznanskiej-czarnej-trzynastki,128265.html |zarchiwizowano = 2024-07-24}}</ref>. W 1927 roku 13. Drużynę Harcerską im. hetm. Jana Zamoyskiego przekształcono na Gniazdo XIII DH im. Jana Zamoyskiego (forma odpowiadająca dzisiejszemu [[Szczep (harcerstwo)|szczepowi]]), w której znalazły się trzy drużyny: harcerska (starsi harcerze), przygotowawcza (młodsze klasy) oraz wilczęta (klasy pierwsze). W 1930 roku powrócono do wcześniejszej formy działalności.

=== Po 1992 ===
W latach 90. „Trzynastka” działała przy [[VIII Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]], gdzie w 1994 roku powstały drużyny [[Harcerze starsi|starszoharcerskie]], ob. [[wędrownicy|wędrownicze]]: „Czarna” (męska) oraz „Biała” (żeńska). W 1992 roku powstał Hufiec ZHP Poznań-Śródmieście im. hm. Sylwestra Wietrzykowskiego, do którego „Poznańska Czarna Trzynastka” dołączyła w 1999. Program „Siódemki” różnił się od innych [[hufiec|hufców]], był bardziej innowacyjny oraz starał dostosowywać się do obecnych zainteresowań młodzieży. „Trzynastka” szybko znalazła w nim swoje miejsce, co może potwierdzić objęcie w 2001 roku stanowiska [[komendant hufca|komendanta hufca]] przez trzynastaka [[harcmistrz|hm.]] Błażeja Stankowskiego, a następnie przez [[podharcmistrz|phm.]] Artura Kaczmarka. [[Harcówka]] PCT znajdowała się przy ul. Lodowej na poznańskim [[Łazarz (Poznań)|Łazarzu]], jednak została utracona w 1996 roku. W 1996 powstały dwie drużyny [[harcerze|młodszoharcerskie]] w szczepie: „Mała Biała” oraz „Mała Szara” przekształcona później w 13. PDH „Zawisza”. W 2001 roku, w związku z zanikiem młodszej młodzieży w szczepie, „Poznańska Czarna Trzynastka” zaczęła działać na nowych terenach. Jako nowy teren wybrano [[Osiedle Różany Potok]], na którym zorganizowano festyn rodzinny, dzięki któremu do trzynastki przybyło wiele nowych harcerzy. Powstała wtedy 13. PDH „Mewy” skupiająca dziewczynki. Ponadto swoją działalność rozpoczęła dziewczęca 13. [[Gromada (harcerstwo)|Gromada Zuchowa]] „Dzielne Wiewiórki”, a później również chłopięca 13. GZ „Włóczykije”. Obie gromady w 2007 roku połączyły się w jedną „Dzielne Wiewiórki i Włóczykije”. Jesienią 2002 odbył się rejs szczepu jachtem [[SY Zawisza Czarny (1952)|SY Zawisza Czarny]] na trasie [[Gdynia]] – [[Visby]] – [[Mierzeja Helska|Hel]] – Gdynia, a w 2004 na [[Bornholm]] i do [[Kopenhaga|Kopenhagi]].

W związku z [[Reforma systemu oświaty z 1999 roku|reformą szkolnictwa]] i odcięciem najmłodszych klas licealnych oraz odebraniu przez dyrekcję VIII LO harcówki, w szczepie nastąpił kryzys, a cała działalność została przeniesiona na Różany Potok. W 2008 roku powstała 13. PDHS „Tramp” pod wodzą dhn Agaty Pietras, która skupiała dziewczęta z [[gimnazjum]], a 11 stycznia 2009 roku odbyła się pierwsza [[Zbiórka (harcerstwo)|zbiórka]] 13. PDHS „Grzmot” (chłopcy z gimnazjum), której drużynowym został dh Mikołaj Podworny.

Od roku szkolnego 2015/2016 szczep ponownie współpracuje z [[VIII Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Poznaniu|VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza w Poznaniu]]. W roku 2017 drużyny wędrownicze nawiązały współpracę z [[Aeroklub Poznański|Aeroklubem Poznańskim]], w wyniku czego „Trzynastka” otrzymała nowy magazyn, a dziesięcioro wędrowników przeszło kurs spadochronowy, uwieńczony trzema skokami samodzielnymi.

== Drużyny ==
{| class="wikitable"
|-
! Nazwa drużyny !! Rodzaj
|-
| 13. PGZ „Czarna Perła” || [[Gromada (harcerstwo)|gromada zuchowa]] (koedukacyjna)
|-
| 13. PDH „Zawisza” im. [[Zawisza Czarny z Garbowa|Zawiszy Czarnego]] h. [[Sulima (herb szlachecki)|Sulima]] || [[Drużyna (harcerstwo)|drużyna]] [[Harcerze|harcerzy]]
|-
| 13. PDH „Mewy” im. [[Ewa Matuszewska|Ewy Matuszewskiej]] ps. „Mewa” || [[Drużyna (harcerstwo)|drużyna]] [[Harcerze|harcerek]]
|-
| 13. PDHS „Grzmot” || [[Drużyna (harcerstwo)|drużyna]] [[Harcerze starsi|harcerzy starszych]]
|-
| 13. PDHS „Tramp” im. [[Kazimierz Nowak (podróżnik)|Kazimierza Nowaka]] || [[Drużyna (harcerstwo)|drużyna]] [[Harcerze starsi|harcerek starszych]]
|-
| 13. PDW „Czarna” im. [[hetman|het.]] [[Jan Zamoyski|Jana Zamoyskiego]] || [[Drużyna (harcerstwo)|drużyna]] [[Wędrownicy|wędrownicza]] (męska)
|-
| 13. PDW „Biała” || [[Drużyna (harcerstwo)|drużyna]] [[Wędrownicy|wędrownicza]] (żeńska)
|}

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* Michał Najgrakowski: ''Z dziejów „Czarnej Trzynastki”'', Media-Expo, Poznań, 2011

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.facebook.com/czarna13.poznan Poznańska Czarna Trzynastka na Facebooku]

[[Kategoria:Harcerstwo w Poznaniu]]
[[Kategoria:Szczepy Związku Harcerstwa Polskiego|13 Poznańska]]
[[Kategoria:Jan Zamoyski]]

Organizacja harcerska: Związek Harcerstwa Polskiego

Rodzaj jednostki: szczep

Jednostki podległe: 6 drużyn i 1 gromada

Rok powstania · pierwszych drużyn: 2 lutego 1919

Komendant (przewodniczący): phm. Zofia Gurgas HR

Adres siedziby: ul. Morasko 57, Poznań