text:
# 4 Presławska Dywizja Piechoty
4 Presławska Dywizja Piechoty (bułg. Четвърта пехотна преславска дивизия) – bułgarski związek taktyczny okresu Księstwa i Trzeciego Carstwa z lat 1891 – 1920.
Dywizja sformowana została w 1891. Wzięła udział w I i II wojnie bałkańskiej oraz w I wojnie światowej. W 1920 przeformowana w 4 Presławski pułk piechoty.

## Działania

### Wojny bałkańskie
Dywizja w czasie I wojny bałkańskiej wzięła udział w walkach w składzie 3 Armii, a w II wojnie bałkańskiej znalazła się w strukturach 5 Armii.
Napięte stosunki międzynarodowe na Bałkanach spowodowały, że car Bułgarii Ferdynand I 30 września 1912 ogłosił powszechną mobilizację.
30 lipca 2013 w Bukareszcie rozpoczęły się rokowania pokojowe, a dzień później weszło w życie zawieszenie broni kończące II wojnę bałkańską. Po podpisaniu pokoju w Bukareszcie, car Ferdynand I ogłosił demobilizację armii. Jednak w związku z utrzymującym się napięciem w stosunkach z Wysoką Portą, w połowie sierpnia 1913 dywizja została skoncentrowana na południowo-wschodnim odcinku granicy i weszła w skład  liczącego około 43 000 żołnierzy zgrupowania operacyjnego. Z chwilą podjęcia rozmów pokojowych z Imperium Osmańskim liczba ta stopniowo uległa redukcji. Już pod koniec miesiąca znad granicy wycofano oddziały dywizji, które po powrocie do macierzystych garnizonów zostały zdemobilizowane.

### I wojna światowa
W świetle narastającego zagrożenia wojennego na początku lipca 1914 w sztabie Armii Bułgarskiej rozpoczęto prace nad uaktualnieniem planów mobilizacyjnych. Ogłoszone w marcu 1915 wytyczne w sprawie mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek przewidywały zmobilizowanie w dywizji sztabu, czterech pułków piechoty, dwóch rezerwowych pułków piechoty, dwóch pułków marszowych, dwóch pułków pospolitego ruszenia, pułku etapowego oraz pododdziałów zabezpieczenia. Pułk artylerii przechodził na etat dwupułkowej brygady artylerii. Do dywizji miał zostać także przydzielony batalion inżynieryjny. Pierwszym dniem mobilizacji był 24 września 1915.
Po zmobilizowaniu dywizja weszła w skład  3 Armii gen. lejt. Toszewa i została rozmieszczona nad granicą z Rumunią. Z chwilą wybuchu pierwszej wojny światowej, Rumunia początkowo ogłosiła neutralność, ale latem 1916 zdecydowała się przyłączyć do wojny po stronie państw sprzymierzonych. 27 sierpnia rząd rumuński wypowiedział wojnę Austro-Węgrom. Kilka dni później do wojny przeciwko Rumunii przystąpiły Niemcy, Imperium Osmańskie, a 1 września Bułgaria. Tym samym dla wojsk bułgarskich otwarty został drugi front.

W początkowym okresie dowódca 3 Armii miał do dyspozycji 4 Presławską DP, 1 Brygadę Piechoty z 1 Sofijskiej DP, Dywizję Kawalerii. W trakcie walk siły te zostały wzmocnione 6 Bdinską DP.
Na przełomie sierpnia i września 1916 dowódca GA „Mackensen” opracował plan działania, zgodnie z którym podległe mu formacje miały zapewnić obronę linii Dunaju, a częścią sił rozbić wojska rumuńskie w Dobrudży. Realizując ten plan, gen. Toszew zdecydował zaatakować siłami 4 Presławskiej DP i 1 BP ze składu 1 Sofijskiej DP twierdzę w Tutrakanie i w Silistrze. Pozostałe siły jego armii miały prowadzić natarcie czołowe w kierunku północno-wschodnim tak, aby jak najszybciej opanować obszar położony pomiędzy Dunajem a wybrzeżem Morza Czarnego. 4 września 8 Primorski pułk piechoty zajął Dobricz. Wkrótce pod miasto podeszły oddziały rosyjskie, które podjęły próbę jego odbicia. Mimo znacznej przewagi Rosjan, miasto udało się obronić. Niemałą zasługę w tym sukcesie miała 1 Dywizja Kawalerii, która zaatakowała skrzydło nacierających wojsk rosyjskich. Trzydniowa bitwa zyskała w bułgarskiej historiografii miano „Dobrickiej epopei”.
W tym czasie siły główne 4 Preslawskiej DP i 1 BP z 1 Sofijskiej DP podeszły do twierdzy w Tutrakanie i 5 września uderzyły na rumuńskie pozycje. Główne uderzenie wykonano na wysokości V i VI fortu. O 13.30 Bułgarzy opanowali pierwszy fort, wkrótce potem drugi, a następnie dwa kolejne. Rankiem 6 września oddziały bułgarskie wznowiły natarcie i opanowały drugą linię rumuńskiej obrony. Do niewoli wzięto 480 oficerów i 25 000 żołnierzy rumuńskich.
25 września 1918 dywizja powstrzymywała nacierające oddziały francuskie na przedpolach Skopje.
30 września weszło w życie zawieszenie broni, a 4 października car Borys III podpisał dekret o powszechnej demobilizacji żołnierzy armii czynnej. Kolejne akty prawne wyłączyły z niej 4 DP. Oddziały dywizji znajdowały się w tym czasie w Dobrudży, gdzie do 24 listopada pełniły służbę okupacyjną.
W lipcu 1919 skadrowano jeden pułk piechoty. W tym czasie dywizja posiadała trzy pułki piechoty (w tym jeden pułk skadrowany), pułk artylerii, batalion inżynieryjny, szpital polowy i kompanię intendencką.

## Struktura organizacyjna
W grudniu 1903, na mocy dekretów ks. Ferdynanda I , przystąpiono do reorganizacji dywizji piechoty. W czasie pokoju dywizja piechoty składała się w tym czasie z dwóch brygad piechoty, pułku artylerii, batalionu inżynieryjnego, batalionu taborów i szpitala. W brygadzie piechoty znajdowały się dwa dwubatalionowe pułki piechoty z kompanią zabezpieczenia oraz plutonem ciężkich karabinów maszynowych, a pułk artylerii składał się z dwóch dywizjonów artylerii, każdy po dwie czterodziałowe baterie artylerii i baterii artylerii haubic.
Stan w 1907:
- dowództwo dywizji – Szumen
- 1 Brygada – Szumen
  - 7 pułk piechoty – Szumen
  - 19 Szumenski pułk piechoty – Silistra
- 2 Brygada – Warna
  - 8 pułk piechoty – Warna
  - 31 pułk piechoty – Dobricz
- 5 pułk artylerii – Szumen

Na wypadek wojny struktura dywizji zwiększała się (1912) do trzech brygad piechoty, a w miejsce pułku artylerii tworzona była dwupułkowa brygada artylerii. Etatowo dywizja posiadała 12 batalionów piechoty, batalion inżynieryjny i 8 baterii artylerii. Na jej uzbrojeniu znajdowało się 24 813 karabinów, 24 ciężkie karabiny maszynowe i 72 działa. Stan osobowy wynosił 858 oficerów, 42 urzędników wojskowych, 3455 podoficerów, 32 918 szeregowych i 7550 koni.

title: 4 Presławska Dywizja Piechoty

wikitext:
{{inne znaczenia|4 DP [[Siły Zbrojne Bułgarii|SZ Bułgarii]]|[[4 Dywizja Piechoty|inne dywizje piechoty noszące numer „4”]]}}

{{Jednostka wojskowa infobox
 |nazwa                = 4 Dywizja Piechoty
 |nazwa oryginalna     = Четвърта пехотна дивизия
 |znak                 = War flag of Bulgaria.svg
 |kategoria wojska     = lądowe
 |motto                =
 |grafika              =
 |opis grafiki         =
 |państwo              = {{państwo|BGR|1908}}
 |sformowanie          = 1891
 |rozformowanie        = 1920
 |nazwa wyróżniająca   =
 |patron               =
 |święto               =
 |nadanie sztandaru    =
 |rodowód              =
 |kontynuacja          = 4 Presławski pułk piechoty
 |dowódca pierwszy     =
 |dowódca obecny       =
 |dowódca ostatni      =
 |działania zbrojne    = [[I wojna bałkańska|I]] i [[II wojna bałkańska]]
 [[I wojna światowa]]
 |numer                =
 |dyslokacja           = [[Szumen]]
 |rodzaj sił zbrojnych = wojska lądowe
 |formacja             =
 |rodzaj wojsk         =
 |podległość           = 3 Armia (1912){{odn|Faszcza|2015|s=48}}
5 Armia (1913){{odn|Faszcza|2015|s=55}}
[[3 Armia (Carstwo Bułgarii)|3 Armia]] (1915){{odn|Faszcza|2015|s=95}}
 |skład                =
 |odznaczenia          =
 |commons              =
 |www                  =
}}

'''4 Presławska Dywizja Piechoty''' ({{w języku|bg|Четвърта пехотна преславска дивизия}}) – [[Bułgaria|bułgarski]] [[związek taktyczny]] okresu [[Księstwo Bułgarii|Księstwa]] i [[Carstwo Bułgarii|Trzeciego Carstwa]] z lat 1891 – 1920.

Dywizja sformowana została w 1891. Wzięła udział w I i II wojnie bałkańskiej oraz w I wojnie światowej. W 1920 przeformowana w 4 Presławski pułk piechoty{{odn|Тодоров|Евтимов|1976|s=103}}.

== Działania ==
=== Wojny bałkańskie ===
Dywizja w czasie I wojny bałkańskiej wzięła udział w walkach w składzie [[3 Armia (Carstwo Bułgarii)|3 Armii]], a w II wojnie bałkańskiej znalazła się w strukturach [[5 Armia (Carstwo Bułgarii)|5 Armii]]{{odn|Faszcza|2015|s=48 i 55}}.

Napięte stosunki międzynarodowe na [[Półwysep Bałkański|Bałkanach]] spowodowały, że car Bułgarii [[Ferdynand I Koburg|Ferdynand I]] 30 września 1912 ogłosił powszechną mobilizację{{odn|Faszcza|2015|s=48}}.

30 lipca 2013 w [[Bukareszt|Bukareszcie]] rozpoczęły się rokowania pokojowe, a dzień później weszło w życie [[zawieszenie broni]] kończące II wojnę bałkańską{{odn|Faszcza|2015|s=57}}. Po podpisaniu [[Traktat w Bukareszcie (1913)|pokoju w Bukareszcie]], car Ferdynand I ogłosił [[Demobilizacja|demobilizację]] armii{{odn|Faszcza|2015|s=70–71}}. Jednak w związku z utrzymującym się napięciem w stosunkach z Wysoką Portą, w połowie sierpnia 1913 dywizja została skoncentrowana na południowo-wschodnim odcinku granicy i weszła w skład  liczącego około 43 000 żołnierzy zgrupowania operacyjnego. Z chwilą podjęcia rozmów pokojowych z Imperium Osmańskim liczba ta stopniowo uległa redukcji. Już pod koniec miesiąca znad granicy wycofano oddziały dywizji, które po powrocie do macierzystych garnizonów zostały zdemobilizowane{{odn|Faszcza|2015|s=71–72}}.

{{Osobny artykuł|I wojna bałkańska|II wojna bałkańska}}

=== I wojna światowa ===
W świetle narastającego zagrożenia wojennego na początku lipca 1914 w sztabie Armii Bułgarskiej rozpoczęto prace nad uaktualnieniem planów mobilizacyjnych{{odn|Faszcza|2015|s=91}}. Ogłoszone w marcu 1915 wytyczne w sprawie mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek przewidywały [[Mobilizacja|zmobilizowanie]] w dywizji sztabu, czterech pułków piechoty, dwóch rezerwowych pułków piechoty, dwóch pułków marszowych, dwóch pułków pospolitego ruszenia, pułku etapowego oraz pododdziałów zabezpieczenia. Pułk artylerii przechodził na etat dwupułkowej brygady artylerii. Do dywizji miał zostać także przydzielony batalion inżynieryjny{{odn|Faszcza|2015|s=91–92}}. Pierwszym dniem mobilizacji był 24 września 1915{{odn|Faszcza|2015|s=93}}.

Po zmobilizowaniu dywizja weszła w skład  [[3 Armia (Carstwo Bułgarii)|3 Armii]] gen. lejt. Toszewa i została rozmieszczona nad [[Granica bułgarsko-rumuńska|granicą z Rumunią]]{{odn|Faszcza|2015|s=98}}. Z chwilą wybuchu [[I wojna światowa|pierwszej wojny światowej]], Rumunia początkowo ogłosiła [[Państwo neutralne|neutralność]], ale latem 1916 zdecydowała się przyłączyć do wojny po stronie [[Ententa|państw sprzymierzonych]]. 27 sierpnia rząd rumuński wypowiedział wojnę [[Austro-Węgry|Austro-Węgrom]]. Kilka dni później do wojny przeciwko Rumunii przystąpiły [[Cesarstwo Niemieckie|Niemcy]], [[Imperium Osmańskie]], a 1 września Bułgaria. Tym samym dla wojsk bułgarskich otwarty został drugi front{{odn|Faszcza|2015|s=120–121}}.

W początkowym okresie dowódca 3 Armii miał do dyspozycji 4 Presławską DP, 1 Brygadę Piechoty z [[1 Sofijska Dywizja Piechoty|1 Sofijskiej DP]], [[Dywizja Kawalerii (Carstwo Bułgarii)|Dywizję Kawalerii]]. W trakcie walk siły te zostały wzmocnione [[6 Bdinska Dywizja Piechoty|6 Bdinską DP]]{{odn|Faszcza|2015|s=123}}.

Na przełomie sierpnia i września 1916 dowódca GA „Mackensen” opracował plan działania, zgodnie z którym podległe mu formacje miały zapewnić obronę linii Dunaju, a częścią sił rozbić wojska rumuńskie w [[Dobrudża|Dobrudży]]. Realizując ten plan, gen. Toszew zdecydował zaatakować siłami 4 Presławskiej DP i 1 BP ze składu 1 Sofijskiej DP twierdzę w [[Tutrakan]]ie i w [[Silistra|Silistrze]]. Pozostałe siły jego armii miały prowadzić [[Natarcie|natarcie czołowe]] w kierunku północno-wschodnim tak, aby jak najszybciej opanować obszar położony pomiędzy Dunajem a wybrzeżem [[Morze Czarne|Morza Czarnego]]{{odn|Faszcza|2015|s=123}}. 4 września 8 Primorski pułk piechoty zajął [[Dobricz]]. Wkrótce pod miasto podeszły oddziały rosyjskie, które podjęły próbę jego odbicia. Mimo znacznej przewagi Rosjan, miasto udało się obronić. Niemałą zasługę w tym sukcesie miała [[1 Dywizja Kawalerii (Carstwo Bułgarii)|1 Dywizja Kawalerii]], która zaatakowała [[Skrzydło (sztuka wojenna)|skrzydło]] nacierających [[Armia Imperium Rosyjskiego|wojsk rosyjskich]]. Trzydniowa bitwa zyskała w bułgarskiej historiografii miano „Dobrickiej epopei”{{odn|Faszcza|2015|s=123–124}}.

{{Osobny artykuł|Bitwa pod Dobriczem}}

W tym czasie siły główne 4 Preslawskiej DP i 1 BP z 1 Sofijskiej DP podeszły do twierdzy w Tutrakanie{{refn|grupa=uwaga|Zmodernizowana przez belgijskich inżynierów  twierdza (tzw. małe Verdun) znajdowała się na płaskowyżu w pobliżu miasta i składała się z 15 fortów rozmieszczonych w odległości do 2 km od siebie i połączonych trzema rzędami okopów. Załogę jej stanowiły oddziały 17. i częściowo 15 DP, wspierane przez okręty Floty Dunajskiej.}} i 5 września uderzyły na rumuńskie pozycje. Główne uderzenie wykonano na wysokości V i VI fortu. O 13.30 Bułgarzy opanowali pierwszy fort, wkrótce potem drugi, a następnie dwa kolejne. Rankiem 6 września oddziały bułgarskie wznowiły natarcie i opanowały drugą linię rumuńskiej obrony. Do niewoli wzięto 480 oficerów i 25 000 żołnierzy rumuńskich{{odn|Faszcza|2015|s=124}}.

{{Osobny artykuł|Bitwa pod Turtucaią}}

25 września 1918 dywizja powstrzymywała nacierające oddziały francuskie na przedpolach Skopje{{odn|Faszcza|2015|s=151}}.

30 września weszło w życie zawieszenie broni, a 4 października car Borys III podpisał dekret o powszechnej demobilizacji żołnierzy armii czynnej. Kolejne akty prawne wyłączyły z niej 4 DP. Oddziały dywizji znajdowały się w tym czasie w Dobrudży, gdzie do 24 listopada pełniły służbę okupacyjną{{odn|Faszcza|2015|s=155}}.

W lipcu 1919 skadrowano jeden pułk piechoty. W tym czasie dywizja posiadała trzy pułki piechoty (w tym jeden pułk skadrowany), pułk artylerii, batalion inżynieryjny, szpital polowy i kompanię intendencką{{odn|Faszcza|2015|s=155}}.

== Struktura organizacyjna ==
W grudniu 1903, na mocy dekretów [[Ferdynand I Koburg|ks. Ferdynanda I]] , przystąpiono do reorganizacji [[dywizja|dywizji]] piechoty. W czasie pokoju dywizja piechoty składała się w tym czasie z dwóch [[brygada|brygad]] piechoty, pułku artylerii, batalionu inżynieryjnego, batalionu taborów i szpitala. W brygadzie piechoty znajdowały się dwa dwubatalionowe pułki piechoty z kompanią zabezpieczenia oraz plutonem [[ciężki karabin maszynowy|ciężkich karabinów maszynowych]], a pułk artylerii składał się z dwóch [[dywizjon|dywizjonów]] artylerii, każdy po dwie czterodziałowe [[Bateria (wojsko)|baterie artylerii]] i baterii artylerii haubic{{odn|Faszcza|2015|s=34–37}}.

Stan w 1907{{odn|Faszcza|2015|s=35}}:
* dowództwo dywizji – [[Szumen]]
* 1 Brygada – Szumen
** 7 pułk piechoty – Szumen
** 19 Szumenski pułk piechoty – [[Silistra]]
* 2 Brygada – [[Warna]]
** 8 pułk piechoty – [[Warna]]
** 31 pułk piechoty – [[Dobricz]]
* 5 pułk artylerii – Szumen
Na wypadek wojny struktura dywizji zwiększała się (1912) do trzech brygad piechoty, a w miejsce pułku artylerii tworzona była dwupułkowa brygada artylerii. [[Etat (wojsko)|Etatowo]] dywizja posiadała 12 batalionów piechoty, batalion inżynieryjny i 8 baterii artylerii. Na jej uzbrojeniu znajdowało się 24 813 [[karabin|karabinów]], 24 ciężkie karabiny maszynowe i 72 [[działo|działa]]. Stan osobowy wynosił 858 [[Oficer (wojsko)|oficerów]], 42 [[Urzędnik wojskowy|urzędników wojskowych]], 3455 [[Podoficer|podoficerów]], 32 918 szeregowych i 7550 [[Koń domowy|koni]]{{odn|Faszcza|2015|s=37}}.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* {{Cytuj książkę |imię = Dariusz |nazwisko = Faszcza |tytuł = Zapomniany sojusznik kajzerowskich Niemiec. Armia Bułgarska w czasie pierwszej wojny światowej |wydawca = Wydawnictwo Napoleon V |miejsce = Oświęcim |rok = 2015 | isbn= 9788378893394 |odn = tak}}
* {{Cytuj książkę |imię = T. |nazwisko = Тодоров | imię2 = T. |nazwisko2 = Евтимов | tytuł = Пътеводител на архивните фондове 1877–1945 |wydawca = Военно издателство | tom = 1| miejsce = Sofia |rok = 1976 | odn = tak}}

{{Jednostki organizacyjne Sił Zbrojnych Bułgarii}}

[[Kategoria:Dywizje bułgarskie]]
[[Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1891]]
[[Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1920]]
[[Kategoria:Szumen]]

title: · 4 Dywizja PiechotyЧетвърта пехотна дивизия

Państwo: Bułgaria

Kontynuacja: 4 Presławski pułk piechoty

Dyslokacja: Szumen

Rodzaj sił zbrojnych: wojska lądowe


text:
# Gruczoły dodatkowe
Gruczoły dodatkowe (łac. glandulae accessoriae, ang. accessory glands) – gruczoły wchodzące w skład narządów genitalnych owadów.

## Samice
U samic gruczoły te występują w parze. Otwierają się pierwotnie albo na ósmym, albo na dziewiątym segmencie odwłoka. Ich rolą jest produkcja kleistej wydzieliny, służącej przyklejaniu jaj do podłoża, wydzieliny ochronnej jaj lub tworzącej ootekę.

## Samce
U samców gruczoły te otwierają się do przewodu wytryskowego i położone są na brzusznej stronie dziewiątego segmentu odwłoka. Pochodzenie ich jest ektodermalne.

wikiname: plwiki

title: Gruczoły dodatkowe

in_language: pl

wikitext:
'''Gruczoły dodatkowe'''{{r|Warchalowski}} ([[język łaciński|łac.]] ''glandulae accessoriae'', [[język angielski|ang.]] ''accessory glands'') – [[gruczoł]]y wchodzące w skład narządów [[genitalia|genitalnych]] [[owady|owadów]].

== Samice ==
U [[samica|samic]] gruczoły te występują w parze. Otwierają się pierwotnie albo na ósmym, albo na dziewiątym segmencie [[odwłok]]a. Ich rolą jest produkcja kleistej wydzieliny{{r|Maggenti&Gardner}}, służącej przyklejaniu [[Jajo (biologia)|jaj]] do podłoża{{r|Warchalowski}}, wydzieliny ochronnej jaj lub tworzącej [[ooteka|ootekę]]{{r|Maggenti&Gardner}}.

== Samce ==
U [[samiec|samców]] gruczoły te otwierają się do [[Przewód wytryskowy|przewodu wytryskowego]]{{r|Maggenti&Gardner}} i położone są na brzusznej stronie dziewiątego segmentu odwłoka. Pochodzenie ich jest [[ektoderma]]lne{{r|Snodgrass}}.

== Przypisy ==
{{Przypisy|
<ref name=Warchalowski>{{cytuj książkę | autor= Andrzej Warchałowski | tytuł = Fauna Polski t. 10: Chrysomelidae – Stonkowate (Insecta: Coleoptera) Cz. I (część ogólna oraz podrodziny Donaciinae, Orsodacninae, Synetinae, Zeugophorinae, Criocerinae) | rok = 1985 | wydawca = PWN |strony = 23}}</ref>
<ref name=Maggenti&Gardner>{{cytuj książkę | autor= Armand R. Maggenti | autor2 = Scott Lyell Gardner | tytuł = Online Dictionary of Invertebrate Zoology | rok = 2005 | strony= 7}}</ref>
<ref name=Snodgrass>{{cytuj książkę | autor =R. E. Snodgrass |tytuł = Principles of Insect Morphology | wydawca = Cornell University Press | rok= 1935}}</ref>
}}

[[Kategoria:Układ rozrodczy stawonogów]]
[[Kategoria:Gruczoły stawonogów]]


text:
# Ichtiotoksyna
Ichtiotoksyna – biotoksyna o działaniu podobnym do działania jadu węży, znajdująca się w surowicy krwi węgorza europejskiego. U ssaków, w tym człowieka, wywołuje drżenie mięśni, hemolizę krwinek, porażenie ośrodka oddechowego i serca. Podgrzana do temperatury 58 °C traci toksyczne właściwości i ulega rozkładowi.
W szerszym znaczeniu termin ichtiotoksyna jest stosowany w odniesieniu do wszelkich toksyn wytwarzanych przez ryby.

title: Ichtiotoksyna

wikitext:
'''Ichtiotoksyna''' – [[toksyny|biotoksyna]] o działaniu podobnym do działania [[jad]]u [[węże|węży]], znajdująca się w [[Surowica (hematologia)|surowicy]] krwi [[węgorz europejski|węgorza europejskiego]]. U [[ssaki|ssaków]], w tym człowieka, wywołuje drżenie mięśni, hemolizę krwinek, porażenie ośrodka oddechowego i serca. Podgrzana do temperatury 58 °C traci toksyczne właściwości i ulega rozkładowi.

W szerszym znaczeniu termin ''ichtiotoksyna'' jest stosowany w odniesieniu do wszelkich toksyn wytwarzanych przez ryby.

== Bibliografia ==
* {{cytuj pismo |autor = Wysok, B. Uradziński, J. Gomółka-Pawlicka, M |tytuł = Toxins occurring in fish, crustacea and shellfish – a review |czasopismo = Polish Journal of Food and Nutrition Sciences |wydanie = 57 |wolumin = 1 |strony = 5–10 |język = en |data = 2007}}

[[Kategoria:Toksyny zwierzęce]]


text:
# HR 4796
HR 4796 (HD 109573) – gwiazda podwójna położona w gwiazdozbiorze Centaura w odległości około 240 lat świetlnych. Wiek tej gwiazdy określa się na nie więcej niż 10 milionów lat.
Główny składnik układu, gwiazdę HR 4796 A, otacza pierścień pyłowy składający się z cząsteczek pyłu krążących po orbicie dwukrotnie większej od orbity Plutona odkryty przy pomocy Teleskopu Subaru. Oś tego pierścienia pyłowego jest przesunięta względem gwiazdy. Prawdopodobnie jest to skutek działania sił grawitacyjnych pochodzących od jednej lub większej ilości egzoplanet, które zakłóciły rozkład pyłu podobnie jak w wypadku gwiazdy Fomalhaut. W pobliżu gwiazdy HR 4796 A nie dostrzeżono dotąd planet, które mogłyby być odpowiedzialne za zakłócenie pierścienia, lecz mogą one być jeszcze zbyt ciemne, by można je dostrzec.

title: HR 4796

wikitext:
{{Koordynaty astronomiczne|12|36|01|031|-39|52|10|227}}
{{Gwiazda infobox
 |nazwa                       = HR 4796 A / B
 |oznaczenie Bayera           =
 |grafika                     = Dust ring around HR 4796A (eso1417a).jpg
 |opis grafiki                = Pierścień pyłowy wokół HR 4796 A ([[Europejskie Obserwatorium Południowe|ESO]])
 |epoka                       = J2000
 |gwiazdozbiór                = [[gwiazdozbiór Centaura|Centaur]]
 |rektascensja                = {{RA|12|36|01,031}}
 |deklinacja                  = {{DEC|–39|52|10,227}}
 |paralaksa                   =
 |odległość                   = 240 [[Rok świetlny|ly]]
 |pasmo                       =
 |wielkość obserwowana        = +5,8{{magnitudo}}
 |strumień promieniowania     =
 |rozmiar kątowy              =
 |ruch własny RA              =
 |ruch własny DEC             =
 |prędkość radialna           =
 |rodzaj gwiazdy              =
 |typ widmowy                 = A0 V / M2,5 V
 |masa                        = 2,18 / 0,3 {{Masa Słońca}}
 |promień                     = 1,68 / ? {{Promień Słońca}}
 |pole powierzchni            =
 |objętość                    =
 |gęstość                     =
 |metaliczność                =
 |wielkość absolutna          =
 |jasność                     =
 |okres obrotu                =
 |prędkość obrotu             =
 |inklinacja                  =
 |spłaszczenie                =
 |przyspieszenie grawitacyjne =
 |prędkość ucieczki           =
 |wiek                        = 10 milionów lat
 |temperatura                 = 9378 / ? K
 |krąży wokół                 =
 |półoś wielka                =
 |okres orbitalny             =
 |mimośród                    =
 |prędkość ruchu              =
 |skład                       =
 |Flamsteed                   =
 |2MASS                       = J12360103-3952102
 |BD                          =
 |CD                          = CD -39 7717
 |FK5                         =
 |GC                          = GC 17164
 |GJ                          =
 |HD                          = HD 109573
 |HIP                         = HIP 61498
 |HR                          =
 |SAO                         = SAO 203621
 |inne nazwy                  =
 |mapa                        =
 |opis mapy                   =
 |alt mapy                    =
 |commons                     =
}}
'''HR 4796''' (''HD 109573'') – [[gwiazda podwójna]] położona w [[gwiazdozbiór Centaura|gwiazdozbiorze Centaura]] w odległości około 240 [[rok świetlny|lat świetlnych]]. Wiek tej gwiazdy określa się na nie więcej niż 10 milionów lat.

Główny składnik układu, gwiazdę '''HR 4796 A''', otacza pierścień pyłowy składający się z cząsteczek pyłu krążących po [[orbita|orbicie]] dwukrotnie większej od orbity [[(134340) Pluton|Plutona]] odkryty przy pomocy [[Teleskop Subaru|Teleskopu Subaru]]. Oś tego pierścienia pyłowego jest przesunięta względem gwiazdy. Prawdopodobnie jest to skutek działania [[grawitacja|sił grawitacyjnych]] pochodzących od jednej lub większej ilości [[planeta pozasłoneczna|egzoplanet]], które zakłóciły rozkład pyłu podobnie jak w wypadku gwiazdy [[Fomalhaut]]. W pobliżu gwiazdy '''HR 4796 A''' nie dostrzeżono dotąd planet, które mogłyby być odpowiedzialne za zakłócenie pierścienia, lecz mogą one być jeszcze zbyt ciemne, by można je dostrzec.

== Zobacz też ==
* [[Lista gwiazd w gwiazdozbiorze Centaura]]

== Bibliografia ==
* {{Cytuj stronę | url = http://www.astronomy.com/news/2012/01/subarus-sharp-eye-confirms-signs-of-unseen-planets-in-stars-dust-ring | tytuł = Subaru’s sharp eye confirms signs of unseen planets in star’s dust ring | data = 2012-01-04 | praca = Astronomy magazine | język = en | data dostępu = 2016-10-31}}
* {{simbad|HR 4796}}

[[Kategoria:Czerwone karły]]
[[Kategoria:Gwiazdy podwójne]]
[[Kategoria:Gwiazdy zmienne]]
[[Kategoria:Gwiazdozbiór Centaura]]
[[Kategoria:Gwiazdy typu widmowego A]]
[[Kategoria:Gwiazdy typu widmowego M]]
[[Kategoria:Karły]]

title: HR 4796 A / B

Gwiazdozbiór: Centaur

Wiek: 10 milionów lat


text:
# Czekolada
Czekolada – wyrób cukierniczy sporządzany z miazgi kakaowej, tłuszczu kakaowego (masło kakaowe) lub innego tłuszczu roślinnego, środka słodzącego i innych dodatków, a w przypadku czekolady mlecznej także z mleka. Według dyrektywy 2000/36/WE czekoladę definiuje się jako wyrób otrzymywany z wyrobów kakaowych i cukrów, który zawiera nie mniej niż 35% suchej masy kakaowej ogółem, w tym nie mniej niż 14% suchej odtłuszczonej masy kakaowej. W celu uzyskania miazgi kakaowej i tłuszczu kakaowego, ziarna kakaowca poddaje się fermentacji, suszy i rozciera. Kolejnym etapem produkcji jest konszowanie.
Światowy Dzień Gorzkiej Czekolady (Goryczki) obchodzony jest 7 lipca. W Polsce świętowany jest Dzień Czekolady wypadający 12 kwietnia.

## Historia

### Majowie i Aztekowie
Nasiona kakaowca właściwego początkowo były wykorzystywane przez Majów do produkcji napoju dla najbogatszych o nazwie Xococalit (z nahuatl xocolatl IPA [ʃoˈkola:t͡ɬ] – gorzka woda). Napój ten był również wykorzystywany podczas modłów i odpraw rytualnych. Xococalit był przyrządzany z roztartych ziaren kakaowca z miodem, chili bądź z kukurydzą. W celu uzyskania pianki przelewali napój z naczynia do naczynia.
Aztekowie rozdrabniali nasiona kakaowca, by produkować zimny napój z kukurydzą, chili, miodem, wanilią oraz z suszonymi płatkami kwiatów nadających różną barwę napojom.

### Europa (XVII w. – obecnie)
Dzięki odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba nasiona kakaowca mogły zostać przewiezione do Europy. Nie zachwyciły jednak dworu hiszpańskiego, ponieważ Europejczycy nie wiedzieli, jak je wykorzystać. Uwagę na nasiona kakaowca zwrócił Hernán Cortés, gdy w 1518 roku odkrył silos zawierający 100 milionów ziaren kakaowca, posortowanych w 40 tys. składowanych ładunków. Jednak dopiero w XVII wieku popularne stały się roztarte ziarna kakaowca, które zostały zalane ciepłą wodą z dodatkiem cukru.
W 1828 Casparus van Houten Senior opatentował metodę proszkowania nasion kakaowca a jego syn wynalazł proces alkalizowania czekolady zwany dutchingiem. Francis Fry z połączonego kakao, cukru i rozpuszczonego tłuszczu kakaowego wylanego do formy uzyskał pierwszą tabliczkę czekolady. Konszowanie czekolady zostało wynalezione przez Rudolphe’a Lindta.

## Rodzaje czekolady
Czekoladę można podzielić na 3 grupy: pełne, nadziewane, do picia. Kuwertura zaliczana jest do półproduktów cukierniczych.
| Zdjęcie | Typ      | Skład                                                                                |
| ------- | -------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
|         | Gorzka   | Składa się z masła kakaowego, proszku kakaowego i cukru, czasem z niewielką domieszką wanilii. Zawiera przynajmniej 70% produktów z miazgi kakaowej i powinna być przygotowywana w temperaturze 31,1–32,7 °C. Zawiera 2–5 razy więcej teobrominy niż mleczna.                                                                                |
|         | Deserowa | W jej skład wchodzą miazga kakaowa, cukier, lecytyna oraz tłuszcz kakaowy lub inne dodatki. Najczęściej zawiera powyżej 50% produktów z miazgi kakaowej.                                                                                |
|         | Mleczna  | W jej skład wchodzą również mleko lub proszek mleczny i wanilia, a zawartość kakao nie przekracza 50%. Temperatura wytwarzania wynosi 28,9–30,5 °C. Zwykle czekolada ta zawiera nie mniej niż 25% suchej masy kakaowej ogółem, 14% suchej masy mlecznej, 2,5% suchej odtłuszczonej masy kakaowej, 3,5% tłuszczu mlecznego oraz 25% tłuszczu ogółem.                                                            |
|         | Biała    | Powstała w 1930. Bez zawartości proszku kakaowego. W najlepszych czekoladach tego rodzaju jest tylko do 33% masła kakaowego. Temperatura wytwarzania to 27,9–30,5 °C.                                                                                |
|         | Różowa   | Zwana również czekoladą rubinową. Wynaleziona w 2017 po 13-letniej pracy, wprowadzona do sprzedaży w 2018. Powstała ze sproszkowanych nasion kakaowca rubinowego. Jej kolor jest naturalny, do produkcji nie używa się żadnych barwników ani sztucznych aromatów. Charakteryzuje się orzeźwiającym, jagodowym smakiem oraz kremową, delikatniejszą konsystencją w porównaniu do pozostałych rodzajów czekolad. |

## Wyroby czekoladowe
Wyroby czekoladowe (w czekoladzie) rozróżniane w polskiej gastronomii:
- cukierki czekoladowe (czekoladowane) o rdzeniu miękkim,
- cukierki czekoladowe (czekoladowane) o rdzeniu z karmelków nadziewanych,
- drażetki czekoladowe (czekoladowane) o rdzeniu miękkim,
- drażetki czekoladowe (czekoladowane) pozostałe,
- wyroby wschodnie[a] czekoladowe (czekoladowane),
- herbatniki czekoladowe (czekoladowane),
- pierniki czekoladowe (czekoladowane),
- wafle czekoladowe.

## Składniki odżywcze i wpływ na organizm
Kakao i czekolada są zaliczane do produktów wysokokalorycznych, 100 g czekolady gorzkiej 99% zawierać może np.: 530 kcal, 49,0 g tłuszczu, 13,0 g białka, 8,0 g węglowodanów, a w nich 6,0 g błonnika.
Gorzka czekolada 99% jest produktem o stosunkowo niskim indeksie glikemicznym (20) i ładunku glikemicznym (1 na 30 gramów produktu), dzięki czemu polecana jest osobom chorym na cukrzycę. Średnio 100 g czekolady mlecznej dostarcza 10 mg cholesterolu, zaś gorzka – 1 mg. Obecne w czekoladzie flawonoidy z rodziny polifenoli mogą hamować utlenianie cholesterolu LDL. Możliwe jest także, że tłuszcze zawarte w kakao i wysokiej jakości czekoladzie (niezawierającej kwasów tłuszczowych o konfiguracji trans oraz sztucznych kwasów krótko-łańcuchowych) chronią przed nowotworem piersi. Czekolada zawiera również fenyloetyloaminy (PEA) – endorfiny. Ponadto czekolada zawiera wiele wartościowych składników mineralnych, takich jak Mg, K, Ca, Mn, Cu, Zn, Fe.
Czekolada wywołuje odczucie sytości i pomaga otrzymać lepsze rezultaty w testach wytrzymałościowych. Czekolada powoduje wydzielanie endorfin, produkowanych w mózgu i rdzeniu kręgowym, poprawiających nastrój i łagodzących ból. Zbyt duże ilości spożywanej czekolady mogą prowadzić do otyłości. Dzienna dawka czekolady powinna wynosić maksymalnie 50 g.
Stwierdzono, że spożywanie czekolady w ilości do 100 g na tydzień może być związane z obniżeniem ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia.
- Czekolada zawiera pewną ilość substancji wykazujących działanie psychoaktywne:
  - kofeina – ten sam stymulant, który zawarty jest w kawie, występujący jednak w czekoladzie w niewielkich ilościach (5–10 mg w tabliczce[18])
  - teobromina – aktywna biologicznie pochodna ksantyny, główny alkaloid charakterystyczny dla czekolady. Gorzka czekolada zawiera jej ok. 1%, mleczna od 0,1% do 0,5%.[potrzebny przypis]
  - anandamid – psychoaktywny endokannabinoid[potrzebny przypis]
  - fenyloetyloamina[potrzebny przypis]
  - teofilina[potrzebny przypis]

Czekolada jest szkodliwa dla wielu zwierząt. Organizmy koni, psów, kotów i papug nie są zdolne do metabolizmu zawartego w czekoladzie alkaloidu – teobrominy. Spożycie czekolady może powodować u nich drgawki, zawał serca, krwotok wewnętrzny, a nawet śmierć.

Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

## Produkcja
- Czekolada pitna – ziarna kakaowca są poddawane fermentacji, suszone, a następnie oczyszczane i prażone. Następnie miażdży się ich skorupki i odsiewa je oraz usuwa zarodki. Z pokruszonych ziaren wydobywa się tłuszcz za pomocą wyciskania, wyżymania lub rozpuszczalnika. Pozostaje sucha substancja, tzw. makuchy. Zostają one rozdrobnione i wysuszone w temperaturze 20 stopni Celsjusza. Następnie przerabia się je na proszek i przesiewa. Otrzymany ciemny, aromatyczny proszek mieszany jest z cukrem i otrzymuje się czekoladę w proszku.  Osobny artykuł: czekolada pitna.

- Czekolada twarda – pokruszoną śrutę kakaową mieli się w wysokiej temperaturze. Powstaje masa zwana likierem czekoladowym. Miesza się ją i rozgniata, aż powstanie miałka i tłusta substancja, puszysta, o aksamitnej gładkości. Poddawana jest ona konszowaniu – mieszaniu i rozcieraniu na sucho. Dzięki temu staje się bardziej plastyczna, zmniejsza się jej wilgotność i znikają resztki kwasowości. Pod koniec procesu konszowania dodaje się masło kakaowe i ewentualnie lecytynę. Cały czas masa jest łagodnie podgrzewana do odpowiedniej temperatury (80-85 stopni dla czekolady gorzkiej, 55-60 stopni dla czekolady mlecznej). Następnie czekoladę się powoli schładza, aby tłuszcz kakaowy jednolicie się skrystalizował.  Osobny artykuł: tempering. Odpowiednio schłodzona (ale płynna) masa jest wlewana do form. W tunelu chłodniczym, w temperaturze około 6-7 stopni czekolada stygnie i krzepnie, kurcząc się w formach. Ostatnim etapem produkcji jest wybicie tabliczek z form i zapakowanie.

title: Czekolada

wikitext:
{{Inne znaczenia|wyrobu cukierniczego|[[Czekolada (ujednoznacznienie)|inne znaczenie tego słowa]]}}
[[Plik:2023 Kostki czekolady E.Wedel (1).jpg|thumb|Kostki czekolady mlecznej, białej, gorzkiej, [[karmel]]owej oraz z orzechami]]
[[Plik:Hagelslag.jpg|thumb|Posypka czekoladowa]]
'''Czekolada''' – wyrób cukierniczy sporządzany z [[kakao|miazgi kakaowej]], tłuszczu kakaowego ([[masło kakaowe]]) lub innego tłuszczu roślinnego, środka słodzącego i innych dodatków, a w przypadku czekolady mlecznej także z mleka<ref name="Wnęk" />. Według dyrektywy 2000/36/WE czekoladę definiuje się jako wyrób otrzymywany z wyrobów kakaowych i cukrów, który zawiera nie mniej niż 35% [[Sucha masa|suchej masy]] kakaowej ogółem, w tym nie mniej niż 14% suchej odtłuszczonej masy kakaowej<ref name="Klimiuk" />. W celu uzyskania miazgi kakaowej i tłuszczu kakaowego, ziarna kakaowca poddaje się fermentacji, suszy i rozciera. Kolejnym etapem produkcji jest [[Konsza|konszowanie]]<ref name="Wnęk" />.

Światowy Dzień Gorzkiej Czekolady (Goryczki) obchodzony jest 7 lipca<ref name="kalbi_ŚDC" />. W Polsce świętowany jest Dzień Czekolady wypadający 12 kwietnia<ref name="kalbi_DC" />.

== Historia ==
[[Plik:Chocolat broyeuse.jpg|thumb|Historyczna [[maszyna]] do produkcji czekolady]]
[[Plik:Lotte Wedel linia do produkcji czekolady Venus 2018.jpg|thumb|Fragment linii produkcyjnej czekolady w zakładzie [[E. Wedel|Lotte Wedel]] w [[Warszawa|Warszawie]]]]

=== Majowie i Aztekowie ===
Nasiona [[Kakaowiec właściwy|kakaowca właściwego]] początkowo były wykorzystywane przez [[Majowie|Majów]] do produkcji napoju dla najbogatszych o nazwie Xococalit (z [[Język nahuatl|nahuatl]] ''xocolatl'' IPA [ʃoˈkola:t͡ɬ] – gorzka woda). Napój ten był również wykorzystywany podczas modłów i odpraw rytualnych<ref name="Nowak2010-s74-75" />. Xococalit był przyrządzany z roztartych ziaren kakaowca z [[miód|miodem]], [[Papryka chili|chili]] bądź z [[kukurydza|kukurydzą]]. W celu uzyskania pianki przelewali napój z naczynia do naczynia<ref name="Klimiuk" />.

[[Aztekowie]] rozdrabniali nasiona kakaowca, by produkować zimny napój z kukurydzą, chili, miodem, [[wanilia|wanilią]] oraz z suszonymi płatkami kwiatów nadających różną barwę napojom<ref name="Klimiuk" /><ref name="Cetwińska" />.

=== Europa (XVII w. – obecnie) ===
Dzięki [[Odkrycie Ameryki|odkryciu Ameryki]] przez [[Krzysztof Kolumb|Krzysztofa Kolumba]] nasiona kakaowca mogły zostać przewiezione do Europy. Nie zachwyciły jednak dworu hiszpańskiego, ponieważ Europejczycy nie wiedzieli, jak je wykorzystać. Uwagę na nasiona kakaowca zwrócił [[Hernán Cortés]], gdy w 1518 roku odkrył [[silos (magazyn)|silos]] zawierający 100 milionów ziaren kakaowca, posortowanych w 40 tys. składowanych ładunków<ref name="Cetwińska" /><ref name="Prokurat2015-s94-118" />. Jednak dopiero w XVII wieku popularne stały się roztarte ziarna kakaowca, które zostały zalane ciepłą wodą z dodatkiem cukru<ref name="Klimiuk" />.

W 1828 Casparus van Houten Senior [[patent|opatentował]] metodę [[kakao|proszkowania nasion kakaowca]] a jego syn wynalazł proces alkalizowania czekolady zwany ''dutchingiem''<ref name="Melle2003" />. Francis Fry z połączonego kakao, [[Cukier spożywczy|cukru]] i rozpuszczonego tłuszczu kakaowego wylanego do formy uzyskał pierwszą tabliczkę czekolady. [[Konsza|Konszowanie]] czekolady zostało wynalezione przez [[Rodolphe Lindt|Rudolphe’a Lindta]]<ref name="Klimiuk" />.

== Rodzaje czekolady ==
Czekoladę można podzielić na 3 grupy: pełne, nadziewane, [[czekolada pitna|do picia]]<ref name="Dłużewski_4_11" />. [[Kuwertura]] zaliczana jest do półproduktów cukierniczych<ref name="Dłużewski_4_11" />.

[[Plik:Czekolada Fuchs.jpg|thumb|Opakowanie czekolady z 1931]]
{| class="wikitable"
|-
! Zdjęcie !! Typ !! Skład
|-
! [[Plik:2023 Gorzka czekolada.jpg|120px]]
! [[Czekolada gorzka|Gorzka]]
| {{fakt|Składa się z masła kakaowego, proszku kakaowego i cukru, czasem z niewielką domieszką [[wanilia|wanilii]]. Zawiera przynajmniej 70% produktów z [[kakao|miazgi kakaowej]] i powinna być przygotowywana w temperaturze 31,1–32,7 °C. Zawiera 2–5 razy więcej [[teobromina|teobrominy]] niż mleczna.|data=2025-03}}
|-
![[Plik:Czekolada deserowa.jpg|120x120px]]
! [[Czekolada deserowa|Deserowa]]
| W jej skład wchodzą miazga kakaowa, cukier, lecytyna oraz tłuszcz kakaowy lub inne dodatki<ref name="ciam_czekolada" />. Najczęściej zawiera powyżej 50% produktów z miazgi kakaowej<ref name="niam_czekolada" />.
|-
! [[Plik:Milkchocolatebar.jpg|120px]]
! [[Czekolada mleczna|Mleczna]]
| W jej skład wchodzą również mleko lub proszek mleczny i [[wanilia]], a zawartość kakao nie przekracza 50%. Temperatura wytwarzania wynosi 28,9–30,5 °C. Zwykle czekolada ta zawiera nie mniej niż 25% suchej masy kakaowej ogółem, 14% suchej masy mlecznej, 2,5% suchej odtłuszczonej masy kakaowej, 3,5% tłuszczu mlecznego oraz 25% tłuszczu ogółem<ref name="Klimiuk" />.
|-
! [[Plik:White chocolate with rose petals.jpg|120px]]
! [[Biała czekolada|Biała]]
| {{fakt|Powstała w 1930. Bez zawartości [[Proszek kakaowy|proszku kakaowego]]. W najlepszych czekoladach tego rodzaju jest tylko do 33% [[masło kakaowe|masła kakaowego]]. Temperatura wytwarzania to 27,9–30,5 °C.|data=2025-03}}
|-
! [[Plik:Ruby Chocolate.jpg|120px]]
! [[czekolada różowa|Różowa]]
| Zwana również czekoladą rubinową. Wynaleziona w 2017 po 13-letniej pracy, wprowadzona do sprzedaży w 2018. Powstała ze sproszkowanych nasion [[Kakaowiec|kakaowca]] rubinowego. Jej kolor jest naturalny, do produkcji nie używa się żadnych barwników ani sztucznych aromatów. Charakteryzuje się orzeźwiającym, jagodowym smakiem oraz kremową, delikatniejszą konsystencją w porównaniu do pozostałych rodzajów czekolad<ref name="tipy.interia.pl_rcn" />.
|-
|}

== Wyroby czekoladowe ==
Wyroby czekoladowe (w czekoladzie) rozróżniane w polskiej gastronomii<ref name="Dłużewski_4_11" /><ref name="KołożynSikora_187" />:
* cukierki czekoladowe (czekoladowane) o rdzeniu miękkim,
* cukierki czekoladowe (czekoladowane) o rdzeniu z karmelków nadziewanych,
* [[draże]]tki czekoladowe (czekoladowane) o rdzeniu miękkim,
* drażetki czekoladowe (czekoladowane) pozostałe,
* wyroby wschodnie{{#tag:ref|Wyroby wschodnie są to: [[chałwa]], wyroby [[grylaż]]owe, wyroby oblewane masą [[karmel]]ową, [[nugat]]y, [[migdały]], [[orzechy (bakalie)|orzechy]] [[prażenie (obróbka żywności)|prażone]]<ref name="Dłużewski_4_11" /><ref name="KołożynSikora_187" />.|group=uwaga}} czekoladowe (czekoladowane),
* [[herbatnik]]i czekoladowe (czekoladowane),
* [[piernik]]i czekoladowe (czekoladowane),
* wafle czekoladowe.

== Wyroby czekoladopodobne ==
{{Osobny artykuł|wyrób czekoladopodobny}}

== Składniki odżywcze i wpływ na organizm ==
[[Plik:Chocolate Shop Wrocław.JPG|thumb|Sklep i pijalnia czekolady we Wrocławiu]]
Kakao i czekolada są zaliczane do produktów wysokokalorycznych, 100 g czekolady gorzkiej 99% zawierać może np.: 530 kcal, 49,0 g tłuszczu, 13,0 g białka, 8,0 g [[Węglowodany|węglowodanów]], a w nich 6,0 g błonnika<ref name="ilewazy-" />.

Gorzka czekolada 99% jest produktem o stosunkowo niskim [[indeks glikemiczny|indeksie glikemicznym]] (20<ref name="insulan" />) i [[ładunek glikemiczny|ładunku glikemicznym]] (1 na 30 gramów produktu<ref name="insulan" />), dzięki czemu {{fakt|data=2018-11|polecana jest osobom chorym na [[cukrzyca|cukrzycę]]}}. Średnio 100 g czekolady mlecznej dostarcza 10 mg [[cholesterol]]u, zaś gorzka – 1 mg. Obecne w czekoladzie [[flawonoidy]] z rodziny [[polifenole|polifenoli]] mogą hamować utlenianie cholesterolu LDL. Możliwe jest także, że [[tłuszcze]] zawarte w kakao i wysokiej jakości czekoladzie (niezawierającej [[Kwasy tłuszczowe|kwasów tłuszczowych]] o konfiguracji trans oraz sztucznych kwasów krótko-łańcuchowych) chronią przed [[rak sutka|nowotworem piersi]]. Czekolada zawiera również [[2-Fenyloetyloamina|fenyloetyloaminy (PEA)]] – [[endorfiny]]. Ponadto czekolada zawiera wiele wartościowych składników mineralnych, takich jak [[Magnez|Mg]], [[Potas|K]], [[Wapń|Ca]], [[mangan|Mn]], [[Miedź|Cu]], [[Cynk|Zn]], [[Żelazo|Fe]]<ref name="Borowski" />.

Czekolada wywołuje odczucie sytości i pomaga otrzymać lepsze rezultaty w testach wytrzymałościowych. Czekolada powoduje wydzielanie [[endorfiny|endorfin]], produkowanych w mózgu i [[Rdzeń kręgowy|rdzeniu kręgowym]], poprawiających nastrój i łagodzących ból. Zbyt duże ilości spożywanej czekolady mogą prowadzić do otyłości. Dzienna dawka czekolady powinna wynosić maksymalnie 50 g<ref name="Borowski" />.

Stwierdzono, że spożywanie czekolady w ilości do 100 g na tydzień może być związane z obniżeniem ryzyka wystąpienia [[choroby układu krążenia|chorób układu krążenia]]<ref name="ren" />.

* Czekolada zawiera pewną ilość substancji wykazujących działanie [[substancja psychoaktywna|psychoaktywne]]:
** [[kofeina]] – ten sam [[stymulanty|stymulant]], który zawarty jest w kawie, występujący jednak w czekoladzie w niewielkich ilościach (5–10 mg w tabliczce<ref name="magiaczekolady" />)
** {{fakt|[[teobromina]] – aktywna biologicznie pochodna [[ksantyna|ksantyny]], główny [[Alkaloidy|alkaloid]] charakterystyczny dla czekolady. Gorzka czekolada zawiera jej ok. 1%, mleczna od 0,1% do 0,5%.|data=2025-03}}
** {{fakt|[[anandamid]] – psychoaktywny [[Kannabinoidy|endokannabinoid]]|data=2025-03}}
** {{fakt|[[2-Fenyloetyloamina|fenyloetyloamina]]|data=2025-03}}
** {{fakt|[[teofilina]]|data=2025-03}}

{{fakt|Czekolada jest szkodliwa dla wielu zwierząt. Organizmy koni, psów, kotów i papug nie są zdolne do [[metabolizm]]u zawartego w czekoladzie alkaloidu – [[teobromina|teobrominy]]. Spożycie czekolady może powodować u nich drgawki, zawał serca, krwotok wewnętrzny, a nawet śmierć.|data=2025-03}}

{{zastrzeżenia|medycyna}}

== Produkcja ==
{{dopracować|sekcja|źródła=2025-03}}
[[Plik:Xocolate a un restaurant de Dénia.jpg|thumb|Czekolada pitna]]
* '''[[Czekolada pitna]]''' – ziarna [[kakaowiec|kakaowca]] są poddawane fermentacji, suszone, a następnie oczyszczane i prażone. Następnie miażdży się ich skorupki i odsiewa je oraz usuwa zarodki. Z pokruszonych ziaren wydobywa się tłuszcz za pomocą wyciskania, wyżymania lub rozpuszczalnika. Pozostaje sucha substancja, tzw. makuchy. Zostają one rozdrobnione i wysuszone w temperaturze 20 stopni Celsjusza. Następnie przerabia się je na proszek i przesiewa. Otrzymany ciemny, aromatyczny proszek mieszany jest z cukrem i otrzymuje się czekoladę w proszku. {{Osobny artykuł|czekolada pitna}}

* '''Czekolada twarda''' – pokruszoną śrutę kakaową mieli się w wysokiej temperaturze. Powstaje masa zwana likierem czekoladowym. Miesza się ją i rozgniata, aż powstanie miałka i tłusta substancja, puszysta, o aksamitnej gładkości. Poddawana jest ona [[konsza|konszowaniu]] – mieszaniu i rozcieraniu na sucho. Dzięki temu staje się bardziej plastyczna, zmniejsza się jej wilgotność i znikają resztki kwasowości. Pod koniec procesu konszowania dodaje się masło kakaowe i ewentualnie lecytynę. Cały czas masa jest łagodnie podgrzewana do odpowiedniej temperatury (80-85 stopni dla czekolady gorzkiej, 55-60 stopni dla czekolady mlecznej). Następnie czekoladę się powoli schładza, aby tłuszcz kakaowy jednolicie się skrystalizował. {{Osobny artykuł|tempering}} Odpowiednio schłodzona (ale płynna) masa jest wlewana do form. W tunelu chłodniczym, w temperaturze około 6-7 stopni czekolada stygnie i krzepnie, kurcząc się w formach. Ostatnim etapem produkcji jest wybicie tabliczek z form i zapakowanie.

== Zobacz też ==
{{Siostrzane projekty
 |commons   = Category:Chocolate
 |słownik   = czekolada
 |cytaty    = Czekolada
}}
* [[kakao]]
* [[Muzeum Czekolady]]
* [[praliny]] i [[baton (słodycze)|batony]]

== Uwagi ==
{{uwagi}}

== Przypisy ==
<references>
<ref name="Wnęk">{{cytuj |autor = Dominika Wnęk |tytuł = Jaką rolę w zdrowym odżywianiu odgrywa gorzka czekolada? |data = 2017-08-28 |data dostępu = 2017-09-03 |url = https://dieta.mp.pl/lista/170410,jaka-role-w-zdrowym-odzywianiu-odgrywa-gorzka-czekolada |język = pl}}</ref>
<ref name="Cetwińska">{{cytuj stronę |url = https://archeowiesci.pl/z-archiwum-turkusy-za-kakao/ |tytuł = [Z archiwum] Słodki handel. Turkusy za ziarna kakaowca |nazwisko = Cetwińska |imię = Aleksandra |data = 2021-06-10 |data dostępu = 2022-01-13}}</ref>
<ref name="Borowski">{{cytuj pismo |nazwisko = Borowski |imię = Jerzy |nazwisko2 = Spiel |imię2 = Jadwiga Anna |url = http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.ekon-element-000162398160 |czasopismo = Towaroznawcze Problemy Jakości |wolumin = nr 3 |strony = 53 (abstrakt) |język = pl |data = 2009}}</ref>
<ref name="ciam_czekolada">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20160605063600/http://www.ciam.pl/skladnik-czekolada-deserowa |tytuł = Czekolada deserowa |język = pl |data dostępu = 2014-02-22}}</ref>
<ref name="magiaczekolady">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20160330045710/http://magiaczekolady.com/node/10 |tytuł = Czekoladowe ciekawostki |opublikowany = Magia czekolady |język = pl |data dostępu = 2015-10-08}}</ref>
<ref name="Dłużewski_4_11">{{cytuj książkę | inni = [[Mieczysław Dłużewski]] (red.) | rozdział = „Zakres produkcji piekarsko-ciastkarskiej i cukierniczej” |tytuł = Technologia żywności. Podręcznik dla technikum. Część 4 | rok = 2008 |strony = 11 | wydawca = [[Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne]] |miejsce = Warszawa | id = {{ISBN|978-83-02-07978-8}} (część 4), {{ISBN|978-83-02-07897-2}} (całość)}}</ref>
<ref name="kalbi_DC">{{cytuj stronę |url = https://www.kalbi.pl/dzien-czekolady |tytuł = Dzień Czekolady |praca = internetowy kalendarz Kalbi |opublikowany = Kalbi.PL |data dostępu = 2017-12-30}}</ref>
<ref name="ilewazy-">Czekolada „Excellence” prod. [[Lindt & Sprüngli|Lindt]], {{cytuj |url = http://www.ilewazy.pl/kostka-czekolady-99 |tytuł = Ile waży Kostka czekolady 99% |praca = Ilewazy.pl |data dostępu = 2016-11-28}}</ref>
<ref name="insulan">{{cytuj |url = http://www.insulan.pl/aktualnosci-i-porady/indeks-glikemiczny-ladunek-glikemiczny/ |tytuł = Indeks glikemiczny (IG) i ładunek glikemiczny (ŁG) |praca = insulan.pl |opublikowany = Novascon Pharmaceuticals Sp. z o.o. |data = kwiecień 2012 |data dostępu = 2016-11-28 |archiwum = https://web.archive.org/web/20161105222738/http://insulan.pl/aktualnosci-i-porady/indeks-glikemiczny-ladunek-glikemiczny/ |zarchiwizowano = 2016-11-05}}</ref>
<ref name="Klimiuk">{{cytuj stronę |url = http://www.nutrilife.pl/index.php?art=75 |tytuł = Czekolada – klasyfikacja, właściwości oraz skład chemiczny |nazwisko = Klimiuk |imię = Magdalena |data = 2013-03-03 |opublikowany = NutriLife.pl |język = pl |data dostępu = 2013-03-04}}</ref>
<ref name="KołożynSikora_187">{{cytuj książkę | autor = Danuta Kołożyn-Krajewska | autor2 = Tadeusz Sikora | rozdział = „Klasyfikacja wyrobów cukierniczych” |tytuł = Towaroznawstwo żywności |rok = 2007 |strony = 187 | wydawca = [[Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne]] |miejsce = Warszawa | wydanie = VII <!-- siódme --> | isbn=978-83-02-09150-6 }}</ref>
<ref name="niam_czekolada">{{cytuj stronę |url = http://web.archive.org/web/20160617200319/http://www.niam.pl/pl/artykul/555-slodkie_przyjemnosci_czyli_rodzaje_czekolad |tytuł = Słodkie przyjemności, czyli rodzaje czekolad |język = pl |data dostępu = 2014-02-22}}</ref>
<ref name="Nowak2010-s74-75">{{cytuj pismo |nazwisko = Nowak |imię = Paweł |tytuł = Historia zapisana w tabliczce |czasopismo = Przegląd Piekarniczy i Cukierniczy |data = 2010 |wolumin = nr 9 |strony = 74–75 |issn = 0033-2313}}</ref>
<ref name="ren">{{cytuj |autor = Yongcheng Ren, Yu Liu, Xi-Zhuo Sun, Bing-Yuan Wang, Yang Zhao, De-chen Liu, Dong-Dong Zhang, Xue-Jiao Liu, Rui-Yuan Zhang, Hao-Hang sun, Fei-Yan Liu, Xu Hen, Cheng Cheng, Lei-Lei Liu, Qiong-Gui Zhou, Ming Zhang, Dong-sheng Hu |tytuł = Chocolate consumption and risk of cardiovascular diseases: a meta-analysis of prospective studies |czasopismo = Heart |data = 2018 |doi = 10.1136/heartjnl-2018-313131}}</ref>
<ref name="tipy.interia.pl_rcn">{{cytuj |url = https://tipy.interia.pl/artykul_31061,rozowa-czekolada-naturalny-kolor-i-orzezwiajacy-smak.html |tytuł = Różowa czekolada: Naturalny kolor i orzeźwiający smak – porada Tipy.pl |opublikowany = tipy.interia.pl |język = pl |data dostępu = 2019-02-19}}</ref>
<ref name="Prokurat2015-s94-118">{{cytuj |autor = Sergiusz Prokurat |rozdział = Kwakerski upór i wojna o innowacje, czyli o czekoladzie Cadbury i innych |tytuł = Niezwykłe początki znanych firm |data = 2015 |isbn = 978-83-01-18186-4 |miejsce = Warszawa |wydawca = PWN |s = 94–118}}</ref>
<ref name="kalbi_ŚDC">{{cytuj stronę |url = https://www.kalbi.pl/swiatowy-dzien-czekolady |tytuł = Światowy Dzień Czekolady |praca = internetowy kalendarz Kalbi |opublikowany = Kalbi.PL |data dostępu = 2017-12-30}}</ref>
<ref name="Melle2003">{{cytuj stronę |url = http://www.onsamsterdam.nl/component/content/article/15-dossiers/2479-van-houten-ontdekt-de-poederchocola |tytuł = Hier gebeurde het... Prinsengracht 760, 1828 |nazwisko = van Melle |imię = Marius |nazwisko2 = Wisman |imię2 = Niels |data = 2003 |opublikowany = onsamsterdam.nl |język = nl |archiwum = https://web.archive.org/web/20160304192820/http://www.onsamsterdam.nl/component/content/article/15-dossiers/2479-van-houten-ontdekt-de-poederchocola |zarchiwizowano = 2016-03-04 |data dostępu = 2015-10-08}}</ref>
</references>

== Linki zewnętrzne ==
* Barbara Nahorny: [https://naturalnieozdrowiu.pl/czekolada-dla-zdrowia-i-urody/ ''Czekolada - wszystko, co musisz o niej wiedzieć'']. Naturalnie o Zdrowiu, 28 stycznia 2019 (aktualizacja 8 lutego 2021). Tamże m.in. informacje o różnych systemach klasyfikacji czekolad.
* {{otwarty dostęp}} Deanna Pucciarelli, ''[https://www.youtube.com/watch?v=ibjUpk9Iagk The history of chocolate]'' {{lang|en}}, kanał „TED-Ed” na [[YouTube]], 16 marca 2017 [dostęp 2024-10-05].

{{Kontrola autorytatywna}}

[[Kategoria:Kakao]]
[[Kategoria:Przetwory z pestek, orzechów i nasion oleistych]]
[[Kategoria:Słodycze]]
[[Kategoria:Czekolada| ]]


text:
# Franco Bernabei
Franco Bernabei (ur. w 1940 roku w Rzymie) – włoski kierowca wyścigowy.

## Kariera
Bernabei rozpoczął karierę w międzynarodowych wyścigach samochodowych w 1963 roku od startów we Włoskiej Formule Junior. Z dorobkiem 28 punktów uplasował się tam na dziesiątej pozycji w klasyfikacji generalnej. W późniejszych latach Włoch pojawiał się także w stawce Coppa dell'Autodromo di Monza, Trofeo Bruno e Fofi Vigorelli, Włoskiej Formuły 3 oraz Europejskiej Formuły 2.
W Europejskiej Formule 2 Włoch wystartował podczas rundy na torze ACI Vallelunga Circuit w sezonie 1969. W wyścigu uplasował się na piątej pozycji. Uzbierane dwa punkty dały mu piętnaste miejsce w końcowej klasyfikacji kierowców.

title: Franco Bernabei

wikitext:
{{Kierowca infobox
 |imię i nazwisko       = Franco Bernabei
 |zdjęcie               =
 |opis zdjęcia          =
 |pełne imię i nazwisko = Franco Bernabei
 |kraj                  = ITA
 |pochodzenie           =
 |data urodzenia        = [[1940]]
 |miejsce urodzenia     = [[Rzym]]
 |data śmierci          =
 |miejsce śmierci       =
 |sukcesy               = 1968: [[Włoska Formuła 3]] (mistrz)
 |commons               =
 |wikiquote             =
 |www                   =
}}
'''Franco Bernabei''' (ur. w [[1940]] roku w [[Rzym]]ie) – [[Włochy|włoski]] [[kierowca|kierowca wyścigowy]].

== Kariera ==
Bernabei rozpoczął karierę w międzynarodowych wyścigach samochodowych w 1963 roku od startów we Włoskiej Formule Junior. Z dorobkiem 28 punktów uplasował się tam na dziesiątej pozycji w klasyfikacji generalnej. W późniejszych latach Włoch pojawiał się także w stawce Coppa dell'Autodromo di Monza, Trofeo Bruno e Fofi Vigorelli, [[Włoska Formuła 3|Włoskiej Formuły 3]] oraz [[Formuła 2|Europejskiej Formuły 2]].

W [[Formuła 2|Europejskiej Formule 2]] Włoch wystartował podczas rundy na torze [[ACI Vallelunga Circuit]] w sezonie [[Europejska Formuła 2 Sezon 1969|1969]]. W wyścigu uplasował się na piątej pozycji. Uzbierane dwa punkty dały mu piętnaste miejsce w końcowej klasyfikacji kierowców.

== Bibliografia ==
* [http://www.driverdb.com/drivers/franco-bernabei/ Franco Bernabei]

{{DEFAULTSORT:Bernabei, Franco}}
[[Kategoria:Urodzeni w 1940]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy Włoskiej Formuły 3]]
[[Kategoria:Włoscy kierowcy Formuły 2]]
[[Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie]]

title: Franco Bernabei

Państwo: Włochy

Data i miejsce urodzenia: 1940 · Rzym


text:
# Mistrzostwa Świata FIBT 1954
Mistrzostwa Świata FIBT 1954 odbyły się w dniu 1 lutego 1954 we włoskiej miejscowości Cortina d’Ampezzo, gdzie rozegrano konkurencję męskich dwójek i czwórek bobslejowych.

## Dwójki
- Data: 1 lutego 1954

| Miejsce | Państwo           | Zawodnik                              | Czas |
| ------- | ----------------- | ------------------------------------- | ---- |
| 1       | Włochy            | Guglielmo Scheibmeier Andrea Zambelli | –    |
| 2       | Włochy            | Italo Petrelli Luigi Figoli           | –    |
| 3       | Stany Zjednoczone | Stan Benham James Bickford            | –    |

## Czwórki
- Data: 1 lutego 1954

| Miejsce | Państwo    | Zawodnik                                                         | Czas |
| ------- | ---------- | ---------------------------------------------------------------- | ---- |
| 1       | Szwajcaria | Fritz Feierabend Harry Warburton Gottfried Diener Heinrich Angst | –    |
| 2       | RFN        | Hans Rösch Michel Pössinger Dix Terne Sylvester Wackerle         | –    |
| 3       | NRD        | Theo Kitt Josef Grün Klaus Koppenberger Lorenz Nieberl           | –    |

## Tabela medalowa
| Miejsce | Państwo    |   |   |   | Razem |
| ------- | ---------- | - | - | - | ----- |
| 1.      | Włochy     | 1 | 1 | 0 | 2     |
| 2.      | Szwajcaria | 1 | 0 | 0 | 1     |
| 3.      | RFN        | 0 | 1 | 0 | 1     |
| 4.      | NRD        | 0 | 0 | 1 | 1     |

title: Mistrzostwa Świata FIBT 1954

wikitext:
'''Mistrzostwa Świata [[Międzynarodowa Federacja Bobslei i Skeletonu|FIBT]] 1954''' odbyły się w dniu 1 lutego 1954 we [[Włochy|włoskiej]] miejscowości [[Cortina d’Ampezzo]], gdzie rozegrano konkurencję męskich dwójek i czwórek [[bobsleje|bobslejowych]].

== Dwójki ==
* '''Data''': 1 lutego 1954
{| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%"
|- bgcolor="#EFEFEF"
! Miejsce
! Państwo
! Zawodnik<ref>{{Cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20110809205837/http://sports123.com/bob/mw-2.html|tytuł=Bobsleigh – World Championships – Men: 2-Man|język=en|opublikowany=sports123.com|data dostępu=2016-09-26}}</ref>
! Czas
|- valign="top" bgcolor="Gold"
! 1
| {{państwo|ITA}}
| align="left"| [[Guglielmo Scheibmeier]]
[[Andrea Zambelli]]
| align="left"| –
|- valign="top" bgcolor="Silver"
! 2
| {{państwo|ITA}}
| align="left"| [[Italo Petrelli]]
[[Luigi Figoli]]
| align="left"| –
|- valign="top" bgcolor="CC9966"
! 3
| {{państwo|USA}}
| align="left"| [[Stan Benham]]
[[James Bickford]]
| align="left"| –
|}

== Czwórki ==
* '''Data''': 1 lutego 1954
{| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%"
|- bgcolor="#EFEFEF"
! Miejsce
! Państwo
! Zawodnik<ref>{{Cytuj stronę|url=https://web.archive.org/web/20110810054621/http://sports123.com/bob/mw-4.html|tytuł=Bobsleigh – World Championships – Men: 4-Man|język=en|opublikowany=sports123.com|data dostępu=2016-09-26}}</ref>
! Czas
|- valign="top" bgcolor="Gold"
! 1
| {{państwo|CHE}}
| align="left"| [[Fritz Feierabend]]
[[Harry Warburton]]
[[Gottfried Diener]]
[[Heinrich Angst]]
| align="left"| –
|- valign="top" bgcolor="Silver"
! 2
| {{państwo|BRD}}
| align="left"| [[Hans Rösch]]
[[Michel Pössinger]]
[[Dix Terne]]
[[Sylvester Wackerle]]
| align="left"| –
|- valign="top" bgcolor="CC9966"
! 3
| {{państwo|DDR}}
| align="left"| [[Theo Kitt]]
[[Josef Grün]]
[[Klaus Koppenberger]]
[[Lorenz Nieberl]]
| align="left"| –
|}

== Tabela medalowa ==
{| class=wikitable cellspacing="1" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%"
|- bgcolor="#EFEFEF"
! width=50| Miejsce
! width=200| Państwo
! width=50| [[Plik:Gold medal with cup.svg|16px]]
! width=50| [[Plik:Silver medal with cup.svg|16px]]
! width=50| [[Plik:Bronze medal with cup.svg|16px]]
! width=50| Razem
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| 1.
| align="left"| {{państwo|ITA}}
| style="background:#F7F6A8;"| 1
| style="background:#DCE5E5;"| 1
| style="background:#FFDAB9;"| 0
| 2
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| 2.
| align="left"| {{państwo|CHE}}
| style="background:#F7F6A8;"| 1
| style="background:#DCE5E5;"| 0
| style="background:#FFDAB9;"| 0
| 1
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| 3.
| align="left"| {{państwo|BRD}}
| style="background:#F7F6A8;"| 0
| style="background:#DCE5E5;"| 1
| style="background:#FFDAB9;"| 0
| 1
|- align="center" valign="top" bgcolor="#FFFFFF"
| 4.
| align="left"| {{państwo|DDR}}
| style="background:#F7F6A8;"| 0
| style="background:#DCE5E5;"| 0
| style="background:#FFDAB9;"| 1
| 1
|}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Bibliografia ==
* [http://www.les-sports.info/bobsleigh-championnats-du-monde-1953-1954-resultats-hommes-s26-c0-b0-g111-t2425-u108-v1.html Wyniki mistrzostw świata w bobslejach w sezonie 1953/1954]

{{Mistrzostwa świata w bobslejach i skeletonie}}

[[Kategoria:1954 w sportach zimowych]]
[[Kategoria:Mistrzostwa świata w bobslejach i skeletonie]]
[[Kategoria:1954 we Włoszech]]
[[Kategoria:Zawody sportowe we Włoszech]]


text:
# Bronowianka Kraków
Klub Sportowy Bronowianka – krakowski klub sportowy, założony w 1935 w ówczesnej podkrakowskiej wsi Bronowice (w 1941 roku włączonej do Krakowa).
Klub prowadzi sekcje piłki nożnej (mężczyzn i kobiet), siatkówki kobiet i tenisa stołowego. Drużyna piłki nożnej seniorów obecnie występuje w grupie II krakowskiej klasy okręgowej.

## Historia klubu
W 1934 w Bronowicach otwarto szkołę powszechną z nowoczesną salą gimnastyczną, która poprawiła warunki uprawiania sportu w podkrakowskiej wsi. Rok później jej mieszkańcy (Antoni Dzieża, Jan Borówka, Jan Zwoliński, Rudolf Groch, Andrzej Czepiec, Franciszek i Józef Kosoniowie oraz Stanisław, Jan i Józef Grinowie) założyli klub piłkarski, przeznaczając należące do nich pola na boisko piłkarskie (według innych źródeł, pierwsze boisko Bronowianki powstało na gminnym pastwisku).
Wiosną 1939 Bronowianka wywalczyła awans do krakowskiej ligi okręgowej (ówczesny drugi poziom rozgrywkowy), jednak ze względu na wybuch II wojny światowej nie zdołała zadebiutować na tym poziomie. W 1941 niemiecki okupant zrównał z ziemią boisko Bronowianki, jednak już w 1942 klub wznowił działalność i brał udział w konspiracyjnych rozgrywkach piłkarskich. Na pobliskiej łące w Bronowicach Małych odbywały się inne nieoficjalne mecze, takie jak derbowe spotkanie Wisły Kraków z Garbarnią (2:0) w czerwcu 1942, które miało oglądać 1,5 tysiąca kibiców. Latem 1942 prowizoryczne boisko na łące zostało zdekonspirowane przez Niemców.
Po zakończeniu wojny w klubie rozpoczęły działalność sekcje koszykówki, siatkówki i gimnastyki. Po reformie sportu na wzór radziecki Bronowianka nosiła nazwy Ogniwo i Start, zaś w 1960 (na 25-lecie powstania klubu) powrócono do tradycyjnej nazwy. W 1945 Bronowianka pokonała Wisłę 2:1 w eliminacjach do klasy A (ówczesne eliminacje do mistrzostw Polski w 1946, później drugi poziom rozgrywkowy), a w 1955 jako Start OZC Bronowice przez jeden sezon występowała w grupie krakowskiej III ligi (spadła z ostatniego, 15. miejsca). W 1960 Bronowianka występowała w krakowskiej klasie A (ówczesny czwarty poziom rozgrywkowy).
W lipcu 1969 (najprawdopodobniej 20 lipca, w przeddzień lądowania na Księżycu) na boisku Bronowianki stanął wysoki na 6 metrów prowizoryczny pomnik Neila Armstronga. Oficjalnie rzeźba smukłej postaci wznoszącej złączone ręce ku niebu (autorami byli Danuta Nabel-Bochenek i Kazimierz Łaskawski) miała upamiętnić 25-lecie Polski Ludowej, jednak po rzekomych telefonicznych gratulacjach z gabinetu ówczesnego prezydenta Stanów Zjednoczonych Richarda Nixona dla ówczesnego I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki, w październiku 1969 pomnik został rozebrany.
W 1988 Bronowianka zapewniła sobie awans do ligi okręgowej (ówczesny czwarty poziom rozgrywkowy), a w sezonach 1989/1990 i 1990/1991 bezskutecznie walczyła o awans do ówczesnej III ligi. Od 2005 piłkarze Bronowianki grają w klasie okręgowej (obecnie szósty, w przeszłości piąty poziom rozgrywkowy).

### Piłka nożna kobiet
Sekcja piłki nożnej kobiet w Bronowiance działa od roku 2003. W sezonie 2004/2005 zawodniczki Bronowianki przystąpiły do grupy śląskiej kobiecej II ligi (trzeci poziom rozgrywkowy), a wiosną 2009 roku wywalczyły w barażach awans do I ligi. Od 2010 drużyna nosiła nazwę Bronowianka AZS UJ Kraków, z kolei od sezonu 2011/12 (pierwszego w Ekstralidze) drużyną w całości zarządza AZS UJ Kraków. Bronowianka nadal prowadzi drużyny młodzieżowe trampkarek i juniorek.
W sezonie 2017/2018 kobieca drużyna Bronowianki wystąpiła w rozgrywkach I ligi futsalu.

### Tenis stołowy
Po 1986 z inicjatywy prezesa Kazimierza Skrzypka w klubie powstała sekcja tenisa stołowego, a w 1997 Bronowianka wygrała konkurs na lokalizację Głównego Ośrodka Szkolenia Tenisa Stołowego Kobiet PZTS.
W sezonach 2006/2007, 2009/2010 i 2013/2014 tenisistki stołowe Bronowianki wywalczyły brązowe medale ekstraklasy. W sezonie 2022/23 żeńska drużyna Bronowianki występowała w I lidze (drugi poziom rozgrywkowy). W drużynach Bronowianki grała m.in. złota medalistka paraolimpiad w 2016 i 2020, Karolina Pęk.

### Siatkówka
W 2009 Bronowianka uruchomiła sekcję kobiecej siatkówki. W sezonie 2011/2012 drużyna siatkarska kobiet wygrała małopolską III ligę i po wygranych barażach z UKS Krzanowice (3:1, 2:3) awansowała do II ligi, do której nie przystąpiła z powodów organizacyjnych i finansowych. W sezonie 2013/14 Bronowianka zadebiutowała w II lidze, gdzie występowała jeszcze w sezonie 2014/15. Obecnie (sezon 2022/23) siatkarki występują pod nazwą Bronowianka-Galicja w małopolskiej III lidze.

### Dotychczasowe nazwy
- 1935–1949: KS Bronowianka
- 1949–1955 (?): ZKS Ogniwo Bronowice
- 1955–1960: Start OZC Bronowice
- 1960–: KS Bronowianka

## Sukcesy

### Piłka nożna
- awans do III ligi: 1954

### Tenis stołowy
Ekstraklasa kobiet
- 3. miejsce (3x): 2006/2007, 2009/2010, 2013/2014

### Siatkówka
- awans do II ligi kobiet: 2012/2013

## Sezon po sezonie
Źródło
| Sezon   | Liga                            | Miejsce | Punkty | Bramki | Uwagi  |
| ------- | ------------------------------- | ------- | ------ | ------ | ------ |
| 2001/02 | Klasa B (grupa Kraków I)        | 8.      | 26     | 43:43  |        |
| 2002/03 | Klasa B (grupa Kraków II)       | 4.      | 48     | 82:41  |        |
| 2003/04 | Klasa B (grupa Kraków I)        | 1.      | 62     | 88:25  | awans  |
| 2004/05 | Klasa A (grupa Kraków II)       | 1.      | 61     | 72:32  | awans  |
| 2005/06 | Liga okręgowa (grupa Kraków)    | 13.     | 28     | 34:66  |        |
| 2006/07 | Liga okręgowa (grupa Kraków)    | 13.     | 30     | 34:60  |        |
| 2007/08 | Liga okręgowa (grupa Kraków)    | 12.     | 28     | 36:40  |        |
| 2008/09 | Liga okręgowa (grupa Kraków)    | 6.      | 46     | 56:34  |        |
| 2009/10 | Liga okręgowa (grupa Kraków)    | 1.      | 76     | 73:33  | awans  |
| 2010/11 | V liga (grupa Kraków-Wadowice)  | 14.     | 20     | 27:75  | spadek |
| 2011/12 | Liga okręgowa (grupa Kraków I)  | 12.     | 36     | 80:23  |        |
| 2012/13 | Liga okręgowa (grupa Kraków I)  | 13.     | 40     | 38:49  |        |
| 2013/14 | Liga okręgowa (grupa Kraków I)  | 7.      | 38     | 41:31  |        |
| 2014/15 | Liga okręgowa (grupa Kraków I)  | 8.      | 38     | 34:51  |        |
| 2015/16 | Liga okręgowa (grupa Kraków I)  | 8.      | 33     | 52:39  |        |
| 2016/17 | Liga okręgowa (grupa Kraków II) | 5.      | 44     | 51:38  |        |
| 2017/18 | Liga okręgowa (grupa Kraków II) | 3.      | 52     | 58:23  |        |
| 2018/19 | Liga okręgowa (grupa Kraków II) | 7.      | 36     | 50:54  |        |
| 2019/20 | Liga okręgowa (grupa Kraków II) | 7.      | 19     | 21:29  |        |
| 2020/21 | Klasa okręgowa (Kraków II)      | 11.     | 27     | 48:83  |        |
| 2021/22 | Klasa okręgowa (Kraków II)      | 12.     | 24     | 35:63  |        |
| 2022/23 | Klasa okręgowa (Kraków II)      | 9.      | 28     | 35:57  |        |
| 2023/24 | Klasa okręgowa (Kraków II)      | 9.      | 30     | 38:57  |        |
| 2024/25 | Klasa okręgowa (Kraków II)      | 5.      | 46     | 49:29  |        |

## Wychowankowie i byli piłkarze
- Adam Buksa – reprezentant Polski (11 meczów, 6 goli), 98 meczów i 27 goli w ekstraklasie (Lechia Gdańsk, Zagłębie Lubin, Pogoń Szczecin), obecnie piłkarz FC Midtjylland, wychowanek Bronowianki[32][33][34][35][36]
- Aleksander Buksa – 38 meczów i 4 gole w ekstraklasie (Wisła Kraków), młodzieżowy reprezentant Polski, obecnie piłkarz Górnika Zabrze, wychowanek Bronowianki[35][37], brat Adama
- Józef Dzieża – dwa mecze w ekstraklasie w barwach Cracovii (1933), później w Bronowiance[38]
- Arkadiusz Kubik – reprezentant Polski (2 mecze), 110 meczów i 11 goli w ekstraklasie (Górnik Zabrze, Zagłębie Lubin), w Bronowiance w latach 2009–2010[39], brat Łukasza
- Łukasz Kubik – były zawodnik Cracovii, Jagiellonii Białystok, Lechii Gdańsk i klubów belgijskich (KRC Harelbeke, KV Mechelen, Royal Excelsior Mouscron), w Bronowiance w latach 2009–2019 jako piłkarz[40], od 2019 do 2020 trener[41]
- Dariusz Marzec – 172 mecze i 21 goli w ekstraklasie (Wisła Kraków, GKS Katowice, Górnik Zabrze, Stomil Olsztyn), później trener (Stal Mielec, Arka Gdynia), młodzieżowy reprezentant Polski, wychowanek Bronowianki (1976–1978)[5]Boiska ze sztuczną nawierzchnią, hala i stadion KS Bronowianka (w tle)
- Wiktor Sydorenko – 74 mecze i 3 gole w ekstraklasie (Hutnik Kraków, Wisła Kraków), młodzieżowy reprezentant ZSRR i Ukrainy, w Bronowiance w latach 2003–2007 jako piłkarz[42], od 2023 trener[43]

## Obiekty klubowe
W 2003 klub otworzył wielofunkcyjną halę przy ulicy Zarzecze 124a (osiedle Widok Zarzecze) o stałej pojemności 200 miejsc siedzących z możliwością powiększenia do 300 miejsc przy użyciu rozsuwanych trybun. Obok hali znajduje się naturalne boisko piłkarskie z podwyższoną trybuną o pojemności 400 miejsc siedzących.
W skład kompleksu sportowego KS Bronowianka wchodzą też: boisko piłkarskie ze sztuczną nawierzchnią i oświetleniem, trzy otwarte korty tenisowe (zimą pod balonem), mniejsza hala z sauną i basenem oraz pokoje hotelowe, sale konferencyjne i restauracja.

title: Bronowianka Kraków

wikitext:
{{Współrzędne|50°04′33″N 19°52′54″E|umieść=na górze}}
{{Klub sportowy infobox
 |nazwa                 = Bronowianka Kraków
 |nazwa oryginalna      =
 |dyscyplina            = piłka nożna
 |grafika               = Boisko piłkarskie KS Bronowianka, ul. Zarzecze 124a, Kraków Bronowice.jpg
 |opis grafiki          = Stadion Bronowianki Kraków
 |alt grafiki           =
 |pełna nazwa           = Klub Sportowy Bronowianka Kraków
 |kod                   =
 |przydomek             =
 |maskotka              =
 |barwy                 = zielono–biało–czerwone
 |data założenia        = [[1935]]
 |debiut w ekstraklasie =
 |data rozwiązania      =
 |liga                  = [[Klasa okręgowa]]
[[Klasa okręgowa (grupa krakowska II)|(Kraków II)]]
 |liczba seniorów       =
 |liczba juniorów       =
 |państwo               = PL-MA
 |siedziba              = [[Kraków]]
 |adres                 = ul. Zarzecze 124a
30-134 Kraków
 |obiekt sportowy       = Kompleks sportowy KS Bronowianka
(400 miejsc siedzących)
 |sponsor techniczny    =
 |właściciel            =
 |prezes                = Kazimierz Skrzypek
 |menedżer              =
 |menedżer generalny    =
 |komandor              =
 |trener                = [[Wiktor Sydorenko]]
 |asystent trenera      =
 |paski_kos1            = _whiteleftsideshoulder
 |koszulka1             = ff0000
 |paski_spo1            = _blacksides
 |spodenki1             = 008000
 |lewareka1             = ff0000
 |paski_lr1             = _redshoulders
 |prawareka1            = ff0000
 |paski_pr1             = _redshoulders
 |skarpety1             = 008000
 |paski_ska1            =
 |paski_kos2            = _whitecollar
 |koszulka2             = 000000
 |paski_spo2            = _blacksides
 |spodenki2             = 008000
 |lewareka2             = 000000
 |paski_lr2             = _whiteshoulders
 |prawareka2            = 000000
 |paski_pr2             = _whiteshoulders
 |skarpety2             = 008000
 |paski_ska2            =
 |commons               =
 |wikicytaty            =
 |wikinews              =
 |www                   = http://www.bronowianka.pl
}}
'''Klub Sportowy Bronowianka'''<ref>{{Cytuj |tytuł = Statut Klubu Sportowego "Bronowianka" |data dostępu = 2023-07-04 |url = http://www.bronowianka.pl/images/Statut_Klubu/Statut_Klubu-_KS_Bronowianka_Krak%C3%B3w.pdf}}</ref> – [[Kraków|krakowski]] klub sportowy, założony w 1935 w ówczesnej podkrakowskiej wsi [[Dzielnica VI Bronowice|Bronowice]] (w 1941 roku włączonej do Krakowa).

Klub prowadzi sekcje [[piłka nożna|piłki nożnej]] (mężczyzn i kobiet), [[siatkówka (sport)|siatkówki]] kobiet i [[tenis stołowy|tenisa stołowego]]<ref>{{Cytuj | url=https://zis.krakow.pl/-klub-sportowy-bronowianka?parent=baza-klubow-sportowych | tytuł=ZIS Kraków | opublikowany=krakow.pl | język=en | data dostępu=2024-04-27}}</ref>. Drużyna piłki nożnej seniorów obecnie występuje w [[Klasa okręgowa (grupa krakowska II)|grupie II]] krakowskiej [[Klasa okręgowa|klasy okręgowej]]<ref>{{Cytuj |tytuł = IV liga w 19-zespołowym składzie, podział krakowskich klas okręgowych – Małopolski Związek Piłki Nożnej |data = 2023-07-01 |data dostępu = 2023-07-04 |url = https://www.mzpnkrakow.pl/iv-liga-w-19-zespolowym-skladzie-podzial-krakowskich-klas-okregowych/ |język = pl}}</ref>.

== Historia klubu ==
W 1934 w Bronowicach otwarto [[Szkoła powszechna|szkołę powszechną]] z nowoczesną salą gimnastyczną, która poprawiła warunki uprawiania sportu w podkrakowskiej wsi<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Bronowianka świętuje 80-lecie istnenia |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.futmal.pl |url = https://www.futmal.pl/news/bronowianka-swietuje-80-lecie-istnenia |język = pl}}</ref>. Rok później jej mieszkańcy (Antoni Dzieża, Jan Borówka, Jan Zwoliński, Rudolf Groch, Andrzej Czepiec, Franciszek i Józef Kosoniowie oraz Stanisław, Jan i Józef Grinowie) założyli klub piłkarski, przeznaczając należące do nich pola na boisko piłkarskie<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Historia |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.bronowianka.pl |url = http://www.bronowianka.pl/klub/historia}}</ref> (według innych źródeł, pierwsze boisko Bronowianki powstało na gminnym pastwisku<ref name=":0" /><ref name=":3">{{Cytuj |autor = Jerzy Filipiuk, Wojciech Gorczyca, Małgorzata Syrda-Śliwa |tytuł = 1935-2015. 80 lat klubu sportowego Bronowianka |data = 2015 |miejsce = Kraków |wydawca = Futura}}</ref>).

Wiosną 1939 Bronowianka wywalczyła awans do krakowskiej [[Okręgowe ligi polskie w piłce nożnej (1939/1940)|ligi okręgowej]] (ówczesny drugi poziom rozgrywkowy), jednak ze względu na wybuch [[II wojna światowa|II wojny światowej]] nie zdołała zadebiutować na tym poziomie<ref name=":1" />. W 1941 niemiecki okupant zrównał z ziemią boisko Bronowianki, jednak już w 1942 klub wznowił działalność i brał udział w [[Konspiracja|konspiracyjnych]] rozgrywkach piłkarskich<ref name=":2">{{Cytuj książkę|nazwisko=Chemicz|imię=Stanisław|autor link=Stanisław Chemicz|tytuł=Sport w Krakowie w latach 1939-1945|data=2003|isbn=83-914713-1-4}}</ref>. Na pobliskiej łące w [[Bronowice Małe|Bronowicach Małych]] odbywały się inne nieoficjalne mecze, takie jak derbowe spotkanie [[Wisła Kraków (piłka nożna)|Wisły Kraków]] z [[Garbarnia Kraków|Garbarnią]] (2:0) w czerwcu 1942<ref>{{Cytuj |autor = [[Jerzy Jurowicz]] |tytuł = Pamiętniki |data = 2015 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Historia Wisły |url = http://historiawisly.pl/wiki/images/0/0a/Jerzy_Jurowicz%2C_Pami%C4%99tniki.pdf |język = pl}}</ref>, które miało oglądać 1,5 tysiąca kibiców<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cytuj |tytuł = 1942.06.14 Garbarnia Kraków - Wisła Kraków 0:2 - Historia Wisły |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = historiawisly.pl |url = http://historiawisly.pl/wiki/index.php?title=1942.06.14_Garbarnia_Krak%C3%B3w_-_Wis%C5%82a_Krak%C3%B3w_0:2}}</ref>. Latem 1942 prowizoryczne boisko na łące zostało zdekonspirowane przez Niemców<ref name=":3" />.

Po zakończeniu wojny w klubie rozpoczęły działalność sekcje [[Koszykówka|koszykówki]], siatkówki i [[Gimnastyka sportowa|gimnastyki]]<ref name=":1" />. Po reformie sportu na wzór radziecki Bronowianka nosiła nazwy '''Ogniwo''' i '''Start<ref name=":1" />''', zaś w 1960 (na 25-lecie powstania klubu) powrócono do tradycyjnej nazwy<ref>{{Cytuj |autor = Alina Kozarkiewicz; Magdalena Kozień |tytuł = Kapitał relacyjny jako czynnik sukcesu klubu sportowego – studium przypadku KS Bronowianka |czasopismo = Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach |data = 2015 |data dostępu = 2023-07-04 |issn = 2083-8611 |numer = 244 |opublikowany = [[Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach]] |url = https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.cejsh-ebb1f7ae-8f16-457f-99a4-ddaafaf16b97/c/10.pdf}}</ref>. W 1945 Bronowianka pokonała Wisłę 2:1<ref>{{Cytuj |tytuł = 1945.09.16 Wisła Kraków – Bronowianka 1:2 - Historia Wisły |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = historiawisly.pl |url = http://historiawisly.pl/wiki/index.php?title=1945.09.16_Wis%C5%82a_Krak%C3%B3w_%E2%80%93_Bronowianka_1:2}}</ref> w eliminacjach do klasy A (ówczesne eliminacje do [[Mistrzostwa Polski w piłce nożnej (1946)|mistrzostw Polski]] w 1946, później drugi poziom rozgrywkowy), a w 1955 jako [[Bronowianka Kraków|Start OZC Bronowice]] przez jeden sezon występowała w grupie krakowskiej [[III liga polska w piłce nożnej (1955)|III ligi]] (spadła z ostatniego, 15. miejsca). W 1960 Bronowianka występowała w krakowskiej klasie A (ówczesny czwarty poziom rozgrywkowy)<ref>{{Cytuj |tytuł = 1960 krakowska kl.A grupa II (Cracovia II) |data = 2021-08-03 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = WikiPasy.pl - Encyklopedia KS Cracovia |url = https://www.wikipasy.pl/1960_krakowska_kl.A_grupa_II_(Cracovia_II) |język = pl}}</ref>.

{{Zobacz też|Pomnik Astronautów Amerykańskich w Krakowie}}

W lipcu 1969 (najprawdopodobniej 20 lipca, w przeddzień [[Lądowanie na Księżycu|lądowania na Księżycu]]) na boisku Bronowianki stanął wysoki na 6 metrów<ref>{{Cytuj |autor = [[Mieczysław Czuma]]; [[Leszek Mazan]] |tytuł = Pępek świata nazywa się Kraków |data = 2000 |isbn = 83-85931-07-4 |wydawca = Anabasis |s = 261-262}}</ref> prowizoryczny pomnik [[Neil Armstrong|Neila Armstronga]]<ref>{{Cytuj |autor = Andrzej Lechowski |tytuł = Bronowice. Dzielnica Krakowa. Kalendarium dziejów |data = 1995 |wydawca = Universitas |s = 77-79}}</ref>. Oficjalnie rzeźba smukłej postaci wznoszącej złączone ręce ku niebu (autorami byli Danuta Nabel-Bochenek i Kazimierz Łaskawski) miała upamiętnić 25-lecie [[Polska Ludowa|Polski Ludowej]], jednak po rzekomych telefonicznych gratulacjach z gabinetu ówczesnego prezydenta [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] [[Richard Nixon|Richarda Nixona]] dla ówczesnego [[I sekretarze KC PZPR|I sekretarza KC PZPR]] [[Władysław Gomułka|Władysława Gomułki]], w październiku 1969 pomnik został rozebrany<ref>{{Cytuj |autor = Jakubowski, Krzysztof |tytuł = Kosmos, Bronowianka i pomnik Armstronga |data = 2019-10-27 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Miesięcznik Kraków i Świat |url = https://www.miesiecznik.krakow.pl/teksty-z-miesiecznika/kosmos-bronowianka-i-pomnik-armstronga/ |język = pl}}</ref>.

W 1988 Bronowianka zapewniła sobie awans do ligi okręgowej<ref>{{Cytuj |tytuł = 1988/89 liga okręgowa (Cracovia II) |data = 2022-03-30 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = WikiPasy.pl - Encyklopedia KS Cracovia |url = https://www.wikipasy.pl/1988/89_liga_okr%C4%99gowa_(Cracovia_II) |język = pl}}</ref> (ówczesny czwarty poziom rozgrywkowy), a w sezonach 1989/1990 i 1990/1991 bezskutecznie walczyła o awans do ówczesnej [[III liga polska w piłce nożnej (1990/1991)|III ligi]]. Od 2005 piłkarze Bronowianki grają w [[Klasa okręgowa|klasie okręgowej]] (obecnie szósty, w przeszłości piąty poziom rozgrywkowy).

=== Piłka nożna kobiet ===
Sekcja piłki nożnej kobiet w Bronowiance działa od roku 2003<ref>{{Cytuj |tytuł = Sportowy Magazyn pisze o kobiecej piłce nożnej |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.bronowianka.pl |url = http://www.bronowianka.pl/110-pilka-nozna/aktualnosci-kobiety/1542-sportowy-magazyn-pisze-o-kobiecej-pilce-noznej}}</ref>. W sezonie 2004/2005 zawodniczki Bronowianki przystąpiły do grupy śląskiej kobiecej II ligi (trzeci poziom rozgrywkowy)<ref>{{Cytuj |tytuł = II liga kobiet 2004/2005, grupa: śląska |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/liga/0/liga1780.html}}</ref>, a wiosną 2009 roku wywalczyły w barażach awans do I ligi<ref>{{Cytuj |tytuł = Baraże o udział w I lidze kobiet, grupa: wschodnia |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/liga/0/liga4395.html}}</ref>. Od 2010 drużyna nosiła nazwę '''Bronowianka AZS UJ Kraków''', z kolei od sezonu 2011/12 (pierwszego w [[Ekstraliga polska w piłce nożnej kobiet|Ekstralidze]]) drużyną w całości zarządza [[AZS Uniwersytet Jagielloński (piłka nożna kobiet)|AZS UJ Kraków]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Klub |opublikowany = [[AZS UJ Kraków]] |data dostępu = 2023-07-04 |url = https://azsujkrakow.pl/historia/ |język = pl}}</ref>. Bronowianka nadal prowadzi drużyny młodzieżowe trampkarek i juniorek<ref>{{Cytuj |tytuł = Piłka nożna kobiet - rozpoczęcie sezonu 2022/2023 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.bronowianka.pl |url = http://www.bronowianka.pl/klub/aktualnosci/2221-pilka-nozna-kobiet-rozpoczecie-sezonu-2022-2023}}</ref>.

W sezonie 2017/2018 kobieca drużyna Bronowianki wystąpiła w rozgrywkach I ligi [[futsal]]u<ref>{{Cytuj |tytuł = I liga futsalu kobiet 2007/2008 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/liga/0/liga3743.html}}</ref>.

=== Tenis stołowy ===
Po 1986 z inicjatywy prezesa Kazimierza Skrzypka w klubie powstała sekcja tenisa stołowego<ref>{{Cytuj |tytuł = Kazimierz Skrzypek. To on przez 35 lat budował potęgę Bronowianki |data = 2021-02-24 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Dziennik Polski |url = https://dziennikpolski24.pl/kazimierz-skrzypek-to-on-przez-35-lat-budowal-potege-bronowianki/ar/c2-15460412 |język = pl}}</ref>, a w 1997 Bronowianka wygrała konkurs na lokalizację Głównego Ośrodka Szkolenia Tenisa Stołowego Kobiet [[Polski Związek Tenisa Stołowego|PZTS]]<ref name=":1" />.

W sezonach [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym (2006/2007)|2006/2007]], [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym (2009/2010)|2009/2010]] i [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym (2013/2014)|2013/2014]] tenisistki stołowe Bronowianki wywalczyły brązowe medale [[Ekstraklasa Kobiet w tenisie stołowym|ekstraklasy]]. W sezonie 2022/23 żeńska drużyna Bronowianki występowała w I lidze (drugi poziom rozgrywkowy)<ref>{{Cytuj |tytuł = Liga |data = 2023-06-19 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Polski Związek Tenisa Stołowego |url = https://www.pzts.pl/rozgrywki-ligowe/liga/ |język = pl}}</ref>. W drużynach Bronowianki grała m.in. złota medalistka paraolimpiad w [[Letnie Igrzyska Paraolimpijskie 2016|2016]] i [[Letnie Igrzyska Paraolimpijskie 2020|2020]], [[Karolina Pęk]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Paraolimpiada Tokio 2020. Ciekawy pomysł na życie Karoliny Pęk, tenisistki stołowej Bronowianki Kraków [ZDJĘCIA] |data = 2021-09-03 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Dziennik Polski |url = https://dziennikpolski24.pl/paraolimpiada-tokio-2020-ciekawy-pomysl-na-zycie-karoliny-pek-tenisistki-stolowej-bronowianki-krakow-zdjecia/ar/c2-13619696 |język = pl}}</ref>.

=== Siatkówka ===
W 2009 Bronowianka uruchomiła sekcję kobiecej siatkówki<ref name=":1" />. W sezonie 2011/2012 drużyna siatkarska kobiet wygrała małopolską [[III liga polska w piłce siatkowej kobiet|III ligę]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Wyniki meczów siatkówki: o miejsca 1-6 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Strefa Siatkówki - Mocny Serwis |url = https://siatka.org/wyniki/ligi-polskie12011-20121iii-liga-kobiet-2011-20121malopolskie-iii-liga-kobiet-2011-20121/wynik-tab/o-miejsca-1-6-8/ |język = pl}}</ref> i po wygranych barażach z UKS Krzanowice (3:1, 2:3) awansowała do II ligi<ref>{{Cytuj |tytuł = Wyniki meczów siatkówki: baraże |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Strefa Siatkówki - Mocny Serwis |url = https://siatka.org/wyniki/ligi-polskie12011-20121iii-liga-kobiet-2011-20121/wynik-tab/baraze-2/ |język = pl}}</ref>, do której nie przystąpiła z powodów organizacyjnych i finansowych. W sezonie 2013/14 Bronowianka zadebiutowała w [[II liga polska w piłce siatkowej kobiet|II lidze]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Klasyfikacja zespołów siatkarskich: klasyfikacja końcowa |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Strefa Siatkówki - Mocny Serwis |url = https://siatka.org/wyniki/ligi-polskie12013-20141ii-liga-kobiet-2013-20141grupa-4-ii-liga-kobiet-2013-20141/wynik-kl/klasyfikacja-koncowa-89/ |język = pl}}</ref>, gdzie występowała jeszcze w sezonie [[II liga polska w piłce siatkowej kobiet (2014/2015)|2014/15]]<ref>{{Cytuj |tytuł = Klasyfikacja zespołów siatkarskich: klasyfikacja końcowa |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Strefa Siatkówki - Mocny Serwis |url = https://siatka.org/wyniki/ligi-polskie12014-20151ii-liga-kobiet-2014-20151grupa-4-ii-liga-kobiet-2014-20151/wynik-kl/klasyfikacja-koncowa-109/ |język = pl}}</ref>. Obecnie (sezon 2022/23) siatkarki występują pod nazwą '''Bronowianka-Galicja''' w małopolskiej III lidze<ref>{{Cytuj |tytuł = Wyniki meczów siatkówki: Kielce |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Strefa Siatkówki - Mocny Serwis |url = https://siatka.org/wyniki/ligi-polskie1sezon-2022-20231iii-liga-k-sezon-2022-20231polfinaly-iii-liga-k-sezon-2022-20231/wynik-tab/kielce-22/ |język = pl}}</ref>.

=== Dotychczasowe nazwy ===

* 1935–1949: KS Bronowianka
* 1949–1955 (?): ZKS Ogniwo Bronowice
* 1955–1960: Start OZC Bronowice
* 1960–: KS Bronowianka

== Sukcesy ==

=== Piłka nożna ===
* awans do [[III liga polska w piłce nożnej (1955)|III ligi]]: 1954

=== Tenis stołowy ===

; [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym|Ekstraklasa]] kobiet
* {{Trofeum|medal|brązowy}} 3. miejsce (3x): [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym (2006/2007)|2006/2007]], [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym (2009/2010)|2009/2010]], [[Ekstraklasa kobiet w tenisie stołowym (2013/2014)|2013/2014]]

=== Siatkówka ===

* awans do [[II liga polska w piłce siatkowej kobiet|II ligi]] kobiet: 2012/2013

== Sezon po sezonie ==
Źródło<ref>{{Cytuj | url=http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=3153&id_sezon=105 | tytuł=Informacje o klubie:  	Klub Sportowy Bronowianka  | opublikowany=www.90minut.pl | język=pl | data dostępu=2025-06-25}}</ref>
{| class="wikitable"
!Sezon
!Liga
!Miejsce
!Punkty
!Bramki
!Uwagi
|-
|2001/02
|Klasa B (grupa Kraków I)
|8.
|26
|43:43
|
|-
|2002/03
|Klasa B (grupa Kraków II)
|4.
|48
|82:41
|
|-
|2003/04
|Klasa B (grupa Kraków I)
|'''{{Trofeum|medal|złoty}} 1.'''
|62
|88:25
|awans {{zmiana|wzrost}}
|-
|2004/05
|Klasa A (grupa Kraków II)
|'''{{Trofeum|medal|złoty}} 1.'''
|61
|72:32
|awans {{zmiana|wzrost}}
|-
|2005/06
|Liga okręgowa (grupa Kraków)
|13.
|28
|34:66
|
|-
|2006/07
|Liga okręgowa (grupa Kraków)
|13.
|30
|34:60
|
|-
|2007/08
|Liga okręgowa (grupa Kraków)
|12.
|28
|36:40
|
|-
|2008/09
|Liga okręgowa (grupa Kraków)
|6.
|46
|56:34
|
|-
|2009/10
|Liga okręgowa (grupa Kraków)
|'''{{Trofeum|medal|złoty}} 1.'''
|76
|73:33
|awans {{zmiana|wzrost}}
|-
|2010/11
|V liga (grupa Kraków-Wadowice)
|14.
|20
|27:75
|spadek {{zmiana|spadek}}
|-
|2011/12
|Liga okręgowa (grupa Kraków I)
|12.
|36
|80:23
|
|-
|2012/13
|Liga okręgowa (grupa Kraków I)
|13.
|40
|38:49
|
|-
|2013/14
|Liga okręgowa (grupa Kraków I)
|7.
|38
|41:31
|
|-
|2014/15
|Liga okręgowa (grupa Kraków I)
|8.
|38
|34:51
|
|-
|2015/16
|Liga okręgowa (grupa Kraków I)
|8.
|33
|52:39
|
|-
|2016/17
|Liga okręgowa (grupa Kraków II)
|5.
|44
|51:38
|
|-
|2017/18
|Liga okręgowa (grupa Kraków II)
|3.
|52
|58:23
|
|-
|2018/19
|Liga okręgowa (grupa Kraków II)
|7.
|36
|50:54
|
|-
|2019/20<ref group="uwaga">Sezon zakończony po 13. kolejce z powodu pandemii [[COVID-19]].</ref>
|Liga okręgowa (grupa Kraków II)
|7.
|19
|21:29
|
|-
|2020/21
|[[Klasa okręgowa|Klasa okręgowa (Kraków II)]]
|11.
|27
|48:83
|
|-
|2021/22
|[[Klasa okręgowa|Klasa okręgowa (Kraków II)]]
|12.
|24
|35:63
|
|-
|[[Klasa okręgowa (2022/2023)/Województwa łódzkie, małopolskie, mazowieckie i opolskie#Tabela 6|2022/23]]
|[[Klasa okręgowa|Klasa okręgowa (Kraków II)]]
|9.
|28
|35:57
|
|-
|[[Klasa okręgowa (2023/2024)|2023/24]]
|[[Klasa okręgowa|Klasa okręgowa (Kraków II)]]
|9.
|30
|38:57
|
|-
|[[Klasa okręgowa (2024/2025)|2024/25]]
|[[Klasa okręgowa|Klasa okręgowa (Kraków II)]]
|5.
|46
|49:29
|
|}

== Wychowankowie i byli piłkarze ==
[[Plik:BuksaMidnightRidersScarf.jpg|mały|left|[[Adam Buksa]], reprezentant Polski i wychowanek Bronowianki]]
* [[Adam Buksa]] – [[Reprezentacja Polski w piłce nożnej mężczyzn|reprezentant Polski]] (11 meczów, 6 goli), 98 meczów i 27 goli w [[Ekstraklasa w piłce nożnej|ekstraklasie]] ([[Lechia Gdańsk (piłka nożna)|Lechia Gdańsk]], [[Zagłębie Lubin (piłka nożna)|Zagłębie Lubin]], [[Pogoń Szczecin]]), obecnie piłkarz [[FC Midtjylland]], wychowanek Bronowianki<ref>{{Cytuj |tytuł = Adam Buksa. Bardzo grzeczny chłopiec, który bardzo mocno strzelał. "Już wtedy brylował" - wspomina pierwszy trener reprezentanta Polski |data = 2021-09-06 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Gazeta Krakowska |url = https://gazetakrakowska.pl/adam-buksa-bardzo-grzeczny-chlopiec-ktory-bardzo-mocno-strzelal-juz-wtedy-brylowal-wspomina-pierwszy-trener-reprezentanta-polski/ar/c2-15789788 |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Adam Buksa w piłkarskiej reprezentacji Polski! |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.bronowianka.pl |url = http://www.bronowianka.pl/pilkanozna/87-pilka-nozna/1819-adam-buksa-w-pilkarskiej-reprezentacji-polski}}</ref><ref>{{Cytuj |autor = Rafał Majchrzak |tytuł = "Trzymał spodenki podczas gry. Gdyby je puścił, spadłyby" |data = 2021-09-04 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = sport.tvp.pl |url = https://sport.tvp.pl/55691263/reprezentacja-polski-adam-buksa-z-golem-w-debiucie-nie-zostalby-pilkarzem-gdyby-przejmowal-sie-opiniami-innych |język = pl}}</ref><ref name=":4">{{Cytuj |autor = Mateusz Miga |tytuł = Ścigając marzenia i brata. ″Bramki liczcie nam wspólnie″ |data = 2019-08-31 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = sport.tvp.pl |url = https://sport.tvp.pl/44177444/aleksander-buksa-wisla-krakow-adam-buksa-pko-ekstraklasa |język = pl}}</ref><ref>{{Cytuj |tytuł = Autograf Moskala |data = 2015-08-14 |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = Dziennik Polski |url = https://dziennikpolski24.pl/autograf-moskala/ar/5948363 |język = pl}}</ref>
* [[Aleksander Buksa]] – 38 meczów i 4 gole w ekstraklasie ([[Wisła Kraków (piłka nożna)|Wisła Kraków]]), młodzieżowy [[Reprezentacja Polski U-21 w piłce nożnej mężczyzn|reprezentant Polski]], obecnie piłkarz [[Górnik Zabrze|Górnika Zabrze]], wychowanek Bronowianki<ref name=":4" /><ref>{{Cytuj |tytuł = Aleksander Buksa |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/kariera.php?id=36236}}</ref>, brat [[Adam Buksa|Adama]]
* Józef Dzieża – dwa mecze w ekstraklasie w barwach [[Cracovia (piłka nożna)|Cracovii]] (1933), później w Bronowiance<ref>{{Cytuj |tytuł = 85 lat Bronowianki w wyjątkowych Bronowicach |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.bronowianka.pl |url = http://www.bronowianka.pl/87-pilka-nozna/2021-85-lat-bronowianki-w-wyjatkowych-bronowicach}}</ref>
* [[Arkadiusz Kubik]] – reprezentant Polski (2 mecze), 110 meczów i 11 goli w ekstraklasie ([[Górnik Zabrze]], Zagłębie Lubin), w Bronowiance w latach 2009–2010<ref>{{Cytuj |tytuł = Arkadiusz Kubik |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/kariera.php?id=1047}}</ref>, brat [[Łukasz Kubik|Łukasza]]
* [[Łukasz Kubik]] – były zawodnik Cracovii, [[Jagiellonia Białystok|Jagiellonii Białystok]], [[Lechia Gdańsk (piłka nożna)|Lechii Gdańsk]] i klubów belgijskich ([[KRC Harelbeke]], [[KV Mechelen]], [[Excelsior Mouscron|Royal Excelsior Mouscron]]), w Bronowiance w latach 2009–2019 jako piłkarz<ref>{{Cytuj |tytuł = Łukasz Kubik |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/kariera.php?id=3933}}</ref>, od 2019 do 2020 trener<ref>{{Cytuj |tytuł = Łukasz Kubik odchodzi z Bronowianki do Wieczystej |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = bronowianka.pl |url = http://bronowianka.pl/87-pilka-nozna/2003-lukasz-kubik-odchodzi-z-bronowianki-do-wieczystej}}</ref>
* [[Dariusz Marzec (piłkarz)|Dariusz Marzec]] – 172 mecze i 21 goli w ekstraklasie (Wisła Kraków, [[GKS Katowice (piłka nożna)|GKS Katowice]], Górnik Zabrze, [[Stomil Olsztyn (piłka nożna)|Stomil Olsztyn]]), później trener ([[Stal Mielec (piłka nożna)|Stal Mielec]], [[Arka Gdynia (piłka nożna)|Arka Gdynia]]), młodzieżowy reprezentant Polski, wychowanek Bronowianki (1976–1978)<ref name=":1" />[[Plik:Boiska KS Bronowianka, Kraków, Osiedle Widok Zarzecze, ul. Zarzecze 124a.jpg|mały|Boiska ze sztuczną nawierzchnią, hala i stadion KS Bronowianka (w tle)]]
* [[Wiktor Sydorenko]] – 74 mecze i 3 gole w ekstraklasie ([[Hutnik Kraków]], Wisła Kraków), młodzieżowy reprezentant ZSRR i Ukrainy, w Bronowiance w latach 2003–2007 jako piłkarz<ref>{{Cytuj |tytuł = Wiktor Sydorenko |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/kariera.php?id=2073}}</ref>, od 2023 trener<ref>{{Cytuj |tytuł = W Bronowiance jest nowy trener |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = futmal.pl |url = https://futmal.pl/news/w-bronowiance-jest-nowy-trener |język = en}}</ref>

== Obiekty klubowe ==
W 2003 klub otworzył wielofunkcyjną halę przy ulicy Zarzecze 124a (osiedle [[Osiedle Widok Zarzecze|Widok Zarzecze]]) o stałej pojemności 200 miejsc siedzących z możliwością powiększenia do 300 miejsc przy użyciu rozsuwanych trybun<ref>{{Cytuj |tytuł = HALA SPORTOWA |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.bronowianka.pl |url = http://www.bronowianka.pl/obiekty/hala-sportowa}}</ref>. Obok hali znajduje się naturalne boisko piłkarskie z podwyższoną trybuną o pojemności 400 miejsc siedzących<ref>{{Cytuj |tytuł = Skarb - Bronowianka Kraków |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = www.90minut.pl |url = http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=3153&id_sezon=99}}</ref>.

W skład kompleksu sportowego KS Bronowianka wchodzą też: boisko piłkarskie ze sztuczną nawierzchnią i oświetleniem, trzy otwarte korty tenisowe (zimą pod balonem), mniejsza hala z sauną i basenem oraz pokoje hotelowe, sale konferencyjne i restauracja<ref>{{Cytuj |tytuł = Kompleks sportowy KS Bronowianka |data dostępu = 2023-07-04 |opublikowany = ZIS Kraków |url = https://zis.krakow.pl/kompleks-sportowy-ks-bronowianka?parent=baza-obiektow-sportowych}}</ref>.

== Uwagi ==
{{Uwagi}}

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==

* [http://www.bronowianka.pl/ Oficjalna strona KS Bronowianka]
* [https://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=3153 Bronowianka Kraków] w bazie [[90minut.pl]]
* [https://www.facebook.com/ksbronowianka.ts Profil klubowy] na [[Facebook|Facebooku]]

[[Kategoria:Kluby piłkarskie w Krakowie]]
[[Kategoria:Kluby piłkarskie założone w Polsce w 1935]]
[[Kategoria:Kluby siatkarskie w województwie małopolskim]]
[[Kategoria:Kobiece kluby piłkarskie w Polsce]]
[[Kategoria:Polskie kluby tenisa stołowego]]
[[Kategoria:Dzielnica VI Bronowice]]

title: · Bronowianka Kraków

Pełna nazwa: Klub Sportowy Bronowianka Kraków

Barwy: zielono–biało–czerwone

Liga: Klasa okręgowa · (Kraków II)

Państwo: Polska

Województwo: małopolskie

Siedziba: Kraków

Adres: ul. Zarzecze 124a · 30-134 Kraków

Stadion: Kompleks sportowy KS Bronowianka · (400 miejsc siedzących)

Prezes: Kazimierz Skrzypek

Trener: Wiktor Sydorenko

Stroje · domowe: Stroje · wyjazdowe


text:
# Love Rescue Me
"Love Rescue Me" – piosenka rockowej grupy U2, pochodząca z jej wydanego w 1988 roku albumu, Rattle and Hum. Jest ona wynikiem współpracy z Bobem Dylanem, którego wokal pojawia się w utworze. Wersja piosenki na żywo, nagrana z Ziggym Marleyem, została wydana jako strona B na singlu "Angel of Harlem".

## Wykonania koncertowe
"Love Rescue Me" została po raz pierwszy zagrana na żywo 16 października 1988 roku. Kolejne wykonanie miało miejsce podczas pierwszego koncertu trasy Lovetown Tour, 21 września 1989 roku w australijskim Perth. W sumie piosenka została zagrana podczas 46 z 47 występów tej trasy, przy czym w trakcie 4 z nich była utworem kończącym koncert. Ostatnie wykonanie utworu na żywo miało miejsce podczas finałowego koncertu Lovetown Tour, 10 stycznia 1990 roku w Rotterdamie.
Po zakończeniu trasy Lovetown Tour, "Love Rescue Me" przez długi czas nie była wykonywana, powróciła dopiero podczas czwartego etapu trasy Vertigo Tour, Bono zaśpiewał kilka wersów piosenki pod koniec utworu "All I Want Is You", 21 lutego 2006 roku w São Paulo.
Pełne wykonanie utworu pojawiło się ponownie w setliście dopiero podczas U2 360° Tour, wtedy to zespół wykonał utwór na czterech koncertach.

title: Love Rescue Me

wikitext:
{{Utwór muzyczny infobox
 |tytuł        = Love Rescue Me
 |grafika      =
 |opis grafiki =
 |wykonawca    = [[U2]]
 |album        = [[Rattle and Hum]]
 |wydany       = [[10 października]] [[1988]]
 |nagrywany    = 1988
 |gatunek      = [[folk rock]], [[country blues]]
 |długość      = 6:24
 |twórca       = Bono, Bob Dylan
 |producent    = [[Jimmy Iovine]]
 |wytwórnia    = [[Island Records|Island]]
}}
'''"Love Rescue Me"''' – piosenka [[rock]]owej grupy [[U2]], pochodząca z jej wydanego w [[1988]] roku albumu, ''[[Rattle and Hum]]''. Jest ona wynikiem współpracy z [[Bob Dylan|Bobem Dylanem]], którego wokal pojawia się w utworze. Wersja piosenki na żywo, nagrana z [[Ziggy Marley|Ziggym Marleyem]], została wydana jako [[strona B]] na singlu "[[Angel of Harlem]]".

== Wykonania koncertowe ==
"Love Rescue Me" została po raz pierwszy zagrana na żywo [[16 października]] [[1988]] roku. Kolejne wykonanie miało miejsce podczas pierwszego koncertu trasy [[Lovetown Tour]], [[21 września]] [[1989]] roku w [[Australia|australijskim]] [[Perth]]. W sumie piosenka została zagrana podczas 46 z 47 występów tej trasy, przy czym w trakcie 4 z nich była utworem kończącym koncert<ref>{{cytuj stronę
| url = http://www.u2-vertigo-tour.com/Lovetown_Tour.html
| tytuł = Lovetown Tour overview
| opublikowany = U2-Vertigo-Tour.com
| data dostępu = 2007-09-25
| język = en}}
</ref>. Ostatnie wykonanie utworu na żywo miało miejsce podczas finałowego koncertu Lovetown Tour, [[10 stycznia]] [[1990]] roku w [[Rotterdam]]ie<ref>{{cytuj stronę
| url = http://www.u2-vertigo-tour.com/show12.html
| tytuł = Setlist for 10 January 1990, Rotterdam
| opublikowany = U2-Vertigo-Tour.com
| data dostępu = 2007-09-25
| język = en}}
</ref>.

Po zakończeniu trasy Lovetown Tour, "Love Rescue Me" przez długi czas nie była wykonywana, powróciła dopiero podczas czwartego etapu trasy [[Vertigo Tour]], [[Bono]] zaśpiewał kilka wersów piosenki pod koniec utworu "[[All I Want Is You]]", [[21 lutego]] [[2006]] roku w [[São Paulo]]<ref>{{cytuj stronę
| url = http://www.u2-vertigo-tour.com/show1465.html
| tytuł = Setlist for 21 February 2006, São Paulo
| opublikowany = U2-Vertigo-Tour.com
| data dostępu = 2007-09-25
| język = en}}
</ref>.
Pełne wykonanie utworu pojawiło się ponownie w setliście dopiero podczas [[U2 360° Tour]], wtedy to zespół wykonał utwór na czterech koncertach<ref>{{Cytuj | url=http://www.u2gigs.com/Love_Rescue_Me-s170.html | tytuł=U2 Love Rescue Me - U2 on tour<!-- Tytuł wygenerowany przez bota --> | opublikowany=www.u2gigs.com | data dostępu=2017-11-25}}</ref>.

== Przypisy ==
{{Przypisy}}

== Linki zewnętrzne ==
* [http://www.u2-vertigo-tour.com/Love_Rescue_Me-s170.html Lista wszystkich koncertów, podczas których zespół wykonał "Love Rescue Me".] {{lang|en}}

{{U2}}

[[Kategoria:Piosenki U2]]

[[en:Rattle and Hum]]

title: Love Rescue Me

Wydany: 10 października 1988

Gatunek: folk rock, country blues

Twórca: Bono, Bob Dylan

Producent: Jimmy Iovine

Wydawnictwo: Island