text:
# La Môle
La Môle – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var.
Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 616 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 14 osób/km² (wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe La Môle plasuje się na 456. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 178.).

title: La Môle

wikitext:
{{Jednostka administracyjna infobox
 |nazwa                           = La Môle
 |nazwa oryginalna                =
 |dopełniacz nazwy                = gminy La Môle
 |jednostka                       = miejscowość i gmina
 |zdjęcie                         = Eglise de la Môle.jpg
 |opis zdjęcia                    = Kościół św. Marii Magdaleny w La Môle
 |alt zdjęcia                     =
 |herb                            = Blason ville fr La Môle (83).svg
 |flaga                           =
 |hymn                            =
 |dewiza                          =
 |państwo                         = Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże
 |1. jednostka administracyjna    =
 |2. jednostka administracyjna    = [[Var (departament)|Var]]
 |3. jednostka administracyjna    = [[Okręg Draguignan|Draguignan]]
 |4. jednostka administracyjna    = [[Kanton Saint-Tropez|Saint-Tropez]]
 |siedziba                        =
 |nazwa kodu statystycznego       = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]
 |kod statystyczny                = 83079
 |stanowisko zarządzającego       = Mer
 |zarządzający                    = Gabriel Ciarimboli
 |powierzchnia                    = 44 km²
 |wysokość                        = 15–529 m n.p.m.
 |rok                             = 1990
 |liczba ludności                 = 616
 |gęstość zaludnienia             = 14 os./km²
 |numer kierunkowy                =
 |kod pocztowy                    = 83310
 |tablice rejestracyjne           =
 |adres urzędu                    =
 |plan                            =
 |mapa                            =
 |nazwa mapy                      = Francji
 |kod mapy                        = Var
 |współrzędne                     = 43°12′33″N 6°27′58″E
 |commons                         = Category:La Môle
 |www                             =
}}
'''La Môle''' – miejscowość i gmina we [[Francja|Francji]], w regionie [[Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże]], w departamencie [[Var (departament)|Var]].

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 616 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 14 osób/km² (wśród 963 gmin [[Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże|regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe]] La Môle plasuje się na 456. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 178.).

== Bibliografia ==
* {{Insee}}

{{Okręg Draguignan}}

[[Kategoria:Miejscowości w departamencie Var|Môle]]

title: La Môle

Państwo: Francja

Region: Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże

Departament: Var

Okręg: Draguignan

Kanton: Saint-Tropez

Mer: Gabriel Ciarimboli

Powierzchnia: 44 km²

• gęstość: 14 os./km²


text:
# Relikwiarz Trzech Króli
Relikwiarz Trzech Króli – dzieło Mikołaja z Verdun stanowiące jeden z najważniejszych przykładów europejskiego rzemiosła artystycznego wieków średnich. Wewnątrz kryje relikwie Trzech Króli – patronów Kolonii. Ponadto przechowuje relikwie świętych Nabora i Feliksa oraz Grzegorza ze Spoleto. Relikwiarz stanowi zasadniczą część ołtarza głównego w katedrze pw. św. Piotra i NMP w Kolonii.

## Historia
Tradycja Trzech Króli związana jest z Kolonią od XII wieku. W 1164 r. arcybiskup koloński Rainald z Dassel kierujący kancelarią cesarza Fryderyka Barbarossy przywiózł z podbitego Mediolanu nad Ren wojenną zdobycz – relikwie, które w Mediolanie czczone były jako szczątki Trzech Króli. O sposobie dostania się relikwii do Italii wiadomo z XII-wiecznego Żywota biskupa Eustorgiusza. Według tego dokumentu doczesne szczątki Trzech Króli miała znaleźć w IV w. w Jerozolimie św. Helena, matka cesarza Konstantyna Wielkiego, po czym miała je wysłać do Konstantynopola. Stamtąd jeszcze w IV w. zostały przewiezione do kościoła w Mediolanie przez biskupa Eustorgiusza. Według innych źródeł Mediolańczycy do 1158 r. nic nie wiedzieli o posiadanych przez siebie relikwiach Mędrców ze Wschodu. Dowiedzieli się o ich pochodzeniu dopiero wówczas, gdy z powodu oblężenia miasta musieli zabrać relikwie z położonego u jego bram kościoła.
Rainald z Dassel przyniósł Kolonii w XII wieku nie tylko relikwie, ale także inne przedmioty kultu religijnego, m.in. Madonnę Mediolańską. Od tego momentu nastąpił gwałtowny rozwój miasta – polityczny, gospodarczy i kulturalny; przyniesienie i konsekracja relikwii podniosły zaś prestiż Kolonii na arenie międzynarodowej. W krótkim czasie miasto to stało się jednym z największych ośrodków kultu religijnego. Obok relikwii Trzech Króli w mieście znajdowały się już przedmioty czci związane ze św. Urszulą oraz św. Gereonem. W rezultacie Kolonia stała się jednym z najważniejszych punktów docelowych pielgrzymek chrześcijańskiej Europy – ustępowała jedynie takim ośrodkom jak Jerozolima, Rzym, Santiago de Compostela i pobliski Akwizgran. Relikwie Trzech Króli umocniły pozycję cesarza; ze względu na ciągle powtarzający się w średniowieczu spór o inwestyturę świeccy władcy tłumaczyli fakt posiadania tak ważnych relikwii jako dany przez Boga dowód na „prawowitość” ich władzy, która nie potrzebowała już papieskiego błogosławieństwa.
Obecny relikwiarz został wykonany między ok. 1181 a ok. 1230 rokiem przez złotnika Mikołaja z Verdun.
W 1248 r. arcybiskup Konrad von Hochstaden położył kamień węgielny pod budowę gotyckiej katedry, która miała się stać symbolicznym kamiennym relikwiarzem dla sarkofagu Trzech Króli. W miejscu tym przetrwał aż do końca wieku XVIII, do wydarzeń związanych z rewolucją francuską. Gdy w 1794 r. wojska francuskie zajęły Kolonię, kapituła katedralna w tajemnicy przeniosła w bezpieczne miejsce większość wyposażenia katedry, w tym również skarbiec oraz relikwiarz, który wywędrował m.in. do Arnsbergu i Bambergu. W 1804 r. powrócił do Kolonii. Ewakuacja i wędrówka tego cennego dzieła złotnictwa przyczyniła się do pojawienia się na nim licznych drobnych uszkodzeń. Kilkakrotnie konserwowany, obecny wygląd otrzymał po gruntownej renowacji w latach 1961–1973. Do dziś pełni pierwotną funkcję. Podczas swoich pielgrzymek do Niemiec modlił się przy relikwiach Trzech Króli Jan Paweł II. W dniu 18 sierpnia 2005 r. Benedykt XVI przybył do katedry kolońskiej w ramach XX Światowych Dni Młodzieży.

## Wygląd
Relikwiarz Trzech Króli ma szerokość 110 cm, wysokość 153 cm i długość 220 cm. Wykonany został z dębowego drewna i srebra (najważniejsze figury ze srebra pozłacanego), a następnie pokryty złotą, srebrną i miedzianą blachą. Dzieło jest kameryzowane, ma elementy emalii żłobkowej oraz komórkowej. Ponadto relikwiarz zdobiony jest antycznymi gemmami oraz kameami.
Dzieło ma formę rozbudowanego relikwiarza skrzynkowego o dwóch krótszych i dwóch dłuższych bokach. Kształtem przypomina trzynawową bazylikę: obok siebie stoją dwa sarkofagi, na których spoczywa trzeci.
Na stronie czołowej (widocznej od strony prezbiterium) znajduje się cykl chrystologiczny o charakterze epifanicznym. Tworzą go cztery całopostaciowe sceny – trzy w dolnej części, jedna w górnej. Centralną część dolnej partii zajmuje Madonna z Dzieciątkiem w typie Sedes sapientiae, umieszczona w arkadzie. Maryja w geście błogosławieństwa wskazuje prawą ręką na Trzech Króli. Po bokach, w arkadach o trójlistnych łukach ukazane są dwie sceny: po lewej – Pokłon Trzech Króli (towarzyszy tej scenie Otto IV), po prawej – Chrzest Chrystusa. Powyżej widać motyw paruzyjny – tronującego Chrystusa sądzącego w asyście dwóch aniołów, z których stojący po prawej stronie Zbawiciela trzyma kielich i patenę, drugi zaś – księgę. Scena ta wpisana jest w trójlistną arkadę; powyżej wyłaniają się anioły trzymające Arma Christi.
Tylna strona (widoczna od strony wschodniej) zawiera motyw pasyjny. Na dwóch dolnych arkadach pokazane są sceny Biczowania i Ukrzyżowania (nad arkadą, w oculusie, Bóg Ojciec z księgą). Pośrodku siedzi prorok Izajasz. Powyżej widać scenę nawiązującą do zbawczego wymiaru śmierci męczeńskiej Chrystusa – koronację męczenników. Chrystus ukazany jest w akcie wywyższenia stojących po bokach męczenników – Feliksa i Nabora. Poniżej pośrodku znajduje się popiersie arcybiskupa Rainalda z Dassel. W oculusach są popiersia męczenników.
Dłuższe boki relikwiarza określane są w literaturze jako Strona Salomona (od str. północnej) i Dawidowa (od str. południowej). Podobnie jak na krótszych bokach zachowano piętrową kompozycję oraz arkadowy podział. W każdym z boków znajduje się po siedem arkad na każdej z kondygnacji. Program ikonograficzny zawarty w nich skupia się na całopostaciowych wizerunkach apostołów (w górnej części) i proroków. Na środkowych osiach wśród proroków znajdują się królowie Dawid i Salomon. Większość postaci scen głównych ukazanych jest en face; są to portrety w typie reprezentacyjnym. Każdą z nich cechuje dostojność podkreślona bogatym ubiorem. Na kolumnach, łukach arkadowych i obramieniach dominują wyszukane dekoracje z motywami geometrycznymi, floralnymi oraz zoomorficznymi, wśród których znajdują się m.in. mniejsze figurki aniołów. Pośród całej gamy barwnych kamieni szlachetnych można dostrzec dużo starszych elementów, które stanowią antyczne gemmy i kamee, oraz aplikacje wykonane w technice emalii – m.in. gemma z I w. n.e. z wizerunkiem bogini Wenus, kamee z portretami m.in. Meduzy i cesarza Nerona, także z I w.
Kształt relikwiarza ma wiele znaczeń. Składa się z trzech mniejszych sarkofagów dostosowanych do pochówku relikwii każdego z Trzech Króli. Ponadto odzwierciedla myśl teologiczną doby średniowiecza, przede wszystkim aspekt trynitarny – scalenie trzech części w integralną całość symbolizuje Boga w Trójcy Świętej. Podział na dwie kondygnacje odwołuje się do dwóch okresów życia Chrystusa: w dolnej części sarkofagu czas przed męką i śmiercią Jezusa, czas sub lege – pod prawem, natomiast w górnej części – czas po zmartwychwstaniu Jezusa, czas sub gratia – czas łaski. Integracja apostołów i proroków odnosi się do ciągłości zawartej w Biblii nauki Bożej.
W scenie Pokłonu Trzech Króli nieprzypadkowo jest ukazany cesarz Otto IV. Był fundatorem tego dzieła sztuki, ponadto ufundował m.in. korony na głowy Trzech Króli, ustanowione później herbem Kolonii.
Dawniej również dachy sarkofagu zdobiły reliefy: przedstawiały one m.in. sceny z życia Jezusa i z księgi Apokalipsy Św. Jana.

wikiname: plwiki

title: Relikwiarz Trzech Króli

in_language: pl

wikitext:
{{Dzieło sztuki infobox
 |tytuł            = Relikwiarz Trzech Króli
 |tytuł oryginalny =
 |zdjęcie          = Köln Dreikönigsschrein.JPG
 |opis zdjęcia     = Relikwiarz Trzech Króli, strona przednia
 |alt zdjęcia      =
 |autor            = Mikołaj z Verdun
 |rodzaj           =
 |data powstania   = około 1181–1230
 |medium           = drewno
 |wymiary          = 153 cm
 |miejscowość      =
 |lokalizacja      = [[Katedra Kolońska|katedra św. Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii]]
 |commons          = Category:Shrine of the Three Magi, Cologne
}}
'''Relikwiarz Trzech Króli''' – dzieło [[Mikołaj z Verdun|Mikołaja z Verdun]] stanowiące jeden z najważniejszych przykładów [[Europa|europejskiego]] [[rzemiosło artystyczne|rzemiosła artystycznego]] wieków [[średniowiecze|średnich]]. Wewnątrz kryje [[relikwie]] [[Trzej Królowie|Trzech Króli]] – patronów [[Kolonia (Niemcy)|Kolonii]]. Ponadto przechowuje relikwie świętych [[Nabor i Feliks|Nabora i Feliksa]] oraz [[Grzegorz ze Spoleto|Grzegorza ze Spoleto]]. [[Relikwiarz]] stanowi zasadniczą część [[ołtarz]]a głównego w [[Katedra Kolońska|katedrze pw. św. Piotra i NMP w Kolonii]].

== Historia ==
Tradycja Trzech Króli związana jest z [[Kolonia (Niemcy)|Kolonią]] od XII wieku. W [[1164]] r. [[arcybiskup]] koloński [[Rainald z Dassel]] kierujący kancelarią cesarza [[Fryderyk I Barbarossa|Fryderyka Barbarossy]] przywiózł z podbitego [[Mediolan]]u nad [[Ren]] wojenną zdobycz – relikwie, które w Mediolanie czczone były jako szczątki Trzech Króli. O sposobie dostania się relikwii do [[Włochy|Italii]] wiadomo z XII-wiecznego ''Żywota biskupa [[Eustorgiusz I|Eustorgiusza]]''. Według tego dokumentu doczesne szczątki Trzech Króli miała znaleźć w IV w. w [[Jerozolima|Jerozolimie]] [[Święta Helena|św. Helena]], matka cesarza [[Konstantyn I Wielki|Konstantyna Wielkiego]], po czym miała je wysłać do [[Konstantynopol]]a. Stamtąd jeszcze w IV w. zostały przewiezione do kościoła w Mediolanie przez biskupa [[Eustorgiusz I|Eustorgiusza]]. Według innych źródeł Mediolańczycy do [[1158]] r. nic nie wiedzieli o posiadanych przez siebie relikwiach Mędrców ze Wschodu. Dowiedzieli się o ich pochodzeniu dopiero wówczas, gdy z powodu oblężenia miasta musieli zabrać relikwie z położonego u jego bram kościoła.

Rainald z Dassel przyniósł Kolonii w XII wieku nie tylko relikwie, ale także inne przedmioty kultu religijnego, m.in. [[Madonna Mediolańska|Madonnę Mediolańską]]. Od tego momentu nastąpił gwałtowny rozwój miasta – polityczny, gospodarczy i kulturalny; przyniesienie i [[poświęcenie kościoła|konsekracja]] relikwii podniosły zaś prestiż Kolonii na arenie międzynarodowej. W krótkim czasie miasto to stało się jednym z największych ośrodków kultu religijnego. Obok relikwii Trzech Króli w mieście znajdowały się już przedmioty czci związane ze [[Urszula z Kolonii|św. Urszulą]] oraz [[Święty Gereon|św. Gereonem]]. W rezultacie Kolonia stała się jednym z najważniejszych punktów docelowych [[Pielgrzymka|pielgrzymek]] chrześcijańskiej Europy – ustępowała jedynie takim ośrodkom jak [[Jerozolima]], [[Rzym]], [[Santiago de Compostela]] i pobliski [[Akwizgran]]. Relikwie Trzech Króli umocniły pozycję cesarza; ze względu na ciągle powtarzający się w średniowieczu spór o [[inwestytura|inwestyturę]] świeccy władcy tłumaczyli fakt posiadania tak ważnych relikwii jako dany przez Boga dowód na „prawowitość” ich władzy, która nie potrzebowała już [[Papież|papieskiego]] błogosławieństwa.

Obecny relikwiarz został wykonany między ok. [[1181]] a ok. [[1230]] rokiem przez złotnika [[Mikołaj z Verdun|Mikołaja z Verdun]].

W [[1248]] r. arcybiskup [[Konrad von Hochstaden]] położył kamień węgielny pod budowę [[gotyk|gotyckiej]] katedry, która miała się stać symbolicznym kamiennym relikwiarzem dla sarkofagu Trzech Króli. W miejscu tym przetrwał aż do końca wieku XVIII, do wydarzeń związanych z [[rewolucja francuska|rewolucją francuską]]. Gdy w [[1794]] r. wojska francuskie zajęły Kolonię, kapituła katedralna w tajemnicy przeniosła w bezpieczne miejsce większość wyposażenia katedry, w tym również skarbiec oraz relikwiarz, który wywędrował m.in. do [[Arnsberg (Nadrenia Północna-Westfalia)|Arnsbergu]] i [[Bamberg]]u. W [[1804]] r. powrócił do Kolonii. Ewakuacja i wędrówka tego cennego dzieła [[złotnictwo|złotnictwa]] przyczyniła się do pojawienia się na nim licznych drobnych uszkodzeń. Kilkakrotnie konserwowany, obecny wygląd otrzymał po gruntownej renowacji w latach 1961–1973. Do dziś pełni pierwotną funkcję. Podczas swoich pielgrzymek do Niemiec modlił się przy relikwiach Trzech Króli [[Jan Paweł II]]. W dniu 18 sierpnia 2005 r. [[Benedykt XVI]] przybył do katedry kolońskiej w ramach [[Światowe Dni Młodzieży|XX Światowych Dni Młodzieży]].

== Wygląd ==
[[Plik:Cologne Cathedral Shrine of Magi.jpg|thumb|310px|left|Relikwiarz Trzech Króli – tzw. Strona Salomona]]
Relikwiarz Trzech Króli ma szerokość 110 cm, wysokość 153 cm i długość 220 cm. Wykonany został z [[Dąb|dębowego]] [[Drewno (technika)|drewna]] i [[srebro|srebra]] (najważniejsze figury ze srebra pozłacanego), a następnie pokryty [[złoto|złotą]], srebrną i [[Miedź|miedzianą]] blachą. Dzieło jest [[kamienie szlachetne|kameryzowane]], ma elementy [[emalia żłobkowa|emalii żłobkowej]] oraz [[Cloisonné|komórkowej]]. Ponadto relikwiarz zdobiony jest antycznymi [[Gemma (kamień)|gemmami]] oraz [[kamea]]mi.

Dzieło ma formę rozbudowanego relikwiarza skrzynkowego o dwóch krótszych i dwóch dłuższych bokach. Kształtem przypomina trzynawową [[bazylika|bazylikę]]: obok siebie stoją dwa sarkofagi, na których spoczywa trzeci.

Na stronie czołowej (widocznej od strony [[prezbiterium]]) znajduje się cykl [[chrystologia|chrystologiczny]] o charakterze [[Teofania|epifanicznym]]. Tworzą go cztery całopostaciowe sceny – trzy w dolnej części, jedna w górnej. Centralną część dolnej partii zajmuje Madonna z Dzieciątkiem w typie [[Sedes sapientiae]], umieszczona w arkadzie. [[Maryja]] w geście błogosławieństwa wskazuje prawą ręką na Trzech Króli. Po bokach, w arkadach o trójlistnych łukach ukazane są dwie sceny: po lewej – [[Pokłon Trzech Króli (Biblia)|Pokłon Trzech Króli]] (towarzyszy tej scenie [[Otto IV]]), po prawej – [[Chrzest Chrystusa (Biblia)|Chrzest Chrystusa]]. Powyżej widać motyw [[paruzja|paruzyjny]] – tronującego [[sąd ostateczny|Chrystusa sądzącego]] w asyście dwóch [[anioł]]ów, z których stojący po prawej stronie Zbawiciela trzyma [[Kielich (liturgia)|kielich]] i [[patena|patenę]], drugi zaś – księgę. Scena ta wpisana jest w trójlistną arkadę; powyżej wyłaniają się anioły trzymające [[Narzędzia Męki Pańskiej|Arma Christi]].

Tylna strona (widoczna od strony wschodniej) zawiera motyw [[Pasja|pasyjny]]. Na dwóch dolnych arkadach pokazane są sceny [[Biczowanie|Biczowania]] i [[Ukrzyżowanie|Ukrzyżowania]] (nad arkadą, w [[oculus]]ie, Bóg Ojciec z księgą). Pośrodku siedzi [[Izajasz|prorok Izajasz]]. Powyżej widać scenę nawiązującą do zbawczego wymiaru śmierci męczeńskiej Chrystusa – koronację męczenników. Chrystus ukazany jest w akcie wywyższenia stojących po bokach męczenników – [[Nabor i Feliks|Feliksa i Nabora]]. Poniżej pośrodku znajduje się popiersie arcybiskupa Rainalda z Dassel. W oculusach są popiersia męczenników.

Dłuższe boki relikwiarza określane są w literaturze jako Strona Salomona (od str. północnej) i Dawidowa (od str. południowej). Podobnie jak na krótszych bokach zachowano piętrową kompozycję oraz arkadowy podział. W każdym z boków znajduje się po siedem arkad na każdej z kondygnacji. Program ikonograficzny zawarty w nich skupia się na całopostaciowych wizerunkach apostołów (w górnej części) i proroków. Na środkowych osiach wśród proroków znajdują się królowie [[Dawid (król Izraela)|Dawid]] i [[Salomon (król Izraela)|Salomon]]. Większość postaci scen głównych ukazanych jest ''en face''; są to portrety w typie reprezentacyjnym. Każdą z nich cechuje dostojność podkreślona bogatym ubiorem. Na kolumnach, łukach arkadowych i obramieniach dominują wyszukane dekoracje z motywami geometrycznymi, [[flora]]lnymi oraz [[zoomorfizm|zoomorficznymi]], wśród których znajdują się m.in. mniejsze figurki aniołów. Pośród całej gamy barwnych kamieni szlachetnych można dostrzec dużo starszych elementów, które stanowią antyczne gemmy i kamee, oraz aplikacje wykonane w technice emalii – m.in. gemma z I w. n.e. z wizerunkiem bogini [[Wenus (mitologia)|Wenus]], kamee z portretami m.in. [[Meduza (gorgona)|Meduzy]] i cesarza [[Neron]]a, także z I w.
[[Plik:Dreikönigenschrein köln.JPG|thumb|310px|Relikwiarz Trzech Króli - tzw. Strona Dawida]]
Kształt relikwiarza ma wiele znaczeń. Składa się z trzech mniejszych sarkofagów dostosowanych do pochówku relikwii każdego z Trzech Króli. Ponadto odzwierciedla myśl [[teologia|teologiczną]] doby średniowiecza, przede wszystkim aspekt trynitarny – scalenie trzech części w integralną całość symbolizuje Boga w Trójcy Świętej. Podział na dwie kondygnacje odwołuje się do dwóch okresów życia Chrystusa: w dolnej części sarkofagu czas przed męką i śmiercią Jezusa, czas ''sub lege'' – pod prawem, natomiast w górnej części – czas po zmartwychwstaniu Jezusa, czas ''sub gratia'' – czas łaski. Integracja apostołów i proroków odnosi się do ciągłości zawartej w [[Biblia|Biblii]] nauki Bożej.

W scenie Pokłonu Trzech Króli nieprzypadkowo jest ukazany cesarz [[Otto IV]]. Był fundatorem tego dzieła sztuki, ponadto ufundował m.in. korony na głowy Trzech Króli, ustanowione później herbem Kolonii.

Dawniej również dachy sarkofagu zdobiły [[relief]]y: przedstawiały one m.in. sceny z życia Jezusa i z księgi [[Apokalipsa Świętego Jana|Apokalipsy Św. Jana]].

== Bibliografia ==
* Erika Zwierlein-Diehl: ''Die Gemmen und Kameen des Dreikönigenschreines'', Kolonia, 1998 {{ISBN|3-922442-25-0}}
* Rolf Lauer: ''Der Schrein der Heiligen Drei Könige'', Ratyzbona, 2005 {{ISBN|3-7954-1657-4}}
* Uwe Geese: ''Rzeźba romańska'' [w.] Rolf Toman (red.) ''Sztuka romańska. Architektura. Rzeźba. Malarstwo'', Kolonia, 2004

== Linki zewnętrzne ==
* [http://info.wiara.pl/index.php?grupa=4&art=1124249727 O Relikwiarzu Trzech Króli z portalu Wiara.pl] {{lang|pl}}
* [http://www.deon.pl/religia/kosciol-i-swiat/z-zycia-kosciola/art,8531,to-najcenniejszy-relikwiarz-trzech-kroli.html ''To najcenniejszy relikwiarz Trzech Króli'' (deon.pl)]
* {{Cytuj stronę | url = http://www.koelner-dom.de/index.php?id=dreikoenigenschrein | tytuł = Oficjalna strona Katedry w Kolonii | opublikowany = koelner-dom.de | archiwum = https://web.archive.org/web/20090703064357/http://www.koelner-dom.de/index.php?id=dreikoenigenschrein | zarchiwizowano = 2009-07-03}} {{lang|de|en}}
* [http://www.archaeology.org/online/reviews/threekings/ Archealogy] {{lang|en}}
* {{Cytuj stronę | url = http://homepages.compuserve.de/dietmarscherm/Eustorgius.htm | tytuł = Opis Relikwiarza | opublikowany = homepages.compuserve.de | archiwum = https://web.archive.org/web/20070419224147/http://homepages.compuserve.de/dietmarscherm/Eustorgius.htm | zarchiwizowano = 2007-04-19 | język = de}}
* [http://www.deca-forum.net/deca-cgi/query.pl?DEF=c%3A%5Cdata%5Cdeca%5Chida&DATEN=C%3A%5Cdata%5Cdeca%5Cdata&THE=C%3A%5Cdata%5Cdeca%5Cidx&USER=bild&BAG=20&POS=0&DOK_TPL=deca_doc.tpl&LIST_TPL=deca_list.tpl&FCT=q&iftxt=Dreik%F6nigenschrein&N_ftxt=0&R_ftxt==&ikufo=&N_kufo=1&R_kufo==&i024=&N_024=2&R_024==&i031=&N_031=3&R_031==&i029=&N_029=4&R_029==&iauen=&N_auen=5&R_auen==&i039=&N_039=6&R_039== Obszerna galeria zdjęć] {{lang|de}}

{{relikwie}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Relikwiarze|Trzej Królowie]]
[[Kategoria:Sztuka romańska]]
[[Kategoria:Katedra w Kolonii]]
[[Kategoria:Sztuka Kolonii]]

title: Relikwiarz Trzech Króli

Autor: Mikołaj z Verdun

Medium: drewno


text:
# Hugo i jego wynalazek
Hugo i jego wynalazek (ang. Hugo) – amerykański film przygodowy z 2011 roku w reżyserii Martina Scorsese stworzony na podstawie książki Wynalazek Hugona Cabreta Briana Selznicka.
Światowa premiera filmu miała miejsce 10 października 2011 podczas New York Film Festival. W styczniu 2012 obraz został zaprezentowany na International Film Festival Rotterdam.
Produkcja otrzymała 11 nominacji do Nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej. Podczas 84. ceremonii wręczenia Oscarów Hugo został wyróżniony statuetkami za: najlepsze zdjęcia, scenografię, efekty specjalne, dźwięk oraz montaż dźwięku. Ponadto obraz otrzymał nagrody BAFTA za najlepszą scenografię i dźwięk, a także Złoty Glob za reżyserię.

## Obsada
- Asa Butterfield – Hugo
- Ben Kingsley – Georges Méliès
- Chloë Grace Moretz – Izabella
- Sacha Baron Cohen – nadzorca stacji kolejowej
- Jude Law – ojciec Hugo
- Christopher Lee – bibliotekarz
- Emily Mortimer – kwiaciarka Lisette
- Ray Winstone – wujek Claude
- Frances de la Tour – pani Emilie
- Richard Griffiths – pan Frick
- Michael Stuhlbarg – Rene Tabard

title: Hugo i jego wynalazek

wikitext:
{{Film infobox
 |tytuł            = Hugo i jego wynalazek
 |oryginalny tytuł = Hugo
 |grafika          = Hugo logo.png
 |opis grafiki     =
 |alt grafiki      =
 |gatunek          = [[Film przygodowy|przygodowy]], [[Film familijny|familijny]], [[Dramat filmowy|dramat]]
 |rok produkcji    = 2011
 |data premiery    = 10 października 2011<ref name=date>{{cytuj stronę | url = https://www.imdb.com/title/tt0970179/releaseinfo| tytuł = ''Hugo'' – Release dates| data dostępu = 2012-02-29| autor = | opublikowany = [[IMDb]]| praca = | data = | język = en}}</ref>
10 lutego 2012<ref name=date /> (Polska)
 |kraj produkcji   = [[Stany Zjednoczone]]
 |język            = [[język angielski|angielski]]
 |czas trwania     = 127 minut
 |reżyseria        = [[Martin Scorsese]]
 |scenariusz       = [[John Logan (scenarzysta)|John Logan]]
 |główne role      = [[Asa Butterfield]]
[[Ben Kingsley]]
[[Chloë Moretz|Chloë Grace Moretz]]
[[Sacha Baron Cohen]]
 |muzyka           = [[Howard Shore]]
 |zdjęcia          = [[Robert Richardson (operator)|Robert Richardson]]
 |scenografia      = [[Dante Ferretti]]
 |kostiumy         = [[Sandy Powell]]
 |montaż           = [[Thelma Schoonmaker]]
 |produkcja        = [[Johnny Depp]], [[Martin Scorsese]],
[[Barbara De Fina]]
 |wytwórnia        = [[Paramount Pictures]]
[[GK Films]]
[[Infinitum Nihil]]
 |dystrybucja      = [[United International Pictures]]
 |budżet           = 150 000 000 $ (szacowany)
 |przychody brutto =
 |poprzednik       =
 |kontynuacja      =
 |nagrody          = 5 [[Nagroda Akademii Filmowej|Oscarów]] (za najlepszą scenografię, najlepsze efekty specjalne, najlepszy dźwięk, najlepszy montaż dźwięku, najlepsze zdjęcia)
2 nagrody [[Brytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych|BAFTA]] (za najlepszą scenografię i najlepszy dźwięk)
[[Złoty Glob]] (Najlepszy reżyser)
[[Bostońskie Stowarzyszenie Krytyków Filmowych|BSFC]] (Najlepszy reżyser)
[[Złota Szpula]] (Najlepszy montaż muzyki w filmie pełnometrażowym)
[[Saturn (nagroda filmowa)|Saturn]] (Najlepsza scenografia)
 |commons          =
 |wikicytaty       =
 |www              = http://www.hugomovie.com/
}}
'''Hugo i jego wynalazek''' ([[Język angielski|ang]]. ''Hugo'') – [[Stany Zjednoczone|amerykański]] [[film przygodowy]] z 2011 roku w reżyserii [[Martin Scorsese|Martina Scorsese]] stworzony na podstawie książki ''Wynalazek Hugona Cabreta'' [[Brian Selznick|Briana Selznicka]].

Światowa premiera filmu miała miejsce 10 października 2011 podczas [[New York Film Festival]]<ref name=date />. W styczniu 2012 obraz został zaprezentowany na [[Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Rotterdamie|International Film Festival Rotterdam]]<ref name=date />.

Produkcja otrzymała 11 nominacji do [[Nagroda Akademii Filmowej|Nagród Amerykańskiej Akademii Filmowej]]. Podczas [[84. ceremonia wręczenia Oscarów|84. ceremonii wręczenia Oscarów]] ''Hugo'' został wyróżniony statuetkami za: [[Oscar za najlepsze zdjęcia|najlepsze zdjęcia]], scenografię, efekty specjalne, dźwięk oraz montaż dźwięku<ref name=awards>{{cytuj stronę | url = https://www.imdb.com/title/tt0970179/awards| tytuł = ''Hugo'' – Awards| data dostępu = 2012-02-29| autor = | opublikowany = IMDb| praca = | data = | język = en}}</ref>. Ponadto obraz otrzymał nagrody [[Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej|BAFTA]] za najlepszą scenografię i dźwięk, a także [[Złoty Glob dla najlepszego reżysera|Złoty Glob za reżyserię]]<ref name=awards />.

== Obsada ==
* [[Asa Butterfield]] – Hugo
* [[Ben Kingsley]] – [[Georges Méliès]]
* [[Chloë Moretz|Chloë Grace Moretz]] – Izabella
* [[Sacha Baron Cohen]] – nadzorca stacji kolejowej
* [[Jude Law]] – ojciec Hugo
* [[Christopher Lee]] – bibliotekarz
* [[Emily Mortimer]] – kwiaciarka Lisette
* [[Ray Winstone]] – wujek Claude
* [[Frances de la Tour]] – pani Emilie
* [[Richard Griffiths]] – pan Frick
* [[Michael Stuhlbarg]] – Rene Tabard

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Martin Scorsese}}
{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Amerykańskie filmy familijne]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy przygodowe]]
[[Kategoria:Amerykańskie dramaty filmowe]]
[[Kategoria:Filmy w reżyserii Martina Scorsese]]
[[Kategoria:Amerykańskie adaptacje filmowe]]
[[Kategoria:Filmy wytwórni Paramount Pictures]]
[[Kategoria:Amerykańskie filmy z 2011 roku]]
[[Kategoria:Filmy 3D z lat 2010–2019]]
[[Kategoria:Filmy, których akcja toczy się w Paryżu]]
[[Kategoria:Filmy kręcone w Paryżu]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepsze zdjęcia]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszy dźwięk]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepszy montaż dźwięku]]
[[Kategoria:Filmy nagrodzone Oscarem za najlepsze efekty specjalne]]

title: Hugo i jego wynalazekHugo

Gatunek: przygodowy, familijny, dramat

Data premiery: 10 października 2011 · 10 lutego 2012 (Polska)

Kraj produkcji: Stany Zjednoczone

Język: angielski

Czas trwania: 127 minut

Reżyseria: Martin Scorsese

Scenariusz: John Logan

Główne role: Asa Butterfield · Ben Kingsley · Chloë Grace Moretz · Sacha Baron Cohen

Muzyka: Howard Shore

Zdjęcia: Robert Richardson

Scenografia: Dante Ferretti

Kostiumy: Sandy Powell

Montaż: Thelma Schoonmaker

Produkcja: Johnny Depp, Martin Scorsese, · Barbara De Fina

Wytwórnia: Paramount Pictures · GK Films · Infinitum Nihil

Dystrybucja: United International Pictures


text:
# Herb gminy Majdan Królewski
Herb gminy Majdan Królewski – symbol gminy Majdan Królewski, autorstwa Marii Miroś.

## Wygląd i symbolika
Herb przedstawia na tarczy w polu białym złotą koronę w stylu pochodzącym z godła państwowego za czasów panowania królów z dynastii Sasów oraz złoty róg myśliwski. Korona nawiązuje do wizyty króla Augusta III i nadania praw miejskich, natomiast róg do Puszczy Sandomierskiej.

title: Herb gminy Majdan Królewski

wikitext:
{{Herb infobox
 |nazwa              = Herb gminy Majdan Królewski
 |grafika            = POL gmina Majdan Królewski COA.svg
 |opis grafiki       =
 |typ herbu          = gminny
 |alternatywne nazwy =
 |projektant         = Maria Miroś
 |wprowadzony        =
 |ostatnie zmiany    =
 |wycofany           =
 |commons            =
}}
'''Herb gminy Majdan Królewski''' – symbol [[Majdan Królewski (gmina)|gminy Majdan Królewski]], autorstwa Marii Miroś<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Gmina Majdan Królewski |data dostępu = 2023-11-29 |url = http://www.majdankrolewski.eu/index.php/o-gminie/ |język = pl-PL}}</ref>.

== Wygląd i symbolika ==
[[Herb]] [[Blazonowanie|przedstawia]] na [[Tarcza (heraldyka)|tarczy]] w polu białym złotą koronę w stylu pochodzącym z godła państwowego za czasów panowania królów z dynastii Sasów oraz złoty [[róg myśliwski]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Biuletyn Informacji Publicznej Gmina Majdan Królewski |data dostępu = 2023-11-29 |opublikowany = majdankrolewski.biuletyn.net |url = https://majdankrolewski.biuletyn.net/http:majdankrolewski.biuletyn.net |język = pl}}</ref>. Korona nawiązuje do wizyty króla [[August III Sas|Augusta III]] i nadania praw miejskich, natomiast róg do [[Puszcza Sandomierska|Puszczy Sandomierskiej]]<ref name=":0" />.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

[[Kategoria:Majdan Królewski (gmina)]]
[[Kategoria:Herby gmin województwa podkarpackiego|Majdan Królewski]]

title: Herb gminy Majdan Królewski

Typ herbu: gminny

Projektant: Maria Miroś


text:
# Berthelot (1909)
Berthelot (Q66) – francuski oceaniczny okręt podwodny z okresu I wojny światowej, jedna z 18 zbudowanych jednostek typu Pluviôse. Okręt wypierał 404 tony w położeniu nawodnym i 553 tony pod wodą, a jego główną bronią było sześć torped kalibru 450 mm wystrzeliwanych z sześciu zewnętrznych wyrzutni. Napędzana maszynami parowymi jednostka rozwijała na powierzchni prędkość 12 węzłów, osiągając zasięg 1500 Mm przy prędkości 9 węzłów.
„Berthelot” został zwodowany 18 maja 1909 roku w stoczni Arsenal de Rochefort w Rochefort, a do służby w Marine nationale wcielono go 1 lutego 1910 roku. Okręt służył na Morzu Północnym i Atlantyku, a także na Morzu Śródziemnym, nie odnosząc podczas działań wojennych sukcesów bojowych. Jednostka została skreślona z listy floty 1 grudnia 1919 roku, po czym w 1921 roku sprzedana i następnie złomowana.

## Projekt i budowa
W przyjętym 9 grudnia 1900 roku przez Parlament Francji „Prawie o flocie” znalazł się zapis o budowie 26, a po późniejszych zmianach aż 44 okrętów podwodnych. W 1901 roku zamówiono 20 niewielkich jednostek typu Naïade, jednak były to okręty o niewielkiej wartości bojowej. Kolejny typ okrętów zbudowanych w ramach programu – Sirène – zaprojektował inż. Maxime Laubeuf, ulepszając swój pierwszy udany projekt („Narval”). Pojawienie się możliwych do zamontowania na okrętach podwodnych silników wysokoprężnych zaowocowało skonstruowaniem przez Laubeufa jednostek typu Aigrette. Ministerstwo Floty popierało wysiłki konstruktorów, dążąc do wcielenia do Marine nationale jak największej liczby pełnomorskich i silnie uzbrojonych jednostek. Efektem tego było powstanie sześciu okrętów typu Émeraude (konstrukcji inż. Gabriela Maugasa) oraz dwóch typu Circé (projektu Laubeufa).
Dalszą rozbudowę sił podwodnych hamowała jednak dostępność silników wysokoprężnych, które Francja musiała zamawiać u swojego głównego wroga na kontynencie europejskim – w Niemczech. Aby uniezależnić się od dostaw niemieckich jednostek napędowych, Minister Floty wydał Laubeufowi polecenie zaprojektowania ulepszonych w stosunku do typu Circé okrętów, jednak napędzanych na powierzchni sprawdzonymi i dostępnymi silnikami parowymi. Rozwiązanie to traktowano jako tymczasowe – jednostki miały zostać przebudowane na spalinowe, gdy tylko francuski przemysł dostarczy wystarczającą liczbę niezawodnych silników Diesla. Okręty podwodne z napędem parowym, oprócz zalet takich jak duża prędkość nawodna i niezawodność, miały wiele wad: zwiększoną wyporność spowodowaną masą i wielkością siłowni, znacznie mniejszy zasięg oraz długi czas zanurzania, spowodowany koniecznością zatrzymania maszyn i kotłów. Zamówiono jednak aż 18 okrętów nowego rodzaju, nazwanego od prototypowej jednostki typem Pluviôse, co stanowiło najliczniejszą we francuskiej flocie podwodnej serię do czasu zbudowania w okresie międzywojennym 31 okrętów typu Redoutable.
„Berthelot” został zamówiony 26 sierpnia 1905 roku w Arsenale w Rochefort wraz z dwiema siostrzanymi jednostkami zbudowanymi w tej stoczni (pozostałe trzy zamówiono 19 października 1906 roku). Stępkę okrętu położono 8 kwietnia 1907 roku. Jednostka została zwodowana 18 maja 1909 roku. Okręt otrzymał nazwę na cześć wybitnego francuskiego naukowca z XIX wieku – Marcellina Berthelota. Jednostka otrzymała numer taktyczny Q66 i kod identyfikacyjny BT .

## Dane taktyczno-techniczne

### Charakterystyka ogólna
„Berthelot” był średniej wielkości oceanicznym okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 51,12 metra (50,75 metra między pionami i 50,04 metra na wodnicy), szerokość 4,955 metra, a średnie zanurzenie 3,045 metra (na rufie 3,153 metra). Wykonany ze stali o wytrzymałości 50 kG/cm² kadłub sztywny miał 43,781 metra długości i 3,8 metra szerokości, ukształtowany z pasów o grubości od 12 do 16 mm. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 5,782 metra; luk wejścia do kiosku znajdował się 2,55 metra nad wodnicą. Powierzchnia przekroju wodnicowego przy wyporności normalnej wynosiła 453 m². Kadłub lekki otaczał na całej długości kadłub sztywny, z wyjątkiem śródokręcia, gdzie nie obejmował jego dolnej części wraz ze stępką. Między kadłubem sztywnym a lekkim znajdowały się zbiorniki balastowe, po osiem na każdą burtę. Napełnianie zbiorników odbywało się poprzez zawory denne, a za usuwanie powietrza podczas napełniania odpowiadały zawory odpowietrzające o średnicy 100 mm (po jednym na zbiornik). Czas napełniania wszystkich zbiorników wynosił 4 minuty, a mogły one pomieścić 149 ton wody (wraz ze zbiornikami wyrównawczymi). Osuszanie zbiorników odbywało się za pomocą dwóch elektrycznych pomp odśrodkowych Maginot o wydajności 150 m³/h; w przedziale dziobowym znajdowały się też dwie butle ze sprężonym powietrzem o pojemności 17 i 35 litrów. Umieszczony w stępce balast awaryjny miał masę czterech ton. Okręt miał dwa zbiorniki wody słodkiej,  trzy zbiorniki wyrównawcze i zbiornik zastępczy (montowany na dziobie zamiast torpedy).
Wnętrze okrętu podzielone było na sześć pomieszczeń: I – przedział dziobowy, mieszczący kubryk marynarzy; II – przedział baterii akumulatorów; III – przedział centralny, podzielony wzdłużną grodzią na dwie części, mieszczące mesę oficerską (po lewej) i główne stanowisko dowodzenia (po prawej); IV – przedział maszynowni, mieszczący kotły, maszynę parową, zbiornik paliwa i toaletę; V – przedział silników elektrycznych i sprężarek i VI – przedział rufowy, mieszczący kubryk podoficerski. Pomieszczenie oficerskie wyposażone było w dwie koje, dwie szafy, dwie umywalki, płytę elektryczną i stół; w dziobowym kubryku znajdowało się osiem odchylanych koi, sześć hamaków, dwie umywalki i rozkładany stół, a w kubryku rufowym zamontowano cztery odchylane koje, umywalkę i rozkładany stół. Do wnętrza kadłuba jednostki prowadziły cztery luki: jeden w przedziale baterii akumulatorów, jeden w dziobowej części przedziału maszynowni, luk komina i luk roboczy.
Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 404 tony, a w zanurzeniu 553 tony. Zapas pływalności wynosił 27%.
Sterowanie odbywało się za pomocą trzech rufowych sterów kierunku (głównego, górnego i dolnego) o łącznej powierzchni 6,2169 m² oraz trzech par sterów zanurzenia (dziobowych, śródokręcia i rufowych) o powierzchni odpowiednio 5,199 m², 6,5182 m² i 5,5644 m². Stery głębokości poruszane były ręcznie lub z wykorzystaniem napędu elektrycznego. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 40 metrów , a czas wykonania manewru zanurzenia 4,5–5 minut.
Załoga okrętu składała się z 2 oficerów oraz 23 podoficerów i marynarzy.

### Urządzenia napędowe
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwie trzycylindrowe nawrotne maszyny parowe potrójnego rozprężania z wymuszonym smarowaniem produkcji zakładów w Saint-Denis. Średnica cylindra wysokiego ciśnienia wynosiła 225 mm, cylindra średniego ciśnienia – 340 mm, a cylindra niskiego ciśnienia 550 mm; skok tłoka wynosił 270 mm. Łączna maksymalna moc maszyn wynosiła 700 KM przy 400 obr./min i ciśnieniu roboczym pary 15,5 kG/cm². Parę dostarczały dwa dwuwalczakowe, jednopaleniskowe kotły du Temple ze zwrotnym przepływem spalin, o maksymalnym dopuszczalnym ciśnieniu 16,5 kG/cm². Spaliny trafiały do wspólnego stacjonarnego komina o średnicy 620 mm, umieszczonego w wodoszczelnej osłonie wychodzącej na wysokość jednego metra powyżej kadłuba sztywnego, w którym z kolei zamontowany był wysuwany komin tej samej wysokości. Każda z maszyn poprzez oddalone od siebie o 1,4 metra linie wałów napędzała trójskrzydłową śrubę wykonaną z brązu. Średnica śruby wynosiła 1,5 metra, a średni skok 1,084–1,085 metra; śruby były przeciwbieżne – prawoburtowa obracała się w prawo, a lewoburtowa w lewo.
W przedziale siłowni, prócz maszyn parowych i kotłów, znajdowały się także dwie pompy próżniowe napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 233,3 m³/h, dwie odśrodkowe pompy obiegowe z napędem elektrycznym o mocy 134 kW o łącznej wydajności 300 m³/h, cztery pompy zasilające napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 18 200 m³/h i dwa skraplacze rurowe o łącznej powierzchni chłodzącej 70,32 m². Zbiorniki paliwa mieściły się w kadłubie sztywnym pod głównym pokładem: dwa (o pojemności 8250 litrów i 2560 litrów) pod pomieszczeniem siłowni, a trzeci mieszczący 1250 litrów pod głównym stanowiskiem dowodzenia. Jako rezerwę paliwo można było też przewozić w dziobowej grupie zbiorników balastowych nr 1 o łącznej pojemności 3900 litrów oraz w rufowej grupie zbiorników balastowych nr 4 o łącznej pojemności 11 500 litrów. Maksymalny zapas paliwa wynosił więc 27 710 litrów (24,939 tony).
Napęd podwodny zapewniały dwa jednotwornikowe silniki elektryczne firmy Compagnie Générale Électrique z Nancy. Prędkość obrotowa wynosiła od 192 do 560 obr./min, a regulowana była poprzez zmianę napięcia (nominalnie 230 V). Silniki miały po sześć biegunów głównych wzbudzanych równolegle i sześć biegunów kompensujących z uzwojeniem połączonym szeregowo. Każdy z silników połączony był z baterią akumulatorów; mógł je ładować jako generator elektryczny napędzany przez maszynę parową. Łączna moc silników elektrycznych wynosiła 450 KM. Energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów firmy T.E.M. po 124 ogniwa.
Prędkość maksymalna na powierzchni wynosiła 12 węzłów, a w zanurzeniu 8 węzłów. Zasięg wynosił 1500 Mm przy prędkości 9 węzłów (lub 900 Mm przy prędkości 12 węzłów) w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 5 węzłów pod wodą.

### Uzbrojenie i wyposażenie
Okręt wyposażony był w sześć zewnętrznych wyrzutni torped kalibru 450 mm: dwie po obu stronach kiosku (odchylone o 7° od osi symetrii okrętu), dwie na rufie (odchylone o 5° od osi symetrii okrętu) i umieszczone na pokładzie rufowym dwie systemu Drzewieckiego, z łącznym zapasem 6 torped modèle 1906. Torpeda miała długość 5,07 metra, a jej masa wynosiła 646 kg.
Jednostka wyposażona była w dwa peryskopy – dzienny i nocny. Peryskop dzienny miał długość 5,8 metra i po podniesieniu wystawał 4 metry ponad poziom kiosku; podnoszenie i opuszczanie realizowane było za pomocą napędu elektrycznego z prędkością 0,4–0,45 m/s. Peryskop nocny miał długość 2,5 metra i umieszczony był na dachu sterówki; podnoszony był ręcznie za pomocą kołowrotu.
Na pokładzie zainstalowano dwa kompasy: jeden mokry na rufie, umieszczony w naktuzie i drugi w dziobowej części sterówki, zamknięty w otwartej od dołu skrzyni, którego wskazania można było obserwować także z wnętrza kiosku i z wnętrza kadłuba. W dziobowej części kiosku były umieszczone elektryczne i wodoszczelne światła nawigacyjne w kolorach zielonym i czerwonym. Okręt wyposażony był również w kotwicę czterołapową o masie 283 kg, z łańcuchem o długości 100 metrów, podnoszoną za pomocą kabestanu z silnikiem elektrycznym Couffinhal. Na pokładzie znajdowały się też dwie szalupy Bertona, o długości 3,67 metra każda, a także awaryjna mosiężna boja, która mogła być uwolniona z głównego stanowiska dowodzenia i połączona z aparatem telefonicznym. Ogrzewanie zapewniały cztery grzejniki elektryczne, zasilane prądem o napięciu 115 V.

## Służba
„Berthelot” został wcielony do służby w Marine nationale 1 lutego 1910 roku. 22 września, uczestnicząc w czterodniowych manewrach na wodach kanału La Manche, na „Berthelocie” i niszczycielu „Harpon” doszło do awarii siłowni, w wyniku czego zostały one zmuszone do powrotu do bazy w Cherbourgu. Decyzją prezydenta Francji Armanda Fallièresa z 29 listopada dowództwo okrętu objął kpt. mar. (fr. lieutenant de vaisseau) Louis-Marie-Jules Floch.
W 1912 roku zmieniono taktykę użycia jednostek typu Pluviôse, które wraz z okrętami typu Brumaire miały prowadzić działania ofensywne wraz z siłami głównymi floty. Od tej pory okręty podwodne zgrupowano w liczące trzy jednostki dywizjony (okrętem flagowym dywizjonu był wyposażony w radiostację torpedowiec lub niszczyciel). Decyzją prezydenta Francji z 17 września 1912 roku nowym dowódcą jednostki został kpt. mar. Thiébaut. 31 października 1913 roku na pokładzie stacjonującego w Cherbourgu okrętu wybuchł pożar spowodowany zwarciem w instalacji elektrycznej, szybko ugaszony przez strażaków; naprawa uszkodzeń wymagała wymiany większości przewodów elektrycznych. 31 stycznia 1914 roku wracający z ćwiczeń do Cherbourga „Berthelot” uderzył w nabrzeże, uszkadzając dziób i jedną w wyrzutni torped.
Tuż przed wybuchem I wojny światowej większość okrętów typu Pluviôse znalazła się w składzie 1. Flotylli okrętów podwodnych z bazą w Cherbourgu („Berthelot”, „Pluviôse”, „Prairial”, „Floréal”, „Ventôse”, „Germinal”, „Fructidor”, „Watt” i „Giffard”). Jeden z dywizjonów tworzyły „Berthelot”, „Pluviôse” i „Giffard”, a ich okrętem flagowym był niszczyciel „Fauconneau”.

### I wojna światowa
Mobilizacja francuskiej floty rozpoczęła się 29 sierpnia 1914 roku, a wchodzące w skład 2. Lekkiej Eskadry okręty podwodne 1. i 3. Flotylli rozpoczęły dzienne patrole defensywne na wodach wokół bazy. 3 sierpnia – w dniu rozpoczęcia działań wojennych – całość sił 1. Flotylli wyszła na wody kanału La Manche, zajmując pozycje między Hawrem a Portsmouth; wobec stwierdzenia braku okrętów Kaiserliche Marine 4 sierpnia jednostki powróciły do Cherbourga, zmienione przez okręty 3. Flotylli. Po przystąpieniu do wojny Wielkiej Brytanii 1. i 3. Flotylla okrętów podwodnych rozpoczęła patrole w zachodniej części kanału La Manche. Sukcesy odnoszone na lądzie przez Niemców spowodowały przesunięcie od września wszystkich flotylli okrętów podwodnych na wschodnią część La Manche. Na prośbę Brytyjczyków dwa dywizjony 1. Flotylli (w składzie: „Ventôse”, „Watt”, „Prairial”, „Fructidor”, „Floréal” i „Germinal” oraz niszczyciele „Sabre” i „Francisque”) zostały przesunięte do obrony Portsmouth, a „Berthelot”, „Pluviôse” i „Giffard” nadal prowadziły żmudną służbę patrolową na wodach La Manche. 18 września Minister Marynarki Victor Augagneur wystosował list do 1. Lorda Admiralicji Winstona Churchilla, w którym zaproponował udział francuskich okrętów podwodnych we wspólnych z Brytyjczykami działaniach ofensywnych przeciwko okrętom  Kaiserliche Marine; kiedy oferta została zaakceptowana, 23 września powstała specjalna flotylla w składzie: „Berthelot”, „Prairial”, „Archimède”, „Mariotte” i „Newton”. Szybko jednak okazało się, że francuskie jednostki z napędem parowym o długim czasem zanurzania liczącym 4,5 do 5 minut nie nadają się do działań ofensywnych na wodach niemieckich i projekt został zarzucony. 22 września „Berthelot” wyszedł z Calais i udał się do Portsmouth, luzując „Ventôse” i „Germinal”, które nazajutrz udały się do Cherbourga na remont. „Berthelot” operował stamtąd do końca września, po czym wraz z „Wattem”, „Floréalem” i „Sabre” powrócił do Cherbourga.
Na przełomie 1914 i 1915 roku na okręcie zamontowano żyrokompas firmy Sperry. Przez większość 1915 roku okręt wraz z siostrzanymi jednostkami nadal prowadził służbę patrolową na wodach Kanału. Na początku września 1915 roku dywizjon okrętów podwodnych w składzie: „Berthelot”, „Floréal” i „Watt” wraz z niszczycielem „Francisque” przerzucony został do La Rochelle, by prowadzić operacje przeciw U-Bootom; od 22 września te zadania realizował z bazy w Breście. 16 listopada 2 Lekka Eskadra została rozformowana, a okręty typu Pluviôse wraz z jednostkami typu Sirène zostały przyporządkowane do 1. Flotylli okrętów podwodnych w Cherbourgu. Nie zmieniły się natomiast zadania, które nadal obejmowały defensywne patrole przeciw U-Bootom przeprowadzane w okolicach własnych baz.
W połowie 1917 roku „Berthelot”, „Gay-Lussac”, „Watt”, „Cugnot” i „Giffard” zostały przyporządkowane do nowo utworzonej 2. Flotylli okrętów podwodnych w Bizercie, której głównym zadaniem było zwalczanie niemieckich i austro-węgierskich U-Bootów, głównie w Cieśninie Sycylijskiej i u wybrzeży Algierii. 12 sierpnia jednostki 2. Flotylli przystąpiły do patrolowania wyznaczonych obszarów, prowadząc też wspólne operacje z żaglowcami występującymi w charakterze statków-pułapek. Gdy na początku 1918 roku „Berthelot” i „Gay-Lussac” wraz z trójmasztowym żaglowcem „François-Marie” przebywały na misji zwalczania U-Bootów, doszło między nimi do podwodnej kolizji, której wynikiem było zgniecenie stewy dziobowej „Gay-Lussaca” oraz przebicia w zbiorniku balastowym i przeciek w przedziale silników elektrycznych „Berthelota”, wobec czego ten ostatni musiał przerwać zadanie i wrócić do Bizerty. Działania okrętów 2. Flotylli nie przyniosły żadnych rezultatów, a wysłużone jednostki doczekały zakończenia wojny.

### Koniec służby
„Berthelot” został wycofany ze służby 1 grudnia 1919 roku. Okręt sprzedano 1 sierpnia 1921 roku prywatnej osobie (M. Kalfon-Vita z Tunisu) w celu złomowania, po czym został w 1922 roku rozebrany w Bizercie .

title: Berthelot (1909)

wikitext:
{{wyróżnienie|DA}}
{{Okręt infobox
 |nazwa                  = Berthelot (Q66)
 |grafika                = Fresnel-Agence Rol.jpeg
 |opis grafiki           = Bliźniak „Berthelota” – „[[Fresnel (1908)|Fresnel]]” w 1914 roku
 |klasa                  = [[okręt podwodny]]
 |typ                    = ''[[Okręty podwodne typu Pluviôse|Pluviôse]]''
 |projekt                =
 |oznaczenie NATO        =
 |stocznia               = {{link-interwiki|Arsenal de Rochefort|Q=Q17537921}}, [[Rochefort (Charente-Maritime)|Rochefort]]
 |początek budowy        =
 |położenie stępki       = 8 kwietnia 1907
 |wodowanie              = 18 maja 1909
 |1. bandera             = Francja
 |1. wersja bandery      = wojenna
 |1. nazwa               =
 |1. wejście do służby   = 1 lutego 1910
 |1. wycofanie ze służby = 1 grudnia 1919
 |zatopiony              =
 |zatonął                =
 |los okrętu             = sprzedany w 1921, [[Stocznia złomowa|złomowany]]
 |wyporność              = 404 [[Tona|tony]]
 |wyporność w zanurzeniu = 553 tony
 |długość                = 51,12 metra
 |szerokość              = 4,955 metra
 |zanurzenie             = 3,045 metra
 |zanurzenie testowe     = 40 metrów
 |zanurzenie maksymalne  =
 |rodzaj kadłuba         = [[Dwukadłubowy okręt podwodny|dwukadłubowy]]
 |materiał kadłuba       = [[stal]]
 |napęd                  = 2 [[Maszyna parowa potrójnego rozprężania|maszyny parowe potrójnego rozprężania]]
2 [[Kocioł okrętowy|kotły]], łączna moc 700 [[Koń mechaniczny|KM]]
2 [[Silnik elektryczny|silniki elektryczne]] o łącznej mocy 450 KM
2 [[Śruba okrętowa|śruby]]
 |prędkość               = 12 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]]
 |prędkość w zanurzeniu  = 8 węzłów
 |prędkość taktyczna     =
 |zasięg                 = powierzchnia: 1500 [[Mila morska|Mm]] przy prędkości 9 węzłów
zanurzenie: 50 Mm przy prędkości 5 węzłów
 |sensory                =
 |uzbrojenie             = 6 [[Torpeda|torped]]
 |wyrzutnie torpedowe    = 6 × 450 mm (zewnętrzne)
 |opancerzenie           =
 |wyposażenie            =
 |wyposażenie lotnicze   =
 |załoga                 = 25
 |commons                =
}}
'''Berthelot (Q66)''' – [[III Republika Francuska|francuski]] oceaniczny [[okręt podwodny]] z okresu [[I wojna światowa|I wojny światowej]], jedna z 18 zbudowanych jednostek typu ''[[Okręty podwodne typu Pluviôse|Pluviôse]]''. Okręt [[Wyporność|wypierał]] 404 tony w położeniu nawodnym i 553 tony pod wodą, a jego główną bronią było sześć [[Torpeda|torped]] [[Kaliber broni|kalibru]] 450 mm wystrzeliwanych z sześciu zewnętrznych [[Wyrzutnia torpedowa|wyrzutni]]. Napędzana [[Maszyna parowa|maszynami parowymi]] jednostka rozwijała na powierzchni prędkość 12 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]], osiągając zasięg 1500 [[Mila morska|Mm]] przy prędkości 9 węzłów.

„Berthelot” został [[Wodowanie|zwodowany]] 18 maja 1909 roku w stoczni {{link-interwiki|Arsenal de Rochefort|Q=Q17537921}} w [[Rochefort (Charente-Maritime)|Rochefort]], a do służby w [[Marine nationale]] [[Podniesienie bandery|wcielono go]] 1 lutego 1910 roku. Okręt służył na [[Morze Północne|Morzu Północnym]] i [[Ocean Atlantycki|Atlantyku]], a także na [[Morze Śródziemne|Morzu Śródziemnym]], nie odnosząc podczas działań wojennych sukcesów bojowych. Jednostka została [[Opuszczenie bandery|skreślona z listy floty]] 1 grudnia 1919 roku, po czym w 1921 roku sprzedana i następnie [[Stocznia złomowa|złomowana]].

== Projekt i budowa ==
{{osobny artykuł|Okręty podwodne typu Pluviôse}}
W przyjętym 9 grudnia 1900 roku przez [[Parlament Francji]] „Prawie o flocie” znalazł się zapis o budowie 26, a po późniejszych zmianach aż 44 okrętów podwodnych{{odn|Dianow|2019|s=19}}. W 1901 roku zamówiono 20 niewielkich jednostek typu ''[[Okręty podwodne typu Naïade|Naïade]]'', jednak były to okręty o niewielkiej wartości bojowej{{odn|Dianow|2019|s=21}}. Kolejny typ okrętów zbudowanych w ramach programu – ''[[Okręty podwodne typu Sirène (1900)|Sirène]]'' – zaprojektował inż. [[Maxime Laubeuf]], ulepszając swój pierwszy udany projekt („[[Narval (1899)|Narval]]”){{odn|Dianow|2019|s=21}}. Pojawienie się możliwych do zamontowania na okrętach podwodnych [[Silnik o zapłonie samoczynnym|silników wysokoprężnych]] zaowocowało skonstruowaniem przez Laubeufa jednostek typu ''[[Okręty podwodne typu Aigrette|Aigrette]]''{{odn|Dianow|2019|s=21–22}}. Ministerstwo Floty popierało wysiłki konstruktorów, dążąc do wcielenia do [[Marine nationale]] jak największej liczby pełnomorskich i silnie uzbrojonych jednostek{{odn|Dianow|2019|s=22}}. Efektem tego było powstanie sześciu okrętów typu ''[[Okręty podwodne typu Émeraude|Émeraude]]'' (konstrukcji inż. {{link-interwiki|Gabriel Maugas|tekst=Gabriela Maugasa|Q=Q20851387}}) oraz dwóch typu ''[[Okręty podwodne typu Circé (1907)|Circé]]'' (projektu Laubeufa){{odn|Dianow|2019|s=22}}.

Dalszą rozbudowę sił podwodnych hamowała jednak dostępność silników wysokoprężnych, które Francja musiała zamawiać u swojego głównego wroga na kontynencie europejskim – w [[Cesarstwo Niemieckie|Niemczech]]{{odn|Dianow|2019|s=22}}{{refn|grupa=uwaga|Tylko okręty typu ''Émeraude'' miały silniki produkcji francuskiej, które ulegały częstym awariom{{odn|Dianow|2019|s=22}}.}}. Aby uniezależnić się od dostaw niemieckich jednostek napędowych, Minister Floty wydał Laubeufowi polecenie zaprojektowania ulepszonych w stosunku do typu ''Circé'' okrętów, jednak napędzanych na powierzchni sprawdzonymi i dostępnymi [[Maszyna parowa|silnikami parowymi]]{{odn|Dianow|2019|s=23}}. Rozwiązanie to traktowano jako tymczasowe – jednostki miały zostać przebudowane na spalinowe, gdy tylko francuski przemysł dostarczy wystarczającą liczbę niezawodnych silników Diesla{{odn|Dianow|2019|s=23}}. Okręty podwodne z napędem parowym, oprócz zalet takich jak duża prędkość nawodna i niezawodność, miały wiele wad: zwiększoną wyporność spowodowaną masą i wielkością siłowni, znacznie mniejszy zasięg oraz długi czas zanurzania, spowodowany koniecznością zatrzymania maszyn i [[Kocioł okrętowy|kotłów]]{{odn|Dianow|2019|s=23}}. Zamówiono jednak aż 18 okrętów nowego rodzaju, nazwanego od [[Pluviôse (1907)|prototypowej jednostki]] typem ''[[Okręty podwodne typu Pluviôse|Pluviôse]]'', co stanowiło najliczniejszą we francuskiej flocie podwodnej serię do czasu zbudowania w okresie międzywojennym 31 okrętów typu ''[[Okręty podwodne typu Redoutable|Redoutable]]''{{odn|Dianow|2019|s=23–24}}.

„Berthelot” został zamówiony 26 sierpnia 1905 roku w {{link-interwiki|Arsenal de Rochefort|tekst=Arsenale w Rochefort|Q=Q17537921}} wraz z dwiema siostrzanymi jednostkami zbudowanymi w tej stoczni (pozostałe trzy zamówiono 19 października 1906 roku){{odn|Dianow|2019|s=24}}{{odn|Roberts|2021|s=1722}}. [[Stępka|Stępkę]] okrętu położono 8 kwietnia 1907 roku{{odn|Roberts|2021|s=1722}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Dianow|2020e|s=44}}, {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} i {{odn|ref=nie|Gogin|2023}} podają, że stępkę okrętu położono w 1906 roku.}}. Jednostka została [[Wodowanie|zwodowana]] 18 maja 1909 roku{{odn|Roberts|2021|s=1722}}{{refn|grupa=uwaga|Identycznie podaje {{odn|ref=nie|Dianow|2019|s=25}}. Natomiast {{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Fontenoy|2007|s=81}}, {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}}, {{odn|ref=nie|Miramar|2023}} i {{odn|ref=nie|Gogin|2023}} podają, że wodowanie okrętu nastąpiło dzień później, 19 maja 1909 roku.}}. Okręt otrzymał nazwę na cześć wybitnego francuskiego naukowca z [[XIX wiek]]u – [[Marcellin Pierre Berthelot|Marcellina Berthelota]]{{odn|Dianow|2019|s=24}}. Jednostka otrzymała [[Numer burtowy|numer taktyczny]] Q66 i kod identyfikacyjny BT{{odn|Dianow|2020e|s=44}}{{odn|Gogin|2023}}.

== Dane taktyczno-techniczne ==
=== Charakterystyka ogólna ===
„Berthelot” był średniej wielkości oceanicznym okrętem podwodnym o konstrukcji [[Dwukadłubowy okręt podwodny|dwukadłubowej]]{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Fontenoy|2007|s=81}}. [[Długość całkowita (statek)|Długość całkowita]] wynosiła 51,12 metra (50,75 metra [[Długość między pionami|między pionami]] i 50,04 metra na [[Wodnica (okrętownictwo)|wodnicy]]), [[Szerokość całkowita|szerokość]] 4,955 metra, a średnie [[zanurzenie]] 3,045 metra (na [[Rufa|rufie]] 3,153 metra){{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Dianow|2020a|s=20–21}}. Wykonany ze [[stal]]i o wytrzymałości 50 [[Kilogram-siła|kG]]/cm² [[kadłub sztywny]] miał 43,781 metra długości i 3,8 metra szerokości, ukształtowany z pasów o grubości od 12 do 16 mm{{odn|Dianow|2020a|s=20–21}}. Wysokość (od [[Stępka|stępki]] do szczytu [[Kiosk okrętu podwodnego|kiosku]]) wynosiła 5,782 metra; [[luk]] wejścia do kiosku znajdował się 2,55 metra nad wodnicą{{odn|Dianow|2020a|s=21}}{{odn|Dianow|2019|s=26}}. Powierzchnia przekroju wodnicowego przy wyporności normalnej wynosiła 453 m²{{odn|Dianow|2020a|s=20}}. [[Kadłub lekki]] otaczał na całej długości kadłub sztywny, z wyjątkiem [[Śródokręcie|śródokręcia]], gdzie nie obejmował jego dolnej części wraz ze stępką{{odn|Dianow|2020a|s=20}}. Między kadłubem sztywnym a lekkim znajdowały się [[Zbiornik balastowy|zbiorniki balastowe]], po osiem na każdą burtę{{odn|Dianow|2019|s=24}}{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Napełnianie zbiorników odbywało się poprzez [[Zawór denny|zawory denne]], a za usuwanie powietrza podczas napełniania odpowiadały zawory odpowietrzające o średnicy 100 mm (po jednym na zbiornik){{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Czas napełniania wszystkich zbiorników wynosił 4 minuty, a mogły one pomieścić 149 ton wody (wraz ze zbiornikami wyrównawczymi){{odn|Dianow|2020a|s=21, 24}}. Osuszanie zbiorników odbywało się za pomocą dwóch elektrycznych pomp odśrodkowych Maginot o wydajności 150 m³/h; w przedziale dziobowym znajdowały się też dwie butle ze [[Sprężone powietrze|sprężonym powietrzem]] o pojemności 17 i 35 [[litr]]ów{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Umieszczony w stępce [[Balast (żeglarstwo)|balast]] awaryjny miał masę czterech ton{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Okręt miał dwa zbiorniki wody słodkiej,  trzy zbiorniki wyrównawcze i zbiornik zastępczy (montowany na dziobie zamiast torpedy){{odn|Dianow|2020a|s=26}}.

Wnętrze okrętu podzielone było na sześć pomieszczeń: I – przedział [[Dziób jednostki pływającej|dziobowy]], mieszczący [[kubryk]] marynarzy{{refn|grupa=uwaga|Początkowo miała tam znajdować się także [[wyrzutnia torpedowa]], niezamontowana po wypadku na siostrzanej jednostce „[[Fresnel (1908)|Fresnel]]”, która została zalana przez wodę dostającą się do wnętrza okrętu przez dziobową wyrzutnię torped{{odn|Dianow|2020a|s=27}}{{odn|Labayle-Couhat|1974|s=140}}.}}; II – przedział baterii [[Akumulator elektryczny|akumulatorów]]; III – przedział centralny, podzielony wzdłużną [[Gródź|grodzią]] na dwie części, mieszczące [[Mesa (żegluga)|mesę]] oficerską (po lewej) i [[Okrętowe stanowisko dowodzenia|główne stanowisko dowodzenia]] (po prawej); IV – przedział [[Siłownia okrętowa|maszynowni]], mieszczący [[Kocioł okrętowy|kotły]], maszynę parową, [[zbiornik paliwa]] i [[Ubikacja|toaletę]]; V – przedział [[Silnik elektryczny|silników elektrycznych]] i [[Sprężarka|sprężarek]] i VI – przedział rufowy, mieszczący kubryk [[podoficer]]ski{{odn|Dianow|2020a|s=20–21}}. Pomieszczenie oficerskie wyposażone było w dwie [[Koja|koje]], dwie szafy, dwie umywalki, płytę elektryczną i stół; w dziobowym kubryku znajdowało się osiem odchylanych koi, sześć [[hamak]]ów, dwie umywalki i rozkładany stół, a w kubryku rufowym zamontowano cztery odchylane koje, umywalkę i rozkładany stół{{odn|Dianow|2020a|s=33}}. Do wnętrza kadłuba jednostki prowadziły cztery luki: jeden w przedziale baterii akumulatorów, jeden w dziobowej części przedziału maszynowni, luk komina i luk roboczy{{odn|Dianow|2020a|s=21}}.

[[Wyporność]] w położeniu nawodnym wynosiła 404 [[Tona|tony]], a w zanurzeniu 553 tony{{odn|Dianow|2020a|s=21}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} i {{odn|ref=nie|Fontenoy|2007|s=81}} podają wyporność na powierzchni 398 ton i w zanurzeniu 550 ton, {{odn|ref=nie|Brassey|1912|s=256}} podaje wyporność 398 ton, zaś {{odn|ref=nie|Gozdawa-Gołębiowski|1994|s=536}} podaje wyporność 450/551 ton.}}. [[Zapas pływalności]] wynosił 27%{{odn|Dianow|2020a|s=21}}.

Sterowanie odbywało się za pomocą trzech rufowych [[Ster#Ster jednostki pływającej|sterów]] kierunku (głównego, górnego{{refn|grupa=uwaga|Zdemontowanego po 29 sierpnia 1910 roku{{odn|Dianow|2020b|s=32}}.}} i dolnego) o łącznej powierzchni 6,2169 m² oraz trzech par sterów zanurzenia (dziobowych, śródokręcia i rufowych) o powierzchni odpowiednio 5,199 m², 6,5182 m² i 5,5644 m²{{odn|Dianow|2020a|s=21}}. Stery głębokości poruszane były ręcznie lub z wykorzystaniem napędu elektrycznego{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. [[Zanurzenie testowe|Dopuszczalna głębokość zanurzenia]] wynosiła 40 metrów{{odn|Gogin|2023}}, a czas wykonania manewru zanurzenia 4,5–5 minut{{odn|Dianow|2020d|s=36}}.

Załoga okrętu składała się z 2 [[Oficer (wojsko)|oficerów]] oraz 23 [[podoficer]]ów i marynarzy{{odn|Dianow|2020a|s=32}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Gardiner|Gray|1985|s=209}}, {{odn|ref=nie|Fontenoy|2007|s=81}} i {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} podają, że załoga liczyła 24 osoby.}}.

=== Urządzenia napędowe ===
Okręt napędzany był na powierzchni przez dwie [[Cylinder (mechanika)|trzycylindrowe]] nawrotne [[Maszyna parowa potrójnego rozprężania|maszyny parowe potrójnego rozprężania]] z wymuszonym smarowaniem produkcji zakładów w [[Saint-Denis (Sekwana-Saint-Denis)|Saint-Denis]]{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Średnica cylindra wysokiego ciśnienia wynosiła 225 mm, cylindra średniego ciśnienia – 340 mm, a cylindra niskiego ciśnienia 550 mm; skok [[tłok]]a wynosił 270 mm{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Łączna maksymalna moc maszyn wynosiła 700 [[Koń mechaniczny|KM]] przy 400 [[RPM (jednostka miary)|obr./min]] i ciśnieniu roboczym pary 15,5 [[Kilogram-siła|kG]]/cm²{{odn|Dianow|2020a|s=24}}. Parę dostarczały dwa [[Walczak|dwuwalczakowe]], jednopaleniskowe [[Kocioł okrętowy|kotły]] {{link-interwiki|Félix du Temple de la Croix|tekst=du Temple|Q=Q3092680}} ze zwrotnym przepływem spalin, o maksymalnym dopuszczalnym ciśnieniu 16,5 kG/cm²{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Spaliny trafiały do wspólnego stacjonarnego komina o średnicy 620 mm, umieszczonego w wodoszczelnej osłonie wychodzącej na wysokość jednego metra powyżej kadłuba sztywnego, w którym z kolei zamontowany był wysuwany komin tej samej wysokości{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Każda z maszyn poprzez oddalone od siebie o 1,4 metra [[Okrętowy wał napędowy|linie wałów]] napędzała trójskrzydłową [[Śruba okrętowa|śrubę]] wykonaną z [[Brązy|brązu]]{{odn|Dianow|2020a|s=25}}. Średnica śruby wynosiła 1,5 metra, a średni skok 1,084–1,085 metra; śruby były przeciwbieżne – prawoburtowa obracała się w prawo, a lewoburtowa w lewo{{odn|Dianow|2020a|s=25–26}}.

W przedziale siłowni, prócz maszyn parowych i kotłów, znajdowały się także dwie [[Pompa próżniowa|pompy próżniowe]] napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 233,3 m³/h, dwie odśrodkowe pompy obiegowe z napędem elektrycznym o mocy 134 [[Wat|kW]] o łącznej wydajności 300 m³/h, cztery pompy zasilające napędzane bezpośrednio z maszyn o łącznej wydajności 18 200 m³/h i dwa [[skraplacz]]e rurowe o łącznej powierzchni chłodzącej 70,32 m²{{odn|Dianow|2020a|s=25}}. [[Zbiornik paliwa|Zbiorniki]] [[Paliwo ciekłe|paliwa]] mieściły się w kadłubie sztywnym pod głównym pokładem: dwa (o pojemności 8250 litrów i 2560 litrów) pod pomieszczeniem siłowni, a trzeci mieszczący 1250 litrów pod głównym stanowiskiem dowodzenia{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Jako rezerwę paliwo można było też przewozić w dziobowej grupie zbiorników balastowych nr 1 o łącznej pojemności 3900 litrów oraz w rufowej grupie zbiorników balastowych nr 4 o łącznej pojemności 11 500 litrów{{odn|Dianow|2020a|s=26}}. Maksymalny zapas paliwa wynosił więc 27 710 litrów (24,939 tony){{odn|Dianow|2020a|s=26}}{{odn|Roberts|2021|s=1717}}.

Napęd podwodny zapewniały dwa jednotwornikowe [[Silnik elektryczny|silniki elektryczne]] firmy {{link-interwiki|Compagnie Générale Électrique|Q=Q2990200}} z [[Nancy]]{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. [[Prędkość obrotowa]] wynosiła od 192 do 560 obr./min, a regulowana była poprzez zmianę [[Napięcie elektryczne|napięcia]] (nominalnie 230 [[Wolt|V]]){{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Silniki miały po sześć [[Biegun elektryczny|biegunów]] głównych wzbudzanych [[Połączenie równoległe|równolegle]] i sześć biegunów kompensujących z uzwojeniem połączonym [[Połączenie szeregowe|szeregowo]]{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Każdy z silników połączony był z baterią akumulatorów; mógł je ładować jako [[generator elektryczny]] napędzany przez maszynę parową{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Łączna moc silników elektrycznych wynosiła 450 [[Koń mechaniczny|KM]]{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Fontenoy|2007|s=81}}{{refn|grupa=uwaga|Identycznie podają {{odn|ref=nie|Labayle-Couhat|1974|s=140}} i {{odn|ref=nie|Gogin|2023}}. Natomiast {{odn|ref=nie|Dianow|2020a|s=27}} podaje, że moc jednego silnika wynosiła 460 KM.}}. Energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach [[Akumulator elektryczny|akumulatorów]] firmy T.E.M. po 124 [[Ogniwo galwaniczne|ogniwa]]{{odn|Dianow|2020a|s=26}}.

Prędkość maksymalna na powierzchni wynosiła 12 [[Węzeł (jednostka prędkości)|węzłów]], a w zanurzeniu 8 węzłów{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Gozdawa-Gołębiowski|1994|s=536}}. Zasięg wynosił 1500 [[Mila morska|Mm]] przy prędkości 9 węzłów (lub 900 Mm przy prędkości 12 węzłów) w położeniu nawodnym oraz 50 Mm przy prędkości 5 węzłów pod wodą{{odn|Gardiner|Gray|1985|s=209}}{{odn|Labayle-Couhat|1974|s=140}}.

=== Uzbrojenie i wyposażenie ===
Okręt wyposażony był w sześć zewnętrznych [[Wyrzutnia torpedowa|wyrzutni torped]] [[Kaliber broni|kalibru]] 450 mm: dwie po obu stronach [[Kiosk okrętu podwodnego|kiosku]] (odchylone o 7° od osi symetrii okrętu), dwie na rufie (odchylone o 5° od osi symetrii okrętu) i umieszczone na pokładzie rufowym dwie [[Wyrzutnia Drzewieckiego|systemu Drzewieckiego]], z łącznym zapasem 6 [[Torpeda|torped]] modèle 1906{{odn|Dianow|2020b|s=32}}{{odn|Dianow|2020a|s=27}}. Torpeda miała długość 5,07 metra, a jej masa wynosiła 646 kg{{odn|Dianow|2020b|s=33}}.

Jednostka wyposażona była w dwa [[Peryskop (przyrząd optyczny)|peryskopy]] – dzienny i nocny{{odn|Dianow|2020a|s=28}}. Peryskop dzienny miał długość 5,8 metra i po podniesieniu wystawał 4 metry ponad poziom kiosku; podnoszenie i opuszczanie realizowane było za pomocą napędu elektrycznego z prędkością 0,4–0,45 [[Metr na sekundę|m/s]]{{odn|Dianow|2020a|s=28–29}}. Peryskop nocny miał długość 2,5 metra i umieszczony był na dachu [[Mostek kapitański|sterówki]]; podnoszony był ręcznie za pomocą [[Kołowrót (maszyna prosta)|kołowrotu]]{{odn|Dianow|2020a|s=29}}.

Na pokładzie zainstalowano dwa [[Kompas magnetyczny|kompasy]]: jeden mokry na rufie, umieszczony w [[naktuz]]ie i drugi w dziobowej części sterówki, zamknięty w otwartej od dołu skrzyni, którego wskazania można było obserwować także z wnętrza kiosku i z wnętrza kadłuba{{odn|Dianow|2020a|s=29}}. W dziobowej części kiosku były umieszczone elektryczne i wodoszczelne światła nawigacyjne w kolorach zielonym i czerwonym{{odn|Dianow|2020a|s=30}}. Okręt wyposażony był również w [[Kotwica czterołapowa|kotwicę czterołapową]] o masie 283 kg, z łańcuchem o długości 100 metrów, podnoszoną za pomocą [[kabestan]]u z silnikiem elektrycznym Couffinhal{{odn|Dianow|2020a|s=30}}. Na pokładzie znajdowały się też dwie szalupy Bertona, o długości 3,67 metra każda, a także awaryjna [[Mosiądz|mosiężna]] [[boja]], która mogła być uwolniona z głównego stanowiska dowodzenia i połączona z aparatem telefonicznym{{odn|Dianow|2020a|s=31–32}}. Ogrzewanie zapewniały cztery grzejniki elektryczne, zasilane prądem o napięciu 115 V{{odn|Dianow|2020a|s=33}}.

== Służba ==
„Berthelot” [[Podniesienie bandery|został wcielony]] do służby w [[Marine nationale]] 1 lutego 1910 roku{{odn|Dianow|2020e|s=44}}{{odn|Roberts|2021|s=1722}}. 22 września, uczestnicząc w czterodniowych manewrach na wodach kanału [[La Manche]], na „Berthelocie” i [[niszczyciel]]u „[[Harpon (1902)|Harpon]]” doszło do awarii siłowni, w wyniku czego zostały one zmuszone do powrotu do bazy w [[Cherbourg-Octeville|Cherbourgu]]{{odn|Maret|1910|s=3}}. Decyzją prezydenta Francji [[Armand Fallières|Armanda Fallièresa]] z 29 listopada dowództwo okrętu objął [[Kapitan marynarki|kpt. mar.]] (fr. ''lieutenant de vaisseau'') Louis-Marie-Jules Floch{{odn|Journal officiel de la République française|1910|s=9749}}.

W 1912 roku zmieniono taktykę użycia jednostek typu ''Pluviôse'', które wraz z okrętami typu ''[[Okręty podwodne typu Brumaire|Brumaire]]'' miały prowadzić działania ofensywne wraz z siłami głównymi floty{{odn|Dianow|2020c|s=29–30}}. Od tej pory okręty podwodne zgrupowano w liczące trzy jednostki [[Dywizjon okrętów|dywizjony]] ([[Okręt flagowy|okrętem flagowym]] dywizjonu był wyposażony w [[Radiostacja|radiostację]] [[torpedowiec]] lub niszczyciel){{odn|Dianow|2020c|s=30}}. Decyzją prezydenta Francji z 17 września 1912 roku nowym dowódcą jednostki został kpt. mar. Thiébaut{{odn|La Petite presse|1912|s=2}}. 31 października 1913 roku na pokładzie stacjonującego w Cherbourgu okrętu wybuchł pożar spowodowany zwarciem w instalacji elektrycznej, szybko ugaszony przez strażaków; naprawa uszkodzeń wymagała wymiany większości przewodów elektrycznych{{odn|Le Mémorial des Pyrénées|1913|s=2}}. 31 stycznia 1914 roku wracający z ćwiczeń do Cherbourga „Berthelot” uderzył w nabrzeże, uszkadzając dziób i jedną w wyrzutni torped{{odn|La Lanterne|1914|s=3}}.

Tuż przed wybuchem [[I wojna światowa|I wojny światowej]] większość okrętów typu ''Pluviôse'' znalazła się w składzie 1. [[Flotylla|Flotylli]] okrętów podwodnych z bazą w Cherbourgu („Berthelot”, „[[Pluviôse (1907)|Pluviôse]]”, „[[Prairial (1908)|Prairial]]”, „[[Floréal (1908)|Floréal]]”, „[[Ventôse (1907)|Ventôse]]”, „[[Germinal (1907)|Germinal]]”, „[[Fructidor (1909)|Fructidor]]”, „[[Watt (1909)|Watt]]” i „[[Giffard (1910)|Giffard]]”){{odn|Dianow|2020d|s=33}}{{odn|Gozdawa-Gołębiowski|1994|s=489}}. Jeden z dywizjonów tworzyły „Berthelot”, „Pluviôse” i „Giffard”, a ich okrętem flagowym był niszczyciel „[[Fauconneau (1900)|Fauconneau]]”{{odn|Dianow|2020d|s=33}}.

=== I wojna światowa ===
[[Mobilizacja]] francuskiej floty rozpoczęła się 29 sierpnia 1914 roku, a wchodzące w skład 2. Lekkiej [[Eskadra (marynarka wojenna)|Eskadry]] okręty podwodne 1. i 3. Flotylli rozpoczęły dzienne patrole defensywne na wodach wokół bazy{{odn|Dianow|2020d|s=33}}. 3 sierpnia – w dniu rozpoczęcia działań wojennych – całość sił 1. Flotylli wyszła na wody kanału [[La Manche]], zajmując pozycje między [[Hawr]]em a [[Portsmouth]]; wobec stwierdzenia braku okrętów [[Kaiserliche Marine]] 4 sierpnia jednostki powróciły do Cherbourga, zmienione przez okręty 3. Flotylli{{odn|Dianow|2020d|s=34}}. Po przystąpieniu do wojny [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] 1. i 3. Flotylla okrętów podwodnych rozpoczęła patrole w zachodniej części kanału La Manche{{odn|Dianow|2020d|s=34}}. Sukcesy odnoszone na lądzie przez Niemców spowodowały przesunięcie od września wszystkich flotylli okrętów podwodnych na wschodnią część La Manche{{odn|Dianow|2020d|s=34}}. Na prośbę Brytyjczyków dwa dywizjony 1. Flotylli (w składzie: „Ventôse”, „Watt”, „Prairial”, „Fructidor”, „Floréal” i „Germinal” oraz niszczyciele „[[Sabre (1904)|Sabre]]” i „[[Francisque]]”) zostały przesunięte do obrony Portsmouth, a „Berthelot”, „Pluviôse” i „Giffard” nadal prowadziły żmudną służbę patrolową na wodach La Manche{{odn|Dianow|2020d|s=35}}. 18 września [[Ministrowie floty (Francja)|Minister Marynarki]] {{link-interwiki|Victor Augagneur|Q=Q653621}} wystosował list do 1. Lorda [[Admiralicja brytyjska|Admiralicji]] [[Winston Churchill|Winstona Churchilla]], w którym zaproponował udział francuskich okrętów podwodnych we wspólnych z Brytyjczykami działaniach ofensywnych przeciwko okrętom  Kaiserliche Marine; kiedy oferta została zaakceptowana, 23 września powstała specjalna flotylla w składzie: „Berthelot”, „Prairial”, „[[Archimède (1909)|Archimède]]”, „[[Mariotte (1911)|Mariotte]]” i „[[Newton (1912)|Newton]]”{{odn|Dianow|2020d|s=35–36}}. Szybko jednak okazało się, że francuskie jednostki z napędem parowym o długim czasem zanurzania liczącym 4,5 do 5 minut nie nadają się do działań ofensywnych na wodach niemieckich i projekt został zarzucony{{odn|Dianow|2020d|s=36–37}}. 22 września „Berthelot” wyszedł z [[Calais]] i udał się do Portsmouth, luzując „Ventôse” i „Germinal”, które nazajutrz udały się do Cherbourga na remont{{odn|Dianow|2020d|s=37}}. „Berthelot” operował stamtąd do końca września, po czym wraz z „Wattem”, „Floréalem” i „Sabre” powrócił do Cherbourga{{odn|Dianow|2020d|s=37}}.

Na przełomie 1914 i 1915 roku na okręcie zamontowano [[Kompas żyroskopowy|żyrokompas]] firmy [[Sperry Rand|Sperry]]{{odn|Dianow|2020d|s=38}}. Przez większość 1915 roku okręt wraz z siostrzanymi jednostkami nadal prowadził służbę patrolową na wodach Kanału{{odn|Dianow|2020d|s=38}}. Na początku września 1915 roku dywizjon okrętów podwodnych w składzie: „Berthelot”, „Floréal” i „Watt” wraz z niszczycielem „Francisque” przerzucony został do [[La Rochelle]], by prowadzić operacje przeciw [[Niemieckie okręty podwodne|U-Bootom]]; od 22 września te zadania realizował z bazy w Breście{{odn|Dianow|2020d|s=38}}. 16 listopada 2 Lekka Eskadra została rozformowana, a okręty typu ''Pluviôse'' wraz z jednostkami typu ''[[Okręty podwodne typu Sirène (1900)|Sirène]]'' zostały przyporządkowane do 1. Flotylli okrętów podwodnych w Cherbourgu{{odn|Dianow|2020d|s=38–39}}. Nie zmieniły się natomiast zadania, które nadal obejmowały defensywne patrole przeciw U-Bootom przeprowadzane w okolicach własnych baz{{odn|Dianow|2020d|s=39}}.

W połowie 1917 roku „Berthelot”, „[[Gay-Lussac (1910)|Gay-Lussac]]”, „[[Watt (1909)|Watt]]”, „[[Cugnot (1909)|Cugnot]]” i „[[Giffard (1910)|Giffard]]” zostały przyporządkowane do nowo utworzonej 2. Flotylli okrętów podwodnych w [[Bizerta|Bizercie]], której głównym zadaniem było zwalczanie niemieckich i [[Austro-Węgry|austro-węgierskich]] U-Bootów, głównie w [[Cieśnina Sycylijska|Cieśninie Sycylijskiej]] i u wybrzeży [[Algieria|Algierii]]{{odn|Dianow|2020e|s=40}}. 12 sierpnia jednostki 2. Flotylli przystąpiły do patrolowania wyznaczonych obszarów, prowadząc też wspólne operacje z [[Żaglowiec|żaglowcami]] występującymi w charakterze [[Statek-pułapka|statków-pułapek]]{{odn|Dianow|2020e|s=40}}. Gdy na początku 1918 roku „Berthelot” i „Gay-Lussac” wraz z trójmasztowym żaglowcem „François-Marie” przebywały na misji zwalczania U-Bootów, doszło między nimi do podwodnej kolizji, której wynikiem było zgniecenie [[Stewa|stewy dziobowej]] „Gay-Lussaca” oraz przebicia w zbiorniku balastowym i przeciek w przedziale silników elektrycznych „Berthelota”, wobec czego ten ostatni musiał przerwać zadanie i wrócić do Bizerty{{odn|Dianow|2020e|s=41}}. Działania okrętów 2. Flotylli nie przyniosły żadnych rezultatów, a wysłużone jednostki doczekały [[Rozejm w Compiègne (1918)|zakończenia wojny]]{{odn|Dianow|2020e|s=42}}.

=== Koniec służby ===
„Berthelot” został [[Opuszczenie bandery|wycofany ze służby]] 1 grudnia 1919 roku{{odn|Dianow|2020e|s=44}}{{odn|Dianow|2019|s=25}}. Okręt sprzedano 1 sierpnia 1921 roku prywatnej osobie (M. Kalfon-Vita z [[Tunis]]u) w celu [[Stocznia złomowa|złomowania]], po czym został w 1922 roku rozebrany w Bizercie{{odn|Roberts|2021|s=1722}}{{odn|Miramar|2023}}{{refn|grupa=uwaga|{{odn|ref=nie|Dianow|2020e|s=44}} podaje, że okręt został sprzedany 1 grudnia 1921 roku.}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj pismo | tytuł = Armée et Marine: Nominations | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k4726948t/f2.item | czasopismo = La Petite presse: journal quotidien | wydawca = Paris | data = 1912-09-20 | odn = {{odn/id|La Petite presse|1912}} }}
* {{Cytuj stronę | url = https://www.miramarshipindex.nz/ship/6103835 | autor = | opublikowany = miramarshipindex.nz | tytuł = BERTHELOT (6103835) | język = en | data dostępu = 2023-03-06 | odn = {{odn/id|Miramar|2023}} }}
* {{Cytuj książkę | tytuł = Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921 | inni = Robert Gardiner, Randal Gray (red.) | wydawca = Conway Maritime Press | miejsce = London | rok = 1985 | isbn = 0-85177-245-5 | język = en | odn = {{odn/id|Gardiner|Gray|1985}} }}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Dianow | imię = Maksim | tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. I | czasopismo = Okręty Wojenne | wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry | oznaczenie = Nr 6 (158) | rok = 2019 | issn = 1231-014X | odn = tak}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Dianow | imię = Maksim | tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. II | czasopismo = Okręty Wojenne | wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry | oznaczenie = Nr 1 (159) | rok = 2020 | issn = 1231-014X | odn = a}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Dianow | imię = Maksim | tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. III | czasopismo = Okręty Wojenne | wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry | oznaczenie = Nr 3 (161) | rok = 2020 | issn = 1231-014X | odn = b}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Dianow | imię = Maksim | tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. IV | czasopismo = Okręty Wojenne | wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry | oznaczenie = Nr 4 (162) | rok = 2020 | issn = 1231-014X | odn = c}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Dianow | imię = Maksim | tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. V | czasopismo = Okręty Wojenne | wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry | oznaczenie = Nr 5 (163) | rok = 2020 | issn = 1231-014X | odn = d}}
* {{Cytuj pismo | nazwisko = Dianow | imię = Maksim | tytuł = Okręty podwodne typu „Pluviôse”. Cz. VI | czasopismo = Okręty Wojenne | wydawca = Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry | oznaczenie = Nr 6 (164) | rok = 2020 | issn = 1231-014X | odn = e}}
* {{Cytuj pismo | tytuł = Exercices de sous=marins | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k76150510/f3.item | odpowiedzialność = Henry Maret | czasopismo = Le Radical | wydawca = Paris | data = 1910-09-23 | wolumin = 30 | odn = {{odn/id|Maret|1910}} }}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Fontenoy | imię = Paul E. | tytuł = Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare) | wydawca = ABC-CLIO | miejsce = Santa Barbara, California | rok = 2007 | isbn = 1-85367-623-3 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj stronę | url = http://www.navypedia.org/ships/france/fr_ss_pluviose.htm | tytuł = PLUVIÔSE submarines (1908 – 1911) | autor = Ivan Gogin | opublikowany = Navypedia | język = en | data dostępu = 2023-03-06 | odn = {{odn/id|Gogin|2023}} }}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Gozdawa-Gołębiowski | imię = Jan | nazwisko2 = Wywerka Prekurat | imię2 = Tadeusz | autor link = Jan Gozdawa-Gołębiowski | tytuł = Pierwsza wojna światowa na morzu | rok = 1994 | wydawca = Lampart | miejsce = Warszawa | isbn = 83-902554-2-1 | odn = {{odn/id|Gozdawa-Gołębiowski|1994}} }}
* {{Cytuj pismo | tytuł = Incencie à bord o’un sous-marin | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5247920m/f2.item | czasopismo = Le Mémorial des Pyrénées: politique, judiciaire, industriel et d'annonces | wydawca = Pau | data = 1913-11-02 | oznaczenie = Nr 306 | wolumin = 110 | odn = {{odn/id|Le Mémorial des Pyrénées|1913}} }}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Labayle-Couhat | imię = Jean | tytuł = French warships of World War I | wydawca = Ian Allan Ltd. | miejsce = London | rok = 1974 | isbn = 0-7110-0445-5 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj pismo | tytuł = LES DÉPARTEMENTS: MANCHE | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7523823v/f3.item | czasopismo = La Lanterne: journal politique quotidien | wydawca = Paris | data = 1914-02-01 | oznaczenie = Nr 13434 | wolumin = 37 | odn = {{odn/id|La Lanterne|1914}} }}
* {{Cytuj pismo | tytuł = Ministère de la marine | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6447798k/f13.item | czasopismo = Journal officiel de la République française. Lois et décrets | wydawca = Paris | data = 1910-12-01 | oznaczenie = Nr 327 | wolumin = 42 | odn = {{odn/id|Journal officiel de la République française|1910}} }}
* {{Cytuj książkę | nazwisko = Roberts | imię = Stephen S. | tytuł = French warships in the Age of Steam 1859-1914. Design, Construction, Careers and Fates | wydawca = Seaforth Publishing | miejsce = Barnsley | rok = 2021 | isbn = 978-1-5267-4534-7 | język = en | odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |url = https://archive.org/details/brasseysnavala1912brasuoft |tytuł = ''The Naval Annual, 1912''| inni = T.A. Brassey (red.) | wydawca = J. Griffin and Co. | miejsce = Portsmouth | rok = 1912 | język = en | odn = {{odn/id|Brassey|1912}} }}

{{Okręty podwodne typu Pluviôse}}

[[Kategoria:Okręty podwodne typu Pluviôse]]
[[Kategoria:Okręty zbudowane w Arsenale w Rochefort]]

title: Berthelot (Q66)

Klasa: okręt podwodny

Typ: Pluviôse

Stocznia: Arsenal de Rochefort, Rochefort

Położenie stępki: 8 kwietnia 1907

Wejście do służby: 1 lutego 1910

Wycofanie ze służby: 1 grudnia 1919

Los okrętu: sprzedany w 1921, złomowany

Wyporność · • na powierzchni · • w zanurzeniu: · 404 tony · 553 tony

Długość: 51,12 metra

Szerokość: 4,955 metra

Zanurzenie: 3,045 metra

Zanurzenie testowe: 40 metrów

Rodzaj kadłuba: dwukadłubowy

Materiał kadłuba: stal

Prędkość · • na powierzchni · • w zanurzeniu: · 12 węzłów · 8 węzłów

Zasięg: powierzchnia: 1500 Mm przy prędkości 9 węzłów · zanurzenie: 50 Mm przy prędkości 5 węzłów

Wyrzutnie torpedowe: 6 × 450 mm (zewnętrzne)


text:
# Piotr Cichoracki
Piotr Wacław Cichoracki (ur. 1975) – polski historyk, specjalizujący się w historii Polski XIX–XX wieku; nauczyciel akademicki związany z Uniwersytetem Wrocławskim.

## Życiorys
Urodził się w 1975. Kolejno ukończył szkołę podstawową oraz średnią w 1994. Po pomyślnie zdanym egzaminie maturalnym podjął studia dzienne na kierunku historia na Uniwersytecie Wrocławskim, zakończone w 1999 roku uzyskaniem tytułu zawodowego magistra. Potem kontynuował kształcenie w ramach studiów doktoranckich na macierzystej uczelni. W 2003 uzyskał stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie historii na podstawie pracy pt. Legenda marszałka Józefa Piłsudskiego. Kreacje, treści, funkcjonowanie w latach 1918-1939, której promotorem był prof. Krzysztof Kawalec. Na napisanie tej pracy uzyskał grant z Ministerstwa Nauki i Informatyzacji. Następnie został zatrudniony jako adiunkt w Zakładzie Historii Polski i Powszechnej od XIX i XX wieku Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego. W 2010 roku Rada Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego nadała mu stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii o specjalności historia Polski XIX i XX wieku, na podstawie rozprawy zatytułowanej Droga ku anatemie. Wacław Kostek-Biernacki (1884-1957).

## Dorobek naukowy
Zainteresowania naukowe Piotra Cichorackiego koncentrują się wokół problematyki związanej z historią najnowszą, ze szczególnym uwzględnieniem historii Polski 1 połowy XX wieku. Do jego najważniejszych publikacji należą:
- Z nami jest On. Kult Marszałka Piłsudskiego w wojsku w latach 1926-1939, Wrocław 2001
- Legenda i polityka. Kształtowanie się wizerunku Marszałka Józefa Piłsudskiego w świadomości zbiorowej społeczeństwa polskiego w latach 1918-1939, Kraków 2005
- Polesie nieidylliczne. Zaburzenia porządku publicznego w województwie poleskim w latach trzydziestych XX wieku, Łomianki 2007
- Droga ku anatemie. Wacław Kostek-Biernacki (1884-1957), Warszawa 2009
- Tadeusz Furgalski "Wyrwa", Dziennik 1913-1916, wstęp i opracowanie, Kraków 2011
- Stołpce – Łowcza – Leśna 1924. II Rzeczpospolita wobec najpoważniejszych incydentów zbrojnych województwach północno-wschodnich, Łomianki 2012
- Województwo poleskie 1921-1939. Z dziejów politycznych, Łomianki 2014
- Leon Wasilewski, Wspomnienia 1870-1904 (1914). Fragmenty dziennika 1916-1926. Diariusz podróży po kresach 1927, Łomianki 2014 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat)
- Jędrzej Moraczewski, Dziennik wydarzeń 1939-1944, Łomianki 2016 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat) (Nagroda Historyczna Tygodniak "Polityka za rok 2016 [6])
- Zofia i Jędrzej Moraczewscy, Korespondencja czasu przełomu 1916-1918, Łomianki 2018 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat)
- Zofia Moraczewska, Listy do siostry 1896-1933. Dziennik 1891-1895 (1950), Łomianki 2018 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat)
- Oblicza buntu społecznego w II Rzeczypospolitej doby wielkiego kryzysu (1930-1935). Uwarunkowania, skala, konsekwencje, Kraków 2019 (wspólnie z Joanną Dufrat i Januszem Mierzwą)
- Rzeczpospolita niedoskonała. Dokumenty do historii buntu społecznego w latach 1930-1935, Łomianki-Kraków 2019 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat, Januszem Mierzwą i Piotrem Rucińskim)[7]

title: Piotr Cichoracki

wikitext:
{{Naukowiec infobox
 |imię i nazwisko           = Piotr Wacław Cichoracki
 |grafika                   =
 |opis grafiki              =
 |państwo                   = POL
 |wariant flagi             = POL
 |data urodzenia            = [[1975]]
 |miejsce urodzenia         =
 |data śmierci              =
 |miejsce śmierci           =
 |stopień lub tytuł naukowy = Doktor habilitowany
 |jakich nauk               = humanistycznych
 |specjalność               = historia Polski XIX-XX w.
 |almamater                = [[Uniwersytet Wrocławski]]
 |doktorat data             = 2003
 |doktorat uczelnia         = [[Uniwersytet Wrocławski]]
 |doktorat dyscyplina       = nauki historyczne
 |habilitacja data          = 2010
 |habilitacja uczelnia      = [[Uniwersytet Wrocławski]]
 |habilitacja dyscyplina    = nauki historyczne
 |aktywność zawodowa        = Nauczyciel akademicki
 |jednostka1 typ            = Uczelnia
 |jednostka1 nazwa          = [[Uniwersytet Wrocławski]]
 |okres zatr1               = od 2003
 |jednostka podrz1 typ      = Zakład
 |jednostka podrz1 nazwa    = Historii Polski i Powszechnej od XIX i XX
 |stanowisko1               = [[adiunkt]]
 |odznaczenia               =
 |commons                   =
 |wikicytaty                =
}}
'''Piotr Wacław Cichoracki''' (ur. [[1975]]<ref name=BN>[https://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=a&searcharg=cichoracki+piotr&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=ajaworski+pawe{u0142} Katalog Biblioteki Narodowej w Warszawie] [on-line] [dostęp: 16.01.2014]</ref>) – [[Polacy|polski]] historyk, specjalizujący się w historii Polski XIX–XX wieku; nauczyciel akademicki związany z Uniwersytetem Wrocławskim<ref name=autonazwa2>{{ludzie nauki|115704|osoba=dr hab. Piotr Wacław Cichoracki|data dostępu=16.01.2014}}</ref>.

== Życiorys ==
Urodził się w 1975. Kolejno ukończył [[szkoła podstawowa|szkołę podstawową]] oraz [[szkoła średnia|średnią]] w 1994. Po pomyślnie zdanym egzaminie [[matura]]lnym podjął [[Studia stacjonarne|studia dzienne]] na kierunku [[historia]] na [[Uniwersytet Wrocławski|Uniwersytecie Wrocławskim]], zakończone w 1999 roku uzyskaniem tytułu zawodowego [[magister|magistra]]. Potem kontynuował kształcenie w ramach [[Studia trzeciego stopnia|studiów doktoranckich]] na macierzystej uczelni<ref name=autonazwa1>[http://www.hist.uni.wroc.pl/cichoracki.html Sylwetka Piotra Cichorackiego na stronie Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego] [on-line] [dostęp: 16.01.2014]</ref>. W 2003 uzyskał stopień naukowy [[Doktor (stopień naukowy)|doktora]] nauk humanistycznych w zakresie historii na podstawie pracy pt. ''Legenda marszałka Józefa Piłsudskiego. Kreacje, treści, funkcjonowanie w latach 1918-1939'', której [[Samodzielny pracownik nauki|promotorem]] był prof. [[Krzysztof Kawalec]]. Na napisanie tej pracy uzyskał [[grant]] z [[Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego|Ministerstwa Nauki i Informatyzacji]]<ref>{{prace badawcze|39820|tytuł=Legenda marszałka Józefa Piłsudskiego. Kreacje, treści, funkcjonowanie w latach 1918-1939|data dostępu=2014-01-16}}</ref>. Następnie został zatrudniony jako [[adiunkt]] w Zakładzie Historii Polski i Powszechnej od XIX i XX wieku [[Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego|Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego]]<ref name=autonazwa1/>. W 2010 roku Rada [[Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego|Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego]] nadała mu stopień naukowy [[habilitacja|doktora habilitowanego]] nauk humanistycznych w zakresie historii o specjalności historia Polski XIX i XX wieku, na podstawie [[rozprawa (nauka)|rozprawy]] zatytułowanej ''Droga ku anatemie. Wacław Kostek-Biernacki (1884-1957)''<ref>{{prace badawcze|245957|tytuł=Droga ku anatemie. Wacław Kostek-Biernacki (1884 - 1957)|data dostępu=2014-01-16}}</ref>.

== Dorobek naukowy ==
Zainteresowania naukowe Piotra Cichorackiego koncentrują się wokół problematyki związanej z historią najnowszą, ze szczególnym uwzględnieniem historii Polski 1 połowy XX wieku<ref name=autonazwa1/>. Do jego najważniejszych publikacji należą{{r|BN}}:
* ''Z nami jest On. Kult Marszałka Piłsudskiego w wojsku w latach 1926-1939'', Wrocław 2001
* ''Legenda i polityka. Kształtowanie się wizerunku Marszałka Józefa Piłsudskiego w świadomości zbiorowej społeczeństwa polskiego w latach 1918-1939'', Kraków 2005
* ''Polesie nieidylliczne. Zaburzenia porządku publicznego w województwie poleskim w latach trzydziestych XX wieku'', Łomianki 2007
* ''Droga ku anatemie. Wacław Kostek-Biernacki (1884-1957)'', Warszawa 2009
*[[Tadeusz Furgalski|Tadeusz Furgalski "Wyrwa"]], ''Dziennik 1913-1916'', wstęp i opracowanie, Kraków 2011
* ''Stołpce – Łowcza – Leśna 1924. II Rzeczpospolita wobec najpoważniejszych incydentów zbrojnych województwach północno-wschodnich'', Łomianki 2012
*''Województwo poleskie 1921-1939. Z dziejów politycznych'', Łomianki 2014
*[[Leon Wasilewski]], ''Wspomnienia 1870-1904 (1914). Fragmenty dziennika 1916-1926. Diariusz podróży po kresach 1927'', Łomianki 2014 (wstęp i opracowanie wspólnie z [[Joanna Dufrat|Joanną Dufrat]])
*[[Jędrzej Moraczewski]], ''Dziennik wydarzeń 1939-1944'', Łomianki 2016 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat) ('''Nagroda Historyczna Tygodniak "Polityka za rok 2016''' <ref>[https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/nagrodyhistoryczne/1768204,1,nagrody-historyczne-polityki---chronologicznie.read Nagrody historyczne POLITYKI – chronologicznie]</ref>)
*Zofia i Jędrzej Moraczewscy, ''Korespondencja czasu przełomu 1916-1918'', Łomianki 2018 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat)
*[[Zofia Moraczewska]], ''Listy do siostry 1896-1933. Dziennik 1891-1895 (1950)'', Łomianki 2018 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat)
*''Oblicza buntu społecznego w II Rzeczypospolitej doby wielkiego kryzysu (1930-1935). Uwarunkowania, skala, konsekwencje'', Kraków 2019 (wspólnie z Joanną Dufrat i [[Janusz Mierzwa|Januszem Mierzwą]])
*''Rzeczpospolita niedoskonała. Dokumenty do historii buntu społecznego w latach 1930-1935'', Łomianki-Kraków 2019 (wstęp i opracowanie wspólnie z Joanną Dufrat, Januszem Mierzwą i Piotrem Rucińskim)<ref>{{Cytuj |tytuł = Biblioteka Narodowa |data dostępu = 2021-01-17 |opublikowany = www.bn.org.pl |url = https://www.bn.org.pl/}}</ref>

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

{{Kontrola autorytatywna}}

{{DEFAULTSORT:Cichoracki, Piotr}}
[[Kategoria:Polscy historycy]]
[[Kategoria:Absolwenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego]]
[[Kategoria:Wykładowcy Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego]]
[[Kategoria:Urodzeni w 1975]]

title: Piotr Wacław Cichoracki

Państwo działania: Polska

Alma Mater: Uniwersytet Wrocławski

Doktorat: 2003 – nauki historyczne · Uniwersytet Wrocławski

Habilitacja: 2010 – nauki historyczne · Uniwersytet Wrocławski

Uczelnia: Uniwersytet Wrocławski

Stanowisko: adiunkt


text:
# Nuncjatura Apostolska w Maroku
Nuncjatura Apostolska w Maroku – misja dyplomatyczna Stolicy Apostolskiej w Królestwie Marokańskim. Siedziba nuncjusza apostolskiego mieści się w Rabacie.

## Historia
W 1976 papież Paweł VI utworzył Nuncjaturę Apostolską w Maroku. Do 1979 w Maroku akredytowany był pronuncjusz apostolski w Algierii. W latach 1979–1986 urząd pozostawał nieobsadzony. Od 1986 papiescy dyplomaci rezydują w Maroku.

## Nuncjusze apostolscy w Maroku
do 1993 z tytułem pronuncjuszy apostolskich
- abp Sante Portalupi (1976 - 1979) Włoch; pronuncjusz apostolski w Algierii
- abp Bernard Jacqueline (1986 - 1993) Francuz
- abp Domenico De Luca (1993 - 2003) Włoch
- abp Antonio Sozzo (2003 - 2015) Włoch
- abp Vito Rallo (2015 - 2023) Włoch
- abp Alfred Xuereb (2023-) Maltańczyk

title: Nuncjatura Apostolska w Maroku

wikitext:
{{Instytucja państwowa infobox
 |nazwa                  = Nuncjatura Apostolska w Maroku
 |nazwa oryginalna       =
 |logo                   = Emblem of the Papacy SE.svg
 |opis logo              =
 |grafika                =
 |opis grafiki           =
 |alt grafiki            =
 |państwo                =
 |data utworzenia        =
 |data likwidacji        =
 |siedziba               = [[Rabat (Maroko)|Rabat]]
 |tytuł szefa            = nuncjusz apostolski
 |szef                   = [[Alfred Xuereb]]
 |tytuł zastępcy         =
 |zastępca               =
 |budżet                 =
 |zatrudnienie           =
 |adres                  = B.P. 1303 R.P., rue Beni M'tir, Souissi-Rabat
 |plan obszaru działania =
 |opis planu             =
 |kod mapy               =
 |współrzędne            =
 |commons                =
 |www                    =
}}
'''Nuncjatura Apostolska w Maroku''' – [[misja dyplomatyczna]] [[Stolica Apostolska|Stolicy Apostolskiej]] w [[Maroko|Królestwie Marokańskim]]. Siedziba nuncjusza apostolskiego mieści się w [[Rabat (Maroko)|Rabacie]].

== Historia ==
W 1976 papież [[Paweł VI]] utworzył Nuncjaturę Apostolską w Maroku. Do 1979 w Maroku akredytowany był [[Nuncjatura Apostolska w Algierii|pronuncjusz apostolski w Algierii]]. W latach 1979–1986 urząd pozostawał nieobsadzony. Od 1986 papiescy dyplomaci rezydują w Maroku.

== Nuncjusze apostolscy w Maroku ==
''do 1993 z tytułem pronuncjuszy apostolskich''
* abp [[Sante Portalupi]] (1976 - 1979) ''Włoch; [[Nuncjatura Apostolska w Algierii|pronuncjusz apostolski w Algierii]]''
* abp [[Bernard Jacqueline]] (1986 - 1993) ''Francuz''
* abp [[Domenico De Luca]] (1993 - 2003) ''Włoch''
* abp [[Antonio Sozzo]] (2003 - 2015) ''Włoch''
* abp [[Vito Rallo]] (2015 - 2023) ''Włoch''
* abp [[Alfred Xuereb]] (2023-) ''Maltańczyk''

== Bibliografia ==
* [http://www.gcatholic.org/dioceses/nunciature/nunc108.htm Giga-Catholic Information]
* [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dxxma.html Catholic-hierarchy]

{{Nuncjusze apostolscy w Maroku}}

[[Kategoria:Misje dyplomatyczne Stolicy Apostolskiej|Maroko]]
[[Kategoria:Misje dyplomatyczne w Maroku|Stolica Apostolska]]
[[Kategoria:Kościół katolicki w Maroku]]
[[Kategoria:Religia w Rabacie (Maroko)]]

title: Nuncjatura Apostolska w Maroku

Państwo: Maroko

Siedziba: Rabat

Nuncjusz apostolski: Alfred Xuereb